Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 222 B

Wijziging van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2009 (wijziging
samenhangende met de Najaarsnota)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave

KST137784
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

blz.

A. Artikelsgewijze toelichting bij het wetsvoorstel

2

B. Begrotingstoelichting

3

1. Leeswijzer

3

2. De beleidsmutaties
2.1. Overzicht beleidsmutaties
2.2. Het beleidsartikel

3
3
4

3. Het verdiepingshoofdstuk
3.1. Opbouw verplichtingen, uitgaven en ontvangsten vanaf de
1e suppletoire begroting
3.2. Toelichting op de nog niet eerder opgenomen mutaties
3.3. Integratie-uitkeringen
3.4. Decentralisatie-uitkeringen

5
5
7
12
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

1

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikel 1 (uitgaven/verplichtingen en ontvangsten)
De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting,
worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001
elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het
onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2009 te wijzigen.
Het in die begrotingsstaat opgenomen begrotingsartikel wordt in onderdeel B. van deze memorie van toelichting toegelicht.
Wetsartikel 3 (verplichtingenbedrag bedoeld in artikel 5 van de
Financiële-verhoudingswet)
Ingevolge artikel 5, eerste lid van de Financiële-verhoudingswet juncto
artikel 6, vierde lid van de Invoeringswet Financiële-verhoudingswet,
hebben de gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als verplichting voor het totaal van de algemene uitkeringen en de
aanvullende uitkeringen is opgenomen. Een toelichting op het bedrag van
€ 15 657 519 000 dat is vermeld in wetsartikel 3 wordt gegeven in paragraaf 3.1. De verplichtingenbedragen bedoeld in artikel 5, tweede lid van
de Financiële-verhoudingswet ter zake integratie-uitkeringen en decentralisatie-uitkeringen zijn respectievelijk € 1 620 247 000 en € 333 125 000.
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A. Th. B. Bijleveld-Schouten
De minister van Financiën,
W. J. Bos

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

2

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1. LEESWIJZER
Bij een suppletore begroting ligt de nadruk niet op de beleidsprioriteiten,
zoals in de ontwerpbegroting 2009, maar op de mutaties ten opzichte van
deze ontwerpbegroting. De terugkoppeling over het gevoerde beleid in
relatie tot de beleidsprioriteiten, zal centraal staan in de financiële verantwoording over 2009.
De indeling van deze suppletore begroting is als volgt. Paragraaf 2.1. start
met het beschrijven van de beleidsmutaties. Kort zal worden toegelicht
wat de omvang en de reden van de uitgavenmutaties is. Vervolgens wordt
in paragraaf 2.2. («het beleidsartikel»), ingegaan op de «budgettaire
gevolgen van beleid». Deze paragraaf geeft inzicht in de integrale uitgaven die samenhangen met de hoofdbeleidsdoelstelling. Hierin worden de
veranderingen op artikelonderdeel-niveau belicht. In paragraaf 3.1.
worden de mutaties in de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten weergegeven vanaf de 1e suppletore begroting. De mutaties die nog niet
eerder zijn opgenomen in een begrotingshoofdstuk worden vervolgens
toegelicht in paragraaf 3.2. Tot slot wordt in de paragrafen 3.3. en 3.4.
ingegaan op respectievelijk de integratie-uitkeringen en de decentralisatieuitkeringen
2. DE BELEIDSMUTATIES
2.1. Overzicht beleidsmutaties
Tabel B: Beleidsmutaties (x € 1 000)
2009
Mutaties opgenomen in Ontwerpbegroting 2010 als Voorlopige Uitkomsten
2009:
Pilot gemengde scholen (decentralisatie-uitkering)
Indexatie WOZ-kosten regeling
Indexatie WOZ-kosten regeling Waterschappen
Regeling cultuurparticipatie (decentralisatie-uitkering)
Bevorderen maatschappelijke participatie vrouwen uit etnische minderheden
(toevoeging Delft) (Decentralisatie-uitkering)
Uitstel Wet Electronische Bekendmaking
Budget 40+ wijken (decentralisatie-uitkering)
Antillianengemeenten overbrugging 2009 (decentralisatie-uitkering)
SLOK extra middelen (decentralisatie-uitkering)
Maatregelen psychosociaal in AWBZ (decentralisatie-uitkering)

50
175
30 000
4 462
2 700
1 000

Totaal

47 202

Mutaties nog niet opgenomen in een begrotingsstuk:
Lokale preventieaanpak eergerelateerd geweld (decentralisatie-uitkering)
Veilige publieke taak 2009 (decentralisatie-uitkering)
Spoorse doorsnijdingen (decentralisatie-uitkering)
Koplopers tijdbeleid 2009 (decentralisatie-uitkering)
Voorbeeldprojecten wijkeconomie (decentralisatie-uitkering)
Herbestemming aandachtswijken (decentralisatie-uitkering)
Polarisatie en radicalisering tranche 2009 (decentralisatie-uitkering)
Terugontvangsten Waarderingskamer 2008 naar AU
WMO: gevolgen pakketmaatregel Awbz
WMO: nominale indexatie 2009 huishoudelijke hulp (integratie-uitkering)
WMO: dure woningaanpassingen (integratie-uitkering)
WMO: nominale indexatie 2009 voormalige Awbz subsidieregelingen
(integratie-uitkering)
Innovatietrajecten: Proeftuinen inburgering (decentralisatie-uitkering)
Aanpak Marokkaans-Nederlandse probleemjongeren (WWI-deel)
(decentralisatie-uitkering)
Herstructurering bedrijventerreinen (EZ-deel) (decentralisatie-uitkering)
Herstructurering bedrijventerreinen (VROM-deel) (decentralisatie-uitkering)
Jeugdwerkloosheid 1e tranche (decentralisatie-uitkering)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

140
2 102
788
5 785

790
176
19 807
50
6 000
2 000
1 711
125
29 000
– 5 100
6 000
4 700
877
5 518
10 000
9 000
42 700

3

2009
Jeugdwerkloosheid 2e tranche (decentralisatie-uitkering)
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties OC&W-deel (decentralisatieuitkering)
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties VWS-deel (decentralisatie-uitkering)
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties VWS-deel OVA (decentralisatieuitkering)
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties OC&W-deel OVA (decentralisatieuitkering)
Invoeringskosten WABO
Koplopers regeling homo emancipatiebeleid: toevoeging (decentralisatieuitkering)
Vervangingsregeling raads- en statenleden
Elektronisch kinddossier
Schuldhulpverlening 2009 Spekmangelden (decentralisatie-uitkering)
Drugsoverlast Maastricht (decentralisatie-uitkering)
Gezinscoaches (decentralisatie-uitkering)
Schatkistbankieren

17 100
– 69
– 158
575
327
25 000
40
900
2 000
3 569
150
124
– 59

Totaal nieuwe mutaties

182 853

Totaal mutaties (uitgaven = verplichtingen)

230 055

2.2. Het beleidsartikel
In onderstaande tabel worden voor de verplichtingen, de uitgaven en de
ontvangsten de budgettaire gevolgen van beleid van het gemeentefonds
weergegeven. Hiermee worden de integrale uitgaven die samenhangen
met de samengestelde beleidsdoelstelling (het nastreven van een
adequate omvang van het gemeentefonds en het nastreven van een
adequate verdeling van de middelen over de gemeenten) inzichtelijk
gemaakt.
Tabel B1: Budgettaire gevolgen van beleid (x € 1 000)
Stand ontwerpbegroting 2009*

Mutaties 1ste
suppletore
begroting 2009

Stand 1ste
suppletore
begroting 2009

Mutaties 2de
suppletore
begroting 2009

Stand 2de
suppletore
begroting 2009

(1)

(2)

(3)=(1+2)

(4)

(5)=(3+4)

17 662 917
17 454 178

– 270 883
16 944

17 392 034
17 471 122

230 055
230 055

17 622 089
17 701 177

2 091
1 158
5 887

1 000
121
0

3 091
1 279
5 887

– 59
0
0

3 032
1 279
5 887

1 000

0

1 000

0

1 000

Programma-uitgaven
1. Algemene uitkeringen en de
aanvullende uitkeringen
2. Integratie-uitkeringen
3. Decentralisatie-uitkeringen

15 866 208
1 564 334
13 500

– 189 691
50 313
155 201

15 676 517
1 614 647
168 701

60 090
5 600
164 424

15 736 607
1 620 247
333 125

Ontvangsten:

17 454 178

16 944

17 471 122

230 055

17 701 177

125

125

229 930

17 701 052

Verplichtingen
Uitgaven:
Apparaatsuitgaven
1. Kosten Financiële-verhoudingswet
2. Kosten Waarderingskamer
3. Budget A+O-fonds
4. Bijdrage aan VNG inzake WOZkosten

Apparaatsontvangsten
1. Terugontvangsten Waarderingskamer
Programma-ontvangsten
1. Ontvangsten ex art. 4. Fvw

17 454 178

16 944

17 471 122

* Inclusief Nota van wijziging (Kamerstukken II 2008–2009, 31 700 B, nr. 5)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

4

3. HET VERDIEPINGSHOOFDSTUK
3.1. Opbouw verplichtingen, uitgaven en ontvangsten vanaf de
1e suppletore begroting
Verplichtingen
Het verplichtingenbedrag en het uitgavenbedrag voor de integratieuitkeringen en de decentralisatie-uitkeringen zijn voor het uitkeringsjaar
2009 aan elkaar gelijk. Het verplichtingenbedrag voor het totaal van de
algemene uitkeringen en de aanvullende uitkeringen, zoals opgenomen in
artikel 3 van dit wetsvoorstel, bedraagt € 15 657 519 000. Normaliter is dit
bedrag opgebouwd uit het bedrag dat als verplichting geldt voor het
totaal van de algemene uitkeringen en de aanvullende uitkeringen en de
behoedzaamheidreserve (€ 208 739 000). Echter, door het tijdelijk buitenwerking stellen van de normeringssystematiek en de daarbij behorende
tijdelijke afschaffing van de behoedzaamheidsreserve is het verplichtingenbedrag voor het totaal van de algemene uitkeringen en de aanvullende uitkeringen, zoals opgenomen in artikel 3 van dit wetsvoorstel,
gelijk aan het bedrag dat als verplichting geldt voor het totaal van de
algemene uitkeringen en de aanvullende uitkeringen In dit wetsvoorstel
wordt voorgesteld de begroting van de verplichtingen van het gemeentefonds voor het jaar 2009 met € 230 055 000 te verhogen en te brengen op
€ 17 622 089 000.
De toelichting bij de mutaties, welke nog niet eerder zijn opgenomen in
een begrotingsstuk, die onderdeel vormen van het bedrag van
€ 230 055 000 dat in tabel B2 is vermeld, wordt gegeven in paragraaf 3.2.
Tabel B2: Opbouw verplichtingenbedrag 2009 (x € 1 000)
Stand ontwerpbegroting (inclusief nota van wijziging) 2009

17 662 917

Mutaties 1ste suppletore begroting 2009
Stand 1ste suppletore begroting 2009

– 270 883
17 392 034

Mutaties opgenomen in Ontwerpbegroting 2010 als
Voorlopige Uitkomsten 2009
Mutaties nog niet opgenomen in een begrotingsstuk:
Lokale preventieaanpak eergerelateerd geweld
(decentralisatie-uitkering)
Veilige publieke taak 2009 (decentralisatie-uitkering)
Spoorse doorsnijdingen (decentralisatie-uitkering)
Koplopers tijdbeleid 2009 (decentralisatie-uitkering)
Voorbeeldprojecten wijkeconomie (decentralisatie-uitkering)
Herbestemming aandachtswijken (decentralisatie-uitkering)
Polarisatie en radicalisering tranche 2009 (decentralisatieuitkering)
Terugontvangsten Waarderingskamer 2008 naar AU
WMO: gevolgen pakketmaatregel Awbz
WMO: nominale indexatie 2009 huishoudelijke hulp
(integratie-uitkering)
WMO: dure woningaanpassingen (integratie-uitkering)
WMO: nominale indexatie 2009 voormalige Awbz subsidieregelingen (integratie-uitkering)
Innovatietrajecten: Proeftuinen inburgering (decentralisatieuitkering)
Aanpak Marokkaans-Nederlandse probleemjongeren
(WWI-deel) (decentralisatie-uitkering)
Herstructurering bedrijventerreinen (EZ-deel)
(decentralisatie-uitkering)
Herstructurering bedrijventerreinen (VROM-deel)
(decentralisatie-uitkering)
Jeugdwerkloosheid 1e tranche (decentralisatie-uitkering)
Jeugdwerkloosheid 2e tranche (decentralisatie-uitkering)
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties OC&W-deel
(decentralisatie-uitkering)

47 202

790
176
19 807
50
6 000
2 000
1 711
125
29 000
– 5 100
6 000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

4 700
877
5 518
10 000
9 000
42 700
17 100
– 69

5

Impuls Brede scholen Combinatiefuncties VWS-deel
(decentralisatie-uitkering)
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties VWS-deel OVA
(decentralisatie-uitkering)
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties OC&W-deel OVA
(decentralisatie-uitkering)
Invoeringskosten WABO
Koplopers regeling homo emancipatiebeleid: toevoeging
(decentralisatie-uitkering)
Vervangingsregeling raads- en statenleden
Elektronisch kinddossier
Schuldhulpverlening 2009 Spekmangelden (decentralisatieuitkering)
Drugsoverlast Maastricht (decentralisatie-uitkering)
Gezinscoaches (decentralisatie-uitkering)
Schatkistbankieren

– 158
575
327
25 000
40
900
2 000
3 569
150
124
– 59

Subtotaal

182 853

Totaal mutaties 2de suppletore begroting 2009

230 055

Stand 2de suppletore begroting 2009

17 622 089

Waarvan verplichtingenbedrag kosten Financiëleverhoudingswet
Waarvan verplichtingenbedrag Kosten Waarderingskamer
Waarvan verplichtingenbedrag Budget A+O-fonds
Waarvan verplichtingenbedrag Bijdrage aan VNG inzake
WOZ-kosten
Waarvan verplichtingenbedrag Algemene uitkeringen
Waarvan verplichtingenbedrag Integratie-uitkeringen
Waarvan verplichtingenbedrag Decentralisatie-uitkeringen

3 032
1 279
5 887
1 000
15 657 519
1 620 247
333 125

Uitgaven
In de onderstaande tabel B3 wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste mutaties die zich in de periode vanaf de ontwerpbegroting 2009 tot
en met de tweede suppletore begroting 2009 hebben voorgedaan in de
uitgaven. De weergegeven mutaties, welke nog niet eerder zijn opgenomen in een begrotingsstuk, worden in paragraaf 3.2 afzonderlijk toegelicht.
In dit wetsvoorstel wordt voorgesteld de begroting van de uitgaven van
het gemeentefonds voor het jaar 2009 met € 230 055 000 te verhogen en
te brengen op € 17 701 177 000.
Tabel B3: Opbouw uitgavenbedrag 2009 (x € 1 000)
Stand ontwerpbegroting (inclusief nota van wijziging) 2009

17 454 178

Mutaties 1ste suppletore begroting 2009
Stand 1ste suppletore begroting 2009

16 944
17 471 122

Mutaties opgenomen in Ontwerpbegroting 2010 als
Voorlopige Uitkomsten 2009
Mutaties nog niet opgenomen in een begrotingsstuk:
1) Lokale preventieaanpak eergerelateerd geweld
(decentralisatie-uitkering)
2) Veilige publieke taak 2009 (decentralisatie-uitkering)
3) Spoorse doorsnijdingen (decentralisatie-uitkering)
4) Koplopers tijdbeleid 2009 (decentralisatie-uitkering)
5) Voorbeeldprojecten wijkeconomie (decentralisatieuitkering)
6) Herbestemming aandachtswijken (decentralisatieuitkering)
7) Polarisatie en radicalisering tranche 2009 (decentralisatieuitkering)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

47 202

790
176
19 807
50
6 000
2 000
1 711

6

8) Terugontvangsten Waarderingskamer 2008 naar AU
9a) WMO: gevolgen pakketmaatregel Awbz
9b) WMO: nominale indexatie 2009 huishoudelijke hulp
(integratie-uitkering)
9c) WMO: dure woningaanpassingen (integratie-uitkering)
9d) WMO: nominale indexatie 2009 voormalige Awbz
subsidieregelingen (integratie-uitkering)
10) Innovatietrajecten: Proeftuinen inburgering
(decentralisatie-uitkering)
11) Aanpak Marokkaans-Nederlandse probleemjongeren
(WWI-deel) (decentralisatie-uitkering)
12a) Herstructurering bedrijventerreinen (EZ-deel)
(decentralisatie-uitkering)
12b) Herstructurering bedrijventerreinen (VROM-deel)
(decentralisatie-uitkering)
13a) Jeugdwerkloosheid 1e tranche (decentralisatieuitkering)
13b) Jeugdwerkloosheid 2e tranche (decentralisatieuitkering)
14a) Impuls Brede scholen Combinatiefuncties OC&W-deel
(decentralisatie-uitkering)
14b) Impuls Brede scholen Combinatiefuncties VWS-deel
(decentralisatie-uitkering)
15a) Impuls Brede scholen Combinatiefuncties VWS-deel
OVA (decentralisatie-uitkering)
15b) Impuls Brede scholen Combinatiefuncties OC&W-deel
OVA (decentralisatie-uitkering)
16) Invoeringskosten WABO
17) Koplopers regeling homo emancipatiebeleid: toevoeging
(decentralisatie-uitkering)
18) Vervangingsregeling raads- en statenleden
19) Elektronisch kinddossier
20) Schuldhulpverlening 2009 Spekmangelden
(decentralisatie-uitkering)
21) Drugsoverlast Maastricht (decentralisatie-uitkering)
22) Gezinscoaches (decentralisatie-uitkering)
23) Schatkistbankieren

125
29 000
– 5 100
6 000
4 700
877
5 518
10 000
9 000
42 700
17 100
– 69
– 158
575
327
25 000
40
900
2 000
3 569
150
124
– 59

Subtotaal

182 853

Totaal mutaties 2de suppletore begroting 2009

230 055

Stand 2de suppletore begroting 2008
Waarvan uitgavenbedrag kosten Financiële-verhoudingswet
Waarvan uitgavenbedrag Kosten Waarderingskamer
Waarvan uitgavenbedrag Budget A+O-fonds
Waarvan uitgavenbedrag Bijdrage aan VNG inzake WOZkosten
Waarvan uitgavenbedrag Algemene uitkeringen
Waarvan uitgavenbedrag Integratie-uitkeringen
Waarvan uitgavenbedrag Decentralisatie-uitkeringen

17 701 177
3 032
1 279
5 887
1 000
15 736 607
1 620 247
333 125

Ontvangsten
Sinds de invoering van de Financiële-verhoudingswet zijn de uitgaven en
de inkomsten op grond van artikel 4 van die wet over ieder uitkeringsjaar
aan elkaar gelijk. Ten opzichte van de oorspronkelijke vastgestelde begroting van het gemeentefonds voor 2009 worden de ontvangsten, analoog
aan de uitgaven, met € 230 055 000 verhoogd en gebracht op
€ 17 701 177 000.
3.2. Toelichting op de nog niet eerder opgenomen mutaties
1) Lokale preventieaanpak eergerelateerd geweld (decentralisatieuitkering)
De minister voor Wonen, Wijken en Integratie stelt middelen beschikbaar
voor een decentralisatie-uitkering aan een aantal gemeenten, voor het
realiseren van een lokale aanpak op samenwerking tussen migranten-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

7

groepen en instanties en een preventieaanpak met onderwijsinstellingen,
als onderdelen van de lokale aanpak van eergerelateerd geweld.
2) Veilige publieke taak 2009 (decentralisatie-uitkering)
Dit betreft een overboeking van het ministerie van BZK in verband met de
ondersteuning en stimulering van de aanpak op lokaal niveau van de
invoering en borging van veiligheidsbeleid op het gebied van agressie en
geweld tegen werknemers met een publieke taak. In dit verband zal in
2009 aan een zestal gemeenten middels een zogenaamde decentralsatieuitkering middelen ter beschikking worden gesteld.
3) Spoorse doorsnijdingen (decentralisatie-uitkering)
Het kabinet heeft voor een tweede tranche spoorse doorsnijdingen een
plafondbedrag van € 141 miljoen ter beschikking gesteld. Doel van deze
middelen is het opheffen of verminderen van de barrièrewerking van het
spoor, ook wel spoorse doorsnijdingen genoemd. Ook deze tweede
tranche is erop gericht decentrale overheden te stimuleren om bestaande
plannen op korte termijn uit te voeren. De uitkeringen lopen als decentralisatie-uitkering via het gemeentefonds. Voor 2009 betreft het een
bedrag van € 19,8 miljoen.
4) Koplopers tijdbeleid 2009 (decentralisatie-uitkering)
Het kabinet wil de combinatie van werk en privé beter mogelijk maken,
ondermeer door meer flexibiliteit in openings- en arbeidstijden en door
uitbreiding van plaatsonafhankelijke dienstverlening. Gemeenten en
provincies spelen een belangrijke rol bij tijdbeleid. De minister van OCW
heeft in juni 2007 en mei 2008 bestuurlijke afspraken over tijdbeleid
gemaakt met een aantal provincies en gemeenten. Deze «koplopers»
ambiëren een verdergaande rol in het organiseren van een flexibel
aanbod van dienstverlening in de eigen provincie of gemeente. Zij kijken
niet alleen naar de wensen voor bijstelling van de eigen dienstverlening,
maar gaan ook het gesprek aan met zorg- en dienstverleners binnen de
gemeente. In 2009 wordt de groep «koplopers» uitgebreid met de
gemeente Kampen. Deze nieuwe «koploper» wordt voor het invullen van
de voorbeeldrol ondersteund met een eenmalige financiële bijdrage van
€ 50 000.
5) Voorbeeldprojecten wijkeconomie (decentralisatie-uitkering)
Bij aanvang van het Grote Stedenbeleid III (GSB III) is € 10 miljoen gereserveerd voor kansen en bedreigingen tijdens de looptijd 2005 t/m 2009.
Hiervan resteert nog € 6 miljoen. Met de G4 en de G27 is afgesproken om
dit bedrag te besteden aan voorbeeldprojecten wijkeconomie. Op
10 december 2008 heeft de minister van Economische zaken een brief
gestuurd aan de 31 grote steden met het verzoek om voorstellen in te
dienen voor de voorbeeldprojecten wijkeconomie. Door 8 gemeenten
(Zwolle, Hengelo, Lelystad, Breda, Amersfoort, Deventer, Heerlen en
Schiedam) ingediende projectvoorstellen voldoen aan de in de bijlage van
de brief opgenomen criteria. Zij ontvangen via een decentralisatieuitkering in totaal € 6 miljoen in 2009.
6) Herbestemming aandachtswijken (decentralisatie-uitkering)
In de nota «Een cultuur van ontwerpen, visie architectuur en ruimtelijk
ontwerp» is voor de periode 2009–2012 een impuls van € 8 miljoen
aangekondigd voor het stimuleren van herbestemming van waardevol en
karakteristiek erfgoed en herontwikkeling van bijzondere terreinen in de
veertig aandachtswijken. De impuls is bedoeld als financiële bijdrage in de
planontwikkelingsfase van herbestemmings- en herontwikkelingsprojecten. Het budget zal in twee tranches worden uitgekeerd aan gemeenten. Negen gemeenten ontvangen vanuit de eerste tranche in totaal een
bedrag van € 3,6 miljoen voor 28 herbestemmings- en herontwikkelings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

8

projecten in verschillende aandachtswijken. Het bedrag zal als decentralisatie-uitkering worden uitgekeerd in de verhouding € 2 miljoen in 2009
en € 1,6 miljoen in 2010.
7) Polarisatie en radicalisering tranche 2009 (decentralisatie-uitkering)
Op 27 augustus 2007 heeft het kabinet het actieplan Polarisatie en Radicalisering aan de Tweede Kamer aangeboden. Belangrijkste onderdeel van
dit actieplan is ondersteuning en stimulering van de aanpak van polarisatie en radicalisering op lokaal niveau. De wijze van ondersteuning en
stimulering van de aanpak op lokaal niveau geschiedt via het gemeentefonds in de vorm van een decentralisatie-uitkering polarisatie en radicalisering. In 2009 wordt deze aan 11 gemeenten uitgekeerd voor een totaalbedrag van € 1,711 miljoen. Hiermee worden 59 gemeenten bereikt,
aangezien een aantal gemeenten van de mogelijkheid gebruik hebben
gemaakt om namens meerdere gemeenten een plan van aanpak in te
dienen.
8) Terugontvangsten Waarderingskamer 2008 naar AU
De waarderingskamer heeft in februari van dit jaar de jaarrekening over
2008 uiteindelijk € 250 349 lager vastgesteld. Vanuit het gemeentefonds
wordt voorzien in een gedeeltelijke financiering van de apparaatsuitgaven
van de waarderingskamer. Volgens bestaande afspraken komt nu 50% van
het genoemde bedrag ten goede aan de algemene uitkering van het
fonds.
9a) WMO: gevolgen pakketmaatregel Awbz
Voor 2009 is incidenteel € 29 miljoen beschikbaar ter dekking van de
gevolgen van de pakketmaatregel Awbz. De € 29 miljoen wordt via maatstaven in het cluster Maatschappelijke zorg van de algemene uitkering
verdeeld.
9b) WMO: nominale indexatie 2009 huishoudelijke hulp (integratieuitkering)
De beschikbare middelen voor het budget huishoudelijke hulp WMO 2009
worden bijgesteld op grond van het definitieve nominale indexpercentage
van 3,17%. Het voorcalculatorische percentage 2009 was 3,67%. Hierdoor
wordt het budget met € 5,1 miljoen neerwaarts bijgesteld.
9c) WMO: dure woningaanpassingen (integratie-uitkering)
De beschikbare middelen voor de dure woningaanpassingen moeten
uiteindelijk geheel aan het WMO budget worden toegevoegd. In 2008 is er
een bedrag van € 9 miljoen incidenteel aan het WMO budget toegevoegd.
Vanaf 2009 is er een bedrag van € 12 miljoen structureel toegevoegd. Dit
bedrag wordt nu met € 6 miljoen structureel verhoogd tot € 18 miljoen.
9d) WMO: nominale indexatie 2009 voormalige Awbz subsidieregelingen
(integratie-uitkering)
De beschikbare middelen voor enkele voormalige Awbz subsidieregekllingen (DBWZ, Zvp GGZ, CVTM en VTA en collectieve GGZ) en voor de
uitvoeringskosten WMO worden voor 2009 geïndexeerd op grond van het
definitieve nominale indexpercentage van 3,17%. Dit leidt tot een positieve bijstelling van € 4,7 miljoen structureel.
10) Innovatietrajecten: Proeftuinen inburgering (decentralisatie-uitkering)
Met betrekking tot de proeftuinen inburgering heeft de minister van WWI
met een aantal gemeenten afspraken gemaakt over het uitvoeren van
experimentele trajecten in zogenaamde proeftuinen. In de proeftuinen
staat de kwaliteitsverbetering van inburgeringtrajecten centraal. In de
experimentele trajecten worden organisatorische en didactische factoren
(succesfactoren) uitgezet en gemonitord, dit om de effectiviteit en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

9

efficiëntie van deze succesfactoren te meten. Naast het meten van de
succesfactoren moeten de proeftuinen antwoord geven op de vraag in
hoeveel tijd het taalniveau van het inburgeringexamen of het staatsexamen NT2 behaald kan worden. De minister van WWI stelt voor de
uitvoering van deze proeftuinen éénmalig middelen ter beschikking welke
in 2009 zijn toegevoegd aan het gemeentefonds. De proeftuinen zijn
beschreven in afzonderlijke projectplannen van de betreffende gemeenten
en hebben een looptijd over de jaren 2009 en 2010. De verdeling vindt
plaats op basis van het aantal klassen inburgeraars en kan worden ingezet
voor de proeftuinen. De financiële tegemoetkoming bedraagt € 8 000 per
klas.
11) Aanpak Marokkaans-Nederlandse probleemjongeren (WWI-deel)
(decentralisatie-uitkering)
Op 30 januari 2009 is de kabinetsbrief Grenzen stellen en Perspectief
bieden, aanpak Marokkaans-Nederlandse probleemjongeren naar de
Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009,
31 268, nr. 13). Hierin is aangekondigd dat Rijk en gemeenten samen de
problemen aan gaan pakken. Het Rijk stelt hiertoe middelen beschikbaar
aan een aantal gemeenten waar deze problematiek sterk speelt. De
Minister van WWI stelt hiertoe een bedrag van € 5,5 miljoen in 2009
beschikbaar.
12a en b) Herstructurering bedrijventerreinen (EZ-deel en VROM-deel)
(decentralisatie-uitkering)
Het gemeentefonds wordt in 2009 met in totaal € 19 miljoen incidenteel
verhoogd ten gunste van vier gemeenten (Zutphen, Velsen, Helmond en
Zaanstad). Dit naar aanleiding van en conform de Motie Van Heugten
(Kamerstuknummer 31 700 XI, nummer 16 herdruk) betreffende de
herstructurering van bedrijventerreinen. Randvoorwaarden hierbij zijn dat
de medeoverheden voor tenminste een gelijkwaardig bedrag mee-investeren en dat het project binnen drie jaar tot uitvoering komt.
13a en b) Jeugdwerkloosheid (decentralisatie-uitkering)
Om de jeugdwerkloosheid te bestrijden maakt het kabinet met 30 regio’s
(centrumgemeenten) afspraken in regionale convenanten. Regio’s dienen
regionale plannen in waarin zij aangeven welke concrete resultaten de
regio wil behalen conform de ambities van het kabinet, welke acties daarvoor in gang worden gezet en wat er gedaan wordt voor kwetsbare
groepen. In totaal is er incidenteel voor deze regionale plannen € 153
miljoen beschikbaar voor 2009–2011. De middelen 2009 worden verdeeld
op basis van het aantal schoolverlaters t/m MBO-niveau en het aantal
jeugdwerklozen in de regio, waarbij beide indicatoren even zwaar wegen.
Regio’s waarvan de actieplannen zijn goedgekeurd, ontvangen 42,7
miljoen voor de 1e tranche en 17,1 miljoen voor de 2e tranche in 2009.
14a en b) Impuls Brede scholen Combinatiefuncties (decentralisatieuitkering)
Correctie van de Impuls Brede scholen Combinatiefuncties vanwege het
op het laatste moment uitvallen van de gemeenten Achtkarspelen en
Barneveld.
15) Impuls Brede scholen Combinatiefuncties oVA (decentralisatieuitkering)
Toekenning van de Overheidsbijdrage in de Arbeidsontwikkeling (OVA)
voor de Impuls Brede scholen Combinatiefuncties. De bijdragen aan de
deelnemende gemeenten betreffen voor 100% loonkosten. De deelnemende gemeenten worden gecompenseerd voor de gestegen loonkosten.
De OVA bedraagt 3,42% voor het VWS-deel en 4,38% voor het OCW-deel
voor 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

10

16) Invoeringskosten WABO
In het extra Bestuurlijk overleg Financiële verhouding (Bofv) van
21 oktober 2008 is geconcludeerd dat het Rijk € 62 miljoen als invoeringskosten van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (WABO) erkent.
Van dit bedrag is € 22 miljoen bij 1e suppletore begroting 2009 (Kamerstukken II 2008–2009, 31 965 B, nrs. 1 en 2) als onderdeel van de aanvullende bestuurlijke afspraken ter beschikking gesteld. Het restant van € 40
miljoen betaalt het ministerie van VROM. Van deze € 40 miljoen is in 2008
bij 2e suppletore begroting € 15 miljoen overgeboekt naar het gemeentefonds (Kamerstukken II 2008–2009, 31 792 B, nrs. 1 en 2). In het Bofv van
31 augustus 2009 is besloten de resterende 25 miljoen niet via een specifieke uitkering maar via de algemene uitkering van het gemeentefonds
beschikbaar te stellen.
17) Koplopers regeling homo emancipatiebeleid: toevoeging
(decentralisatie-uitkering)
Minister Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft koploperovereenkomsten lesbischen homo-emancipatiebeleid gesloten met een
aantal gemeenten. De koploper overeenkomst vloeit voort uit de nota
«Gewoon homo zijn», waarin het kabinet het lesbisch- en homo-emancipatiebeleid van 2008 tot en met 2011 uiteenzet. Gemeenten die deze overeenkomst getekend hebben ontvangen een bedrag voor de uitvoering van
de overeenkomsten. Voor 2009 t/m 2011 is ook met Dordrecht en Heerlen
een overeenkomst gesloten.
18) Vervangingsregeling raads- en statenleden
Het Rijk heeft middelen toegezegd aan de gemeenten en provincies voor
een tijdelijke vervangingsregeling voor zwangere en langdurig zieke
raads- en statenleden vanaf 2007. Deze middelen zijn echter nooit toegevoegd aan het gemeentefonds en provinciefonds. Deze middelen worden
nu met terugwerkende kracht voor de jaren 2007 tot en met 2009 toegevoegd. Voor gemeenten gaat het om € 300 000 per jaar. Voor provincies
om € 16 000 per jaar.
19) Elektronisch kinddossier.
Betreft de resterende financiële middelen van de Stichting EKD.NL. Dit
dient als een extra bijdrage aan gemeenten voor de invoering van de
digitale dossiers jeugdgezondheidszorg (elektronisch kinddossier).
20) Schulphulpverlening 2009 Spekmangelden (decentralisatie-uitkering)
In de Ministerraad van 19 juni 2009 heeft het Kabinet besloten om de extra
middelen (totaal € 130 miljoen voor de jaren 2009 tot en met 2011) die het
Kabinet in verband met de economische crisis beschikbaar heeft gesteld
voor het opvangen van het verwachte extra beroep op schuldhulpverlening via een Specifieke Uitkering aan gemeenten beschikbaar te stellen.
Uitzondering daarop zijn de «Spekmangelden» voor 2009. Dit zijn de
gelden voor aanpak van probleemschulden op wijk- en buurtniveau met
een rol voor vrijwilligers. Deze gelden lopen als een decentralisatieuitkering via het gemeentefonds.
21) Drugsoverlast Maastricht (decentralisatie-uitkering)
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft eenmalig
€ 150 000 beschikbaar gesteld voor het plan «Limburg trekt z’n grens».
Het plan heeft onder andere als doel een einde te maken aan de (soft-)
drugsoverlast waarmee Limburg als grensprovincie en Maastricht worden
geconfronteerd.
22) Gezinscoaches (decentralisatie-uitkering)
Naar aanleiding van de problematiek met overlastgevende MarokkaansNederlandse jongeren is besloten om in 2009 middelen voor de bekosti-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

11

ging van gezinscoaches uit te keren aan de gemeenten Culemborg en
Roermond via een decentralisatie-uitkering van € 124 000 in het gemeentefonds.
23) Schatkistbankieren
Overheveling budget voor het onderzoek naar de effecten van schatkistbankieren voor de financiering van decentrale overheden en de sectorbanken in het bijzonder.
3.3. Integratie-uitkeringen
Als een toevoeging aan de algemene uitkering van het gemeentefonds in
één keer bezwaarlijk is vanwege de omvang van de herverdeeleffecten
wordt normaliter gesproken een integratie-uitkering toegepast. De
integratie-uitkering voorziet dan in een geleidelijke overgang van specifieke uitkering of eigen inkomsten naar de algemene uitkering. In tabel B4
wordt een overzicht gegeven van de integratie-uitkeringen in 2009.
Tabel B4: Overzicht integratie-uitkeringen gemeentefonds (x € 1000)
2009
Ontwerpbegroting 2009:
WMO
Amendement De Pater
WUW-middelen
Tijdelijke stimuleringsregeling intensivering en controle (TSIOC)
Regionale Platforms Fraudebestrijding
Ondersteuning bibliotheken
Drank- en Horecawet (Pilot) BZK-deel
Drank- en Horecawet (Pilot) VWS-deel
Pilot VVE Groningen
Pilot VVE Limburg en Drenthe
Koplopers regeling homo emancipatiebeleid
Aanpak Kindermishandeling

1 492 300
25 000
19 416
9 690
2 006
5 791
1 087
1 088
1 600
3 000
440
2 916

Stand ontwerpbegroting 2009

1 564 334

1ste suppletore begroting 2009:
WMO: Dure woningaanpassingen
WMO: Volledig Pakket Thuis
Correctie waterschapswegen (knelpunten verdeelproblematiek)
Wijziging betalingsverloop integratie-uitkeringen 2008
Correctie aanpak kindermishandeling
Drank- en Horecawet (Pilot) BZK-deel
Drank- en Horecawet (Pilot) VWS-deel
Pilot VVE Groningen
Pilot VVE Limburg en Drenthe
Koplopers regeling homo emancipatiebeleid
Ondersteuning bibliotheken
Uitvoeringskosten inburgering
Stand 1ste suppletore begroting 2009

12 000
27 700
2 750
– 45
– 2 916
– 1 087
– 1 088
– 1 600
– 3 000
– 440
– 5 791
23 830
1 614 647

Mutaties opgenomen in Ontwerpbegroting 2010 als Voorlopige Uitkomsten
2009:
2de suppletore begroting 2009:
WMO: nominale indexatie 2009 huishoudelijke hulp
WMO: dure woningaanpassingen
WMO: nominale indexatie 2009 voormalige Awbz subsidieregelingen
Stand 2de suppletore begroting 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

– 5 100
6 000
4 700
1 620 247

12

3.4. Decentralisatie-uitkeringen
Vanaf 2008 (wijziging Financiële-verhoudingswet) bestaat binnen het
gemeentefonds naast de algemene uitkering en de integratie-uitkering
ook de decentralisatie-uitkering. Deze uitkering is noodzakelijk om de
kabinetsdoelstelling om het aantal specifieke uitkeringen te verminderen
te realiseren. De verdeling van de decentralisatie-uitkering volgt evenmin
als de integratie-uitkering de regels van de verdeling van de algemene
uitkering van het gemeentefonds. Anders dan bij de integratie-uitkering,
waar de termijn van overheveling naar de algemene uitkering van te
voren min of meer vaststaat, ontbreekt bij de decentralisatie-uitkering een
dergelijke termijn. Dat maakt de uitkering geschikt voor de overheveling
van specifieke uitkeringen, ook als die termijn nog niet bekend is. Ook
maakt het de uitkering geschikt voor middelen die slechts tijdelijk beschikbaar zijn. In de praktijk voorziet de decentralisatie-uitkering in een
behoefte. Alleen al door zijn aankondiging heeft hij nieuwe specifieke
uitkeringen voorkomen en zijn bestaande specifieke uitkeringen overgeheveld naar het gemeentefonds. In tabel B5 is een overzicht opgenomen van
de decentralisatie-uitkeringen in 2009.
Tabel B5: Overzicht decentralisatie-uitkeringen gemeentefonds (x € 1000)
2009
Ontwerpbegroting 2009:
Beeldende kunst en vormgeving

13 500

Stand ontwerpbegroting 2009

13 500

1ste suppletore begroting 2009:
Wijziging betalingsverloop decentralisatie-uitkeringen 2008
Wijkactieplannen
Bewonersinitiatieven wijken G31
Bewonersinitiatieven wijken G18
Regeling taalcoaches G50
Polarisatie en radicalisering
Pilot gemengde scholen
Bevorderen maatschappelijke participatie vrouwen uit etnische minderheden
Correctie aanpak kindermishandeling
Drank- en Horecawet (Pilot) BZK-deel
Drank- en Horecawet (Pilot) VWS-deel
Pilot VVE Groningen
Pilot VVE Limburg en Drenthe
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties OC&W-deel 1e tranche
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties OC&W-deel 2e tranche
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties VWS-deel 1e tranche
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties VWS-deel 2e tranche
Koplopers regeling homo emancipatiebeleid
Sport en bewegen
Stimulering lokaal klimaatbeleid (SLOK)
Ondersteuning bibliotheken
Regeling taalcoaches overig
Gezinsmanagers Gouda
Innovatietrajecten: Deltaplan inburgering

619
58 500
9 300
15 000
2 529
1 272
550
900
2 916
1 087
1 088
1 600
3 000
4 700
2 830
3 750
13 223
440
7 764
13 095
5 791
3 060
300
1 887

Stand 1ste suppletore begroting 2009

168 701

Mutaties opgenomen in Ontwerpbegroting 2010 als Voorlopige Uitkomsten
2009:
Pilot gemengde scholen
Regeling cultuurparticipatie
Bevorderen maatschappelijke participatie vrouwen uit etnische minderheden
(toevoeging Delft)
Budget 40+ wijken
Antillianengemeenten overbrugging 2009
SLOK extra middelen
Maatregelen psychosociaal in AWBZ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

140
5 785
50
30 000
4 462
2 700
1 000

13

2009
2de suppletore begroting 2009:
Lokale preventieaanpak eergerelateerd geweld
Veilige publieke taak 2009
Spoorse doorsnijdingen
Koplopers tijdbeleid 2009
Voorbeeldprojecten wijkeconomie
Herbestemming aandachtswijken
Polarisatie en radicalisering tranche 2009
Innovatietrajecten: Proeftuinen inburgering
Aanpak Marokkaans-Nederlandse probleemjongeren (WWI-deel)
Herstructurering bedrijventerreinen (EZ-deel) (decentralisatie-uitkering)
Herstructurering bedrijventerreinen (VROM-deel) (decentralisatie-uitkering)
Jeugdwerkloosheid 1e tranche
Jeugdwerkloosheid 2e tranche
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties OC&W-deel
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties VWS-deel
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties VWS-deel OVA
Impuls Brede scholen Combinatiefuncties OC&W-deel OVA
Koplopers regeling homo emancipatiebeleid: toevoeging
Schuldhulpverlening 2009 Spekmangelden
Drugsoverlast Maastricht
Gezinscoaches

790
176
19 807
50
6 000
2 000
1 711
877
5 518
10 000
9 000
42 700
17 100
– 69
– 158
575
327
40
3 569
150
124

Stand 2de suppletore begroting 2009

333 125

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 222 B, nr. 2

14