EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 7.12.2016
COM(2016) 941 final

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO'S
ONDERWIJS VERBETEREN EN MODERNISEREN

NL

NL

ONDERWIJS VERBETEREN EN MODERNISEREN
Hoogwaardig onderwijs voor iedereen
1. Onderwijs is van strategisch belang voor onze samenleving en economische
ontwikkeling
De welvaart en de levenswijze van Europa zijn gebaseerd op zijn grootste troef: de
mensen. In een veranderende samenleving en een context van wereldwijde concurrentie
is kwalitatief onderwijs voor de EU van cruciaal belang om blijvende sociale samenhang,
concurrentievermogen en duurzame groei te kunnen waarborgen. Met het oog op de
verwezenlijking van de doelstellingen inzake werkgelegenheid, groei, investeringen en
concurrentievermogen, met sociale rechtvaardigheid als kernbegrip, is het van wezenlijk
belang om te investeren in jongeren. Hoogwaardig onderwijs verstrekken voor iedereen
is een van de beste investeringen die een samenleving kan doen.
Kwalitatief onderwijs voor iedereen vormt het fundament van sociale samenhang en
een open samenleving. Kwalitatief onderwijs is veel meer dan een economische
investering. Het is van essentieel belang voor de persoonlijke, sociale en professionele
ontwikkeling en voor loopbaanlange inzetbaarheid. En het kan een van de meest
doeltreffende wijzen zijn om sociaaleconomische ongelijkheden aan te pakken en sociale
inclusie te bevorderen. Om die doelstellingen te realiseren, moeten de onderwijsstelsels
toegankelijk zijn, gelijke kansen bieden voor iedereen – ongeacht iemands achtergrond –
en hoogwaardige resultaten genereren.
De onderwijs- en opleidingsstelsels in Europa behalen goede resultaten... De
onderwijs- en opleidingsstelsels zijn in de eerste plaats een verantwoordelijkheid van de
lidstaten, en in alle lidstaten hebben de afgelopen jaren aanzienlijke hervormingen en
collegiale toetsing plaatsgevonden. Europa heeft goede vooruitgang geboekt met de
verbetering van zijn onderwijs in het algemeen. Dat komt bijvoorbeeld tot uiting in het
stijgende aandeel van jongeren met een diploma van het hoger onderwijs, waardoor de
kerndoelstelling van 40 % in het kader van Europa 2020 in zicht komt. Het is evenzeer
een groot succes dat het aandeel van voortijdige schoolverlaters in de periode 2005-2015
met 30 % is verminderd, waardoor het gemiddelde in de EU nu 11 % bedraagt.
...maar er is geen reden tot zelfgenoegzaamheid. De recente resultaten van het PISAonderzoek van de OESO1 bevestigen dat een groot deel van de 15-jarige leerlingen al te
geringe basisvaardigheden heeft op het gebied van lezen, wiskunde en wetenschappen, en
– het meest zorgwekkend van al – de resultaten zijn slechter dan in 2012. Uit
vergelijkingen tussen landen blijkt dat bepaalde lidstaten het aandeel van leerlingen met
zeer geringe basisvaardigheden (in bepaalde lidstaten bedraagt dit meer dan 30 %)
moeten verlagen. Wat inzetbaarheid betreft, is meer vooruitgang nodig om tegen 2020 de
EU-benchmark van 82 % arbeidsparticipatie bij de jonge afgestudeerden te halen. Dat
aandeel bedraagt momenteel slechts 77 %. Een ander belangrijk probleem blijft het feit
dat veel jongeren de school voortijdig en zonder een formele kwalificatie verlaten, met
name in de groep van in het buitenland geboren studenten, waar het aandeel van
voortijdige schoolverlaters 19 % bedraagt. Dat toont aan dat er een duidelijke behoefte is
aan betere prestaties en resultaten van de onderwijs- en opleidingsstelsels. De recente
toestroom van vluchtelingen vereist ook een snelle respons en een doeltreffende
integratiestrategie.
1

http://www.oecd.org/pisa/

2

Kwalitatief onderwijs moet een realiteit zijn voor alle studenten. Een specifieke reden
tot bezorgdheid is het feit dat studenten met een kwetsbare sociaaleconomische
achtergrond oververtegenwoordigd zijn onder de studenten met geringe prestaties. Een
andere uitdaging is het bieden van gelijke onderwijskwaliteit in de gehele EU, inclusief
afgelegen gebieden. Daaruit blijkt het risico van een tweedeling binnen het
onderwijsstelsel. Onderwijs biedt een unieke kans om sociaaleconomische ongelijkheden
en genderstereotypen tegen te gaan en te waarborgen dat niemand aan zijn lot wordt
overgelaten. Momenteel wordt dat potentieel echter nog niet doeltreffend genoeg ingezet
binnen de Europese onderwijsstelsels.
De onderwijsstelsels moeten worden gemoderniseerd en de kwaliteit van het
onderwijs moet voortdurend worden verbeterd. Globalisering en technologische
verandering scheppen nieuwe mogelijkheden in het onderwijs en op de arbeidsmarkt.
Slechts een kwart van de schoolkinderen in Europa krijgt les van leraren die zichzelf op
digitaal gebied voldoende onderlegd vinden2. Door de digitale transformatie verandert de
arbeidsmarkt en is er behoefte aan nieuwe vaardigheden. Digitale technologieën zullen
ook nieuwe wijzen van leren bieden, op voorwaarde dat die technologieën voldoende
toegankelijk zijn. Om de vruchten van die tendensen te kunnen plukken, moeten de
onderwijs- en opleidingsstelsels beter inspelen op die veranderende realiteit.
Hoogwaardig onderwijs is van essentieel belang om jongeren uit te rusten met de kennis,
de attitudes, de vaardigheden en de mentaliteit die zij nodig hebben om hen de nieuwe
kansen te helpen grijpen. Schoolstelsels hebben moeite om voldoende kerncompetenties
aan te bieden, zoals digitale en ondernemersvaardigheden of sociale en
burgerschapscompetenties. Dat probleem moet worden aangepakt. Streven naar een
betere onderwijskwaliteit is een doelstelling die voor alle lidstaten relevant is. Zelfs de
landen die goed presteren, hebben geen reden om op hun lauweren te rusten. Het
waarborgen van hoogwaardig onderwijs is een taak die nooit volbracht is; er is
voortdurend behoefte aan aandacht, verbetering en aanpassing.
De efficiëntie moet worden verbeterd: het behoud van hoogwaardige en inclusieve
onderwijsstelsels brengt kosten met zich mee en vereist passende financiering.
Onderwijsuitgaven zijn groeibevorderende overheidsuitgaven en hebben het potentieel
om sociale rechtvaardigheid te stimuleren, alsook een innovatieve en concurrerende
economie, die goede vooruitzichten biedt inzake werkgelegenheid. In 2014 zijn de
overheidsuitgaven in reële termen voor het eerst in drie jaar gestegen, tot 4,9 % van het
bbp3. Er is echter geen garantie dat meer overheidsuitgaven automatisch leiden tot betere
resultaten. In de realiteit blijkt uit een vergelijking van de resultaten van PISA en het
niveau van de overheidsuitgaven voor voorschools en schoolonderwijs dat de efficiëntie
waarmee de lidstaten hun middelen gebruiken erg uiteenloopt. Dat toont aan dat het van
cruciaal belang is om de efficiëntie te verbeteren, d.w.z. de beperkte middelen zo goed
mogelijk te gebruiken ter waarborging van de kwaliteit, de gelijkwaardigheid en de
prestaties.
De beleidsinspanningen om doeltreffender te investeren in jongeren moeten worden
opgeschroefd.
Deze mededeling spitst zich toe op de fundamentele rol van het onderwijs en op het
vaststellen van wijzen waarop de inspanningen van de lidstaten kunnen worden
2

"Survey of Schools: ICT in Education - Benchmarking Access, Use and Attitudes to Technology in
Europe’s Schools" (https://ec.europa.eu/digital-single-market/sites/digital-agenda/files/KK-31-13-401-ENN.pdf).
3
Dit gemiddelde van de EU maskeert de aanzienlijke verschillen tussen de lidstaten. De uitgaven voor
onderwijs als percentage van het bbp variëren afhankelijk van de specifieke lidstaat van 3 % tot 7,2 %.

3

ondersteund, hetzij in specifieke onderwijssectoren (hoofdstuk 2), hetzij op alle niveaus
(hoofdstuk 3). De mededeling is een onderdeel van een groter pakket maatregelen ter
ondersteuning van jongeren. De vernieuwde inspanningen ter verbetering en
modernisering van het onderwijs zijn nauw verbonden met en deels gebaseerd op de
nieuwe agenda voor vaardigheden voor Europa4, die in juni 2016 van start is gegaan. De
maatregelen in het kader van die initiatieven vullen elkaar aan en versterken elkaar.

2. Betere EU-steun voor de lidstaten bij de modernisering van het schoolonderwijs
en het hoger onderwijs
De EU kan steun verlenen aan de hervormingsinspanningen van de lidstaten voor
de modernisering van het schoolonderwijs en het hoger onderwijs. In 2017 zal de
Commissie specifieke initiatieven voorstellen om de belangrijkste problemen op het
gebied van schoolonderwijs en hoger onderwijs aan te pakken. Die initiatieven zullen
worden voorbereid met volledige inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel en in
nauwe samenwerking met de belangrijkste belanghebbenden in de lidstaten, zoals de
verenigingen van lerenden, leraren, schoolhoofden en ouders, alsmede de sociale partners
en het maatschappelijk middenveld.
2.1. School en onderwijs voor jonge kinderen
Opvang en onderwijs voor jonge kinderen
Opvang en onderwijs van goede kwaliteit voor jonge kinderen is van cruciaal
belang als basis voor de persoonlijke ontwikkeling en permanente scholing. De
eerste levensjaren zijn van doorslaggevend belang voor de ontwikkeling van cognitieve
en niet-cognitieve vaardigheden. Achterstand die vroeg in de ontwikkeling wordt
opgelopen, is later moeilijk weer goed te maken. Hoogwaardig onderwijs dat van
kindsbeen af wordt verstrekt, is daarentegen een sterke basis om een leven lang
gemakkelijker vaardigheden te verwerven.
Hoogwaardig onderwijs voor jonge kinderen is een doeltreffende en efficiënte wijze
om sociale rechtvaardigheid te bevorderen. Het draagt bij tot het verminderen van
vroegtijdig schoolverlaten en geringe prestaties, en speelt een aanzienlijke rol bij het
goedmaken van een onderwijsachterstand, zodat kinderen met een kwetsbare
sociaaleconomische achtergrond meer kansen krijgen voor opwaartse sociale mobiliteit.
Daarnaast kost het verstrekken van opvang en onderwijs van goede kwaliteit voor jonge
kinderen relatief weinig, en is het veel doeltreffender dan remediërende maatregelen in
het latere leven. Daarom moet elke poging om het onderwijs en de efficiëntie van de
onderwijsstelsels te verbeteren, beginnen met een blik op de situatie op jonge leeftijd.
Kwaliteit en toegankelijkheid zijn belangrijk. De binnen het kader voor samenwerking
op het gebied van onderwijs en opleiding 2020 vastgestelde benchmark van 95 % voor
COM(2016) 381 final – "Een nieuwe agenda voor vaardigheden voor Europa: samenwerken ter
versterking van het menselijk kapitaal, de inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en het concurrentievermogen".
De agenda is toegespitst op het uitrusten van meer mensen met betere vaardigheden, het beter gebruiken
van bestaande vaardigheden en het verbeteren van de kennis en informatie over vaardigheden.
4

4

het verstrekken van opvang en onderwijs aan jonge kinderen hebben de lidstaten bijna
bereikt, met een gemiddelde deelname in de EU in 2014 van 94,3 %5. Kinderen uit
kansarme milieus en minderheidsgroepen blijven echter ondervertegenwoordigd6. Het
positieve effect van opvang en onderwijs voor jonge kinderen op gelijke kansen en
sociale mobiliteit kan echter alleen tot uiting komen wanneer die opvang en dat
onderwijs voor iedereen toegankelijk, betaalbaar en van hoge kwaliteit zijn. Om die
doelstellingen te kunnen realiseren, zijn extra verbeteringen nodig. Het is met name van
essentieel belang om te investeren in goed gekwalificeerde en opgeleide lesgevers en om
onderwijsprogramma's te ontwikkelen die de kinderen stimuleren en hun leerproces
bevorderen.
De Commissie zal de lidstaten verder ondersteunen bij het verstrekken van opvang en
onderwijs van hoge kwaliteit voor jonge kinderen en zij zal haar inspanningen opvoeren
om de lidstaten te helpen om van elkaar te leren en na te gaan wat het beste functioneert.
Daardoor zullen kinderen een optimale overgang kunnen maken van het voorschools
onderwijs naar het basisonderwijs.

Schoolonderwijs
Europa moet zich inzetten voor ontwikkeling en innovatie van het schoolonderwijs.
Veel schoolonderwijsstelsels hebben problemen om te reageren op de diepgaande en
ingewikkelde veranderingen die onze samenleving en economie ondergaan. Scholen
moeten zich kunnen aanpassen aan het veranderende kader waarin zij actief zijn, ook
aangaande het digitale tijdperk en de toenemende diversiteit onder de leerlingen. Al die
kwesties vereisen niet alleen een aanpassing van het onderwijsprogramma, maar ook een
diverser lesgeven en leren, om tegemoet te komen aan de behoeften van alle leerlingen.
Het feit dat men deel uitmaakt van hetzelfde onderwijsstelsel betekent niet noodzakelijk
dat iedereen dezelfde kansen krijgt. Binnen hetzelfde onderwijsstelsel bestaan
aanzienlijke verschillen op het gebied van kwaliteit. Door die uitdagingen komen de
beheerders van de schoolonderwijsstelsels almaar meer onder druk te staan om
hoogwaardiger onderwijs en inclusie te bevorderen met duurzame innovatie. Europa
moet ervoor zorgen dat de digitale kloof niet groter wordt en dat een adequate toegang tot
digitale hulpmiddelen en infrastructuur voor iedereen wordt gewaarborgd.
Dankzij een nauwe band met de omgeving kunnen scholen zich beter aanpassen aan
specifieke plaatselijke omstandigheden. Daardoor kunnen scholen beter met de
plaatselijke gemeenschap samenwerken en aan jongeren zinvollere leerervaringen
aanbieden die de school en de formele leerstructuren overstijgen. Het juiste evenwicht
tussen autonomie en verantwoordingsplicht van scholen draagt bij tot het verbeteren van
onderwijsstelsels en het behalen van hoogwaardige resultaten.
De kwaliteit van de lesgevers en de schoolleiding is van cruciaal belang. Een van de
belangrijke elementen voor het verbeteren van de kwaliteit, de sociale resultaten en de
efficiëntie van scholen is een betere ondersteuning van leraren en schoolhoofden. Leraren
spelen een cruciale rol bij het overbrengen van kennis en gemeenschappelijke waarden,
alsook bij het ondersteunen van leerlingen met een kwetsbare sociaaleconomische
5

"Onderwijs- en opleidingenmonitor 2016" (http://ec.europa.eu/education/policy/strategic-framework/etmonitor_nl).
6
J. Bennet, 2012, "Early childhood education and care (ECEC) for children from disadvantaged
backgrounds: Findings from a European literature review and two case studies".

5

achtergrond. Teneinde leraren in staat te stellen om die uitdagingen aan te gaan, moet er
strategisch worden geïnvesteerd in doeltreffende schoolleiding en moet het beroep van
leraar worden gebaseerd op een uitstekende initiële opleiding, samenwerking en
loopbaanlange professionele ontwikkeling. Digitale vaardigheden en competenties
moeten worden opgenomen in zowel de opleiding als de nascholing van leraren en
moeten door de schoolhoofden actief worden ondersteund.
De Commissie zal:
- op basis van de nieuwe PISA-gegevens uit 2016 en de samenwerking met de OESO
beleidsconclusies trekken en de beleidsontwikkeling op het niveau van de EU en de
lidstaten ondersteunen om het gebruik van middelen in scholen doeltreffender te maken;
- zoals aangekondigd in de nieuwe agenda voor vaardigheden voor Europa, het
referentiekader voor sleutelcompetenties voor een leven lang leren uit 2006 herzien
om de huidige definities te actualiseren en aan te passen aan nieuwe behoeften in de
samenleving en de economie; daarnaast zal zij vernieuwde aandacht vestigen op
leerresultaten en op het bevorderen van de ontwikkeling van de competenties van
lerenden;
- ondernemersgeest en -vaardigheden (ter bevordering van de zin voor initiatief,
creativiteit, innovatie en verantwoordelijkheid) en onderwijs in ondernemerschap
ondersteunen, met specifieke maatregelen waarbij de lidstaten worden uitgenodigd om
iedereen te stimuleren om vóór het voltooien van de initiële opleiding ervaring op te doen
met ondernemerschap;
- zoals aangekondigd in de nieuwe agenda voor vaardigheden voor Europa, nauwer gaan
samenwerken met de lidstaten, belangengroepen en het bedrijfsleven in het kader van de
coalitie voor digitale vaardigheden en banen, inclusief de ET 2020-werkgroep digitale
vaardigheden, teneinde de uitdagingen vast te stellen en de beste praktijken voor digitaal
onderwijs toe te passen;
- een beleidskader en een ontwerpaanbeveling van de Raad inzake de bevordering
van sociale inclusie en gemeenschappelijke waarden door middel van onderwijs en
niet-formeel leren voorstellen teneinde de lidstaten steun en begeleiding te bieden;
- de opleiding en de nascholing van leraren actief ondersteunen, teneinde de
gemeenschappelijke waarden waarop de Unie is gegrondvest doeltreffend door te geven;
- inclusief onderwijs bevorderen met de verdere ontwikkeling van de Europese toolkit
voor scholen en het inzetten van fondsen van Erasmus+ en Horizon 2020, inclusief
ondersteuning voor een alliantie van scholen voor inclusie om goede praktijken te
stimuleren op het gebied van inclusief leren (bv. integreren van leerlingen met een
migratieachtergrond en overbrengen van gemeenschappelijke waarden);
- gerichte en innovatieve activiteiten voor collegiaal leren aanbieden als inspiratie voor
beleidslessen inzake het beheer van schoolstelsels (kwaliteitsborging, optimalisatie van
het gebruik van middelen, transitie van leerlingen doorheen het onderwijs);
- de transnationale netwerken van het Europees Sociaal Fonds gebruiken voor de
uitwisseling van goede praktijken, met name het netwerk inzake leren en vaardigheden.
Het netwerk biedt een forum voor grensoverschrijdend wederzijds leren om lidstaten en
andere belanghebbenden te helpen bij het verbeteren van hun beleid en praktijken inzake
6

het beheer van investeringen in leren en vaardigheden in het kader van de Europese
structuur- en investeringsfondsen;
- stimuleren dat de Europese structuur- en investeringsfondsen worden ingezet voor
het moderniseren van de onderwijs- en opleidingsstelsels, het waarborgen van een betere
toegang tot kwalitatief onderwijs en het verminderen van schooluitval;
- eTwinning en het portaal voor schoolonderwijs verder ontwikkelen ter ondersteuning
van constructieve uitwisselingen tussen leraren en andere praktijkmensen over wat op het
gebied van schoolonderwijs functioneert.

2.2. Hoger onderwijs
Europa moet de modernisering van het hoger onderwijs onverminderd voortzetten.
De uitbreiding van de toegang tot het hoger onderwijs in de afgelopen jaren is zonder
twijfel een van de belangrijkste Europese succesverhalen. Toch blijft het een enorme
uitdaging voor de Europese universiteiten en hogescholen om tegemoet te komen aan de
vraag in de samenleving en de economie naar hoogwaardige vaardigheden. Ondanks tal
van voorbeelden van uitmuntendheid en betrokkenheid van personeel, studenten en
belanghebbenden zijn tijdens een recente openbare raadpleging van de Commissie7
problemen aan het licht gekomen aangaande de kloof tussen wat
hogeronderwijsinstellingen momenteel aanbieden en de vaardigheden die afgestudeerden
nodig hebben om te slagen.
De kwaliteit van het doceren is een essentiële factor voor het verbeteren van de
kwaliteit van het hoger onderwijs. Er zijn grotere inspanningen nodig om te investeren
in de pedagogische opleiding van academisch personeel, een gebied dat van oudsher
minder wordt gewaardeerd dan onderzoeksresultaten. Met name de status en de kwaliteit
van het doceren in het hoger onderwijs moeten worden verbeterd. Daarvoor is
vooruitgang nodig op het gebied van de ontwikkeling, erkenning en beloning van
hoogwaardig doceren. Daarnaast wordt professioneel doceren almaar dringender door de
toenemende diversiteit van de studentenpopulatie. Docenten moeten goed worden
voorbereid en opgeleid om tegemoet te kunnen komen aan studenten met uiteenlopende
achtergronden, verwachtingen en behoeften.
De Commissie zal in 2017 een pakket initiatieven op het gebied van hoger onderwijs
voorstellen. De agenda voor de modernisering van het hoger onderwijs dient ter
ondersteuning van de lidstaten, de onderwijsinstellingen, het personeel en de studenten,
met het oog op het verbeteren van onderwijs en opleiding in de EU. Om een solide basis
te leggen voor de toekomstige werkzaamheden, zal de Commissie in 2017 een
geactualiseerde8 en vernieuwde agenda voor het hoger onderwijs voorstellen,
voortbouwend op de antwoorden in het kader van de openbare raadpleging over de
prioriteiten voor samenwerking op EU-niveau die begin 2016 werd afgerond.
De Commissie zal:

7

SWD(2016) 195 final.
Op 20 september 2011 heeft de Commissie een mededeling voorgesteld, getiteld "Ondersteuning van
groei en werkgelegenheid - een agenda voor de modernisering van de Europese hogeronderwijssystemen"
(COM(2011) 567 definitief).
8

7

- het hoger onderwijs helpen om jongeren beter uit te rusten met de vaardigheden en
competenties die zij nodig hebben voor de huidige samenleving door haar steun te
verlenen aan een betere samenwerking, met het oog op een doeltreffend ontwerp van
programma's en een goed beleid. Zoals aangekondigd in de nieuwe agenda voor
vaardigheden voor Europa, en als onderdeel van haar inspanningen ter verbetering van de
feitelijke onderbouwing van beleid en praktijk in het hoger onderwijs, zal de Commissie
samenwerken met de lidstaten om meer gegevens beschikbaar te maken over de
arbeidsmarktsituatie en de sociale resultaten van afgestudeerden (onderzoek naar de
loopbaan van afgestudeerden), met inbegrip van het stelsel van beroepsonderwijs
en -opleiding;
- de bijdrage van hogeronderwijsinstellingen aan regionale innovatie vergroten door
meer en nauwere banden te scheppen tussen universiteiten, ondernemingen en
andere organisaties en daarbij ook de strategieën voor slimme specialisatie in het kader
van de Europese structuur- en investeringsfondsen te betrekken, waardoor trajecten
tussen het hoger onderwijs en de werkplek worden geopend;
- de interactie tussen onderzoek en doceren verbeteren om te waarborgen dat het
doceren wordt gebaseerd op de nieuwste kennis en naar behoren wordt erkend, alsmede
dat afgestudeerden sterke analytische en probleemoplossende vaardigheden hebben;
- toereikende en doeltreffende investeringen in het hoger onderwijs stimuleren en de
autoriteiten van de lidstaten ondersteunen; de Commissie zal zich daarbij in 2017
toespitsen op drie actielijnen:
een beoordeling van de doeltreffendheid van de financiering van het hoger
onderwijs door externe deskundigen en gecoördineerd met de lopende werkzaamheden
van de OESO, met rapportage begin 2018;
een uitgebreid programma voor collegiaal advies over het ontwerp van
financieringssystemen, voortbouwend op succesvolle proefprojecten in Tsjechië en een
onlangs opgestarte test in Slovenië;
actieonderzoek om de doeltreffendheid van de Europese structuur- en
investeringsfondsen te verbeteren, ter ondersteuning van het hoger onderwijs. Die
werkzaamheden – onder leiding van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek en
gefinancierd door Erasmus+ – houden een analyse in van de wijze waarop het hoger
onderwijs wordt betrokken bij het uitvoeren van strategieën voor slimme specialisatie en
het verstrekken van concreet advies aan regionale overheden en belanghebbenden over
het optimaliseren van activiteiten teneinde maximaal effect te sorteren. Na het opstarten
van een proefproject in twee regio's is het de bedoeling om de activiteiten uit te breiden,
op basis van de resultaten van de huidige werkzaamheden.

3. Betere ondersteuning voor lidstaten ter bevordering van hervormingen voor
betere onderwijsstelsels
Onderwijs bovenaan op de beleidsagenda plaatsen. De inspanningen voor het
stimuleren van een agenda voor betere kwaliteit en prestaties in het onderwijs moeten
beginnen met bewustmaking over de urgentie om actie te ondernemen. Aangezien goed
8

onderwijs ook veel voordelen oplevert op andere beleidsdomeinen, zoals sociale zaken,
burgerschap, werkgelegenheid, economie of veiligheid, moeten onderwijshervormingen
in een bredere context worden gezien. Een debat op topniveau kan ertoe bijdragen dat het
noodzakelijke beleidsmomentum wordt gecreëerd om meer aandacht te besteden aan en
maatregelen te nemen voor het verbeteren van de kwaliteit van de onderwijsstelsels.
Onderwijshervormingen nastreven in het kader van het Europees semester voor
coördinatie
van
het
economisch
beleid.
Vandaag
al
houden
de
werkgelegenheidsrichtsnoeren9 een mandaat in voor het stimuleren van
onderwijshervormingen, en maken onderwijsgerelateerde kwesties deel uit van de
werkzaamheden in het kader van het Europees semester. De empirische onderbouwing
met betrekking tot onderwijs in het kader van het Europees semester kan nog verder
worden versterkt door beter gebruik te maken van het analytische verslag "Onderwijs- en
opleidingsmonitor". Daarnaast kan worden onderzocht hoe de OESO-gegevens over
vaardigheden beter kunnen worden ingezet als indicator of benchmark voor de
vooruitgang inzake het verbeteren van de kwaliteit van de onderwijsresultaten.
Hervormingsinspanningen van de lidstaten ondersteunen. Het besluit over de wijze
waarop de onderwijs- en opleidingsstelsels worden ontwikkeld, ligt in de handen van de
lidstaten. Voor de modernisering en verbetering van het onderwijs zijn hervormingen
nodig, op basis van gedegen kennis van wat op het gebied van onderwijs goed
functioneert. Het EU-niveau kan de besluitvormers in de lidstaten helpen bij het maken
van geïnformeerde beleidskeuzes, door vergelijkende gegevens te verstrekken, de
empirische onderbouwing te versterken, te analyseren en te benchmarken, wederzijds
leren te bevorderen, kennis over goede praktijken te delen en gerichte ondersteuning aan
te bieden, voortbouwend op bestaande samenwerking met verschillende interne en
externe gegevensverstrekkers, inclusief de OESO.
De samenwerking tussen verschillende beleidsgebieden verbeteren. Gezien de
onderlinge verbanden tussen onderwijs en andere beleidsdomeinen, kan de
samenwerking tussen verschillende beleidsgebieden worden verbeterd. Dat zou kunnen
in de vorm van gemeenschappelijke beleidsdiscussies, waarbij onderwijs in verband
wordt gebracht met het beleid inzake economie, financiën, werkgelegenheid, sociale
bescherming, gezondheid en inclusie, ook met betrekking tot de integratie van
onderdanen van derde landen. Onderwijs speelt ook een belangrijke rol bij de
voorkoming van radicalisering die tot gewelddadig extremisme leidt10. Een dergelijke
samenwerking zou ook bijdragen tot het verbeteren van de empirische onderbouwing van
wat op het gebied van onderwijs goed functioneert.
Meer aandacht voor efficiëntie. Het zou de beleidsinspanningen om de efficiëntie van
het onderwijs te verbeteren ten goede komen, mocht de deskundigheid van de actoren op
het gebied van onderwijs worden gecombineerd met die van actoren op andere
beleidsgebieden, met name sociale inclusie, werkgelegenheid, economisch beleid en
overheidsfinanciën. Het doel zou zijn betere resultaten te bereiken. Een innovatief
element zou samenwerking kunnen zijn met bijvoorbeeld het Comité voor de
economische politiek, het Comité voor de werkgelegenheid en het Comité voor sociale
9

Overeenkomstig artikel 146 VWEU beschouwen de lidstaten het bevorderen van de werkgelegenheid als
een aangelegenheid van gemeenschappelijke zorg en coördineren zij hun maatregelen op dit gebied binnen
de Raad. Overeenkomstig artikel 148 VWEU stelt de Raad richtsnoeren op, waarmee de lidstaten in hun
werkgelegenheidsbeleid rekening houden.
10
Zie de rol van het onderwijs bij de voorkoming van radicalisering in "Ondersteuning bij de voorkoming
van radicalisering die tot gewelddadig extremisme leidt" (COM(2016) 379 final).

9

bescherming. Voortbouwend op de positieve ervaringen op het gebied van
gezondheidszorg en langdurige zorg zouden de diensten van de Commissie samen met
het Comité voor de economische politiek (en andere relevante organen) een analyse
kunnen maken van het onderwijsbeleid en de onderwijsstelsels, en de efficiëntie en
prestaties daarvan. Dergelijke werkzaamheden zouden ook kunnen bijdragen tot een
nauwere samenwerking tussen Raadsformaties, bv. tussen de Raad Onderwijs,
Jeugdzaken, Cultuur en Sport, de Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid,
Volksgezondheid en Consumentenzaken en de Raad Economische en Financiële Zaken.
De Commissie zal:
- een eenvoudige onlinetoegang tot goede praktijken inzake "wat op het gebied van
onderwijs functioneert" creëren, die zal dienen als één gebruikersvriendelijk loket,
voortbouwend en als aanvulling op de bestaande online-instrumenten;
- de huidige inspanningen van de lidstaten ondersteunen om de digitale transformatie van
het onderwijs bij te houden;
- de lidstaten versterkte en ruimere beleidsondersteuning op maat aanbieden met behulp
van collegiaal advies, waarbij vakgenoten uit nationale overheden worden
samengebracht om extern advies te verstrekken aan een land dat om ondersteuning op het
gebied van onderwijshervorming vraagt;
- de empirische onderbouwing versterken (met name aan de hand van de jaarlijkse
Onderwijs- en opleidingsmonitor) en de kwaliteit van de analyse verbeteren (bv. door de
samenwerking tussen verschillende beleidsgebieden te bevorderen en er organen zoals
het Comité voor de economische politiek bij te betrekken), teneinde kennislacunes te
dichten met betrekking tot de sleutelfactoren die aan de basis liggen van goed presterende
stelsels.
4. Conclusie
Voor de modernisering en de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs zijn
hervormingen nodig. Het besluit over de uitvoering van die hervormingen ligt in de
handen van de lidstaten. Tegelijkertijd hebben alle lidstaten er belang bij dat er met die
hervormingen vooruitgang wordt geboekt en dat zij resultaten opleveren die Europa als
geheel ten goede zouden komen, bijvoorbeeld in de vorm van sociale samenhang en
rechtvaardigheid,
alsmede
meer
groei,
werkgelegenheid,
innovatie
en
concurrentievermogen.
De EU kan de inspanningen van de lidstaten ondersteunen. Met deze mededeling wordt
de verbetering en modernisering van het onderwijs bovenaan op de agenda van de EU
geplaatst. Deze mededeling omvat gerichte maatregelen op EU-niveau die de
hervormingsinspanningen van de lidstaten kunnen ondersteunen en kunnen bijdragen tot
een gezamenlijke agenda om hoogwaardig onderwijs een realiteit te maken voor
iedereen.

10