Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2022

35 925 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2022

Nr. 15

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 oktober 2021
In 2019 is het evaluatierapport van Nederland in de vijfde evaluatieronde
van GRECO gepubliceerd. Onderwerp van de evaluatie was de preventie
van corruptie en versterking van integriteit bij de hoogste uitvoerende
functies van de centrale overheid en bij de rechtshandhavingsinstanties.
In de Nederlandse situatie gaat het om Ministers en Staatssecretarissen
(onderdeel A van de evaluatie), Nationale Politie en de Koninklijke
Marechaussee (KMar) (onderdeel B van de evaluatie). In totaal heeft
Nederland 16 aanbevelingen gekregen, waarvan 8 betrekking hebben op
het integriteitsbeleid van bewindspersonen.
Bij brief van 6 juli 2021 bent u geïnformeerd over het eerste nalevingsverslag1 van Nederland in de vijfde evaluatieronde. In het nalevingsverslag constateert GRECO dat de regering werkt aan de uitwerking van
voorstellen, maar dat er in dit stadium nog geen sprake is van tastbare
resultaten. Tijdens de afgelopen Algemene Politieke Beschouwingen heeft
de Minister-President toegezegd uw Kamer per brief te informeren over de
stand van zaken van de uitvoering van de 8 aanbevelingen van GRECO die
betrekking hebben op het integriteitsbeleid van bewindspersonen.
Aanbevelingen integriteit bewindspersonen
De aanbevelingen van GRECO uit de vijfde evaluatieronde ter versterking
van het integriteitsbeleid voor bewindspersonen hebben betrekking op:
i.
ontwikkeling van een gecoördineerde strategie op basis van
risico-analyse;
ii.
ontwikkeling van een integrale gedragscode met richtsnoeren voor
belangenverstrengeling en integriteitsgerelateerde kwesties;

1

kst-35925-VII-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 570 VII, nr.107

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 15

1

iii.
iv.

v.
vi.
vii.
viii.

vertrouwelijke begeleiding en vergroting van bewustwording, onder
meer via periodieke trainingen;
stellen van regels en richtsnoeren over de omgang met derden en
lobbyisten en vergroting van de transparantie over de contacten en
de onderwerpen;
invoering van een verplichting om ad hoc melding te doen van een
ontstane situatie waarin sprake is van belangenverstrengeling;
stellen van algemene regels over beperkingen bij de aanvaarding
van vervolgfuncties;
een verplichting om periodiek in het openbaar opgave te doen van
financiële belangen;
actualisering van de wetgeving omtrent onderzoek en vervolging.

Maatregelen vóór en na het ambt
Vóór het ambt
In de brief die de toenmalige Minister-President op 20 december 20022
naar uw Kamer heeft gestuurd, is uiteengezet welke procedure de
formateur ten aanzien van de beoordeling van kandidaat-Ministers en
-Staatssecretarissen hanteert. Tijdens de kabinetsformatie wordt in het
gesprek van de formateur met de kandidaat-bewindspersoon nagegaan of
er enig beletsel is in het heden of verleden van de kandidaat om de functie
van bewindspersoon te aanvaarden. Ter afsluiting van het gesprek stelt de
formateur expliciet nog de vraag of er feiten zijn uit heden of verleden van
de kandidaat die hij moet kennen, omdat ze op enig moment van
negatieve invloed zouden kunnen worden op het functioneren van de
kandidaat als bewindspersoon, dan wel het kabinet in een moeilijke
situatie zouden kunnen brengen. In de brief van 30 april 20213 bent u
geïnformeerd over het recent geïntroduceerde self-assessment risicoanalyse integriteit, als hulpmiddel om eventuele risico’s en kwetsbaarheden te vinden om deze kernvraag van de formateur te beantwoorden.
Het betreft een aanvulling op de procedure voor de beoordeling en
benoeming van kandidaat-bewindspersonen.
De introductie van het self-assessment liep parallel aan de vaststelling van
het nalevingverslag door GRECO en kon hier niet meer in worden
meegenomen. De GRECO zal hierover bij de volgende gelegenheid4
worden geïnformeerd.
Na het ambt
Voorts beraadt het kabinet zich op maatregelen die betrekking hebben op
beperkingen na uitdiensttreding voor gewezen bewindspersonen die een
nieuwe betrekking zoeken en/of op het punt staan een dergelijke
betrekking te aanvaarden. Hierover zult u nader worden geïnformeerd.
Maatregelen tijdens het ambt
De hiervoor genoemde maatregelen hebben betrekking op het integriteitsbeleid voor kandidaat-bewindspersonen en gewezen bewindspersonen. In
de brief over het nalevingsverslag5 bent u geïnformeerd over de strategische uitgangspunten en voornemens voor verdere versterking van het
integriteitsbeleid voor bewindspersonen tijdens de ambtsuitoefening. In
deze brief en in de antwoorden van 13 juli jl. op de Kamervragen van de
2

Kamerstuk 28 754, nr. 1
Kamerstuk 28 844, nr. 227
GRECO heeft verzocht om uiterlijk 30 september 2022 opnieuw te rapporteren over de
voortgang m.b.t. de openstaande aanbevelingen.
5
Kamerstuk 25 570 VII, nr.107
3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 15

2

leden Van Baarle en Sneller6 is aangegeven dat het kabinet voornemens is
de huidige gedragsregels voor bewindspersonen overeenkomstig de
aanbevelingen van GRECO op te nemen in een aparte gedragscode voor
bewindspersonen (aanbeveling ii). Hiermee voorziet het kabinet in de
aanbeveling van GRECO tot een totaaloverzicht van regels en afspraken
omtrent integriteitsbeleid van bewindspersonen. De ontwikkeling van een
gedragscode voor bewindspersonen biedt tevens de mogelijkheid tot
actualisering en uitbreiding aan de hand van de overige aanbevelingen.
Eén uitbreiding betreft de regels omtrent de omgang met lobbyisten.
Zoals is aangegeven in de antwoorden op de Kamervragen van de leden
Van Baarle en Sneller, is het kabinet voornemens de omgang met
lobbyisten voor bewindspersonen te vatten in gedragsregels (aanbeveling
iv). Ook zal de mogelijkheid tot onafhankelijke begeleiding en advies
nader worden uiteengezet in de gedragscode (aanbeveling iii).
De invoering van het eerder genoemde self-assessment sluit niet uit dat
tijdens de functie uitoefening toch een relevante wijziging in de private
belangen zich voordoet die aanleiding kan geven tot belangenverstrengeling. Zoals is aangegeven in de brief over het nalevingsverslag7 dient
een bewindspersoon deze situatie te melden aan de Minister-President.
Indien het nodig blijkt hierop beheersmaatregelen te treffen, stelt de
Minister-President uw Kamer hiervan in kennis. Voorop staat dat het de
verantwoordelijkheid van de bewindspersoon zelf is om initiatief te
nemen. Het kabinet is voornemens deze lijn tot het melden van een
nieuwe situatie waarop beheersmaatregelen dienen te worden genomen
(aanbeveling vii) eveneens op te nemen in de gedragscode.
Vanwege de demissionaire status van het kabinet is, zoals vermeld in de
kabinetsreactie op het nalevingsverslag GRECO, de concrete uitwerking
van de bovengenoemde maatregelen aan het volgende kabinet. De
totstandkoming hiervan vraagt om een zorgvuldig en gedragen proces.
Dit draagt tevens bij aan het gevoel van eigenaarschap en de integriteitscultuur. In Nederland is een sterke integriteitscultuur het uitgangspunt
van het integriteitsbeleid voor de centrale overheid. Bewustwording is
hierbij een belangrijke pijler in het integriteitssysteem voor bewindspersonen. Het gaat om bewustwording over mogelijke risico’s en dilemma’s
die zich (kunnen) voordoen en wat onder integer gedrag moet worden
verstaan. Naar de mening van het kabinet dient niet enkel te worden
ingezet op de totstandkoming van de voorgestelde regels en afspraken,
maar ook te worden bevorderd dat dit onderdeel wordt van de gezamenlijke integriteitscultuur. Het is van belang dat men met elkaar open in
gesprek blijft over integriteit en dilemma’s die zich op dit gebied kunnen
voordoen.
De laatste aanbeveling van de GRECO heeft betrekking op de procedure
voor ambtsdelicten zoals vervat in artikel 119 van de Grondwet en de Wet
ministeriële verantwoordelijkheid en ambtsdelicten leden StatenGeneraal, Ministers en Staatssecretarissen. De Commissie herziening
wetgeving ambtsdelicten Kamerleden en bewindspersonen (Commissie
Fokkens) heeft hieromtrent geadviseerd, het rapport is deze zomer aan uw
Kamer aangeboden8. Op de Ministeries van Justitie en Veiligheid alsook
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties worden voorbereidingen
getroffen om het nieuwe kabinet snel beslissingen over de opvolging van
het advies te laten nemen. Uw Kamer zal hierover vanzelfsprekend nader
worden geïnformeerd.

6

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 3559
Kamerstuk 35 570 VII, nr.107
8
Kamerstuk 34 340, nr. 19
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 15

3

Op verschillende onderdelen beveelt GRECO een systeem van externe
toezichts- en sanctiemechanismen aan. Een dergelijke externe handhavingsbenadering is echter naar het oordeel van het kabinet in strijd met
het constitutionele bestel in Nederland. Daarin leggen bewindspersonen
verantwoording af aan de Staten-Generaal op grond van de ministeriële
verantwoordelijkheid en is het aan de Staten-Generaal om daar consequenties aan te verbinden. Op dit punt staat het kabinet geen nadere
maatregelen voor.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VII, nr. 15

4