Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 608

34 608

Nr. 8

NADER VERSLAG
Vastgesteld 12 februari 2018
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid, heeft na kennisneming
van de nota naar aanleiding van het verslag en de nota van wijziging nog
behoefte aanvullende vragen en opmerkingen aan de regering voor te
leggen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en gemaakte
opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de commissie de
openbare behandeling van het voorstel van wet genoegzaam voorbereid.
INHOUDSOPGAVE
I
1.
2.
3.
4.
II

ALGEMEEN
Inleiding
Voorgeschiedenis
Voorgestelde procedure
Financiering van een collectieve schadevergoedingsactie
ARTIKELSGEWIJS

1
1
2
3
4
4

I. ALGEMEEN DEEL
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de nota naar aanleiding van het verslag en de nota van wijziging. Zij
hebben echter nog aanvullende vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de nota van wijziging. Zij zien het schrappen van de concentratiebepaling in artikel 1018b, derde lid, Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) en het invoeren van een tweede opt out-moment in de
procedure als een goede verbetering van het wetsvoorstel. Deze leden
hebben nog wel enkele vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de nota naar aanleiding van het verslag en danken de regering
voor de beantwoording van de vragen van de zijde van de Kamer. Deze

kst-34608-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 608, nr. 8

1

leden delen de overwegend positieve houding inzake het wetsvoorstel,
maar hebben nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
de aangebrachte wijzigingen zoals verwoord in de nota van wijziging en
de antwoorden op vragen zoals geformuleerd in de nota naar aanleiding
van het verslag. Er resten daarom slechts nog een paar vragen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggend wetsvoorstel en de nota naar aanleiding van het
verslag. Zij steunen dit wetsvoorstel maar hebben nog wel enkele vragen.
2. Voorgeschiedenis
Collectieve schadevergoedingsactie
De leden van de GroenLinks-fractie zien grote voordelen bij de invoering
van de mogelijkheid om een collectieve schadevergoedingsactie in te
stellen. Het geeft groepen getroffenen en belangenorganisaties de
mogelijkheid gebundeld vergelijkbare schadeclaims aan de rechter voor te
leggen, die in één rechterlijke uitspraak een regeling kan treffen.
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd in hoeverre de regering denkt
dat de collectieve actie zoals vastgelegd in onderhavig wetsvoorstel had
of wellicht zelfs in de toekomst zal kunnen bijdragen aan de vergoeding
van de aardbevingsschade aan gedupeerden in Groningen. Voorts vragen
zij of het klopt dat deze regels niet gelden voor een collectieve actie door
ambtenaren als zij schade lijden in de uitoefening van hun functie, zoals
de situatie met chrome-6? Zo nee, is de regering voornemens soortgelijke
regels wettelijk vast te leggen? Kan dat antwoord uitgebreid worden
toegelicht?
De aan het woord zijnde leden lezen dat bij het afzien van deelname aan
een collectieve procedure, een individuele procedure over dezelfde
gebeurtenis kan worden aangehouden totdat de uitspraak in de collectieve procedure definitief is geworden. Wat betekent een uitspraak in een
collectieve procedure voor het verloop en eventueel de uitkomst van een
individuele procedure? Is bijvoorbeeld een uitspraak van de rechter in een
collectieve procedure in principe leidend?
Exclusieve belangenbehartiger
De leden van de GroenLinks-fractie lezen inde nota naar aanleiding van
het verslag dat de rechter na de ontvankelijkheidstoets de meest geschikte
eisende belangenorganisatie aanwijst als exclusieve belangenbehartiger.
De exclusieve belangenbehartiger is het eerste aanspreekpunt voor de
verweerder en is eerstverantwoordelijk voor de processtukken. Daarnaast
heeft de exclusieve belangenbehartiger een coördinerende rol.
Deze leden hebben kennisgenomen van de opvattingen van VNO-NCW,
MKB Nederland en de Consumentenbond, die vrezen voor een perverse
prikkel. Stichtingen die zeggen zich op te werpen als belangenbehartiger
zouden met relatief weinig inspanning op oneigenlijke wijze kunnen
meeliften op en profiteren van de juridische inzet en investeringen van de
exclusieve belangenbehartiger. Hoe wordt voorkomen dat dit soort
stichtingen die waarschijnlijk hoofdzakelijk vanuit winstoogmerk zich als
belangenorganisatie kunnen opwerpen en de inhoudelijke kant van de
zaak aan de exclusieve belangenbehartiger overlaten? Kan bijvoorbeeld
de rechter op verzoek van de exclusieve belangenbehartiger belangenorganisaties verplichten tot het mede-financieren van de collectieve actie
of anders te beletten deel te nemen aan de collectieve actie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 608, nr. 8

2

De leden van de PvdA-fractie vrezen dat het wetsvoorstel onvoldoende
voorziet in het voorkomen dat er stichtingen of verenigingen worden
opgezet die op oneigenlijke wijze van dit wetsvoorstel zullen trachten te
profiteren. Deze leden willen namelijk voorkomen dat stichtingen louter
vanwege eigen gewin en zonder daar zinvolle tegenprestaties richting hun
klanten voor te leveren, zouden kunnen meeliften met de inzet, juridische
argumentatie en gepleegde investeringen van de exclusieve belangenbehartiger. Hoe kan worden voorkomen dat een stichting of vereniging die
niet deelneemt aan het tot stand brengen van een schikking of niet actief
aan de collectieve gerechtelijke actie deelneemt, toch geld verdient in het
kader van de afwikkeling van massaschade? Voornoemde leden vinden
het onwenselijk dat een stichting niet meer doet dan opgericht te worden,
het werven van gedupeerde deelnemers, daarmee (no cure no pay)
betalingsafspraken maakt en op basis van dit verdienmodel af te wachten
of andere partijen erin slagen tot een collectieve schikking te komen of
een gunstige gerechtelijke uitspraak weten af te dwingen, om vervolgens
de opbrengsten te kunnen incasseren. Deelt de regering de mening dat dit
een onwenselijk verdienmodel is dat niet ten goede komt aan de
consument? Acht de regering de bepalingen inzake de ontvankelijkheid
van een stichting of vereniging zoals die in artikel 305a afdoende om
hierboven genoemde stichtingen of verenigingen te belemmeren om te
profiteren over de rug van consumenten en de exclusieve belangenbehartiger? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet en wat gaat de regering doen
om het wetsvoorstel op dit punt te verbeteren? Kan er sprake zijn van een
onredelijk bezwarend beding indien een stichting/vereniging een
consument een hoge rekening presenteert terwijl het niets anders doet
dan het meeliften op de prestaties van de exclusieve belangenbehartigers
en dat sturen van die rekening? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet? Kan
in het geval van dergelijke praktijken de Wet oneerlijke handelspraktijken
betekenis hebben in de zin dat daarmee voorkomen kan worden dat
dergelijke genoemde stichtingen/verenigingen belemmerd worden? Zo ja,
waarom? Zo nee, waarom niet?
Hoe kunnen consumenten weten of zij te maken hebben met een
stichting/vereniging die daadwerkelijk voor hun belangen opkomt of een
stichting/vereniging die dat niet doet? Wat kan de Autoriteit Consument
en Markt in dit verband voor de consument betekenen?
3. Voorgestelde procedure
Gebondenheid van gedupeerden
De leden van de VVD-fractie vragen waarom ervoor is gekozen schikkingen voor slechts een deel van de eisers niet toe te staan. Hoe verhoudt
dit verbod zich tot de wervende rol van op lidmaatschap gebaseerde
belangenorganisaties?
Voldoende band met de Nederlandse rechtssfeer
De leden van de VVD-fractie vragen ook bijzondere aandacht voor de
gevolgen van het wetsvoorstel voor het vestigingsklimaat in Nederland. Is
voldoende in kaart gebracht welk effect het aangepaste wetsvoorstel zal
kunnen hebben op het vestigingsklimaat voor ondernemingen in
Nederland? Welk risico is er dat door het aannemen van dit voorstel
ondernemingen ervoor zullen kiezen zich elders te vestigen? Of is,
omgekeerd, in kaart gebracht in hoeverre het huidige voorstel bevorderend kan werken voor Nederland als vestigingsplaats?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 608, nr. 8

3

4. Financiering van een collectieve schadevergoedingsactie
De leden van de VVD-fractie vragen of, in het geval van financiering van
de procedure door een derde partij, het beter is indien de rechter
ambtshalve toetst of de belangen van de gedupeerden voldoende
gewaarborgd zijn. Hoe ziet de regering dit? Wat zijn de elementen van een
marginale toetsing?
Hoe wordt in het voorstel voorkomen dat derden op oneigenlijke wijze
profiteren van de inzet van de exclusieve belangenbehartiger? Bijvoorbeeld door als eisende partij deel te nemen, maar te volstaan met het
werven van gedupeerde deelnemers en af te wachten of andere partijen
erin slagen tot een collectieve schikking te komen of een gunstige
uitspraak verkrijgen.
De leden van de VVD-fractie vragen of het mogelijk is te spreken over een
minimum omvang van de relevante schade voor een massaclaimprocedure. In hoeverre biedt het voorstel ruimte voor het opleggen van
«punitive damages» en het honoreren van affectieschade? Wat is de
reikwijdte van het relevante schadevergoedingsbegrip?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de toets op de wenselijkheid van «third party litigation funding» in de praktijk zal plaatsvinden.
De rechter kan tot het oordeel komen dat een belangenorganisatie niet
ontvankelijk is als deze een financieringsovereenkomst met de
gedupeerden heeft getroffen die niet in het belang is van deze
gedupeerden. Deze leden lezen hierin een relatief grote beoordelingsvrijheid van de rechter om dit al dan niet te toetsen. Wat vindt de regering
van de gedachte van VNO-NCW, MKB Nederland en de Consumentenbond om van de rechter te verlangen dat hij zich in voorkomende
gevallen ambtshalve uitspreekt over de financieringsovereenkomst?
De leden van de SP-fractie vragen de regering uitgebreider toe te lichten
waarom de voorgestelde vrijheid van de rechter om in het geval van
financiering door een derde partij te toetsen of de belangen van de
gedupeerden voldoende zijn gewaarborgd, voldoende is om ongewenste
situaties te voorkomen. Betekent deze vrijheid ook dat de rechter kan
besluiten om deze toets niet uit te voeren?
Deze leden willen weten of de regering de zorg deelt dat belangenbehartigers puur voor eigen financieel belang en dus met oneigenlijke
bedoelingen met weinig of geen inspanning mee kunnen liften op de inzet
van de exclusieve belangenbehartiger. In hoeverre worden daar maatregelen tegen genomen?
II. ARTIKELSGEWIJS
Artikel II, onderdeel A
De leden van de VVD-fractie zien dat de concentratiebepaling in de nota
van wijziging is geschrapt. Zij vragen of de mogelijkheid tot ambtshalve
verwijzing en voeging van het huidige artikel 3:305a, zesde lid, Burgerlijk
Wetboek (BW) dient te worden hersteld.
De leden van de CDA-fractie lezen in de nota van wijziging dat het
concentratieartikel uit artikel 1018b wordt geschrapt. Dit op advies van de
Raad voor de rechtspraak en om mogelijk te maken dat massaschadezaken niet alleen door de rechtbank Amsterdam worden afgehandeld.
Vanwege de nog geldende relatieve bevoegdheidsregels van de rechtbank
is de keuze nog steeds niet onbeperkt. Kan de regering aangeven hoe dit
in de praktijk zal werken? Bij massaschade-zaken is de kans groot dat
gedupeerden verspreid over het land wonen en dat dit ook geldt voor de
verschillende belangenbehartigers. Wat gebeurt er bijvoorbeeld indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 608, nr. 8

4

twee verschillende belangenbehartigers op dezelfde dag bij verschillende
rechtbanken hun zaak aanhangig maken? Hoe oordelen de aangesproken
rechtbanken over de bevoegdheid indien één zaak aanhangig is gemaakt
bij de wettelijk relatief bevoegde rechtbank en de andere zaak bij de
rechtbank die beter past bij de plaats waar de schade aan gebonden is in
deze voorbeeldcasus? Hoe dient te worden geoordeeld indien een zaak
aanhangig is gemaakt bij een rechtbank die geografisch op basis van de
plek van de schade het meest logisch is, maar waar op basis van expertise
van de rechtbank een andere rechtbank de voorkeur heeft? Bijvoorbeeld
een collectieve actie tegen de overheid naar aanleiding van de schade aan
Groningse huizen veroorzaakt door trillingen van de aarde? Is er dan de
voorkeur voor de rechtbank Noord-Holland of de rechtbank Den Haag
vanwege de expertise in overheidszaken? De aan het woord zijnde leden
zijn van mening dat dit tot willekeur kan leiden en dat men erbij gebaat is
bij duidelijkheid in dergelijke gevallen. Kan de regering dit verduidelijken
door enkele voorbeeldsituaties uit te werken?
Artikel II, onderdeel E
Met betrekking tot de gebondenheid van eisers (opt-out) vragen de leden
van de VVD-fractie hoe met het huidige voorstel kan worden voorkomen
dat de gedaagde, ondanks het benoemen van een Exclusieve Belangenbehartiger, toch parallelle onderhandelingen moet voeren met partijen die
dreigen van de opt-out mogelijkheid gebruik te maken.
Deze leden merken op dat de regering Belgische en Engelse voorbeelden
van een opt-out-systeem noemt. Maar afhankelijk van de omstandigheden
van het geval kan de Belgische rechter kiezen voor een «optiesysteem met
exclusie» of een «optiesysteem met inclusie» en kan de Engelse rechter
kiezen tussen «opt-in collective proceedings» of «opt-out collective
proceedings». Is deze keuzemogelijkheid ook overwogen?
De buitenlandse rechtspraktijk laat zien dat de opkomstpercentages bij
«class settlements» sterk variëren. De onzekerheid over de animo onder
de achterban is naar verluidt wat vaak in de praktijk het moeilijk maakt om
een massaschadezaak te schikken. Daarom vaardigen bijvoorbeeld
Australische rechters in «opt-out class actions» soms «class closure
orders» uit. Dat betekent dat de leden van de «opt-out class» een
bepaalde termijn gesteld krijgen zich aan te melden als zij daadwerkelijk
geïnteresseerd zijn in de uitkomst van de collectieve actie. Is dit ook
overwogen? Is er tevens overwogen een termijn in te stellen voor het
uitoefenen van de tweede opt-out?
De aan het woord zijnde leden vragen welke aansprakelijkheid de
exclusieve belangenbehartiger heeft. Hoe verhoudt de exclusieve
belangenbehartiger zich tot ontvankelijk verklaarde belangenorganisaties
gedurende de onderhandelingen? Hoe verhouden zich hun processuele
rechten? Kan de regering nader ingaan op de wijze waarop de exclusieve
belangenbehartiger wordt vergoedt?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het wetsvoorstel de rechter de
mogelijkheid geeft om in bijzondere gevallen te bepalen dat het opt-out
regime zich toch ook uitstrekt tot buitenlandse gedupeerden. Welke
criteria zouden hiervoor gelden? Zet dit niet de deur op een kier voor
ongewenste ontwikkelingen?
De leden van de CDA-fractie merken op dat met de nota van wijziging ook
de regel van opt-in wordt toegevoegd voor buitenlandse gedupeerden.
Als buitenlands gedupeerde moet men expliciet aangeven mee te willen
doen aan de collectieve actie om als eisende partij betrokken te worden bij
de zaak. Hoe ver strekt de verantwoordelijkheid van de buitenlands
gedupeerde waar het gaat om het kennen van de start van een mogelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 608, nr. 8

5

actie? Welke mogelijkheden heeft een buitenlands gedupeerde indien
hij/zij pas na het starten van de procedure bekend raakt met de procedure
en alsnog wil aansluiten?
Artikel II, onderdeel F
De leden van de CDA-fractie lezen dat na het advies van de Afdeling
advisering van de Raad van State en vragen van verschillende partijen
waaronder van deze leden is gekozen voor een tweede moment waarop
gedupeerden een opt-out kunnen kiezen. Allereerst vragen deze leden of
dit voor diegene die gebruik maakt van deze tweede opt-out mogelijkheid
na het bereiken van een schikking geen gevolgen heeft indien men alsnog
een eigen procedure start? In hoeverre zal een rechter in een nieuwe zaak
rekening houden met schikking die eerder is getroffen? Indien daar
rekening mee wordt gehouden, hoeveel zin acht de regering dat het heeft
om dan om voor de opt-out te kiezen na het bereiken van de schikking?
De leden van de GroenLinks-fractie kunnen zich de wenselijkheid
voorstellen van een tweede opt-out mogelijkheid na het goedkeuren van
een collectieve schikking en zijn daarom blij dat de regering dit in de nota
van wijziging heeft voorgesteld. Wat vindt de regering ervan om hiervoor,
met het oog op de belangen van de aangesproken partij, een maximale
termijn te bepalen waarbinnen gedupeerden gebruik dienen te maken van
deze mogelijkheid?
De leden van de SP-fractie zijn positief over de tweede opt-out
mogelijkheid voor gedupeerden. Zij vragen echter wel waarom er niet
voor is gekozen daar een redelijke maximale termijn aan te hangen om
van deze mogelijkheid gebruik te maken. Zou dit niet beter zijn in verband
met het scheppen van duidelijkheid voor de aangesproken partij?
Artikel III Overgangsrecht
De leden van de VVD-fractie zien nog een onduidelijkheid in het
overgangsrecht. De voorgestelde overgangsregel neemt als leidend
criterium het aanhangig zijn van een collectieve actie ten tijde van
inwerkingtreding van de wet. Hoe kan zo voorkomen worden dat met
betrekking tot één en dezelfde gebeurtenis straks zowel een actie «oude
stijl» als een actie «nieuwe stijl» aanhangig is?
Dezelfde vraag geldt voor die massaschadezaken waarin wordt geprocedeerd zonder dat daarbij het instrument van artikel 3:305a BW is gehanteerd. Geldt voor bij dergelijke acties betrokken partijen niet dat het
onredelijk zou zijn als gedurende hun procedures plotseling de spelregels
worden gewijzigd en een exclusieve belangenbehartiger wordt benoemd
die hen in feite overbodig maakt? Hoe wordt dit voorkomen?
Voornoemde leden vragen of deze problematiek te voorkomen is door in
plaats van voor het overgangsrecht aan te knopen bij het tijdstip van
aanhangigheid van een collectieve actie, het tijdstip waarop de gebeurtenis die tot de collectieve actie(s) aanleiding geeft beslissend te laten zijn.
De leden van de CDA-fractie vinden een bepaling van overgangsrecht een
welkome aanvulling op het wetsvoorstel gezien de hoofdregel in de
Overgangswet Nieuw BW in gevallen van zaken over massaschade tot
onduidelijke situaties zou hebben geleid. Naar aanleiding hiervan vragen
deze leden of het mogelijk is voor deelnemers aan een zaak gestart op
basis van de Wet collectieve afwikkeling massaschade (WCAM) na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 608, nr. 8

6

inwerkingtreding van onderhavig wetsvoorstel ook een collectieve actie
kunnen starten of dat men de WCAM-procedure moet doorlopen nu op
het aanhangige geding het oude recht van toepassing blijft.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De griffier van de commissie,
Hessing-Puts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 608, nr. 8

7