Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 188

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 28 mei 2015
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Economische Zaken over de brief van
9 januari 2015 inzake de kabinetsreactie op de Monitor Duurzaam
Nederland van CBS, CPB, PBL en SCP (Kamerstuk 31 239, nr. 186), over de
brief van 9 januari 2015 over de reactie op de motie van de leden
Dik-Faber en Van Tongeren over afzien van besteding van de
SDE+-regeling in het buitenland (Kamerstuk 31 239, nr. 184), over de brief
van 12 januari 2015 over de antwoorden op vragen uit het wetgevingsoverleg Energie van 17 november 2014, over windenergie (Kamerstuk
31 239, nr. 185), over de brief van 17 maart 2015 inzake de reactie op de
moties van de leden Jacobi en Aukje de Vries over gaswinning bij
Terschelling (Kamerstuk 33 450, nr. 31) en van het lid Ouwehand c.s. over
de opschorting van vergunningaanvragen in het Waddengebied
(Kamerstuk 33 450, nr. 32) (Kamerstuk 33 450, nr. 43), over de brief van
18 maart 2015 inzake beantwoording vragen commissie over de Bij- en
meestook van biomassa in kolencentrales (Kamerstuk 30 196, nr. 301),
over de brief van 18 maart 2015 over de duurzaamheidscriteria vaste
biomassa voor energietoepassingen (Kamerstuk 30 196, nr. 300), over de
brief van 23 maart 2015 over injectie van productie-water bij olie- en
gaswinning (Kamerstuk 33 952, nr. 31), over de brief van 31 maart 2015
inzake beantwoording vragen commissie over de beleidsdoorlichting van
het energieartikel (Kamerstuk 30 991, nr. 20), over de brief van 27 maart
2015 over de stand van zaken mogelijke na-ijlende gevolgen van de
voormalige steenkolenwinning (Kamerstuk 32 849, nr. 35), over de brief
van 2 april 2015 over de reactie op het verzoek van het lid Van Veldhoven,
gedaan tijdens de Regeling van Werkzaamheden van 17 maart 2015, over
de mislukte kolendeal die is gesloten door het kabinet met de energiebedrijven in het kader van het energieakkoord (Kamerstuk 30 196, nr. 304),
over de brief van 7 april 2015 over de reactie op het verzoek van het lid
Van Tongeren, gedaan tijdens de Regeling van Werkzaamheden van
24 februari 2015, over de plannen van het bedrijf Tulip Oil voor
gaswinning op of nabij Terschelling (Kamerstuk 29 684, nr. 122),en over de
brief van 16 april 2015 inzake aanbieding van het rapport van de
Algemene Rekenkamer «Stimulering duurzame energieproductie (SDE+);
Haalbaarheid en betaalbaarheid van beleidsdoelen» (Kamerstuk 31 239,
nr. 187).

kst-31239-188
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

1

De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 25 mei 2015.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
Adjunct-griffier van de commissie,
Peen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

2

Vragen over kabinetsreactie op de Monitor Duurzaam Nederland van CBS,
CPB, PBL en SCP (Kamerstuk 31 239, nr. 186)
1
Kunt u toelichten wat de criteria zijn bij het toekennen van de SDE+ op
basis van «potentieel voor de lange termijn»?
Antwoord
Bij de toekenning van SDE+ subsidie wordt geen rekening gehouden met
het potentieel van een bepaalde technologie voor de lange termijn.
Hiervoor zijn dan ook geen criteria. Zoals ik in mijn reactie op de Monitor
Duurzaam Nederland (Kamerstuk 31 239, nr. 186) heb aangegeven, is de
SDE+ gericht op een kosteneffectieve grootschalige uitrol van
hernieuwbare energieopwekking. Projecten concurreren om
SDE+-subsidie op basis van de kostprijs per eenheid energie. Het
toevoegen van het lange termijn potentieel bij het toekennen van
SDE+-subsidies, zoals de planbureaus ter overweging geven, past niet in
het principe voor concurrentie en kosteneffectiviteit.
Vragen over reactie op de motie van de leden Dik-Faber en Van Tongeren
over afzien van besteding van de SDE+-regeling in het buitenland
(Kamerstuk 31 239, nr. 184).

2
Kunt u toelichten hoe eventuele SDE+ subsidies voor projecten in het
buitenland bijdragen aan innovatie en werkgelegenheid in Nederland?
Antwoord
Zoals ik heb aangegeven in mijn reactie op het rapport van de Algemene
Rekenkamer (bijlage bij Kamerstuk 31 239, nr. 187) is het openstellen van
de SDE+-regeling voor projecten in het buitenland een optie die ik
overweeg wanneer onverhoopt blijkt dat Nederland de doelstelling voor
hernieuwbare energie in 2020 niet haalt. Vooralsnog ga ik er vanuit dat de
doelstelling wordt gehaald en dat de inzet van projecten in het buitenland
niet nodig is. Mocht het noodzakelijk blijken om SDE+-subsidies uit te
keren aan buitenlandse projecten, dan ben ik voornemens om hierbij
zoveel mogelijk aan te sluiten op regels en voorwaarden die ook voor
Nederlandse projecten gelden. Op deze manier kunnen projecten in het
buitenland, naast het vergroten van het doelbereik, ook een bijdrage
leveren aan ook de kosteneffectieve uitrol van hernieuwbare energie in
Nederland. Voor wat betreft de effecten op innovatie en werkgelegenheid
wil ik benadrukken dat de SDE+ is ontworpen om de uitrol van
hernieuwbare energie op een kosteneffectieve manier te ondersteunen.
De SDE+ kan ook een positief effect op innovatie en werkgelegenheid
hebben, maar de regeling is hier niet op gericht.
3
Kunt u aangeven of de met SDE+ subsidies gefinancierde projecten in het
buitenland opgewekte stroom exclusief is voor Nederland of dat de dan
opgewekte stroom ook in eerste instantie ter beschikking komt aan de
energievoorziening van dat land?
Antwoord
Over de verschillende ontwerpopties voor samenwerkingsmechanismen
met het buitenland denk ik nog na. Het ligt echter niet voor de hand om
als voorwaarde te stellen dat de hernieuwbare energieproductie ook
wordt ingevoed in het Nederlandse elektriciteitsnet. De voornaamste
reden hiervoor is dat het de samenwerking onnodig complex en duur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

3

maakt, waarmee het beoogde doel, het op kostenefficiënte wijze behalen
van de hernieuwbare energiedoelstelling, lastiger wordt.
4
Klopt het dat met SDE+ subsidies gefinancierde projecten in het
buitenland enkel bijdragen aan onze nationale doelstelling, maar dat de
opgewekte energie, bespaarde CO2-uitstoot en gecreëerde banen in eerste
instantie voor het buitenland zijn?
Antwoord
Nee, dit klopt niet. Een project in het buitenland dat door Nederland wordt
gesubsidieerd telt mee voor de Nederlandse hernieuwbare energiedoelstelling.
De reductie van CO2-uitstoot van energieproductie is een gezamenlijke
opgave van alle EU-lidstaten. Ten aanzien van uw vraag over werkgelegenheid verwijs ik naar mijn antwoord op vraag 2.
Vragen over antwoorden op vragen uit het wetgevingsoverleg Energie
van 17 november 2014, over windenergie (Kamerstuk 31 239, nr. 185)
5
Kunt u de SDE+-categorie van windenergie op verbindende waterkeringen
uitbreiden naar alle zee-werende dijken (uiteraard op voorwaarde van
dijkveiligheid) en zo nee, waarom niet?
Antwoord
Bij uitbreiding van de categorie wind op dijk bestaat het risico dat
projecten ten onrechte in aanmerking gaan komen voor het hogere tarief
in deze categorie. Als bij de consultatie blijkt dat verwachte meerkosten
voor alle zeedijken opname in deze categorie rechtvaardigt dan zal ik de
uitbreiding van deze categorie met alle zeedijken voor 2016 bezien.
6
Bent u ermee bekend dat net zoals op land ook op het IJsselmeer grote
verschillen in windklimaat bestaan?
Antwoord
Alle locaties in meer vallen in de windrijke categorie. Bij het onderzoek en
de marktconsultatie ten behoeve van de totstandkoming van winddifferentiatie in 2014 was er dan ook geen aanleiding om winddifferentiatie
ook voor de categorie wind in meer toe te passen. Mocht bij de consultatie voor de SDE+ 2016 blijken dat hier wel aanleiding toe is, dan heb ik
de mogelijkheid om dit aan te passen bij de openstelling van de SDE+ in
2016.
7
Bent u bereid om vanaf 2016 winddifferentiatie in te voeren voor wind op
zee, in lijn met de reeds ingevoerde winddifferentiatie op land en zo nee,
waarom niet?
Antwoord
Nee. Het invoeren van winddifferentiatie voor wind op zee heeft geen
toegevoegde waarde. Wind op zee is geen categorie in de reguliere SDE+.
In mijn brief over windenergie op zee (Kamerstuk 33 561, nr. 13) heb ik
aangegeven dat er een nieuw systeem komt voor de uitrol van
windenergie op zee. In dit systeem wordt de subsidie voor specifieke
locaties voor windparken door de overheid via een tender uitgegeven.
Voor elke locatie wordt een (maximaal) basisbedrag berekend, waarbij de
windgegevens van de locatie worden meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

4

8
Wat is de referentieperiode van de gebruikte windmetingen met
betrekking tot de in 2015 in gebruik genomen windkaart, en wanneer vindt
toetsing aan de praktijk plaats?
Antwoord
De windkaart is gebaseerd op berekeningen voor de periode 2004–2013
van het weermodel Harmonie van het KNMI. Dit is nader omschreven in
het rapport «windkaart van Nederland op 100 meter hoogte» van het
KNMI van 20141.
Hierbij zijn de uitkomsten vergeleken met de metingen van verschillende
masten in Nederland. Op basis van deze vergelijking is een correctie
toegepast in de Harmonie berekeningen. De (bruikbare) meetperiode van
de verschillende meetmasten verschilt per meetmast en is nader
aangegeven in bovenstaande rapportage. Niet van alle masten was een
(betrouwbare) meetperiode van 10 jaar beschikbaar. Hiermee is dus een
toetsing aan de praktijk gerealiseerd voor de lange termijn windaanbodverwachting, naast het feit dat het Harmoniemodel zelf gebaseerd is op
een veelheid aan praktijkmetingen.
9
Klopt het dat een substantieel aantal initiatieven één klasse lager wordt
ingedeeld door de windkaart dan op basis van het windaanbod zou
worden verondersteld en zo ja, waarom is hier voor gekozen?
Antwoord
Dat is niet juist. De gemeentelijke winddifferentiatie is vastgesteld op
basis van gemiddelde windsnelheid van de gemeente over de periode
2004 t/m 2013. Dit kan betekenen dat er gebieden binnen de gemeente zijn
met een hogere of een lagere gemiddelde windsnelheid dan het algehele
gemiddelde van de gemeente. Bij de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland is door enkele projectontwikkelaars van hun windpark officieus
gemeld dat ze een lager windaanbod hebben dan de gemeentelijke
gemiddelde windsnelheid. Om het generieke karakter van de SDE+ te
behouden wordt de gemeentelijke winddifferentiatie niet aangepast. Dit
betekent niet dat deze windparken niet gerealiseerd kunnen worden. De
basisbedragen worden berekent een ruime meerderheid (80%) van de
projecten doorgang moeten kunnen vinden. Deze projecten kunnen dus
nog steeds winstgevend zijn.
Vragen over beantwoording vragen commissie over bij- en meestook van
biomassa in kolencentrales (Kamerstuk 30 196, nr. 301)
10.
Bent u bekend met het feit dat in de fasering van de SDE+ niet de
technologieën met de laagste maatschappelijke kosten aan bod komen en
wat zijn de extra kosten van de uitgaven aan duurzame energie als gevolg
hiervan?
Antwoord
Binnen de SDE+ wordt voorrang gegeven aan projecten met de laagste
kostprijs. Dit zijn projecten met het laagste basisbedrag of projecten die in
de vrije categorie indienen (lager dan het basisbedrag). In theorie zou het
ook mogelijk zijn om projecten op basis van de onrendabele top te
rangschikken, rekening houdend met de verschillende prijzen voor
hernieuwbare elektriciteit, gas en stoom. Met hetzelfde bedrag aan
subsidie zou dan mogelijk meer hernieuwbare energie kunnen worden
gerealiseerd. Deze benadering heeft echter ook belangrijke nadelen, die
1

Zie: http://www.knmi.nl/bibliotheek/knmipubTR/TR351.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

5

de Algemene Rekenkamer onderschrijft in haar rapport. De rangschikking
van projecten op basis van de onrendabele top zou, door de volatiliteit
van de energieprijzen, resulteren in een systeem waarin ieder jaar andere
opwekkingstechnieken voorrang kunnen krijgen. Dit leidt tot onvoorspelbaarheid en vormt geen stabiele basis voor de indiening van projecten
met een lange voorbereidingstijd. De kosten van bijvoorbeeld financiering
van hernieuwbare energie kunnen hierdoor stijgen, met als gevolg dat de
totale kosten van een project hoger worden. Daarnaast kan de investeringsbereidheid bij ondernemers afnemen, waardoor het moeilijker en
daarmee kostbaarder wordt om de doelen voor hernieuwbare energie te
behalen. Om deze redenen heb ik geen aanleiding om het huidige
systeem te wijzigen. Ook de Algemene Rekenkamer stelt dat aanpassing
van het veilingsysteem op korte termijn weinig voordeel zal opleveren
voor de rijksuitgaven of de mate van doelrealisatie.
11
Welke mogelijkheden heeft u om te zorgen dat juist wel die technologieën
met de laagste maatschappelijke kosten aan bod komen en per wanneer
zouden die mogelijkheden ingevoerd kunnen worden?
Zie mijn antwoord op vraag 10.
12
Hoeveel kost het om de 5 kolencentrales vervroegd te sluiten?
Antwoord
Zoals ik uw Kamer per brief op 30 april jl. (Kamerstukken 30 196 nr. 309)
heb laten weten, ben ik niet in staat om deze informatie aan uw Kamer te
geven.
13
Kunt u toelichten wat de duurzaamheidseisen zijn waaraan de alternatieve
brandstoffen moeten voldoen?
Antwoord
In de uitvoeringsregeling stimulering duurzame energieproductie staat
aangegeven aan welke specifieke criteria de verschillende biomassastromen moeten voldoen. Deze regeling is op 27 maart in de Staatscourant
gepubliceerd (kenmerk WJZ / 15024397). De alternatieve brandstoffen
moeten voldoen aan het criterium broeikasgasbalans, het criterium
naleving wetgeving en het criterium «chain of custody», wat inhoudt dat
er een koppeling is tussen het uiteindelijk gebruikte materiaal in het
product en de eerste juridische eigenaar van het materiaal bij de
productie.
14
Gaat u stappen ondernemen om het risico op beperkte beschikbaarheid
van gecertificeerde biomassa te verminderen en zo nee, waarom niet?
Antwoord
De duurzaamheidscriteria zijn opgenomen in de SDE+ met ingang van
2015. De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu zal in 2015 een
traject starten om de criteria in de milieuwetgeving te verankeren. Ook
richten we een systeem in om duurzaamheidssystemen te toetsen aan de
duurzaamheidscriteria. Om het aantonen van de duurzaamheid van de
biomassa middels verificatie mogelijk te maken, moet onder andere een
verificatieprotocol worden gemaakt en moeten verificateurs worden
geaccrediteerd. De verwachting is dat dit traject circa twee jaar gaat
duren. Voor het jaar 2016 is het systeem van certificatie en verificatie
waarschijnlijk nog niet klaar. Bedrijven die dan al kunnen produceren,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

6

krijgen voor 2016 te maken met een rapportageverplichting. Bij de
implementatie van de duurzaamheidscriteria wordt ook gekeken naar de
handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid, waarbij ook wordt gekeken naar de
mogelijke effecten op de beschikbaarheid van biomassa die voldoet aan
de duurzaamheidscriteria. De natuur- en milieuorganisaties en energiebedrijven hebben een privaatrechtelijk convenant afgesloten. De aanvullende afspraken in dit convenant dienen ertoe het vertrouwen tussen de
partijen te vergroten dat de duurzaamheidscriteria op een goede wijze
worden geïmplementeerd en de bij- en meestook op verantwoorde wijze
plaatsvindt. Onderdeel van dit convenant is de opzet van een realistisch
stimuleringsprogramma (inclusief financiering) dat als doel heeft de
ambitie en het genoemde ingroeipad uit het convenant voor het gebruik
van gecertificeerde biomassa te realiseren.
15
Hoe is het effect van de alternatieve biomassaprijzen op het basisbedrag
berekend?
Antwoord
De gehanteerde uitgangspunten en methoden staan beschreven in de
notitie van ECN en DNV GL, met als titel «Verkenning effect alternatieve
brandstoffen voor de categorieën bij- en meestook in de SDE+». Deze
verkennende notitie is een bijlage bij de brief die op 9 april jl. aan de
Tweede Kamer gezonden is (Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 2215).
Vragen over duurzaamheidscriteria vaste biomassa voor energietoepassingen (Kamerstuk 30 196, nr. 300)
16
Kunnen de Nederlandse criteria voor biomassa een internationale
versnelling geven aan de markt voor duurzame biomassapellets en zo ja,
aan welke randvoorwaarden moet dan worden voldaan bij de certificering
en uitwerking van de criteria?
Antwoord
Ja, de Nederlandse criteria kunnen hier zeker aan bijdragen. De
duurzaamheidscriteria met het ingroeipad voor volledige toetsing op
areaalniveau behoren tot de meest vooruitstrevende en verregaande
criteria in de wereld. Bekeken zal worden welke van de bestaande
certificaten hiervoor van voldoende kwaliteit zijn. Er zijn op voorhand
geen aanvullende randvoorwaarden voor de implementatie van de
criteria.
17
Kunt u aangeven of u op korte termijn een besluit neemt over de
aanwijzing van een onafhankelijke autoriteit, die certificeringssystemen
voor duurzame biomassa moet goedkeuren?
Antwoord
Dat besluit wordt genomen zodra ik over een gedegen toetsingsprotocol
beschik. Ik verwacht over enkele maanden zover te zijn. Zie verder het
antwoord op vraag 14 voor het proces ten aanzien van de implementatie.
18
Kunt u aangeven hoeveel van de biomassa die bijgestookt wordt in
Nederland uit Noord-Amerikaanse bossen komt en hoe verhouden de
Nederlandse duurzaamheidseisen voor biomassa zich tot de Amerikaanse
en Canadese eisen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

7

Antwoord
Op dit moment wordt er nog geen biomassa bijgestookt die moet voldoen
aan de duurzaamheidscriteria. Er zijn bestaande private duurzaamheidssystemen die certificaten voor duurzaam bosbeheer afgeven, zoals Forest
Stewardship Council (FSC) en Programme for the Endorsement of Forest
Certification (PEFC). Duurzaamheidssystemen zoals Sustainable Forestry
Initiative (SFI), American Tree Farm System (ATFS) en Canadian Standards
Association (CSA) worden in de belangrijkste herkomstgebieden van
houtpellets gebruikt. Om subsidie te kunnen ontvangen, moet de
subsidieontvanger aantonen dat de biomassa aan de duurzaamheidscriteria voldoet. In het geval dat de biomassa afkomstig is uit bossen, is het
praktisch om hierbij gebruik te maken van bestaande certificaten. Bekeken
zal worden welke van de bestaande certificaten hiervoor van voldoende
kwaliteit zijn. Zoals ik heb aangegeven in mijn antwoord op vraag 14,
wordt gewerkt aan het inrichten van een systeem om duurzaamheidssystemen te toetsen aan de duurzaamheidscriteria.
19
Kunt u een tijdpad geven voor de notificatieprocedures bij de EU inzake
biomassa en de Kamer informeren over de uitkomst van deze procedures?
Antwoord
Begin 2015 is het besluit SDE+ opnieuw gewijzigd, onder andere vanwege
de introductie van de mogelijkheid om biomassa bij- en mee te stoken in
kolencentrales. Dit gewijzigde besluit is als geheel opnieuw bij de
Europese Commissie aangemeld, waarbij het bij- en meestoken van
biomassa afzonderlijk is vermeld. De Europese Commissie heeft recent
positief gereageerd op de notificatie van het gewijzigde SDE+ Besluit.
Over de later toegevoegde mogelijkheid om maximaal 25% van de
niet-gerealiseerde subsidiabele productie van hernieuwbare energie in
enig jaar in het daaropvolgende jaar in te halen en daarvoor subsidie te
ontvangen wordt nog met de Europese Commissie overlegd.
20
Met hoeveel geld subsidieert de overheid het bijstoken van biomassa in
kolencentrales indien maximaal gebruik wordt gemaakt van de SDE+
regeling?
Antwoord
Het cumulatieve subsidiebedrag over een periode van acht jaar is circa 3
miljard euro, waarbij wordt gerekend met het energieprijsscenario uit de
Nationale Energie Verkenning 2014. De systematiek van de SDE+ zorgt
ervoor dat aanvragers met elkaar concurreren om het beschikbare budget,
waardoor dit bedrag in de praktijk lager uit kan vallen. Het is bovendien
onwaarschijnlijk dat de volledige 25 PJ al in 2015 zal worden beschikt,
omdat bedrijven dan ver onder het door ECN en DNV GL berekende
basisbedrag zouden moeten inschrijven.
Vragen over injectie van productiewater bij olie- en gaswinning
(Kamerstuk 33 952, nr. 31)
21
Wordt er altijd een milieueffectenrapportage (MER) opgemaakt bij het
verstrekken van vergunningen voor afvalwaterinjecties en zo nee, waarom
niet?
Antwoord
Het besluit milieueffectrapportage (m.e.r.) maakt onderscheid tussen
activiteiten die m.e.r.-plichtig zijn en activiteiten die m.e.r.beoordelingsplichtig zijn. In dit laatste geval moet vooraf beoordeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

8

worden of een milieueffectrapportage moet worden opgesteld. Injectie
van productiewater is m.e.r.-beoordelingsplichtig. In de meeste gevallen
wordt sowieso een MER opgesteld omdat de injectie van productiewater
onderdeel is van een andere m.e.r.-plichtige activiteit, zoals olie- of
gaswinning. In de overige gevallen zal per geval beoordeeld worden of er
een milieueffectrapportage opgesteld moet worden.
Vragen over stand van zaken mogelijke na-ijlende gevolgen van de
voormalige steenkolenwinning (Kamerstuk 32 849, nr. 35)
22
Kunt u toelichten wat de uitkomsten zijn van uw overleg met voormalige
mijnbouwbedrijven over de financiering van financiële voorziening voor
schrijnende gevallen door de gevolgen van steenkoolwinning in
Zuid-Limburg?
Antwoord
Ik heb het initiatief genomen om in samenspraak met de provincie
Limburg, de voormalige mijnbouwgemeenten en ook met de rechtsopvolgers van de drie voormalige steenkolenbedrijven tot een financiële
voorziening te komen. De voorziening maakt het voor de bevoegde
gezagen mogelijk om direct te handelen als de bouwtechnische veiligheid
van de hoofdwoning van burgers als gevolg van de voormalige steenkolenwinning in het geding is en de schade niet op andere wijze hersteld of
vergoed kan worden. Ik heb toegezegd dat het Rijk, al dan niet samen met
de mijnbouwbedrijven, een bijdrage zal leveren van 1 miljoen euro. Mijn
inzet is dat de rechtsopvolgers van de mijnbouwbedrijven een bijdrage
aan de voorziening leveren. Het geplande overleg met deze bedrijven
heeft echter nog geen doorgang kunnen vinden. Zodra dat overleg heeft
plaatsgevonden, zal ik uw Kamer over de resultaten informeren.
23
Kunt u toelichten hoeveel, indien niet duidelijk is welk bedrag de
voormalige mijnbouwbedrijven bereid zijn bij te dragen, de regionale
overheden zouden moeten bijdragen voor de financiële voorziening voor
schrijnende gevallen door de gevolgen van steenkoolwinning?
Antwoord
De afspraak met de regionale overheden is dat het Rijk en de rechtsopvolgers van de voormalige mijnbouwbedrijven samen 1 miljoen euro
bijdragen aan de financiële voorziening en dat de provincie Limburg en de
voormalige mijngemeenten gezamenlijk eveneens 1 miljoen euro
bijdragen. De hoogte van de bijdrage van de voormalige mijnbouwbedrijven aan de financiële voorziening heeft derhalve geen gevolgen voor
de afgesproken en toegezegde bijdrage van 1 miljoen euro door de
regionale overheden.
24
Kunt u aangeven of er een getekend akkoord is met provincie en
gemeenten over de regie betreffende een financiële voorziening voor
schrijnende gevallen door de gevolgen van steenkoolwinning?
Antwoord
In het bestuurlijk overleg dat is gevoerd met vertegenwoordigers van de
provincie Limburg en de voormalige Limburgse mijngemeenten is
overeengekomen dat de inrichting van, de regie over en de uitvoering van
de financiële voorziening in handen komt te liggen van de provincie
Limburg in samenspraak met de betrokken mijngemeenten. Indien
vastlegging van de gemaakte afspraken in een schriftelijk akkoord nuttig
of noodzakelijk zou blijken te zijn bij de inrichting of uitvoering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

9

financiële voorziening, dan zal daar uiteraard toe worden overgegaan. Om
de totstandkoming van de financiële voorziening te bespoedigen heb ik op
2 april jl. een brief gestuurd naar de provincie Limburg, als regisseur van
de voorziening, waarin de gemaakte afspraken bevestigd zijn.
25
Bent u bereid om samen met provincie de regeling voor een financiële
voorziening voor schrijnende gevallen op te zetten zodat regio en Rijk
verantwoordelijkheid dragen en zo nee, waarom niet?
Antwoord
De financiële voorziening voor schrijnende gevallen is een tijdelijke
voorziening bedoeld om direct te kunnen handelen als de veiligheid van
de hoofdwoning van burgers niet gewaarborgd kan worden als gevolg
van de voormalige steenkolenwinning. Gezien het doel van de
voorziening ligt de regierol wat betreft opzet, inrichting en uitvoering van
de voorziening bij de provincie. Dat is in het bestuurlijk overleg tussen het
Rijk en de regio ook zo afgesproken. Zowel het Rijk als de regio dragen
financieel bij aan de voorziening en dragen in die zin verantwoordelijkheid
voor de voorziening.
26
Bent u bereid om het mogelijk te maken dat de door u toegezegde
1 miljoen euro zo snel mogelijk ingezet wordt voor een financiële
voorziening voor schrijnende gevallen door de gevolgen van steenkoolwinning in Zuid-Limburg, ook als de mijnbouwbedrijven niet over de brug
komen?
Antwoord
Ja. Zowel in het bestuurlijk overleg met vertegenwoordigers van provincie
en gemeenten als in de brief die ik aan de provincie hebt gestuurd, heb ik
aan de regio toegezegd dat de bijdrage van 1 miljoen euro van de zijde
van het Rijk, al dan niet samen met de betrokken voormalige mijnbedrijven, zal worden overgemaakt zodra de provincie die voorziening heeft
ingericht.
27
Kunt u toelichten welk bedrag voor de financiële voorziening voor
schrijnende gevallen door de gevolgen van de steenkoolwinning in
Zuid-Limburg toegezegd is door de regio?
Antwoord
Van de zijde van de provincie Limburg en de voormalige mijnbouwgemeenten is toegezegd dat zij 1 miljoen euro zullen bijdragen aan de
financiële voorziening voor schrijnende gevallen. Dit wel onder het
voorbehoud dat provinciale staten en de gemeenteraden instemmen met
hun eigen bijdrage.
28
Heeft u met de regio de datum van 1 juni 2015 afgesproken als uiterlijke
datum voor het inrichten van de voorziening voor schrijnende gevallen?
Antwoord
Ik heb met de provincie Limburg en de voormalige mijnbouwgemeenten
afgesproken dat de financiële voorziening voor schrijnende gevallen op zo
kort mogelijke termijn ingericht wordt, zodat de toegezegde financiële
middelen daadwerkelijk beschikbaar zijn en kunnen worden aangewend
indien zich situaties zouden voordoen waarbij de veiligheid van wonen in
het geding komt ten gevolge van de voormalige steenkolenwinning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

10

Vragen over de aanbieding van het rapport Stimulering duurzame
energieproductie (SDE+); Haalbaarheid en betaalbaarheid van beleidsdoelen (Kamerstuk 31 239, nr. 187).
29
In hoeverre is er rekening gehouden met het fenomeen dat dalende
energieprijzen (als gevolg van zonne- en windenergie) leiden tot een
toenemende subsidiebehoefte?
Antwoord
Uiteraard wordt bij het bepalen van de ramingen voor de SDE+ rekening
gehouden met de ontwikkelingen van belangrijke factoren op de
energiemarkt, zoals de elektriciteitsprijs. Het is correct dat bij een
gelijkblijvende kostprijs van hernieuwbare energie, dalende elektriciteitsprijzen leiden tot een grotere subsidiebehoefte. Ik verwacht echter geen
structurele daling van de elektriciteitsprijs in de komende jaren. De
Nationale Energieverkenning (NEV) 2014 stelt juist dat de elektriciteitsprijzen tegen het einde van dit decennium zullen stijgen. Daarnaast heb ik
geen reden om te verwachten dat de kostenreducties die de afgelopen
jaren zijn gerealiseerd bij verschillende vormen van hernieuwbare
energieproductie zullen stagneren. Deze ontwikkelingen ondersteun ik
met het innovatiebeleid. Ook de kostenreductie van 40% voor wind op zee
die in het Energieakkoord is afgesproken is hierbij van belang.
30
Is het loslaten van het 25 PJ-plafond op biomassameestook een efficiënte
manier om de doelstelling van 14% in 2020 toch te halen?
Antwoord
De bij- en meestook van biomassa is een relatief kostenefficiënte vorm
van hernieuwbare energieproductie en levert een grote bijdrage aan het
realiseren van de doelstellingen uit het Energieakkoord. Het basisbedrag
voor verlengde levensduur van bij- en meestook van biomassa in
kolencentrales is 0,108 €/kWh en voor nieuwe capaciteit van meestook is
dit 0,115 €/kWh, terwijl het maximum basisbedrag 0,15 €/kWh is. Het is
onzeker of, bovenop de productie van 25 PJ duurzame energie per jaar,
nog extra duurzame energie door middel van bij- en meestook van
biomassa in kolencentrales op een kosteneffectieve wijze zou kunnen
worden gerealiseerd. Vanwege de afspraken in het Energieakkoord over
de maximering van de bij- en meestook, heb ik hier geen aanvullend
onderzoek naar laten doen. Ik houd vast aan het in het Energieakkoord
afgesproken maximum van 25 PJ.
31
Kunt u aangeven welk deel van het SDE+-budget in 2023, qua uitgaven,
naar verwachting naar wind op land respectievelijk wind op zee zal gaan?
Antwoord
Het is niet mogelijk om met zekerheid uitspraken te doen over het
toekomstige aandeel van specifieke opwekkingstechnologieën in het
totale SDE+ budget. De SDE+ regeling alsook de tender voor windenergie
op zee zijn vormgegeven om de concurrentie te bevorderen en daarmee
zoveel mogelijk hernieuwbare energieproductie te stimuleren met de
beschikbare middelen, zonder vooraf te kiezen voor specifieke opwekkingstechnologieën. Wel kan voor wind op zee een inschatting gemaakt
worden voor verwachte subsidiekosten. Zoals ik uw Kamer per brief op
19 mei jl. over de SDE+ Wind op Zee heb laten weten zijn voor de periode
2019–2038 deze verwachte subsidiekosten ruim 8 miljard euro op basis
van de laatste ramingen van ECN. Zoals ik in mijn reactie op het rapport
van de Algemene Rekenkamer heb aangegeven, zal ik uw Kamer jaarlijks

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

11

een overzichtelijk totaalbeeld van de financiële en beleidsinformatie in de
context van het Energieakkoord en de doelstellingen ten aanzien van
hernieuwbare energieproductie aanbieden. Daarbij zal ik gebruik maken
van de meest recente NEV (verwacht in het najaar).
32
Hoeveel budget wordt door het Rijk tot 2023 jaarlijks in energiebesparing
respectievelijk onderzoek en innovatie op energiegebied respectievelijk
duurzame energieproductie geïnvesteerd?
Antwoord
Het is niet mogelijk om in detail aan te geven hoeveel het Rijk tot 2023
jaarlijks aan energiebesparing, energie-innovatie en hernieuwbare
energieproductie zal gaan investeren. Het kabinet zal vanaf de begroting
voor 2016 conform de motie Leegte c.s. (Kamerstuk 30 196 nr. 278) in de
begrotingen van de verschillende departementen inzichtelijk maken welke
uitgaven er worden gedaan in het kader van het Energieakkoord.
Hieronder staan de bedragen die zijn opgenomen in de begroting 2015
voor het energiedomein, artikel 14, geraamde kasuitgaven:

Topsector Energie
Energie-innovatie
Green Deals
Energie-akkoord
Stimulering Duurzame Energie productie
Subsidieregeling Indirecte emissiekosten ETS
Carbon Capture Storage
Programma Hoge Flux Reactor
Subsidieregeling zonnepanelen
Innovatie-vouchers elektrische mobiliteit
Duurzaam Caribisch Nederland
Beperking tariefstijging energietarieven Caribisch
Nederland
Besluit subsidie investering kennisinfrastructuur
Duurzame warmte
Transitie-Management AgNL
Overig
Energie Centrum Nederland
Uitkoopregeling hoogspanningsverbindingen

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

30.282
36.766
1.889

44.451
19.749
20.544
29.205
1.019.550
77.000
38.047
7.250

67.993
7.872
750
35.464
1.184.749
77.000
19.557
7.250

57.409
2.370
18.751
54.289
1.411.015
77.000
8.915
8.111

55.606
2.361

46.406
2.361

41.406
2.361

59.289
1.543.557
77.000
7.242
8.111

50.000
1.829.331
77.000
8.955
8.111

50.000
2.417.000
77.000
8.955
8.111

2.210
9.512

1.120
2.500

5.000
902

4.500
902

4.000

3.500

3.000

3.000

1.112
30
21.896

1.044
23.110

22.723
28.000

22.623
28.000

22.623
28.000

899.461
5.015
7.250
29.632
2.535

3.161
1.097
13.2077
527
37.757

23.949

33.
Kunt u bevestigen dat de analyse van de Algemene Rekenkamer dat er
12,8 miljard nodig is om in Nederland de doelstellingen uit het Energieakkoord halen een nieuw inzicht betreffen dat voortkomt uit nieuwe
modelberekeningen van Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN)?
Antwoord
Nee. De Algemene Rekenkamer heeft in haar rapport gebruik gemaakt van
de gegevens van (een voorlopige versie van) de NEV 2014, waarin het
aandeel hernieuwbare energie lager werd ingeschat (12,4%) dan in de
definitieve versie. Zoals in de NEV 2014 is aangegeven, is het beschikbare
budget (de Opslag Duurzame Energie, die langjarig is vastgelegd) op
zichzelf geen knelpunt om de doelen van 14% hernieuwbare energie in
2020 en 16% in 2023 te realiseren. Wel spelen factoren van niet-financiële
aard mee, die er mogelijk toe leiden dat er vertraging in de realisering van
hernieuwbare energie zou kunnen optreden.
34
Is het mogelijk om een aparte, vereenvoudigde regeling in de SDE+ op te
nemen gericht op coöperaties omdat de derde pijler van het Energieakkoord niet van de grond komt en zo ja, bent u bereid om een dergelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

12

regeling op te zetten als coöperatieve initiatieven onvoldoende tot hun
recht komen met alleen stimulering via de zogenaamde «postcoderoosregeling»?
Antwoord
Ik deel de mening niet dat de derde pijler van het Energieakkoord niet van
de grond komt. De NEV 2014 geeft aan dat er goede voortgang wordt
geboekt ten aanzien van het streven uit de derde pijler van het Energieakkoord dat in 2020 minimaal 1 miljoen huishoudens via hernieuwbare
decentrale energie in hun eigen energieverbruik voorzien. De NEV 2014
constateert dat de netto-levering van elektriciteit aan huishoudens in 2020
met bijna 20% daalt. De NEV 2014 benadrukt bovendien dat zon-PV een
«game changer» kan zijn voor het energiebeleid gericht op huishoudens.
Een belangrijke aanjager hiervan is de salderingsregeling. Ik zie op dit
moment dan ook nog geen reden om te onderzoeken of een aparte
regeling in de SDE+ voor coöperaties mogelijk is en effectief zou kunnen
zijn.
35
Van hoeveel projecten en met welke omvang is het u bekend dat zij
gebruik gaan maken van de zogenaamde postcoderoosregeling?
Antwoord
Er zijn momenteel 8 coöperaties die van de Belastingdienst een
beschikking hebben gekregen op grond waarvan zij gebruik kunnen
maken van de regeling voor het verlaagde tarief in de energiebelasting.
Hoewel dat niet per definitie betekent dat deze coöperaties de regeling
ook daadwerkelijk zullen gaan toepassen, ligt dat wel voor de hand. De
omvang van de projecten is niet bekend.
36
Hoe wilt u de transitie naar een duurzame energievoorziening verder van
onderop stimuleren afgezien van het in stand houden van de salderingsregeling?
Antwoord
Zoals ik heb vermeld in de visie op lokale energie van 8 november 2013
(Kamerstuk 30 196, nr. 222) zijn er verschillende instrumenten voor het
stimuleren van de transitie naar een duurzame energievoorziening van
onderop. Dit betreft bijvoorbeeld het recent (per 1 mei) in werking
getreden besluit experimenten decentrale duurzame elektriciteitsopwekking. Dit besluit heeft als doel om experimenten met lokale opwek van
duurzame energie mogelijk te maken waarbij ontheffingen gelden voor
delen van de Elektriciteitswet 1998. Daarnaast wordt tot 2020 aan ieder
huishouden in Nederland een slimme meter aangeboden, wat moet leiden
tot een vergroting van het bewustzijn van het energieverbruik onder
consumenten en bedrijven. In mijn warmtevisie van 2 april 2015
(Kamerstuk 30 196, nr. 305) heb ik aandacht besteed aan de stimulering
van hernieuwbare warmtetoepassingen.
37
Kunt u zich vinden in het beeld van de Algemene Rekenkamer dat de
SDE+ behoudend wordt ingezet en zo nee, hoe verklaart u dan dat de
beoogde doelstellingen niet gehaald worden?
Antwoord
Zoals ik in mijn reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer heb
aangegeven, vind ik de conclusie dat de beoogde doelstellingen niet
worden behaald voorbarig. In alle gevallen vind ik het belangrijk om op
een zorgvuldige wijze om te gaan met de SDE+, omdat de subsidies die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

13

hiermee gemoeid zijn rechtstreeks worden betaald door huishoudens en
bedrijven. Niettemin begrijp ik de stelling van de Algemene Rekenkamer
dat de SDE+ behoudend wordt ingezet. Dit is te verklaren doordat vooraf
niet volledig rekening kan worden gehouden met vertraging en onderproductie bij projecten. Met het afgeven van een subsidiebeschikking
committeert het Rijk zich aan de uitbetaling van een maximum subsidiebedrag per eenheid energie tot aan de maximale subsidiabele productie
gedurende de looptijd van een project. Het werkelijke subsidiebedrag per
eenheid energie wordt gecorrigeerd voor de marktprijs van hernieuwbare
energie in het betreffende jaar. Indien de productie in een jaar tegenvalt
hebben producenten de mogelijkheid om de onderproductie in latere
jaren in te halen («banking»). Daarom kan er pas aan het einde van de
looptijd van de beschikking geconcludeerd worden of een project minder
subsidie heeft gekregen dan vooraf was verwacht. Als aan het eind van de
looptijd van een beschikking blijkt dat er minder productie is gesubsidieerd dan verwacht, blijven deze middelen door middel van de begrotingsreserve beschikbaar voor de stimulering van hernieuwbare energie.
38
Zijn er maatregelen mogelijk in de SDE+ waarmee rekening wordt
gehouden met praktijkfactoren, te weten dat projecten vertraging oplopen
of minder energie opwekken dan op papier?
Antwoord
Onderbesteding als gevolg van een lagere subsidiabele productie kent
drie mogelijke oorzaken: vertraging, onderproductie en uitval. In het geval
van vertraging van inbedrijfname van een installatie zullen de niet
uitgegeven middelen later alsnog volledig tot uitbetaling kunnen komen
(zolang wordt voldaan aan de maximale termijnen voor inbedrijfname).
Ook in het geval van onderproductie kunnen niet uitgegeven middelen
later alsnog tot uitbetaling komen. De SDE+ kent namelijk een systeem
van «banking», waarbij niet gebruikte subsidierechten in een later jaar
alsnog kunnen worden ingehaald, tot aan een uitloopjaar na de reguliere
subsidiabele productieperiode. In het geval van uitval van projecten
kunnen de niet uitgegeven middelen worden ingezet voor nieuwe,
vervangende projecten. Dat gebeurt ook, maar niet eerder dan dat is
vastgesteld dat een project definitief niet doorgaat. Daartoe monitort de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland de voortgang van projecten,
die overigens zijn gehouden aan maximale termijnen voor inbedrijfname.
Zoals ik in mijn antwoord op vraag 37 heb aangegeven, kent de SDE+
hiervoor een begrotingsreserve, waarmee middelen beschikbaar blijven
voor vervangende projecten. Hoewel het op zich denkbaar is om in een
jaar meer verplichtingen aan te gaan dan dat er budget tegenover staat,
zou dit een speculatie op hogere energieprijzen, structurele onderproductie en uitval zijn die ik niet wenselijk acht in het licht de budgettaire
beheersbaarheid en het gegeven dat de subsidies die hiermee gemoeid
zijn rechtstreeks worden betaald door huishoudens en bedrijven.
39
Bent u voornemens om maatregelen te nemen om de onderbenutting van
gemiddeld 26% in de SDE en SDE+ voornamelijk door het lager uitvallen
van productie van projecten op te vangen en ervoor te zorgen dat het doel
voor hernieuwbare energie in 2020 en 2023 gehaald worden?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

14

40
Is het mogelijk om meer subsidieaanvragen te honoreren als het SDE+
budget strikt genomen toelaat om de reden dat er altijd projecten af zullen
vallen?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 38.
41
Wat is uw reactie op de overwegingen van de Algemene Rekenkamer over
het toelaten van investeringen in het buitenland tot de SDE+?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 2.
42
Kunt u toelichten welke mogelijkheden er zijn in plaats van extra
subsidieverplichtingen voor windparken op zee of SDE+ voor het
buitenland zoals geschetst door de Algemene Rekenkamer?
Antwoord
Zoals ik in mijn reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer heb
aangegeven, vind ik de conclusie dat de beoogde doelstellingen niet
worden behaald voorbarig. In 2016 wordt het Energieakkoord geëvalueerd. Op dat moment zal besloten worden of extra maatregelen nodig
zijn om de doelen van 14% hernieuwbare energie in 2020 en 16% in 2023
te halen. Tot dat moment is het van belang dat alle partijen de
afgesproken maatregelen daadkrachtig implementeren en hier ook de tijd
en ruimte voor krijgen. Als in 2016 blijkt dat de inspanningen van de
verschillende partijen niet tot de gewenste resultaten leiden, zal ik samen
met de partijen bij het Energieakkoord verkennen welke opties er zijn om
te zorgen dat de doelstellingen gehaald worden.
43
Is het juist dat het bedrag van 12,8 miljard waarvoor het Rijk extra
verplichtingen zou moeten aangaan om in 2023 de afgesproken doelen uit
het Energieakkoord te halen gebaseerd is op nieuwe modelberekeningen
van ECN, dat de 40% kostenreductie van wind op zee hierbij al verdisconteerd is en dat ook het voorgenomen beleid hierbij is meegenomen?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 33.
44
Ziet u mogelijkheden om de SDE+ regeling aan te passen aan de praktijk
door middel van een zekere mate van overboeking?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 38.
45
Bent u voornemens jaarlijks inzichtelijk te maken in hoeverre Nederland
met de SDE+ op koers ligt zoals aanbevolen door de Algemene
Rekenkamer?
Antwoord
Zoals ik in mijn reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer heb
aangegeven, vind ik het niet verstandig om specifieke doelen per jaar voor
de SDE+ vast te leggen. Wel zal ik, zoals ik in mijn reactie op het rapport
van de Algemene Rekenkamer heb toegezegd, de Tweede Kamer jaarlijks

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

15

een overzichtelijk totaalbeeld presenteren van de financiële en beleidsinformatie met betrekking tot de SDE+ regeling, in de bredere context van
het Energieakkoord en de doelstellingen ten aanzien van hernieuwbare
energieproductie. Daarbij zal ik gebruik maken van de meest recente NEV
(verwacht in het najaar).
46
Kunt u de tabel: «geraamde kasuitgaven en gevolgen voor de lastenontwikkeling 2013–2031» behorende bij de wet opslag duurzame energie van
een update voorzien zodat deze de volgens de Algemene Rekenkamer
voorziene uitgaven van 58,9 miljard aan SDE+ subsidie dekt die volgens u
nodig zou zijn voor alle verplichtingen die van 2011–2023 worden
aangegaan, waarbij dus de totale heffing t/m 2038 wordt meegenomen?
Antwoord
Ik deel de conclusies die de Algemene Rekenkamer op dit punt trekt niet.
Zie daarvoor ook mijn antwoord op vraag 33. Zoals in de NEV 2014 is
aangegeven, is het beschikbare budget op zichzelf geen knelpunt om de
doelen van 14% hernieuwbare energie in 2020 en 16% in 2023 te
realiseren. Wel spelen factoren van niet-financiële aard mee, die er
mogelijk toe leiden dat er vertraging in de realisering van hernieuwbare
energie zou kunnen optreden. Zoals aangegeven, wordt het Energieakkoord in 2016 geëvalueerd. Eventuele extra budgetten zijn thans niet aan
de orde.
47
Kunt u aangeven waarom er tot op heden voor «slechts» 30 miljard aan
inkomsten uit opslag duurzame energie is voorzien, terwijl ervan
uitgegaan wordt tot en met 2023 voor 58,9 miljard aan SDE+ subsidie
verplichtingen aan te gaan?
Antwoord
Het bedrag dat aan subsidieverplichtingen wordt aangegaan betreft het
bedrag dat «worst case» zal moeten worden uitbetaald. Dat is het geval
als de energieprijs zich gedurende de gehele subsidieperiode op of onder
het niveau van de «basisenergieprijs» bevindt. Bij het opstellen van de
kasramingen worden energieprijsscenario’s gehanteerd die zich boven de
basisenergieprijs bevinden. Dit heeft tot gevolg dat de geraamde
kasuitgaven (aanzienlijk) lager zijn dan de aangegane verplichtingen. De
inkomsten uit de opslag duurzame energie worden afgestemd op de
geraamde kasuitgaven en zijn daarom ook lager dan het totaal aan
subsidieverplichtingen.
48
Kunt u aangeven waar u de resterende 28,9 miljard aan opslag duurzame
energie vandaan haalt die volgens de Algemene Rekenkamer nodig zou
zijn om de benodigde SDE+ subsidieverplichtingen te dekken?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 47.
49
Kunt u aangeven over welke periode u het benodigde bedrag van 58,9
miljard aan SDE+ subsidie waar volgens het rapport van de Algemene
Rekenkamer door u wordt uitgegaan heeft opgehaald aan opslag
duurzame energie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

16

Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 47.
50
Kunt u aangeven hoeveel SDE+ subsidie er reeds door gemeenten is
aangevraagd?
Antwoord
Op peildatum 1 mei 2015 zijn 188 positieve beschikkingen aan gemeenten
afgegeven op aanvragen binnen de SDE+ openstelling 2014. Al deze
beschikkingen betreffen zon-PV projecten. De totale verplichting die
hiermee gemoeid is bedraagt 46,1 miljoen euro over de looptijd van de
projecten. Overigens publiceert RVO.nl periodiek een overzicht van de
positieve beschikkingen van de SDE+ op haar website. Het meest recente
totaaloverzicht dateert van januari 20152.
51
Is het de intentie om de SDE+ te sluiten na 2023?
Antwoord
Het is niet aan mij om uitspraken te doen over de rol van de SDE+ in het
kabinetsbeleid van 2023 en verder.
52
Houdt u inderdaad vast aan dezelfde optimistische inschatting als uw
voorganger, namelijk 14,5% hernieuwbare energie in 2020, hoewel het
tussendoel voor 2013 bij lange na niet gehaald is?
Antwoord
Allereerst merk ik op dat er geen tussendoelen – bijvoorbeeld voor 2013 –
zijn vastgesteld. Er zijn doelen vastgesteld voor 2020 en voor 2023
conform het Energieakkoord. Volgens de NEV 2014 zal het aandeel
hernieuwbare energie in de periode 2014–2020 fors toenemen van 4,5%
naar maximaal 13%. Volgens de NEV 2014 kan in 2023 maximaal een
aandeel van 15,9% worden gerealiseerd. ECN en PBL zijn in hun berekeningen uitgegaan van een vertraging in de realisering van windparken op
land waardoor de beoogde 6.000 MW niet reeds in 2020 geheel wordt
gerealiseerd (maar wel kort na 2020) en van het niet volledig realiseren
van de in het Energieakkoord afgesproken doelen voor windparken op
zee. Zoals ik eerder in uw Kamer heb aangegeven, heb ik geen aanleiding
om te twijfelen aan de haalbaarheid van de afspraken zoals die in het
Energieakkoord zijn gemaakt. Het in het Energieakkoord opgenomen doel
voor hernieuwbare energie voor 2023 ligt derhalve binnen bereik. In 2016
wordt – zoals aangegeven – het Energieakkoord geëvalueerd. Alsdan zal
worden bezien of en in hoeverre aanvullend beleid op dit terrein
opportuun zou zijn.
53
Klopt het dat 58,9 miljard aan SDE+ subsidie voor slechts 51% bijdraagt
aan de 2023 doelstelling van 16% duurzame energie?
Antwoord
Nee. Zie mijn antwoord op vraag 46.
54.
Kunt u een indicatie geven hoeveel belastinggeld er gemoeid is met de
categorieën autonome productie en overig om de verwachte bijdrage aan
de doelstelling in respectievelijk 2020 en 2023 te realiseren?
2

Zie http://www.rvo.nl/subsidies-regelingen/toezeggingen-en-realisatie-sde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

17

Antwoord
Hier is geen belastinggeld mee gemoeid. In het rapport van de Algemene
Rekenkamer betreft dit categorieën zonder stimulering via de SDE+.
55.
Bent u op de hoogte van het feit dat, bij vervanging van een gascentrale
met restwarmte door een biomassa centrale, het degressieve tarief voor
de Energiebelasting op het gas dat geldt voor systemen met meer dan
50% restwarmte, komt te vervallen voor deze centrale en de eventuele
warmte-hulpketels in het warmtegebied, bent u op de hoogte van het feit
dat hier in de hoogte van de SDE+ geen rekening mee wordt gehouden,
waardoor de business case voor verduurzaming van warmte vaak
ontbreekt en hoe bent u van plan dit probleem op te lossen?
Antwoord
Ik ben op de hoogte van deze omstandigheid die direct te maken heeft
met de door de belastingdienst gehanteerde uitvoeringsregels ten aanzien
van de energiebelasting. Om dergelijke projecten alsnog adequaat te
ondersteunen, zal ik dit jaar bezien of de zogenoemde correctiebedragen
in de SDE+ kunnen worden gecorrigeerd om dit fiscale nadeel te
compenseren, waardoor de business case van dergelijke projecten niet zal
verslechteren.
56.
Welke duurzaamheidseffecten heeft de subsidiëring van biomassa voor
bij- en meestook gezien de door de Algemene Rekenkamer genoemde
effecten?
Antwoord
De Algemene Rekenkamer geeft aan dat de tegenstanders van het gebruik
van biomassa vaak de negatieve duurzaamheidseffecten zoals meer
CO2-uitstoot, de verslechtering van de biodiversiteit en het verdwijnen
van bossen noemen. Om de potentiële negatieve effecten op de
duurzaamheid van de gebruikte biomassa te voorkomen, zijn de
duurzaamheidscriteria voor vaste biomassa voor energietoepassingen
opgesteld, zoals criteria voor duurzaam bosbeheer, koolstofschuld,
indirect landgebruik en netto CO2-reductie. De duurzaamheidscriteria die
met milieuorganisaties en energiebedrijven zijn afgesproken en zijn
vastgelegd voor de SDE+ regeling, met het ingroeipad voor volledige
toetsing op areaalniveau, behoren tot de meest vooruitstrevende en
verregaande criteria in de wereld. Bij de evaluatie van het Energieakkoord
in 2016 zal de voortgang van de implementatie van de duurzaamheidscriteria en de bij- en meestook van biomassa kritisch worden bezien.
57.
De Algemene Rekenkamer stelt dat de wijze waarop de prijs van biomassa
tot stand komt niet transparant is, wat is uw reactie op deze stelling?
Antwoord
De Algemene Rekenkamer stelt dat een gebrek aan transparantie met
name een probleem is bij windenergie en biomassa. Zij verwijst daarbij
naar een studie uit 2007 naar de Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie
(MEP) subsidie. De SDE+ kent per opwekkingstechniek een zogeheten
basisbedrag. Dit is de integrale kostprijs per eenheid energie voor een
referentieproject. Het basisbedrag fungeert als een norm voor de subsidie.
De basisbedragen worden jaarlijks op basis van onafhankelijk advies
vastgesteld. De Algemene Rekenkamer constateert geen structurele
tekortkomingen in het proces waarmee deze basisbedragen worden
berekend. Zie verder ook mijn antwoord op vraag 61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

18

58.
Waarom gaat u uit van een doorlooptijd van windmolenparken in zee van
vier jaar als de daadwerkelijke doorlooptijd tot nu toe zeven jaar is?
Antwoord
Ik ga uit van vier jaar, omdat de partijen van het Energieakkoord,
waaronder de windsector, hebben afgesproken dat het uitgangspunt is dat
binnen vier jaar na het verkrijgen van een subsidiebeschikking de
windparken operationeel zijn. Daarbij is het systeem voor wind op zee
veranderd, waardoor de doorlooptijden uit het verleden niet direct meer
van toepassing zijn op de nieuwe situatie.
59.
Deelt u de conclusie van de Rekenkamer dat ons stimuleringsbeleid voor
de productie van energie uit hernieuwbare bronnen instabiel is, zo ja,
welke maatregelen kunnen worden genomen om de investeringszekerheid verbeteren en zo nee, waarom niet?
Antwoord
Nee, ik deel deze conclusie niet. Stabiel beleid is niet per definitie
hetzelfde als ongewijzigd beleid. De investeringszekerheid voor producenten is niet in het geding: de overheid komt haar verplichtingen na,
volgens de in de beschikking opgenomen voorwaarden. Hoewel de
vormgeving van het beleidsinstrumentarium voor de productie
hernieuwbare energie enkele keren is aangepast, vertonen de instrumenten die de afgelopen vijftien jaar zijn ingezet overeenkomsten. Met de
SDE+ is voorgebouwd op de lessen en ervaringen uit voorgangers van de
SDE+. De Algemene Rekenkamer en de Europese Commissie geven aan
dat hiermee een goede regeling is neergezet. In het Energieakkoord is
afgesproken dat de SDE+ als belangrijkste beleidsinstrument voor de
stimulering van hernieuwbare energie gehandhaafd blijft.
60.
Heeft u onderzocht welke gevolgen de wijziging van het subsidiesysteem
in september 2014 heeft op het beeld van het stimuleringsbeleid bij
(mogelijke) investeerders?
Antwoord
De wijziging van het systeem voor wind op zee is vooraf uitvoerig met de
sector en investeerders besproken. Zij hebben aangegeven dat het nieuwe
systeem en de gelijkmatige uitrol van 5 maal 700 MW een grote verbetering is voor het investeringsklimaat in wind op zee in Nederland.
61.
Hoe kijkt u aan tegen het door de Algemene Rekenkamer geconstateerde
gevaar dat schuilt in de afhankelijkheid van vrijwillig aangeleverde
informatie over biomassa en de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer om een verplichting in te stellen?
Antwoord
Net als de Algemene Rekenkamer zie ik geen structurele tekortkomingen
in het proces waarmee ECN de basisbedragen berekent. Bij het berekenen
van de basisbedragen maakt ECN naast eigen onderzoek ook gebruik van
marktconsultaties. Gedurende de markconsultatie kunnen marktpartijen
contracten aanleveren die ECN kan gebruiken bij de berekeningen.
Transparantie over de kosten is hierbij voor zowel het Rijk als de marktpartijen wenselijk, om zo de goede werking van het systeem te behouden.
Daarnaast bestaat er voor ontvangers van SDE+ die tevens andere
steunmaatregelen genoten of zullen genieten de verplichting om één jaar
na in bedrijf name hun werkelijke investeringskosten te rapporteren. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

19

investeringskosten worden met inachtneming van bedrijfsgevoeligheid
meegenomen in het consultatietraject van ECN. Ik zal nader bezien of het
inzicht dat een volledige informatieverplichting voor alle in bedrijf
genomen projecten biedt, opweegt tegen de administratieve lasten voor
bedrijven. Een eerste mogelijkheid om deze informatieverplichting op te
nemen is de SDE+ regeling 2016.
62.
Is er volgens u een probleem als het gaat om de transparantie van de
markt over de kosten van biomassa en energieopwekking uit wind, zoals
geschetst door de Algemene Rekenkamer, welke maatregelen kunnen er
genomen om deze transparantie ten behoeve van de vaststelling van
basisbedragen te bevorderen en bent u bereid maatregelen te nemen om
transparantie af te dwingen?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 61.
63.
Kunt u aangeven in hoeverre bij het vaststellen van de subsidiehoogte
rekening wordt gehouden met de geprognotiseerde elektriciteitsprijs over
de volledige subsidieperiode van meestal 15 jaar?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 29.
64.
Bent u bereid om informatieverplichting als voorwaarde te stellen in de
SDE+ ten behoeve van de transparantie over de kosten voor de opwekking
van duurzame energie en zo nee, waarom niet?
Zie mijn antwoord op vraag 61.
65.
Bent u het eens met de Algemene Rekenkamer dat het veilingmechanisme
van de SDE+ minder goed werkt in de afgelopen twee jaar en waar ligt dit
volgens u aan?
Antwoord
Nee, ik ben het niet eens met deze conclusie. Sinds de openstelling van de
SDE+ 2015 op 31 maart 2015 zijn al veel aanvragen binnengekomen. Het
betreft op 23 april SDE+ aanvragen met een omvang van ruim 1,5 miljard
euro van de beschikbare verplichtingenruimte van 3,5 miljard euro. Waar
we in 2014 zagen dat er minder aanvragen werden ingediend in de
vroegere fasen, wordt dit beeld voor 2015 niet bevestigd. Er zit dus nog
steeds voldoende concurrentie in het systeem. Daarnaast kan het gegeven
dat er minder aanvragen onder het basisbedrag worden ingediend er ook
op wijzen dat de basisbedragen nu nog preciezer kunnen worden bepaald,
waardoor projecten in veel gevallen niet goedkoper dan het basisbedrag
kunnen produceren.
66.
Bent u op de hoogte van feit dat het verduurzamen van een warmtevoorziening onnodig wordt bemoeilijkt omdat de energiebelasting op aardgas
voor hulpketels stijgt als de hoofdbron van de warmtevoorziening, een
gascentrale, wordt vervangen door duurzame warmte van een biomassacentrale, bent u op de hoogte van het feit dat hier in de hoogte van de
SDE+ geen rekening mee wordt gehouden, waardoor de business case
voor verduurzaming van warmte vaak ontbreekt en hoe bent u van plan
dit probleem op te lossen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

20

Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 55.
67.
Waarom is er bij de verwachte opbrengst en uitgaven van de SDE+ geen
rekening gehouden met de uitval of vertraging van energieopwekking?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 38.
68.
Wat is uw reactie op de constatering van de Algemene Rekenkamer dat
door vertraging, uitval en onderproductie van projecten die een beroep
doen op de SDE+ beschikbaar geld niet wordt besteed en de totale
hoeveelheid opgewekte duurzame energie dus achterblijft?
Antwoord
Zie antwoord vraag 38.
69.
Wat vindt u in van de suggestie van de Algemene Rekenkamer om per
jaar méér financieel commitment aan te gaan dan dat er beschikbaar
budget is, ook rekening houdend met de ervaring dat er tussen 2009 en
2013 altijd onderbesteding is geweest?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 44.
70.
Zou een aan het Infrafonds vergelijkbaar systeem met beperkte overprogrammering een oplossing kunnen bieden voor de door de door de
Algemene Rekenkamer geconstateerde onderprogrammering?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 38.
71.
Kunt u bevestigen dat middelen die niet worden uitgegeven beschikbaar
blijven binnen de SDE+-regeling?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 37.
72.
Kunt u aangeven welke systematiek u hanteert bij het doorschuiven van
onderbestede budget?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 37.
73.
Wat zijn de implicaties van onderbesteding van het budget voor het halen
van de (tussen)doelen van het Energieakkoord?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 37.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

21

74.
Wat gebeurt er met vrijval in de SDE+ in de laatste jaren na 2020 wanneer
er (bij vigerend beleid) geen SDE+ beschikkingsrondes meer zullen zijn?
Antwoord
Het is niet aan mij om uitspraken te doen over de rol van de SDE+ in het
kabinetsbeleid van 2023 en verder.
75.
Houdt de planning van de te beschikken bedragen per jaar in de SDE+
rekening met de doorlooptijden van technieken en betekent dit dus dat er
juist in de jaren 2016–2017 een extra hoog bedrag te beschikken zal zijn
om de technieken nog tijdig van financiering te kunnen voorzien?
Antwoord
Ik kondig de beschikbare verplichtingenruimte voor de volgende
openstelling van de SDE+ elk najaar aan in een brief aan uw Kamer. Om
de laatste inzichten (waaronder de doorlooptijd van technieken) te
benutten en om de concurrerende werking van de SDE+ regeling te
behouden, acht ik het onverstandig om vooruit te lopen op mogelijke
verplichtingenbudgetten voor de jaren daarna.
76.
Wanneer bent u van plan inzicht te geven over de besteding van de 595
miljoen uit niet bestede SDE-gelden die nu in een begrotingsreserve
zitten?
Antwoord
De begrotingsreserve van de SDE+ maakt onderdeel uit van de begroting
van het Ministerie van Economische Zaken. Rapportage hierover
geschiedt via de reguliere begrotingscyclus.
77.
Kunt u een overzicht geven van alle categorieën van de SDE+, met de
uitgavenramingen op basis van volledige realisatie, én de uitgavenramingen op basis van realistische informatie met betrekking tot vertragingen, uitval of onderproductie?
Antwoord
Een uitgebreid overzicht van de verschillende categorieën die in
aanmerking komen voor SDE+ subsidie is te vinden op de website van
RVO.nl. Er is geen precieze inschatting te geven over de bijdrage van deze
verschillende categorieën aan de doelstellingen van 2020 en 2023. Dat
komt doordat er in de SDE+ geen specifiek budget gereserveerd is per
categorie en doordat de precieze subsidiebedragen die de komende jaren
aan de verschillende categorieën worden gegeven niet bekend zijn. Er is
geen specifiek budget per categorie gereserveerd, omdat de SDE+
gebaseerd is concurrentie en technologieneutraliteit. De subsidiebedragen
die de verschillende categorieën krijgen zijn afhankelijk van de ontwikkeling van de kostprijs, de ontwikkeling van de energieprijzen en het
kostenverlagende effect van concurrentie tussen aanvragers van
SDE+-middelen. Het niet meer vooraf toebedelen van specifieke
budgetten aan specifieke technologieën is een van de belangrijkste lessen
van de voorganger van de SDE+, de SDE-regeling. Ik zal, zoals ik in mijn
reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer heb toegezegd, de
Tweede Kamer jaarlijks een overzichtelijk totaalbeeld presenteren van de
financiële en beleidsinformatie met betrekking tot de SDE+, in de bredere
context van het Energieakkoord en de doelstellingen ten aanzien van
hernieuwbare energieproductie. Daarbij zal ik gebruik maken van de
meest recente NEV (verwacht in het najaar).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

22

78.
Wat vindt u van de suggestie van de Algemene Rekenkamer om jaarlijks
méér verplichtingen aan te gaan, uitgaande van de ervaring dat er altijd
onderbesteding is, met als doel te voorkomen dat er geld op de plank blijft
liggen?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 38.
79.
Welke bestedingsopties overweegt u voor de onderuitputting van de
SDE+ en in welke mate dragen deze bestedingsopties bij aan de toename
van de hernieuwbare energieproductie?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 37.
80.
Kunt u bij deze een overzicht zenden van de door u verwachte duurzame
energie productie in PJ in respectievelijk 2020 en 2023 dankzij de inzet van
de SDE+ versus andere instrumenten?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 77.
81.
Kunt u een overzicht geven van alle categorieën van de SDE+, en
aangeven welke bijdragen ze zouden moeten behalen aan het halen van
de doelstellingen van 2020 en 2023?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 77.
82.
Bent u bereid om de Tweede Kamer in te lichten over de jaarlijkse bijdrage
die de SDE+ moet leveren om de beleidsdoelen te halen?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 77.
83.
Bent u het eens met de Algemene Rekenkamer, die van mening is dat
wind op zee de enige optie is waar ten opzichte van het voorgenomen
beleid tot 2023 een versnelling mogelijk is?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 42.
84.
Zijn er volgens u meer dan de twee opties zoals geschetst door de
Algemene Rekenkamer om een extra inspanning te leveren om de doelen
voor hernieuwbare energie bij tegenvallende resultaten toch te halen?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 42.
85.
Wat is uw reactie op de conclusie van de Algemene Rekenkamer dat er
tussen 2015 en 2019 voor 12,8 miljard extra verplichtingen moeten
worden aangegaan om de beoogde doelen voor 2023 te halen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

23

Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 33.
86.
Bent u bereid door te rekenen welke positieve gevolgen, bijvoorbeeld
door meer werkgelegenheid en verminderde uitstoot, de doelrealisatie
door verhoging van het SDE+ budget heeft?
Antwoord
Zie antwoord vraag 33.
87.
Kunt u aangeven hoeveel er in 2013 en 2014 is opgehaald aan opslag
duurzame energie en hoeveel een gemiddeld huishouden daarvoor in
2013 en in 2014 heeft betaald?
Antwoord
In 2013 droeg een gemiddeld huishouden 9 euro inclusief BTW bij aan de
SDE+. In 2014 was dat 19 euro inclusief BTW. Daarmee werd 97 mln. euro
in 2013 en 175 mln. euro in 2014 geïnd.
88.
Kunt u verklaren waarom de Algemene Rekenkamer ervan uit is gegaan
dat onder bestede SDE+ subsidies terugvloeien naar de Nederlandse
huishoudens?
Antwoord
Nee, dat kan ik niet verklaren. Dit is een aanname van de Algemene
Rekenkamer die ik niet onderschrijf. Zoals aangegeven blijven niet benutte
kasmiddelen voor de SDE+ beschikbaar voor toekomstige en vertraagde
uitgaven voor de SDE+. Er is dientengevolge geen sprake van het
terugvloeien van eventueel niet besteed budget naar huishoudens.
89.
Kunt u aangeven of er contact is geweest tussen de Algemene Rekenkamer en het Ministerie van Economische Zaken over de geprognotiseerde opslag duurzame energie?
Antwoord
De Algemene Rekenkamer heeft bij het Ministerie van Economische Zaken
informatie ingewonnen over de wijze waarop de opslag voor duurzame
energie wordt berekend en welk direct verband er bestaat tussen
geraamde uitgaven en de opslag binnen een kabinetsperiode. Op basis
daarvan heeft de Algemene Rekenkamer haar eigen berekeningen
gemaakt.
90.
Kunt u figuur 19 die gebaseerd is op de onterechte aanname van de
Algemene Rekenkamer dat onder bestede SDE+ subsidies terugvloeien
naar de huishoudens rectificeren en de correcte opslagen weergeven bij
gelijkblijvend beleid en doelrealisatie?
Antwoord
Ik zal, zoals ik in mijn reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer
heb toegezegd, de Tweede Kamer jaarlijks een overzichtelijk totaalbeeld
presenteren van de financiële en beleidsinformatie met betrekking tot de
SDE+ regeling, in de bredere context van het Energieakkoord en de
doelstellingen ten aanzien van hernieuwbare energieproductie. Daarbij zal
ik gebruik maken van de meest recente NEV (verwacht in het najaar).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

24

91.
Kunt u reageren op alle bezwaren en nadelen die de Algemene Rekenkamer aanvoert tegen de optie om een deel van de opgave in het
buitenland te halen (verlies werkgelegenheid en kennis in Nederland,
kosten interconnectie, opdrijvende prijzen als lidstaten aankloppen bij
landen met overschot (bij statistische uitwisseling, concurrentie om goede
windlocaties))?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 2. In aanvulling daarop wil ik toevoegen dat,
indien ik in de toekomst gebruik zou maken van buitenlandse projecten,
statistische overdracht niet mijn eerste voorkeur heeft omdat bij deze
optie met de subsidiegelden geen nieuwe productiecapaciteit hoeft te
worden gerealiseerd. Ik zie dit daarom ook niet als een onderdeel van de
SDE+, maar als een instrument dat kan worden ingezet wanneer blijkt dat
het halen van de doelstelling op andere manieren onmogelijk is. Een
voorspelling over de ontwikkeling van de prijzen van statistische
overdracht kan ik niet doen.
92.
Hoe heeft de Algemene Rekenkamer de buitenlandse projecten
geselecteerd?
Antwoord
De Algemene Rekenkamer heeft haar eigen afwegingen gemaakt bij de
selectie van buitenlandse referentieprojecten. Daarbij merk ik op dat de
projecten niet zijn geselecteerd op basis van zo groot mogelijke
kosteneffectiviteit.
93.
Waarom denkt de Algemene Rekenkamer dat Nederlandse deelname aan
de genoemde buitenlandse projecten mogelijk is?
Antwoord
De Algemene Rekenkamer heeft in haar rapport gezocht naar mogelijkheden om het doelbereik te vergroten. Het inzetten van projecten in het
buitenland behoort tot de opties die de Europese Richtlijn hernieuwbare
energie (2009/28/EG) hiervoor stelt.
94.
Kunt u een inschatting geven van het verlies aan werkgelegenheid en
kennis voor Nederland als ervoor gekozen zou worden een deel van de
doelstelling in het buitenland te realiseren?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 2.
95.
Bent u voornemens om, zoals de Rekenkamer suggereert, emissierechten
op te kopen en uit de markt te nemen, in samenwerking met andere
EU-lidstaten en zo ja, wanneer en op welke wijze en zo nee, waarom niet?
Antwoord
Nee, ik ben niet voornemens emissierechten op te kopen. De lidstaten
hebben er voor gekozen om het overschot aan emissierechten op de
markt te verkleinen, door de geplande veiling van nieuwe emissierechten
uit te stellen (backloading). Daarnaast is recent bij wijze van triloog
overeenstemming bereikt tussen Europese Commissie, Europese Raad en
Europees parlement over het invoeren van de stabiliteitsreserve in 2019
die het surplus zal terugbrengen. Dit leidt naar verwachting tot een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

25

stabielere CO2-prijs, wat investeringen in energiezuinige technologie
bevordert.
96.
Bent u bereid te overwegen de stimulering van fossiel-energieverbruik af
te bouwen?
Antwoord
Er is geen sprake van stimulering van fossiel energieverbruik door de
overheid. Als bewijs van fossiele stimulering verwijst men regelmatig
naar accijnsvrijstellingen in de luchtvaart en de binnenvaart. Aan die
vrijstellingen liggen verdragen ten grondslag die ik niet eenzijdig terzijde
kan schuiven. Ook het degressieve karakter van de energiebelasting wordt
telkenmale opgevoerd als fossiele stimulering. Aan deze weloverwogen
keuze liggen economische afwegingen ten grondslag die geen verband
houden met het fossiele of hernieuwbare karakter van de energievoorziening.
97.
Bent u bereid de mogelijkheid te onderzoeken van een belasting op
CO2-uitstoot?
Antwoord
Nee. Het voordeel van een ETS-systeem ten opzichte van een belasting op
CO2-uitstoot is dat emissiereductie plaatsvindt daar waar dat tegen de
laagst mogelijke kosten kan. Bij het invoeren van een CO2-belasting, moet
de hoogte van deze belasting (en dus de CO2-prijs) op arbitraire wijze
door overheden worden bepaald. Bovendien is, zoals de Algemene
Rekenkamer in haar rapport aangeeft, het bereiken van een Europese
unanimiteit over de invoering ervan, lastig. ETS bevordert en bewaakt het
gelijke speelveld tussen lidstaten terwijl een nationale belasting op
CO2-uitstoot dit gelijke speelveld juist zou kunnen schaden. De regering
blijft zich daarom inzetten voor een goed werkend ETS-systeem.
98.
Bent u bereid in uw reactie op de Nationale Energieverkenning (NEV) 2015
(in het najaar) de budgettaire aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer mee te nemen als dat nodig blijkt de doelen te halen?
Antwoord
Nee, ik ben hier niet toe bereid. De evaluatie van het Energieakkoord in
2016 is het moment waarop ik zal kijken of de doelen uit het Energieakkoord gehaald worden. Als op dat moment blijkt dat er extra inspanningen nodig zijn om de doelen voor hernieuwbare energie te halen, zal ik
samen met de partijen bij het Energieakkoord bekijken welke opties
mogelijk zijn om de doelen te behalen.
99.
Kunt u toelichten waarom de onderproductie niet structureel is en kunt u
dit standpunt onderbouwen?
Antwoord
Op basis van de productiecijfers van de projecten die de afgelopen jaren
SDE(+)-subsidie hebben gekregen kan niet worden geconcludeerd dat er
sprake is van structurele onderproductie. Bij wind op land projecten en
zonne-energie projecten is zelfs sprake van overproductie. Bij biomassa
projecten en geothermie zagen we in de periode 2008–2013 wel tekenen
van onderproductie. Het is de verwachting dat deze onderproductie in de
toekomst lager zal zijn door de mogelijkheid die er in 2012 gecreëerd is
om gemiste productie in latere jaren in te halen. Daarnaast is er sinds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

26

2015 voor geothermie projecten een geologisch onderzoek vereist,
waardoor beter kan worden ingeschat wat de maximaal haalbare
productie is.
100.
Waarom wilt u niet nu kijken maar pas in 2016 hoe de stimulering van
duurzame energie verbeterd moet worden, terwijl als nu het beleid wordt
bijgesteld het doel van 2020 eenvoudiger te bereiken valt?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 42.
101.
Onderschrijft u de conclusie van de Algemene Rekenkamer dat nieuw
beleid (sinds de NEV 2014) eventueel tot een kostenreductie kan leiden,
maar niet tot meer energieproductie en zo nee, waarom niet?
Antwoord
Nee, ik ben van mening dat het innovatiebeleid dat zich richt op kostenreducties voor hernieuwbare energieproductie wel degelijk ook kan
bijdragen aan het realiseren van meer hernieuwbare energieproductie.
Dat kan bijvoorbeeld doordat de kostprijs van technologieën daalt en er
om die reden meer aanvragen in de SDE+ gehonoreerd kunnen worden.
Bij een gelijkblijvend budget kan dan immers, door de lagere gemiddelde
subsidiebehoefte per eenheid energie, meer hernieuwbare energieproductie worden gesubsidieerd. De inzet op kostenreductie door innovatie
draagt er dus aan bij dat wij onze doelstellingen op een meer kosteneffectieve wijze kunnen behalen.
Overige vragen
102.
Kan de profiel- en onbalansfactor in de toekomst samen met de bepaling
van de basiselektriciteitsprijs een onderdeel vormen van het consultatieproces voor de SDE+ en zo nee, waarom niet?
Antwoord
Ja. Hoewel het consultatieproces zich in hoofdzaak richt op de bepaling
van de basisbedragen van de verschillende opwekkingstechnologieën,
staat het partijen vrij om ook hun zienswijzen over de te hanteren profielen onbalansfactor en de basisenergieprijs in te dienen. Deze informatie zal
ik in dat geval meewegen bij de vaststelling van de parameters van de
SDE+ regeling.
103.
Hoeveel mestverwerkers staan er in Nederland, uitgesplitst per provincie?
Antwoord
Er is geen overzicht van mestverwerkers uitgesplitst per provincie in
Nederland. Vorig jaar is er een landelijke inventarisatie mestverwerkingscapaciteit uitgevoerd door de Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie
(ZLTO) en Bureau Mestafzet (BMA). Van de 127 respondenten hadden 67
een operationele installatie (53%). De overige respondenten werken aan
nieuwe projecten. De respondenten met operationele installaties hebben
in 2013 gezamenlijk 15,9 miljoen kg fosfaat (P2O5) verwerkt. De inventarisatie gaf een uitsplitsing naar overschotgebied Zuid, Oost en Overig en
kwam tot de conclusie, dat de verwerkingscapaciteit in mestoverschotgebied Oost laag is en dat er relatief weinig ontwikkeling is voorzien. In
gebied Zuid neemt de verwerkingscapaciteit volgens de opgegeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

27

informatie wel sterk toe. De inventarisatie landelijke mestverwerkingscapaciteit wordt dit jaar opnieuw gedaan.
104.
Hoeveel mestvergisters staan er in Nederland, uitgesplitst per provincie?
Antwoord
Zoals ik in mijn reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer heb
aangegeven, zal ik de Tweede Kamer jaarlijks een overzichtelijk totaalbeeld presenteren van de financiële en beleidsinformatie met betrekking
tot de SDE+ regeling, in de bredere context van het Energieakkoord en de
doelstellingen ten aanzien van hernieuwbare energieproductie. Hierbij zal
ik ingaan op de verschillende categorieën van de SDE+, waaronder
mestvergisting.
105.
Hoeveel van de SDE+ gelden wordt besteed aan de productie van biogas
en kunt u dit uitsplitsen per installatietype zoals covergister, monovergister en biogasproductie uit rioolwaterzuiveringsslib?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 104.
106.
Zijn er plannen met betrekking tot het verminderen van het klimaateffect
door bijvoorbeeld de invoer van veevoer aan te passen?
Antwoord
Ja. Er wordt middels de Stichting Ketentransitie Verantwoorde Soja
gewerkt aan 100% verantwoorde soja. Verantwoorde soja is geteeld
volgens de principes van de Round Table on Responsible Soy (RTRS) of
hieraan gelijkwaardig. Daarnaast werkt de sector aan lokale oplossingen
voor de vervanging van soja door onderzoek naar mogelijkheden voor
Noordwest-Europese soja, veldbonen, lupinen en erwten in veevoer.
Tenslotte vindt er ook onderzoek plaats naar alternatieve eiwitbronnen,
zoals eendenkroos, algen, insecten.
107.
In het Energieakkoord is overeengekomen dat er max 25 petajoule mag
worden bijgestookt; waar zitten we nu en hoeveel SDE+ gelden gaan er
naar deze biomassabijstook?
Antwoord
Op dit moment zijn er nog geen beschikkingen aangevraagd of afgegeven
onder de SDE+ voor de bij- en meestook van biomassa in kolencentrales.
De betreffende categorieën voor bestaande en nieuwe installaties gaan op
22 juni respectievelijk 31 augustus 2015 open. Zoals in vraag 20 aangegeven is het cumulatieve subsidiebedrag over een periode van acht jaar
circa 3 miljard euro.
108.
Wanneer geeft u de Kamer duidelijkheid over de besteding van de 595
miljoen onderbesteding die in de loop der jaren is opgebouwd uit de
SDE+ en is ondergebracht in een begrotingsreserve?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 76.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

28

109.
Is de constatering van de AR waar dat vaak onduidelijk is op basis van
welke aannames over marktprijzen de basisbedragen bijvoorbeeld over
biomassa tot stand komen en wat zou een informatieverplichting hierin
kunnen betekenen?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 61.
110.
Voor welke bedragen zijn er subsidies in 2013, 2014 en 2015 (tot heden)
gegaan naar mestverwerking en -vergisting en wat is het gemiddelde
bedrag per installatie?
Antwoord
Zie mijn antwoord op vraag 104.
Vragen over reactie op het verzoek van het lid Van Tongeren, gedaan
tijdens de Regeling van Werkzaamheden van 24 februari 2015, over de
plannen van het bedrijf Tulip Oil voor gaswinning op of nabij Terschelling
(Kamerstuk 29 684, nr. 122)
111.
Kunt u een overzicht geven van alle uitstaande opsporings- en
winningsvergunningen?
Antwoord
Hieronder treft u een kaart aan met de opsporings-, winnings- en
opslagvergunningen voor koolwaterstoffen per 1 januari 2015. Voor de
vergunningen op land is een tabel toegevoegd waarin de naam van de
vergunning is weergegeven. Een uitgebreid overzicht van alle uitstaande
opsporings- en winningsvergunningen wordt jaarlijks gepubliceerd in het
Jaarverslag delfstoffen en aardwarmte in Nederland. Dit jaarverslag is te
vinden op www.nlog.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

29

De opsporings-, winnings- en opslagvergunningen voor koolwaterstoffen
op land (per 1 januari 2015) zijn:
Opsporingsvergunningen
E1
E2
E3
E4
E5
E6
E7
E8

Akkrum
Engelen
Follega
Hemelum
IJsselmuiden
Lemsterland
Noord-Brabant
Noordoostpolder

E9
E10
E11
E12
E13
E14
E15

Oosterwolde
Opmeer
Peel
Schagen
Schiermonnikoog-Noord
Terschelling-Noord
Utrecht

P19
P20
P21
P22
P23
P24

Hardenberg
Leeuwarden
Marknesse
Middelie
Noord-Friesland
Oosterend

Winningsvergunningen
P1
P2
P3
P4
P5
P6

Akkrum 11
Alkmaar
Andel V
Beijerland
Bergen II
Bergermeer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

30

P7
P8
P9
P10
P11
P12
P13
P14
P15
P16
P17
P18

Botlek II
Botlek-Maas
De Marne
Donkerbroek
Donkerbroek-West
Drenthe IIA
Drenthe IIB
Drenthe IIIA
Drenthe IIIB
Drenthe IV
Gorredijk
Groningen

P25
P26
P27
P28
P29
P30
P31
P32
P33
P34
P35
P36

Papekop
Rijswijk
Rossum-De Lutte
Schoonebeek
Slootdorp
Steenwijk
Tietjerksteradeel
Tubbergen
Twenthe
Waalwijk
Zuid-Friesland III
Zuidwal

S5
S6
S7
S8

Twenthe-Rijn De Marssteden
Winschoten II
Winschoten III
Zuidwending

Opslagvergunningen
S1
S2
S3
S4

Alkmaar
Bergermeer
Grijpskerk
Norg

Offshore zijn er 42 opsporings- en 106 winningsvergunningen van kracht.
112.
Kunt u een overzicht geven van alle aangevraagde opsporings- en
winningsvergunningen?
Antwoord
Onderstaande lijst geeft (per 1 april 2015) een overzicht van alle actuele
aanvragen van opsporings- en winningsvergunningen. Deze informatie is
ook te vinden op www.nlog.nl en wordt periodiek geactualiseerd.
Aangevraagde opsporingsvergunning
koolwaterstoffen op land

Aanvrager(s)

De Kempen (schaliegas; wordt aangehouden)
Breda-Maas (schaliegas; wordt aangehouden)
Midden-Nederland (schaliegas; wordt
aangehouden)
Waskemeer
Slootdorp-Oost

Basgas Energia, Brabant Resources
Brabant Resources, Gallic
BNK

Aangevraagde winningsvergunning
Koolwaterstoffen op land

Aanvrager(s)

Terschelling-Noord

Tulip Oil

NAM
Termijn voor indiening evt. concurrerende
aanvragen sluit 18 mei 2015

Offshore liggen er 4 aanvragen voor een opsporingsvergunning en 7
aanvragen voor een winningsvergunning.
113.
Kunt u een overzicht geven van alle aanvragen voor een winningsplan of
actualisatie van een winningsplan?
Antwoord
De hierna volgende opsomming geeft (per 1 april 2015) een overzicht van
alle lopende aanvragen voor instemming met een winningsplan of een
actualisatie (wijziging) van een winningsplan voor olie- en gasvelden op
land. Het betreft de velden: Westerveld, Groningen, Annerveen,
Kiel-Windemeer, Kollum, Bedum, Warffum, Coevorden, Oud Beijerland
Noord, Wieringa, Burum-Oost, Schonebeek olieveld, Diever, Langezwaag,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

31

Oudendijk, Heinenoord, Blija, Faan, Oude Pekela, Zuidwending Oost,
Botlek, Wanneperveen, Nes Noord/ M9 en Sonnega-Weststellingwerf.
Offshore zijn er 28 aanvragen voor instemming met een winningsplan of
een actualisatie (wijziging) van een winningsplan voor olie- en gasvelden
in procedure.
114
Welke tijdvakken gelden er voor opsporings- en winningsvergunningen?
Antwoord
Opsporingsvergunningen worden in het algemeen voor een periode van 4
jaar verleend. Binnen deze periode dient de houder van de opsporingsvergunning een werkprogramma uit te voeren gericht op het uiteindelijk
zetten van een proefboring. In de vergunningsvoorwaarden wordt altijd
vastgelegd dat de vergunninghouder na 2 jaar moet aangeven of, en zo ja,
waar hij gaat boren. Indien de proefboring uitwijst dat de delfstof in een
economisch winbare hoeveelheid aanwezig is, dan kan vervolgens een
winningsvergunning worden aangevraagd. Een verleende winningsvergunning geldt voor de duur van de winning. De winningsduur ligt meestal
in de ordegrootte van 20 tot 30 jaar.
115
Welke tijdvakken gelden er voor winningsplannen?
Antwoord
Winningsplannen gelden in principe voor de periode van de winning.
Winningsplannen moeten geactualiseerd (gewijzigd) worden als de
productie en/of bodembeweging afwijkt van hetgeen is vastgelegd in het
instemmingsbesluit met het winningsplan.
116
Om de hoeveel tijd moeten deze winningsplannen geactualiseerd worden
en kunt u hier een tabel voor geven?
Antwoord
Een winningsplan moet geactualiseerd worden op het moment dat de
winning afwijkt van het winningsplan waarmee de Minister van Economische Zaken eerder heeft ingestemd. Dit kan aan de orde zijn bij
veranderde inzichten ten aanzien van de hoeveelheid te winnen delfstof,
de aanvang of wijze van winning of de bodembeweging als gevolg van de
winning.
117
Klopt het dat de echte kennis over de ondergrond niet bij het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) en TNO zit, maar bij het KNMI en op welke
manier zou de kennis van het KNMI overgeheveld kunnen worden naar
het SodM?
Antwoord
De kennis over de diepe ondergrond is in Nederland verdeeld over diverse
organisaties. Gedetailleerde kennis over de diepe ondergrond is primair
aanwezig binnen TNO en waar het aardbevingsrisico’s betreft binnen
KNMI. Het behouden van «state of the art» kennis op de betrokken
vakgebieden en het borgen hiervan binnen de organisatie, is voor zowel
TNO als KNMI een continue kernactiviteit. Zoals aangegeven in de
kabinetsreactie op het OVV-rapport ben ik bezig te bezien op welke wijze
de kennis met betrekking tot de mogelijke effecten van het gebruik van de
diepe ondergrond op een meer structurele en onafhankelijke wijze
geborgd kan worden. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar de rollen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

32

van de diverse partijen (kennisvragers en kennisaanbieders) hierin,
waaronder de rol van SodM.
118
Zijn er mogelijkheden voor detachering van KNMI-personeel naar het
SodM, en/of regulier advies van het KNMI aan SodM over winningsplannen?
Antwoord
SodM adviseert mij, naast TNO, over de winningsplannen. SodM betrekt
bij haar advies alle benodigde kennis en maakt voor kennis over geïnduceerde bevingen gebruik van de expertise bij het KNMI.
119
Klopt het dat de onafhankelijkheid van het SodM niet alleen een kwestie is
van de juridische positionering, maar vooral ook van de aanwezige
deskundigheid bij het SodM?
Antwoord
Onafhankelijkheid is een randvoorwaarde voor een toezichthouder en
hangt in principe niet af van de juridische positionering. Voor de beoordeling van onder meer de effecten van het gebruik van de diepe ondergrond op mens, natuur en milieu, maakt SodM deels gebruik van eigen
kennis en expertise, maar gebruikt zij ook de expertise van kennisinstituten en universiteiten en in de nabije toekomst van de nieuwe onafhankelijke kennisorganisatie, die ik naar aanleiding van het OVV-rapport aan
het inrichten ben. Dus niet alleen de expertise van SodM zelf is bepalend
in de onafhankelijkheid, maar ook de toegang tot onafhankelijke en
structureel belegde kennis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 239, nr. 188

33