In een begeleidend schrijven komt o.a. de volgende informatie:
Dit handelingsprotocol is tot stand gekomen met medewerking van een
adviescommissie
waarin vertegenwoordigers zitten van betrokken partijen. Deelnemers
kwamen van Politie Amsterdam-Amstelland, AMK Utrecht, Raad voor de
Kinderbescherming, Pharos en FSAN. Ook de projectleiders Preventie VGV
van de GGDen in de 6 pilotsteden zijn geconsulteerd.
Dit protocol wordt onderschreven door de Ministeries van VWS, Jeugd en
Gezin en Justitie (Raad voor de Kinderbescherming) en de MO-groep.
Het protocol zal in gebruik genomen op vanaf juni 2009 en zal halfjaarlijks
worden geëvalueerd door de adviescommissie die het protocol heeft
opgesteld. Dit handelingsprotocol kan in ieder geval gebruikt worden tot het
afgestemd wordt op de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling,
zoals voorgesteld door het kabinet. Een aantal uitgangspunten van de
verplichte meldcode is hier al in opgenomen.

Ketenaanpak Handelen bij Vermoeden van
dreigende of uitgevoerde VGV bij
minderjarigen
Uitgangspunt: altijd melding tenzij, altijd aangifte tenzij
INSTRUMENTEN
Signalering vermoeden dreigende of
uitgevoerde VGV

Signaleren

altijd melden

- Overleg met aandachtsfunctionaris VGV
of kindermishandeling binnen organisatie
- Gespreksprotocol meisjesbesnijdenis
- Risico taxatie
- Waarschuwingsbrief / Medisch certificaat
- Medisch onderzoek

AMK

Opvolging van meldingen

onderzoek
als vermoeden bevestigd of reële dreiging:

als vermoeden bevestigd:
altijd aangifte
tenzij het een reële dreiging is,
dan overleg

als reële dreiging:
altijd melding tenzij
beide kunnen tegelijkertijd:
én aangifte, én melding

Politie en Openbaar
Ministerie (OM)

Raad voor de
Kinderbescherming
(RvdK)

onderzoek
maatregelen

onderzoek
maatregelen

Strafrechtelijke
maatregelen

- Overleg met JGZ, ouders, politie, OM
- Gespreksprotocol meisjesbesnijdenis
- Risico taxatie
- Waarschuwingsbrief / Medisch certificaat
- Medisch onderzoek
- Mogelijk: Beter Beschermd casusoverleg
- Hulpverlening meisje

Kinderbeschermingsmaatregelen

Handelingsprotocol vrouwelijke genitale
verminking bij minderjarigen
Uitleg en handvatten bij Ketenaanpak
Inleiding
Vrouwelijke genitale verminking (VGV) of meisjesbesnijdenis is een ingreep
aan de uitwendige geslachtsorganen.
Wereldwijd zijn er tussen de 100 en 140 miljoen meisjes en vrouwen
besneden. Jaarlijks lopen drie miljoen meisjes het risico besneden te worden.
VGV komt voor in 28 Afrikaanse landen en bij bevolkingsgroepen in een
beperkt aantal landen in het Nabije Oosten en in Azië (bijvoorbeeld in
Indonesië en Koerdisch Irak). -zie bijlage 2 voor de Afrikaanse landenMeisjesbesnijdenis vindt meestal plaats op de leeftijd van 4 tot 12 jaar, maar
in een aantal culturen wordt ook al een paar dagen na de geboorte besneden.
Ook tot vlak voor het huwelijk kan VGV nog plaatsvinden. Migratie kan ook
bijdragen aan besnijdenis op een andere leeftijd.

In Nederland
In Nederland wonen rond de 16.000 meisjes en 34.000 vrouwen uit de
risicolanden.
De WHO onderscheidt vier vormen van VGV (zie bijlage 1). In 1993 heeft de
Nederlandse regering het standpunt ingenomen dat alle vier vormen van
vrouwelijke genitale verminking verboden zijn. Sinds 1 februari 2006 maakt
het daarbij niet meer uit waar de besnijdenis is uitgevoerd: in Nederland of in
het buitenland, zolang de ouders in Nederland wonen.
Vrouwelijke genitale verminking bij minderjarigen kan worden gezien als een
bijzondere vorm van kindermishandeling en dient als zodanig behandeld te
worden (uit: RVZ). Het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK)
heeft specifieke expertise op het gebied van kindermishandeling en ervaring
om dit onderwerp met ouders te bespreken.
Bijlage 3 geeft inzicht in zowel civielrechtelijke als strafrechtelijke
maatregelen.

Voor wie is dit handelingsprotocol bedoeld?
Dit protocol is bedoeld voor iedere professional en vrijwilliger die te maken
krijgt met (een vermoeden van) vrouwelijke genitale verminking bij
minderjarigen: zij moeten weten hoe te handelen en wie zij daarbij op welk
moment kunnen inschakelen.
Het protocol geeft zicht op hoe te handelen vanaf het moment van melding of
een adviesvraag bij het AMK. Het is dus bedoeld voor medewerkers van het
AMK/BJZ, de Raad voor de Kinderbescherming en de politie.
Dit handelingsprotocol is daarmee een vervolg op het AJN1 gespreksprotocol
meisjesbesnijdenis, dat voor artsen en verpleegkundigen werkzaam in de JGZ
is geschreven, en dat als doel heeft het bespreekbaar maken van VGV ter
preventie ervan.
Voor juridische wet- en regelgeving over dit onderwerp zie bijlage 4 en de
website www.meisjesbesnijdenis.nl.

Hoe is dit protocol opgebouwd?
In dit protocol wordt uitgegaan van twee scenario’s:
A. Vermoeden van een dreigende VGV
B. Vermoeden van een uitgevoerde VGV
Voor beide wordt de route beschreven.
AMK’s voeren de regie in het handelingsprotocol. Zij volgen meldingen
adequaat op. Hierbij gaat het om zowel het doorverwijzing naar de volgende
schakels in de keten (Raad voor de Kinderbescherming, politie en OM), als
het weer terugverwijzen in de keten van bijvoorbeeld de
Jeugdgezondheidszorg (JGZ). Het AMK heeft de bevoegdheden om direct in
contact te treden met het gezin en eventueel bij het gezin betrokken
professionals.

1

AJN: Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland, de wetenschappelijke vereniging van én
voor artsen werkzaam in de Jeugdgezondheidszorg (JGZ).

Signaleren en melden bij AMK

Gevallen van (dreigende) VGV moeten zo snel mogelijk worden gemeld. De
AMK’s zijn hiervoor de aangewezen instantie.
Een vermoeden van VGV bij minderjarigen kan iedereen altijd direct
melden bij het Advies- en Meldpunt Kindermishandeling (AMK): 09001231230
Het is belangrijk om hierbij te beseffen dat de meldingen vaak indirect zullen
zijn. Meldingen uit de doelgroep zelf zullen vaak via tussenpersonen bij het
AMK binnenkomen. Het is mogelijk anoniem te melden. Dat wil zeggen dat
de naam van de melder bij het betrokken gezin onbekend blijft. De melder
moet wel altijd de eigen naam bij het AMK doorgeven.
Voor iedere professional geldt bij een vermoeden van een dreigende
meisjesbesnijdenis of een uitgevoerde besnijdenis: handel volgens het
stappenplan behorende bij de eigen meldcode. Als voorbeeld is,
vooruitlopend op het voornemen een wet meldcode in te voeren, de meldcode
en het stappenplan "Artsen en Kindermishandeling" van de KNMG2 te
gebruiken, waarin de volgende stappen staan uitgeschreven:
1. onderzoek
2. advies bij AMK en eventueel bij een deskundig collega
3. zo mogelijk gesprek met de ouders
4. zo nodig overleg met betrokken professionals
5a. reële kans? zo spoedig mogelijk melden bij AMK
5b. monitoren van hulp, zo nodig alsnog melden bij AMK

Het AMK besluit of een melding in onderzoek wordt genomen. Wanneer het
AMK niet tot onderzoek overgaat, wordt met de melder besproken wat de
aangewezen vervolg-stappen voor de melder kunnen zijn.

2

http://knmg.artsennet.nl/diensten/KNMG-publicaties.htm, onder "2008", "meldcode
kindermishandeling"

A. Vanaf de melding bij AMK:
een vermoeden van een dreigende VGV
*

Nadat een melding is binnengekomen bij het AMK, zal deze het
onderzoek starten en met de ouders en betrokken kinderen in
gesprek gaan. Indien nodig, overlegt het AMK met de (zeden)politie
en gaat direct op huisbezoek, al dan niet samen met de politie.
Wanneer de ouders de Nederlandse taal niet beheersen wordt er een
professionele tolk ingeschakeld via de tolkencentrale.

*

Tijdens het gesprek met ouders door het AMK, wordt de inhoud
van de melding besproken. De conclusie van het onderzoek kan
zijn:
Ouders kunnen het risico overtuigend uitsluiten.
Zij gaan bijvoorbeeld niet naar het buitenland, zijn zelf niet besneden
en kunnen de hulpverlener ervan overtuigen dat er geen risico bestaat.
Dan wordt er uitleg gegeven over mogelijke procedure indien er toch
signalen zijn. Het AMK benadert relevante informanten, waaronder de
JGZ, en stelt hen op de hoogte van het onderzoek.
Ouders verklaren niet van plan te zijn hun dochter(s) te laten
besnijden, bij het AMK blijft vermoeden bestaan.
• Met ouders wordt besproken dat zij hun dochter niet willen laten
besnijden, maar dat het risico in het land van herkomst groot is en
de mogelijkheid bestaat dat een familielid alsnog tegen de zin van
de ouders in het meisje zal willen laten besnijden. Ook wordt
besproken hoe zij dit zouden kunnen voorkomen.
• Ouders krijgen een brief mee in de taal van het land van herkomst
waar in staat vermeld dat meisjesbesnijdenis verboden is en dat er
straf op staat. Dat geldt zowel voor een besnijdenis in Nederland
als in het buitenland.
• Met de ouders wordt besproken dat het AMK de school en JGZ op
de hoogte stelt van de melding.
• Indien het vermoeden blijft bestaan dat deze ouders hun dochter
gaan besnijden, wordt op korte termijn een tweede gesprek
gevoerd. Aan de ouders wordt gevraagd of zij erin toestemmen om
hun kind lichamelijk te laten onderzoeken als er bijvoorbeeld na
terugkeer uit het buitenland signalen bij het kind zijn dat mogelijk
een besnijdenis heeft plaatsgevonden. Het AMK is ervan op de
hoogte welke artsen expertise hebben op dit gebied.3

3

Een arts met expertise op dit gebied onderzoekt en documenteert volgens de richtlijnen van
de WOKK (Wetenschappelijk Onderwijs over Kindermishandeling voor Kinderartsen) met
fotografische vastlegging van het genitale letsel.

•
•

Het AMK neemt contact op met de school van het kind en met de
JGZ en vraagt hen signalen die er op duiden dat het kind wel
besneden is, aan het AMK door te geven.
Na uiterlijk twee maanden zal het AMK contact opnemen met
school en JGZ. Wanneer zij geen signalen hebben, sluit het AMK
de zaak af met een brief aan de ouders. Het AMK vraagt de school
en de JGZ alert te blijven.

Ouders verklaren hun dochter(s) in de toekomst wellicht wél te
willen laten besnijden
In het gesprek met de ouders zal de AMK medewerker de ernst van de
situatie uitleggen en vertellen dat de ouders strafbaar zijn.
Als ouders alleen zeggen dat ze hun dochter wél willen besnijden, is er
nog geen strafbaar feit gepleegd. Er kan pas aangifte worden gedaan
als de ouders concrete stappen ondernemen, er moet echter wel goed
opgelet worden door alle professionals in de omgeving van het kind
want er is mogelijk aanstaande zware mishandeling onderweg.
*

Vervolgens kan het AMK de melding inbrengen in het lokale
casusoverleg ‘Beter Beschermd’. Hierin kan het AMK meldingen
bespreken, waarbij een beschermingsmaatregel4 wordt overwogen,
met collega’s van Bureau Jeugdzorg en de Raad voor de
Kinderbescherming. Ook kunnen de politie en het OM hier in deze
fase al bij betrokken worden.

*

Als er bij de melding al concrete aanwijzingen zijn, meldt het AMK
direct bij de Raad voor de Kinderbescherming. De Raad onderzoekt of
er bij de kinderrechter een kinderbeschermingsmaatregel moet worden
gevraagd.

Het AMK draagt altijd zorg voor een goede terugkoppeling naar de melder,
en houdt een vinger aan de pols in het gehele traject.

4

zie bijlage 3

B. Vanaf de melding bij AMK:
vermoeden van een uitgevoerde VGV
*

Als er vermoedens zijn dat een besnijdenis heeft plaatsgevonden, wordt
altijd een melding gedaan bij het AMK.

*

Het is van groot belang om te bekijken welk hulpverleningstraject voor
de medische en psychosociale zorg voor het meisje kan worden ingezet.

*

De vertrouwensarts van het AMK adviseert over het uitvoeren van
gecentraliseerd medisch onderzoek5 (door een arts met zowel
kindergeneeskundige als forensisch geneeskundige expertise). Daarbij
dient er naar gestreefd te worden om dit onderzoek in één keer te
verrichten om zodoende het kind niet onnodig te belasten.

*

Als er zusjes zijn in het gezin, wordt hun risico ook meegenomen.

*

Als er sprake lijkt te zijn van een uitgevoerde VGV meldt het AMK de
zaak altijd bij de Raad voor de Kinderbescherming.

*

Indien de ouders geen toestemming geven voor het doen van medisch
onderzoek, zal de Raad voor de Kinderbescherming onderzoeken of er
een kinderbeschermingsmaatregel6 moet worden gevraagd om dit
mogelijk te maken.

*

Als VGV zeer waarschijnlijk heeft plaatsgevonden doet de Raad
aangifte bij de politie. De politie maakt proces verbaal op, geeft dit door
aan het Openbaar Ministerie, en deze laatste beslist over mogelijke
vervolging.

5

Expertise op dit terrein is te vinden bij Forum Educatief, het centrum voor forensische
geneeskunde en gedragswetenschappen.
6
zie bijlage 3

BIJLAGE 1. Vier typen van meisjesbesnijdenis
Meisjesbesnijdenis is een ingreep aan de uitwendige geslachtsorganen. De
World Health Organisation (WHO) definieert vier typen (2007):
1. Gedeeltelijke of totale verwijdering van de clitoris en/of de voorhuid
(clitoridectomie).
a Verwijdering van het clitoriskapje of alleen de voorhuid.
b Verwijdering van de clitoris met voorhuid.
2. Gedeeltelijk of totale verwijdering van de clitoris en de kleine
schaamlippen, met of zonder verwijdering van de grote schaamlippen
(excisie)
a Verwijdering van alleen de kleine schaamlippen.
b Gedeeltelijke of totale verwijdering van de clitoris en de kleine
schaamlippen.
c Gedeeltelijke of totale verwijdering van de clitoris, kleine en grote
schaamlippen.
3. Vernauwen van de vaginale opening door wegsnijden en aan elkaar
hechten van de kleine schaamlippen en/of de grote schaamlippen, met of
zonder verwijdering van de clitoris (infibulatie).
a Verwijdering en aan elkaar hechten van de kleine schaamlippen.
b Verwijdering en aan elkaar hechten van de grote schaamlippen.
4. Niet geclassificeerd: alle andere schadelijke handelingen aan de
vrouwelijke geslachtsorganen voor niet-medische redenen, zoals prikken,
piercing, kerven, schrapen en wegbranden.
Bron: Eliminating Female genital mutilation: an interagency statement, WHO
2008

BIJLAGE 2. Kaart van Afrika: Risicolanden en prevalentie
VGV

BIJLAGE 3. Mogelijkheden van de Raad voor de
Kinderbescherming: civielrechtelijke maatregelen
Bij een melding van vermoedens van dreigende VGV waarbij de ouders niet
meewerken, kan de Raad via de civielrechtelijke weg het betreffende meisje
en/of zusjes beschermen tegen VGV. De Raad voor de Kinderbescherming
hecht zeer aan een adequate aanpak van meisjesbesnijdenis, niet alleen
vanwege de strafbaarstelling van meisjesbesnijdenis, maar ook vanwege de
inbreuk die meisjesbesnijdenis maakt op de integriteit van de persoon.
Meisjesbesnijdenis schendt het recht op een onbedreigde ontwikkeling van
het minderjarige meisje.

1.

Welke mogelijkheden heeft de Raad, indien de besnijdenis heeft
plaatsgevonden?

Aangifte:
De Raad heeft als beleid dat aangifte wordt gedaan indien men kennis of een
vermoeden heeft van een strafbaar feit. Als besnijdenis heeft plaatsgevonden
doet de Raad in beginsel ALTIJD aangifte. Dat kan slechts anders zijn indien
de besnijdenis heeft plaatsgevonden voordat betrokkenen in Nederland
verblijf hadden.
Kinderbeschermingsmaatregelen:
Om een kinderbeschermingsmaatregel te kunnen vragen, zal de Raad moeten
aantonen dat voldaan is aan de grond die de wet stelt. Soms zal geen
maatregel geïndiceerd zijn omdat vrijwillige hulpverlening wordt toegelaten
voor het verwerken van de psychische gevolgen van besnijdenis en/of men
instemt met hersteloperaties. Is hier geen sprake van, dan kan een
kinderbeschermingsmaatregel gewenst zijn.
Welke kinderbeschermingsmaatregel is het meest passend?
a)
Een ondertoezichtstelling (OTS) is mogelijk indien de ouders
vrijwillige hulpverlening niet toelaten of vrijwillige hulpverlening
onvoldoende resultaat heeft opgeleverd. De grond voor de OTS is dat
de zedelijke en geestelijke belangen van het meisje worden geschaad.
Dit zal de Raad moeten kunnen aantonen. Als de besnijdenis al heeft
plaatsgevonden en er geen opvoedings-problemen zijn, kan worden
volstaan met een OTS. De OTS kan dan dienen om het meisje te
begeleiden (zonodig bij hersteloperaties), ondersteuning te bieden,
nazorg te verlenen en mogelijk gaat er een preventieve werking vanuit
naar de jongere meisjes in het gezin. Los daarvan kan aangifte wel
geïndiceerd zijn.
Zonodig kan tegelijk met het verzoek tot een OTS een machtiging
uithuisplaatsing worden gevraagd (indicatiebesluit BJZ is vereist). In
het kader van de OTS kan de gezinsvoogd ook een machtiging
uithuisplaatsing vragen en/of een aanwijzing geven aan de ouders.
Deze aanwijzing mag echter geen vrijheidsontneming of

vrijheidsbeperking inhouden (bijv. gedwongen opname) en mag niet te
ver ingrijpen in de persoonlijke levenssfeer van de ouders. Een
aanwijzing waarin een contactbeperking is opgenomen, kan
bijvoorbeeld wel.
Bij onder toezicht gestelde kinderen die onder de twaalf jaar zijn kan
door de gezinsvoogd aan de kinderrechter om vervangende
toestemming voor lichamelijk onderzoek worden verzocht. Het
verrichten van lichamelijk onderzoek valt onder de geneeskundige
behandelingovereenkomst.
De OTS beperkt het gezag van ouders, maar hun toestemming blijft
vereist voor een hersteloperatie (geneeskundige behandeling) indien
het meisje nog geen twaalf jaar is. De toestemming van de ouders kan
worden vervangen door die van de kinderrechter. Bureau Jeugdzorg
kan dit verzoeken op grond van artikel 1:264 BW. Wanneer het meisje
twaalf jaar is maar nog geen zestien, is zowel toestemming van de
ouders als van het meisje nodig voor een hersteloperatie.
De toestemming van de ouder kan worden gepasseerd indien de arts
van oordeel is dat de operatie nodig is om ernstig nadeel voor het
meisje te voorkomen en ook wanneer het meisje de operatie
weloverwogen blijft wensen. Is het meisje zestien jaar of ouder, dan is
geen toestemming van de ouders meer nodig.
Mochten ouders niet mee willen werken aan een hersteloperatie voor
een meisje van twaalf jaar of jonger, die wel noodzakelijk en gewenst
is, dan kan ook de kinderrechter worden gevraagd een voorlopige
voogdij uit te spreken, zodat het gezag van de ouders wordt geschorst
en de voogd het gezag uitoefent en dus toestemming kan geven voor
een hersteloperatie (artikel 1:272 BW).
Bovenstaande geldt ook voor het uitvoeren van medisch onderzoek.
b)

Een ontheffing uit het gezag behoort niet tot de eerste juridische
mogelijkheden omdat er bij besnijdenis niet zondermeer sprake is van
onmacht of ongeschiktheid van de ouders. En onmacht/ongeschiktheid
is het criterium dat in de wet wordt genoemd als grond voor een
ontheffing. Algemeen wordt aangenomen dat er geen sprake is van
onmacht als ouders hun kind laten besnijden en evenmin van
ongeschiktheid.
Pas als de hulpverlening in het kader van de OTS onvoldoende
resultaat oplevert en de bedreiging voor het meisje niet kan worden
weggenomen kan een ontheffing geïndiceerd zijn nadat de
uithuisplaatsing in het kader van de OTS achttien maanden heeft
geduurd of als de OTS zes maanden heeft geduurd zonder dat er sprake
was van een uithuisplaatsing (artikel 1:268 lid 2 sub a).

c)

Een ontzetting uit het gezag zonder voorafgaande OTS kan wel
geïndiceerd zijn, indien er sprake is van verwijtbaar gedrag van de
ouders. Verwijtbaar gedrag is de wettelijke grond waar aan voldaan zal

moeten zijn voordat een ontzetting kan worden uitgesproken. Men kan
dan de ontzetting baseren op de grond dat er sprake is van misbruik
van het gezag (artikel 1: 269 BW lid 1 sub b). Een voorwaarde om een
ontzetting te krijgen is dat deze maatregel in het belang van het kind is.
Men dient zich wel te realiseren dat een ontzetting kan leiden tot een
breuk tussen het meisje en haar culturele gemeenschap.
d)

Indien de uitkomst van het raadsonderzoek niet afgewacht kan worden
en onmiddellijk een maatregel noodzakelijk is, kan een VOTS
gevraagd worden, dan wel een voorlopige voogdij maatregel (vovo).
Men kan dan zonder tussenkomst van BJZ de Raad rechtstreeks
benaderen met het verzoek een spoedmaatregel te bewerkstelligen.
Mocht er worden gedacht aan een ontheffing of ontzetting én er is
sprake van spoed dan is een vovo de meest geëigende maatregel. Deze
maatregel schorst onmiddellijk het gezag van de ouders, waardoor BJZ
gezagsdrager wordt en een beslissing neemt over de verblijfplaats van
de minderjarige. BJZ start de hulpverlening, terwijl de Raad het
onderzoek afrondt en zonodig een verderstrekkende maatregel
verzoekt.
Als er een VOTS is uitgesproken, blijven de ouders het gezag
uitoefenen. Hun toestemming blijft vereist voor een medische
behandeling indien het meisje nog geen twaalf jaar is. De toestemming
van de ouders kan worden vervangen door die van de kinderrechter.
Bureau Jeugdzorg kan dit verzoeken op grond van artikel 1:264 BW.
Wanneer het meisje twaalf jaar is maar nog geen zestien, is zowel
toestemming van de ouders als van het meisje nodig voor een
medische behandeling. De toestemming van de ouder kan gepasseerd
worden indien de arts van oordeel is dat de operatie nodig is om
ernstig nadeel voor het meisje te voorkomen en ook wanneer het
meisje de operatie weloverwogen blijft wensen. Is het meisje zestien
jaar of ouder, dan is geen toestemming van de ouders meer nodig.
Of het verzoeken van afgifte van het paspoort van het kind in het kader
van een voorlopige voogdij mogelijk is (om uitreis naar het buitenland
te voorkomen), is discutabel, nu het vaak om jonge kinderen gaat die
geen eigen paspoort hebben en in het paspoort van de ouder zijn
bijgeschreven en dus ook de ouder gevraagd wordt zijn paspoort in te
leveren. Het is de vraag of dit niet een te grote inbreuk op de privacy
van de ouder betekent.
Als kinderen wel een eigen paspoort hebben, kan door middel van een
aanwijzing van de voogd verzocht worden dit af te geven, maar ook
dan blijft de vraag of dit niet een te grote inbreuk vormt op de privacy
van de minderjarige. Bovendien moet bedacht worden dat een
minderjarige vanaf veertien jaar zich moet kunnen legitimeren. Door
het afgeven van het paspoort aan BJZ wordt dit bemoeilijkt.

2.

Welke mogelijkheden heeft de Raad indien er sprake is van een
vermoeden van VGV?

Aangifte:
Aangifte is mogelijk indien men kennis heeft van een begaan strafbaar feit.
Bij een vermoeden kan er sprake zijn van een nog niet begaan strafbaar feit.
Maar ook kan het gaan om een vermoeden dat het strafbare feit al wel heeft
plaatsgevonden. Wil de politie iets kunnen met de aangifte zal het vermoeden
voldoende concrete feiten moeten bevatten. Het is in dit verband raadzaam om
in algemene zin met politie een gesprek aan te gaan om op voorhand met
elkaar af te stemmen. In een individueel geval kan dan makkelijker met de
politie overlegd worden of aangifte kan worden gedaan.

Kinderbeschermingsmaatregelen:
Op twee manieren kan de Raad te maken krijgen met een vermoeden van
meisjesbesnijdenis. Dat kan (1) als het AMK dit vermoeden bij de Raad meldt
en (2) als de Raad tijdens zijn onderzoek, dat om andere redenen is ingesteld,
het vermoeden krijgt dat er sprake kan zijn van meisjesbesnijdenis welke
reeds heeft plaatsgevonden, dan wel dreigt plaats te gaan vinden.
Indien het AMK meldt en het vermoeden is voldoende concreet, is het
vervolgens aan de Raad om te onderzoeken in hoeverre een
kinderbeschermingsmaatregel geïndiceerd is. Of en zo ja welke
kinderbeschermingsmaatregel gewenst is, hangt af van vele factoren. Zie
hiervoor de beschrijving van de kinderbeschermingsmaatregelen onder 1.
Indien de Raad in het onderzoek het vermoeden krijgt dat er sprake is van
dreigende meisjesbesnijdenis zal dit vermoeden veelal (nog) onvoldoende
concreet zijn, dan wel krijgt de Raad van ouders geen of onvoldoende
informatie, of kan het vermoeden niet worden weggenomen in de gesprekken
met de ouders. Dat kan anders zijn indien men vermoedt dat de besnijdenis
reeds heeft plaatsgevonden.
De volgende aandachtspunten gelden:
• Het AMK wordt over het vermoeden van meisjesbesnijdenis
geïnformeerd ten tijde van het raadsonderzoek. Dit is een
beleidsafspraak, waar onder meer voor is gekozen vanwege de
medische expertise die het AMK heeft.
• Vaak zal het vermoeden van meisjesbesnijdenis niet het enige
zorgpunt zijn; alertheid nodig om voldoende aandacht te besteden aan
het exploreren van het vermoeden van meisjesbesnijdenis.
• Raadplegen één van de aandachtsfunctionarissen.
• In de gesprekken met de ouders dienen ouders geïnformeerd te worden
over de strafbaarstelling van meisjesbesnijdenis (ook als dit in het
buitenland gebeurt) en aangegeven dient te worden dat de Nederlandse
overheid meisjesbesnijdenis ziet als een ernstige schending van het
recht van het kind (artikel 24 lid 3 IVRK).

•
•
•

Registreren dat meisjesbesnijdenis onderwerp van gesprek is geweest
en of aangifte is overwogen en op grond waarvan men besloten heeft
al dan niet aangifte te doen.
Bij een concreet vermoeden van meisjesbesnijdenis kan een
VOTS/voorlopige voogdij met uithuisplaatsing ervoor zorgen dat het
meisje niet naar het buitenland kan afreizen om besneden te worden.
Rekening houden met zusjes in het gezin, lopen zij ook risico?

BIJLAGE 4

Juridische informatie over meisjesbesnijdenis
Defence for Childeren, 2007
Meisjesbesnijdenis is een schending van mensenrechten
Meisjesbesnijdenis is een mensenrechtenschending. Dit volgt uit de
internationale en regionale mensenrechtenverdragen zoals onder andere het
VN-Vrouwenverdrag (cedaw), het Internationaal Verdrag inzake de Rechten
van het Kind (ivrk) en het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten
van de Mens en de fundamentele vrijheden (evrm). Meisjesbesnijdenis kan
worden gezien als een schending van het recht op leven, het verbod op
marteling, het recht op gezondheid en het recht op lichamelijke integriteit.
Meisjesbesnijdenis is een schending van vrouwenrechten
Meisjesbesnijdenis is een schending van de rechten van de vrouw. Het
vrouwenverdrag van de Verenigde Naties roept op tot afschaffing van
discriminatie van vrouwen (artikel 2 cedaw). Ook roept het vrouwenverdrag
op vooroordelen, gewoonten en gebruiken die gebaseerd zijn op de gedachte
van minderwaardigheid of meerderwaardigheid van één van beide geslachten
of op stereotype rollen van mannen en vrouwen uit te bannen (artikel 5
cedaw).
Meisjesbesnijdenis is een schending van kinderrechten
Meisjesbesnijdenis is een schending van kinderrechten, zo is vastgelegd in het
kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties. Het kinderrechtenverdrag

roept op tot afschaffing van traditionele praktijken die schadelijk zijn voor de
gezondheid van kinderen (artikel 24 lid 3 ivrk). Hieronder valt ook
meisjesbesnijdenis.
Meisjesbesnijdenis is in Nederland strafbaar
In Nederland zijn alle vormen van meisjesbesnijdenis verboden.
Grondwet
De Nederlandse grondwet kent geen specifieke bepalingen die gericht zijn op
de bescherming van de fysieke en geestelijke integriteit van kinderen. In
algemene zin bepaalt de Nederlandse grondwet in artikel 1 dat allen die zich
in Nederland bevinden, in gelijke gevallen gelijk worden behandeld en in
artikel 11 dat iedereen recht heeft op onaantastbaarheid van zijn lichaam.
Strafrecht
Meisjesbesnijdenis valt in het Nederlandse Wetboek van Strafrecht binnen de
algemene delictsomschrijving ‘mishandeling’ zoals opgenomen in artikel 300
tot en met 304 Sr. Het is dus niet als apart delict strafbaar gesteld.
Meisjesbesnijdenis wordt gezien als een opzettelijke benadeling van de
gezondheid, dat gelijk gesteld wordt aan mishandeling in artikel 300 lid 4 Sr.
Vervolging is mogelijk op grond van de algemene delictomschrijving
‘mishandeling’ zoals vastgelegd in artikel 300 tot en met 304 Sr door
toepassing van artikel 300 lid 4 Sr.
De strafmaat varieert van een gevangenisstraf van vier jaar voor een
‘eenvoudige mishandeling’ tot twaalf jaar gevangenisstraf voor zware
mishandeling met voorbedachte rade. Als een meisjesbesnijdenis door een
ouder zelf wordt uitgevoerd op zijn eigen dochter, kan de straf met een derde
worden verhoogd (artikel 304 sub 1 Sr). Ook als de ouders opdracht geven,
hiervoor betalen, middelen leveren waarmee de besnijdenis wordt uitgevoerd
en/of meehelpen tijdens de besnijdenis, zijn zij strafbaar. Deze handelingen
worden namelijk volgens de Nederlandse strafwet beschouwd als
mededaderschap, uitlokking dan wel medeplichtigheid (artikel 47 Sr en artikel
48 Sr).
Ook als een meisje, dat in Nederland woont, in het buitenland wordt
besneden, kunnen de ouders en andere betrokkenen strafrechtelijk worden
vervolgd. Het maakt niet uit of de ouders wel of niet de Nederlandse
nationaliteit hebben of dat meisjesbesnijdenis in het land waar het meisje is
besneden strafbaar is gesteld. Tot op heden zijn in Nederland nog geen ouders
of andere betrokkenen bij meisjesbesnijdenis strafrechtelijk vervolgd.
Meisjesbesnijdenis, jeugdzorg en kinderbescherming
In de Wet op de jeugdzorg wordt kindermishandeling omschreven als ‘elke
vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van
fysieke, psychische of seksuele aard die ouders, of andere personen ten
opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van
onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt

berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van
fysiek of psychisch letsel (artikel 1 lid m Wet op de jeugdzorg).’
Meisjesbesnijdenis valt hier ook onder.
De Nederlandse wet biedt mogelijkheden om voortijdig in te grijpen. Een
dreiging van meisjesbesnijdenis kan namelijk een overweging zijn voor de
kinderrechter het meisje onder toezicht te stellen (artikel 1:254 lid 1 bw). De
kinderrechter kan bij een dreiging van meisjesbesnijdenis in het uiterste geval
ook besluiten tot het opleggen van een zwaardere
kinderbeschermingsmaatregel, zoals een uithuisplaatsing (artikel 1:261 bw).
Meisjesbesnijdenis en de medische professie
Een arts of een andere beroepskracht met een beroepsgeheim heeft het recht
(niet de plicht) om een vermoeden van een op handen zijnde of een reeds
uitgevoerde meisjesbesnijdenis te melden bij een Advies- en Meldpunt
Kindermishandeling (amk).
Artsen die een meisjesbesnijdenis hebben uitgevoerd of hieraan medewerking
hebben verleend kunnen juridisch vervolgd worden op grond van het medisch
tuchtrecht. Op grond van de Wet Beroepen in de Individuele
Gezondheidszorg (Wet big) kan het handelen van geneeskundigen die een
besnijdenis hebben uitgevoerd of hieraan medewerking hebben verleend,
worden voorgelegd aan een tuchtcollege ter toetsing aan de tuchtnormen.
Naast tuchtrechtelijke maatregelen kent de Wet big ook strafbepalingen. Het
toebrengen van schade aan iemands gezondheid kan leiden tot hechtenis, een
geldboete, of ontzetting uit het beroep.
Daarnaast bevat het Wetboek van Strafrecht mogelijkheden om artsen
strafrechtelijk te vervolgen indien zij schuldig zijn aan het uitvoeren van een
besnijdenis, of hieraan hun medewerking hebben verleend (artikel 436 lid 2
Sr).
Meisjesbesnijdenis en immigratiewetgeving
Een meisje dat in haar land van herkomst risico loopt op besnijdenis kan,
onder omstandigheden, in aanmerking komen voor een verblijfsvergunning
asiel voor bepaalde tijd (op grond van artikel 29 lid 1 onder b van de
Vreemdelingenwet 2000). Als een meisje in haar land van herkomst risico
loopt op besnijdenis, kan sprake zijn van een reëel risico van schending van
artikel 3 van het Europees Verdrag ter bescherming van de Rechten van de
Mens en de fundamentele vrijheden (evrm). Dit geldt ook voor in Nederland
geboren meisjes die bij terugkeer naar het land van herkomst van de ouders
het risico lopen besneden te worden.
Indien het meisje in aanmerking wil komen voor bovengenoemde
verblijfsvergunning zal zij moeten aantonen dat:
a er een risico bestaat op meisjesbesnijdenis;

b

de autoriteiten van het land van herkomst geen bescherming kunnen of
willen bieden aan personen die zich verzetten tegen een dreigende
besnijdenis; en
c er geen vestigingsalternatief in het land van herkomst aanwezig wordt
geacht.
Er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende soorten
van meisjesbesnijdenis.
Amsterdam, januari 2007
Defence for Children International
Defence for Children International, Section The Netherlands