Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 125

Bijlage bij de Staat van de Europese Unie
2009–2010

Nr. 2

BIJLAGE

KST132847
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

1

INHOUDSOPGAVE

blz.

RAADSAGENDA’S

5

1.

Europese Raad

5

2.

Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
Algemene Zaken
Externe Betrekkingen

9
9
12

3.

Raad Economische en Financiële Zaken
Ecofin Raad
Begrotingsraad

26
26
34

4.

Raad Justitie en Binnenlandse Zaken
Algemeen
Migratie, Asiel, Grenzen en Visa
Politiële en justitiële samenwerking in strafzaken
Terrorismebestrijding
Justitiële samenwerking in civiele zaken
Externe betrekkingen

38
38
38
43
46
48
49

5.

Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid
en Consumentenzaken
Werkgelegenheid en Sociaal beleid
Volksgezondheid

50
50
58

6.

Raad voor Concurrentievermogen

65

7.

Raad Vervoer, Telecom en Energie
Vervoer
Telecommunicatie
Energie

74
74
80
82

8.

Landbouw- en Visserijraad
Landbouw
Visserij

84
84
90

9.

Milieuraad

93

10.

Raad Onderwijs, Jeugdzaken en Cultuur
Onderwijs
Jeugd
Cultuur en Media
Sport

101
101
103
109

Fiches opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe
Commissievoorstellen (BNC)
Stand implementatie Europese Regelgeving
Tabellen
Lijst van afkortingen

110
114
115
118

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

3

RAADSAGENDA’S

1. EUROPESE RAAD
Vergaderdata:
29–30 oktober 2009
10–11 december 2009
25–26 maart 2010
17–18 juni 2010

Europese Raad
Europese Raad
Europese Raad
Europese Raad

Stand van zaken
Naar aanleiding van de crisis tussen Georgië en Rusland organiseerde het
Franse voorzitterschap op 1 september 2008 een buitengewone Europese
Raad over de situatie in Georgië. Besproken werd welke mogelijkheden
bestaan om Georgië hulp te bieden en wat de gevolgen van de crisis zijn
voor de betrekkingen van de Europese Unie met Rusland. De Europese
Raad veroordeelde het besluit van Rusland om de onafhankelijkheid van
Abchazië en Zuid-Ossetië te erkennen. Het voorzitterschap en Hoge
Vertegenwoordiger Solana werd gevraagd beraadslagingen met Moskou
voort te zetten over de tenuitvoerlegging van het zespunten akkoord, dat
door bemiddeling van het Franse voorzitterschap tot stand was gekomen.
Besloten werd een wederopbouwconferentie voor Georgië te houden. De
besprekingen met Rusland over een nieuw partnerschap- en
samenwerkingsakkoord werden uitgesteld totdat Rusland zijn troepen had
teruggetrokken.
De Europese Raad van 15 en 16 oktober 2008 stond vooral in het teken
van de economische en financiële crisis. Afgesproken werd de coördinatie
en informatie-uitwisseling tussen instellingen en lidstaten te verbeteren.
Tevens werd afgesproken dat zou worden toegewerkt naar versterkt
toezicht op de financiële sector. Ten aanzien van het klimaaten energiepakket bevestigde de Europese Raad het ambitieniveau – zoals uitgesproken in 2007 en 2008 – te willen handhaven. De Europese Raad ging
akkoord met de samenstelling van een reflectiegroep over de uitdagingen
van de Unie op de langere termijn. De architect Rem Koolhaas is één van
de benoemde leden. Met de bekrachtiging van het Europees Pact inzake
immigratie en asiel werd een krachtige impuls gegeven aan een meer
coherent en eenvormig migratie- en asielbeleid.
Op 7 november 2008 organiseerde het Franse voorzitterschap een
informele bijeenkomst van staatshoofden en regeringsleiders om de
Europese inzet te bepalen voor de topontmoeting in Washington van 15
november 2008 over de noodzakelijke aanpassing van het internationale
financiële stelsel als gevolg van de financiële crisis. Afgesproken werd dat
de Europese Unie en de aanwezige lidstaten waaronder Nederland zich
zouden inzetten voor een mondiaal meer dekkend stelsel van regelgeving
c.q. toezicht, betere regels voor rating agencies, meer eenheid in
boekhoudregels, de opstelling van gedragscodes om het nemen van
onaanvaardbare risico’s te voorkomen en uitbreiding van de rol van het
IMF.
Tijdens de Europese Raad op 11 en 12 december 2008 presenteerde
Ierland de elementen van een oplossing waarmee het goedkeurings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

5

proces van het Verdrag kan worden afgerond. De Ierse zorgen en wensen
betreffen het behoud van de «eigen» Commissaris, belastingen, sociaalethische vraagstukken en de Ierse neutraliteit in relatie tot het Europese
Veiligheids- en Defensiebeleid. De Europese Raad kwam Ierland tegemoet
door na 2014 één commissaris per lidstaat te laten bestaan, op
voorwaarde dat het Verdrag van Lissabon in werking treedt. Wat betreft
de overige drie vraagstukken stemde de Europese Raad ermee in dat
teksten zullen worden uitgewerkt die een verkeerde interpretatie van het
Verdrag van Lissabon op deze drie punten moeten uitsluiten.
Ten aanzien van het klimaat- en energiepakket slaagde de Europese Raad
er in een akkoord te bereiken over een wetgevingspakket waarin de
ambitieuze doelstellingen overeind bleven staan en in concrete
uitvoeringsmaatregelen vertaald werden. Dit was een factor van doorslaggevende betekenis voor het behalen van het historische akkoord op het
klimaat- en energiepakket in eerste lezing; daarmee heeft de Unie als
eerste laten zien dat het mogelijk is om over ambitieuze klimaatdoelen
bindende afspraken te maken.
De Europese Raad ging akkoord met een Europees economisch
herstelplan. Dit plan voorziet in de afspraak om zich meer in te zetten om
hervormingsmaatregelen te treffen in het kader van de Lissabon-strategie.
Tevens voorziet het in een gecoördineerde inspanning van de Unie en de
lidstaten van ongeveer 1,5 % van het BBP van de Unie binnen de regels
voor staatssteun en het Stabiliteits- en Groeipact.
Het Tsjechische voorzitterschap organiseerde een informele Europese
Raad op 1 maart 2009 om de volgende stappen te bespreken in antwoord
op de financiële crisis en ter bestrijding van de economische terugval in
de lidstaten. De Europese Raad werd het eens over de noodzaak
probleemactiva aan te pakken wat van belang is voor het op gang
brengen van kredietstromen. Het rapport De Larosière over verbetering
van het financieel toezicht in de Europese Unie werd verwelkomd, evenals
de mededeling van de Commissie over steun aan de automobielindustrie.
Deze mededeling zet uiteen welke mogelijkheden er bestaan om binnen
het kader voor de staatssteunregels maatregelen te nemen die het gelijke
speelveld niet in gevaar brengen.
Tijdens de Europese Raad op 19 en 20 maart 2009 werd een akkoord
bereikt over de financiering van vijf miljard euro aan energieprojecten,
breedband en nieuwe uitdagingen voor het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid. De Europese Raad sprak af dat de EU-deelnemers aan
de G20-top in Londen zouden pleiten voor een forse middelenverhoging
van het IMF; de lidstaten van de Unie waren bereid op korte termijn en op
vrijwillige basis de kredietverleningcapaciteit van het IMF tijdelijk te
ondersteunen door middel van een toegezegde lening van 75 miljard
euro. De Europese Raad was bereid betalingsbalanssteun te verstrekken
aan lidstaten buiten de EMU en verwelkomde het Commissievoorstel de
EU-faciliteit voor dit doel te vergroten tot 50 miljard euro.
In het kader van de Lissabon-strategie werden de geactualiseerde
landenspecifieke aanbevelingen voor het economisch beleid en het
werkgelegenheidsbeleid aanvaard.
De Europese Raad besloot dat de Unie een eerlijk deel van de financiering
van internationaal klimaatbeleid voor haar rekening zal nemen en dat de
Unie ruim voor de Klimaattop in Kopenhagen haar onderhandelingsinzet
moest bepalen ten aanzien van de financiering van dit beleid en de
verdeling van de lasten binnen de Unie. Verder noemde de Europese Raad
twee concrete opties voor financieringsmechanismen: contributies per

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

6

land of een marktbenadering op basis van veilingen van een deel van de
toegewezen emissieruimte.
De Europese Raad stemde in met de verklaring over het Oostelijk
Partnerschap. De Unie heeft belang bij het behoud en de bevordering van
sociale, economische en politieke stabiliteit aan de oostgrens en het
Oostelijk Partnerschap is daartoe ingericht. Minister Verhagen informeerde zijn collegae over de vooruitzichten voor de internationale
Afghanistan conferentie in Den Haag op 31 maart 2009. Er bestond
overeenstemming dat de conferentie, aan de vooravond van de
NAVO-top, een welkome gelegenheid bood het brede internationale
commitment jegens Afghanistan te bevestigen en verlengen.
Voorts heeft de Raad opgeroepen tot snelle implementatie van de tweede
strategische toetsing van het EU-energiebeleid. Dit EU-actieplan inzake
energiezekerheid en solidariteit is in november 2008 door de Commissie
gepresenteerd. De Commissie is verzocht om, in samenwerking met de
lidstaten, snel gedetailleerde projecten te presenteren ter verhoging van
de energiezekerheid. Ook zal het mechanisme dat zich toelegt op de
gascrisis in de Unie gemoderniseerd worden.
Op de Europese Raad van 18 en 19 juni 2009 is vooral gesproken over
versterking van het toezicht op de financiële sector, de stand van zaken
van het Europees herstelplan, de Commissiemededeling over
werkgelegenheidsbevordering en internationale klimaatfinanciering. De
Europese Raad werd het ook eens over de voordracht aan het Europees
Parlement van de huidige voorzitter van de Commissie Barroso voor een
tweede termijn.
Wat betreft het Verdrag van Lissabon is de Europese Raad akkoord
gegaan met een aantal teksten om de Ierse zorgen tegemoet te komen.
Er werd geconstateerd dat de EU-lidstaten van nationale stimuleringsmaatregelen ongeveer 5% BBP aan maatregelen hebben genomen
(inclusief automatische stabilisatoren), hetgeen hoger was dan verwacht.
Wat betreft klimaat was er grote eensgezindheid dat een versnelling in het
onderhandelingsproces noodzakelijk is en dat de Unie bereid is daarin een
leidende rol te spelen. Daarnaast werden de principes voor de mondiale
lastenverdeling van de internationale financiering, draagkracht en
verantwoordelijkheid voor emissies, genoemd. Verder sprak de Europese
Raad de bereidheid uit om over alle relevante financieringskwesties in
oktober 2009 een besluit te nemen.
Beleid in voorbereiding
Naar verwachting zullen de raden onder Zweeds voorzitterschap en de
voorjaarsraad tijdens het Spaans voorzitterschap ruim aandacht besteden
aan de financiële en economische crisis, vooral aan de voortgang van de
nationale stimuleringsmaatregelen, de gevolgen van de crisis voor de
overheidsfinanciën, de uitwerking van het vijf miljard pakket voor energie
en breedband en bezien of verdere aanscherping van het toezicht op
financiële instellingen noodzakelijk is.
Werkgelegenheid
Op basis van de mededeling van de Commissie over «Een gezamenlijk
engagement voor de werkgelegenheid» zal uitvoering worden gegeven
aan de daarin neergelegde prioriteiten: de Unie zal zich inspannen
werkgelegenheid te behouden, banen te creëren en mobiliteit te bevorderen. Ook zullen de vaardigheden van de werknemers moeten worden
vergroot en beter moeten worden afgestemd op de arbeidsmarkt. Tot slot
moet de toegang tot werk worden vergroot. Op de Europese Raad in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

7

voorjaar van 2010 zal de Commissie rapporteren over de voortgang van
het proces.
Lissabon-strategie na 2010
Tijdens de Europese Raad in het voorjaar van 2010 zullen ook besluiten
worden genomen over de Lissabon-strategie na 2010. De Commissie zal
eind 2009 een voorstel voor een vernieuwde strategie publiceren.
Het kabinet zal zich de komende tijd buigen over het ontwikkelen van een
visie op de toekomst van de Lissabon-strategie na 2010. Het kabinet heeft
daartoe bij de SER een adviesaanvraag ingediend over de Lissabonstrategie na 2010, dat zijn advies uitbracht in juni 2009. De kabinetsreactie
op het SER-advies zal de basis vormen voor het standpunt van het kabinet
over de Lissabon-strategie na 2010.
Klimaat
Op basis van voorstellen van de Commissie zal de Raad dit najaar zijn
inzet bepalen ten aanzien van de financiering van internationaal klimaatbeleid, de bijdrage van de Unie daaraan en de principes voor de verdeling
van de lasten binnen de Unie.
Illegale migratie
In de Europese Raad van juni 2009 werd door een aantal zuidelijke
lidstaten aandacht gevraagd voor de schrijnende humanitaire situatie
waarin vele immigranten op en rond de Middellandse Zee verkeren. De
Commissie werd uitgenodigd om naast de voortgaande werkzaamheden
ter voorbereiding van het nieuwe meerjarenkaderprogramma voor
Justitie en Binnenlandse Zaken, het zogenaamde Stockholm-programma,
voor de Europese Raad van oktober 2009 te komen met concrete
voorstellen ter verbetering van de humanitaire noodsituatie rond de
asielzoekers.
Institutionele vraagstukken
Indien het ratificatieproces van het Verdrag van Lissabon dit najaar wordt
afgerond, zal eind 2009/begin 2010 een reeks Raadsbesluiten moeten
worden genomen in het kader van de implementatie van het Verdrag van
Lissabon (waartoe ook behoort de oprichting van de Europese Dienst voor
Extern Optreden).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

8

2. RAAD ALGEMENE ZAKEN EN EXTERNE BETREKKINGEN
Vergaderdata:
14–15 september 2009
28–29 september 2009
26–27 oktober 2009
16–17 november 2009
7–8 december 2009
14–16 januari 2010
25–26 januari 2010
17–18 februari 2010
22–23 februari 2010
24–25 februari 2010
5–6 maart 2010
22–23 maart 2010
26–27 april 2010
10–11 mei 2010
14–15 juni 2010

RAZEB
Informele RAZEB – Defensie
RAZEB
RAZEB – inclusief Defensie en Ontwikkelingssamenwerking
RAZEB
Informele bijeenkomst Ministers Europese
Zaken
RAZEB
Informele bijeenkomst Ministers Ontwikkelingssamenwerking
RAZEB
Informele bijeenkomst Ministers Defensie
Gymnich
RAZEB
RAZEB – inclusief Defensie
RAZEB – inclusief Ontwikkelingssamenwerking
RAZEB

Algemene Zaken
Uitbreiding
Uitbreiding algemeen
De uitbreidingsstrategie die de Europese Raad vaststelde in december
2006 vormt de basis voor het EU-uitbreidingsbeleid. De regels voor het
toetredingsproces voorzien in strikte conditionaliteit in alle
onderhandelingsstadia. De vorderingen van (potentiële) kandidaatlidstaten op de weg naar de Europese Unie zijn afhankelijk van hun eigen
inspanningen om te voldoen aan de criteria van Kopenhagen en de
voorwaarden van het stabilisatie- en associatieproces. Het tempo van
toenadering hangt, anders gezegd, af van de resultaten die worden
geboekt in de hervormingsprocessen van de individuele landen.
Nederland handhaaft op dit dossier zijn «streng maar rechtvaardig»
benadering. Dit betekent dat Nederland zijn afspraken zal nakomen, indien
de (potentiële) kandidaat-lidstaten dit ook doen. Nederland steunt de
hervormingsprocessen middels het Matra-programma en kiesgroepsteun.
Bij de beoordeling van de vorderingen van (potentiële) kandidaat-lidstaten
ten aanzien van de Kopenhagen-criteria besteedt Nederland niet alleen
aandacht aan de overname van het acquis communautaire en de
totstandkoming van een vrije markteconomie, maar vooral ook aan de
politieke criteria, waaronder volledige samenwerking met het ICTY.
Het is de verwachting dat in 2009 en 2010 de gevolgen van de financieeleconomische crisis op de hervormingen in (potentiële) lidstaten zichtbaar
worden. De internationale financiële instellingen zijn leidend als het om
een antwoord op de internationale crisis gaat. Desalniettemin heeft de
Unie een bijzondere verantwoordelijkheid om gevolgen van de economische crisis bij de nabije buren te verzachten en te bevorderen dat deze
aanleiding vormen voor hervormingen die het stabilisatie- en associatieproces ten goede komen. Het besluit van de Europese Raad van maart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

9

2009 over middelenophoging voor het IMF (75 miljard door EU-lidstaten)
zal ook ten goede komen van de (potentiële) kandidaat-lidstaten.
Wil de Europese integratie succesvol verlopen, dan moeten, naarmate de
Unie groter wordt, de EU-instellingen ook effectief kunnen blijven
functioneren. Nederland hecht er dan ook aan dat, voorafgaand aan
verdere uitbreiding, het Verdrag van Lissabon in werking is getreden. Dit
is tevens van belang voor het benodigde brede en duurzame maatschappelijk draagvlak, dat verder kan worden bevorderd door middel van
grotere transparantie en betere communicatie over de gevolgen van de
toetreding van nieuwe lidstaten.
Turkije
In aanloop naar de EP-verkiezingen van juni 2009 was een groeiende
anti-Turkije retoriek waarneembaar. President Sarkozy en Bondskanselier
Merkel refereerden beiden aan hun eerdere voorstel Turkije in plaats van
lidmaatschap een geprivilegieerd partnerschap aan te bieden. Vele
partijen in Nederland uitten zorgen in hun verkiezingsprogramma over het
toetredingsproces van Turkije.
De Turkse hervormingsagenda heeft de afgelopen jaren aanzienlijke
vertraging opgelopen. Wel werd begin 2009 een aantal aansprekende
resultaten geboekt, waaronder de aanvaarding van het Nationale
Programma voor de Implementatie van het Acquis en de goedkeuring
voor tv-uitzendingen in Koerdische taal. Daarnaast benoemde Turkije een
speciale EU-hoofdonderhandelaar. Positief punt is dat op het terrein van
milieu de nodige voortgang werd geboekt. Tijdens het Tsjechische
voorzitterschap werd één nieuw onderhandelingshoofdstuk (hoofdstuk 16:
belastingen) geopend. De lokale verkiezingen van eind maart 2009
leverden een licht verlies op voor de zittende AK-partij, hetgeen de
manoeuvreerruimte van de autoriteiten om onpopulaire hervormingen
door te voeren verder beperkt. Het blijft van belang dat Turkije het
hervormingsproces doorzet. Bijzondere aandacht dient daarbij wat
Nederland betreft uit te gaan naar de vrijheid van meningsuiting, de
vrijheid van godsdienst en de positie van vrouwen en minderheden.
De onderhandelingen over de Cyprus-kwestie onder auspiciën van de VN
verlopen momenteel moeizaam. Voortgang op dit terrein kan bijdragen
aan een doorbraak in de impasse rondom het Ankara-protocol op basis
waarvan Turkije ongehinderde toegang dient te verlenen aan Cypriotische
schepen en vliegtuigen. De mate waarin Turkije aan de implementatie van
dit protocol voldoet, wordt in 2009 voor de derde keer geëvalueerd. Een
positieve evaluatie kan leiden tot ontdooiing van de acht
onderhandelingshoofdstukken, die in 2006 door de EU zijn bevroren in
verband met de niet-naleving door Turkije van het protocol.
Niettegenstaande de hier geschetste obstakels zal worden bezien waar de
komende periode voortgang kan worden geboekt in de onderhandelingen
met Turkije. Onder het Zweedse voorzitterschap zullen naar verwachting
één tot twee hoofdstukken kunnen worden geopend. Nederland
beschouwt het onderhandelingsproces met Turkije als een belangrijke
stimulans om het hervormingsproces weer op de rails te krijgen.
Kroatië
De toetredingsonderhandelingen met Kroatië verliepen in 2008 op een
aantal moeizame dossiers na in een vlot tempo. Ook in 2009 tracht Kroatië
dit tempo aan te houden. Er blijft echter spanning bestaan tussen het door
Kroatië gewenste tempo van de onderhandelingen en de kwaliteit van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

10

hervormingen. Implementatie van nieuwe wet- en regelgeving is een punt
van aandacht. Met name op het gebied van administratieve en justitiële
hervormingen zal Kroatië nog moeilijke hervormingen moeten
doorvoeren om de Europese normen en waarden te verankeren. In dit
verband zijn voor Nederland de geleerde lessen van de toetreding van
Bulgarije en Roemenië van groot belang. De onderhandelingen met
Kroatië gaan vergezeld van de vaststelling van duidelijke ijkpunten per
hoofdstuk, waaraan steeds strikt moet worden getoetst. Nederland zal
daarom ook scherp toezien op strakke meetbare sluitingsijkpunten, met
name op het onderhandelingshoofdstuk over de rechterlijke macht en
grondrechten (hoofdstuk 23). Nederland heeft in 2009, samen met een
drietal andere landen, een studiereserve gelegd op het openen van dit
onderhandelingshoofdstuk. Deze reserve zal worden opgeheven wanneer
blijkt dat Kroatië de samenwerking met het ICTY heeft verbeterd. Een
ander knelpunt vormt het bilaterale grensgeschil met Slovenië. Nederland
is van oordeel dat bilaterale geschillen als deze onderling moeten worden
opgelost en de toetredingsonderhandelingen niet zouden mogen
hinderen.
Macedonië
Macedonië heeft in december 2005 de status van kandidaat-lidstaat
verworven. De Raad zal echter pas instemmen met het openen van de
onderhandelingen, wanneer het land voldoet aan de acht prioriteiten van
het toetredingsverdrag dat in februari 2008 werd vastgesteld. De
voortgangsrapportage van de Commissie die in het najaar verschijnt,
vormt hiertoe het toetsmoment. Indien Macedonië verdere hervormingen
doorvoert op het gebied van politieke criteria, is het niet onwaarschijnlijk
dat de Commissie zal adviseren de onderhandelingen te beginnen, zeker
nu de verkiezingen in maart 2009 (anders dan het jaar daarvoor) conform
internationaal aanvaarde normen zijn verlopen. Complicerende factor is
de nog altijd niet opgeloste naamkwestie, die de relatie met Griekenland
onder druk blijft zetten.
Overige landen van de Westelijke Balkan
De stabiliteit in de Westelijke Balkan en de toenadering tot de Unie blijft
ook in het komende jaar een belangrijke prioriteit van het Gemeenschappelijke Buitenlands en Veiligheidsbeleid. Het EU-perspectief van de landen
van de Westelijke Balkan, dat werd geformuleerd in Keulen in 1999 en in
2003 werd bevestigd in Thessaloniki, staat wat Nederland betreft nog
recht overeind. Vanzelfsprekend dienen de potentiële kandidaat-lidstaten
om dit perspectief te kunnen concretiseren wel aan alle gestelde vereisten
te voldoen.
In december 2008 diende Montenegro een aanvraag in tot
EU-lidmaatschap. Nadat de parlementaire verkiezingen op 29 maart 2009
volgens internationale normen waren verlopen nodigde de Raad op 23
april 2009 de Commissie uit een advies op te stellen over deze aanvraag.
De Commissie zal haar «avis» in de loop van 2010 uitbrengen. De Raad
dient vervolgens bij unanimiteit te besluiten over toekenning van het
kandidaat-lidmaatschap.
Albanië diende op 28 april 2009 eveneens een EU-lidmaatschapsaanvraag
in, nadat de Stabilisatie- en Associatie Overeenkomst (SAO) met dit land
op 1 april 2009 in werking getreden was. De Raad heeft nog niet besloten
de Commissie om een «avis» te vragen.
Voor Bosnië-Herzegovina treedt mogelijk komend jaar de SAO in werking,
met de bijbehorende verplichtingen en overlegstructuren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

11

Het Europees perspectief van Servië is in 2008 en 2009 veelvuldig
onderwerp van bespreking geweest. De discussie spitste zich voornamelijk toe op de ratificatie van de SAO en de implementatie van de
Interim Overeenkomst. Het besluit van april 2008, dat stelde dat Servië
pas zal kunnen profiteren van de voordelen van de SAO nadat de Raad
unaniem heeft vastgesteld dat Servië volledig samenwerkt met het ICTY,
bleef onverkort van kracht. Nederland houdt ondanks de druk van de
meeste andere lidstaten, die een tegemoetkomender koers ten aanzien
van Servië bepleiten, vast aan dit besluit.
Ten aanzien van Kosovo is de Commissie voornemens om in het najaar
van 2009 een studie te presenteren waarin wordt nagegaan hoe de
politieke en sociaaleconomische ontwikkeling van Kosovo kan worden
versterkt in overeenstemming met de conclusies van de Europese Raad
van december 2007 en juni 2008.
IJsland
De IJslandse regering diende in de week van 20 juli 2009 een
EU-lidmaatschapsaanvraag in bij het Zweedse voorzitterschap. De Raad
van 27 juli besloot de Commissie te verzoeken een advies te geven.
IJsland voldoet aan alle politieke criteria en heeft reeds tweederde deel
van het acquis communautaire overgenomen (door lidmaatschap van de
Europese Economische Ruimte (EER). Wat Nederland betreft geldt ook
voor IJsland de strikte, maar eerlijke benadering voordat van
EU-toetreding sprake kan zijn. Dit betekent dat IJsland aan alle gestelde
criteria dient te voldoen, waaronder de naleving van het acquis
communautaire, waarbij inbegrepen de richtlijn inzake depositogarantiestelsels.
Externe betrekkingen
Kinderarbeid
In mei 2008 nam de Raad conclusies aan met daarin een strategie voor de
bescherming en bevordering van de rechten van het kind in het externe
beleid van de EU. De strategie staat een geïntegreerde aanpak voor met
gebruik van alle instrumenten, inclusief ontwikkelingssamenwerking,
humanitaire hulp, handelsbeleid en politieke dialoog met betrokken
landen. Nederland heeft bij de totstandkoming van de strategie specifiek
ingezet op aanvullende maatregelen op het gebied van de bestrijding van
kinderarbeid. Op Nederlands initiatief heeft de Raad de Commissie
verzocht onderzoek te doen naar de mogelijkheden van maatregelen
tegen producten die gemaakt zijn met behulp van de ergste vormen van
kinderarbeid, met inbegrip van restrictieve handelsmaatregelen zoals een
verbod op het op de markt brengen van dergelijke producten. De
Commissie presenteert dit onderzoek na de zomer van 2009. Nederland
streeft naar besluitvorming op politiek niveau over het onderzoek en over
de mogelijkheden voor een dergelijk verbod tijdens het Zweedse
voorzitterschap.
Mensenrechten
Het Europese mensenrechtenbeleid is in 2008 verder versterkt. Dit is
ondermeer zichtbaar in de toename van het aantal EU-demarches over
mensenrechtenaangelegenheden, verklaringen bij mensenrechtenschendingen in derde landen, intensivering van de
EU-mensenrechtendialogen en de aanname van twee EU-richtsnoeren
inzake geweld tegen vrouwen en kinderen. In de komende periode,
2009–2010, zal deze intensivering verder doorzetten richting de uitvoering
van aangenomen richtsnoeren, programma’s van de Europese Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

12

en het mainstreamen van mensenrechten in alle aspecten van het externe
optreden van de Unie. Daarnaast zal de Europese Commissie verdere
voorstellen uitwerken gericht op het verbeteren van het toetsingsmechanisme voor mensenrechtenaspecten in het communautaire beleid.
Nederland zet sterk in op het verbeteren van het Europese
mensenrechtenbeleid: door initiatieven te nemen en partners te
overtuigen met goede argumenten (ondermeer richting de
EU-mensenrechtendialogen) biedt het Nederlandse mensenrechtenbeleid
hiertoe een goede basis. Nederland zal de Unie ook verder ondersteunen
in initiatieven die de zichtbaarheid van EU-interventies op terrein van
mensenrechten verhogen. Daarnaast zal Nederland zich specifiek inzetten
voor de uitvoering van aangenomen EU-richtsnoeren, enerzijds op
nationaal en multilateraal niveau, anderzijds in gezamenlijke lobby vanuit
de Unie. Nederland streeft naar complementariteit van het
EU-mensenrechtenbeleid met reeds bestaande mensenrechteninstrumenten van de Raad van Europa, en ijvert voor een intensievere
samenwerking tussen beide organisaties op het gebied van (concrete
programma’s ter bevordering van) de mensenrechten.
In de periode 2009–2010 zal speciale aandacht blijven uitgaan naar de
bestrijding van kinderarbeid (zie hiervoor).
Herziening Statuut van Rome
In het voorjaar van 2010 zal de herzieningsconferentie van het Statuut van
het Internationaal Strafhof (ICC) plaatsvinden in Kampala, Oeganda.
Tijdens die conferentie kunnen voorstellen tot wijzigingen van het Statuut,
zoals in het bijzonder aangaande het misdrijf agressie, worden behandeld.
In de Europese Unie komt de herzieningsconferentie ter sprake tijdens de
zittingen van de sub-raadswerkgroep van de Unie over het ICC met als
doel het uitwisselen van zienswijzen en waar mogelijk het bereiken van
een gezamenlijke positie ten aanzien van de herzieningsconferentie, en
dan met name de agenda van die conferentie.
Guantánamo Bay
Naar aanleiding van het besluit van VS-president Obama om het
Amerikaanse detentiecentrum Guantánamo Bay begin 2010 te sluiten,
hebben diverse lidstaten zich bereid getoond ex-gedetineerden op te
nemen. Gezien het feit dat ex-gedetineerden na opname door een
Schengen-lidstaat in principe vrijelijk kunnen reizen in het gehele
Schengen-gebied, is besloten tot een gecoördineerde Europese aanpak te
komen waardoor het mogelijk wordt dat lidstaten, indien gewenst,
ex-gedetineerden kunnen opnemen (zie verder onder hoofdstuk
JBZ-Raad).
Europees Veiligheids- en Defensiebeleid (EVDB)
Verdere versterking van het EVDB zal ook in 2009 en 2010 de agenda van
de Europese Unie op het terrein van het EVDB bepalen. Naast aandacht
voor de lopende missies, zal voor de verdere versterking van het EVDB de
nadruk liggen op: 1) versterking van de capaciteiten, zowel civiel, als
militair; 2) verbetering van civiel-militaire samenwerking en; 3) verbetering van de samenwerking tussen de Unie en internationale organisaties
als de NAVO en de VN. Op verschillende terreinen zijn van de komende
EU-voorzitterschappen initiatieven te verwachten voor pragmatische
stappen die de prestaties van de Unie op de grond verder kunnen
verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

13

Oostelijk Partnerschap
Op 7 mei 2009 is het Oostelijk Partnerschap gelanceerd bij een Top in
Praag met de 27 lidstaten en de zes partnerlanden (Armenië, Azerbeidzjan,
Georgië, Moldavië, Oekraïne en Wit-Rusland). Het Oostelijk Partnerschap
zal de komende jaren het kader vormen voor de ontwikkeling van de
relaties tussen de Europese Unie en de oostelijke buurlanden. Nederland
verwelkomt het Oostelijk Partnerschap: de EU heeft immers veel politieke,
economische, veiligheids- en energiebelangen in de regio. De Unie heeft
een gezamenlijk belang bij het steunen van de oostelijke partners in hun
transitieproces naar goed functionerende democratieën en een markteconomie. Het Oostelijk Partnerschap biedt de oostelijke buurlanden
nauwere contractuele relaties (die kunnen uitmonden in associatieovereenkomsten), een perspectief op een diepgaande vrijhandelszone, en
een multilateraal kader waarmee de samenwerking met de EU maar ook
tussen de partnerlanden onderling wordt bevorderd. Voorts zal het
Oostelijk Partnerschap naar verwachting een positieve impuls geven aan
de bestaande visumafspraken met de oostelijke buurlanden, met het oog
op een beter gereguleerd personenverkeer. In het kader van het Oostelijk
Partnerschap zijn vier multilaterale platforms, fora voor politieke dialoog,
opgericht met de thema’s: 1) democratie, goed bestuur en stabiliteit; 2)
economische integratie en convergentie met EU-beleid; 3) energiezekerheid; 4) contacten tussen burgers. Om het Oostelijk Partnerschap
zichtbaarder te maken, wordt verder een aantal flagship projecten
uitgevoerd, op het gebied van onder meer rampenparaatheid en
grensbewaking. Binnen platform 1) democratie, goed bestuur en
stabiliteit, is ook een rol voor de Raad van Europa voorzien, hetgeen
Nederland aanmoedigt.
Bosnië-Herzegovina
In Bosnië-Herzegovina wordt door de Peace Implementation Council al
sinds lange tijd besproken wanneer het tijd is om het kantoor van de Hoge
Vertegenwoordiger te sluiten. In februari 2008 heeft de Peace Implementation Council vijf doelstellingen en twee voorwaarden geïdentificeerd
waar aan moet worden voldaan voordat de transitie van het kantoor van
de Hoge Vertegenwoordiger naar een EU-Speciale Vertegenwoordiger
(EUSV) plaats kan vinden. Het is mogelijk dat nog in 2009 aan deze
voorwaarden wordt voldaan, maar met verkiezingen in het vooruitzicht
(oktober 2010) zou in verband met mogelijke politieke instabiliteit het
besluit tot sluiting van het kantoor ook over deze gebeurtenis heen getild
kunnen worden. Na sluiting neemt een EUSV met een versterkt mandaat
(ten opzichte van zijn huidige mandaat) het stokje over. De EUSV opereert
in het kader van het stabilisatie- en associatie proces dat geldt als het
voorportaal tot EU-lidmaatschap, maar hier geen garantie toe geeft.
Tevens zal het mandaat instrumenten bevatten die de EUSV kan
aanwenden om het benodigde hervormingsproces te sturen en aan te
jagen.
De militaire missie EUFOR/Althea is nog met 2200 manschappen
aanwezig in Bosnië-Herzegovina. In mei 2009 heeft de Nederlandse
regering besloten de deelname aan de missie met een jaar te verlengen;
momenteel nemen 85 Nederlandse militairen deel. Tijdens de RAZEB van
mei 2009 is besloten om de planning voor omvorming naar een trainingsmissie te starten. Daadwerkelijke omvorming vergt een separaat politiek
besluit, bij Nederlandse voorkeur pas nadat het besluit tot sluiting van het
kantoor van de Hoge Vertegenwoordiger is genomen, aangezien één van
de kerntaken van de missie ondersteuning van dit kantoor is. De Europese
Politiemissie ondersteunt de Bosnische politie. Het mandaat van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

14

Europese Politiemissie loopt eind 2009 af, naar verwachting zal de missie
worden verlengd. Nederland draagt met tien personen bij.
Rusland
De betrekkingen tussen de Europese Unie en Rusland blijven onverminderd van groot strategisch belang, ondanks de tijdelijke bekoeling van
de relatie als gevolg van de oorlog tegen Georgië in augustus 2008, en de
daarop volgende overhaaste erkenning van de afgescheiden regio’s
Zuid-Ossetië en Abchazië door Rusland. Het streven om de samenwerking
tussen de EU en Rusland een formele basis te geven in een strategisch
akkoord stuit echter op Russische terughoudendheid om zich door
formele afspraken die het als een aantasting van zijn eigen bewegingsvrijheid beschouwt, te laten binden. De verdragsrechtelijke betrekkingen
tussen de Unie en Rusland zijn thans nog gebaseerd op een Partnerschapen Samenwerkingsovereenkomst (PSO). Hoewel de PSO in 2007 formeel
is afgelopen, loopt deze met goedkeuring van beide partijen door totdat
een nieuw strategisch samenwerkingsakkoord in werking zal treden.
De feitelijke basis voor dialoog met Rusland wordt gevormd door de vier
zogenaamde Gemeenschappelijke Ruimten (economische samenwerking;
veiligheid en justitie; externe veiligheid; wetenschap en onderwijs),
overeengekomen tijdens de Moskou-top van mei 2003. Op de EU-Rusland
top van 27 juni 2008 in Chanty-Mansiysk werd formeel de aftrap gegeven
voor de besprekingen die moeten leiden tot een nieuw strategisch
akkoord tussen de EU en Rusland. In reactie op de Georgië-crisis heeft de
Unie in augustus 2008 deze besprekingen uitgesteld. In november 2008
besloot de RAZEB, op grond van een uitgevoerde evaluatie van de
EU-Rusland relatie, de onderhandelingen over het akkoord te hervatten.
Op 21 en 22 mei 2009 vond in Chabarovsk de halfjaarlijkse EU-Rusland
Top plaats, met President Medvjedev als gastheer van de besprekingen,
waarbij vooral gesproken is over veiligheid en energie. Er werd evenwel
minder vooruitgang geboekt in de besprekingen over een nieuw strategisch akkoord, terwijl ook de economische crisis en handelskwesties op
deze top onderbelicht bleven. Het is dan ook maar de vraag of in het
komende jaar veel vooruitgang zal kunnen worden geboekt in de
onderhandelingen over een nieuw strategisch akkoord. Voorts zal het
engagement van de Unie met zijn oostelijke partnerlanden (Oekraïne,
Wit-Rusland, Moldavië en de Kaukasus-republieken) bij een gelijkblijvende
Russische houding mogelijk een bron van spanning zijn in de betrekkingen met de Unie. Gezien het onverminderde belang van de betrekkingen met Rusland zal de Unie de dialoog moeten blijven voeren op
basis van bestaande mechanismen, en daarbij eensgezindheid over de ten
aanzien van Rusland te varen koers moeten bewaren.
Georgië
In het kader van de Genève-besprekingen zet de Europese Unie als
covoorzitter zich in voor veiligheid en stabiliteit in Georgië, in nauwe
samenwerking met de VN en de OVSE. Direct na de oorlog in augustus
2008 is de EU-waarnemersmissie EUMM in het leven geroepen, onder
andere ter observatie van de administratieve grens van Georgië met
Zuid-Ossetië. De waarnemers zijn door de Raad van Europavertegenwoordiging ter plekke getraind in de mensenrechtenaspecten van
de missie. Inmiddels is een einde gekomen aan de aanwezigheid van de
VN-Missie UNOMIG en dreigt de OVSE-missie in Georgië definitief te
eindigen aangezien geen overeenstemming kon worden bereikt over de
verlenging van deze mandaten. Het is daarom zeer goed mogelijk dat
EUMM – uitgaande van verlenging – als enige internationale missie in de
regio overblijft. Het ontbreekt EUMM echter aan toegang tot de beide

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

15

afgescheiden regio’s. Mensenrechtencommissaris Thomas Hammarberg
van de Raad van Europa heeft wel toegang tot de afgescheiden regio’s en
deelt de bevindingen van zijn regelmatige bezoeken met EUMM.
De binnenlandspolitieke situatie in Georgië zal ook de nodige aandacht
blijven vergen. Reeds meerdere malen heeft de Unie zorg uitgedrukt over
de voortdurende impasse tussen regering en oppositie, en het belang van
een dialoog benadrukt. Zolang partijen geen oplossing vinden, zal de Unie
hier bij partijen op blijven aandringen.
Voornaamste samenwerkingsverbanden tussen de Unie en Georgië
bestaan uit de Partnerschap- en Samenwerkingsovereenkomst (PSO) van
2006, en deelname van Georgië aan het op 7 mei 2009 gestarte Oostelijk
Partnerschap. In het kader daarvan kunnen in de toekomst, indien Georgië
aan de betreffende voorwaarden voldoet, onderhandelingen gestart
worden over een vrijhandelsakkoord en visumfacilitatie.
Wit-Rusland
Wit-Rusland is één van de zes oostelijke partners die deelnemen aan het
Oostelijk Partnerschap dat beoogt de betrekkingen van de Europese Unie
met de oostelijke buurlanden te versterken. Vanwege de slechte
mensenrechtensituatie kan in het geval van Wit-Rusland van volwaardige
deelname voorlopig geen sprake zijn. Het sanctiebeleid dat de Unie al
sinds 2004 (en uitgebreid met financiële sancties in 2006) jegens
Wit-Rusland voert zal nog zeker tot maart 2010 van kracht zijn. Wel
werden in maart 2009 de reisbeperkingen voor regeringsvertegenwoordigers tot december 2009 opgeschort, waarna een evaluatie
van het sanctiebeleid zal plaatsvinden.
Wit-Rusland heeft het afgelopen jaar, vooral om economische redenen,
toenadering gezocht tot de Unie, en een aantal positieve stappen gezet
(onder andere vrijlaten van politieke gevangenen, toelaten van twee
oppositiekranten tot de staatsdistributiekanalen en de registratie van een
oppositiebeweging). Deze stappen zijn tot dusverre vooral van cosmetische en omkeerbare aard. Daar staat een aantal zorgwekkende ontwikkelingen tegenover, onder meer afwijzing van registratie van een politieke
partij (Belarusian Christian-Democrats) en van een aantal mensenrechtenNGO’s (waaronder Nasha Vjasna). Er is dan ook nog geen vertrouwen dat
de gesignaleerde verbeteringen duurzaam zijn.
Het Midden-Oosten Vredesproces (MOVP)
Met het aantreden van een nieuwe regering in de VS die druk uitoefent op
zowel Israël als de Palestijnse Autoriteit om de vredesbesprekingen te
hervatten, is een nieuwe dynamiek in het MOVP ontstaan. De rol van de
Europese Unie is niet alleen gelegen in het scheppen van een klimaat
waarin Israël en de Palestijnen weer met elkaar in overleg treden, maar
bovenal in het afgeven van de garantie dat de Unie alles in het werk zal
stellen om een uiteindelijk finalestatusakkoord te helpen implementeren.
Daarbij zal tevens aandacht moeten worden geschonken aan de regionale
inbedding van het MOVP. Met de Associatieakkoorden, het
ENB-instrumentarium en de Unie voor de Mediterrane Regio beschikt de
Unie over instrumenten waarmee zij alle betrokken landen in de regio
deelgenoot kan maken van de voordelen van een duurzame vrede in het
Midden-Oosten. In dit verband zal de Unie niet alleen voortgang moeten
maken met de intensivering van de betrekkingen met Israël, maar ook met
andere landen in de regio die daarvoor in aanmerking kunnen en willen
komen.
Verenigde Staten
De Trans-Atlantische samenwerking heeft nieuw elan gekregen met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

16

aantreden van de nieuwe Amerikaanse President Obama. De eerste
maanden van samenwerking tussen de Europese Unie en de VS stonden
grotendeels in het teken van het formuleren van een gemeenschappelijke
aanpak van de (oorzaken van de) financiële crisis en het tegengaan van
mogelijke protectionistische maatregelen. De Unie en de VS zijn belangrijke partners om de wereldhandel «open» te houden, onder meer in het
kader van de WTO Doha-ronde. Dit zal ook in 2010 een belangrijke focus
blijven. Op 5 april 2009 vond een informele EU-VS Top plaats in Praag. Bij
die gelegenheid is in het bijzonder gesproken over de samenwerking in
Afghanistan. Daarnaast hebben de VS en de Unie gesproken over de
noodzaak voor nauwe samenwerking de komende jaren op een aantal
belangrijke dossiers, zoals het bestrijden van de economische crisis,
energievoorzieningszekerheid en het klimaat. Wat betreft Afghanistan
heeft President Obama de nadruk gelegd op meer aandacht van zowel de
VS als van de Unie voor de regionale context, een sterkere «civilisering»
van de internationale betrokkenheid bij Afghanistan, economische
ontwikkeling, goed bestuur en de rule of law. Daarnaast verzocht de VS de
Unie een leidende rol te spelen in het verzekeren van veilige, democratische en eerlijke Afghaanse presidents- en parlementsverkiezingen, en
additionele Europese steun voor het opleiden van Afghaanse politie. Op
het gebied van ontwikkelingssamenwerking hebben de Unie en de VS
concrete stappen gezet in intensivering van de samenwerking; belangrijk
om voortgang te boeken bij de realisatie van de Millennium
Ontwikkelingsdoelen, alsmede om geïntegreerd beleid op het snijvlak van
diplomatie, veiligheid en ontwikkelingssamenwerking te ontwikkelen. In
het najaar zal een formele EU-VS Top plaatsvinden, evenals een bijeenkomst van de Transatlantic Economic Council, waar verder gewerkt zal
worden aan de trans-Atlantische prioriteiten voor het komende jaar.
Afghanistan/Pakistan
De Unie bleef ook in 2008 en 2009 nauw betrokken bij de stabilisatie en
wederopbouw in Afghanistan en intensiveerde de betrekkingen met
Pakistan. Commissie en Raadssecretariaat bereiden een discussie voor
van staatshoofden en regeringsleiders in de economische Raad van
oktober 2009 over de vraag op welke wijze de EU-inzet in Afghanistan en
Pakistan verder verbeterd kan worden.
Het herziene Afghanistan-beleid van de VS, en de Afghanistan Conferentie
in Den Haag op 31 maart 2009 droegen bij aan het ontstaan van een brede
consensus over de internationale inzet in Afghanistan, waaronder een
sterk besef van de regionale effecten op de (veiligheids)situatie in
Afghanistan. Duurzame stabiliteit in Afghanistan is ondenkbaar zonder
eenzelfde stabiliteit in Pakistan.
Het nieuwe VS-beleid sluit goed aan bij het Afghanistan-beleid van de
Unie, en het merendeel van de lidstaten. Ook de VS benadrukt het belang
van een geïntegreerde en brede aanpak en van het versterken van de
Afghaanse capaciteit om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor de
ontwikkeling en veiligheid van het land. Afghanisering zal ook de
komende tijd het doel van de inzet in Afghanistan blijven. Een grote
nadruk ligt op training en capaciteitsopbouw, met de politiemissie EUPOL
als voornaamste bijdrage van de Unie op dit vlak. Thans wordt deze
stapsgewijs uitgebreid tot 400 personen. Verder draagt de Unie met ruim
700 miljoen euro voor de periode 2007–2010 bij aan verschillende
ontwikkelingsprogramma’s en is er op dit moment een bedrag van 500
miljoen euro gereserveerd. Bovendien draagt de Commissie financieel bij
aan de verkiezingen en zal er een EU verkiezingswaarnemingsmissie
ingezet worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

17

Pakistan kijkt uitdrukkelijk naar de Unie voor steun bij het bestrijden van
de verschillende crises (economisch, veiligheid en humanitair). Tijdens de
donorconferentie voor Pakistan in Tokio, 17 april 2009, heeft de
Commissie Pakistan voor de periode tot en met 2013 640 miljoen dollar
aan hulp toegezegd. Op 17 juni 2009 vond de eerste ad hoc EU-Pakistan
Top plaats. Tijdens de Top is ondermeer gesproken over de economische
crisis, de verslechterende veiligheidssituatie alsook de humanitaire
situatie. Tevens kwamen aan de orde: de handelsbetrekkingen van de
Unie met Pakistan, mensenrechten, (contra)terrorisme en democratisering. De Unie benadrukte tijdens de Top het belang van een coherente
en geïntegreerde strategie die erop toeziet dat militaire actie wordt
opgevolgd door sociaaleconomische ontwikkeling en civiele
wetshandhaving in de betrokken gebieden.
Iran
Het nucleaire programma van Iran geeft onverminderd aanleiding tot
zorg. Iran voldoet nog altijd niet aan de eisen van de VN-veiligheidsraad.
Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland werken namens de
Europese Unie nauw samen met de VS, Rusland en China (E3+3) om
middels directe gesprekken met Iran een diplomatieke oplossing van het
probleem te vinden. De Unie blijft daarbij streven naar een dialoog met
Iran, gericht op vergaande samenwerking op politiek, economisch,
cultureel en veiligheidsterrein. Het is aan Iran om deze geboden kans met
beide handen aan te grijpen en te laten zien dat het het land ernst is om
zich in deze kwestie verantwoordelijk op te stellen en aan zijn internationale verplichtingen te voldoen. De ontwikkeling van de betrekkingen
tussen de Unie en Iran zal daarvan afhangen. De Unie zal Iran voorts zo
lang als nodig blijven aanspreken op de mensenrechtensituatie en op zijn
verantwoordelijkheden in de regio, in het bijzonder ten aanzien van het
Israëlisch-Palestijnse conflict, Libanon, Irak, Afghanistan en de strijd tegen
het terrorisme.
Birma
De Europese Unie blijft bezorgd over de voortdurende schendingen van
mensenrechten in Birma, het gebrek aan democratisering en de vele
duizenden politieke gevangenen, onder wie Aung San Suu Kyi. Het
Birmese regime trekt zich weinig tot niets aan van sancties en buitenlandse politieke druk, of die nu komt van westerse dan wel Aziatische
landen.
Verdere verslechtering van de mensenrechtensituatie zou kunnen leiden
tot verdere aanscherping van het op Birma toepasselijke
EU-sanctieregime. Het EU-beleid ten aanzien Birma is evenwel breder dan
sancties alleen. Zo zal de dialoog met het Birmese regime, bij voorkeur
onder leiding van EU-gezant Fassino, worden voortgezet, evenals die
tussen de Unie en de Aziatische buurlanden van Birma in de hoop dat ook
deze landen hun invloed in Birma willen aanwenden om democratische
hervormingen af te dwingen. De Unie blijft daarnaast de grootste donor in
Birma, waarbij de Unie erop toeziet dat de hulp daadwerkelijk ten goede
komt aan de bevolking.
China
De relaties tussen China en de Europese Unie zijn geïnstitutionaliseerd in
diverse overlegfora. Zo wordt twee maal per jaar een top gehouden en
met dezelfde frequentie vinden mensenrechtendialogen plaats. Tijdens
het Zweedse voorzitterschap zal klimaat hoog op de agenda van de
EU-China Top staan. Verder verdient het High Level Mechanism

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

18

vermelding, dat een economische agenda heeft, en dat in 2008 werd
geïnaugureerd.
Ook het komende jaar zal veel aandacht uitgaan naar de voortzetting van
de onderhandelingen over de Partnerschap- en Samenwerkingsovereenkomst (PSO) tussen de Unie en China. Deze onderhandelingen,
formeel gestart in 2006, beogen concrete invulling te geven aan het
Strategische Partnerschap tussen China en de Unie.
De PSO omvat alle terreinen van samenwerking tussen de Unie en China.
Voor Nederland en de Unie zijn de belangrijke thema’s met name:
mensenrechten, verbetering van markttoegang voor Europese bedrijven,
het tegengaan van illegale migratie, investeringsbescherming en
bescherming van intellectueel eigendom.
De onderhandelingen verlopen langs twee gescheiden sporen, namelijk
een politiek spoor (inclusief mensenrechten) en een economisch spoor,
die moeten uitmonden in één overkoepelend PSO. Op politiek terrein is de
meeste voortgang geboekt en het streven is om die onderhandelingen in
2009 af te ronden.
Noord-Korea
De Europese Unie zal nauwgezet de ontwikkelingen op het Koreaanse
schiereiland blijven volgen. De Noord-Koreaanse kernproef van 25 mei
2009 en de diverse raketlanceringen tonen aan dat de internationale
gemeenschap terecht bezorgd is over de ontwikkelingen aldaar. De
doelstelling van de resoluties van de VN-veiligheidsraad en de
EU-boodschappen hierover blijven identiek: voorkomen moet worden dat
Noord-Korea de mogelijkheid heeft om zijn nucleaire capaciteiten verder
te ontwikkelen. Het gezamenlijke streven is dat Noord-Korea het pad van
vreedzame dialoog kiest, waarvoor het zespartijenoverleg de basis biedt,
met als uiteindelijke doelstelling de denuclearisering van het Koreaanse
schiereiland.
Kenia
De Europese Unie volgt de stagnatie van de uitvoering van de nationale
akkoorden door de coalitieregering met grote zorg, evenals de situatie
met betrekking tot de mensenrechten. De Unie roept de regering op tot
daadkracht bij de uitvoering van alle onderdelen van de afgesproken
hervormingsagenda, teneinde de achterliggende oorzaken van het geweld
van 2008 weg te nemen. In het bijzonder is van belang dat de straffeloosheid stopt. Tegelijk erkent de Unie de rol die Kenia speelt in de
internationale inspanningen om vrede en veiligheid in de regio te
verbeteren, in het bijzonder op het gebied van piraterijbestrijding.
Grote Meren
De Grote Merenregio blijft in 2009 en 2010 een prioriteit binnen het
Europese vredes- en veiligheidsbeleid. Zo spelen EVDB-missies EUPOL en
EUSEC een belangrijke rol bij de veiligheid van sectorhervormingen in de
Democratische Republiek Congo (DRC) en is de Europese Unie betrokken
bij de voorbereidingen van de presidentsverkiezingen in Burundi en
Rwanda in 2010. Mede door de inzet van de EU-Speciaal Vertegenwoordiger voor het Grote Merengebied, de Nederlander Roeland van de Geer,
levert de Unie een belangrijke bijdrage aan een positieve dialoog tussen
de verschillende partijen in de regio. Mede door Europese bemiddeling is
in het afgelopen jaar de Afrikaanse en regionale betrokkenheid bij
vredesprocessen toegenomen. Vanwege de fragiliteit van de verschillende
Grote Merenlanden, is het belangrijk dat de Unie beschikbaar blijft om
politieke en financiële ondersteuning te bieden als de omstandigheden
hierom vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

19

Zimbabwe
De Europese Unie blijft bezorgd over de schendingen van de mensenrechten en de ernstige economische situatie in Zimbabwe. De snelheid
waarmee hervormingen worden uitgevoerd laat nog veel te wensen over.
Vooralsnog beperken de lidstaten en de Commissie zich tot hulp die direct
ten goede komt aan de bevolking en tot vroege wederopbouwactiviteiten
(beide via niet-overheidsgelieerde instanties). Verdergaande hulp wordt
afhankelijk gesteld van de voortgang die de Zimbabwaanse regering
maakt op het terrein van mensenrechten, herstel van de rechtsstaat en de
democratisering van Zimbabwe; er kan pas sprake zijn van herstel van de
samenwerking van de Unie met de regering van Zimbabwe, als deze heeft
aangetoond te handelen in overeenstemming met internationaal
aanvaarde principes van goed bestuur en respect voor mensenrechten.
Zolang dit niet het geval is, zal er geen sprake zijn van een versoepeling
van het huidige sanctieregime.
Soedan
De Europese Unie blijft de implementatie van het Comprehensive Peace
Agreement steunen, waarvoor in het komende jaar cruciale stappen
moeten worden gezet. Belangrijke onderwerpen zijn de voorbereiding van
verkiezingen, grensdemarcatie en veiligheid. De Unie heeft aangeboden
de verkiezingen, voorzien voor maart 2010, te monitoren. Volgens het
Comprehensive Peace Agreement moet in 2011 een referendum volgen
over de status van het Zuiden, en daarmee de toekomst van Soedan.
De Unie blijft betrokken bij het vredesproces voor Darfur en de verbetering van de humanitaire- en veiligheidssituatie. Ten aanzien van het
vredesproces voor Darfur, onder leiding van AU/VN-bemiddelaar Bassolé
en de regering van Katar, blijft de Unie aandringen op het realiseren van
een staakt-het-vuren. De Unie heeft Soedan opgeroepen om de uitzetting
van NGO’s uit Darfur terug te draaien, en moet komend jaar toezien op het
handhaven van humanitaire standaarden.
Nederland blijft binnen de Unie aandringen op aandacht voor de
uitvoering van de aanhoudingsbevelen van het Internationaal Strafhof
(ICC) tegen onder meer President Bashir, en het bewerkstelligen van steun
voor het ICC bij regionale partners.
Nederland zal erop toezien dat een aantal essentiële onderwerpen op de
EU-agenda blijft staan: de implementatie van het Noord-Zuid vredesakkoord, de politieke en humanitaire situatie in Darfur, en de ontwikkelingen
rond het Internationaal Strafhof na het aanhoudingsbevel tegen president
Bashir.
Somalië
De Europese Unie volgt de situatie in Somalië nauwgezet. De langdurige
afwezigheid van stabiliteit en veiligheid heeft geleid tot een catastrofale
humanitaire situatie, mensenrechtenschendingen, grote aantallen
ontheemden en vluchtelingen en criminele activiteiten als
mensensmokkel en piraterij. Vooral de scherpe toename van piraterij heeft
geleid tot een versterkte inzet van de Unie met betrekking tot Somalië en
tot de inzet van de eerste maritieme EVDB-missie (Atalanta). Daarnaast
heeft het Somalische conflict gevolgen voor de stabiliteit in de gehele
regio (terrorismedreiging) en is er sprake van inmenging in het
Somalische conflict van landen als Ethiopië en Eritrea.
EU-inspanningen richten zich in 2009 en 2010 op de bestrijding van de
piraterij door inzet van Atalanta en op duurzame oplossingen voor
stabiliteit in en voor de kust van Somalië, alsook in de regio. De opties
hiervoor variëren van capaciteitsopbouw van de veiligheidsector, inclusief
maritieme capaciteit, van ondersteuning van AMISOM tot een lange

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

20

termijnstrategie voor de wederopbouw en ontwikkeling van Somalië. Ook
zal gekeken worden naar berechting van piraterij verdachte personen,
bijvoorbeeld door het onderzoeken van mogelijkheden van een regionaal
tribunaal.
Handelsbetrekkingen
WTO Doha-ronde
Na het mislukken van de ministeriële bijeenkomst van juli 2008 belandde
het overleg in het kader van de Doha-ronde weer in een technische fase.
Breekpunt tijdens de ministeriële bespreking was het zogenaamde
speciaal vrijwaringmechanisme geweest, waarover de meningsverschillen
tussen enerzijds de VS en anderzijds India te groot bleken. Daarna nam
ook China afstand van het voorliggende conceptakkoord, naar verluidt
vanwege de interpretatie van een passage over sectorale liberalisering.
Over het grootste deel van de andere landbouwonderwerpen die toen zijn
besproken, werd wel overeenstemming bereikt. Lange tijd zag het ernaar
uit dat DG WTO een volgende ministeriële bijeenkomst zou convoceren in
december 2008. Hij achtte daar de tijd uiteindelijk niet rijp voor. De eerste
maanden van 2009 stonden in het teken van het uitkristalliseren van de
positie van de nieuwe Amerikaanse regering ten aanzien van de handelspolitiek, en de verkiezingen in India.
De inzet van de Europese Commissie blijft erop gericht een akkoord over
zogenaamde modaliteiten te bereiken voor landbouw en niet-agrarische
markttoegang (industrieproducten/NAMA) op basis van wat in juli en
december 2008 op tafel lag. De modaliteiten betreffen met name
reductiepercentages voor tarieven – en uitzonderingen hierop – en
landbouwsteun. Bij landbouw gaat het ook om afschaffing van exportsteun en daaraan gerelateerde disciplines voor voedselhulp, staatshandel
en exportkredieten. Ter discussie staat nog de vraag hoe ten behoeve van
modaliteiten voor landbouw- en industrieproducten ook procesafspraken
gemaakt kunnen worden over uiteindelijke opname van de bescherming
van geografische indicaties en de openbaarmaking in octrooiaanvragen
van de herkomst van genetische bronnen en/of traditionele kennis in een
eindakkoord, alsmede over de wijze waarop landen nieuwe dienstenaanbiedingen zullen doen. Nederland wil een akkoord over de modaliteiten op voorhand niet afhankelijk maken van overeenstemming over
andere onderwerpen, temeer niet als die geen deel uitmaken van de
afgesproken agenda voor de Doha-ronde.
Met het uitbreken van de financiële en economische crisis is het bereiken
van een nieuw multilateraal handelsakkoord nog dringender geworden.
Dit zal immers nieuwe handelsmogelijkheden creëren en daardoor kunnen
bijdragen aan economisch herstel. Ook voor ontwikkelingslanden is het
van groot belang dat zij nieuwe markttoegang krijgen, op geïndustrialiseerde markten, maar ook in de opkomende economieën. De
G20-bijeenkomsten van november 2008 en april 2009 benadrukten
ondubbelzinnig dat een akkoord in de Doha-ronde van groot belang is. De
komende maanden zal moeten blijken of dit politieke commitment ook
daadwerkelijk tot resultaten in de onderhandelingen zelf zal leiden.
Een ander belangrijk resultaat van de G20-bijeenkomsten was de
zogenaamde trade pledge. Regeringsleiders spraken af om tot eind 2010
geen nieuwe handels- of buitenlandse investeringsbelemmerende
maatregelen (inclusief fiscaal beleid en steun aan de financiële sector) te
nemen, of de eigen export te bevorderen op een wijze die strijdig is met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

21

de WTO-regels. Men heeft zich ook gecommitteerd om genomen
protectionistische maatregelen terug te draaien. Het WTO-secretariaat zal
samen met andere internationale organisaties als UNCTAD en OESO
doorlopend de ontwikkelingen monitoren en hierover elk kwartaal
rapporteren, zodat landen in staat worden gesteld om elkaar op eventuele
misstappen aan te spreken.
Regionale en bilaterale handelsakkoorden
De Europese Unie wil een competitieve speler op wereldtoneel blijven. De
vrijhandelsakkoorden die de Commissie beoogt te sluiten met strategische markten, zoals uiteengezet in Global Europe – competing in the
world (2006), passen in de strategie om nieuwe markten te openen en
eerlijke handelsvoorwaarden in het buitenland te creëren.
Sinds 2007 voert de Unie daarom onderhandelingen over
vrijhandelsakkoorden met India, Zuid-Korea en de ASEAN-landen. Met de
onderhandelingstrajecten in de regio Latijns-Amerika beoogt de Unie
naast de economische ook de ontwikkelingsagenda te dienen, terwijl
nieuw voorgestelde vrijhandelsakkoorden ook de bredere betrekkingen
met buurlanden ten goede kunnen komen.
De onderhandelingsmandaten omvatten een breed scala van onderwerpen. In het algemeen is de ambitie ten aanzien van de inhoud van het
vrijhandelsakkoord hoog. WTO-conformiteit is uitgangspunt voor het
vrijhandelsakkoord, hetgeen betekent dat substantially all trade voor
landbouw- en industriegoederen zal moeten worden geliberaliseerd.
Tevens is bevordering van duurzame ontwikkeling – in relatie tot handel –
in brede zin opgenomen in de onderhandelingsmandaten voor de
Commissie. De te sluiten akkoorden zullen voor beide partijen tot gevolg
hebben dat de handel toeneemt, investeringen beter beschermd worden,
gezonde concurrentie mogelijk is, en over het geheel genomen een gelijk
speelveld wordt gecreëerd.
Met betrekking tot ASEAN is het standpunt van de Europese Unie dat met
Birma geen akkoord zal worden afgesloten, tenzij de huidige politieke
situatie ingrijpend verandert. Wel kan de Unie aanvaarden dat Birma –
evenals de minder ontwikkelde landen Laos en Cambodja waarmee niet
op korte termijn over een handelsakkoord zal worden onderhandeld – als
waarnemer bij de onderhandelingen aanwezig zal zijn. Overigens lijkt een
regionaal vrijhandelsakkoord met de ASEAN-partners momenteel niet
haalbaar; de inzet en ambitie van de betrokken landen verschilt onderling.
De Commissie heeft aangegeven dat wanneer een regionaal akkoord
inderdaad niet mogelijk blijkt, zij dan op bilaterale voet met geïnteresseerde landen verder zal spreken.
De vrijhandelsbesprekingen met Zuid-Korea zijn in een vergevorderd
stadium en zullen naar alle waarschijnlijkheid dit jaar worden afgerond,
evenals de paralelle onderhandelingen over een breder raamwerkakkoord.
De vrijhandelsbesprekingen met India verlopen minder vlot. Mede op
Nederlands aandringen werd bij de goedkeuring van het mandaat voor de
vrijhandelsbesprekingen afgesproken dat de Commissie ook zal nagaan of
India een veelomvattende Partnerschap- en Samenwerkingsovereenkomst
(PSO) met de EU wil afsluiten. Dit met het oog op het belang om ook in de
Europese relatie met India een duidelijke plaats te verzekeren voor
politieke thema’s als mensenrechten, non-proliferatie, de strijd tegen
terrorisme, en de erkenning van het Internationaal Strafhof. Tot nu toe is
de Indiase reactie afwijzend, en lijkt het erop dat India slechts een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

22

vrijhandelsakkoord met de EU zal willen sluiten. De Europese Commissie
zal hierover rapporteren aan de Raad.
In Latijns-Amerika voert de Europese Unie onderhandelingen over
regionale associatieovereenkomsten, waaronder vrijhandelsakkoorden,
met de Andesgemeenschap en met Midden-Amerika.
Peru, Colombia en Ecuador boekten de afgelopen maanden goede
vooruitgang in de onderhandelingen met de Commissie. De Commissie
hoopt de onderhandelingen rond zomer 2009 af te ronden. Dat zal
afhangen van voortgang op gevoelige zaken als markttoegang voor
landbouwproducten, intellectueel eigendom en handel en duurzame
ontwikkeling.
Ook de regio Midden-Amerika (Costa Rica, Honduras, Guatemala, El
Salvador, Nicaragua en waarnemer Panama) komt steeds dichter bij het
vrijhandelsakkoord met de Unie. De achtste onderhandelingsronde van
juli 2009 is mogelijk de laatste ronde. Nicaragua heeft zich na een tijdelijk
terugtrekken weer aan de onderhandelingstafel gemeld. Na de staatsgreep in Honduras zijn de onderhandelingen uitgesteld.
De onderhandelingen met Mercosur liggen sinds september 2004 feitelijk
stil, in afwachting van de uitkomsten van de Doha-ronde; Argentinië en
Brazilië zijn belangrijke spelers in de Doha-onderhandelingen. Onder het
bestaande interregionale samenwerkingsakkoord uit 1995 wensen beide
partijen nu de betrekkingen tussen Unie en Mercosur te intensiveren. De
Commissie hoopt dat daarmee ook het integratieproces in Mercosur
gebaat zal zijn.
Non trade concerns (NTCs)
Het handelsbeleid van Nederland en de Europese Unie kan niet los gezien
worden van het groeiende publieke en politieke debat over duurzaamheidvraagstukken – ook wel aangeduid als non trade concerns (NTCs). NTCs is
een containerbegrip waarin diverse zorgen over het milieu (onder andere
klimaatverandering, bescherming en behoud van biodiversiteit), zorgen
over de naleving van arbeidsnormen en zorgen over dierenwelzijn onder
één noemer worden geschaard. Het afgelopen jaar is de Nederlandse
inzet binnen de Unie erop gericht duidelijke spelregels te creëren voor een
vrijere internationale handel met oog voor duurzaamheid en de belangen
van ontwikkelingslanden.
De aanpak van NTCs vergt maatwerk, gezien de grote verscheidenheid
aan problemen en kwesties die onder de noemer NTCs wordt samengebracht. De inzet van handelsmaatregelen, veelal op EU-niveau gedefinieerd, heeft zowel consequenties voor Nederland als voor exporterende
landen op wie de maatregel van toepassing is. Daarom vereist de inzet
van handelsmaatregelen (bilateraal of unilateraal) altijd een zorgvuldige
afweging. Het kabinet heeft de algemene inzet ten aanzien van NTCs
vastgelegd in de kabinetsvisie non trade concerns.
Ontwikkelingssamenwerking
Het voorstel van de Commissie om in reactie op hoge voedselprijzen voor
ontwikkelingslanden een voedselfaciliteit van 1 miljard euro op te richten
is in gewijzigde vorm in december 2008 aangenomen. In lijn met de
Nederlandse inzet werd de financiering voor het grootste deel gebaseerd
op de flexibiliteitreserve en herschikkingen binnen het externe beleid. In
de periode 2009–2011 kunnen ongeveer 50 ontwikkelingslanden gebruik
maken van deze regeling voor het verbeteren van toegang van kleine
boeren tot landbouwinput (zaden en kunstmest), microkredieten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

23

landelijke infrastructuur en het opvangen van de gevolgen van de
economische crisis voor de meest kwetsbare groepen. In de eerste helft
van 2009 is het grootste deel van de middelen gecommitteerd.
Tijdens het High Level Forum in Accra over de effectiviteit en kwaliteit van
de hulp in september 2008 en tijdens de Financing for Development
conferentie eind 2008 in Doha werkten de Europese lidstaten en de
Commissie op basis van duidelijke Raadsconclusies nauw samen om een
sterke actieagenda te formuleren. Uitvoering van de Accra Agenda for
Action zal een belangrijk richtpunt zijn voor de komende voorzitterschappen.
In het voorjaar van 2009 presenteerde de Commissie een mededeling over
het ondersteunen van ontwikkelingslanden bij de aanpak van de financiële
en economische crisis. Met steun van Nederland en enkele andere
lidstaten, kreeg de Commissie in de RAZEB van mei 2009 enige ruimte om
met voorstellen te komen voor een mechanisme (vulnerability FLEX) om
ontwikkelingslanden met oplopende begrotingstekorten financieel bij te
staan vanuit de middelen van het tiende Europees Ontwikkelingsfonds
2008–2013. Na intensieve discussie, bevestigen de lidstaten ook de
toezeggingen van 2005 over ophoging van de officiële hulp tot 0,7% BNI
in 2015 via de tussenstap van 0,56% BNI (0,51% voor «oude» lidstaten) in
2010. Het ziet er echter naar uit dat meerdere lidstaten deze belofte in
2010 niet na zullen komen. Wel nam in het laatste jaar waarover gegevens
bekend zijn (2008) de officiële hulp in vrijwel alle lidstaten in omvang toe,
tot gemiddeld 0,40% van het BNI.
Op Nederlands verzoek zette het Tsjechische voorzitterschap een politiek
debat over versterking van de beleidsdialoog over begrotingssteun op de
agenda van de RAZEB van mei 2009. Nederland bepleitte veel meer
aandacht voor de risico’s en uitdagingen die samengaan met de
uitbreiding van begrotingssteun en wees op het belang om met de
Commissie en de lidstaten meer overeenstemming te vinden over de
omstandigheden waaronder begrotingssteun opportuun is. Enkele
lidstaten waren het eens met Nederland dat EU-donoren veel meer
gebruik moeten maken van de mogelijkheden die de beleidsdialoog met
ontvangers van begrotingssteun biedt om intensief te spreken over de
voortgang op het gebied van onder meer bestuur, armoedebestrijding en
corruptie. Veel andere lidstaten vreesden echter dat dit zou leiden tot een
proliferatie van condities verbonden aan de hulp en achtten dit een
onwenselijke ontwikkeling. Nederland zal aandacht blijven vragen voor
deze kwestie.
Onder het Zweedse voorzitterschap blijft de ondersteuning van ontwikkelingslanden bij de aanpak van de economische crisis een belangrijk
aandachtspunt. In de RAZEB van november zal op basis van een inventarisatie van de Commissie opnieuw naar de omvang van de officiële hulp
van de lidstaten worden gekeken. De operationalisering van de internationale afspraken over effectiviteit van de hulp is een hoofdpunt voor de
komende voorzitterschappen. Daarbij zal het accent onder het Spaanse
voorzitterschap waarschijnlijk op de werkverdeling tussen EU-donoren
liggen. In september 2009 zal het tweede voortgangsrapport over het
EU-beleid inzake beleidscoherentie voor ontwikkeling verschijnen. Op
basis hiervan zal in de Raad van november 2009 naar de uitvoering
worden gekeken. Verder zullen onder het Zweedse voorzitterschap
onderhandelingen beginnen met de ACS-landen over de tussentijdse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

24

aanpassing van het Cotonou-partnerschapsverdrag, dat nog tot 2020
doorloopt.
Economic Partnership Agreements (EPA’s)
De onderhandelingen over de EPA’s laten een gemengd beeld zien. De
voortgang in Afrika en de Stille Oceaan is over het algemeen beperkt; er
zijn daar geen definitieve regionale EPA’s, terwijl ook de interim EPA’s nog
niet door alle betrokken landen zijn ondertekend. Daarentegen zijn de
onderhandelingen in het Caribische gebied in principe afgerond met een
volledige regionale EPA. Alleen ondertekening door Haïti laat nog op zich
wachten; Haïti is het enige land in deze regio met status van Minst
Ontwikkelde Land. In de huidige situatie hebben vrijwel alle ACS-landen
vrije toegang tot de Europese markt, op basis van hetzij een interim EPA
of een definitieve EPA, dan wel dankzij het Everything But Arms-initiatief
voor de Minst Ontwikkelde Landen.
In de Raad heeft Nederland consequent gepleit voor een flexibele en
pragmatische opstelling van de Commissie in de onderhandelingen,
binnen de grenzen van WTO-conformiteit, om de kans op EPA’s met
volledige regio’s te vergroten. Ook in een brief van de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking aan Commissaris Ashton heeft Nederland
het belang van een dergelijke inzet samen met de Ierse en Deense
minister benadrukt. Deze inzet lijkt door de Commissie tot op zekere
hoogte over te zijn genomen, getuige onder meer de besprekingen met de
Zuidelijk Afrikaanse regio waar de Commissie nuttige concessies heeft
gedaan om de ondertekening van de Southern African Development
Community (SADC) interim-EPA vlot te trekken.
De onderhandelingen om op basis van de interim-EPA’s te komen tot de
beoogde regionale EPA’s gaan met alle Afrikaanse regio’s door. Nederland
zal in Brussel het belang van een flexibele en realistische opstelling van
de Commissie blijven benadrukken. Zodra duidelijkheid is ontstaan over
de positie van Haïti ten opzichte van de Cariforum EPA, zal het kabinet het
nationale ratificatieproces van deze EPA opstarten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

25

3. RAAD ECONOMISCHE EN FINANCIËLE ZAKEN
Vergaderdata:
2 september 2009
2 oktober 2009
20 oktober 2009
10 november 2009
19 november 2009
8 december 2009
19 januari 2010
16 februari 2010
16 maart 2010
16–18 april 2010
18 mei 2010
8 juni 2010

Extra Ecofin Raad voorbereiding G20
Informele Ecofin Raad
Ecofin Raad
Ecofin Raad
Ecofin-Begrotingsraad
Ecofin Raad
Ecofin Raad
Ecofin Raad
Ecofin Raad
Informele Ecofin Raad
Ecofin Raad
Ecofin Raad

Ecofin Raad
Stand van zaken
Europees economisch herstelplan
Het Europees economisch herstelplan werd tijdens de Europese Raad van
december 2008 vastgesteld. In dit plan werd een algemeen kader
geschetst waarbinnen de lidstaten hun beleidsreactie op de crisis vorm
konden geven. Het plan had betrekking op zowel structurele hervormingen als de budgettaire respons van lidstaten. Lidstaten werden
opgeroepen om hervormingsmaatregelen te treffen in het kader van de
Lissabon-agenda die op de korte termijn de vraag ondersteunen, en op
langere termijn de veerkracht van de economie en het economische
herstel bevorderen. Daarnaast werden lidstaten opgeroepen om een
budgettaire inspanning op nationaal niveau te leveren van ongeveer 1,2%
BBP. Op EU-niveau spraken lidstaten af zo’n 0,3% BBP te stimuleren.
Tijdens de Ecofin-Raad en de Europese Raad van juni 2009 is de implementatie van het Europees economisch herstelplan geëvalueerd. Het is
duidelijk dat de budgettaire impuls die lidstaten hebben geleverd ruim de
1,2% BBP overschrijdt: gemiddeld hebben lidstaten over 2009 en 2010
genomen een discretionaire budgettaire stimulans van 1,8% BBP
geleverd; automatische stabilisatoren zorgen gemiddeld voor een
additionele stimulans van 3,2% BBP. Daarbovenop heeft een groeiend
aantal lidstaten sterk geïntervenieerd om de financiële sector, die nog
steeds onder druk staat, te ondersteunen. Er lijkt aan de andere kant
beperkt aandacht te zijn voor maatregelen die structurele problemen
aanpakken en de economie op de langere termijn versterken.
Verder is in het Europees economisch herstelplan afgesproken om vanuit
de Europese Unie 0,3% BBP aan middelen beschikbaar te stellen, via de
EU-begroting en de Europese Investeringsbank (EIB). Vanuit de
EU-begroting zal 5 miljard euro worden verstrekt voor extra investeringen
in energieprojecten, breedband en landbouwuitdagingen. Ook worden
structuurfondsbetalingen versneld, en wordt het Globaliseringsfonds
opengesteld voor massale ontslagen als gevolg van de crisis. De EIB zal
ruim 15 miljard euro per jaar aan extra leningen verstrekken, met name
voor energie, klimaat en schonere auto’s; het MKB; en voor achtergestelde
regio’s. Verder worden de risicokapitaal- en microkredietfaciliteiten van de
EIB uitgebreid. In juli 2009 presenteerde de Commissie voorstellen voor
schone auto’s, energiezuinige gebouwen en fabrieken van de toekomst,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

26

als onderdeel van het Zevende Kaderprogramma voor onderzoek en
ontwikkeling.
Naast het Europees economisch herstelplan, dat gericht is op landen
binnen de Unie, treft de Unie ook maatregelen met betrekking tot landen
buiten de Unie. Landen buiten de Unie kunnen profiteren van versnelling
van EU-steun (met name via het Europees Ontwikkelingsfonds) en van
EIB-leningen. Kandidaat-lidstaten en buurregio’s met betalingsbalansproblemen kunnen, evenals voorheen, in aanmerking komen voor
macrofinanciële steun vanuit de Unie, in combinatie met een
IMF-programma. In het voorjaar van 2009 heeft de EIB samen met de
EBRD en de Wereldbank een pakket aan leningen voor Oost-Europa
aangeboden van 24,5 miljard euro, vooral bestemd voor lokale banken en
bedrijven. Tot slot hebben de lidstaten een forse bijdrage geleverd aan
middelenuitbreiding van het IMF.
Betalingsbalanssteun aan lidstaten buiten de eurozone
Door de financiële en economische crisis zijn diverse nieuwe lidstaten in
de problemen geraakt. Hun economieën krimpen drastisch en overheden
kunnen moeilijker aan geld komen, want de rente op staatsobligaties is
fors gestegen en hun bankwezen (dat deels in buitenlandse handen is) is
eveneens in de problemen geraakt. Ook luidt een substantieel deel van
hun schulden in buitenlandse valuta.
In 2008 en 2009 zijn door de Commissie betalingsbalansleningen verstrekt
aan Hongarije, Letland en Roemenië. Het totaalplafond voor dit
instrument is tweemaal aangepast, naar 50 miljard euro. Deze leningen
worden verstrekt door de Commissie, die de middelen inleent op de
kapitaalmarkt. Alleen lidstaten buiten de EMU met een IMF-programma
komen hiervoor in aanmerking.
Stabiliteits- en Groeipact
De stabiliteits- en convergentieprogramma’s zijn besproken in de Raad en
de Eurogroep (alleen de stabiliteitsprogramma’s) en zijn door de Raad,
zonder verdere tekstwijzigingen, aanvaard. Door de invloed van de
huidige crisis op de overheidsfinanciën heeft de Commissie landen in
november 2008 gevraagd om een update van hun programma’s in te
leveren met daarin ook informatie over de genomen of de nog te nemen
stimuleringsmaatregelen. Veel van de stimuleringsmaatregelen zijn
genomen in het kader van het Europees Economisch Herstel Plan dat
hierboven staat beschreven.
Door de financiële en economische crisis is de budgettaire positie van alle
lidstaten sterk verslechterd. De economische groei is in veel landen zeer
klein of zelfs negatief en wereldwijd is de vraag sterk teruggevallen
waardoor vooral de open economieën een sterke terugval in hun export
(en dus ontvangsten) zien. Daarnaast zijn er meer uitgaven gedaan dan
gepland om de economie te stimuleren en hebben veel lidstaten ook
maatregelen genomen om de financiële sector te stabiliseren.
Als het EMU-saldo van een lidstaat lager dan -3% is, dan komt deze
lidstaat in de regel in een buitensporigtekortprocedure terecht. Het doel
van deze procedure is dat een lidstaat het tekort weer gaat herstellen. Bij
het vaststellen van het moment waarop het tekort gecorrigeerd moet zijn
wordt rekening gehouden met de economische omstandigheden. In de
komende twee jaar zullen naar verwachting bijna alle lidstaten in deze
procedure terecht komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

27

Topbijeenkomst Eurogroep
Op 12 oktober 2008 vond op initiatief van de Franse President Sarkozy in
Parijs een bijeenkomst plaats van de staatshoofden en regeringsleiders
van de landen van het Eurogebied, de voorzitter van de Commissie en de
president van de Europese Centrale Bank over een gezamenlijk actieplan
voor de financiële markten. Deze topbijeenkomst werd ingegeven door de
zeer uitzonderlijke omstandigheden die de financiële en economische
crisis met zich meebracht. De gecoördineerde aanpak voor de financiële
crisis die in Parijs werd overeengekomen, werd in de Europese Raad van
15 en 16 oktober 2008 onderschreven.
De ministers van Financiën komen regulier maandelijks bijeen in de
Eurogroep om EMU-gerelateerde onderwerpen te bespreken. Nederland
is zeer tevreden over het functioneren van de Eurogroep, en hecht
bovendien waarde aan de verantwoordelijkheid en onafhankelijkheid van
de Europese Centrale Bank. In uitzonderlijke situaties, zoals die van een
financiële crisis, is het nuttig gebleken om, waar nodig, ook regeringsleiders bijeen te roepen. In de meeste gevallen geeft Nederland de
voorkeur aan overleg met alle 27 lidstaten.
Steunmaatregelen banken/impaired assets (financiële sector)
Naar aanleiding van de snel verslechterende situatie in de financiële
sector eind september 2008, is de Raad het eens geworden over een
gecoördineerde aanpak van de financiële crisis. Hierbij is afgesproken dat
systeemrelevante instellingen worden gesteund door middel van
herkapitalisaties en bancaire garantieregelingen. Voor de uitvoering van
deze maatregelen is de Raad gemeenschappelijke principes overeengekomen. Daarnaast is de Raad tot overeenstemming gekomen dat het
minimum gegarandeerde bedrag onder het depositogarantiestelsel tot
50 000 euro wordt verhoogd. Verschillende lidstaten, waaronder
Nederland, hebben dit bedrag tot 100 000 euro verhoogd.
In februari 2009 is de Raad het eens geworden dat maatregelen ten
aanzien van impaired assets (moeilijk waardeerbare activa) een aanvulling
kunnen vormen op de herkapitalisaties en de bancaire garantieregelingen
om de stabiliteit van de financiële sector te waarborgen. Hiervoor is een
gecoördineerde aanpak afgesproken en zijn principes aangenomen (onder
andere waardering door een onafhankelijke derde en waardering tegen
economische waarde). Verder heeft de Raad het Economic and Financial
Committee gevraagd de effectiviteit van de genomen maatregelen te
bestuderen. De algemene conclusie is dat de maatregelen van groot
belang zijn geweest om de financiële markten te stabiliseren. Daar de
spanning nog niet uit de financiële sector is, moeten lidstaten bereid
blijven om indien nodig maatregelen te nemen. De Raad heeft het
Economic and Financial Committee gevraagd om kwesties aangaande de
maatregelen verder te bestuderen. Daarnaast is de Commissie betrokken
op het terrein van de impaired assets en de herstructurering van
instellingen die steun hebben gekregen.
Europees toezicht/De Larosière
De discussie over de vormgeving van het Europees financieel toezicht
gaat terug tot 2007. In dat jaar werd een evaluatie uitgevoerd van het
bestaande toezichtmodel, de zogenaamde Lamfalussy-structuur. Eind
2007 nam de Raad hierover conclusies aan, die bepaalden dat er meer en
sterkere Europese samenwerking moest komen. In mei 2008 werden deze
conclusies door de Raad verder uitgewerkt in een routekaart. Hierin werd
onder andere bepaald dat er toezichtcomités worden opgericht voor alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

28

grensoverschrijdende financiële instellingen. Toezichtcomités zijn
samenwerkingsverbanden tussen nationale toezichthouders per grensoverschrijdende financiële instelling.
Tijdens het Franse voorzitterschap werd vervolgens besloten tot de
oprichting van een expertgroep op hoog niveau, die aanbevelingen moest
doen aan de Commissie en de Raad over Europees toezicht. Deze
expertgroep, onder leiding van Jacques de Larosière, presenteerde in
februari 2009 zijn bevindingen. Op basis hiervan presenteerde de
Commissie in mei 2009 een mededeling over Europees toezicht. In juni
2009 nam de Raad conclusies aan over de voorstellen van De Larosière en
de mededeling van de Commissie. Deze conclusies werden vervolgens
bekrachtigd door de Europese Raad.
De conclusies voorzien in de oprichting van een European Systemic Risk
Board (ESRB) en een European System of Financial Supervisors (ESFS).
De ESRB is een onafhankelijk orgaan dat belast wordt met macroprudentieel toezicht. Dit betekent dat de ESRB mogelijke systeemrisico’s
zal monitoren en analyseren. De ESRB dient daarover te rapporteren aan
de Ecofin-Raad en, indien relevant, aan het ESFS. Indien nodig, zal de
ESRB hierbij ook aanbevelingen uitvaardigen, die gericht kunnen zijn aan
de Unie als geheel, aan een groep landen binnen de Unie of aan een
individueel land. De geadresseerden van een aanbeveling zijn verplicht
om hierop te reageren via het zogenaamde act or explain principe.
Het ESFS bestaat uit drie European Supervisory Authorities (ESA’s), die
toezien op de uniforme implementatie van EU-regelgeving door de
nationale toezichthouders, en de consistente uitvoering van het toezicht.
De drie ESA’s, één voor banken, één voor pensioenfondsen en verzekeraars en één voor effecten, zullen voortkomen uit de huidige Comités van
Toezichthouders CEBS, CESR en CEIOPS. Bij conflicten tussen toezichthouders mogen de ESA’s bindend ingrijpen. De nationale toezichthouders
blijven verantwoordelijk voor het dagelijks toezicht op de financiële
instellingen. Voor het toezicht op specifieke pan-Europese entiteiten, zoals
credit rating agencies, kan een ESA direct verantwoordelijk worden.
De Raadsconclusies zijn een grote stap voorwaarts in het versterken van
het Europees toezicht. In het najaar van 2009 zal de Commissie met
nadere voorstellen komen om de ESRB en het ESFS te implementeren.
Het doel is dat het nieuwe stelsel in de loop van 2010 volledig geïmplementeerd is.
Credit Rating Agencies
Voor het efficiënt functioneren van financiële markten is goede, volledige
en juiste informatie een essentiële voorwaarde. Hoewel credit rating
agencies (CRA’s) in principe een nuttige aanvullende of ondersteunende
rol kunnen spelen bij beleggingsbeslissingen, heeft de recente geschiedenis uitgewezen dat een enkele kredietbeoordeling een uitgebreide
investeringsanalyse van individuele beleggers niet volledig kan
vervangen. Kredietbeoordelingen zijn een versimpelde weergave van de
werkelijkheid en gaan gepaard met diverse beperkingen. Investeerders
blijven dan ook, ongeacht de door de G20 voorgenomen invoering van
internationale regelgeving en toezicht op CRA’s, zelf volledig verantwoordelijk voor het uitvoeren van eigen onderzoek, analyse en adequaat
risicomanagement.
Het is duidelijk dat CRA’s een belangrijke rol hebben gespeeld in het
ontstaan en de verspreiding van de kredietcrisis, met name door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

29

onderschatting van het kredietrisico van gestructureerde financiële
producten. Om deze markt voldoende winstgevend te maken was vraag
nodig van institutionele en grote private beleggers, waarvoor een hoge
kredietbeoordeling noodzakelijk was. Financiële constructies werden dan
ook zo uitgewerkt dat de grootste tranches in de transactie (net) een
AAA-rating verkregen. De indruk ontstond dat er goed inzicht was in de
risico’s van financiële producten. Dit droeg vervolgens weer bij aan het
(misplaatst) vertrouwen in de markt en kuddegedrag.
CRA’s hielden echter te weinig rekening met de toenemende complexiteit
van dergelijke financiële producten en legden onvoldoende nadruk op de
beperkingen van hun risicomodellen en de te verwachten impact van
minder gunstige ontwikkelingen op de credit rating van het financiële
product. In 2008 gaf een rapport van de Securities and Exchange
Commission aan dat CRA’s in termen van personeel zowel kwantitatief als
kwalitatief onvoldoende waren toegerust om hun taak in deze markt naar
behoren te kunnen vervullen. Ook op andere terreinen kwamen CRA’s
terecht onder vuur te liggen. Hierbij kan gedacht worden aan belangentegenstellingen, marktconcentratie, gebrek aan transparantie et cetera.
In dit kader startte de Commissie in najaar 2008 een consultatie voor
regelgeving ten aanzien van CRA’s. Nederland heeft tijdens de consultatieperiode en de hierop volgende onderhandelingen een actieve rol gespeeld
bij de verbetering van de Commissie voorstellen. In april 2009 is een
akkoord bereikt over een verordening met uitgebreide regelgeving en
toezicht voor CRA’s. De verwachting is dat deze verordening dit najaar van
kracht zal worden. CRA’s die in de Unie actief willen zijn, zullen voortaan
moeten worden geregistreerd. Om voor registratie in aanmerking te
komen, moet voldaan worden aan uitgebreide voorwaarden ten aanzien
van transparantie en rapportage, deugdelijk bestuur (vooral het vermijden
van belangenconflicten) en de kwaliteit van het kredietbeoordelingsproces. Onder strenge voorwaarden kunnen ook beoordelingen uit derde
landen goedgekeurd of – in het geval van kleine CRA’s uit derde landen –
op basis van equivalentie gecertificeerd worden.
Europese financiële instellingen mogen vanaf medio 2010 in hun
berekeningen voor regelgevingdoeleinden alleen nog kredietbeoordelingen gebruiken die zijn afgegeven door in de Unie gevestigde
CRA’s (of kredietbeoordelingen die onder één van de twee bovenstaande
regimes voor derde landen vallen).
Solvency II
Tijdens de Raad van mei 2009 is een akkoord bereikt over Solvency II, het
nieuwe toezichtkader voor verzekeraars. Hier is negen jaar onderhandelen
aan vooraf gegaan.
Momenteel wordt gewerkt aan de implementatie van de richtlijn in de
Nederlandse wetgeving en wordt in Europees verband gewerkt aan
nadere regelgeving. Niet alleen het vaststellen van de exacte hoogte van
solvabiliteitseisen, maar ook bijvoorbeeld de rapportageverplichtingen
van verzekeraars zullen onderdeel vormen van de nadere regelgeving.
Deze nadere regelgeving zal volledig afgerond moeten zijn alvorens de
richtlijn in werking kan treden voor 1 januari 2013.
Vernieuwende elementen in de richtlijn zijn:
• De basis voor het toezicht wordt waardering op marktwaarde. Hierbij
wordt zoveel mogelijk aangesloten op International Financial
Reporting Standards, voor zover daarbij ook marktwaardewaardering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

30

•

•

verplicht is. Er is ingezet op marktwaardewaardering om financiële
risico’s meetbaar te maken, waardoor ze kunnen worden gemanaged.
Verzekeraars worden onder Solvency II meer beoordeeld op de
daadwerkelijke risico’s die zij lopen.
Verzekeraars moeten voldoen aan twee solvabiliteitseisen, een lage eis
en een hogere risicogeoriënteerde eis. Hierdoor ontstaat een soort van
ladder van interventie. De toezichthouder begint met minder stringente
maatregelen wanneer een verzekeraar door de hoge eis zakt, en zal pas
met harde maatregelen hoeven te komen wanneer de verzekeraar ook
door de lage eis zakt.
Het groepstoezicht wordt versterkt. Er wordt een groepstoezichthouder
aangewezen en deze krijgt bevoegdheden op groepsniveau. De
samenwerkingsbepalingen tussen toezichthouders zullen zorgen voor
een werkbaar systeem van toezicht op internationale groepen. Indien
een groep onder groepstoezicht staat moeten de toezichthouders
bijvoorbeeld in overleg treden alvorens ze kunnen besluiten om extra
kapitaal te eisen. Ook zijn er informatiebepalingen opgenomen
waardoor een toezichthouder van een onderdeel van de groep de
beschikking krijgt over alle relevante informatie.

Uitbreiding eurogebied
Slowakije heeft op 1 januari 2009 de euro ingevoerd. De invoering is
soepel verlopen.
Decharge EU-begroting en Nationale Verklaring
De Raad geeft jaarlijks een advies aan het Europees Parlement over de
decharge van de EU-begroting en geeft daarbij aanbevelingen voor
verbeteringen. Dit jaar heeft de Raad opnieuw een positief advies gegeven
over de decharge, ondanks het feit dat de Europese Rekenkamer in haar
jaarverslag over de EU-begroting 2007 voor de veertiende maal geen
positieve betrouwbaarheidsverklaring (DAS) heeft kunnen geven. Vooral
bij fondsen in gedeeld beheer (circa 80% van de EU-begroting), zoals
structuurfondsen, werden door de Europese Rekenkamer nog steeds
problemen geconstateerd.
Nederland heeft tijdens de Begrotingsraad van november 2008 zijn
bezorgdheid uitgesproken over de bevindingen van de Europese
Rekenkamer. Tijdens de Ecofin-vergadering van februari 2009 heeft
Nederland tegen het dechargeadvies over de EU-begroting 2007 van de
Raad gestemd. Naar mening van Nederland was onvoldoende
vooruitgang geboekt, bevatte het dechargeadvies te weinig concrete
acties om problemen, voornamelijk bij de structuurfondsen, op te lossen
en namen lidstaten te weinig verantwoordelijkheid voor de door hen
ontvangen EU-middelen.
Door tegen het dechargeadvies te stemmen wilde Nederland een duidelijk
signaal afgeven naar collega-lidstaten dat verdere verbeteringen nodig
zijn; de tegenstem was niet gericht tegen de Commissie. Positief is te
noemen dat, mede op voorstel van Nederland, het advies van de Raad wel
duidelijk aangeeft dat er echt werk moet worden gemaakt van het
vereenvoudigen van EU-regelgeving.
Nederland stelt sinds 2007 een Nationale Verklaring op, waarin verantwoording wordt afgelegd over de besteding van Europese landbouwfondsen in Nederland. In 2009 zijn daar de systeemverklaringen voor de
structuurfondsmiddelen aan toegevoegd. Tevens is de afgifte van de
nationale verklaring aan de Commissie vervroegd. Hierdoor heeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

31

Commissie deze kunnen opnemen in haar jaarlijkse activiteitenverslagen,
waardoor dit een onderdeel is geworden van de verantwoording over de
Europese begroting. De Nationale Verklaring over 2008, aangeboden aan
de Tweede Kamer in mei 2009, is positief ontvangen door de Algemene
Rekenkamer; in haar rapport geeft zij een positief oordeel over de
totstandkoming van de Nationale Verklaring, de werking van financiële
beheerssystemen en de rechtmatigheid van de uitgaven op het niveau
van eindbegunstigden. Vanaf 2011 zullen ook de Europese migratiefondsen onderdeel vormen van de Nationale Verklaring.
Naast Nederland hebben Denemarken, Zweden en het Verenigd Koninkrijk
een nationale verantwoording over het financieel beheer van de Europese
Fondsen. De Deense Rekenkamer heeft in november 2008 haar jaarlijkse
verklaring afgegeven, Zweden heeft in april 2009 haar eerste nationale
verklaring afgegeven en het Verenigd Koninkrijk zal in 2009 haar tweede
verklaring af gaan geven.
BTW – Verlaagde tarieven
Tijdens de Raad van maart 2009 is vrij onverwacht een akkoord bereikt
over het toepassen van verlaagde btw-tarieven. Hiermee is de tijdelijke
mogelijkheid voor het toepassen van een verlaagd btw-tarief voor
arbeidsintensieve diensten permanent gemaakt. Dankzij een interventie
van Nederland en Zweden hebben lidstaten nu ook de mogelijkheid om
het verlaagde tarief toe te passen op digitale gegevensdragers.
Internationale financiering van klimaatbeleid
Financiering speelt een cruciale rol in de onderhandelingen over het
post-Kyoto-klimaatbeleid. Mede vanwege de benodigde nationale
investeringen en de financiële ondersteuning door de Europese Unie van
klimaatacties in ontwikkelingslanden, en de budgettaire gevolgen
daarvan, heeft dit onderwerp een prominente plek op de agenda van de
Raad gekregen.
De Raad bevestigde de urgentie van het klimaatprobleem en onderstreepte het belang van het bereiken van een akkoord in Kopenhagen in
december 2009. Benadrukt werd dat de private sector de belangrijkste
financieringsbron zal zijn en dat er daarnaast ook publieke financiering
nodig is. In maart 2009 concludeerde de Raad dat de Unie bereid is om
haar eerlijke aandeel te leveren aan de internationale financiële ondersteuning, in de context van een evenwichtig mondiaal akkoord. Deze
toezegging is in de Raad van juni 2009 dankzij de Nederlandse inzet
verder geconcretiseerd: de vaststelling van een eerlijke kostenverdeling
dient gebaseerd te zijn op het vermogen om te betalen en de verantwoordelijkheid voor emissies. Ook werd de noodzaak voor internationale
ondersteuning voor de ontwikkeling van mitigatie- en adaptatiestrategieën erkend. Deze zijn hét vehikel om effectief en efficiënt acties te
koppelen (matchen) aan financiële en technologische steun.
Daarnaast heeft de Raad gewezen op het belang van kosteneffectieve
maatregelen, en in dit kader het belang van de totstandkoming van een
mondiale koolstofmarkt benadrukt. Daarnaast is het voor een kosteneffectieve inzet van internationale financiële ondersteuning noodzakelijk
dat ontwikkelingslanden nationale mitigatiestrategieën, ofwel low carbon
development strategies, ontwikkelen. Door middel van deze strategieën
kan de internationale financiering gekoppeld worden aan daadwerkelijke
klimaatacties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

32

In de loop van het jaar zal de EU-inzet voor de onderhandelingen richting
Kopenhagen verder geconcretiseerd moeten worden. De Raad zal hier –
voor zover het de internationale financiering van klimaatbeleid betreft –
nauw bij betrokken zijn.
Beleid in voorbereiding
Informatie-uitwisseling op het gebied van belastingen
De Commissie heeft een drietal initiatieven gestart om richtlijnen over
informatie-uitwisseling op het gebied van belastingzaken en bijstand bij
invordering te herzien en te moderniseren met het oog op het tegengaan
van fraude en belastingontwijking:
1) Spaartegoedenrichtlijn
In september 2008 heeft de Commissie de werking van de Spaartegoedenrichtlijn geëvalueerd. Zij kwam tot de conclusie dat over het algemeen de
Spaartegoedenrichtlijn naar behoren werkt, maar dat door de beperkte
reikwijdte van de richtlijn zwart sparen nog steeds mogelijk is. Om deze
reden heeft de Raad, met steun van Nederland, in december 2008
opgeroepen tot herziening van de richtlijn.
2) Richtlijn voor wederzijdse bijstand bij invordering
Deze richtlijn dateert uit 1977. In de afgelopen 30 jaar zijn personen en
kapitaal steeds mobieler geworden, waardoor er een toenemende
behoefte is aan invorderingsbijstand. Lidstaten kunnen alleen belasting
invorderen op hun eigen grondgebied, waardoor invorderingsbijstand van
een andere lidstaat nodig is als de belastingschuldige zich in een andere
lidstaat bevindt.
3) Richtlijn voor administratieve samenwerking op het gebied van
belastingen
Ook deze richtlijn, uit 1976, wordt herzien. Door de globalisering is de
mobiliteit van belastingplichtigen fors toegenomen, evenals het aantal
grensoverschrijdende transacties. Ook is er sprake van een forse
internationalisering van de financiële instrumenten. Door deze ontwikkelingen wordt het voor lidstaten steeds moeilijker om een juiste nationale
belastingheffing vast te stellen en belastingfraude en belastingontduiking
te voorkomen.
Het onderwerp inzake informatie-uitwisseling op het gebied van belastingen heeft een extra impuls gekregen door een op de G20-top in april
2009 gemaakte afspraak dat het bankgeheim moet worden afgeschaft op
straffe van negatieve consequenties voor de niet-coöperatieve jurisdicties.
Naar aanleiding van deze afspraak hebben veel niet-coöperatieve
jurisdicties toegezegd bereid te zijn informatie op het gebied van
belastingen uit te wisselen. De Commissie is voornemens om informatieuitwisselingsverdragen te sluiten met Andorra, Liechtenstein, Monaco,
San Marino en Zwitserland. Deze bevoegdheid vloeit voort uit de
spaartegoedenrichtlijn die stelt dat als bovengenoemde landen akkoord
kunnen gaan met uitwisseling van informatie op het gebied van belastingen dat dan binnen de Unie feitelijk het bankgeheim wordt opgeheven.
BTW – fraudebestrijding
In december 2008 heeft de Commissie een richtlijnvoorstel uitgebracht dat
ziet op de harmonisatie van de eisen die worden gesteld bij de importvrijstelling ingeval deze wordt gevolg door een intracommunautaire
levering. Daarnaast bevatte het voorstel een grensoverschrijdende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

33

hoofdelijke aansprakelijkheid van de leverancier voor misgelopen btw
over de daaropvolgende intracommunautaire verwerving. Onder
Tsjechisch voorzitterschap is het oorspronkelijke voorstel opgesplitst in
twee delen. Tijdens de Raad van juni 2009 is overeenstemming bereikt
over de eerste maatregel die ziet op de importvrijstelling. De tweede
maatregel moet nog verder uitgewerkt worden.
BTW – verzekeringsdiensten en financiële diensten
Het Tsjechisch voorzitterschap heeft het afgelopen half jaar hard gewerkt
aan dit dossier. Overeenstemming op het gehele pakket is echter nog niet
bereikt. Het richtlijnvoorstel en de daarbij behorende verordening ziet op
de modernisering van de bestaande btw-regels voor verzekerings- en
financiële diensten. De huidige regelgeving loopt achter bij de complexe
financiële sector wat een ondubbelzinnige en consistente toepassing in de
Unie in de weg staat. De hoofdpunten van het voorstel bestaan uit een
verduidelijking van de btw-vrijstelling, verruiming van het keuzerecht voor
volledige belastingheffing en invoering van een samenwerkingsverband
gericht op de het delen van de kosten.
BTW – facturering
De Raad zal naar verwachting in oktober 2009 een eerste oriënterend
debat voeren over een voorstel van de Commissie teneinde de Europese
factureringsregels met betrekking tot de heffing van btw te vereenvoudigen, te moderniseren en verder te harmoniseren. De nadruk ligt daarbij
op het elektronisch factureren teneinde het gebruik van elektronische
facturen zo veel mogelijk te bevorderen. Zo kan naar verwachting een
grote vermindering van de administratieve lasten voor het bedrijfsleven
worden bereikt.
Om een verdere verlichting van die lasten te realiseren worden ook
andere voorstellen gedaan op het terrein van de facturering, zoals een
wijziging van de bepalingen ter zake van de uitgifte van de factuur, de
inhoud daarvan en het bewaren van de facturen. De voorstellen dragen
voorts op een enkel onderdeel ook bij aan een verbetering van de
mogelijkheden om fraude te bestrijden.
Tabaksaccijns
Tijdens de Raad van mei 2009 is geen overeenstemming bereikt over
wijziging van de richtlijnen ter harmonisatie van de tabaksaccijns en over
verhoging van de in de Unie vastgestelde minimumtarieven. Grootste
twistpunt waren de verschillen in ambitieniveau over de nieuwe hoogtes
van de minimumtarieven, en de lengte van overgangsperiodes die zouden
moeten gelden voor recent toegetreden lidstaten. In het najaar van 2009
staat een nieuw debat in de Raad gepland.
Begrotingsraad
Financiering herstelpakket van vijf miljard euro
Als onderdeel van het Europees Economisch Herstel Plan, dat op de
Europese Raad van december 2008 is afgesproken, heeft de Commissie
een voorstel ingediend voor vijf miljard euro aan extra investeringen in
energieprojecten, breedband en landbouwuitdagingen. Het energiepakket
omvat 29 projecten voor elektriciteit- en gasverbindingen, vijf projecten
voor offshore windenergie, waaronder het North Sea grid waaraan
Nederland deelneemt, en zeven projecten voor CO2-opslag, waaronder
een Nederlands project.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

34

Er is lang onderhandeld over de financiering van het pakket. Aanvankelijk
had de Commissie voorgesteld om hiervoor de financiële perspectieven
van 2008 in te zetten. Omdat 2008 echter al afgelopen was, was dit
juridisch niet toegestaan. Het zou volgens diverse lidstaten, waaronder
Nederland, ook een verkeerd precedent scheppen. Het door de Commissie
voorgestelde alternatief, een verhoging van de financiële perspectieven,
kreeg ook geen steun van de lidstaten, waaronder Nederland.
In de Europese Raad van maart 2009 is uiteindelijk een compromis
bereikt, waarbij het landbouwplafond onder de financiële perspectieven in
2009 met twee miljard euro is verlaagd, zodat het plafond voor
concurrentiekracht (waaronder energie valt) in 2009 met twee miljard euro
kan worden verhoogd. De maatregelen voor breedband en landbouwuitdagingen (samen 1020 miljoen euro) vallen onder plattelandsbeleid, en
zullen in 2009 en 2010 worden gefinancierd door een verhoging van het
budget voor plattelandsbeleid. Tijdens de begrotingsprocedure voor 2010
zal de resterende 1980 miljoen euro voor energie gevonden moeten
worden; naast middelen in 2010 kan daarbij ook gekeken worden naar de
resterende marge in 2009 en in 2011.
EU-begroting voor 2010
In mei 2009 heeft de Commissie een voorontwerp gepresenteerd voor de
EU-begroting in 2010, met een bedrag van 138 miljard euro aan vastleggingen en 122 miljard euro aan betalingen. Deze bedragen zijn exclusief
de financiering van het Europees Economisch Herstel Plan van vijf miljard
euro, waarvan een deel van de financiering in 2010 gevonden zal moeten
worden.
De Begrotingsraad van 10 juli 2009 heeft in zijn compromis over de
ontwerpbegroting 2010 de Commissievoorstellen neerwaarts bijgesteld.
De vastleggingen worden met 613 miljoen euro verlaagd naar 137,2
miljard euro; hierdoor resteert een marge voor onvoorziene uitgaven van
bijna 2,4 miljard euro. De betalingen worden met 1,8 miljard euro
verlaagd, naar 120,5 miljard euro. Nederland heeft ingestemd met het
compromis. Hoewel Nederland een voorkeur had voor grotere marges
voor onvoorziene uitgaven in de diverse uitgavencategorieën, bleek dit
compromis het maximaal haalbare. Ook heeft Nederland er op aangedrongen dat in de EU-begroting 2010 voldoende ruimte is voor de
resterende financieringsbehoefte van het economisch herstelpakket. Zoals
afgesproken in de Europese Raad van maart 2009 dient het herstelpakket
binnen het huidige totaalplafond van de Financiële Perspectieven
2007–2013 te worden opgevangen. Verder heeft Nederland zijn
bezorgdheid uitgesproken over eventuele vervroeging van structuurfondsbetalingen en tijdelijke aanpassing van de cofinancieringsvereiste, omdat
dit mogelijk kan leiden tot tijdelijke verhoging van EU-afdrachten.
Bij de ontmoeting met het Europees Parlement tijdens de Raad van juli
2009 is, evenals vorige jaren, een gemeenschappelijke verklaring
afgesproken over rekrutering van staf uit nieuwe lidstaten. In het najaar
van 2009 zullen naar verwachting meerdere gezamenlijke verklaringen
volgen. De Raad heeft ook enkele unilaterale verklaringen afgelegd over
betalingen, extern beleid en gebouwen.
De eerste lezing van het Europees Parlement vindt plaats in oktober 2009.
De tweede lezing van de Raad vindt plaats in november 2009; dan vindt
ook de conciliatie met het Europees Parlement plaats. In december 2009
zal het Europees Parlement de finale begroting vaststellen, binnen de
kaders die tijdens de conciliatie zijn afgesproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

35

Terugblik op de onderhandelingen over de EU-begroting 2009
In mei 2008 was door de Commissie een voorontwerp ingediend voor de
EU-begroting 2009, met een bedrag van 134 miljard euro voor vastleggingen en 116,7 miljard euro voor betalingen in 2009.
De Begrotingsraad heeft dit in zijn eerste lezing in juli 2008 verlaagd naar
133 miljard euro voor vastleggingen (3,7% stijging ten opzichte van 2008)
en 115 miljard euro voor betalingen (daling ten opzichte van 2008).
Nederland kon dit Raadscompromis steunen, hoewel Nederland een
voorkeur had gehad voor grotere marges in de diverse uitgavencategorieën, om onvoorziene uitgaven en nieuwe prioriteiten te kunnen
opvangen. Ook benadrukte Nederland in de Raad dat de Financiële
Perspectieven geen spending targets zijn, maar plafonds. Nederland was
bezorgd over de financiering van het door de Commissie voorgestelde
landbouwfonds voor ontwikkelingslanden en pleitte voor financiering
binnen de juiste begrotingscategorie (extern beleid). Ook sprak Nederland
in de Raad bezorgdheid uit over andere grote Commissievoorstellen, zoals
steun aan de visserijsector wegens hoge brandstofprijzen. Nederland
kreeg in de Raad veel steun van andere lidstaten.
In de eerste lezing door het Europees Parlement, in oktober 2008, werden
diverse uitgaven weer opgehoogd. Bij de tweede lezing van de Raad, in
november 2008, wilde de Raad de begroting voor 2009 daarom weer
terugbrengen naar haar eerste lezing, en nieuwe informatie in de
begroting verwerken. De Commissie had nota’s van wijziging ingediend
met meevallende landbouwcijfers in 2009 en de Commissie had een
aanvullende begroting ingediend waaruit bleek dat in 2008 teveel was
geraamd voor betalingen. De Raad was daarom van mening dat de
EU-begroting voor 2009 daardoor wat lager kon zijn: 132 miljard euro voor
vastleggingen en 114 miljard euro voor betalingen.
In de Raad werd ook aandacht besteed aan het Commissievoorstel voor
een Europees Economisch Herstel Plan, dat enkele dagen na de Raad zou
verschijnen. Nederland gaf aan dat dit voorstel bestaande afspraken zou
moeten respecteren, zoals het Stabiliteitspact, de financiële perspectieven
en staatssteunregels. Ook vroeg Nederland de Commissie om realistisch
te blijven wat betreft uitgavenramingen, mede omdat de begrotingen van
lidstaten al belast worden door de crisis.
Tijdens de conciliatie met het Europees Parlement, die tijdens de
Begrotingsraad van november 2008 plaatsvond, is uiteindelijk een
akkoord bereikt over de betalingen van de EU-begroting 2009 en over de
financiering van de landbouwfaciliteit voor ontwikkelingslanden. Er is
afgesproken dat deze landbouwfaciliteit (totaal één miljard euro in
2008–2010) als volgt zal worden gefinancierd:
• 420 miljoen euro via de flexibiliteitreserve (in 2009, inclusief overheveling uit vorige jaren);
• 240 miljoen euro via herschikking binnen extern beleid in 2009 en
2010;
• 100 miljoen euro door gebruik van de bestaande noodhulpreserve in
2008 en 2009;
• 240 miljoen euro door eenmalige ophoging van de noodhulpreserve
voor 2008.
Voor betalingen werd in de Begrotingsraad van november 2008 een
bedrag van 116 miljard euro afgesproken. Omdat het Europees Parlement
veel moeite had met dit bedrag, zijn er twee verklaringen afgesproken:
een algemene verklaring over mogelijke ophoging van betalingen tijdens
het begrotingsjaar en een verklaring over een betere uitvoering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

36

structuurfondsen. Ook heeft de Raad een eenmalige ophoging van de
noodhulpreserve (in 2008) geaccepteerd, als onderdeel van de financiering voor landbouw in ontwikkelingslanden. In een verklaring van de
Raad, Europees Parlement en Commissie is vastgelegd dat het om een
eenmalige ophoging van de noodhulpreserve gaat, alleen in 2008, die
geen precedent schept voor de toekomst. Dit heeft geen gevolgen voor de
financiële perspectieven.
Dit resultaat was voor Nederland bevredigend. Naast het feit dat de
financiering voor de landbouwfaciliteit concreet is ingevuld, waardoor
deze snel van start kon gaan, worden de financiële perspectieven en de
begrotingsregels gerespecteerd. De financiering is ook grotendeels
additioneel aan bestaande EU-uitgaven. Verder blijft er in 2009 en in 2010
nog ruimte over in de noodhulp- en in de flexibiliteitreserves, zodat
ingespeeld kan worden op onvoorziene omstandigheden.
In december 2008 is de uiteindelijke EU-begroting voor 2009 vastgesteld
door het Europees Parlement, met 133 miljard euro voor vastleggingen en
116 miljard euro voor betalingen. Aan het begin van 2009 waren daardoor
de volgende middelen beschikbaar (vastleggingen): 11,3 miljard euro voor
concurrentiekracht (waaronder onderzoek en ontwikkeling, MKB,
Trans-Europese Netwerken en onderwijs), 48,4 miljard euro voor
structuur- en cohesiefondsen, 56,1 miljard euro voor landbouw, visserij en
milieu, 864 miljoen euro voor justitie en migratie, 651 miljoen euro voor
burgerschap, 7,9 miljard euro voor extern beleid, 7,7 miljard euro voor
administratie en 209 miljoen euro voor compensatie van Bulgarije en
Roemenië (laatste jaar). Deze bedragen zijn exclusief reserves zoals het
globaliseringsfonds en de noodhulpreserve.
Nettopositie
De Nederlandse nettopositie is het saldo van de Nederlandse afdrachten
aan de Europese Unie en de Nederlandse ontvangsten. In 2007 bedroegen
de afdrachten 6,3 miljard euro en de ontvangsten 1,9 miljard euro. De
nettopositie kwam daarmee op 4,4 miljard euro, berekend volgens de
boekhoudkundige methode (alle uitgaven minus alle inkomsten). Over
2008 zijn nog geen definitieve cijfers gepubliceerd door de Europese
Commissie.
Volgens de boekhoudkundige methode bedraagt de Nederlandse
nettobijdrage in 2007 0,77% van BNI en 268 euro per inwoner. Volgens de
Commissiemethode is de Nederlandse nettobijdrage lager: 0,50% van
BNI, oftewel 175 euro per inwoner. Volgens beide definities was
Nederland in 2007 de grootste nettobetaler, als percentage van het BNI en
in termen van nettobijdrage per inwoner (zie tabellen achterin deze
bijlage).
Deze berekening houdt echter nog geen rekening met de korting die
Nederland zal krijgen op de EU-afdrachten. Tijdens de onderhandelingen
over de financiële perspectieven 2007–2013 is door Nederland een korting
bedongen van ongeveer 1 miljard euro per jaar. Dit is verwerkt in het
Eigen Middelen Besluit, dat begin 2009 door de parlementen van alle
lidstaten geratificeerd is. De kortingen over 2007 en 2008 zullen in 2009
worden verrekend. Hierdoor zal de Nederlandse nettopositie veel meer in
lijn komen met die van andere lidstaten met een vergelijkbaar welvaartsniveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

37

4. RAAD JUSTITIE EN BINNENLANDSE ZAKEN
Vergaderdata
1 oktober 2009
23 oktober 2009
30 november-1 december 2009
20–22 januari 2010
25–26 februari 2010
22–23 april 2010
3–4 juni 2010

Informele Raad (Binnenlandse Zaken)
JBZ-Raad
JBZ-Raad
Informele Raad
JBZ-Raad
JBZ-Raad
JBZ-Raad

Algemeen
Ook in het afgelopen jaar stond de samenwerking op het terrein van
justitie en binnenlandse zaken in de Unie in het teken van de uitvoering
van het Haags Programma ter versterking van vrijheid, veiligheid en recht
in de Europese Unie. Dit programma, dat de doelstellingen en het beleid
beschrijft op terreinen variërend van politie- en justitiesamenwerking tot
asiel, migratie en integratie, loopt tot en met 2009. De Commissie heeft
haar inbreng voor de opvolger van het Haags Programma, te weten het
Stockholm-programma, in juni 2009 gepresenteerd. Hiertoe heeft de
Commissie gebruik gemaakt van de inbreng van de future groups.
Nederland heeft in Benelux-verband drie papers opgesteld die eveneens
als inbreng dienen voor het Stockholm-programma. De Commissie
mededeling met betrekking tot het Stockholm-programma moet – samen
met de inbreng van de lidstaten – onder het Zweeds voorzitterschap
leiden tot een nieuw meerjarenprogramma op het terrein van Justitie en
Binnenlandse Zaken.
Migratie, Asiel, Grenzen en Visa
Stand van Zaken
Migratie, asiel, grenzen en visa blijven belangrijke onderwerpen binnen de
Europese Unie. Tijdens de Europese Raden van oktober 2008 en juni 2009
zijn opnieuw conclusies over deze onderwerpen aangenomen.
Europees Pact inzake Immigratie en Asiel
Op voorstel van Frankrijk heeft de Raad van september en de Europese
Raad van oktober 2008 een Europees Pact inzake Immigratie en Asiel
aangenomen. Het pact introduceert vijf politieke prioriteiten: legale
migratie en integratie; illegale migratie; terugkeer; grensbewaking en;
asiel en migratie in relatie tot ontwikkeling. Het pact schrijft onder meer
voor dat de harmonisatie van het asielbeleid indien mogelijk voor 2010,
maar uiterlijk 2012 moet zijn voltooid.
Migratie
Ter uitvoering van het Haags Programma en het «Groenboek Beheer
economische migratie: een EU-aanpak», heeft de Commissie in december
2005 het Beleidsplan Legale migratie gepubliceerd. Hierin werd naast vier
specifieke richtlijnen tevens een algemene kaderrichtlijn inzake de rechten
van arbeidsmigranten aangekondigd.
Bovengenoemd voorstel voor een (kader)richtlijn werd gepubliceerd in
oktober 2007 en biedt basisrechten aan derdelanders die rechtmatig in
een EU-land verblijven en werken. Daarnaast regelt deze richtlijn één
enkele aanvraagprocedure voor een gecombineerde vergunning voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

38

werk en verblijf derdelanders. De richtlijn heeft betrekking op arbeidsmigranten die langer dan zes maanden werken. Op kortdurend werk,
seizoenswerk, au pairs, asielzoekers, gedetacheerden en zelfstandigen is
de richtlijn niet van toepassing. De onderhandelingen in de raadswerkgroep startten in januari 2008. Op dit moment zijn de onderhandelingen op raadswerkgroepniveau afgerond, maar is er nog geen overeenstemming bereikt. Het knelpunt is de vraag of de gelijke
behandelingsrechten van toepassing moeten zijn op alle derdelanders die
legaal werken of alleen op houders van de gecombineerde vergunning.
Vanwege het gebrek aan consensus is de richtlijn niet besproken in de
Raad van juni 2009 zoals de bedoeling was. De Raad besprak de richtlijn
eerder in november 2008 en april 2009. Naar het zich laat aanzien zullen
de onderhandelingen hervat worden na inwerkingtreding van het Verdrag
van Lissabon.
In mei 2009 heeft de Raad de Richtlijn Voorwaarden toelating en verblijf
van hooggekwalificeerde arbeidsmigranten (invoering van de EU Blue
Card) goedgekeurd. Het voorstel beoogt een beperkte harmonisatie van
de toelatingscriteria voor kennismigranten en de invoering van een
beperkt recht op intra-EU mobiliteit om zo de Unie aantrekkelijker te
maken voor deze migranten. De richtlijn doet geen afbreuk aan de
bevoegdheid van lidstaten om met het oog op tewerkstelling nationale
verblijfsvergunningen te handhaven of nieuwe vergunningen in te voeren.
Naar aanleiding van het fors toegenomen aantal illegale migranten in de
Middellandse Zeeregio is binnen de Unie een discussie ontstaan over de
aanpak van illegale immigratie in de regio. De discussie heeft zich
voornamelijk voltrokken rond de vraag op welke manier de Unie solidariteit kan betrachten met de lidstaten rond de Middellandse Zee. Als
gevolg van deze discussie heeft de Europese Raad van juni 2009
conclusies aangenomen, waarin een aantal maatregelen voor de korte
termijn wordt gedefinieerd, zoals de oproep tot een snelle oprichting van
het Europese Ondersteuningsbureau voor Asielzaken, de noodzaak voor
versterking van de grensbewakingacties door het EU-agentschap voor de
buitengrenzen FRONTEX en de coördinatie van vrijwillige maatregelen
voor intra-EU verplaatsing van vluchtelingen. Naar verwachting zal de
discussie over de aanpak van illegale immigratie worden voortgezet onder
Zweeds voorzitterschap.
Voorts heeft de Raad in mei 2009 de Richtlijn Illegale tewerkstelling
aanvaard. In deze richtlijn zijn afspraken gemaakt over te nemen maatregelen ter bestrijding van de mogelijkheid tot illegale arbeid in de Unie
door verplichtingen en eventuele boetes op te leggen aan werkgevers.
Nadat in 2007 door de Raad werd besloten de totaalaanpak van migratie
ook toe te passen op de regio’s ten oosten en zuidoosten van de Unie, is
dit proces eind 2008 door het Tsjechische voorzitterschap in gang gezet.
Het Tsjechische voorzitterschap heeft in april 2009 in Praag de ministeriële
conferentie Building Migration Partnership georganiseerd. Tijdens deze
conferentie is een ministeriële verklaring aangenomen die tot doel heeft
een raamwerk te scheppen voor de samenwerking op het gebied van
migratiebeheer (Global Approach to Migration) met de landen ten oosten
en zuidoosten van de Europese Unie. Uitgangspunt is dat de verklaring
een kader biedt, waarbinnen migration partnerships kunnen worden
vormgegeven op vrijwillige en à la carte basis. Dat wil zeggen dat
lidstaten zelf bepalen of ze invulling geven aan de samenwerking, met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

39

welke landen, op welk terrein en of ze dat bilateraal of samen met andere
lidstaten doen.
Met betrekking tot de samenwerking met derde landen ten zuiden van de
Unie heeft eind 2008 de vervolgconferentie in het Rabat-proces plaatsgevonden. Tijdens de ministeriële conferentie over migratie en ontwikkeling
in Parijs is met de Noord- en West-Afrikaanse landen een nieuw actieprogramma afgesproken voor de periode 2009–2011 waarin zal worden
gewerkt aan meer concrete samenwerking op het terrein van (informatie
over) legale migratie, bestrijden van illegale migratie en immigratie en
ontwikkeling.
De proefmobiliteitspartnerschappen met Moldavië en Kaapverdië zijn in
gang gezet. Nederland neemt deel aan het proefpartnerschap met
Kaapverdië. In overleg met de Kaapverdianen zal in de toekomst op basis
van een migratieprofiel worden gewerkt aan capaciteitsopbouw in het
kader van migratiemanagement. De discussies over een proefmobiliteitspartnerschap met Georgië zijn in een afrondende fase. Nederland beziet of
het een bijdrage kan leveren aan dit partnerschap. Bovendien is een
mandaat verleend aan de Commissie om onderhandelingen te starten
over een visumfacilitatieovereenkomst en een terug- en overnameverdrag.
Op het terrein van Europese terug- en overnameovereenkomsten heeft de
Commissie sinds 2000 zestien mandaten gekregen voor het voeren van
onderhandelingen met derde landen. Inmiddels zijn met elf landen
dergelijke overeenkomsten afgesloten. Belangrijk aandachtspunt in het
Europese traject vormt de voortgang in de onderhandelingen met
Marokko, Algerije, China en Turkije. Met Algerije en Turkije is weinig
vooruitgang geboekt. De onderhandelingen met China zijn nog niet
formeel gestart. De Commissie stelt nu voor om een uitgebreide migratieparagraaf op te nemen in de EU-China Partnerschap- en Samenwerkingsovereenkomst. Begin 2008 meende de Commissie een akkoord te hebben
bereikt met Marokko. Inmiddels heeft Marokko aanvullende eisen gesteld
en daarmee het bereikte akkoord op scherp gezet.
Vanwege de geringe voortgang in de uitvoering van de nog openstaande
mandaten over terug- en overname hebben de lidstaten, waaronder
Nederland, herhaaldelijk verzocht om een solide evaluatie van het
instrument, de mandaten en de onderhandelingen. Lidstaten kunnen geen
bilaterale onderhandelingen voeren wanneer een mandaat aan de
Commissie is verstrekt. Ondanks toezeggingen is een dergelijke evaluatie
er tot nu toe niet gekomen. De evaluaties van de proefmobiliteitspartnerschappen en het instrument van de visumfacilitatie worden rond
zomer 2009 verwacht.
Asiel
Mede door inspanningen van Nederland heeft de Europese Unie zich in
november 2008 middels Raadsconclusies gecommitteerd om op
vrijwillige basis in totaal 10 000 Iraakse vluchtelingen te hervestigen.
Daartoe heeft in november 2008 een EU-fact finding missie naar Syrië en
Jordanië plaatsgevonden. Iedere lidstaat onderzoekt zelf hoeveel Iraakse
vluchtelingen het wil selecteren om bescherming te bieden. Nederland
heeft aangegeven circa 80 Iraakse vluchtelingen te hervestigen in 2009
binnen het jaarlijks afgesproken quotum. Tijdens een door Nederland
georganiseerde Irak-conferentie begin december 2008, is tevens besloten
een temporary desk on Iraq op te zetten die lidstaten zal ondersteunen bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

40

de aanpak van het Iraakse vluchtelingenprobleem. De desk richt zich met
name op praktische samenwerking tussen asieldiensten van de Unie op
het gebied van onder andere hervestiging en terugkeer en vervult daarbij
tevens de rol van voorloper van het toekomsten Europese
Ondersteuningsbureau voor Asielzaken.
Ter uitvoering van het Haags Programma en het in juni 2007 verschenen
Groenboek over de Toekomst van het gemeenschappelijk Europees
Asielstelsel heeft de Commissie in juni 2008 een asielplan gepresenteerd.
Hierin werden verschillende nieuwe maatregelen aangekondigd waarvan
de eerste verschenen in december 2008 en februari 2009: de herzieningen
van de Dublin-verordening, de Opvangrichtlijn en de Eurodac-verordening
en een voorstel tot oprichting en financiering van het Europese
Ondersteuningsbureau voor Asielzaken. Deze voorstellen vormen een
grote stap in de richting van een gemeenschappelijk Europees asielstelsel,
zoals genoemd in het meerjarenprogramma 2006–2010 (Haags
Programma). De onderhandelingen over voornoemde Commissievoorstellen zullen worden voortgezet onder Zweeds voorzitterschap.
Grenzen
Naar aanleiding van het besluit van President Obama om het Amerikaanse detentiecentrum Guantánamo Bay begin 2010 te sluiten, hebben
diverse lidstaten zich bereid getoond ex-gedetineerden op te nemen.
Gezien het feit dat ex-gedetineerden na opname door een Schengenlidstaat in principe vrijelijk kunnen reizen in het gehele Schengen-gebied,
is besloten tot een gecoördineerde Europese aanpak te komen waardoor
het mogelijk wordt dat lidstaten, indien gewenst, ex-gedetineerden
kunnen opnemen. De Europese ministers van Justitie hebben daarop in
de Raad van juni 2009 conclusies aangenomen die een informatieuitwisselingmechanisme in het leven roepen. Dit mechanisme moet een
adequate informatiestroom tussen de VS en de EU-lidstaten en tussen de
EU-lidstaten onderling over door een lidstaat opgenomen
ex-gedetineerden bewerkstelligen. De Raadsconclusies bevestigen
bovendien dat lidstaten de mogelijkheid hebben om ex-gedetineerden de
toegang tot het eigen grondgebied te ontzeggen, als daarvoor gegronde
redenen bestaan.
Begin 2009 is de externe evaluatie van FRONTEX, die op basis van de
oprichtingsverordening is opgesteld, in de Raad van Bestuur van
FRONTEX vastgesteld. Op basis van de conclusies van deze evaluatie zal
de Raad van Bestuur aanbevelingen betreffende wijzigingen van de
oprichtingsverordening, het agentschap en zijn werkmethoden aan de
Commissie doen toekomen. De Commissie zal deze aanbevelingen
vergezeld van haar advies en passende voorstellen, aan de Raad en het
Europees Parlement voorleggen. Indien nodig wordt een actieplan met
tijdschema bijgevoegd. Nederland zal met name inzetten op versterking
van FRONTEX en het maken van afspraken met betrekking tot search &
rescue (SAR) operaties.
Naar aanleiding van verscheidene evaluatiemissies inzake de voorbereiding van Zwitserland op de implementatie van het gehele Schengenacquis, heeft de Raad van november 2008 geconcludeerd dat Zwitserland
heeft voldaan aan de voorwaarden (onder andere 24 uurscontrole bij de
landgrenzen met Liechtenstein) en aldus gereed is om toe te treden tot
Schengen. Als datum voor de opheffing van de binnengrenscontroles is
gekozen voor 12 december 2008 en van de luchtgrenzen voor 29 maart
2009, gelijktijdig met het zomerrooster van de luchtvaartmaatschappijen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

41

Visa
In het kader van de nauwere Schengen-samenwerking wordt een
gemeenschappelijk visumbeleid gezien als een wezenlijk onderdeel van
de totstandkoming van een gemeenschappelijke ruimte zonder controles
aan de binnengrenzen. Met het oog hierop werd de Commissie verzocht
om de Gemeenschappelijke Visuminstructies te herschrijven tot een
Visumcode die alle wettelijke instrumenten op het gebied van visa
onderbrengt. De onderhandelingen in EU-verband zijn inmiddels afgerond
en publicatie wordt binnenkort verwacht. De Visumcode treedt zes
maanden na publicatie in werking.
Eind 2009 zullen alle persoonsgegevens, inclusief biometrische gegevens,
ten behoeve van een visumaanvraag worden opgeslagen in het Visum
Informatiesysteem (VIS). De voorbereidingen voor de ingebruikname van
het VIS zijn momenteel in volle gang.
De Raad heeft – op voorstel van de Commissie en na advies van het
Europees Parlement – in december 2004 een verordening aangenomen
voor de opname van biometrische gegevens in reisdocumenten. Op
grond van deze verordening worden reisdocumenten van de lidstaten
sinds augustus 2006 voorzien van een chip met daarin een digitale
gezichtsopname van de houder. De vingerafdruk, die ook in de verordening is voorgeschreven, dient sinds 28 juni 2009 in de chip te zijn
opgenomen.
In juli 2007 hebben de VS besloten tot aanpassing van de voorwaarden
voor deelname aan het visumvrijwaringsprogramma (Visa Waiver
Program, VWP). Dat betekent een aanscherping voor Nederland en andere
lidstaten die al visumvrij kunnen reizen naar de VS, en een versoepeling
voor die lidstaten uit Oost- en Midden Europa die nu tot het VWP worden
toegelaten. Nederland neemt deel aan het VWP sinds 1986. De VS hebben
in de loop ter tijd stapsgewijs de eisen aan deelname opgeschroefd.
Nieuw zijn de voorwaarden die de VS stellen aan de samenwerking inzake
terrorismebestrijding en bestrijding van georganiseerde criminaliteit. In
december 2008 zonden de VS een brief hierover aan een groot aantal
VWP-partnerlanden, waaronder Nederland. Voor de beantwoording van
de brief is binnen de Unie een gezamenlijke – in grote mate procedurele –
reactie opgesteld. Voor wat betreft de inhoudelijke reactie zullen de
lidstaten bilateraal met de VS onderhandelen, conform de zogeheten
tweesporenbenadering.
In mei 2009 bracht de Commissie een rapport uit over de voortgang van
de Westelijke Balkan ten aanzien van de stappenplannen die kunnen
leiden tot visumliberalisatie, wat neerkomt op plaatsing op de witte
Schengen-lijst. Nederland hecht eraan dat volledig aan de gestelde
voorwaarden voldaan wordt alvorens tot visumliberalisatie wordt
overgegaan. De landen worden beoordeeld op basis van individuele
prestaties. In juli 2009 heeft de Commissie voorgesteld Macedonië, Servië
en Montenegro te plaatsen op de Witte Schengenlijst, mits deze laatste
twee ten tijde van de besluitvorming hierover in de JBZ-raad van oktober
2009 voldoen aan de openstaande technische punten. Besluitvorming
vindt plaats met gekwalificeerde meerderheid, nadat ook het Europees
Parlement een niet bindend advies heeft gegeven. Voor Albanië en
Bosnië-Herzegovina geldt dat zij op dit moment nog niet voldoen aan de
gestelde voorwaarden. De Europese Commissie zal de visumdialoog
voortzetten en de inspanningen intensiveren om Albanië en Bosnië te
helpen om aan de criteria te voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

42

Beleid in voorbereiding
Legale migratie
Ter uitvoering van het Beleidsplan Legale migratie van december 2005 zal
de Commissie naar verwachting rond zomer 2009 twee conceptrichtlijnen
presenteren, te weten de richtlijnen voor seizoensarbeiders en voor
binnen een onderneming overgeplaatste werknemers (intra corporate
transferees). In het najaar van 2009 zal de Commissie een Groenboek
Gezinshereniging presenteren. Begin 2010 zal de Commissie een verslag
presenteren over de omzetting van de richtlijn inzake studie, scholierenuitwisseling, onbezoldigde opleiding of vrijwilligerswerk. Samen met dit
verslag zal de Commissie voorstellen deze richtlijn te wijzigen, onder
meer door een regeling toe te voegen voor bezoldigde stagiaires.
Asiel
In het kader van het asielbeleidsplan zal de Commissie naar verwachting
in het najaar van 2009 nog twee voorstellen tot herziening presenteren,
namelijk voor de richtlijn voor asielprocedures en de richtlijn voor de
beoordeling van asielverzoeken. Nederland zal met name inzetten op
verdergaande harmonisatie met als doel het bereiken van een gemeenschappelijk Europees asielsysteem.
Grenzen
In de mededeling over de voorbereiding van de volgende stappen in het
grensbeheer in de Europese Unie van februari 2009 heeft de Commissie
onder andere voorstellen gedaan met betrekking tot het opzetten van een
Europees in- en uitreissysteem en het ontwikkelen van een registered
traveller program. De voorstellen voor het opzetten van een Europees inen uitreissysteem en het ontwikkelen van een registered traveller program
worden op dit moment door de Commissie nader uitgewerkt. De
wetgevingsvoorstellen worden begin 2010 verwacht. Nederland zal met
name inzetten op een gecoördineerde uitwerking van deze verschillende
grenstoezichtsystemen.
Politiële en justitiële samenwerking in strafzaken
Stand van zaken
Het besluit tot de versterking van Eurojust en tot wijziging van het besluit
betreffende de oprichting van Eurojust, dat in december 2008 is vastgesteld, beoogt onder meer de samenwerking tussen Eurojust en andere
actoren op het terrein van justitiële samenwerking in strafzaken, zoals
Europol, te verbeteren. Versterking van Eurojust zal vooral gevolg hebben
voor de bestrijding van ernstige criminaliteit, cybercrime, sekstoerisme,
pornografie en pedofilie.
In april 2009 is het besluit tot oprichting van Europol gepubliceerd, op
grond waarvan Europol vanaf 2010 een volwaardig EU-agentschap zal
zijn. De omzetting van de implementatieregelingen van de EuropolOvereenkomst in EU-regelgeving is momenteel gaande.
In april 2009 heeft de Raad een besluit genomen tot oprichting van het
Europees Strafregister Informatiesysteem. Hiermee is voorzien in een
geautomatiseerd systeem van uitwisseling van gegevens over strafrechtelijke veroordelingen van de eigen onderdanen tussen de lidstaten. Het
informatiesysteem brengt geen verandering in de doelen of omstandigheden waarvoor informatie mag worden verstrekt. De Raad heeft voorts
overeenstemming bereikt over een Europees Justitieel netwerk in
strafzaken dat het uitwisselen van informatie tussen lidstaten zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

43

vergemakkelijken. Een initiatief van onder meer Nederland voor de
opleiding rechters en andere juridische beroepsgroepen is opgevolgd
door een resolutie voor de oprichting van het Europees Justitieel Training
Netwerk.
Binnen de Unie bestaat brede overeenstemming over het blijvende belang
van het beginsel van wederzijdse erkenning als hoeksteen van de
samenwerking op het gebied van het strafrecht.
Tijdens het Tsjechische voorzitterschap werd het evaluatierapport van het
Europees Aanhoudingsbevel door de Raad goedgekeurd. Het evaluatieproces over de uitvoering van het Europees Aanhoudingsbevel in de
lidstaten zal nog worden voorgezet. In dit kader heeft de Raad in de
afgelopen periode enkele kaderbesluiten vastgesteld zoals: het kaderbesluit inzake de toepassing van het beginsel van wederzijdse erkenning
op strafvonnissen waarbij vrijheidsstraffen of tot vrijheidsbeneming
strekkende maatregelen zijn opgelegd en het kaderbesluit inzake
verstekvonnissen. Voorts is er een algemeen akkoord bereikt over een
voorstel voor een kaderbesluit betreffende het Europees surveillancebevel
in procedures tussen lidstaten in afwachting van het proces. Ook is er
politieke overeenstemming in de Raad over een ontwerpkaderbesluit ter
voorkoming en oplossing van jurisdictiegeschillen in strafzaken.
Verschillende malen is er tijdens de Raden gesproken over de wijze
waarop wederzijds vertrouwen kan worden versterkt. Ter vergroting van
dit onderling vertrouwen heeft Nederland voorgesteld bestaande
EU-evaluatie- en monitoringsactiviteiten te verstevigen en een additioneel
systeem van monitoring en evaluatie in te voeren. Dit aanvullende
evaluatiemechanisme moet zich op thematische wijze richten op aspecten
van nationale rechtssystemen die bij herhaling obstakels voor samenwerking in de praktijk blijken. De aspecten zouden niet alleen betrekking
moeten hebben op de effectiviteit van justitiële en politiële samenwerking,
maar ook op de kwaliteit van de rechtsstaat en fundamentele rechten
zoals het fair trial beginsel. Nederland heeft in deze discussie benadrukt
dat een eventueel nieuw in te stellen mechanisme moet voortbouwen op
bestaande evaluatiesystemen (waaronder de Raad van Europatoezichtsmechanismen op het gebied van mensenrechten en rechtsstaat)
en moet uitmonden in aanbevelingen, waarvan de follow-up op
voldoende wijze gegarandeerd wordt.
De Commissie heeft voorgesteld de Kaderbesluiten inzake Bestrijding van
mensenhandel en Bestrijding van kindermisbruik te herzien. De herzieningen hebben tot doel de bestrijding van mensenhandel en kindermisbruik te verbeteren, onder meer door bescherming en ondersteuning
van slachtoffers, internationale samenwerking en verbetering van de
positie van slachtoffers in het strafproces. Ook is er tijdens het Tsjechische
voorzitterschap tweemaal gesproken over de internationale bescherming
van kinderen. De ministers kwamen onder meer overeen het SIS beter te
gebruiken voor opsporing van vermiste kinderen en de politiesamenwerking tegen illegale content op internet en misdaden tegen kinderen via
internet te intensiveren.
De onderhandelingen over een voorstel voor een kaderbesluit inzake het
gebruik van persoonsgegevens van passagiers (PNR) voor
wetshandhavingdoeleinden zijn nog in volle gang. In november 2008
heeft de Raad consensus bereikt over een eindrapport van het Franse
voorzitterschap. Dit document heeft geleid tot een herzien PNR-voorstel
van het Tsjechisch voorzitterschap, waarover in de betreffende Raads-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

44

werkgroep artikelsgewijs is gesproken. Hoewel de onderhandelingen
vorderen, is er nog een aantal punten waarover discussie nodig blijft,
zoals de reikwijdte en doelbinding van het voorstel, de stapsgewijze
overgang naar een PNR-systeem en de bewaartermijnen van de
gegevens. Het Zweeds voorzitterschap zal dit dossier verder oppakken. De
PNR-overeenkomsten met de VS en met Australië verkeren in de fase van
parlementaire goedkeuring.
De Raad is in oktober 2008 akkoord gegaan met conclusies inzake het
beginsel van convergentie. Hieronder wordt verstaan het versterken van
operationele samenwerking door het uitwisselen van kennis en ervaring
en het samenbrengen van instellingen en personen en dient als
aanvulling op het beschikbaarheidbeginsel en wederzijdse erkenning.
De realisatie van het SIS van de tweede generatie (SIS II) vordert gestaag.
De ontwikkeling van SIS II liep onder meer vertraging op door technische
problemen, de tussentijdse ontwikkeling van SISone4all en een nieuwe
migratiestrategie van het huidige SIS naar SIS II. De verwachting is nu dat
SIS II in het vierde kwartaal van 2011 in werking kan treden.
Er zal een strategie in Europees verband ontwikkeld worden voor
informatie-uitwisseling en daarnaast zal er gekeken moeten worden welke
systemen er al bestaan. Belangrijk onderdeel van deze strategie zal een
inventarisatie van de huidige stand van zaken zijn, waarbij uitgegaan zal
worden van de drie kernwaarden: veiligheid, privacy en mobiliteit.
Tijdens het Franse voorzitterschap is het EU-actieplan Drugs 2009–2012
aangenomen. Het Tsjechische voorzitterschap heeft aandacht gevraagd
voor de verbetering van de meetindicatoren voor interventies op het
gebied van de aanbodvermindering.
De door de Raad in oktober 2008 aangenomen conclusies over cybercriminaliteit vormen een concretisering van de mededeling van de Commissie
van mei 2007 hierover. Middels het opzetten van een EU-platform bij
Europol en de lidstaten kunnen signaleringen worden gedaan van
inbreuken op internet, in het bijzonder van kinderpornografie, fraude,
valse identiteiten et cetera.
Op het terrein van civiele bescherming heeft de Raad onder Frans
voorzitterschap conclusies aangenomen ter versterking van de betrekkingen tussen het EU Monitoring and Information Center en de VN inzake
reactievermogen bij rampen. De conclusies onderschrijven de leidende rol
van de VN en spreken het voornemen uit om op het gebied van
trainingen, oefeningen, procedures en communicatiemiddelen beter te
gaan samenwerken.
Voorts heeft de Raad conclusies aangenomen voor de verdere invulling
van het eerder afgesproken Europees trainingsnetwerk voor civiele
bescherming. Doel is om via een netwerk van trainingsinstituten een
betere afstemming te bewerkstelligen van de trainingen en opleidingen
die in nationaal verband worden gegeven, met de trainingen en opleidingen in EU-verband. De lidstaten worden betrokken bij het opzetten van
en het invulling geven aan het netwerk, door de instelling op korte termijn
van een Training Policy Group waarin alle lidstaten zitting hebben en die
het netwerk van input voorziet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

45

Tevens zijn Raadsconclusies aangenomen met het doel om de bewustmaking van het publiek te vergroten bij rampen. De Raadsconclusies
bestaan uit drie onderdelen: publieksvoorlichting en -educatie en
zelfredzaamheid van de bevolking bij rampen; het opleiden van diplomatiek personeel op het gebied van civiele bescherming; en bewustmaking omtrent maatregelen ter verbetering van de veiligheid van
reddingswerkers. Dit laatste punt is op initiatief van Nederland ingebracht
en sluit aan op het Nederlandse programma Veilige Publieke Taak. Doel is
te onderzoeken in hoeverre deze kwestie in EU-verband speelt, en te
komen tot een uitwisseling van expertise en goede praktijken.
Tot slot zijn conclusies aangenomen met het oog op de versterking van
het civiele beschermingsmechanisme voor wederzijdse bijstand op basis
van modulaire aanpak. In dit kader wordt tevens een groep van
EU-getrainde experts ingesteld die snel kan worden opgeroepen in geval
van een hulpverzoek bij een ramp van een lidstaat.
Onder Zweeds voorzitterschap staat de preventie en preparatie van
rampen centraal. Nederland is in EU-verband voorstander van een grotere
nadruk op preventie, nadat de laatste jaren vooral aandacht is geweest
voor respons op rampen en de EU-financiering daarvan. Het streven van
Nederland is om civiele bescherming onder de Europese interne
veiligheidsstrategie (Stockholm-programma) te brengen en te verbinden
met risicobeoordelingen en scenario-ontwikkeling en een versterking van
regionale samenwerking tussen EU-lidstaten.
Terrorismebestrijding
De EU-antiterrorismestrategie en de EU-strategie om radicalisering en
rekrutering tegen te gaan met bijbehorend actieplannen, vormen de
belangrijkste kaders voor Europees optreden. De EU-coördinator
terrorismebestrijding, Gilles de Kerckhove, constateerde dat de dreiging
voor Europa nog altijd groot was. De Kerckhove presenteerde in
november 2008 en in juni 2009 zijn halfjaarlijkse voortgangsrapportages.
In die rapportages ging hij in op de verschillende projecten binnen de
Europese Unie op het gebied van informatie-uitwisseling, preventie, de
externe dimensie van terrorismebestrijding en de noodzaak van implementatie van bestaande Europese regelgeving, zoals het Raad van
Europa-verdrag ter voorkoming van terrorisme.
Een belangrijke stap voorwaarts is het akkoord tussen Europol en Eurojust
waarbij de informatie-uitwisseling binnen de Unie efficiënter en effectiever is geworden.
Onder het Franse voorzitterschap zijn het Europese Actieplan dat ziet op
bestrijding van Radicalisering en Rekrutering en de daarbij behorende
Strategie herzien. Belangrijkste wijzigingen betreffen extra aandacht voor
de mediacommunicatiestrategie en verbreding naar andere vormen van
radicalisme dan moslimextremisme. Op Nederlands aandringen, zal in de
toekomst extra aandacht besteed worden aan onderzoek naar het proces
van deradicalisering.
Nederland heeft in dit kader in samenwerking met Duitsland en het
Verenigd Koninkrijk medio februari 2009 te Berlijn een conferentie
georganiseerd over radicalisering. Verder zal vanuit het actieplan een
internationale stedenconferentie worden georganiseerd in oktober 2009
gericht op de uitwisseling van ervaringen met de lokale aanpak van
radicalisering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

46

De implementatie van het Actieplan over het vergroten van de beveiliging
van explosieven vordert gestaag. Het actieplan is gestoeld op drie pijlers:
preventie, detectie en reactie. De Raad heeft Europol verzocht diens
werkzaamheden voort te zetten, onder meer het opzetten van een
Europese gegevensbank voor explosieven.
Met betrekking tot beveiliging van bedreigde personen die deelnemen aan
het publieke debat bestonden reeds EU-afspraken. In de tweede helft van
2008 is, op Nederlandse instigatie, een voorstel tot besluit ter oprichting
van een Europees netwerk voor de bescherming van prominenten uit
2002 gedaan. De Raad van juni 2009 ging akkoord met dit voorstel.
Voortaan zullen lidstaten elkaar over bezoeken van beveiligde personen
informeren, met of zonder officieel ambt. Hierbij wordt tevens informatie
verstrekt over beveiligingsmaatregelen. Belangrijk uitgangspunt blijft dat
iedere lidstaat zelf verantwoordelijk is voor het beleid en de uitvoering
van beveiliging van bedreigde personen.
In de tweede helft van 2008 hebben verschillende bijeenkomsten plaats
gevonden van informele werkgroepen met betrekking tot het chemisch,
biologisch, radiologisch, nucleair beleidspakket (CBRN). In januari 2009
heeft de EU-taakgroep CBRN een rapport uitgebracht met aanbevelingen
om, vanuit de invalshoek van terrorismebestrijding, de CBRN-veiligheid
binnen de Unie te vergroten. In juni 2009 is de Commissie gekomen met
haar Mededeling over CBRN. Het betreft een beleidspakket met maatregelen die de Commissie voorstaat te treffen.
Uit een in opdracht van de Commissie verricht onderzoek is gebleken dat
het Amerikaanse Terrorism Finance Tracking Programme een efficiënt
systeem is dat goed functioneert bij preventie van terrorismefinanciering
en dat ook ingezet kan worden bij onderzoek in concrete zaken. De
bescherming van persoonsgegevens binnen dit systeem is onderworpen
aan strenge eisen. De aanbevelingen in het rapport richten zich op het
verbeteren van procedures en veiligheidsprotocollen en het verder
professionaliseren van medewerkers.
Het programma wordt door de VS alleen in het kader van onderzoek naar
terrorismefinanciering toegepast en bewaard en dus conform afspraak
ingezet.
Ook de externe dimensie van terrorismebestrijding heeft onder het Franse
en het Tsjechische voorzitterschap aandacht gekregen. De Commissie
besteedt 15 miljoen euro aan een stabiliteitsinstrumentarium ter financiering van technische bijstand op terrorismebestrijding. Pakistan, de
Sahel en Jemen zijn hierbij prioritaire aandachtsgebieden. Ook met de
landen in de Westelijke Balkan is samengewerkt op het terrein van
terrorismebestrijding.
Beleid in voorbereiding
Zweden heeft zich voorgenomen om gedurende zijn voorzitterschap de
transparantie bij de bestrijding van terrorisme te vergroten. Hierbij wordt
gedacht aan het openbaar maken van het Actieplan Radicalisering en
Rekrutering. Tevens zal Zweden extra nadruk leggen op de lokale
politieaanpak van radicalisering en rekrutering. Onder het Zweeds
voorzitterschap zal ook het Europees handboek dat ziet op het tegengaan
van radicalisering en rekrutering in gevangenissen, worden herzien, en –
belangrijker – zal het Stockholm-programma vast worden gesteld. Dit
programma zal onder meer zien op terrorismebestrijding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

47

Justitiële samenwerking in civiele zaken
Stand van zaken
In december 2008 nam de Raad de Alimentatieverordening (over
bevoegdheid, toepasselijk recht, erkenning en tenuitvoerlegging van
beslissingen en samenwerking) aan. Er bestaat een nauwe samenhang
tussen deze verordening en het Haags Alimentatieverdrag dat in
november 2007 tot stand is gebracht door de Haagse Conferentie voor
Internationaal Privaatrecht. Op onderdelen verwijst de verordening naar
specifieke onderdelen van het Verdrag. In de praktijk zal tussen lidstaten
de verordening gelden en tussen lidstaten en derde landen zal het Haags
Verdrag gelden. Een belangrijk element van de verordening is de
afschaffing van de exequatur voor alle soorten alimentatiebeslissingen.
Dit betekent in de praktijk dat als een buitenlandse beslissing afkomstig
uit een lidstaat in een andere lidstaat ten uitvoer moet worden gelegd, de
verzoeker niet meer eerst een verklaring van uitvoerbaarheid van de
rechter van het land van tenuitvoerlegging (exequatur) behoeft te
verkrijgen. Hij kan zich direct tot de met de executie belaste instanties
wenden. Dit scheelt veel tijd en geld.
Ook met betrekking tot de totstandkoming van een Gemeenschappelijk
Referentiekader voor Europees Contractenrecht (Common Frame of
Reference) is beperkte vooruitgang geboekt. Het is de bedoeling dat de
Commissie eind 2009 met een reactie komt op de wetenschappelijke
versie van het gemeenschappelijk referentiekader in de vorm van een
witboek. Om de werkzaamheden van de Commissie op dit terrein richting
te geven, heeft de Raad in november 2008 basisrichtlijnen opgesteld ten
aanzien van structuur, toepassingsgebied, respect voor diversiteit en de
betrokkenheid van Raad, Europees Parlement en de Commissie bij het
project. In juni 2009 heeft de Raad tevens een standpunt ingenomen ten
aanzien van de fundamentele beginselen, definities en modelregels die in
een gemeenschappelijk referentiekader zouden kunnen worden
opgenomen. De Raad ziet ook een duidelijk verband met de in onderhandeling zijnde Kaderrichtlijn Consumenten, waarbij met de daarin gekozen
basisbegrippen rekening zou moeten worden gehouden met dit gemeenschappelijk referentiekader.
Ten aanzien van de samenwerking op het terrein van familierecht en
erfrecht hangen nog twee voorstellen in de lucht, te weten een verordening over toepasselijk recht bij echtscheidingen (Rome III) en een
verordening inzake internationaal erfrecht, die uniforme regels zal
bevatten voor het toepasselijk recht ten aanzien van zowel de afwikkeling
van erfopvolging als de nalatenschap.
De Raad heeft in november 2008 onder Frans voorzitterschap een
Actieplan E-justice aangenomen, waarin de prioriteiten voor de Europese
e-justice zijn vastgelegd voor de periode 2009–2013. Eén van de belangrijkste prioriteiten van dit moment is de oplevering van het e-portaal voor
eind 2009. Dan moet dit portaal voor iedereen toegankelijk zijn. Dit portaal
moet een one stop shop worden voor alle informatie over Europees recht
en toegang tot Europese juridische procedures. Tijdens de informele Raad
van januari 2009 is geconcludeerd dat ook de gebruikmaking van
videoconferenties moet worden gestimuleerd om grensoverschrijdende
rechtszaken te versnellen. Hiertoe zijn een brochure en een handleiding
opgesteld. Deze moeten het gebruik van videoconferentie vergemakkelijken en stimuleren. In juni 2009 heeft de Raad een voortgangsrapportage

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

48

van het Tsjechisch voorzitterschap inzake e-justice aanvaard. Hieruit blijkt
dat de lidstaten, Commissie en het Zweeds voorzitterschap zich volledig
zullen inzetten om de start van het e-portaal op 14 december 2009 te
halen.
De rol van het Europees Justitieel Netwerk in burgerlijke en handelszaken
(EJN) is het afgelopen jaar versterkt, waardoor het EJN een grotere rol
kan spelen bij de justitiële samenwerking tussen de lidstaten. Zo moet
gekomen worden tot een effectieve en praktische toepassing door
rechters en andere juridische beroepsbeoefenaars van communautaire
civielrechtelijke besluiten en verdragen die tussen de lidstaten van kracht
zijn. Daarnaast bevordert het EJN bij grensoverschrijdende geschillen de
daadwerkelijke toegang van de burger tot de rechter, in het bijzonder door
verbeterde informatieverstrekking over proceduremogelijkheden binnen
de Unie.
Voorts is er tijdens de Raad van juni 2009 een politiek akkoord bereikt over
twee verordeningen die zien op een procedure voor het sluiten van
bilaterale overeenkomsten door lidstaten met derde landen betreffende
het toepasselijk recht op contractuele en niet-contractuele verbintenissen
en betreffende de rechterlijke bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken, inzake ouderlijke verantwoordelijkheid en onderhoudsverplichtingen en het toepasselijk recht inzake
onderhoudsverplichtingen. Nederland heeft op het gebied van internationaal privaatrecht geen traditie van bilaterale verdragen. Het is
standaard Nederlands beleid om bij voorkeur aansluiting te zoeken bij
multilaterale verdragen en om andere lidstaten en derde landen aan te
moedigen dat ook te doen. Nederland staat echter open voor nieuwe
ontwikkelingen als de relaties met derde landen daartoe aanleiding geven.
Ook met de herziening van de Brussel I-verordening inzake rechterlijke
bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in
burgerlijke en handelszaken, is inmiddels een begin gemaakt. De
Commissie heeft in april 2009 een rapport en groenboek aangenomen
over het functioneren van de Brussel I-verordening. Deze publicaties zijn
bedoeld als startpunt voor een brede publieke consultatie over het
functioneren van «Brussel I». Op basis van deze consultaties zal de
Commissie eind 2009 met een voorstel komen om de verordening te
herzien.
Externe betrekkingen
De EU-externe dimensie op het terrein van Justitie en Binnenlandse Zaken
heeft een hoge vlucht genomen. Met de groei van de EU-JBZ-externe
dimensie is de behoefte aan coördinatie navenant toegenomen. Onder het
Franse voorzitterschap is om die reden in oktober 2008 de ad hoc
werkgroep JBZ-Relex opgericht. Hoofddoel van deze raadswerkgroep is
de bevordering van de coherentie binnen de JBZ-externe dimensie alsook
de bevordering van coherentie tussen die dimensie en het algemene
EU-externe beleid. De groep fungeert als een informatie- en coördinatiemechanisme. Daarbij treedt de groep niet in de mandaten van de reeds
bestaande geografische en thematische raadswerkgroepen. Ook heeft de
nieuw opgerichte groep de opdracht gekregen bij te dragen aan de
actualisering van de bestaande JBZ-Relex strategie die eind 2009 afloopt.
De ad hoc groep JBZ-Relex heeft een tijdelijk karakter. Eind 2009 wordt
besloten, op basis van een evaluatie, over eventuele continuering van
deze groep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

49

5. RAAD WERKGELEGENHEID, SOCIAAL BELEID,
VOLKSGEZONDHEID EN CONSUMENTENZAKEN
Vergaderdata:
16 oktober 2009
30 november-1 december 2009
27–30 januari 2010
8–9 maart 2010
21–11 maart 2010
19–20 april 2010
20–21 mei 2010
7–8 juni 2010

Raad Volksgezondheid
WSBVC
Informele Raad Werkgelegenheid
WSBVC
Informele Raad Gelijke kansen
Informele Raad Volksgezondheid
Informele Raad Gehandicaptenbeleid
WSBVC

Werkgelegenheid en Sociaal beleid
Stand van zaken
Het werkterrein van de Raad WSBVC betreft voor een belangrijk deel de
Lissabon-strategie en de samenwerking op het terrein van werkgelegenheid en sociaal beleid. Deze geven belangrijke impulsen aan het
bevorderen van economische groei en werkgelegenheid. Doelstellingen
van de huidige strategie liggen in de sfeer van versterking van de
arbeidsdeelname, houdbaarheid van sociale systemen, het realiseren van
een gelijk speelveld en het faciliteren van een vrij verkeer van personen.
Deze doelstellingen zijn van wezenlijk belang met het oog op de gezamenlijke uitdagingen.
Naast deze rol op het gebied van beleidscoördinatie, is de Raad actief op
het gebied van wetgeving om oneigenlijke concurrentie op sociale en
arbeidsvoorwaarden tegen te gaan. Dit vermindert het risico op
ongewenste effecten op sociaal gebied in Europa. Afspraken in de sfeer
van sociale zekerheid en arbeidsvoorwaarden zijn verder gewenst om het
vrije verkeer van personen (inclusief werknemers) niet onnodig door
bepalingen van de lidstaten te belemmeren. Afspraken over uitwisseling
van kennis en good practices met betrekking tot kwalitatief hoogwaardige
en toegankelijke sociale diensten van algemeen belang worden belangrijker door nieuwe sociale risico’s als gevolg van de overgang naar een
kenniseconomie, vergrijzing en individualisering.
Werkgelegenheidsstrategie
De Raad heeft onder Tsjechisch voorzitterschap besloten de
werkgelegenheidsrichtsnoeren, zoals die in 2008 door de Raad zijn
vastgesteld, ongewijzigd te laten in 2009. Zo blijft de nadruk op daadwerkelijke implementatie van de hervormingen liggen. In 2010 loopt de
huidige implementatieperiode voor de Lissabon-strategie af. Ook na 2010
blijft beleidscoördinatie op sociaaleconomisch terrein echter onverminderd van belang. De Europese Raad van maart 2009 heeft benadrukt
dat de Unie zich na 2010 moet blijven inzetten voor structurele hervormingen, duurzame ontwikkeling en sociale cohesie om de vooruitgang die
geboekt is dankzij de hernieuwde Lissabon-strategie voor groei en
werkgelegenheid te bestendigen, mede in het licht van de huidige
financiële en economische crisis.
Werkgelegenheidstop
In mei 2009 heeft onder Tsjechisch voorzitterschap een
Werkgelegenheidstop plaatsgevonden. De Werkgelegenheidstop was een
ontmoeting tussen de trojka van de drie huidige en aankomende
voorzitterschappen (Tsjechië, Zweden, Spanje), de Commissie en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

50

sociale partners. Inzet van de Top was te spreken over de
werkgelegenheidseffecten van de crisis.
In het verlengde van deze Werkgelegenheidstop heeft de Commissie in
juni 2009 een mededeling gepresenteerd over de reactie van de lidstaten
en de Unie op de economische crisis op het gebied van werkgelegenheid.
De Commissie beoordeelt in de mededeling de maatregelen die de Unie
en lidstaten, mede in het kader van het Europees economisch herstelplan
hebben genomen, als positief. De situatie op de arbeidsmarkt blijft echter
verslechteren en aanvullende actie is gewenst volgens de Commissie. De
toekomstige acties worden onderverdeeld in twee hoofdpunten:
Ad i) Een gedeelde committering: kernprioriteiten en acties Deze
prioriteiten betreffen aanbevelingen aan lidstaten en zijn gerangschikt
onder de drie hoofdthema’s van de Werkgelegenheidstop:
• behouden van werkgelegenheid, creëren van banen en bevorderen
van mobiliteit;
• vergroten van de vaardigheden en matching met arbeidsmarktbehoeften; en
• vergroten van de toegang tot werkgelegenheid.
Ad ii) Beter gebruik maken van Gemeenschapsmiddelen
Het meest in het oog springend voorstel van de Commissie betreft het
Europees Sociaal Fonds (ESF). Volgens de Commissie moeten in 2009 en
2010 middelen versneld vrijkomen. Daarbij wordt de optie gecreëerd om
voor 2009 en 2010 projecten uit te voeren zonder nationale cofinanciering.
Tevens stelt de Commissie voor om een microfinancieringsfaciliteit voor
werkgelegenheid in te stellen. Naast 100 miljoen euro aan financiering via
de EU-begroting zouden instellingen als de EIB kunnen meedoen, zodat
een faciliteit van 500 miljoen euro resulteert. Verdere details over de
uitwerking van de voorstellen zijn nog niet bekend.
Sociale insluiting
Onderdeel van de Europese beleidscoördinatie en de sociale beleidsagenda is de Open Methode van Coördinatie (OMC) op het gebied van
sociale insluiting. De lidstaten berichten regelmatig over hun nationale
implementatie van de Lissabon-strategie door middel van twee soorten
rapporten. Het Nationaal Hervormingsplan inventariseert vanuit een
economische invalshoek de voortgang van de Lissabon-agenda. Het
Nationaal Strategisch Rapport over Sociale Bescherming en Sociale
Insluiting (NSR) beziet de sociale aspecten. Naast sociale insluiting zijn dit
pensioenen en gezondheidszorg. Sociale insluiting is geconcretiseerd in
vier aspecten:
(1) arbeidsparticipatie, opleiding en/of sociaal nuttige bezigheden;
(2) bestrijding van (kinder)armoede en bevordering van participatie van
kinderen en jongeren;
(3) het terugdringen van onderbenutting van inkomensondersteuning; en
(4) het aanpakken van schulden.
In oktober 2008 heeft Nederland een NSR naar de Commissie gestuurd.
Er is op termijn verdieping van het OMC-proces voor sociale bescherming
en sociale insluiting voorzien op de drie onderdelen van de Mededeling
Actieve Integratie, namelijk minimuminkomens, inclusieve arbeidsmarkten en sociale diensten van algemeen belang. Het Sociaal
Beschermingscomité (SPC) werkt in dit verband aan de formulering van
gemeenschappelijke beginselen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

51

Onder Frans voorzitterschap zijn in december 2008 Raadsconclusies
aangenomen over actieve integratie. Leidend is dat het beleid op het
terrein van werkgelegenheid en sociale insluiting primair aan de lidstaten
is en dat op EU-niveau sprake is van ondersteuning en aanvulling.
Arbeidstijdenrichtlijn
De Raad heeft onder Sloveens voorzitterschap in juni 2008 een akkoord
bereikt over de herziening van de arbeidstijdenrichtlijn. In het kader van
medebeslissingsbevoegdheid heeft het Europees Parlement amendementen ingediend, die haaks staan op het gemeenschappelijk standpunt
van de Raad.
Het belangrijkste verschil van inzicht tussen Raad en Europees Parlement
betreft het al dan niet handhaven van de opt out waarmee mag worden
afgeweken van de gemiddelde maximale arbeidstijd van 48 uur. Teneinde
het verschil van inzicht te overbruggen is onder Tsjechisch voorzitterschap
de conciliatieprocedure opgestart. Ondanks de vele (in)formele besprekingen tussen Raad en Europees Parlement is het niet gelukt uit de
impasse te geraken. Het is nu aan de Commissie zich te beraden over het
nemen van vervolgstappen waarbij enerzijds de mogelijkheid bestaat dat
ingebrekestellingen worden gestart tegen lidstaten, en anderzijds de
Commissie met een nieuw voorstel voor een richtlijn kan komen.
Uitzendrichtlijn
Onder Sloveens voorzitterschap is in juni 2008 een akkoord bereikt over
de richtlijn betreffende de arbeidsvoorwaarden van uitzendkrachten. De
richtlijn regelt de toegang van uitzendbureaus tot de arbeidsmarkt en de
arbeidsvoorwaarden van uitzendkrachten. Uitgangspunt hierbij is de
gelijke behandeling van uitzendkrachten. De richtlijn zal leiden tot een
verbetering van de kwaliteit van uitzendarbeid in de hele Europese Unie.
Dit kan positief uitwerken voor het gebruik van uitzendarbeid in de Unie.
Het kan daarmee ook een bijdrage leveren aan een grotere flexibiliteit op
de Europese arbeidsmarkt.
Europese ondernemingsraden
De Raad heeft onder Frans voorzitterschap in december 2008 een akkoord
bereikt over de herziening van de Richtlijn over de Europese Ondernemingsraad uit 1994. De herziening van de richtlijn is onderdeel van de
vernieuwde sociale beleidsagenda. Een wijziging en herschikking van de
richtlijn was nodig omdat het onder andere wenselijk bleek de
communautaire wetgevingsinstrumenten inzake informatie en
raadpleging van de werknemer beter op elkaar te doen aansluiten. De
definities in de richtlijn zijn in lijn gebracht met die uit de overige
medezeggenschapsrichtlijnen. Tevens diende het aandeel bedrijven met
een Europese ondernemingsraad te worden verhoogd. Om het overleg op
grensoverschrijdend niveau doeltreffender te maken, zijn de begrippen
«informatie» en «raadpleging» verduidelijkt.
Overeenkomst sociale partners inzake Maritiem Arbeidsverdrag 2006
De Commissie presenteerde in juli 2008 een omvangrijk sociaal pakket,
inclusief richtlijnvoorstellen en mededelingen, met name op het gebied
van sociale zaken en gezondheidszorg. Deze richtlijn maakt hier onderdeel
van uit. Met dit voorstel wordt de overeenkomst tussen de organisaties
van werkgevers en werknemers in de sector maritiem vervoer over het
Maritiem arbeidsverdrag 2006 (MLC) ten uitvoer gebracht. Doel van het
voorstel is bij te dragen aan het creëren van een sociale minimumstandaard op het terrein van arbeid en inkomen aan boord van (Europese)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

52

zeeschepen en aan eerlijkere mondiale voorwaarden in het belang van
alle betrokken partijen.
Het voorstel dient ook tot wijziging van de richtlijn uit 1999 inzake de
overeenkomst betreffende de organisatie van de arbeidstijd van zeevarenden, gesloten tussen de organisaties van werkgevers en werknemers.
De wijzigingen blijven strikt beperkt tot zaken die in het MLC reeds
geregeld zijn.
Met het opnemen van (een groot deel van) de bepalingen van het MLC in
het Gemeenschapsrecht zal het werken in de maritieme sector aantrekkelijker worden voor Europese zeevarenden. Tevens zal het een bijdrage
leveren aan het creëren van een minimum sociaal beschermingsniveau
voor alle zeevarenden werkzaam aan boord van zeeschepen wereldwijd
en aan eerlijker wereldwijde concurrentievoorwaarden. De Raad bereikte
hierover in december 2008 een politiek akkoord.
Richtlijn overdraagbaarheid aanvullende pensioenen
De richtlijn overdraagbaarheid van aanvullende pensioenen stelt zich ten
doel deelnemers aan bedrijfspensioenregelingen het recht te verlenen
pensioenen op te bouwen en deze te behouden. Hiermee wordt beoogd
de arbeidsmobiliteit binnen de nationale arbeidsmarkt en tussen de
lidstaten te bevorderen. De richtlijn bevat inhoudelijke bepalingen over de
vestigingsperiode (de tijd die een werknemer moet deelnemen voordat hij
pensioenaanspraken heeft opgebouwd) en het behoud van de slaperrechten (de pensioenrechten opgebouwd bij een vorige werkgever).
Dit dossier is onder het Portugese voorzitterschap in de Raad van
december 2007 voor het laatst aan de orde geweest. De tegenstellingen
op het punt van de lengte van de vestigingsperiode bleken onoverbrugbaar. De inspanningen van het Sloveens voorzitterschap om hierover
tot een compromis te komen, zijn niet geslaagd. Na deze pogingen ligt het
onderwerp stil. Het Franse en het Tsjechische voorzitterschap hebben het
onderwerp niet meer geagendeerd.
Flexicurity
Tijdens het Tsjechische voorzitterschap zijn Raadsconclusies aangenomen
over flexicurity in het licht van de crisis. De Raadsconclusies zijn
gebaseerd op de gedachte dat in deze tijden van crisis en oplopende
werkloosheid een goed flexicurity beleid van belang is, bijvoorbeeld waar
het gaat om het ondersteunen van werknemers bij transities. De
conclusies benadrukken dat een goede balans tussen flexibiliteit en
zekerheid moet worden gezocht, bijvoorbeeld door een sociale
zekerheidsstelsel dat voldoende inkomensbescherming biedt en tegelijkertijd de juiste prikkels biedt om terugkeer naar de arbeidsmarkt te
stimuleren. Verder wordt het belang van een goede ondersteuning van
werknemers bij baanverandering genoemd onder meer door proactieve
arbeidsbemiddeling en het inspelen op veranderingen op de arbeidsmarkt
door middel van scholing. Tijdens de Europese Raad van juni 2009
werden deze conclusies bekrachtigd.
Ontwikkelingen in het kader van het Beijing Platform for Action
Op de wereldvrouwenconferentie van Beijing in 1995 heeft de Unie zich
verplicht om uitvoering te geven aan het aldaar vastgestelde actieprogramma dat strategische doelstellingen met bijbehorende acties op
twaalf terreinen omvat. Elk half jaar behandelt de Raad een specifiek
terrein uit dit actieprogramma en besluit daarbij over indicatoren, die een
vergelijking op het betreffende terrein tussen lidstaten mogelijk moeten
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

53

Onder het Franse voorzitterschap zijn Raadsconclusies vastgesteld inzake
nieuwe indicatoren over vrouwen en gewapend conflict. Nederland is
verheugd over de ontwikkeling van Raadsconclusies op het terrein van
vrouwen en gewapend conflict. Dit biedt de mogelijkheid voor de Unie om
hier bij resoluties van de VN-veiligheidsraad te lobbyen voor een
gelijksoortig raamwerk voor monitoring.
Tevens zijn onder het Franse voorzitterschap Raadsconclusies vastgesteld
inzake een herziening van de in 2000 overeengekomen indicatoren over
de combinatie van arbeid en zorg. Het Franse voorzitterschap heeft
voorgesteld de indicatoren over arbeid en zorg te handhaven, waarbij
Nederland erin is geslaagd het stimuleren van flexibele werktijden en
ruime openingstijden aan te zetten.
In 2010 wordt de 15e verjaardag van het Beijing Platform for Action
gevierd. De regionale commissies van de Verenigde Naties zullen in dit
verband een review uitvoeren van de resultaten van de implementatie van
het Platform. In november 2009 zal de Economische Commissie voor
Europa in Genève bijeenkomen om de viering voor te bereiden. Tijdens de
Raad van november 2009 zullen naar verwachting hierover Raadsconclusies worden aangenomen.
Sociale diensten van algemeen belang
In Europees verband is een tijd gediscussieerd over de vraag of
onduidelijkheden en knelpunten in de relatie tussen enerzijds diensten
van algemeen belang (DAB) – en meer specifiek sociale diensten van
algemeen belang (SDAB) – en anderzijds de EU Interne Markt- en
concurrentieregelgeving, geadresseerd moeten worden door de introductie van EU-regelgeving. De aanvankelijke plannen van de Commissie
om met regelgeving voor SDAB te komen, zijn in de loop van 2007
bijgesteld. Dit als gevolg van de gebleken opstelling van EU-lidstaten (in
consultatieprocessen), adviezen van onafhankelijke juridische deskundigen, alsmede relevante andere diensten binnen de Commissie. De
mededeling over DAB van november 2007 dicht een belangrijke rol toe
aan het Protocol betreffende DAB behorend bij het Verdrag van Lissabon.
De mededeling bevat geen voorstellen voor horizontale regelgeving voor
DAB en het optreden van de Unie zal zich beperken tot een sectorspecifieke benadering.
Voor SDAB wordt nu gewerkt langs twee sporen. Het Sociaal
Beschermingscomité (SPC) richt zich op de verheldering van de relatie
tussen SDAB enerzijds en de Interne Markt- en concurrentieregelgeving
anderzijds. Het SPC wil op deze wijze ook bijdragen aan activiteiten van de
Commissie om de juridische zekerheid wat betreft SDAB te versterken.
Er wordt daarnaast gekoerst op een meer systematische versterking van
de kwaliteit en de toegankelijkheid van deze diensten. Er is in dit verband
op termijn een uitbreiding en verdieping van het OMC-proces voorzien
(zie onder «sociale insluiting»).
Gelijke kansen voor vrouwen en mannen: actief en waardig ouder worden
Tijdens het Tsjechisch voorzitterschap zijn Raadsconclusies aangenomen
betreffende gelijke kansen voor vrouwen en mannen: actief en waardig
ouder worden. In de Raadsconclusies worden de lidstaten aangespoord
om in het licht van de vergrijzing mannen en vrouwen gelijk te behandelen als het gaat om werkgelegenheid, pensioenen, toegang tot de
gezondheidszorg en maatschappelijke participatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

54

Richtlijn gelijke behandeling buiten arbeid
In juli 2008 heeft de Commissie als onderdeel van de sociale agenda een
richtlijnvoorstel gepresenteerd voor uitbreiding van de Europese
richtlijnen gelijke behandeling buiten de arbeidsmarkt met de gronden
handicap, godsdienst of geloofsovertuiging, leeftijd en seksuele oriëntatie.
De Commissie baseert haar voorstel voor uitbreiding van de richtlijnen
gelijke behandeling buiten de arbeidsmarkt op artikel 13 EG-verdrag
(maatregelen ter bestrijding van discriminatie).
Nederland staat positief tegenover een Europees kader voor het verbod
van discriminatie op grond van godsdienst of overtuiging, handicap,
leeftijd en seksuele geaardheid, maar heeft momenteel een algemeen
studievoorbehoud op de gehele richtlijn. Nederland zet in op het
voorkomen van disproportionele financiële, praktische en juridische
gevolgen en onnodige aanbodgestuurde aanpassingen als gevolg van de
richtlijnverplichtingen.
Europees Globaliseringsfonds
De Commissie heeft eind 2008 een voorstel voor herziening van het
Europees Globaliseringsfonds (EGF) gelanceerd. Met dit fonds stelt de
Unie jaarlijks 500 miljoen euro beschikbaar aan bedrijven die door de
nadelen van globalisering over moeten gaan tot grootschalige ontslagen.
Bedrijven die via begeleiding en scholing ontslagen werknemers van werk
naar werk willen begeleiden kunnen een beroep doen op dit fonds. De
criteria waaraan bedrijven moeten voldoen om een beroep op het EGF te
kunnen doen zijn in het voorjaar van 2009 versoepeld.
De versoepeling bestaat uit een tijdelijke verruiming van de doelstelling
van het EGF. Een aanvraag kan tot eind 2011 niet alleen aangevraagd
worden om de gevolgen van globalisering het hoofd te bieden, maar ook
in verband met gevolgen van de economische en financiële crisis. Verder
is er een tijdelijke (ook tot eind 2011) verhoging van de EU-financiering
van 50% naar 65%. De drempel voor het aantal ontslagen om een
aanvraag in te dienen, is structureel verlaagd van 1000 naar 500
ontslagen.
Nederland heeft zich sterk gemaakt om het budget voor het fonds te
handhaven op maximaal 500 miljoen euro per jaar. Dit punt wordt nog
eens extra benadrukt door een verklaring van die strekking, onder andere
ondertekend door Nederland, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Zweden en
Denemarken. Ook wilden veel lidstaten het EU-financieringsdeel verhogen
naar 75%, mede onder Nederlandse druk is dit beperkt tot 65% en tot twee
jaar (tot eind 2011).
Roma
Tijdens het Tsjechisch voorzitterschap zijn Raadsconclusies aangenomen
betreffende de integratie van de Roma. De doelstelling van de Raadsconclusies is primair politieke aandacht generen voor de positie van de
Roma. De lidstaten worden door het aannemen van deze Raadsconclusies
op vrijwillige basis uitgenodigd rekening te houden met een aantal
principes bij het maken van nationaal beleid.
Gezinsbeleid
In mei 2007 is onder Duits voorzitterschap de Alliantie voor het gezin van
start gegaan. Dit betreft een samenwerkingsverband van Europese
Ministers van Gezinszaken met als doel uitwisseling van kennis en
ervaring. De destijds door de Commissie uitgebrachte Mededeling
Solidariteit tussen generaties moet lidstaten helpen de gevolgen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

55

demografische veranderingen aan te pakken door het nemen van
gezinsvriendelijke maatregelen.
In februari 2009 stelde het Tsjechisch voorzitterschap de Barcelonadoelstellingen ter discussie, gericht op de uitbreiding van de kinderopvang om zo het evenwicht tussen werk en privéleven te bevorderen. Uit
een ministersbijeenkomst kwam naar voren dat zowel oude als nieuwe
lidstaten het combineren van werk en gezin een prioriteit vinden, maar
van mening verschillen over de aanpak ervan. Aan de Barcelonadoelstellingen wordt echter vastgehouden. Doel is dat de lidstaten
zorgdragen voor een opvangaanbod van:
– tenminste 33% voor kinderen tot drie jaar;
– tenminste 90% voor kinderen van drie tot de leerplichtige leeftijd.
De discussie krijgt binnen de Unie een vervolg in de bijeenkomsten van de
ministers van Sociale Zaken en Werkgelegenheid als het gaat om
onderwerpen als gelijke kansen en gelijke behandeling.
Beleid in voorbereiding
Verordening over de coördinatie van sociale zekerheidssystemen
De sociale zekerheidspositie van migrerende werknemers binnen de
Europese Unie wordt geregeld door twee verordeningen: de één bevat de
materiële bepalingen (de basisverordening) en de ander de uitvoeringsbepalingen (de uitvoeringsverordening). Deze verordeningen zijn nodig
voor de grensoverschrijdende coördinatie van de sociale zekerheidswetgeving. In 1998 is de Commissie een groot project gestart om beide
verordeningen te moderniseren en te vereenvoudigen. De herziening van
de materiële bepalingen is grotendeels voltooid en heeft geresulteerd in
de nieuwe verordening, die pas toepasbaar wordt als ook de nieuwe
uitvoeringsverordening gereed is. De herziening van de uitvoeringsbepalingen is onder Frans voorzitterschap in 2008 afgerond. Nu resteert
de totstandkoming van een spoedig politiek akkoord met het Europees
Parlement.
Zwangerschapsverlof en ouderschapsverlof
Het Tsjechische voorzitterschap is begonnen met de behandeling van de
Commissievoorstellen voor het vervangen van de zwangerschapsverlofrichtlijn (zie hierna) en de richtlijn zwangerschap zelfstandigen (zie hierna).
Deze voorstellen maken onderdeel uit van een pakket van maatregelen
voorvloeiend uit de routekaart van de Commissie betreffende de
gelijkheid van mannen en vrouwen. De Commissie stelt dat betere
ondersteuning van maatregelen om beroep, privé- en gezinsleven te
combineren mannen en vrouwen meer keuzevrijheid zal bieden en ook zal
bijdragen tot bepaalde centrale beleidsdoelstellingen van de Unie, met
name ten aanzien van groei en werkgelegenheid, de sociale integratie van
kwetsbare groepen en gendergelijkheid. Naast bovengenoemde
voorstellen stelt de Commissie eveneens een wijziging voor van de
richtlijn betreffende ouderschapsverlof. De sociale partners hebben in juli
2008 laten weten dat zij zelf over deze richtlijn willen onderhandelen
conform artikel 138 EG-verdrag.
Zwangerschapsverlofrichtlijn
Het doel van dit voorstel is het verbeteren van de bescherming die de
huidige richtlijn biedt voor deze werkneemsters. In dit kader wil de
Commissie de periode voor zwangerschaps- en bevallingsverlof van
veertien naar achttien weken uitbreiden. Daarnaast stelt de Commissie
een uitbreiding van de periode van verplicht verlof van twee naar zes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

56

weken voor. Het doel van deze uitbreiding is om de werkneemster te laten
herstellen van de bevalling. Door deze uitbreiding zal het voor de
werkneemster ook gemakkelijker worden om terug te keren op de
arbeidsmarkt aan het einde van haar verlof.
Het voorstel bevat daarnaast een uitbreiding van de ontslagbescherming
en werknemersrechten tijdens het verlof en na de terugkeer op het werk,
verschuiving van de bewijslast (conform de gelijke behandelingsrichtlijnen) en uitbreiding van de bevoegdheid van het gelijke
behandelingsorgaan (in Nederland is dat de Commissie Gelijke Behandeling) voor zaken die vallen onder deze richtlijn.
Richtlijn zwangerschap zelfstandigen
Belangrijkste onderdelen van het voorstel zijn de verplichting voor
lidstaten om maatregelen te nemen zodat meewerkende echtgenoten
(inclusief – overeenkomstig nationale wetgeving – erkende levenspartners) op hun verzoek over ten minste hetzelfde niveau van sociale
zekerheidsbescherming kunnen beschikken als zelfstandigen. Daarnaast
stelt de Commissie maatregelen voor om vrouwelijke zelfstandigen en
meewerkende echtgenoten in aanmerking te laten komen voor een
periode van zwangerschapsverlof overeenkomstig bovengenoemde
richtlijn. Gedurende dit verlof dienen vrouwelijke zelfstandigen en
meewerkende echtgenoten een adequate uitkering te ontvangen. Deze is
ten minste gelijk aan het inkomen dat de betrokkene bij ziekte zou
ontvangen of – indien dit niet van toepassing is – aan een andere op
nationaal niveau vastgestelde gelijkwaardige uitkering.
Ouderschapsverlof
Het voorstel van de Commissie tot herziening van de huidige richtlijn
betreffende ouderschapsverlof maakt (net als de zwangerschapsrichtlijn
en de richtlijn gelijke behandeling van zelfstandigen) onderdeel uit van
een pakket van maatregelen voortvloeiend uit de routekaart van de
Europese Commissie betreffende de gelijkheid van mannen en vrouwen.
De sociale partners op Europees niveau hebben in juli 2008 laten weten
dat zij zelf over deze richtlijn willen onderhandelen conform artikel 138
EG.
Het voorstel tot herziening dat thans voorligt, houdt onder andere de
volgende wijzigingen in: de verlenging van het recht op ouderschapsverlof met een maand (met een mogelijkheid om op nationaal niveau te
besluiten hoe deze extra maand het beste kan worden gebruikt ter
bevordering van het nemen van ouderschapsverlof door vaders) en het
onderstrepen van het belang van inkomen tijdens het ouderschapsverlof
(de betaling of andere vergoedingen kunnen echter worden bepaald op
nationaal niveau).
In de tweede helft van 2009 zal Nederland zijn standpunt met betrekking
tot dit akkoord bepalen.
Visserijverdrag
Het Maritiem Arbeidsverdrag 2006 sloot de visserijsector van zijn
toepassingsgebied uit. Het Visserijverdrag beoogt de vaststelling van
internationale minimumnormen voor de visserij. Dit brengt de herziening
met zich mee van het Verdrag betreffende de minimumleeftijd voor
toelating tot de tewerkstelling als visser van 1959, het Verdrag betreffende
het geneeskundig onderzoek van vissers van 1959, het Verdrag betreffende de arbeidsovereenkomst van vissers van 1959 en het Verdrag
betreffende accommodatie van scheepsbemanningen (vissers) van 1966.
Voorts heeft het verdrag betrekking op belangrijke kwesties zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

57

gezondheid en veiligheid op het werk, bemanningssterkte en rusttijden,
bemanningslijst, repatriëring, werving en aanstelling, sociale zekerheid,
naleving en handhaving.
Het verdrag heeft als doel een gelijk speelveld te scheppen in de visserij
op het gebied van levens- en arbeidsomstandigheden voor vissers en
eerlijker mededingingsvoorwaarden wereldwijd in de sector. Voorgesteld
wordt dat de Raad de lidstaten machtigt in het belang van de Europese
Gemeenschap het Verdrag inzake arbeid in de visserij van de Internationale Arbeidsorganisatie van 2007 te bekrachtigen.
Sociale agenda
In juli 2008 heeft de Commissie een mededeling uitgebracht over de
vernieuwde sociale agenda. De sociale agenda loopt in 2010 af. De
mededeling dient tevens voor de discussie over de vaststelling van een
nieuwe sociale agenda 2010–2015 onder een nieuwe Commissie. Het
kabinet heeft hierover een adviesaanvraag ingediend bij de SER. Deze
aanvraag is door SER gekoppeld aan de adviesaanvraag van het kabinet
over de Lissabon-strategie na 2010. Naar aanleiding van beide aanvragen
heeft de SER in juni 2009 één SER-advies uitgebracht. De kabinetsreactie
op het SER-advies zal de basis vormen voor het standpunt van het kabinet
over de Lissabon-strategie na 2010.
Routekaart Gender equality
Eind 2010 komt er een nieuw beleidskader voor emancipatie, in vervolg
op de zogenaamde Routekaart 2006–2010. De routekaart bevat de
activiteiten van de Commissie op zes prioritaire terreinen: economische
onafhankelijkheid van vrouwen; gelijke vertegenwoordiging in besluitvorming; uitroeiing van alle vormen van gendergerelateerd geweld en van
genderstereotypen; en de bevordering van gendergelijkheid in extern- en
ontwikkelingsbeleid. De tussentijdse evaluatie van 2008 beschrijft hoe de
acties sinds maart 2006 hebben bijgedragen aan de verwezenlijking van
de doelstellingen van de routekaart. Een definitieve evaluatie van de
routekaart is gepland voor 2010.
Gezond en waardig ouder worden
Het Zweeds voorzitterschap heeft gezond en waardig ouder worden
benoemd tot speerpunt en zal hierover in september 2009 een conferentie
organiseren. Doel is om de waardigheid en levenskwaliteit van ouderen in
Europa te vergroten. Een groot aantal lidstaten geeft al prioriteit aan
ouderenbeleid. Om kwalitatief goede ouderenzorg te bereiken, is het
belangrijk dat werkers in de zorg beter samenwerken en de oudere
centraal stellen. Het Zweeds voorzitterschap zal Raadsconclusies over dit
onderwerp opstellen.
Volksgezondheid
Stand van zaken
Het werkterrein van het volksgezondheidsdeel van de Raad WSBVC
betreft naast gezondheidsbeleid, voedselveiligheid en geneesmiddelen.
De aanvullende rol van de Unie spitst zich in deze periode met name toe
op het bestrijden van grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen,
zoals de wereldwijde uitbraak van het A(H1N1)-virus. Daarnaast kent
bijvoorbeeld ook de Lissabon-strategie veel aanknopingspunten voor
Europese samenwerking bij het vormgeven van volksgezondheidsbeleid.
Ook het onderzoeksbeleid van de Unie heeft sterke raakvlakken met het
volksgezondheidsbeleid (innovatie). Met de discussie rond de ontwerp-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

58

richtlijn patiëntenrechten bij grensoverschrijdende zorg is duidelijk
geworden dat ook de interne marktregelgeving van de Unie zijn invloed
heeft op gezondheidszorg.
Raadsaanbeveling betreffende patiëntveiligheid, met inbegrip van de
preventie en bestrijding van zorginfecties
Een groot aantal patiënten krijgt bij opname in Europese ziekenhuizen te
maken met onbedoelde schade, zoals ziekenhuisinfecties. Dit zorgt niet
alleen voor een grote impact op patiënt en familie, maar ook voor een
grote belasting van de ziekenhuiscapaciteit en een extra kostenpost voor
de begroting. Vanwege grote verschillen in aanpak tussen de lidstaten, is
uitwisseling van goede praktijken belangrijk; hier ligt de meerwaarde van
de Unie.
De Raad van juni 2009 nam een Raadsaanbeveling over dit onderwerp
aan. Naast het uitwisselen van goede praktijken worden in de Raadsaanbeveling onder andere aanbevelingen gedaan voor de ontwikkeling
van nationale patiëntveiligheidsinitiatieven en -programma’s, het
betrekken en informeren van de patiënt over patiëntveiligheid, brede
meldings- en leersystemen zonder schuldvraag en patiëntveiligheid in
opleiding en scholing van gezondheidswerkers. Nederland herkent veel
van de aanbevelingen, omdat deze hier reeds worden uitgevoerd.
Raadsaanbeveling op het gebied van zeldzame ziekten
Het voorstel beveelt aan nationale plannen op te stellen om universele
toegang tot hoogwaardige zorg te realiseren voor patiënten met een
zeldzame aandoening. Zeldzame ziekten moeten eenduidig gedefinieerd
worden zodat zij herkenbaar zijn in de zorg. Daartoe moet de International
Classification of Diseases (ICD-11) aangepast worden. Onderzoek naar
oorzaken, behandelingen en sociale gevolgen van deze ziekten moet op
nationaal en gemeenschapsniveau gestimuleerd worden. Bestaande
netwerken van experts en expertisecentra moeten verder ontwikkeld
worden om Europese deskundigheid zo goed mogelijk te bundelen.
Patiëntenorganisaties moeten meer zeggenschap én ondersteuning
krijgen binnen de lidstaten. Duurzaamheid creëren via geschikte
financieringsprocessen is het sluitstuk van de aanbevelingen. De Raad van
juni 2009 nam een Raadsaanbeveling aan.
Richtlijn betreffende de toepassing van de rechten van patiënten bij
grensoverschrijdende gezondheidszorg
Dit voorstel biedt de Europese burger meer kansen om planbare zorg te
gebruiken in andere EU-lidstaten. Vooral burgers met zeer specifieke
aandoeningen en of woonachtig in grensstreken kunnen hier voordeel van
hebben, al is dit voor de Nederlandse burgers nu al goed geregeld in de
Zorgverzekeringswet.
Het Europees Parlement heeft inmiddels een geamendeerde versie van
het richtlijnvoorstel aangenomen. De Raad is nog niet zover en tussen de
lidstaten onderling en met de Europese Commissie bestaat er nog
discussie op een aantal fundamentele punten.
Een aantal lidstaten, vooral die beschikken over een publiek zorgstelsel,
willen private zorgaanbieders die geen deel uitmaken van het sociale
zekerheidsstelsel, uitsluiten van het bereik van de richtlijn. Het Europese
Hof van Justitie heeft echter in zijn jurisprudentie bepaald dat de vrij
verkeersregels, waar de richtlijn op is gebaseerd, gelden voor alle soorten
zorgaanbieders. Nederland deelt deze visie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

59

Verder wil een aantal lidstaten, waaronder Nederland, de langdurige zorg
het liefst uitsluiten van het bereik van de richtlijn. Dit omdat een recht op
grensoverschrijdende langdurige zorg de solidariteit in de langdurige zorg
kan ondermijnen. Indien dit juridisch niet mogelijk is, kan Nederland ook
instemmen met een bepaling die stelt dat voor zorg waaraan een
overnachting is verbonden, het vereiste van voorafgaande toestemming
kan worden gesteld. De criteria voor het vragen van voorafgaande
toestemming, alvorens grensoverschrijdende zorg te vergoeden, vormen
in ieder geval nog een discussiepunt. De Commissie is van mening dat
sommige lidstaten hierbij verder willen gaan dan wat het Europese hof
heeft bepaald in zijn jurisprudentie. Daarmee wordt het recht van burgers
op grensoverschrijdende zorg uitgehold. Nederland deelt de mening van
de Commissie dat de lidstaten hierin niet verder moeten gaan dan door
het Hof is bepaald. Ten slotte willen de lidstaten hun samenwerking
verder versterken. Ook ten aanzien van kwaliteit en veiligheid van de zorg,
maar alleen op vrijwillige basis. Een vorm van verplichte samenwerking
zoals de Commissie die voorstelt op basis van artikel 95, is volgens de
lidstaten niet wenselijk en juridisch niet mogelijk.
Het Zweedse voorzitterschap streeft naar een politiek akkoord op de
Gezondheidsraad van december 2009.
Griep A/H1N1
Tijdens de lunch op de Raad van juni 2009 bespraken de
EU-Gezondheidsministers de ontwikkelingen rond de uitbraak van de
griep A(H1N1). Na de buitengewone vergadering van 30 april 2009 heeft
de Commissie een task force opgericht, waar de meest relevante
directoraten-generaal van de Commissie in deelnemen. Nauwe samenwerking is en blijft immers nodig gezien het dreigingsbeeld; dit wordt
algemeen onderkend. Informatie van deskundigen dient nauwkeurig
geëvalueerd te worden en op basis daarvan dienen weloverwogen
beslissingen genomen te worden. Er moet ook gekeken worden naar de
mogelijkheden van gecentraliseerde procedures rond markttoelating van
producenten van vaccins, ook voor seizoensgriepvaccinatie. Solidariteit is
belangrijk binnen de Unie, maar ook daarbuiten, met name voor
derdewereldlanden. Een groep deskundigen heeft aanbevelingen
opgesteld die aan de informele Raad van juli 2009 zijn gerapporteerd.
Deze aanbevelingen zouden als rode draad moeten gaan fungeren voor
de lidstaten.
De discussie in de informele Raad van juli 2009 spitste zich toe op een
mogelijke EU-brede coördinatie van de aanschaf van voldoende vaccins
om deze binnen de Unie strategisch in te kunnen zetten. De Commissie
deed daarvoor tamelijk vergaande voorstellen, die niet bij alle landen in
goede aarde vielen. Toen de DG WHO, dr. Chang, in een videoboodschap
pleitte voor een nationale aanpak ter voorbereiding op de griep, viel een
mogelijk politiek draagvlak voor het Commissievoorstel. Nederland gaf –
evenals een tiental andere landen – aan dat vanwege de primaire
verantwoordelijkheid van de minister van Gezondheid voor de
gezondheid van de eigen bevolking, er al een contract is afgesloten met
de vaccinindustrie. Het Zweeds voorzitterschap kondigde een extra
Gezondheidsraad aan op 16 oktober a.s. die geheel gewijd wordt aan de
grieppandemie.
Geneesmiddelenpakket
Het geneesmiddelenpakket betreft:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

60

a) een richtlijn betreffende informatie voor de patiënt over geneesmiddelen;
b) een wetgevend voorstel tot wijziging van het farmaceutische systeem
van geneesmiddelenbewaking in de Unie (proces Farmacovigilantie);
c) een richtlijn over de strijd tegen namaakgeneesmiddelen.
Het geneesmiddelenpakket bestaat uit een aantal maatregelen die moeten
bijdragen aan medicatieveiligheid (door goede patiënteninformatie en
registratie van bijwerkingen) en de ontwikkeling van nieuwe innovatieve
geneesmiddelen. Farmacovigilantie is het proces dat EU-breed bijwerkingen van geneesmiddelen tijdig moet detecteren. De komende jaren
zullen de onderwerpen uit dit pakket veelvuldig op politieke agenda’s
komen te staan, zowel nationaal, EU-breed als mondiaal. Ook komt er een
tussentijdse evaluatie van EU-regels voor toelating van geneesmiddelen
op de markt.
In de Raad van juni 2009 vond een bespreking plaats op basis van
voortgangsrapporten. Lidstaten gaven aan vóór geneesmiddelenbewaking te zijn. Wel is de samenstelling van de Pharmacovigilance Risk
Assessment Advisory Committee een punt van zorg. De Commissie zoekt
in samenwerking met het Zweeds voorzitterschap naar een oplossing, die
gericht is op centralisatie van het huidige stelsel. De infrastructuur voor
alle wetenschappelijke comités is groot en moeilijk te hanteren. De
Commissie stelt daarom voor om in dit comité de lidstatenvertegenwoordiging los te laten en te kiezen voor tien leden die de
lidstaten vertegenwoordigen en vijf leden benoemd door de Commissie.
Veel lidstaten zijn hier tegen en willen een volwaardige vertegenwoordiging in dit belangrijke comité.
Voor namaakgeneesmiddelen levert de risicogebaseerde benadering ook
kritiek op van de lidstaten, maar de Commissie staat hier pal achter. Bij de
toepassing van de regels zal gekeken worden naar de veiligheidskenmerken en de toepasbaarheid. Informatie aan patiënten blijft een
controversieel onderwerp en lidstaten willen zich richten op de andere
voorstellen. Het Zweeds voorzitterschap kan zo ook beter zijn prioriteiten
vaststellen. De Commissie vindt echter dat de discussie over informatie
aan patiënten nu echt op communautair niveau moet worden opgelost
met een goed wettelijk kader. Het Tsjechisch voorzitterschap heeft
aangegeven dat gewacht moet worden op het standpunt van het
Europees Parlement voordat de Raad een definitief standpunt kan gaan
innemen. Het Zweeds voorzitterschap zal dit pakket weer inhoudelijk
bespreken, waarbij de nadruk dan zal liggen op de dossiers vervalste
geneesmiddelen en geneesmiddelenwaakzaamheid.
Financiële handhaafbaarheid van gezondheidssystemen
De belangrijkste factoren die de zorguitgaven beïnvloeden, zijn een
vergrijzende bevolking, medische vooruitgang en innovaties en de
toenemende vraag naar zorg en verwachtingen van patiënten. Het
Tsjechisch voorzitterschap richtte zich voornamelijk op de definitie van
financiële houdbaarheid en op de analyse van de beschikbare bronnen
voor gezondheidszorgfinanciering. Wat betreft de financiering van
langdurige zorg moet er aandacht komen voor de druk die de groeiende
vraag naar langdurige zorg hierop legt. Dit in relatie tot negatieve
demografische ontwikkelingen en het gebrek aan aanbieders van dit type
van zorg. De high level conferentie over de financiële handhaafbaarheid
van gezondheidssystemen van mei 2009 bood een forum aan de lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

61

voor het uitwisselen van ervaringen, goede praktijkvoorbeelden en
informatie over zorgsystemen en hun financiële houdbaarheid.
Richtlijn orgaandonatie en -transplantatie
De Commissie stelt in haar richtlijnvoorstel maatregelen voor om de
veiligheid van patiënten in de Unie die organen ontvangen, te waarborgen
door kwaliteits- en veiligheidseisen te stellen aan transplantatiesystemen
in de lidstaten. Elke lidstaat zou een bevoegde autoriteit dienen op te
richten die toe moet zien op de naleving van de voorschriften. De richtlijn
bepaalt dat de nationale programma’s voor donorwerving en transplantatie moeten voldoen aan gemeenschappelijke criteria voor de beoordeling en selectie van donoren, beoordeling van de processen van
organisaties die betrokken zijn bij orgaandonatie en transplantatie, de
opleiding van zorgverleners en de traceerbaarheid van organen.
Ongewenste voorvallen, ernstige bijwerkingen en besmettingen moeten
centraal worden gerapporteerd en geregistreerd. Ook stelt de Commissie
voor dat er eisen gesteld moeten worden aan de beoordeling van de
gezondheid van levende donoren en aan de voorlichting die zij
ontvangen. Daarnaast is het voorstel van de Commissie om een
registratiesysteem in te richten voor levende donoren.
De Raad van juni 2009 nam nota van een tussentijds verslag van het
Tsjechisch voorzitterschap. Het Zweeds voorzitterschap zal dit onderwerp
in de tweede helft 2009 weer actief op de agenda zetten.
E-health
In februari 2009 vond onder Tsjechisch voorzitterschap een eerste
bijeenkomst plaats over e-health. De bijdragen van de lidstaten varieerden
van geautomatiseerde huisartspraktijken (elektronische agenda) tot
teleradiologie en internet in de geestelijke gezondheidszorg. Geconcludeerd werd dat e-health niet per se leidt tot kostenbesparing, maar wel tot
kwaliteitsverbetering. Ook werd geconcludeerd dat lidstaten veel van
elkaar kunnen leren. Nederland noemde het Elektronisch Patiëntendossier
als een mooi voorbeeld van de voortgang van ICT in de zorg. Het Spaans
voorzitterschap zal een grote e-health conferentie organiseren in
Barcelona. Daarmee lijkt e-health zich definitief een plaats te hebben
verworven op de Europese beleidsagenda. Het Zweeds voorzitterschap zal
Raadsconclusies opstellen.
Alcohol
Het Europese alcoholbeleid is een speerpunt van het Zweedse voorzitterschap. Voor dit onderwerp zijn een ministers- en een deskundigenvergadering belegd. De Zweden willen alcoholbeleid hoog op de
EU-agenda houden en meer aandacht vragen voor marketing- en
prijsbeleid. Tijdens de informele Raad van juli 2009 is gesproken over
alcoholmarketing en jeugdig drinkgedrag. Tijdens het deskundigenoverleg
alcohol en gezondheid op 21 en 22 september 2009 staan de volgende
onderwerpen op de agenda: foetaal alcoholsyndroom; alcoholmarketing
en jeugdig drinkgedrag; volwassenen en alcohol; en de invloed van prijs
en beschikbaarheid. Dit tweedaagse deskundigenoverleg wordt op 23
september 2009 gevolgd door een WHO-expertbijeenkomst over alcohol,
HIV/AIDS en tbc.
Antimicrobiële resistentie
Zweden heeft antimicrobiële resistentie op de voorzitterschapagenda
gezet en is voornemens Raadsconclusies op te stellen. In 2001 heeft de
Commissie een communautaire strategie tegen antimicrobiële resistentie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

62

opgesteld, vergezeld van een aanbeveling van de Raad over het
verstandig gebruik van antibiotica in de menselijke geneeskunde. Deze
strategie is toegespitst op de onderdelen: surveillance,
infectieziektepreventie/hygiëne, onderzoek en internationale samenwerking. Nederland juicht initiatieven van de Commissie op dit onderwerp
toe. Resistente organismen houden zich niet aan landsgrenzen. Daarom is
dit bij uitstek een onderwerp waar een internationale aanpak gerechtvaardigd is. Dit betekent overigens niet dat aanvullend nationaal beleid er
niet toe zou doen. Nederland voert al jaren beleid op het gebied van
preventie van resistentie tegen antibiotica. Zorgvuldig voorschrijven van
antibiotica door artsen en dierenartsen behoort hiertoe. Recent is een
meerjarenprogramma van start gegaan dat aandacht geeft aan preventie
van resistentie en aan het zoeken naar nieuwe antibiotica. Het Nederlandse beleid sluit daarmee aan bij het algemene Europese beleid,
evenals bij het beleid van de huidige EU-voorzitter Zweden. Het Zweeds
voorzitterschap zal zich vooral richten op het bevorderen van de ontwikkeling van een nieuwe generatie antibiotica.
Groenboek «Gezondheidswerkers in Europa»
Met dit in december 2008 uitgebrachte groenboek wil de Commissie een
debat op gang brengen over de vergrijzing van de bevolking en de
vergrijzing van het zorgpersoneel, een probleem waar alle EU-lidstaten
mee te kampen hebben. Als gevolg daarvan zijn in de zorgsector in de
lidstaten problemen te verwachten op de arbeidsmarkt. Ook migratie van
zorgpersoneel, zowel binnen de Europese Unie zelf als migratie vanuit
derde landen, speelt daarbij een rol. De voorgestelde maatregelen zijn ter
aanvulling op het nationale beleid van de lidstaten en liggen in de sfeer
van het faciliteren van partnerschappen, ondersteuning bij netwerken en
uitwisseling van goede praktijken.
Het kabinet is van mening dat de in het groenboek opgenomen maatregelen een goede aanvulling vormen op het Nederlandse arbeidsmarktbeleid in de zorgsector. Een duidelijk onderscheid dient gemaakt te
worden ten aanzien van de mobiliteit van gezondheidswerkers binnen de
Unie zelf (vrij verkeer van werknemers) en die van gezondheidswerkers
van buiten de Unie (vermijden van brain drain). De lidstaten en andere
stakeholders hebben tot 1 april 2009 kunnen reageren op het groenboek.
De reacties van de lidstaten, andere stakeholders en het standpunt van de
Commissie komen aan de orde in de Werkgroep Europese arbeidsmarkt
van 24 september 2009. Verwacht wordt dat het groenboek in het najaar
van 2009 door de Commissie zal worden vastgesteld.
Beleid in voorbereiding
Mededeling inzake de bestrijding door voedsel overgedragen salmonella
in de Unie
Deze mededeling gaat in op de effecten van genomen maatregelen
binnen de Unie die hebben geresulteerd in een daling van het aantal
salmonellavoedselinfecties bij de mens, met daarnaast voorstellen voor
maatregelen die voortvloeien uit bestaande Europese regelgeving.
Mededeling actie tegen kanker
Dit betreft een voorstel voor een Europees platform van belanghebbenden
op alle niveaus (EU, nationaal, regionaal en lokaal) in de strijd tegen
kanker en niet-overdraagbare ziekten in het algemeen. Informatieverstrekking, onderzoeksprioriteiten, preventie en goede voorlichting zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

63

instrumenten die moeten zorgen dat het risico op het krijgen van kanker
wordt geminimaliseerd.
Eindrapport onderzoek naar farmaceutische sector betreffende
voorgeschreven geneesmiddelen voor menselijk gebruik.
Dit sectoronderzoek gaat over voorgeschreven geneesmiddelen voor
menselijk gebruik binnen de EU en heeft tot doel om bepaalde onwenselijke commerciële praktijken van farmaceutische leveranciers tegen te
gaan.
Mededeling over Alzheimer
De Europese Gezondheidsstrategie uit 2007 wijst gezond ouder worden
aan als speerpunt, waarbij Alzheimer en andere neurodegeneratieve
aandoeningen belangrijke uitdagingen vormen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

64

6. RAAD VOOR CONCURRENTIEVERMOGEN
Vergaderdata:
23–24 september 2009
14–16 oktober 2009
3 en 4 december 2009
7–9 februari 2010
1–2 maart 2010
25–26 mei 20101

Raad voor Concurrentievermogen
Informele Raad voor Concurrentievermogen
Raad voor Concurrentievermogen
Informele Raad voor Concurrentievermogen
Raad voor Concurrentievermogen
Raad voor Concurrentievermogen

Stand van zaken
Economische crisis en industriebeleid
De Raad sprak meerdere malen over de economische situatie. Tijdens de
informele lunch van de Raad van december 2008 wisselde de Raad van
gedachten over de economische situatie, nationale maatregelen, en de
mededeling van de Europese Commissie met betrekking tot het Europees
economisch herstelplan van november 2008.
Tijdens de informele lunch van de Raad van maart 2009 sprak de Raad
over de economische situatie en over de mededeling van de Commissie
van maart 2009 over de implementatie van het Europees economisch
herstelplan, zoals vastgesteld door de Europese Raad in december 2008.
Ook herbevestigde de Raad de in december afgesproken uitgangspunten.
Tijdens de formele vergadering van maart 2009 nam de Raad conclusies
aan over de automobielindustrie naar aanleiding van een mededeling van
de Commissie hierover van februari 2009. Hierin wordt aangesloten bij de
afspraken van december. Kortetermijnmaatregelen moeten tijdelijk, tijdig
en doelgericht zijn. Een open en operationele interne markt is een
belangrijke voorwaarde voor herstel. Maatregelen moeten passen binnen
het staatssteunkader en protectionisme is niet het antwoord op de
economische crisis. Maatregelen moeten zich zo veel mogelijk richten op
een gezonde economische lange termijn ontwikkeling. De automobielindustrie draagt primair de verantwoordelijkheid om problemen het hoofd
te bieden en zich te richten op versterking onder andere door innovatie en
duurzame productie. Tijdens de informele lunch van de Raad voor
Concurrentievermogen van mei 2009 werd wederom van gedachten
gewisseld over de implementatie van het Europees economisch
herstelplan in de lidstaten op basis van een diepgaande evaluatie van de
voortgang. Tijdens de formele vergadering nam de Raad conclusies aan
over het EU-industriebeleid in het licht van de economische crisis en
werden de voorwaarden voor economisch herstel herbevestigd. Onder
Zweeds voorzitterschap zal de economische crisis wederom op de agenda
staan.
Betere regelgeving
Nederland heeft de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in een Europese
aanpak van regeldruk, als aanvulling op de inzet van het kabinet om tot
een vermindering van de administratieve lasten en regeldruk te komen. In
januari 2009 heeft de Commissie de Derde Strategische Herziening Betere
Regelgeving gepresenteerd. Deze herziening vat samen wat de
Commissie voor bedrijven heeft bereikt op de terreinen van vereenvoudiging, het actieprogramma administratieve lasten (vermindering van 25%
in 2012) voor bedrijven en de impact assessments.
Het actieprogramma administratieve lastenreductie voor bedrijven heeft
tot nu toe geleid tot voorstellen voor reductiemaatregelen die, volgens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

65

inschattingen van de Commissie, substantiële besparingen kunnen
opleveren. Zo heeft de Commissie voorstellen uitgebracht over de
vrijstelling van micro-ondernemingen van de verplichting een jaarrekening op te stellen en vereenvoudiging van de btw-facturering. De Raad
van mei 2009 heeft de Commissie opgeroepen om de reductievoorstellen
in de dertien prioritaire gebieden te kwantificeren. De Raad heeft tevens
de Commissie opgeroepen om de 25% reductiedoelstelling voor administratieve lasten voor ogen te houden bij het opstellen van nieuwe
regelgeving en de ontwikkelingen op dit terrein goed te monitoren en te
rapporteren aan de Voorjaarsraad over significante veranderingen in
administratieve lasten. Een jaarlijkse rapportage van de ontwikkelingen
van administratieve lasten van EU-regelgeving is een stap in de richting
van een nettoreductiedoelstelling.
Tenslotte heeft de Raad de Commissie verzocht de mogelijkheden te
onderzoeken om de High Level Group of Independent Stakeholders on
Administrative Burdens beter te betrekken bij het monitoren van de
voortgang op de verschillende prioritaire gebieden.
Vanaf januari 2009 zijn de vernieuwde richtlijnen voor impact assessments
in gebruik. De richtlijnen zorgen voor meer en betere aandacht voor
effecten van voorgenomen regelgeving. De door Nederland ingebrachte
suggesties zijn in deze richtlijnen overgenomen. Deze omvatten meer
aandacht voor structurele kwantificering van de administratieve lasten en
een degelijke onderbouwing van subsidiariteit en de effecten op het MKB.
Small Business Act
De Commissie heeft in juli 2008 de mededeling over Europees MKB-beleid
uitgebracht onder de noemer van de Small Business Act (SBA). De Raad
heeft vervolgens in december 2008 conclusies aangenomen met als annex
een actieplan. Dat actieplan richt zich met name op drie gebieden,
namelijk verbetering van toegang tot financiering, aanpak van de
administratieve lasten en het vergroten van de markttoegang voor
MKB-bedrijven. De Raad van mei 2009 heeft de prioriteit van deze drie
gebieden bevestigd en gesproken over de stand van zaken van de
implementatie van de SBA.
De belangrijkste acties in de SBA zijn vijf wetgevende initiatieven. De
Commissie heeft gelijktijdig met de SBA de algemene vrijstellingsverordening staatssteun uitgebracht. Daarnaast heeft ze een voorstel
uitgebracht voor een verordening voor een statuut voor een Europese bv
om de grensoverschrijdende mobiliteit van ondernemingen te bevorderen. Met de aanname van de Richtlijn over Verlaagde btw-tarieven, de
presentatie van de Richtlijn over Betalingsachterstanden en de presentatie
van het wetgevingsvoorstel voor verdere modernisering, vereenvoudiging
en harmonisatie van btw-facturering zijn nu alle aangekondigde wetgevende voorstellen gepubliceerd, in onderhandeling of afgerond.
Daarnaast zijn er op de drie prioriteitsgebieden op Europees niveau
diverse acties uitgevoerd. Op het gebied van financiering heeft de EIB een
aantal financieringsconstructies geïntroduceerd. Op het gebied van de
aanpak van administratieve lasten is er in de nieuwe impact assessment
richtsnoeren meer aandacht voor de effecten van nieuwe regelgeving op
het MKB. Ook wordt gekeken naar mogelijkheid van het introduceren van
vaste verandermomenten voor Europese wetgeving.
Interne Markt
Met de presentatie van de mededeling over de review van de Interne

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

66

Markt in november 2007 heeft de Commissie haar strategie voor de
Interne Markt in de 21ste eeuw gepresenteerd. Anders dan voorheen
bestond deze herziening niet uit een grote lijst van nieuwe wetgevingsinitiatieven, maar was deze vooral gericht op een meer pragmatische en
op feiten gebaseerde benadering van de Interne Markt, waarbij meer
focus wordt gericht op het concreet verbeteren van de werking van
markten in praktijk voor burgers en bedrijven.
Op verschillende deelterreinen is het afgelopen jaar voortgang geboekt.
De Commissie beschrijft de geboekte voortgang in een voortgangsdocument van 16 december 2008 (The Single Market review: one year on).
Zo wordt verwezen naar het goederenpakket ter verbetering van de
Interne Markt, dat in juni 2008 is aangenomen. Dit pakket aan wetgeving
zal significant bijdragen aan het verbeteren van het vrije verkeer van
goederen, onder andere door het vertrouwen in accreditatie te vergroten
(door het instellen van overheidsverantwoordelijkheid; inwerkingtreding
per 2010), het instellen van procedurevereisten voor toepassing van het
beginsel van wederzijdse erkenning en het opzetten van zogenoemde
productcontactpunten in de lidstaten (in werking getreden per 13 mei
2009).
Daarnaast wordt in het voortgangsrapport verwezen naar de voortgang
op het terrein van markt- en sectormonitoring. Zo wordt momenteel
bijvoorbeeld gewerkt aan een rapport over het functioneren van retailmarkten in de Unie. Op basis van deze marktanalyses zal de Commissie
bezien of er aanvullende maatregelen nodig zijn om het functioneren van
de Interne Markt te verbeteren. Verder wordt aandacht besteed aan het
belang van een tijdige implementatie van de dienstenrichtlijn voor eind
2009. Tot slot krijgt de noodzaak tot het beschermen en verder verdiepen
van de interne markt in tijden van crisis een centrale plaats in het
voortgangsrapport.
De Raad heeft steun uitgesproken voor de noodzaak om een meer op
feiten gebaseerde en resultaatgerichte aanpak te kiezen. De Raad heeft de
Commissie opgeroepen voortaan jaarlijks te rapporteren over de
voortgang van de tenuitvoerlegging van de initiatieven in het kader van
de Interne Markt review. Ook heeft de Raad benadrukt dat juist ook in
tijden van economische crisis het goed functioneren van de interne markt
van cruciaal belang is voor de Unie.
Consumentenbeleid
In oktober 2008 heeft de Commissie een voorstel voor een Richtlijn
Consumentenrechten gepubliceerd. Het doel van het voorstel is om door
harmonisatie van bepaalde aspecten van het recht inzake consumentenovereenkomsten bij te dragen aan een goede werking van de Interne
Markt, een hoog niveau van consumentenbescherming en de vereenvoudiging van de consumentenregelgeving. In het voorstel worden vier
bestaande richtlijnen samengevoegd, te weten de Richtlijnen Verkoop op
afstand, Colportage, Consumentenkoop en Oneerlijke bedingen.
Het voorstel is gebaseerd op volledige harmonisatie. Dit levert voor zowel
consumenten als ondernemers voordelen op: consumenten kunnen erop
vertrouwen dat zij overal in de Unie dezelfde bescherming genieten en
ondernemers worden niet langer geconfronteerd met 27 verschillende
consumentenregelingen in de lidstaten. Nederland is daarom in beginsel
voorstander van volledige harmonisatie. Aangezien volledige harmonisatie ook inhoudt dat de nationale wetgever geen verdergaande regels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

67

meer mag stellen, is wel belangrijk dat wordt bezien in hoeverre volledige
harmonisatie op alle onderdelen van het voorstel noodzakelijk en
daarmee wenselijk is. Voorts is Nederland van mening dat er moet
worden gestreefd naar een goed niveau van consumentenbescherming,
zonder onevenredige lasten voor het bedrijfsleven te veroorzaken.
Specifieke aandachtspunten voor Nederland zijn de aansprakelijkheid van
de handelaar bij gebreken bij consumentenkoop, en de regeling inzake
algemene voorwaarden.
De Raad heeft steun uitgesproken voor het doel van het voorstel, maar is
nog verdeeld over onder andere de reikwijdte van het voorstel, de
verhouding tot andere EU-regelgeving en de relatie tot het nationale
contractenrecht.
Op 27 november 2008 heeft de Commissie het Groenboek Collectief
verhaal voor consumenten gepubliceerd. In het groenboek doet de
Commissie voorstellen om de positie van de consument te versterken.
Consumenten nemen een belangrijke positie in binnen de interne markt,
en winkelen volgens de Commissie met meer vertrouwen over de grens,
als het voor hen makkelijker wordt collectief schadevergoeding te krijgen
voor ondeugdelijke aankopen.
Collectief verhaal houdt in dat gedupeerden bij massaschade (groot aantal
gelijksoortige schadegevallen) gezamenlijk hun schade kunnen verhalen.
Na schriftelijk en mondeling overleg met de Kamer heeft het kabinet zijn
reactie officieel aan de Commissie gezonden. Nederland wil de discussie
over collectieve acties graag breed voeren. Nederland geeft de Commissie
daarom de Nederlandse ervaringen en gedachten op dit terrein mee en
kiest daarmee niet voor een specifieke optie. Nederland staat in beginsel
positief tegenover collectieve acties, maar vindt het voor Europese
regelgeving op dit terrein nog te vroeg. In de lidstaten vigeren momenteel
veel nationale initiatieven. Nederland moedigt de Commissie aan om
eerst de praktische werking van deze nationale initiatieven te bestuderen
en op basis daarvan Europese initiatieven te ontwikkelen.
Onlangs heeft de Commissie een consultatiedocument uitgebracht als
vervolg op het groenboek. Dit consultatiedocument betreft een eerste
inventarisatie van de antwoorden in reactie op het groenboek. Lidstaten
en belanghebbenden kunnen hier op reageren. Op basis van de reacties
op het consultatiedocument zal de Commissie bezien welke vervolgstappen zij wil nemen.
Gemeenschapsoctrooi en geschillenbeslechting
In haar Mededeling Verbetering van het octrooisysteem in Europa, van
2007, presenteerde de Commissie haar visie op de toekomst van het
Europese octrooisysteem. Sindsdien wordt langs twee parallelle wegen
verder gewerkt aan de realisatie van zowel een uniform systeem voor
geschillenbeslechting als het gemeenschapsoctrooi, met als einddoel dat
beide gelijktijdig in werking zullen treden.
Met betrekking tot het gemeenschapsoctrooi lijkt er brede consensus te
bestaan over een aantal basiskenmerken: een verordening als rechtsinstrument, waardoor het een eenvormig en in de gehele Gemeenschap
werkzaam effect zal hebben, en het Europees Octrooi bureau als verlener
van het gemeenschapsoctrooi. Belangrijk discussiepunt blijft het
talenregime.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

68

Wat betreft de regeling voor geschillenbeslechting hebben gedetailleerde
discussies plaatsgevonden. In de voorstellen van het EU-voorzitterschap
worden de volgende contouren voor een systeem voor geschillenbeslechting zichtbaar: er komt één gespecialiseerd Europees octrooigerechtshof voor zowel de bestaande Europese als toekomstige
gemeenschapsoctrooien, met in eerste aanleg één centrale afdeling en
diverse lokale en regionale afdelingen, een gerecht van tweede aanleg
voor het aantekenen van beroep, en een griffie. Om de uniformiteit van
het gemeenschapsrecht te waarborgen, kan het toekomstige octrooigerecht prejudiciële vragen voorleggen aan het Europees Hof van Justitie.
Een dergelijk gemeenschappelijk stelsel voor octrooigeschillenbeslechting
zou vervat moeten worden in een gemengde overeenkomst tussen de
Gemeenschap, de lidstaten en andere landen die zijn betrokken bij het
Europees octrooiverdrag. Het idee van een dergelijke gemengde
overeenkomst wint aan steun onder de lidstaten. De Commissie heeft
onlangs een ontwerp-onderhandelingsmandaat voorgesteld om de
onderhandelingen te kunnen starten met derde landen voor de gemengde
overeenkomst. Met dit onderhandelingsmandaat heeft de Commissie voor
het eerst formeel haar inzet kenbaar gemaakt ten aanzien van het systeem
voor geschillenbeslechting, waarbij de bovengenoemde contouren
worden ondersteund, inclusief de keuze voor een prejudiciële procedure
inzake de rol van het Europees Hof van Justitie.
Er is brede consensus onder lidstaten dat met een uitgebreide bespreking
en aanneming van het onderhandelingsmandaat gewacht wordt totdat het
Hof van Justitie advies heeft uitgebracht over de verenigbaarheid van de
voorgestelde gemengde overeenkomst met het EG-verdrag. De Raad
heeft in mei 2009 dan ook ingestemd met het sturen van een adviesaanvraag aan het Hof van Justitie.
Innovatiebeleid
Er is een reeks maatregelen in gang gezet om het concurrentie- en
innovatievermogen in Europa, met name van het MKB, te stimuleren.
Deze maatregelen omvatten onder andere het uitrollen van het lead
market-initiatief, verbeteren van de Europese risicokapitaalmarkt,
benutten van precommercieel inkopen door overheden, ontwikkelen van
een Europese strategie voor industriële eigendomsrechten en het
vereenvoudigen van het Europese patentsysteem.
De Commissie heeft aangekondigd in het najaar van 2009 een mededeling
uit te brengen over de voortgang van het innovatiebeleid in de periode
2005–2009. Gecombineerd daarmee zal waarschijnlijk een tussentijdse
evaluatie van de implementatie van het lead market-initiatief worden
gepubliceerd. Verder heeft het Tsjechische voorzitterschap in de eerste
helft van 2009 de Commissie opgeroepen om de tussentijdse evaluatie
van het Concurrentievermogen- en Innovatieprogramma uiterlijk
december 2009 af te ronden. Deze evaluaties moeten bijdragen aan een
geïntegreerd Europees innovatieplan, waartoe de Europese Raad van
december 2008 heeft opgeroepen.
Europese onderzoeksruimte
In 2000 werd het streven naar een Europese onderzoeksruimte (ERA), als
onderdeel van het Lissabon-proces gelanceerd. In 2008 spraken de
EU-onderzoeksministers af om de ontwikkeling van de Europese
onderzoeksruimte een nieuwe impuls te geven, de voortgang beter te
volgen en regelmatig in de Raad – ook in bijzijn van geassocieerde
lidstaten – te bespreken (Ljubljana-proces). Na de vaststelling van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

69

toekomstvisie voor de Europese onderzoeksruimte op de lange termijn
onder het Franse voorzitterschap eind 2008 (ERA vision 2020), heeft het
Tsjechische voorzitterschap een voortgangsverslag opgesteld. De Raad
van mei 2009 heeft hiervan kennisgenomen. De Raad verzocht de
aankomende voorzitterschappen een routekaart op te stellen en deze
regelmatig te actualiseren.
Met de volgende voorzitterschappen Zweden, Spanje, België en Hongarije
wordt reeds over de vervolgactiviteiten in het kader van het Ljubljanaproces gesproken. Nederland is voorstander van een goed gestructureerd
politiek proces gericht op het realiseren van (de langetermijnvisie op) de
Europese onderzoeksruimte, met duidelijke prioriteiten, doelstellingen en
mijlpalen. Aandachtspunten hierbij zijn de administratieve lastendruk en
de wijze waarop bedrijven en instellingen worden betrokken.
Grootschalige onderzoeksfaciliteiten
Tijdens het onderzoeksgedeelte van de Raad werd verschillende malen
gesproken over de voortgang op de routekaart voor het Europese
Strategieforum voor Onderzoeksinfrastructuren (ESFRI), en de economische en regionale betekenis van dergelijke grootschalige onderzoeksinfrastructuren. In de Raad van mei 2009 werden Raadsconclusies
hierover aangenomen. Hierin wordt de bijdrage van deze onderzoeksinfrastructuren aan de kennisdriehoek in Europa benadrukt, en ook de
duidelijke invloed op de Europese concurrentiekracht en het economisch
herstel, de indirecte effecten op de opleiding van jonge onderzoekers en
het ontstaan van spin off bedrijven. Het tijdens het Sloveense voorzitterschap geïntroduceerde concept van zogenaamde regional partner
facilities zou verder ingevuld moeten worden om te zorgen dat Europa als
geheel kan profiteren van deze ontwikkelingen. Daarnaast wordt gewezen
op de mogelijke inzet van structuurfondsen en EIB-financiering om
grootschalige Europese onderzoeksinfrastructuren tot stand te kunnen
brengen.
En marge van de Raad van mei 2009 werd ook overeenstemming bereikt
tussen de lidstaten die willen deelnemen aan de bouw van de European
Spallation Source. Besloten werd deze faciliteit te bouwen in Lund,
Zweden. Met Spanje, dat met Bilbao een concurrerend aanbod had
gedaan, werden afspraken gemaakt over de bijdrage vanuit Bilbao aan de
bouw hiervan. Spanje krijgt een belangrijke rol en Bilbao onder andere
een testfaciliteit en een remote access centre.
In de informele lunch van maart 2009 werd gesproken over de voortgang
op het terrein van de ERIC-verordening (European Research Infrastructure
Consortium: juridisch instrument voor de opzet van onderzoeksinfrastructuren). In de Raad van december 2008 onder het Franse
voorzitterschap was dit onderwerp aangehouden. Afgesproken werd dat
het btw-comité om technisch advies zou worden gevraagd over de vraag
of een Europees onderzoeksinfrastructuurconsortium kan worden
beschouwd als internationale organisatie in de zin van de btw-richtlijn. Dit
comité bevestigde dit unaniem. Ook het Europees Parlement adviseerde
positief. De Raad bereikte vervolgens een politiek akkoord in de vergadering van mei 2009. Dit akkoord bleek mede mogelijk omdat de lidstaat
van vestiging van ERIC verantwoordelijk blijft voor nationale erkenning
van ERIC als internationale organisatie. Tegelijkertijd worden met deze
verklaring obstakels op fiscaal gebied weggenomen en wordt voorkomen
dat een deel van de door ERIC-deelnemers ter beschikking gestelde
onderzoeksmiddelen voor onderzoeksfaciliteiten moeten worden besteed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

70

als btw-uitgaven. Tijdens het Zweedse voorzitterschap zal duidelijker
moeten worden welke landen willen deelnemen aan de bouw van welke
faciliteiten, en hoeveel zij bereid zijn te investeren. Deze duidelijkheid is in
het belang van de Nederlandse partijen die dan hun bijdrage aan deze
projecten kunnen leveren. Via het ESFRI zal Nederland de ontwikkelingen
volgen. Vooralsnog is geen behandeling in de Raad voorzien.
Eind 2008 werd al een besluit genomen over de Nederlandse inzet, op
basis van het eindrapport van de Commissie Van Velzen (Nederlandse
Roadmap Grootschalige Onderzoeksfaciliteiten) en een advies van NWO
en SenterNovem. Van de acht door de Commissie Van Velzen geselecteerde Europese onderzoeksfaciliteiten waar Nederland met voorrang aan
mee zou moeten doen, zijn vijf onderzoeksfaciliteiten geselecteerd
waarvoor nog in deze kabinetsperiode 63 miljoen euro beschikbaar is. Het
kabinet heeft deze selectie overgenomen. In de kabinetsreactie op het
rapport van de Commissie van Velzen is ook opgenomen dat een
werkgroep ook alternatieve financieringsmogelijkheden zal onderzoeken
en zich zal richten op het actueel houden van de nationale routekaart.
Kaderprogramma voor onderzoek
Het Tsjechische voorzitterschap legde – onder andere met een conferentie
– de nadruk op evaluatie en effectbeoordeling van Europese kaderprogramma’s voor onderzoek (KP’s). In de Raad van maart 2009 reageerde
de Commissie op het rapport van een expertgroep die de evaluatie van
het Zesde Kaderprogramma heeft uitgevoerd. Deze groep concludeerde
dat het moeilijk denkbaar is een ander initiatief op EU-niveau te nemen
met dezelfde positieve effecten als het Kaderprogramma. Wel zou er een
transparantere consultatie van stakeholders moeten plaatsvinden en
Europese toegevoegde waarde op een meer strategisch niveau worden
gezocht. Ook was er volgens de expertgroep nog veel ruimte voor
verbeteringen op het vlak van de uitvoering.
In de Raad van mei 2009 gaf Commissaris Potoènik een toelichting op de
reactie van de Commissie op het KP6-evaluatierapport en de stand van
zaken in het tweede jaar van uitvoering van het Zevende Kaderprogramma. Daarbij ging hij in het bijzonder in op de nieuwe instrumenten. Er was grote belangstelling voor de eerste calls van de European
Research Council. Vijf gezamenlijke technologie-initiatieven werden
gelanceerd, er is een akkoord bereikt over een nieuw gezamenlijk
European Metrology Research Programme en een substantieel bedrag
werd door de EIB in het kader van de nieuwe risicodelende faciliteit aan
risicovolle R&D projecten geleend. Drie publiekprivate partnerschappen
zijn in het kader van het economisch herstelpakket in voorbereiding. Er
zijn nu twaalf landen geassocieerd bij het KP7 en er is een goede basis
gelegd voor de samenwerking met Afrika. Met Rusland wordt onderhandeld over mogelijke associatie. Processen zijn gestroomlijnd en
vereenvoudigd. De deelname van het MKB vraagt nog veel aandacht, als
ook de deelname vanuit nieuwe lidstaten. Over evaluatie en effectbeoordeling van het Kaderprogramma werden in de Raad van mei 2009
Raadsconclusies vastgesteld.
Beleid in voorbereiding
Industriebeleid
De Commissie zal naar verwachting eind 2010 een evaluatierapport
presenteren over de implementatie van de aanbevelingen van de High
Level Group Chemie. Ook zal de Commissie naar verwachting eind 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

71

een overzicht maken van de geplande wetgeving en andere initiatieven,
die van invloed kunnen zijn op het concurrentievermogen van de
automobielindustrie. Tenslotte zal de Commissie eind 2012 een evaluatie
presenteren van de implementatie van aanbevelingen van het
zogenaamde Elektrarapport over het concurrentievermogen van de
metaalelektro.
Small Business Act
Tijdens het Zweedse voorzitterschap wordt gestreefd naar een politiek
akkoord over het voorstel over de Europese bv en wordt verder onderhandeld over de Richtlijn Late betalingen en de modernisering van
btw-facturering.
Interne Markt
Tijdens het Zweeds voorzitterschap wordt verder gewerkt aan de
verschillende onderdelen binnen de Interne Markt review. Een belangrijk
onderdeel vormt het partnershipproject. De Commissie presenteert rond
de zomer van 2009 een aanbeveling over de manier waarop de samenwerking tussen Commissie en lidstaten en lidstaten onderling beter kan
worden vormgegeven. Nauwe samenwerking tussen lidstaten onderling
en tussen lidstaten en de Commissie bij het omzetten, toepassen en
handhaven van EU-Interne Marktbeleid, zal bijdragen aan een effectiever
functioneren van de Interne Markt. Onder het Zweedse voorzitterschap zal
de Raad hierover naar verwachting conclusies aannemen. Verder wordt
aandacht besteed aan het belang van een tijdige implementatie van de
dienstenrichtlijn voor eind 2009. Om die reden zal de Raad de voortgang
hiervan bespreken.
Richtlijn consumentenrechten
Tijdens het Zweeds voorzitterschap en naar verwachting ook tijdens het
Spaans voorzitterschap zullen de onderhandelingen over het voorstel
consumentenrechten worden voortgezet.
Gemeenschapsoctrooi en geschillenbeslechting
Het Zweeds voorzitterschap heeft de ambitie om in december 2009 een
politiek akkoord op hoofdlijnen te bereiken.
Innovatiebeleid
Tijdens het Zweeds voorzitterschap zal de Raad de bijdrage aan het
Innovatieplan en de Lissabon-strategie na 2010 bespreken. Dit zal conform
de oproep van de Europese Raad van december 2008 worden
vormgegeven in samenhang met de ontwikkeling van de Europese
onderzoeksruimte (ERA) en de bezinning op de Lissabon-strategie na
2010. Nederland ondersteunt het streven om te komen tot een geïntegreerd innovatieplan. De Commissie heeft aangegeven in het voorjaar van
2010 te komen met een geïntegreerde mededeling over Europese
innovatie.
Betere regelgeving
Tijdens het Zweedse voorzitterschap blijft betere regelgeving op de
agenda staan. De Commissie zal verdere reductievoorstellen doen op de
prioritaire gebieden. Als input voor het reductieprogramma, heeft Premier
Balkenende aan Commissievoorzitter Barroso een pakket van 62 aanvullende reductievoorstellen aangeboden met betrekking tot alle prioritaire
domeinen. De onderhandelingen over de vrijstelling van microondernemingen van de verplichting om een jaarrekening op te stellen
zullen onder Zweeds voorzitterschap worden voortgezet. De Raad zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

72

daarnaast conclusies aannemen over de toekomst van het Programma
Betere Regelgeving.
Europese onderzoeksruimte
Het Zweeds voorzitterschap heeft aangekondigd zich te zullen richten op
de governance van de ERA. Deze governance zal zich behalve op de
vaststelling van een routekaart richten op de formulering van doelen,
werkprocessen, instrumenten en indicatoren voor de ERA. Hierover zal
tijdens de informele Raad van oktober 2009 worden gesproken. Het
streven is in de Raad van december 2009 een resolutie over de ontwikkeling van politieke sturing van de Europese onderzoeksruimte te
bekrachtigen.
Kaderprogramma voor onderzoek
Het KP7-besluit voorziet in een tussentijdse evaluatie van KP7 eind 2010,
waarvoor dit najaar de terms of reference worden geformuleerd. Deze
evaluatie zal waarschijnlijk nog maar van beperkte betekenis zijn voor de
resterende looptijd tussen 2011 en 2013, en vooral input vormen voor de
voorbereiding van het Achtste Kaderprogramma (KP8), ná 2013. Mede
gevoed door de recente evaluatie van het Zesde Kaderprogramma
(2002–2006) en de evaluatie dit jaar van de European Research Council zal
het politieke debat over de contouren daarvan in najaar 2009 beginnen.
Het ligt voor de hand dat ook de ontwikkelingen rond Joint Programming
(JP), het gezamenlijk programmeren van onderzoek voor grote internationale maatschappelijke uitdagingen door lidstaten, een rol zullen spelen.
Eind 2009 moeten de thema’s voor de eerste JP-initiatieven door de
lidstaten geselecteerd worden. Het Zweedse voorzitterschap streeft er
naar om mede op basis van de Voorzitterschapsconferentie New Worlds,
New Solutions van juli 2009 de Raad van december 2009 Raadsconclusies
aan te laten nemen over de prioriteiten voor toekomstige Europese
onderzoekssamenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

73

7. RAAD VERVOER, TELECOM EN ENERGIE
Vergaderdata
9 oktober 2009
18–20 november 2009
7 december 2009
17–18 december 2009
12–13 februari 2010
11–12 maart 2010
19 april 2010
28 mei 2010
31 mei 2010

Raad VTE (vervoer)
Informele Raad VTE (e-government)
Raad VTE (energie)
Raad VTE (vervoer en telecom)
Informele Raad Vervoer
Raad VTE
Informele Raad Telecom
Raad VTE (vervoer)
Raad VTE (telecom en energie)

Vervoer
Stand van zaken
Landvervoer
Grensoverschrijdende handhaving verkeersveiligheid
In maart 2008 heeft de Commissie een voorstel voor een richtlijn over
grensoverschrijdende handhaving op het gebied van verkeersveiligheid
gepubliceerd. Hoewel het voorstel is besproken tijdens de Raad van
oktober en december 2008, is het niet gelukt om tot een akkoord te komen
op dit voorstel. Tijdens de behandeling van het voorstel is discussie
ontstaan over de vraag of dit voorstel wel onder de eerste pijler van het
EG-verdrag thuishoort. Het Zweedse Voorzitterschap heeft aangegeven
het voorstel niet verder te zullen behandelen alvorens het Verdrag van
Lissabon in werking is getreden.
Pakket wegvervoer
Ter vereenvoudiging en verbetering van de handhaafbaarheid van de
huidige wetgeving op het gebied van het wegvervoer presenteerde de
Commissie in 2007 drie voorstellen voor verordeningen over toegang tot
de markt voor internationaal vrachtvervoer over de weg, toegang tot het
beroep van vervoerder in het wegtransport en toegang tot de markt voor
busvervoer. Tijdens de Raad van juni 2008 is een politiek akkoord bereikt
over het pakket. De Raad en het Europees Parlement hebben in maart
2009 overeenstemming bereikt.
Schone en energiezuinige wegvoertuigen
In dit voorstel voor een richtlijn inzake de bevordering van schone en
energiezuinige wegvoertuigen stelt de Commissie voor milieuaspecten
zwaar te laten meewegen bij de aanbesteding van nieuwe voertuigen
door en in opdracht van centrale en decentrale overheden. Over het
voorstel is tijdens de Raad van juni 2008 een algemene oriëntatie bereikt.
Raad en Europees Parlement bereikten in april 2009 een akkoord in eerste
lezing.
Herziening Eurovignetrichtlijn
Het voorstel tot herziening van de Eurovignetrichtlijn heeft tot doel het
mogelijk te maken om in de tolgelden die worden geheven op zware
vrachtwagens een bepaald bedrag op te nemen dat betrekking heeft op de
door het vervoer veroorzaakte externe kosten van luchtverontreiniging,
lawaaihinder en congestie. Om deze externe kosten zo goed mogelijk te
weerspiegelen, wordt voorgesteld de hoogte van het tolgeld te variëren
naar afgelegde afstand, de plaats en het tijdstip dat de wegen worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

74

gebruikt. Gebleken is dat de lidstaten dusdanig van mening verschillen
over dit voorstel dat een akkoord zowel onder Frans, als onder Tsjechisch
voorzitterschap niet mogelijk was. Ook in de tweede helft van 2009 wordt
weinig voortgang verwacht op dit dossier (mede in het licht van de
financiële en economische crisis). Het Zweedse Voorzitterschap heeft
aangegeven geen prioriteit te zullen geven aan het dossier.
Uitsluiting zelfstandige beroepschauffeurs van de arbeidstijdenrichtlijn
Het voorstel voor een richtlijn inzake de uitsluiting van zelfstandige
beroepschauffeurs van de arbeidstijdenrichtlijn komt tegemoet aan de
verplichting die de Commissie krachtens richtlijn 2002/15/EG heeft. Deze
richtlijn stelt grenzen aan de arbeidstijd van personen die mobiele
werkzaamheden in het wegvervoer uitoefenen (beroepschauffeurs). Bij de
vaststelling in 2002 werden zelfstandige beroepschauffeurs voorlopig
uitgesloten van het toepassingsbereik van deze richtlijn. Tevens werd
afgesproken dat uiterlijk 23 maart 2009 de Commissie deze uitzondering
zou heroverwegen. De Commissie kiest er in onderhavig voorstel voor om
zelfstandigen niet onder het toepassingsbereik van de richtlijn te brengen.
De Raad van maart 2009 heeft hiermee kunnen instemmen en bereikte
een algemene oriëntatie. Het Europees Parlement heeft echter tegen een
uitzondering voor zelfstandige beroepschauffeurs van de arbeidstijdenrichtlijn gestemd. Bezien dient te worden hoe de komende tijd verder
gegaan zal worden met dit voorstel.
Concurrerend spoorgoederenvervoer
De Raad van juni 2009 heeft een politiek akkoord bereikt op het voorstel
voor een verordening inzake een Europees spoorwegnet voor een
concurrerend spoorgoederenvervoer. Er zijn negen spoorgoederencorridors aangewezen waaronder Rotterdam-Genua, Rotterdam-Lyon en
Rotterdam-Berlijn-Warschau-Kaunas. Op deze corridors zullen lidstaten,
infrastructuurbeheerders en toezichthouders verdergaand samenwerken
op het gebied van onder andere investeringsplanning, terminalplanning,
groot onderhoud, capaciteitsmanagement en verkeersleiding.
Passagiersrechten busvervoer
Tijdens de Raad van juni 2009 heeft een debat plaatsgevonden over de
reikwijdte van het voorstel tot een verordening inzake passagiersrechten
busvervoer. Het voorstel heeft tot doel de rechten van autobus- en
touringcarpassagiers vast te stellen. Het voorstel bevat bepalingen op het
gebied van de aansprakelijkheid bij overlijden of letsel van passagiers en
bij verlies of beschadiging van hun bagage. Ook de bijstand van personen
met beperkte mobiliteit, verplichtingen voor autobus- en touringcarexploitanten bij annulering of vertraging van een reis, informatieplicht en
klachtenbehandeling zijn opgenomen in het voorstel. Onder Zweeds
Voorzitterschap zal verder gegaan worden met de behandeling van het
voorstel.
Zeescheepvaart
Derde maritiem veiligheidspakket
Eind 2005 heeft de Commissie, met het oog op onder andere het ongeluk
met de olietanker Erika in 1999 voor de Franse kust, een derde maritiem
veiligheidspakket gepresenteerd om de resterende lacunes in de Europese
wetgeving op dit gebied te dichten. Dit pakket bestond uit zeven
voorstellen.
• Richtlijn betreffende de invoering van een communautair monitoringen informatiesysteem voor de zeescheepvaart;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

75

•

Richtlijn betreffende de vaststelling van de grondbeginselen voor het
onderzoek van ongevallen in de zeescheepvaartsector;
• Richtlijn betreffende de havenstaatscontrole;
• Richtlijn inzake gemeenschappelijke voorschriften en normen voor met
de inspectie en controle van schepen belaste organisaties (klassenbureaus) en voor de desbetreffende werkzaamheden van maritieme
instanties;
• Verordening betreffende de aansprakelijkheid van vervoerders van
passagiers over zee en de binnenwateren bij ongevallen;
• Richtlijn inzake wettelijke aansprakelijkheid en financiële zekerheden
van scheepseigenaars en;
• Richtlijn inzake de naleving van vlaggestaatverplichtingen.
In maart 2009 hebben de Raad en het Europees Parlement overeenstemming weten te bereiken over het pakket.
Passagiersrechten zee- en binnenvaart
Tijdens de Raad van maart 2009 heeft een debat plaatsgevonden over de
reikwijdte van het voorstel tot een verordening inzake passagiersrechten
zee- en binnenvaart. Het voorstel heeft tot doel bepaalde, nog niet eerder
vastgelegde rechten van passagiers te waarborgen die over zee of
binnenwateren reizen, inclusief personen met beperkte mobiliteit. Het
voorstel is erop gericht minimumregels vast te stellen voor de informatieverstrekking aan alle scheepspassagiers vóór en tijdens hun reis, voor
mogelijke oplossingen bij een onderbreking van de reis of in geval van
vertragingen, voor klachtenbehandeling en voor de bijstand aan personen
met beperkte mobiliteit. Het voorstel heeft betrekking op alle binnenlands
en internationaal commercieel passagiersvervoer over zee en de
binnenwateren tussen of in havens op het grondgebied van een lidstaat.
Nadere aandacht moet worden gegeven aan de vraag of de in het voorstel
beschreven regels op zowel de zee- als de binnenvaart kunnen worden
toegepast, gelet op de verschillen tussen beide sectoren (bijvoorbeeld ten
aanzien van de reisduur, grootte van het schip, havenfaciliteiten, en
grootte van de onderneming). Onder Zweeds Voorzitterschap zal verder
gegaan worden met de behandeling van het voorstel. Gestreefd wordt
naar een politiek akkoord op de Raad van december 2009.
Mededeling inzake strategische doelstellingen en aanbevelingen voor het
zeevervoersbeleid van de Unie tot 2018
De Raad van maart 2009 heeft conclusies aangenomen over deze
mededeling. De mededeling heeft tot doel de belangrijkste strategische
doelstellingen voor het Europese zeevervoerssysteem tot 2018 voor te
stellen en te bepalen op welke essentiële actieterreinen de Unie moet
ingrijpen om onder meer het concurrentievermogen van de Europese
scheepvaartsector te versterken, de veiligheid van de scheepvaart in stand
te houden en tegelijk de milieuprestaties te verbeteren. De mededeling
bevat geen voorstellen voor concrete wet- en regelgeving, wel wordt een
groot aantal aanbevelingen c.q. acties voorgesteld, deels gebaseerd op
bestaand beleid.
Mededeling en actieplan over de instelling van een Europese maritieme
ruimte zonder grenzen
De Raad van maart 2009 heeft conclusies aangenomen over de
mededeling en het actieplan. Met de mededeling en het actieplan beoogt
de Europese Commissie het intra-Europese kustvervoer aantrekkelijker,
efficiënter en meer concurrerend te maken en het milieu beter te
beschermen door een aantal administratieve procedures te schrappen of
te vereenvoudigen. De mededeling kent een actieplan met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

76

EU-maatregelen voor de korte en de middellange termijn, alsmede een
aantal aanbevelingen voor de lidstaten. De voorgestelde maatregelen
hebben onder meer betrekking op het vereenvoudigen van douaneformaliteiten, de uitbreiding van elektronische gegevensuitwisseling en de
invoering van één administratief loket.
Meldingsformaliteiten voor schepen in Europese havens
Het voorstel voor een richtlijn inzake meldingsformaliteiten voor schepen
in Europese havens beoogt de administratieve procedures voor schepen
bij aankomst in of vertrek uit de havens van de lidstaten te vereenvoudigen. Deze vereenvoudiging moet plaatsvinden door de invoering van
elektronische informatieoverdracht en door rationalisering van de
meldingsformaliteiten. De vereenvoudiging van de procedures en de
aansluiting van EU-regelgeving bij internationale regelgeving (met name
opgesteld door de Internationale Maritieme Organisatie) komen ten goede
aan de efficiëntie van het zeevaartverkeer en bevorderen het Europese
kustvervoer. Wel moet nog meer aandacht besteed worden aan de
uitvoering van de richtlijn. Behandeling van dit voorstel zal starten onder
Zweeds Voorzitterschap.
Luchtvaart
Externe betrekkingen
In de loop van 2008 zijn de onderhandelingen gestart over de tweede fase
van de luchtvaartovereenkomst tussen de EU en de VS. Hierin wordt
onder meer gesproken over verdere liberalisering van verkeersrechten en
nog nauwere samenwerking op het gebied van luchtvaartbeleid.
Met Canada is overeenstemming bereikt over een luchtvaartakkoord over
een open luchtvaartmarkt.
In het kader van het Europese Nabuurschapsbeleid is een aantal
mandaten aan de Commissie verleend om te onderhandelen over
luchtvaartakkoorden, onder meer met Georgië, Oekraïne, Libanon en
Tunesië. Het doel van de luchtvaartakkoorden is het creëren van een
gemeenschappelijke markt, waarbij – naast het verkrijgen van vrije
markttoegang – naar convergentie met Europese regelgeving wordt
gestreefd.
Ook is een groot aantal bilaterale akkoorden aangepast om aan het
Europees Gemeenschapsrecht te voldoen. Daardoor kan een Europese
luchtvaartmaatschappij vanuit iedere EU-lidstaat vluchten uitvoeren onder
het bilaterale akkoord tussen de betreffende lidstaat en het derde land.
Voorheen was dit slechts aan nationale luchtvaartmaatschappijen
voorbehouden.
Wijziging verordening European Aviation Safety Agency
Raad en Europees Parlement bereikten een akkoord over de wijziging van
de verordening inzake het European Aviation Safety Agency, het
agentschap voor luchtvaartveiligheid. De wijziging heeft tot doel het
communautaire kader voor de veiligheid van de burgerluchtvaart uit te
breiden. Het huidige veiligheidskader beperkt zich tot luchtvaartuigen en
de operaties die daarmee worden uitgevoerd. De wijziging van de
verordening legt de basis voor veiligheidsvoorwaarden voor luchtverkeersdienstverlening en voor luchthavens. Dit betekent tevens een
uitbreiding van de bevoegdheden van het agentschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

77

SESAR
De Raad nam nadere besluiten in het kader van de ontwikkeling van
SESAR, onder meer door aanname van het ATM-Masterplan. Het
SESAR-project beoogt technologische harmonisatie en innovatie van de
huidige luchtverkeersleidingsystemen in Europa te realiseren. Aldus
zouden aanzienlijke kostenbesparingen moeten worden gerealiseerd,
wordt de capaciteit vergroot en nemen de betrouwbaarheid en veiligheid
van het luchtverkeer toe. Bovendien kan SESAR bijdragen aan een
vermindering van de impact die vluchten hebben op het milieu.
Single European Sky
Raad en Europees Parlement bereikten een akkoord over de wijziging van
de Single European Sky-verordeningen. De wijzing van de Single
European Sky-wetgeving heeft tot doel de prestaties van het Europese
luchtvaartsysteem te verbeteren op punten als veiligheid, capaciteit,
efficiëntie, kosten en milieuvriendelijkheid. Hiermee wordt voortgebouwd
op de Single European Sky-verordeningen die in 2004 in werking zijn
getreden. Deze wetgeving heeft een kader vastgesteld voor een efficiënter
gebruik en beheer van het Europese luchtruim, maar behoeft op een
aantal punten verbetering. Die verbetering moet mogelijk gemaakt
worden door een meer prestatiegedreven benadering. Dit houdt in dat
bindende targets gesteld zullen worden aan de prestaties van luchtverkeersdienstverleners. Een onafhankelijke toezichthouder zal deze
prestaties moeten meten. Ook wordt aandacht besteed aan een verdere
realisering van de Functional Airspace Blocks.
Heffingen voor de beveiliging van de luchtvaart
Het voorstel voor een richtlijn inzake de heffingen voor de beveiliging van
de luchtvaart heeft tot doel een gemeenschappelijk kader te creëren, met
algemene beginselen over de wijze waarop luchthavenexploitanten
beveiligingsheffingen dienen vast te stellen. Deze heffingen dienen om de
beveiligingskosten door te berekenen aan de luchtvaartmaatschappijen.
De toepassing van basisprincipes draagt eraan bij dat de vaststelling van
de beveiligingsheffingen in de relatie tussen luchthavenexploitant en
luchtvaartmaatschappijen in alle lidstaten volgens eerlijke spelregels en
op gepaste wijze verloopt.
Behandeling van het voorstel zal starten onder Zweeds Voorzitterschap.
Horizontale/multimodale vraagstukken
Pakket duurzaam vervoer
De Raad van december 2009 heeft conclusies aangenomen over het
pakket duurzaam vervoer. Het pakket duurzaam vervoer bestaat uit de
Mededeling Strategie voor de internalisering van de externe kosten van
vervoer, de Mededeling Geluidsreducerende maatregelen voor bestaand
spoormateriaal en een voorstel voor de wijziging van de Eurovignetrichtlijn. De Raadsconclusies gaan in op de eerste twee voorstellen. Het
voorstel tot herziening van de Eurovignetrichtlijn wordt separaat
besproken.
Galileo
Tijdens de Raad is een voortgangsrapportage besproken over het voorstel
voor een verordening tot wijziging van de bestaande verordening inzake
de beheerstructuren van de Europese programma’s voor radionavigatie
per satelliet. Het voorstel heeft tot doel de bestaande verordening (tevens
oprichtingsverordening Europese Global Navigation Satellite Systemstoezichtautoriteit) te wijzigen. Door de komst van een verordening over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

78

voortzetting van de uitvoering van de Europese programma’s van
radionavigatie per satelliet, is wijziging van de bestaande verordening
noodzakelijk. Onder Zweeds Voorzitterschap zal verder gegaan worden
met de behandeling van het voorstel.
Groenboek TEN-T
In februari 2009 heeft de Commissie haar Groenboek TEN-T over
Trans-Europese Netwerken (TEN) uitgebracht. Dit groenboek was de basis
voor een brede publieke consultatie die in mei 2009 is afgerond. Begin
2010 zal de Commissie een mededeling uitbrengen over de toekomst van
het TEN-T beleid waarna eind 2010 wetgevingsvoorstellen zullen volgen,
waarschijnlijk in de vorm van een herziening van de TEN-Richtsnoeren.
Wijziging van het Marco Polo programma
Raad en Europees Parlement bereikten een akkoord over dit voorstel. De
wijziging heeft tot doel de effectiviteit van het Marco Polo-programma te
verbeteren en het beheer en uitvoering van het programma te vereenvoudigen. Het Marco Polo-programma is een stimuleringsprogramma dat
beoogt de congestie te verminderen door bevordering van vrachtvervoer
per spoor, binnenvaart en de kustvaart.
Intelligente vervoerssystemen
Tijdens de Raad van juni 2009 is een voortgangsrapportage besproken
over de richtlijn tot vaststelling van het kader voor het toepassen van
intelligente vervoerssystemen op het gebied van wegvervoer. Het voorstel
heeft tot doel een nieuwe impuls te geven aan de invoering en het gebruik
van ITS-systemen in het wegverkeer. ITS staat voor de ontwikkeling en
toepassing van informatie- en communicatietechnologieën in de
transportsector. Voorbeelden van ITS-toepassingen in het wegverkeer zijn:
routenavigatiesystemen, tracking and tracing van goederen, real time
verkeers- en reisinformatie, verkeersmanagementsystemen en geavanceerde bestuurdershulpsystemen (zoals e-Call). Onder Zweeds Voorzitterschap zal verder gegaan worden met de behandeling van dit voorstel.
De Raad van maart 2009 heeft reeds conclusies aangenomen over het –
samen met de richtlijn uitgebrachte – actieplan ITS. Tijdens de informele
Raad van april 2009 is in brede zin over ITS in het wegverkeer gesproken.
Mededeling over de toekomst van het EU-vervoersbeleid
De Commissie heeft in juni 2009 een mededeling over de toekomst van
het EU-vervoersbeleid gepubliceerd. Zij wil op die manier een debat op
gang brengen dat concrete beleidsvoorstellen moet opleveren voor het
volgende Witboek inzake Vervoer, dat gepland is voor 2010. In de
mededeling zelf worden nog geen concrete beleidsvoorstellen gedaan. De
mededeling moet met name gezien worden als een strategie- en
discussiedocument. De belangrijkste conclusies van de mededeling zijn:
• Het Europese vervoersbeleid heeft tot nu toe bijgedragen aan een
efficiënt mobiliteitssysteem voor burgers en bedrijven in de Unie;
• De belangrijkste uitdagingen voor de toekomst betreffen
duurzaamheid, vergrijzing, migratie, schaarste aan fossiele brandstoffen, verstedelijking en globalisering en;
• Om het hoofd te kunnen bieden aan deze uitdagingen worden zeven
mogelijke prioritaire beleidsthema’s voorgesteld: veiligheid en
security, verdere integratie van het Europese vervoersnetwerk, een
meer milieuvriendelijk vervoerssysteem, innovatie, beschermen en
ontwikkelen van human capital, beprijzen en het verbeteren van de
toegankelijkheid.
Dit onderwerp betreft een prioriteit van het Zweedse Voorzitterschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

79

Gestreefd wordt naar het aannemen van Raadsconclusies tijdens de Raad
van december 2009.
Beleid in voorbereiding
De Commissie heeft de volgende voorstellen aangekondigd:
• Herziening van het eerste spoorpakket.
• Een voorstel met betrekking tot het beperken van de uitstoot van
stikstofdioxiden (NOx) door de luchtvaart.
• Een voorstel met betrekking tot geluidshinder van de luchtvaart.
• Een actieplan inzake stedelijke mobiliteit.
• Herziening van de richtlijn over ongevallen en incidenten in de
burgerluchtvaart.
• Een voorstel voor herziening van de verordening tot oprichting van het
Europese Maritieme Veiligheidsagentschap.
• Actieplan ter bevordering van de ontwikkeling van satellietnavigatietoepassingen (Galileo).
Telecommunicatie
Stand van zaken
Herziening EU-reguleringskader op het gebied van elektronische
communicatie
In november 2007 heeft de Commissie concrete voorstellen voor wijziging
van het EU-reguleringskader op het gebied van elektronische communicatie ingediend bij het Europees Parlement en de Raad.
Het reguleringskader voor de telecomsector wordt grotendeels bepaald
op Europees niveau. Het is een pakket van richtlijnen, een aanbeveling en
een verordening dat betrekking heeft op alle aspecten van het telecombeleid: marktregulering, consumentenbescherming, nummerbeleid,
universele dienst, privacy en veiligheid. Een geheel nieuw voorstel uit dat
pakket betreft de oprichting van een Europese toezichthouder voor de
telecomsector.
Het wetgevingspakket wordt om de vier jaar geëvalueerd om het aan te
passen aan de marktontwikkelingen. Het bestaande reguleringskader is
gebaseerd op richtlijnen die in 2002 zijn vastgesteld en in 2004 in
nationale wetgeving zijn geïmplementeerd.
De Raad bereikte in eerste lezing in november 2008 een politiek akkoord
en in februari 2009 een gemeenschappelijk standpunt over de wijzigingsvoorstellen. De onderhandelingen in tweede lezing tussen de Raad en het
Europees Parlement bevinden zich inmiddels in een vergevorderd
stadium. Op belangrijke onderdelen, zoals de vetobevoegdheden van de
Commissie en een nieuwe Europese toezichthouder, is in principe
overeenstemming bereikt. De onderhandelingen zijn echter vastgelopen
als gevolg van het (enige resterende) verschil van inzicht tussen de Raad
en het Europees Parlement over rechtsbescherming bij de toegang tot
internet (amendement 138). In juni 2009 heeft de Raad zijn standpunt nog
eens bevestigd dat de formulering van dat amendement adequaat
optreden tegen racisme, haatzaaien en het verspreiden van kinderporno
onmogelijk maakt, en daarom niet aanvaardbaar is. De onderhandelingen
met het Europees Parlement over dit enige probleempunt zullen nu in
conciliatie worden voortgezet. Het Zweedse voorzitterschap streeft nog dit
jaar naar afronding van deze onderhandelingen en definitieve
goedkeuring van de gehele herziening van dit telecompakket.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

80

Roaming
Vanaf juni 2007 is een verordening van de Raad van kracht om het
grensoverschrijdend mobiel bellen in de Unie goedkoper te maken (de
zogenaamde Roaming-verordening).
Sindsdien werden in toenemende mate signalen, afkomstig van nationale
toezichthouders en consumentenorganisaties, ontvangen dat ook de
tarieven voor grensoverschrijdend sms’en en mobiel internetten in de
Unie onverklaarbaar en onnodig hoog waren in vergelijking met de
nationale tarieven. Ondanks een oproep van de Commissie bleken de
telecomaanbieders onvoldoende bereid onderling de concurrentie aan te
gaan ten aanzien van de consumententarieven voor internationaal sms’en
en mobiel internetten. Daarop kwam de Commissie in september 2008
met een voorstel de bestaande verordening te verlengen en de werksfeer
uit te breiden met deze mobiele telefoondiensten.
In juni 2009 ging de Raad akkoord met de gewijzigde Roamingverordening, nadat het Europees Parlement al in april 2009 plenair had
ingestemd met deze herziening. De nieuwe Roaming-verordening is per 1
juli 2009 in werking getreden.
Informatie- en netwerkbeveiliging
In 2008 is het mandaat van het Europese Agentschap voor Netwerk- en
Informatiebeveiliging (ENISA) tussentijds in het kader van de discussie
over het regelgevend EU-kader voor elektronische communicatie verlengd
tot voorjaar 2013. Bij die gelegenheid is zowel de Raad als het Europees
Parlement opgeroepen een debat te voeren om te bezien hoe het
Europese beleid voor netwerk- en informatiebeveiliging zou kunnen
worden versterkt. Vervolgens is eind vorig jaar een open consultatie
gehouden waaruit naar voren kwam dat men een grotere rol wil voor
samenwerking op het Europese vlak en ook een verlenging, dan wel
verdere uitbouw van ENISA ondersteunt.
Gedurende deze periode heeft de Commissie een mededeling over een
veilige informatiemaatschappij uitgebracht en is ook een Raadsresolutie
daarover aangenomen. Zeer recent is deze gevolgd door een mededeling
over de bescherming van vitale informatie-infrastructuur.
Europese ICT-agenda 2010–2015 (post i2010)
Het i2010-programma is een meerjarig programma dat zorg draagt voor
een geïntegreerd ICT-beleid op Europees en nationaal niveau om bij te
dragen aan de Lissabon-doelstelling. Prioriteiten zijn onder andere:
betaalbare breedbandtoegang en toepassingen, het ontwikkelen en
distribueren van nieuwe content en services, veiligheid en vertrouwen,
onderzoek en ontwikkeling, duurzame groei en e-Inclusion (bevorderen
van mogelijkheid tot deelname van alle burgers aan de informatiemaatschappij). Daarnaast is extra aandacht besteed aan de bestrijding
van spam en spyware.
In april 2008 heeft de Commissie een mededeling over een tussentijdse
evaluatie van het i2010-programma aangeboden aan het Europees
Parlement en de Raad. De Raad heeft hierover in juni 2008 conclusies
aangenomen. Daarin wordt onder meer de Commissie verzocht in het
voorjaar van 2009 te rapporteren aan de Europese Raad over de bijdrage
van ICT aan de economische groei van Europa en benadrukt dat de
lidstaten door moeten gaan met het implementeren van elektronische
dienstverlening voor hun burgers en bedrijven.
De verwachting is dat de Commissie in de eerste helft van 2010 met een
opvolger van het i2010-actieplan zal komen voor de periode 2010–2015.
Het Zweedse voorzitterschap heeft dit tot één van de prioriteiten in zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

81

werkprogramma bestempeld, en laat in dat verband een voorbereidende
studie doen naar de meest belangrijke beleidsvragen op het gebied van
ICT en de informatiemaatschappij waarvoor de Unie zich gesteld ziet tot
2015. Die studie zal in september 2009 verschijnen.
Beleid in voorbereiding
•
•
•

Herziening EU regelgevend kader op het gebied van elektronische
communicatie.
Herziening van het i2010-actieplan.
Raadsconclusies op het gebied van bescherming van vitale informatieinfrastructuur.

Energie
Stand van zaken
Duurzame energiehuishouding/Klimaat en energie
Tijdens de Europese Raad in december 2008 werd een akkoord bereikt
over het gehele Klimaat- en energiepakket, waarna ook het Europees
Parlement vervolgens instemde met het pakket.
De Commissie heeft diverse voorstellen gedaan met als doel energiebesparingen te realiseren, zoals herzieningen van de Kaderrichtlijn Energieetikettering, de Kaderrichtlijn Eco-design en de Richtlijn Energieprestaties,
en introductie van een label voor autobanden.
Over de uitbreiding van de reikwijdte van de Richtlijn Eco-design naar
producten met een indirecte invloed op het energiegebruik bereikten de
Raad en het Europees parlement in maart 2009 in eerste lezing een
akkoord.
Verdere vervolmaking van de interne energiemarkt
In oktober 2008 werd tijdens de Raad een politiek akkoord gesloten over
het derde wetgevingspakket voor de liberalisering van de Europese
energiemarkt. Het Europees parlement stemde in april 2009 in tweede
lezing in met het pakket, waarna de Raad het pakket in juni 2009 formeel
aannam. Het pakket bevordert de totstandkoming van één Europese
energiemarkt door verbetering van de onafhankelijkheid van het
netbeheer ten opzichte van productie en levering, versterkte interconnectie tussen lidstaten en de oprichting van een Europese regulator
die de samenwerking tussen nationale toezichthouders moet bevorderen.
De voor Nederland belangrijke clausule die het mogelijk maakt om op te
treden tegen overnames van gesplitste productie- en leveringsbedrijven
door geïntegreerde bedrijven teneinde het gelijke speelveld te
waarborgen, is verankerd in de richtlijntekst.
Energievoorzieningszekerheid
De Raad heeft in februari 2009 conclusies aangenomen over de tweede
Strategic Energy Review. Dit visiedocument van de Commissie zet de
lijnen uit voor het beleid op het terrein van energievoorzieningszekerheid
in de komende periode. Met de conclusies onderschrijft de Raad de keuze
voor een zestal infrastructurele projecten waarvan de totstandkoming
prioritair is voor de Europese interconnectie en diversificatie, onder
andere de Nabucco-pijpleiding, het North Sea Offshore Grid en een
pijpleiding die de Baltische staten moet verbinden met de rest van
Europa. Daarnaast wordt gerefereerd aan het belang van inter-connectie,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

82

energiebesparing, hernieuwbare energie, de relaties met derde landen en
het spreken met één stem en het ontwikkelen van adequate responsmechanismen in tijden van crisis. Op voorspraak van Nederland wordt in
de conclusies nadrukkelijk het belang van een open dialoog met producerende en doorvoerlanden genoemd.
De Raad sloot in juni 2009 een politiek akkoord over de herziening van de
richtlijn strategische olievoorraden. Aangezien het Europees Parlement
geen inspraak heeft bij de herziening is de besluitvorming hiermee
voltooid. De herziening beoogt onder andere de beschikbaarheid en de
effectiviteit van de strategische voorraden te verbeteren en transparanter
te maken en het Europese oliecrisisbeleid beter te laten aansluiten op het
systeem van het Internationaal Energie Agentschap. Onder druk van
onder meer Nederland is in de uiteindelijke richtlijn de mogelijkheid voor
bedrijven en agentschappen om voorraden in het buitenland aan te
houden, behouden. In het aanvankelijke voorstel stonden bepalingen die
dit onmogelijk maakten. Daarnaast is mede onder Nederlandse druk de
verplichting om wekelijks te rapporteren over de commerciële voorraden
vervangen door een maandelijkse verplichting.
De problemen op gasgebied tussen Rusland en Oekraïne gaven diverse
keren aanleiding tot overleg tussen energieministers. Na het conflict van
januari 2009, waarbij de gastoevoer naar de Unie stokte, zijn de
problemen nog niet definitief opgelost. De dreiging van een nieuw
gasconflict, met name het gevolg van de problemen die Oekraïne heeft
met het voldoen van zijn betalingsverplichtingen, was reden om het
onderwerp opnieuw te bespreken tijdens de Raad van juni 2009. De
Commissie blijft over de verdere ontwikkelingen en de mogelijke
oplossingen in nauw contact staan met lidstaten en de betrokken partijen.
Beleid in voorbereiding
Duurzame energiehuishouding/Klimaat en energie
Zweden heeft eco-efficiëntie als een prioriteit van zijn voorzitterschap
bestempeld. Energiebesparing is daarvan de meest concrete invulling. Het
Zweeds voorzitterschap beoogt nog tijdens zijn voorzitterschap een
akkoord te bereiken over de Kaderrichtlijn Energie-etikettering, de Richtlijn
Energieprestaties en de Richtlijn Bandenlabelling. Het start daartoe in
september 2009 de onderhandelingen met het Europees Parlement in
tweede lezing, waarna tijdens de Raad van december 2009 een politiek
akkoord over deze richtlijnen moet worden bereikt. Daarnaast zal het
Zweeds voorzitterschap zich buigen over een op te stellen nieuw
energie-efficiëntie actieplan, ter opvolging van het bestaande actieplan
dat de periode 2007–2012 beslaat. Hierin zullen nieuwe maatregelen om
de doelstelling van 20% energiebesparing in 2020 te realiseren worden
opgenomen.
Energievoorzieningszekerheid
De Commissie zal rond zomer 2009 haar voorstel presenteren voor een
nieuwe verordening die de gasvoorzieningszekerheid binnen de Unie
moet verbeteren. De Commissie hoopt daarover in december 2009 een
akkoord in eerste lezing te bereiken. Het Zweeds voorzitterschap zal
tijdens de Raad van december 2009 een voortgangsrapport presenteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

83

8. LANDBOUW- EN VISSERIJRAAD
Vergaderdata
13–15 september 2009
19–20 oktober 2009
19–20 november 2009
14–15 december 2009
11 januari 2010 (evt.)
18–19 januari 2010
22–23 februari 2010
29–30 maart 2010
19–20 april 2010
4–5 mei 2010
17–18 mei 2010
30 mei-1 juni 2010
28–29 juni 2010

Informele Raad LenV
Raad LenV
Raad LenV
Raad LenV
Raad LenV
Raad LenV
Raad LenV
Raad LenV
Raad LenV
Informele Raad Visserij
Raad LenV
Informele Raad Landbouw
Raad LenV

Landbouw
Stand van zaken
Health check
In november 2008 werd na achttien maanden van voorbereiding en
achttien uur van intensieve onderhandelingen een politiek akkoord bereikt
over de wetgevingsvoorstellen van de Commissie voor de zogenaamde
health check van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Hiermee
werd een aantal hervormingen van het GLB voor de periode tot 2013
overeengekomen. Het totale pakket komt in belangrijke mate tegemoet
aan de Nederlandse inzet.
Het markt- en prijsbeleid wordt verder afgebouwd met als doel de
landbouw marktgerichter te maken. Zo worden interventieregelingen
verder beperkt en wordt een aantal interne afzetmaatregelen afgeschaft.
Het afgeslankte interventieprijssysteem wordt een vangnet voor ernstige
marktverstoringen. De ontkoppeling wordt verder doorgezet, zodat ook
via deze weg de landbouw zich meer zal laten leiden door marktimpulsen.
Zoals nu is afgesproken, zullen alle sectoren, met uitzondering van de
gekoppelde zoogkoepremie (in Nederland al ontkoppeld), uiterlijk in 2012
moeten zijn ontkoppeld. De uitvoeringslasten zullen door deze ontkoppeling kunnen worden beperkt. De overheveling van middelen uit de
eerste pijler (inkomenssteun) naar de tweede pijler (plattelandsbeleid),
aangeduid met de term modulatie, wordt verruimd met 5% (overigens een
aanzienlijke verlaging ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel van
8%). Tevens is afgesproken dat deze extra modulatiegelden volledig in de
lidstaat blijven waar ze worden opgebracht en is het cofinancieringspercentage van de extra modulatie verlaagd van 50% naar 25%. Ten slotte
worden aanvullende mogelijkheden geïntroduceerd waardoor vanaf 2010
een deel van de nationale enveloppe voor inkomenssteun kan worden
herbestemd voor het stimuleren van bijvoorbeeld milieuvriendelijke
landbouw, kwaliteitslandbouw, risicoverzekeringen en dierenwelzijnmaatregelen.
Een belangrijk punt voor Nederland was de verruiming van de melkquota.
Na de al eerder geaccordeerde quotumverhoging van 2,5% per 1 april
2008 is per 1 april 2009 de Nederlandse productieruimte met circa 2,5%
verhoogd. Hiervan vloeit 1% quotumstijging voort uit een afgesproken
jaarlijkse quotumstijging van 1% gedurende vijf achtereenvolgende jaren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

84

die voor alle lidstaten geldt. Nederland krijgt in 2009 nog 1,5% extra uit
een aanpassing van de positieve vetcorrectie. Het eerdere besluit om de
melkquotering per 2015 te beëindigen is herbevestigd. Voor de vereenvoudiging van het GLB zijn verdere stappen gezet, zowel met betrekking
tot de randvoorwaarden bij de inkomenssteun (cross compliance) als met
betrekking tot de organisatie van de betalingen. Voorts is de eerder
aangekondigde afschaffing van de verplichte braaklegging nu officieel. Tot
nu toe was een deel van de graantelers verplicht om op een gedeelte van
de landbouwgrond geen graan te verbouwen. Dit was om de graanproductie te beperken. Deze zogenoemde braakverplichting is nu opgeheven
omdat er voldoende vraag is naar graan. Ten slotte komt er een ondergrens voor betalingen; dit om de uitvoeringslasten te beperken. Lage
steunbedragen of steunbedragen die betrekking hebben op een klein
oppervlakte landbouwgrond zullen niet meer worden uitbetaald.
Toekomst GLB
Met het oog op de health check onderhandelingen en ter voorbereiding
op de aanstaande discussies over het GLB in de periode na 2013 heeft de
regering een langetermijnvisie op de toekomst van het Europese
landbouw- en plattelandsbeleid geformuleerd. In september 2008 is deze
visie, in de vorm van een kamerbrief van minister Verburg, als «Houtskoolschets Europees Landbouwbeleid 2020» gepresenteerd.
Op EU-niveau is het afgelopen jaar een begin gemaakt met de gedachtewisselingen over de toekomst van het GLB. Tijdens het Franse voorzitterschap stond de informele Raad in september 2008 in het teken van het
GLB na 2013. Veel ministers hebben het belang van marktoriëntatie en
verdere ontkoppeling benadrukt, maar ook van ondersteuning van boeren
voor hun bijdrage aan maatschappelijke ontwikkelingen. Een poging om
tot formele Raadsconclusies te komen, strandde in de Raad van november
2008. Ook Nederland was geen voorstander van Raadsconclusies, omdat
daarmee vooruit leek te worden gelopen op de discussies over de
toekomstige verdeling van begrotingsmiddelen.
Ook de informele Raad onder Tsjechisch voorzitterschap in juni 2009
stond in het teken van het GLB na 2013. Meer specifiek werd gesproken
over de aard van de directe inkomenstoeslagen. Net als tijdens het Franse
voorzitterschap slaagde de Raad er later die maand niet in het eens te
worden over formele Raadsconclusies.
Vereenvoudiging GLB
Het afgelopen jaar is voortgang geboekt ten aanzien van de verdere
vereenvoudiging van het GLB. Basis vormt de mededeling van de
Commissie «Een vereenvoudigd GLB voor Europa – in het voordeel van
iedereen». Deze mededeling is een voortgangsverslag van wat er tot nu
toe is bereikt op het gebied van de vereenvoudiging van het GLB en
bouwt voort op de mededeling van de Commissie hierover uit 2005. In
mei 2009 heeft de Raad conclusies aangenomen op basis waarvan de
Commissie concrete wetgevingsvoorstellen zal voorbereiden. Nederland
heeft samen met een twaalftal andere lidstaten concrete voorstellen
gedaan en is er groot voorstander van om actiever gebruik te maken van
de aanbevelingen van de directeuren van de betaalorganen van de
lidstaten. In november 2009 zal de Raad onder Zweeds voorzitterschap
kunnen discussiëren over deze Commissievoorstellen.
Situatie op de zuivelmarkt
De Raad heeft het afgelopen jaar meerdere keren gesproken over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

85

slechte situatie op de zuivelmarkt. Op aandringen van een groot aantal
lidstaten heeft de Commissie uiteindelijk (in het Beheerscomité) een
voorstel gedaan voor tijdelijke steunmaatregelen, waaronder particuliere
opslag van boter en interventie bij magere melkpoeder en boter. De
maatregelen liepen tot augustus 2009, maar inmiddels heeft de
Commissie op aandringen van de Europese Raad voorgesteld de perioden
waarin deze producten tijdelijk uit de markt kunnen worden genomen, te
verlengen. Begin 2009 heeft de Commissie de exportrestituties weer
ingesteld. Tevens is de mogelijkheid geschapen om boeren een voorschot
te geven op de directe betalingen om de liquiditeitsproblemen te
verlichten. Nederland deelt de zorgen ten aanzien van de situatie op de
zuivelmarkt, maar wijst tegelijkertijd op de betere perspectieven voor de
sector voor de middellange termijn. De kwestie is ook op verzoek van
Duitsland aan de orde geweest tijdens de Europese Raad van juni 2009.
Daar is afgesproken dat de Commissie in juli 2009 een marktrapport zou
presenteren met mogelijke maatregelen om de markt van zuivelsectoren
te stabiliseren. De uitfasering van de melkquota, zoals afgesproken in het
kader van de health check, staat daarbij, aldus de ER-conclusies, niet ter
discussie.
Schoolfruit
Tijdens de Raad van november 2008 werd een politiek akkoord bereikt
over het voorstel van de Commissie voor een Europees schoolfruitprogramma. Met dit akkoord is het voor alle lidstaten mogelijk geworden
om op facultatieve basis binnen een communautair kader de afzet van
groenten en fruit te bevorderen door de consumptie ervan door kinderen
te stimuleren. De lidstaten die gebruik willen maken van de geboden
mogelijkheden, dienen het nationale programma voor de helft te
cofinancieren met nationale middelen. In totaal is 90 miljoen euro
beschikbaar, waarvan Nederland jaarlijks maximaal 2,9 miljoen euro
ontvangt (communautaire cofinanciering). In het akkoord zijn uiteindelijk
de belangrijkste Nederlandse punten gehonoreerd, zoals de mogelijkheid
om via bijdragen uit de private sector te voorzien in de noodzakelijke
nationale cofinanciering. Ook kunnen nu al lopende programma’s voor
fruitverstrekking in aangepaste vorm in aanmerking komen voor
communautaire financiering. De in Nederland bestaande educatieve
programma’s Schoolgruiten en Smaaklessen kunnen als educatieve
begeleiding worden gekoppeld aan het EU-schoolfruitprogramma.
Voedsel voor minstbedeelden
In september 2008 presenteerde de Commissie een voorstel voor de
regeling voor de levering van voedsel aan de minstbedeelden. De eerste
discussieronde in de Raad vond plaats tegen het decor van een meningsverschil tussen de juridische dienst van de Commissie en die van de Raad
over de rechtsgrondslag van het voorstel. De juridische dienst van de
Commissie is van oordeel dat het voorstel past binnen de verdragsdoelstellingen van het GLB, terwijl de juridische dienst van de Raad
bepleit dat het voorstel sociaal beleid betreft en dat het voorstel daarmee
niet in de verdragsdoelstellingen van het GLB past. Ook Nederland heeft
zich kritisch uitgelaten over het voorstel, onder meer op het gebied van
subsidiariteit. Uiteindelijk bleek dat zich een blokkerende minderheid van
lidstaten tegen het Commissievoorstel aftekende. Het Tsjechische
voorzitterschap heeft het dossier niet geagendeerd. Mogelijk zal het
voorstel in de loop van 2009–2010 opnieuw ter behandeling voorgelegd
worden aan de Raad. Het is op dit moment nog onduidelijk hoe de kwestie
van de rechtsgrondslag opgelost zal worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

86

Less Favoured Areas
De Raad van juni 2009 heeft met unanimiteit conclusies aangenomen over
benadeelde gebieden, oftewel Less Favoured Areas. Deze conclusies zijn
gebaseerd op discussies in de Raad naar aanleiding van de in april 2009
verschenen mededeling. De Commissie wil de criteria voor de aanwijzing
en begrenzing van de categorie «andere probleemgebieden» herzien en
de sociaaleconomische uitgangspunten vervangen door concrete fysieke
criteria. Deze nieuwe uitgangspunten beogen een duidelijkere legitimering
voor de begrenzing van de benadeelde gebieden. De Commissie heeft
voor het opstellen van de juiste criteria de actieve hulp van de lidstaten
nodig. De lidstaten dienen de informatie uiterlijk eind januari 2010 aan te
leveren. Vervolgens kan de Commissie werken aan een concreet voorstel
voor de beoogde herziening. Overigens zijn er geen wetgevende
voorstellen in 2010 te verwachten. Deze voorstellen zullen worden
geïntegreerd in de wetgevingsvoorstellen voor het GLB na 2013, die in
2011 worden verwacht.
Kwaliteit agrarische producten
De Raad van juni 2009 heeft conclusies aangenomen over het kwaliteitsbeleid van agrarische producten. Deze conclusies zijn gebaseerd op
discussies naar aanleiding van de mededeling van de Commissie van mei
2009 waarin de Commissie aandacht vraagt voor (het waarborgen van) de
kwaliteit van landbouwproducten. De Commissie streeft met deze
mededeling naar het verbeteren van de communicatie tussen boeren,
afnemers en consumenten over de kwaliteit van landbouwproducten,
meer samenhang in het EU-kwaliteitsbeleid voor landbouwproducten en
beter herkenbare etiketten en keurmerken voor boeren, producten en
consumenten. De wetgevende voorstellen die volgen op de mededeling
zullen nog even op zich laten wachten. Eerst moet er een goede analyse
plaatsvinden.
Voedselinformatie aan consumenten
Dit voorstel is vooral een samenvoeging en modernisering van twee
bestaande richtlijnen over etikettering van voedingsmiddelen. Voor
consument en levensmiddelenindustrie is het van groot belang dat er
sprake is van uniformiteit.
Substantiële veranderingen in het voorstel ten opzichte van bestaande
wetgeving zijn:
• de verplichte voedingswaardedeclaratie op de voorkant van de
verpakking;
• een minimale lettergrootte van 3mm voor alle verplichte informatie; en
• een systeem van vrijwillige nationale regelingen om voedingswaarde
te presenteren op de verpakkingen (symbolen, kleurtjes, stoplichten en
dergelijke). Daaruit zouden Europese best practices moeten komen.
Nog openstaande punten zijn: de plaats van herkomst (sommige lidstaten
wensen uitbreiding naar alle onbewerkte producten); de verantwoordelijkheid voor de informatie (wie is verantwoordelijk dat de informatie juist
is en hebben retailers een even grote verantwoordelijkheid als de
producent die het als eerste op de markt zet); en de uitzonderingen voor
alcoholhoudende dranken. In de Raad van juni 2009 werd een voortgangsverslag besproken.
Nieuwe voedingsmiddelen
De Verordening Nieuwe voedingsmiddelen heeft tot doel de menselijke
gezondheid te beschermen door de voedselveiligheid te waarborgen en te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

87

zorgen voor een goed werkende Interne Markt. In de bestaande verordening wordt een aantal punten herzien. Zo wordt de toelatingsprocedure
gestroomlijnd en wordt het veiligheidsbeoordelingssysteem beter
afgestemd op traditionele voedingsmiddelen uit derde landen. Daarnaast
wordt de definitie van nieuwe voedingsmiddelen verduidelijkt in verband
met nieuwe technologieën, zoals nanotechnologie en nieuwe veredelingstechnieken. Levensmiddelen afkomstig van gekloonde dieren worden
expliciet in de herziene definities genoemd als een specifieke categorie
nieuwe levensmiddelen. Verder wordt het toepassingsgebied van de
verordening beter afgebakend en wordt het toelatingssysteem doeltreffender en transparanter.
Het Tsjechische voorzitterschap diende een voorzitterschapverklaring in
waarin een grote meerderheid van de Lidstaten van mening is dat
levensmiddelen afkomstig van gekloonde dieren zullen worden uitgezonderd van de werkingsfeer van de Nieuwe levensmiddelen Verordening
op het moment dat er specifieke EU-regelgeving is. De Commissie wordt
gevraagd een wettelijk voorstel op te stellen voor alle aspecten van
kloontechnieken. Nederland kon de voorzitterschapverklaring inhoudelijk
niet steunen, omdat deze vooruit loopt op de uitkomst van de beoordeling
van de Commissie. De wenselijkheid van specifieke regelgeving voor
levensmiddelen afkomstig van gekloonde dieren en hun nakomelingen
moet nog blijken uit het rapport en de beoordeling van de Commissie.
Daarnaast steunt Nederland de Commissie in haar recht van initiatief voor
het opstellen van regelgeving. Nederland heeft gezamenlijk met het
Verenigd Koninkrijk een verklaring ingediend waarin wordt uitgelegd
waarom de voorzitterschapverklaring niet kan worden gesteund. De Raad
van juni 2009 bereikte een gemeenschappelijk standpunt (politiek
akkoord) tussen de lidstaten. In eerste lezing is geen politiek akkoord met
het Europees Parlement bereikt.
Beschermen van dieren tijdens het doden
De Raad heeft in juni 2009 een politiek akkoord bereikt over het voorstel
van de Commissie voor een verordening inzake de bescherming van
dieren tijdens het doden. Het betreft een verordening die dient ter
vervanging van de bestaande richtlijn over de bescherming van dieren bij
het slachten en doden. Het voorstel tracht de omstandigheden bij het
slachten of doden van dieren te verbeteren en een humane behandeling
te garanderen binnen de Europese Unie. De centrale verplichting in het
voorstel is om dieren te bedwelmen voorafgaand aan het doden. Het
voorstel harmoniseert een aantal bedwelmingsmethodes die sinds 1993
op de markt zijn gekomen. Nederland erkent dat er met de verordening
stappen zijn gezet, maar wilde liever verdergaande verbeteringen qua
dierenwelzijn. Nederland heeft zich onthouden van stemmen. Nederland
streeft op basis van een nog uit te brengen evaluatierapport van de
Commissie naar een Europees verbod op het huidige waterbad als
bedwelmingsmethode voor vleeskuikens.
Voorkoming van het op de EU-markt brengen van illegaal gekapt hout
De Commissie presenteerde in oktober 2008 een wetgevingsvoorstel ter
voorkoming van het op de EU-markt brengen van illegaal gekapt hout en
houtproducten. De Raad heeft het voorstel verwelkomd en heeft het
belang beaamd van het stimuleren van de productie en de handel in
duurzaam hout en de bestrijding van de handel in illegaal hout. Verder
heeft de Raad aangedrongen op het zoveel mogelijk beperken van de
administratieve lastendruk. Helaas is de voortgang bij de besprekingen
van de conceptverordening, ondanks de inspanningen van het Tsjechische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

88

voorzitterschap, beperkt gebleven. Nederland steunt het voorstel en dringt
aan op een snelle behandeling, zodat onder Zweeds voorzitterschap in de
Raad besproken kan worden hoe de belangrijkste discussiepunten
opgelost kunnen worden.
Genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s)
Zie hoofdstuk Milieuraad
Beleid in voorbereiding
Toekomst van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid
Het Zweeds voorzitterschap zal de informele Raad wijden aan de toekomst
van het Europees Plattelandsbeleid. Commissaris Fischer Boel heeft
aangegeven dat de Commissie van plan is om in de zomer van 2010 een
mededeling over het GLB voor de periode ná 2013 te publiceren, gevolgd
door wetgevingsvoorstellen medio 2011.
Etikettering van dierenwelzijn
Het Zweeds voorzitterschap zal in de tweede helft van 2009 in het
Raadstraject een rapport van de Commissie over etikettering van
dierenwelzijn behandelen. Naar verwachting zal de Raad conclusies
aannemen inzake dit rapport. Nederland ondersteunt initiatieven die
liggen op het vlak van etikettering van dierenwelzijn.
Herziening Transportverordening
Naar verwachting zal het Zweedse voorzitterschap in de tweede helft van
2009 een begin maken met de besprekingen in het Raadstraject van een
voorstel van de Commissie over de herziening van de verordening ter
bescherming van de dieren tijdens transport. Het Spaanse voorzitterschap
zal een wijzigingsvoorstel van de Transportverordening verder behandelen. Het waarborgen van het welzijn van de dieren tijdens transport is
voor Nederland een belangrijk onderwerp.
EU-diergezondheidsbeleid
De Commissie heeft in 2007 een mededeling over een nieuwe strategie
voor diergezondheid voor de Europese Unie gepubliceerd. De nieuwe
diergezondheidsstrategie geeft een kapstok voor het diergezondheids- en
dierwelzijnsbeleid voor de komende jaren. De strategie is gebaseerd op
een uitgebreide evaluatie en consultatie van alle betrokkenen en heeft als
motto dat voorkomen beter is dan genezen. De bedoeling is een grotere
nadruk te leggen op preventieve maatregelen, monitoring, controle en
onderzoek, zodat dierziekten minder voorkomen en de impact van
uitbraken, als ze voorkomen, geminimaliseerd wordt. De nieuwe strategie
gaat ook over zaken die samenhangen met diergezondheid, zoals
volksgezondheid, voedselveiligheid, duurzame ontwikkeling en
onderzoek. De strategie wordt uitgewerkt door middel van een actieplan,
welke in september 2008 in een mededeling door de Commissie is
vastgesteld. Wetgevende voorstellen worden vanaf de tweede helft van
2010 verwacht.
Herziening hygiënepakket
Op basis van een rapport van de Commissie met een evaluatie van de
Europese wetgeving voor levensmiddelen («hygiënepakket») zal de Raad
naar verwachting in najaar 2009 conclusies aannemen. Dit zal mogelijk
leiden tot de uitwerking van concrete wijzigingsvoorstellen door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

89

Commissie in 2010. Het wetgevingspakket is sinds 2006 van kracht en
voldoet in het algemeen goed.
Antibioticaresistentie
In het najaar van 2009 zal de Commissie een routekaart over antibioticaresistentie presenteren. Deze routekaart zal naar verwachting leiden tot
wetgevende voorstellen van de Commissie. Antibioticaresistentie is voor
Nederland een belangrijk onderwerp waarbij het van belang is dat in een
gemeenschappelijke Europese markt deze problematiek ook op EU-niveau
wordt aangepakt.
Klimaatadaptatie in relatie tot landbouw en voedsel
Aanpassing aan klimaatverandering in relatie tot landbouw zal een
belangrijk onderwerp zijn de komende tijd (zie ook Witboek Klimaatadaptatie in hoofdstuk Milieuraad). Na bespreking van het werkdocument
Aanpassing aan de klimaatverandering: de uitdaging voor de Europese
landbouw en het Europese platteland op de Landbouwraad van juli 2009
zal dit onderwerp naar verwachting in de komende maanden terugkeren
op de agenda. Lidstaten is de vraag voorgelegd welk klimaatprobleem in
hun land het grootst is en welk onderzoek in relatie tot landbouw en
klimaat het meest van strategisch belang is. Het klimaatbestendig maken
van de Europese landbouw en plattelandsgebieden vormt een grote
uitdaging voor de Unie, de lidstaten en de agrarische sector. Over het
onderwerp landbouw en klimaatverandering organiseert het Zweeds
voorzitterschap medio september 2009 een informele Landbouwraad. Het
voorzitterschap zal ook een conferentie beleggen in november 2009 over
de relatie tussen klimaatverandering en de voedselketen.
Visserij
Stand van Zaken
Hervorming van het Gemeenschappelijk visserijbeleid
Onder Tsjechisch voorzitterschap is een begin gemaakt met de discussie
over de hervorming van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Basis voor
discussie vormt het in april 2009 door de Commissie gepresenteerde
groenboek. Bij de presentatie benadrukte de Commissie dat hervorming
van het beleid noodzakelijk is en dat we niet op deze weg door kunnen
blijven gaan. Mede gelet op de huidige economische situatie moeten
overbevissing en overcapaciteit worden tegengegaan om te komen tot
een bloeiende kustvisserij. Ecologische duurzaamheid moet centraal
komen te staan; er is geen evenwicht tussen de vlootcapaciteit en de
bescherming van de bestanden. Dit gaat ten koste van de duurzaamheid.
Het kabinet is begin 2009 gestart met de voorbereiding van de Nederlandse visie op het toekomstig visserijbeleid. Deze wordt in september
2009 aan de Kamer voorgelegd. Centrale elementen van de visie zijn:
perspectief voor een maatschappelijk geaccepteerde duurzame visserijsector; duurzaam gebruik en instandhouding van onze natuurlijke
hulpbronnen en marine ecosystemen binnen en buiten de Unie; en een
doeltreffend, uitvoerbaar en handhaafbaar beheer van de visbestanden.
Ter voorbereiding van de Nederlandse visie vindt een brede maatschappelijke consultatie plaats en is een publieksonderzoek uitgevoerd.
Wijziging van de controleverordening visserij
De Commissie heeft in november 2008 een voorstel voor een nieuwe
controleverordening gepresenteerd. Commissaris Borg benadrukte de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

90

noodzaak van een herziening van het systeem waarbij een groter
verantwoordelijkheidsgevoel bij de visserijsector voorop moet staan. Uit
recente analyses blijkt dat het beleid nog onvoldoende effectief is. Tijdens
een eerste discussie in de Raad van juni 2009 bleek dat de meeste
lidstaten een verbetering van de controle steunen, maar kritisch zijn over
de Commissievoorstellen. De bezwaren van de lidstaten hadden vooral
betrekking op de uitvoerings- en administratieve lasten van de voorgestelde verordening. Daarnaast bestond veel kritiek op de voorgestelde
grotere bevoegdheden voor Commissie-inspecteurs, de uitbreiding van
het mandaat voor het Controle Agentschap en de voorstellen over
sancties. Nederland heeft aangeven de aanpak van de Commissie op
hoofdlijnen te steunen, maar heeft ook zijn zorg geuit over de aanzienlijke
uitvoering en administratieve lasten van het voorstel. Ten aanzien van de
versterking van communautair toezicht meent Nederland dat dit op
punten wenselijk is, hoewel het huidige voorstel onvoldoende
waarborgen biedt voor een heldere taakafbakening. Tevens moet er
voldoende vrijheid blijven bestaan voor de lidstaten bij de keuze voor het
type en de hoogte van de sancties. Ook is voldoende afbakening met
bepaalde strafrechtelijke onderwerpen op het JBZ-terrein van de Unie
noodzakelijk. De Commissie heeft zich bereid getoond tot een aantal
aanpassingen aan het voorstel en gaat ervan uit dat in de tweede helft van
2009 over het voorstel besloten kan worden.
TAC en visquota 2009
Tijdens de Raad van december 2008 werd een akkoord bereikt over de
toegestane vangsthoeveelheden (total allowable catches – TAC) voor 2009
en over de voorwaarden waaronder op betrokken bestanden kan worden
gevist. De uitkomst van de Raad komt in belangrijke mate tegemoet aan
de Nederlandse inzet. Er zijn besluiten genomen die recht doen aan de
bestandsituatie én tegelijkertijd perspectief bieden aan de visserijsectoren.
De TACs zijn verder beperkt, maar daar waar mogelijk op basis van de
meerjarenbeheerplannen verhoogd. Voor de voor Nederland belangrijkste
bestanden zijn de meeste TAC-voorstellen van de Commissie ongewijzigd
overgenomen. Dit betekent een stijging met 9% voor Noordzeetong, 13%
voor schol, 30% voor kabeljauw en een daling van 15% voor haring. Het
Nederlands quotum voor blauwe wijting daalt met ongeveer 58%, maar
stijgt voor makreel met 33%. Voor horsmakreel in de westelijke wateren
heeft de Raad besloten tot een gelijkblijvende TAC van 170 000 ton. Voor
de overige platvissoorten, de zogenaamde geassocieerde bestanden, is de
Raad niet akkoord gegaan met het Commissievoorstel. De TAC voor tarbot
en griet is gehandhaafd op het niveau van 5230 ton en de TACs voor schar
en bot, tongschar en witje zijn eveneens gelijk gebleven. Ook de afspraken
met Noorwegen over onder meer het beperken van de teruggooi zijn
tijdens de Raad van december 2008 geaccordeerd.
Ontwikkeling van een duurzame aquacultuur
De Raad heeft in juni 2009 conclusies aangenomen over de duurzame
ontwikkeling in de aquacultuur. De Raadsconclusies steunen de aanpak en
strategie van de Commissiemededeling over dit onderwerp en gaan onder
meer in op het verder terugbrengen van de nadelige effecten voor het
milieu van aquacultuur, reductie van administratieve lasten,
visgezondheid en viswelzijn en beter gebruik van bestaande Europese
fondsen. De Commissie zal eind 2009 een actieplan presenteren.
Economische crisis in de visserijsector
Tijdens de Raad van juli 2008 werd een akkoord bereikt over de Verordening voor Tijdelijke specifieke acties ter bevordering van de herstructu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

91

rering van de door de economische crisis getroffen vissersvloten van de
Unie. Met het akkoord worden de mogelijkheden voor steun in het kader
van het Europees Visserijfonds (EVF) tijdelijk, tot 31 december 2010,
verruimd. Het gaat hier onder meer om steun voor tijdelijke stillegging
van de vloot, investeringen aan boord van vissersvaartuigen, sociaal
economische compensatie, collectieve acties en proefprojecten. De
maatregelen worden eind 2009 geëvalueerd. Over een mededeling van
Commissie waarin het voornemen was verwoord ten aanzien van
eventueel benodigde budgettaire middelen voor de uitvoering van het
maatregelenpakket, heeft de Raad geen besluit genomen.
Voorstel herstelplan kabeljauwbestand
De Raad heeft in november 2008 een akkoord bereikt over een nieuw
kabeljauwherstelplan. Het overeengekomen herstelplan vormt naar
Nederlands oordeel een goed evenwicht tussen op herstel van kabeljauw
gerichte maatregelen en een verdere verduurzaming van de visserij. Ook
geeft het kabeljauwherstelplan mogelijkheden om een meer selectieve
visserij te stimuleren.
Actieplan ter bescherming van haaien
De Raad heeft een aantal conclusies inzake het EU-haaienactieplan
goedgekeurd. De situatie van veel haaien en roggen is zorgelijk. De Raad
steunt de drie uitgangspunten van de Commissie:
• betere kennis en data over haaien en hun rol in ecosystemen;
• een duurzame gerichte vangst en een goed gereguleerde bijvangst van
haaien;
• een grotere coherentie tussen intern en extern EU-visserijbeleid
onderling en in relatie tot mondiale afspraken over mariene biodiversiteit.
In de conclusies is opgenomen een spoedige evaluatie van de bestaande
regelgeving te realiseren, met name ten aanzien van het ontvinnen. Dit
met het oog op de verdere beperking van deze activiteit.
Beleid in voorbereiding
Hervorming van het Gemeenschappelijk visserijbeleid
Volgend op het in april 2009 uitgebrachte groenboek wil de Commissie de
discussie voortzetten over de hervorming van het Gemeenschappelijk
visserijbeleid. De Commissie hecht groot belang aan de betrokkenheid
van vissers, industrie, wetenschappers, milieuorganisaties en burgers. De
Commissie nodigt daarom alle relevante partijen uit hun visie op het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid te geven. De Commissie streeft ernaar
om begin 2011 concrete voorstellen aan de Raad voor te leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

92

9. MILIEURAAD
Vergaderdata:
21 oktober 2009
22 december 2009
15–17 januari 2010
15 maart 2010
januari 2010
21 juni 2010

Milieuraad
Milieuraad
Informele Raad Energie en Milieu
Milieuraad
Informele Milieuraad
Milieuraad

Stand van Zaken
De Raad heeft zich het afgelopen jaar onder andere gebogen over klimaat
en energie, CO2 en auto’s, het Actieplan Duurzaam Consumeren en
Produceren, de herziening van de IPPC-richtlijn, biodiversiteit en invasieve
soorten bodembescherming en genetisch gemodificeerde organismen
(GGO’s). Nederland heeft in het bijzonder aandacht gevraagd voor
financiering van het klimaatbeleid, CO2 en auto’s en de uitfasering van
gloeilampen.
Klimaat- en energiepakket
In de aanloop naar de klimaatconferentie in Kopenhagen eind 2009 heeft
de Europese Unie het initiatief naar zich toe getrokken door in het Klimaaten energiepakket EU-interne maatregelen te presenteren om klimaatverandering tegen te gaan. Het pakket bestaat uit meerdere voorstellen
(Richtlijn hernieuwbare energie, Richtlijn geologische opslag van CO2,
ETS-richtlijn, Beschikking over de inspanningsverdeling voor het
terugdringen van de broeikasgasemissies). De Raad stond in 2008 dan ook
meer dan eens in het teken van dit pakket. In oktober en december 2008
sprak de Raad over een aantal specifieke problemen met betrekking tot de
herziening van het Europees emissiehandelssysteem (ETS). Zo maakte
een aantal lidstaten zich zorgen over de invloed van de introductie van het
veilen van emissierechten voor de elektriciteitssector. Ook werd
gesproken over de mogelijke weglekeffecten die zouden kunnen ontstaan
doordat bedrijven als gevolg van het zwaarder aanslaan van CO2 in de
Unie hun productie en bijkomende CO2-uitstoot naar buiten de Unie
zouden verplaatsen. De financiering van demonstratieprojecten voor de
afvang en opslag van CO2 bleek een ander discussiepunt.
De meeste aandacht ging echter uit naar de financiële balans in het
pakket, ofwel de EU-interne verdeling van de kosten voor het nemen van
de maatregelen. Vooral enige nieuwe lidstaten hadden problemen met het
voorstel.
De voortvarende aanpak van het Franse voorzitterschap gaf de doorslag
voor een goed akkoord tijdens de Europese Raad in december 2008 (zie
ook het onderdeel «Europese Raad») en een eerste lezing akkoord met het
Europees Parlement.
Het gehele wetgevingstraject werd begin 2009 formeel afgerond. De Unie
geeft met dit pakket concrete invulling aan de doelstelling om de uitstoot
van broeikasgassen in 2020 met 20% te verminderen en om een aandeel
van 20% hernieuwbare energie te bereiken. Het is uniek dat de Unie zich
aan deze unilaterale doelstelling heeft gecommitteerd, zonder af te
wachten wat de rest van de wereld zou gaan doen. Bij een goed internationaal akkoord in Kopenhagen, is de ambitie van Europa om naar 30%
reductie te gaan ook vastgelegd in het pakket. In dat verband hecht de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

93

Europese Raad zijn goedkeuring aan een reductie van de broeikasgasemissies, tegen 2020, met 30% ten opzichte van 1990 als streefcijfer voor
de EU, die haar bijdrage zal vormen tot een wereldwijde en brede
overeenkomst voor de periode na 2012, op voorwaarde dat andere
ontwikkelde landen zich tot vergelijkbare emissiereducties verbinden en
dat economisch meer gevorderde ontwikkelingslanden een bijdrage
leveren die in verhouding staat tot hun verantwoordelijkheden en
capaciteiten. Hiermee geeft de Unie een sterk signaal aan de rest van de
wereld en behoudt de Unie het voortouw in de mondiale aanpak van
klimaatverandering.
Veel Nederlandse kernpunten vinden we terug in het akkoord:
• De Europese Unie heeft het grootste emissiehandelssysteem ter
wereld met daarbinnen één plafond voor heel Europa van -21% (ten
opzichte van 2005). Het aantal te veilen rechten in het ETS neemt sterk
toe: ongeveer de helft van alle rechten in het ETS zal worden geveild;
nu is dat 3%. De overige rechten worden gratis toegewezen op basis
van benchmarks.
• De inspanningsverdeling tussen lidstaten is bepaald op basis van
kosteneffectiviteit en solidariteit. Iedere lidstaat heeft zijn bijdrage aan
de Europese uitstootdoelstelling geaccepteerd.
• De Unie financiert gezamenlijk grootschalige demonstratieprojecten
voor CO2-afvang en -opslag. Daarvoor worden 300 miljoen rechten
opzij gezet (6 tot 9 miljard euro). Ook innovatieve hernieuwbare
energieprojecten kunnen kwalificeren.
• Er zijn nu Europese duurzaamheidcriteria voor biobrandstoffen.
Internationale klimaatonderhandelingen
In oktober 2008 sprak de Raad tijdens de lunch over de inzet van de Unie
op de 14e Bijeenkomst van Partijen van de UNFCCC (United Nations
Framework Convention on Climate Change) in Poznan. Een paper van het
voorzitterschap, dat op verzoek van Nederland werd gepresenteerd, over
de financiële architectuur van een toekomstig internationaal klimaatakkoord, werd positief ontvangen.
Op verzoek van de Europese Raad presenteerde de Commissie een
mededeling met de grondslag voor de standpuntbepaling voor Kopenhagen. In maart 2009 besprak de Raad de EU-inzet voor de klimaatonderhandelingen in Kopenhagen. De conclusies bevatten ideeën die het
mogelijk maakten stappen te zetten in de mondiale klimaatonderhandelingen. Er is een goede balans gevonden tussen de drie
essentiële – en nauw verbonden – kwesties: 1) verplichtingen voor
ontwikkelde landen om hun uitstoot te verminderen; 2) commitment van
(vooral economisch gevorderde) ontwikkelingslanden om zich in te
spannen de groei in hun uitstoot te beperken en; 3) het inrichten van een
efficiënte, effectieve en eerlijke internationale financiële architectuur, met
concrete voorstellen over financiering van adaptatie en mitigatie in
ontwikkelingslanden. Het onderwerp financiering (zie ook Ecofinhoofdstuk) bleek het meest controversieel. Uiteindelijk werd besloten dat
de Europese Raad hierover een uitspraak zou moeten doen. Dat is naar
tevredenheid van Nederland in de voorjaarsraad gebeurd. De Raad heeft
vastgelegd dat de Unie bereid is een eerlijk aandeel in de financiering van
klimaatacties in ontwikkelingslanden op zich te nemen. Daarbij zijn twee
concrete opties voor financieringsmechanismen genoemd: contributies
per land of een marktbenadering op basis van veilingen. Daarnaast heeft
de Raad zich gecommitteerd om ruim voor de klimaatconferentie in
Kopenhagen besluiten te nemen over de algehele onderhandelingsinzet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

94

ten aanzien van de vraagstukken van financiering, de concrete invulling
van de bijdrage van de Unie en de wijze van verdeling van de inspanningen binnen de Unie. Verder is afgesproken dat de Unie zich zal
inspannen om in het kader van het Kopenhagen-akkoord een internationaal emissiereductie-arrangement voor HFK-emissies af te spreken. De
Unie zal er onder Zweeds voorzitterschap op inzetten dat hierbij zoveel
mogelijk wordt voortgebouwd c.q. gebruik gemaakt van de succesvolle
ervaringen die zijn opgedaan in het kader van het Montreal-Protocol, waar
het vergelijkbare problematiek betreft.
Witboek klimaatadaptatie
De Commissie heeft in april 2009 het Witboek Adapting to Climate
Change: towards a European Framework for Action gepresenteerd. Het
witboek is een vervolg op het Groenboek Adaptatie dat de Europese Unie
in juli 2007 heeft opgesteld. Tijdens de Informele Raad van april 2009 heeft
een eerste informele discussie plaatsgevonden tussen de lidstaten over
het witboek. Tijdens de Raad van juni 2009 zijn conclusies aangenomen.
Deze Raadsconclusies sluiten goed aan bij de Nederlandse inzet. Ze
drukken uit dat de Unie zich moet inzetten voor het integreren van
adaptatie in de verschillende beleidsterreinen (mainstreamen) en
financiële stromen (structuur- en cohesiefondsen, Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid). De Unie moet daarbij oog hebben voor het karakter van
adaptatie; het betreft namelijk een vraagstuk waar maatwerk en een
integrale aanpak een belangrijke rol spelen.
Duurzaam consumeren en produceren
De Commissie heeft in juli 2008 het Actieplan voor Duurzame Productie en
Consumptie en Duurzaam Industriebeleid gepresenteerd. Het bevorderen
van duurzame productie en consumptie en het omzetten van uitdagingen
op het gebied van klimaat en milieu in economische kansen is de
overkoepelende doelstelling van het Actieplan. Onderdelen van het
actieplan zijn de Mededeling Duurzaam inkopen en de herziening van de
Richtlijnen Eco-design en Eco-label en de herziening van de
EMAS-Verordening (Eco Management and Audit Scheme). De Raad heeft
in december 2008 conclusies over het pakket aangenomen. Tijdens het
debat over het actieplan heeft Nederland ondermeer gewezen op het
belang van de uitfasering van de gloeilampen. Uiteindelijk heeft de
actieve Nederlandse lobby geleid tot een versnelling van de uitfasering
van de gloeilamp door prestatie-eisen in de Eco-design Richtlijn. Ook
wordt de richtlijn uitgebreid naar andere producten.
De Verordeningen over Europees Eco-label en EMAS zijn in het voorjaar
van 2009 in eerste lezing aangenomen.
IPPC-Richtlijn industriële emissies
De IPPC-richtlijn (Integrated Pollution Prevention Control, technische
voorschriften vervuilende installaties) heeft tot doel milieuverontreiniging
door industriële activiteiten en intensieve veehouderij te voorkomen en te
bestrijden. Het belangrijkste instrument is de milieuvergunning. Onder het
Franse en Tsjechische voorzitterschap is de herziening van de
IPPC-richtlijn in de Raad besproken. Kern van de Nederlandse inzet was te
komen tot een ambitieuze richtlijn die eco-innovaties via milieuvergunningverlening stimuleert, zodat de milieudoelen kunnen worden
gehaald (bijvoorbeeld emissieplafonds op grond van de NEC-Richtlijn).
Uiteindelijk is in de Raad van juni 2009 een politiek akkoord bereikt. De
tekst van het politiek akkoord paste grotendeels bij de bovengenoemde
inzet en bevat veel van de door Nederland ingebrachte voorstellen.
Nederland steunde derhalve dit politiek akkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

95

Biodiversiteit
De Raad heeft in juni 2009 conclusies aangenomen over de zogenaamde
mid-term review van het Biodiversiteitactieplan. Naar aanleiding van deze
mid-term review van het Biodiversiteitactieplan spreekt de Raad zich uit
voor een intensivering op het vlak van concrete beleidsmaatregelen
(bijvoorbeeld door integratie van de ecosysteembenadering in het beleid
op andere vlakken), kennisontwikkeling (bijvoorbeeld de koppeling tussen
klimaat en biodiversiteit) en financiering. Tevens heeft de Raad, op
Nederlands initiatief, ermee ingestemd dat de Commissie aan de Raad zal
rapporteren over de praktische ervaringen met de implementatie van de
Habitat- en de Vogelrichtlijn. Daarbij wordt ook het belang benadrukt van
betrokkenheid van stakeholders voor Natura 2000, de integratie van
Natura 2000 in andere relevante beleidsterreinen en het aanmoedigen van
het gebruik van flexibele benaderingen en best practices overeenkomstig
bestaande wetgeving.
Bodembescherming
Na eerdere besprekingen in de Raad over het voorstel voor de kaderrichtlijn bodembescherming, bleek eind 2007 een blokkerende minderheid
van lidstaten, waaronder Nederland, de richtlijn niet te steunen. Onder het
Franse en Tsjechische voorzitterschap zijn diverse versies van het voorstel
besproken, waarbij gezocht werd naar een compromis waarmee enkele
van de tegenstanders akkoord konden gaan. De Tsjechen wilden de
richtlijn aanvankelijk voor politiek akkoord agenderen op de Raad van juni
2009. Het aantal landen in de blokkerende minderheid tegen de richtlijn
bleek echter op dat tijdstip alleen maar te zijn toegenomen. In de Raad
van juni 2009 is wel de voortgang besproken.
Genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s)
In de tweede helft van 2008 leidde de voorbereiding in de ad hoc groep
onder Frans voorzitterschap tot het aannemen van conclusies in de Raad
van december 2008. Deze bevatten onder andere aanbevelingen om de
richtsnoeren te actualiseren voor de beoordeling van milieurisico’s op
lange termijn, om transparantie in de gegevensuitwisseling tussen de
European Food Safety Authority en de lidstaten te bevorderen, om
partijen tot handelen aan te moedigen naar aanleiding van informatie die
uit monitoring beschikbaar komt en om een netwerk tussen Europese
wetenschappelijke organisaties op te richten. Op voorstel van Nederland
worden de lidstaten gevraagd om informatie uit te wisselen over de
sociaaleconomische implicaties van het op de markt brengen van GGO’s.
De Commissie wordt verzocht om het Europese Parlement en de Raad
voor juni 2010 een rapport hierover toe te zenden voor verdere discussie.
De lidstaten hebben tot 1 januari 2010 om input te leveren voor dit
rapport. In maart 2009 keurde de Raad met gekwalificeerde meerderheid
opnieuw de vrijwaringmaatregelen goed tegen de invoer van genetisch
gemodificeerde maïs van Oostenrijk en Hongarije. Nederland, dat het
Commissievoorstel tot opheffing van die maatregelen wel steunde, gaf
een stemverklaring waarin het de Commissie opriep tot aanpassing van
de regelgeving zodat de lidstaten zelf kunnen beslissen over de teelt van
GGO’s op hun eigen grondgebied. In vervolg hierop is in de Raad van juni
2009 aangedrongen op spoedige aanpassing van de Europese regelgeving, onder andere door Nederland. Nederland zal bij de Commissie en
andere lidstaten erop blijven aandringen om zo snel mogelijk tot een voor
ieder aanvaardbare oplossing te komen.
CO2 en auto’s
De totstandkoming van een verordening over de CO2-uitstoot van auto’s is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

96

buitengewoon spannend geweest, waarbij Nederland een belangrijke rol
heeft gespeeld, met een ambitieuze inzet die met name gericht was op het
in het voorstel laten opnemen van een langetermijndoelstelling.
Na stevig onderhandelen, lobbywerk en coalitievorming werd begin
december 2008 een eerste lezing akkoord bereikt. Dit bevat een langetermijndoelstelling van 95 gram/km in 2020 en voldoende mogelijkheid tot
zware boetes. Wel moest een ruimere infasering van de normen worden
geaccepteerd in de periode 2012–2014. Al met al heerst toch gematigde
tevredenheid over dit eindresultaat vanwege met name de langetermijndoelstelling voor 2020, waar Nederland vanaf het begin op heeft ingezet.
Dit is van belang omdat een vast langetermijndoel de auto-industrie noopt
tot innovatie van de motortechnologie.
Ozon
De herziening van de Ozonverordening, bedoeld om de afspraken uit het
Montreal-protocol over ozonlaag afbrekende stoffen vast te leggen in
Europese regelgeving, kwam begin 2009 aan de orde in de Raad.
Nederland riep de Raad op gezamenlijk te werken aan internationale
afspraken om het gebruik van methylbromide voor het gassen van
zeecontainers te voorkomen en na te denken over een strategie om ook
andere gassen in containers terug te dringen. Uiteindelijk is er een eerste
lezing akkoord gekomen over de herziening van de richtlijn. Hiermee
wordt per maart 2010 in Europa het gassen van containers met methylbromide verboden.
Op de agenda voor de (jaarlijkse) internationale onderhandelingen in het
kader van het Montreal-protocol in november 2009 staat een voorstel om
voor HFK-emissies een uitfaseringschema voor te stellen in overeenstemming met ozonlaag afbrekende stoffen zoals HCFK, CFK en halon.
Inzet van de Europese Unie op dit onderwerp hangt nauw samen met het
verloop van de onderhandelingen over een HFK-emissiereductiearrangement in het kader van het Kopenhagen-akkoord.
Euro VI – emissienormen voor vrachtwagens
De aanscherping van de emissienormen voor vrachtwagens, bussen en
andere zware wegvoertuigen zal in werking treden vanaf 1 januari 2013
voor nieuwe typegoedkeuringen en op 1 januari 2014 voor nieuwe
voertuigen.
Handel in zeehondenproducten
In de Raad is gediscussieerd over het voorstel van de Commissie van juli
2008 voor een verordening betreffende de handel in zeehondenproducten.
Nederland heeft sinds 2007 al een nationaal verbod op de handel in
producten afkomstig van bepaalde zeehondensoorten. Het voorstel van de
Commissie ging Nederland niet ver genoeg, aangezien daarin een
uitzondering werd gemaakt voor producten van zogenaamd humaan
gedode zeehonden. Nederland heeft ingezet op een totaalverbod voor de
handel (invoer, doorvoer en uitvoer) in zeehondenproducten, met slechts
een uitzondering voor de Inuit. Er kwam steeds meer steun voor deze lijn,
van andere lidstaten en ook van het Europees Parlement.
WTO-conformiteit bleek echter een moeilijke kwestie. Uiteindelijk is eind
april 2009 een eerste lezing akkoord tussen Raad en Europees Parlement
bereikt over een verbod op de invoer van zeehondenproducten in de Unie,
met uitzonderingen voor de Inuit en andere inheemse volken, en voor
nauw omschreven kleinschalige jacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

97

Walvisvaart (IWC)
In de Raad is een driejarig gemeenschappelijk mandaat vastgesteld voor
de EU-lidstaten die ook lid zijn van de Internationale Walvisvaart
Commissie (IWC). Denemarken is ten behoeve van zijn overzeese
gebiedsdelen uitgezonderd van het gemeenschappelijk mandaat. In de
aanloop naar de 61ste jaarvergadering van de IWC, die in juni 2009 op
Madeira, Portugal is gehouden, is een serie bijeenkomsten van de
zogenaamde Small Working Group on the Future of the IWC belegd om
een pakketafspraak voor te bereiden over de toekomst van de IWC, die
tijdens de 61ste jaarvergadering zou moeten worden geaccordeerd. Ook
de tussentijdse bijeenkomst van de IWC van maart 2009 in Rome was in
belangrijke mate aan dit onderwerp gewijd. Hoewel de sfeer in de IWC
enigszins lijkt te zijn verbeterd, is een dergelijke pakketafspraak tussen
voor- en tegenstanders van de walvisvaart niet binnen handbereik
gekomen. Tijdens de jaarvergadering werd besloten dat het werk
hieromtrent wordt voortgezet, met het doel op de 62ste jaarvergadering
één of meerdere opties voor te hebben liggen. Het is dan aan de gehele
Commissie van de IWC om tot overeenstemming te komen en een pakket
van afspraken op basis van consensus goed te keuren.
Groenboek bioafval
Tijdens de Raad van december 2008 is het Groenboek Bioafval gepresenteerd. Met het groenboek wordt bekeken of Europese beleidsmaatregelen
nodig zijn en wordt de vraag aan de orde gesteld of verbeteringen van het
bioafvalbeheer mogelijk zijn overeenkomstig de afvalhiërarchie en de
potentiële economische, sociale en milieubaten. In de Raad bleek dat er
tussen de lidstaten een duidelijke tweedeling bestaat. Een deel van de
lidstaten is voorstander van EU-regelgeving voor het beheer van bioafval,
een ander deel van de lidstaten wil zich nu nog niet expliciet uitspreken
over de noodzaak voor regelgeving, waaronder Nederland. In de visie van
deze laatste groep lidstaten dient eerst het impact assessment van de
Commissie te worden afgewacht, opdat er meer inzicht is in wat de eerste
behoeften vanuit milieuoogpunt zijn. In de conclusies van de Raad van
juni 2009 is conform de inzet van Nederland neergelegd dat de Raad de
Commissie aanmoedigt om door te gaan met het impact assessment en,
indien gepast, een wetgevingstraject te starten in 2010.
Overige onderwerpen
• Eind 2008 is in de Raad de Europese inzet met betrekking tot kwik voor
de UNEP-beheersraad in Nairobi vastgesteld.
• De Commissie heeft in de Raad een toelichting gegeven op de
voorstellen voor een herziene verordening inzake illegaal gekapt hout
(zie hoofdstuk Landbouw- en Visserijraad).
• De Commissie heeft in de Raad een toelichting gegeven op de
Mededeling Ontbossing. In de Raad van december 2008 zijn
vervolgens conclusies aangenomen. Deze Raadsconclusies zijn van
groot belang voor de EU-inzet bij de internationale klimaatonderhandelingen.
• De Commissie heeft in de Raad een toelichting gegeven op de
Mededeling Ontmantelen van schepen. Hoewel het IMO bezig is met
het uitwerken van een conventie, is het van belang om ook al een
EU-strategie te ontwikkelen.
• De Commissie heeft in de Raad een presentatie gegeven van de
mededeling inzake een EU-strategie invasieve soorten. De Raad heeft
in juni 2009 conclusies aangenomen over de EU-strategie, met
instemming van Nederland. Er wordt aangedrongen op een strategie
waarbij verdere verspreiding van invasieve exoten wordt tegengegaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

98

•

met gebruik van bestaand beleid, kennisdeling en bewustwording, en
integratie van maatregelen tegen invasieve exoten in andere beleidsvelden.
De Commissie heeft in de Raad het voorstel voor de herschikking van
de Richtlijn over de Beperking van het gebruik van bepaalde gevaarlijke stoffen in elektrische en elektronische apparatuur en het voorstel
voor een Richtlijn betreffende Afgedankte elektrische en elektronische
apparatuur gepresenteerd. Beide voorstellen worden in de Raadswerkgroep besproken.

Beleid in voorbereiding
Klimaatverandering: op naar Kopenhagen
Onder Zweeds voorzitterschap zal de Raad veel aandacht blijven besteden
aan de Europese standpuntvorming met betrekking tot de klimaatonderhandelingen in Kopenhagen. Een belangrijk deel van de informele
Milieuraad in juli 2009 werd gewijd aan de bespreking van de stand van
de klimaatonderhandelingen. In oktober 2009 vindt verdere standpuntbepaling plaats gericht op de hoofdlijnen van Kopenhagen (mede als
input voor de Europese Raad van oktober). In december 2009 zal de Raad
een EU-standpunt in moeten nemen over de laatste discussies die op dat
moment nog spelen in de VN-onderhandelingen. In 2010 zal de Raad zich
buigen over de gevolgen van het Kopenhagen-akkoord voor de implementatie in de Unie.
Eco-efficiënte economie
Het Zweedse voorzitterschap had de eco-efficiënte economie
geagendeerd voor de informele Raad van juli 2009. Tijdens deze informele
Raad bleek dat eco-efficiëntie breed gezien wordt als een belangrijke
manier om de simultane crises die de wereld nu meemaakt op het gebied
van economie, voedsel en klimaat, te bestrijden. Er is gesproken over
mogelijke instrumenten om eco-efficiëntie te stimuleren, waarbij ook
financiële instrumenten als vergroening van het EU-budget en het
belastingstelsel aan de orde zijn gekomen. Het onderwerp zal ook worden
behandeld in de Raad voor Concurrentievermogen en de Transportraad.
Biodiversiteit
Vanaf zomer 2009 zal het thema biodiversiteit onder het Zweedse
voorzitterschap de nodige aandacht krijgen. In algemene zin zal VN-breed
worden gewerkt aan het herformuleren van de 2010-doelstelling voor het
tegengaan van biodiversiteitverlies, die niet wordt gehaald. In de aanloop
naar de Bijeenkomst van Partijen voor de Convention on Biological
Diversity van najaar 2010, zal de Europese Unie zijn positie moeten
bepalen ten aanzien van de strategie biodiversiteit na 2010. Op het gebied
van access and benefit sharing staat de discussie over nalevingmaatregelen (compliance) en het juridische karakter van het regime (al
dan niet bindend) centraal.
Marine environment
In juni 2009 heeft de Commissie een EU-strategie voor het Oostzeegebied
uitgebracht. Het Zweedse voorzitterschap heeft dit hoog op de agenda
gezet. De Commissie ziet deze strategie als een pilot project voor de
implementatie van de EU-kaderrichtlijn mariene strategie.
NEC-richtlijn
Het is nog steeds onduidelijk wanneer de herziening van de NEC-richtlijn
(National Emission Ceilings, plafonds voor uitstoot van stoffen door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

99

vervuilende installaties) zal verschijnen. Dit voorstel heeft tot doel de
emissie van stikstofoxiden, ammoniak, non-methaan en zwaveldioxide te
verminderen. Het voorstel tot wijziging van de NEC-richtlijn zal nieuwe
emissieplafonds bevatten voor 2020. Voor Nederland is de herziening van
de plafonds van groot belang, omdat de NEC-plafonds een belangrijke
bijdrage leveren aan de gewenste luchtkwaliteit in Nederland, maar ook
omdat de doelen voor Nederland moeilijk haalbaar kunnen zijn. Mogelijk
wacht de Commissie de uitkomsten af van de lopende herziening van
emissieplafonds die aangegaan zijn in het kader van de Conventie inzake
grensoverschrijdende luchtverontreiniging over grote afstand, voordat zij
een besluit neemt over het uitbrengen van haar voorstel over nieuwe
NEC-plafonds.
Shared Environmental Information System (SEIS)
Het is onduidelijk of onder het Zweeds voorzitterschap het voorstel voor
een nieuwe regeling over SEIS zal worden behandeld. Het voorstel is al
gelanceerd op 1 februari 2008. Het voorstel beoogt een modernisering/
vereenvoudiging van de systemen voor het verzamelen, verwerken en
uitwisselen van milieugegevens. Een groot aantal milieurichtlijnen bevat
verplichtingen aan de lidstaten voor monitoring/rapportage van de
verschillende componenten en aspecten van het milieu. De Commissie
kan met een gemeenschappelijk milieu-informatiesysteem beoordelen of
de lidstaten voldoen aan hun uitvoeringsverplichtingen.
Biociden
Het Zweeds voorzitterschap zal voortvarend met de behandeling van de
voorstelverordening voor het op de markt brengen en het gebruik van
biociden aan de gang gaan. In juli 2009 is onder Zweeds voorzitterschap
het voorstel gepresenteerd in de Raadswerkgroep milieu en is vervolgens
de inhoudelijke behandeling gestart. Het Zweeds voorzitterschap streeft
naar een eerste behandeling in de Raad van oktober 2009.
Herziening Sustainable Development Strategy (SDS)
De Commissie zal rond zomer 2009 een rapport uitbrengen over de
voortgang van de EU Sustainable Development Strategy. Het Zweedse
voorzitterschap start in september 2009 met een Friends of the Presidency
groep om te praten over een mogelijk vervolg van de EU Sustainable
Development Strategy. Doel is in december 2009 hierover Raadsconclusies aan te nemen.
Overige onderwerpen
• De onderhandelingen over de Kwik-conventie zullen het komende jaar
de nodige aandacht krijgen in de Raad.
• De Commissie zal met een mededeling komen over scheepsontmanteling.
• Er zal gesproken worden over een follow up van de EU-strategie voor
duurzame ontwikkeling.
• De verwachting is dat de bodemrichtlijn onder Spaans voorzitterschap
weer aan de orde zal komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

100

10. RAAD ONDERWIJS, JEUGDZAKEN EN CULTUUR
Vergaderdata:
23–24 september 2009
26–27 november 2009
15–16 februari 2010
12–14 april 2010
15–16 april 2010
10–11 mei 2010

Informele OJC-Raad
OJC-Raad
OJC-Raad
Informele Raad Onderwijs en Cultuur
Informele Raad Sport
OJC-Raad

Onderwijs
Stand van zaken
Strategisch Raamwerk Onderwijs en Training na 2010
Om het Lissabon-proces verder vorm te geven is op het gebied van
onderwijs en opleiding een nieuw strategisch kader aangenomen voor de
periode tot 2020. Dit strategisch kader is een vervolg op het bestaande
Werkprogramma Onderwijs en Opleiding 2010, dat in 2002 werd
aangenomen. In de Raadsconclusies over Onderwijs en Training na 2010,
aangenomen door de Raad in mei 2009, zijn vier strategische uitdagingen
benoemd voor de periode tot en met 2020. Het betreft leven lang leren en
mobiliteit, kwaliteit en efficiëntie, kansgelijkheid en burgerschap en
innovatie en creativiteit, inclusief ondernemerschap. Deze strategische
uitdagingen worden ondersteund door vijf benchmarks op de volgende
terreinen: leven lang leren, hoger onderwijs, voortijdig schoolverlaten,
basisvaardigheden en vroeg- en voorschoolse educatie.
Nederland gaat de komende periode bepalen in hoeverre de benchmarks
invloed hebben op het uitzetten van nieuwe beleidslijnen.
Partnerschappen onderwijsinstellingen en bedrijfsleven
In mei 2009 zijn Raadsconclusies aangenomen over partnerschappen
tussen onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Met deze Raadsconclusies
wordt beoogd de samenwerking tussen instellingen op het gebied van
onderwijs en training enerzijds en het bedrijfsleven anderzijds te
stimuleren. Achterliggende doelen hiervan zijn de inzetbaarheid op de
arbeidsmarkt van alle individuen en (indirect) het stimuleren van de
Europese economie.
Het belang van een goede samenwerking tussen onderwijsinstellingen en
het bedrijfsleven wordt door Nederland onderstreept. In Nederland zijn
we al een eind op weg wat deze samenwerking betreft. Zo wordt de
kwalificatiestructuur voor het mbo tripartiet vormgegeven door de
kenniscentra beroepsonderwijs-bedrijfsleven.
Creativiteit en innovatie
Het jaar 2009 is uitgeroepen tot Jaar van Creativiteit en Innovatie. Het
algemene doel van dit Europees jaar is het bevorderen van creativiteit als
drijvende kracht voor innovatie en als doorslaggevende factor voor de
ontwikkeling van persoonlijke, professionele, sociale en ondernemersvaardigheden.
Nederland heeft in het kader van dit Europees jaar samen met Vlaanderen
een conferentie georganiseerd over het thema cultuureducatie. Nederland
gaat bij het Europees jaar voor een low profile uitvoering, maar desalniettemin krijgt het Europees jaar in Nederland toch een redelijke invulling: zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

101

worden de onderwerpen «creativiteit en innovatie» bij een breed publiek
zichtbaar gemaakt door middel van een reizende fototentoonstelling.
Daarnaast is er een lezingenreeks van de Europese Organisatie van
Nationale Culturele Instituten, waarbij wordt ingegaan op het onderwerp
«creatieve steden». Via het onderwerp van «Europese culturele hoofdsteden» wordt de discussie opgebracht wanneer een stad een creatieve en
innovatieve stad is. In Nederland wordt de bekendheid van het Europees
jaar ook gepromoot door aansluiting te vinden bij bestaande evenementen.
Het beleid om «blijvend leren» te bevorderen, blijft een nationale
bevoegdheid. Nederland is tevreden met deze Raadsconclusies.
Beleid in voorbereiding
Mobiliteit
Het belang van het onderwerp mobiliteit groeit. In steeds grotere mate
wordt erkend dat mobiliteit de persoonlijke ontwikkeling en arbeidsmogelijkheden versterkt. Ook in het licht van de kenniseconomie is mobiliteit
een belangrijk aspect.
In oktober 2008 bevestigden de Raadconclusies over mobiliteit onder
Frans voorzitterschap het belang van het onderwerp, waarbij werd
opgemerkt dat leerperiodes in het buitenland geleidelijk de regel – en niet
de uitzondering – moeten worden. Om dat te concretiseren, werd lidstaten
verzocht om maatregelen te nemen om belemmeringen voor mobiliteit
weg te nemen, zodat elke jongere (studenten, onderzoekers, vrijwilligers,
kunstenaars, ondernemers en jongeren in het beroepsonderwijs) de kans
krijgt om mobiel te zijn. In april 2009 is in het kader van het Bolognaproces in Leuven afgesproken dat in 2020 ten minste 20% van de
Europese afgestudeerden mobiel moet zijn geweest. De toekomstige
benchmark over mobiliteit in het Werkprogramma Onderwijs & Training
na 2010 onderstreept het belang van mobiliteit.
Ook op nationaal niveau wordt de waarde van jongerenmobiliteit erkend.
De internationaliseringagenda van het hoger onderwijs is bijvoorbeeld
gericht op het vergroten van mobiliteit van Nederlandse studenten van
17% naar 25%. De internationale oriëntatie van onderwijsinstellingen
moet worden gestimuleerd en het Nederlandse vestigingsklimaat voor
buitenlandse studenten en onderzoekers moet worden vergroot. In het
mbo gaan nog te weinig studenten naar het buitenland en komen er te
weinig naar Nederland. Zodoende speelt de bevordering van mobiliteit
ook een belangrijke rol bij de internationale oriëntatie van het mbo en een
verhoging van de kwaliteit van het onderwijs. Gezien de groeiende
wereldwijde competitie op het gebied van talent is het ook voor jonge
onderzoekers en kunstenaars van essentieel belang mobiel te zijn.
In juli 2009 verscheen een Groenboek Promotie van grensoverschrijdende
jongerenmobiliteit, waarbij het begrip «jongeren» een brede interpretatie
krijgt. Deze bredere visie sluit aan bij de Raadsconclusies van oktober
2008. De kabinetsreactie op dit groenboek zal in oktober 2009 aan de
Tweede Kamer worden aangeboden. In december 2009 zal de Nederlandse reactie op het groenboek aan de Commissie worden aangeboden.
Uitwerken strategisch raamwerk Onderwijs en Training na 2010
EU-breed speelt voornamelijk de vraag hoe de Open Methode van
Coördinatie (OMC) versterkt kan worden en effectiever ingezet kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

102

worden. Onder het Zweeds voorzitterschap wordt het versterken van de
OMC, de uitwerking van de kortetermijnprioriteiten en de aansluiting met
de Lissabon-strategie na 2010 behandeld.
Jeugd
Stand van zaken
Het EG-verdrag biedt op diverse beleidsterreinen de mogelijkheid tot
samenhangend jeugden gezinsbeleid. Voor het onderdeel jeugd gaat het
vooral om vormen van beleidsintenties en samenwerking zoals mededelingen, aanbevelingen, richtsnoeren en het uitwisselen van best practices.
Voor andere sectoren met raakvlakken jeugd en gezin kan dit ook juridisch
bindende wetgeving inhouden, zoals richtlijnen en verordeningen.
Jeugdonderwerpen komen in de Jeugdraad aan de orde; gezinszaken
worden als onderdeel van de Raad WSBVC behandeld.
Kernpuntennota Europees Pact voor de Jeugd en Europese samenwerking
in Jeugdzaken voor de voorjaarsbijeenkomst van de Europese Raad
In maart 2005 werd het Europees Pact voor de Jeugd aangenomen als
onderdeel van de herziene Lissabon-strategie, om ervoor te zorgen dat bij
de uitvoering van deze strategie consequent rekening wordt gehouden
met de specifieke problemen van jongeren. Sindsdien worden er jaarlijks
door het voorzitterschap en de Commissie kernboodschappen geformuleerd om de aandacht te vestigen op het Jeugdpact. Benadrukt werd dat
de integratie van jongeren belangrijk is, juist in de huidige financiële en
economische crisis. Vooral jongeren zijn bij een economische crisis
kwetsbaar. De lidstaten zouden meer aan de lange termijn moeten denken
bij het bestrijden van de jeugdwerkloosheid. Ondanks dat de overheidsfinanciën onder druk staan, moet er blijvend in jongeren worden
geïnvesteerd. Het is daarbij belangrijk dat jongeren betrokken worden bij
de maatschappij en democratie. Geconcludeerd werd dat jongeren een
veel belangrijker onderdeel moeten gaan uitmaken van de Lissabonstrategie na 2010. De Raad van februari 2009 nam hierover
kernboodschappen aan.
Evaluatie Europese samenwerking in Jeugdzaken en
toekomstperspectieven voor een vernieuwd kader
Onder Tsjechisch voorzitterschap werden Raadsconclusies over dit
samenwerkingsverband aangenomen. Geconstateerd werd dat het
jeugdbeleid in de afgelopen jaren meer aan geloofwaardigheid heeft
gewonnen. Er is vooruitgang, maar toch dient een aantal zaken verbeterd
te worden. Zo moet het kader voor samenwerking worden vereenvoudigd
en transparanter worden gemaakt. Er is behoefte aan verbeterde
instrumenten; dit betekent ook betere communicatie met jongeren die niet
georganiseerd zijn. De Commissie presenteerde hiertoe in april 2009 een
nieuwe EU-strategie.
Deze EU-strategie voor Jongeren – Investeringen en empowerment is
gericht op meer kansen op het gebied van onderwijs en werkgelegenheid,
betere toegang en participatie aan het maatschappelijke leven en het
bevorderen van wederzijdse solidariteit tussen jongeren. De aanpak dient
sectordoorsnijdend te zijn en doelen te hebben op zowel korte als lange
termijn, zowel gericht op het investeren in jongeren als op de
empowerment van jongeren. Er wordt een meer flexibele Open Methode
van Coördinatie (OMC) voorgesteld met een vereenvoudigde rapportage
en een sterkere relatie van de OMC met beleidsgebieden van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

103

Europees Jeugdpact. Nederland is positief over de genoemde doelen en
maatregelen. Meerwaarde van de Unie ligt in de uitwisseling van kennis,
best practices en het stimuleren van het benutten van Europese instrumenten zoals het Programma Jeugd in Actie en het Werkprogramma
Onderwijs en Training na 2010.
Cultuur en Media
Stand van zaken
Staatssteun publieke omroep
De Commissie onderzoekt de reguliere jaarlijkse staatssteun aan de
Nederlandse publieke omroep. DG Concurrentie heeft geoordeeld dat
daarbij sprake is van bestaande steun en heeft Nederland in dat kader
zogenoemde dienstige maatregelen opgelegd. Nederland heeft aangegeven op welke wijze aan deze maatregelen tegemoet gekomen is, maar
is nog in overleg met de Commissie over de in de Mediawet 2008
neergelegde systematiek voor de beoordeling van nieuwe mediaactiviteiten van de publieke omroep, in het bijzonder het onderdeel
markttoets.
Een ander nog lopend onderzoek van de Commissie betreft de terugvordering van staatssteun naar aanleiding van de Commissiebeschikking van
juni 2006 in de zogenoemde ad hoc steunzaak Nederlandse publieke
omroep. Het beschikkingsbedrag, inclusief rente, is in januari 2007 door
de publieke omroep aan de Nederlandse Staat (de Algemene Omroepreserve) terugbetaald. De Commissie heeft hierover nadere informatie
gevraagd.
Tegen de beschikking van de Commissie van juni 2006, waarin zij
oordeelde dat er in de periode 1995–2005 sprake is geweest van overcompensatie aan de publieke omroep van 76 miljoen euro (exclusief rente), is
Nederland destijds in beroep gegaan bij het Gerecht van Eerste Aanleg
van het Europese Hof van Justitie. Nederland is het in deze zaak niet eens
met de Commissie dat het hier gaat om nieuwe steun en vindt dat er geen
sprake is geweest van overcompensatie. De datum van mondelinge
behandeling bij het Gerecht is nog niet bekend.
Mediageletterdheid
In januari 2008 verscheen de Mededeling Mediageletterdheid in de
digitale omgeving. In mei 2008 heeft de Raad conclusies aangenomen
over deze mededeling.
Onder mediageletterdheid wordt het vermogen van burgers verstaan om
toegang te hebben tot de media, om de verschillende aspecten daarvan
kritisch te kunnen evalueren en om in verschillende contexten communicatie tot stand te kunnen brengen. De Commissie wil het niveau van
mediageletterdheid verhogen ten aanzien van commerciële communicatie, audiovisuele werken en online mediaboodschappen. Indien gewenst
wil de Commissie een aanbeveling over dit onderwerp uitbrengen. De
Commissie wil graag een nieuwe expertgroep instellen om thema’s in dit
dossier verder uit te werken.
De Raad spreekt in haar conclusies steun uit voor de plannen van de
Commissie, maar benadrukt het belang van subsidiariteit. Een
meerderheid in de Raad voelt, evenals Nederland, weinig voor het idee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

104

om op korte termijn een aanbeveling over dit onderwerp op te stellen.
Men wenst de aangekondigde studie van de Commissie en de verplichte
rapportage op grond van de Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten die
voor 2011 voorzien is, af te wachten. Nederland zal daarbij aangeven dat
het belangrijk is dat de lidstaten naar eigen inzicht gebruik kunnen maken
van de uitkomsten daarvan. In plaats van de door de Commissie beoogde
expertgroep bepleit de Raad dat uitwisseling van informatie en best
practices via het Contact Comité loopt. De Commissie komt in de tweede
helft van 2009 met een nieuwe aanbeveling over dit onderwerp.
Safer Internet Plus
Het Safer Internet Programma wil een veilig gebruik van internet en
andere communicatietechnologieën bevorderen. Het bestaande
programma liep eind 2008 af. In december 2008 is over de opvolger het
Safer Internet Programma met het Europees Parlement een akkoord
bereikt. Het nieuwe programma loopt van 2009 tot 2013 en beschikt over
een budget van circa 55 miljoen euro. In mei 2009 is het werkprogramma
voor 2009 aangenomen.
MEDIA Mundus Programma
Begin 2009 heeft de Commissie een voorstel voor het MEDIA Mundus
Programma gelanceerd. Het programma behelst de samenwerking met
vakmensen uit derde landen op audiovisueel gebied. MEDIA Mundus
loopt van 2011 tot 2013 en heeft een totaal budget van 15 miljoen euro.
Het Media Mundus Programma loopt parallel met het MEDIA 2007
Programma en is het uitvloeisel van het MEDIA International Preparatory
Action.
Het programma moet het concurrentievermogen van de Europese
audiovisuele industrie op de internationale markten vergroten en het
wereldwijde verkeer van audiovisuele producten verbeteren. In informele
onderhandelingen is een akkoord tussen het Europees Parlement en de
Raad bereikt, dat vervolgens door het Europees Parlement in mei 2009
tijdens de stemming in eerste lezing is bevestigd.
Europeana
Europeana (de European Digital Library), wordt een multilingual access
point to Europe’s distributed digital cultural heritage. De Commissie heeft
het project benoemd tot vlaggenschip van het Europese digitaliseringbeleid in het kader van I2010 strategie. Op dit moment wordt Europeana
gefinancierd door de Commissie. Nederland leverde in 2008 ook een
financiële bijdrage. De financiering tot 2011 is zeker gesteld. Europeana is
ondergebracht in de Koninklijke Bibliotheek. Vanwege het belang van
Europeana voor digitaliseringprojecten op het terrein van cultureel
erfgoed en de Nederlandse kennispositie op dit terrein, zal Nederland zich
inzetten voor behoud ervan in Den Haag. De Commissie komt in de
tweede helft van 2009 met een nieuwe aanbeveling over dit onderwerp.
Europees Erfgoed Label
Het initiatief voor een Europees Erfgoed Label (EEL) heeft sinds de
lancering door Frankrijk, Spanje en Hongarije in 2006 steun gekregen van
de meeste lidstaten. Het Franse voorzitterschap zette het EEL op de
agenda in de vorm van Raadsconclusies, die tijdens de Raad van
november 2008 werden aangenomen.
Bij de toekenning van het EEL ligt de nadruk op de gemeenschappelijke
geschiedenis van Europa en de Europese dimensie van cultureel erfgoed.
Dit kunnen monumenten, natuurlijke of stedelijke gebieden, cultuurland-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

105

schappen en herdenkingsplaatsen zijn, alsmede culturele goederen en
immaterieel erfgoed, voor zover dat met een plaats verbonden is, met
inbegrip van het hedendaagse erfgoed. Hierin verschilt deze Europese lijst
van de UNESCO-werelderfgoedlijst, die gericht is op de bijzondere
«universele» waarde van het cultureel en natuurlijk erfgoed.
Monumenten die het EEL toegekend krijgen, verplichten zichzelf de
Europese dimensie van de historische locatie en de rol ervan in de
geschiedenis onder de aandacht te brengen. Verder dienen zij te zorgen
voor goed beheer en toegankelijkheid voor een zo breed mogelijk publiek,
met bijzondere aandacht voor jongeren. Deelname van de lidstaten aan
het EEL-project is vrijwillig, gebaseerd op transparante criteria en flexibele
beheersregelingen, met inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel.
Voor de kennisoverdracht kan gebruik worden gemaakt van de al
bestaande netwerken en andere erfgoedactiviteiten, zoals die van de Raad
van Europa en UNESCO.
De Commissie komt begin 2010 met een voorstel, waarin de praktische
aspecten van het project zijn uitgewerkt, zoals financiering en administratieve organisatie. Nederland staat positief tegenover het project, maar wil
erop blijven toezien dat er geen extra financiële en administratieve lasten
mee gemoeid zijn.
Architectuur: bijdrage van cultuur aan duurzame ontwikkeling
Het initiatief van het Franse EU-voorzitterschap om architectuur en
duurzame ontwikkeling te agenderen, past in de nu tienjaarse traditie van
het ook in internationaal verband actief bevorderen van architectonische
kwaliteit door de Franse overheid. Nederland organiseerde als
EU-voorzitter in 1997 voor het eerst een expertbijeenkomst over
architectuurbeleid. De Raad beoogt met de aangenomen Raadsconclusies
de in de afgelopen jaren in gang gezette lijnen te consolideren en een
nieuwe impuls te geven aan de behartiging van het belang van architectonische en ruimtelijke kwaliteit in de ruimste zin in Europa. Daarnaast
wordt onderstreept dat architectuur niet alleen een cultuurgoed, maar
tevens een economisch en sociaal goed is.
De Raad verzoekt de lidstaten en de Commissie onder meer om innovatie
en experimenten met betrekking tot duurzame ontwikkeling op het gebied
van architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur te bevorderen en
het publiek bewust te maken van de rol van architectuur en stedenbouw
bij het creëren van een goed leefklimaat. Deze doelstellingen stroken met
het Nederlandse architectuurbeleid, dat is gericht op het bevorderen van
een goed architectuurklimaat en het werken aan een mooier een
duurzamer Nederland.
Interculturele dialoog
De bevordering en bescherming van de culturele diversiteit is een
grondgedachte van zowel het EG-verdrag, als van de UNESCO-conventie
Culturele Diversiteit van 20 oktober 2005. In het bijzonder de UNESCOconventie heeft een politieke prioritering in gang gezet. De agendering
van de rol van cultuur in de externe betrekkingen van de Europese Unie is
daar een gevolg van. Deze agendering kreeg overigens een belangrijke
impuls door de conferentie Diversity makes the Difference – European
Foreign Policy & Culture in Den Haag in maart 2007.
Ook de Commissie maakt zich sterk om cultuur een integraal deel te laten
zijn van het buitenlandse beleid van de Unie. De Commissie nam dit ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

106

op als doelstelling in haar Mededeling over een Europese agenda voor
cultuur in het licht van de mondialisering van mei 2007. Het onderwerp
kreeg vervolgens ruime aandacht tijdens de Portugese en Sloveense
voorzitterschappen, in de vorm van conferenties.
De Raad heeft de lidstaten en de Commissie tijdens de Raad van
november 2008 opgeroepen de interculturele dialoog te stimuleren en
meer bekendheid te geven aan de UNESCO-conventie Culturele Diversiteit
en deze te implementeren. De toen aangenomen Raadsconclusies stroken
met het Nederlandse beleid de interculturele dialoog te bevorderen.
Nederland zal de UNESCO-conventie naar verwachting binnenkort
ratificeren.
Cultuur als katalysator voor creativiteit en innovatie
Nederland is één van de Europese landen met een samenhangende
strategie voor de creatieve industrie. Ook in Europa staat dit onderwerp
inmiddels op de agenda. Na de agendering van de creatieve industrie
tijdens het Nederlandse voorzitterschap in 2004, volgde een Mededeling
Cultuurbeleid in mei 2007, waarin dit onderwerp als prioritair werd
benoemd. Ook de Europese Raad onderkende in een tweetal conclusies
het potentieel van de creatieve bedrijfstakken. In het bijzonder gaat het
hierbij om de bijdrage van de creatieve sector aan de Lissabon-agenda.
In de tijdens de Raad van mei 2009 aanvaarde Raadsconclusies is gekozen
voor een bredere benadering. De rol van cultuur is geagendeerd in het
kader van het Europees jaar van de creativiteit en innovatie (2009).
Belangrijke overweging is dat cultuur de creativiteit stimuleert en een
factor kan zijn om het hoofd te bieden aan de uitdagingen waarmee de
Unie momenteel wordt geconfronteerd, zoals demografische veranderingen, sociale samenhang, mondialisering en duurzame ontwikkeling.
In deze Raadsconclusies roept de Raad de Commissie en de lidstaten op
de ontwikkeling van de culturele en creatieve bedrijfstakken te stimuleren,
met name door hen gemakkelijker toegang tot financiering te verschaffen.
De conclusies stroken met het Nederlandse beleid om creatieve bedrijfstakken te stimuleren. Beter gebruik van het creatieve potentieel zal kunnen
bijdragen aan de concurrentiekracht van de Nederlandse en Europese
industrie. Nederland is als covoorzitter van de Werkgroep Creatieve
industrie (samen met Portugal) één van de trekkers op dit gebied in
Europa. In deze werkgroep delen en bestuderen lidstaten via de OMC
ervaringen en goede praktijken.
Omroepmededeling
Begin 2008 hield de Commissie een consultatie over haar Mededeling
Staatssteun Publieke Omroep uit 2001 (de zogenaamde Omroepmededeling). De Commissie wil deze mededeling herzien. Nederland
heeft het initiatief genomen voor een gezamenlijk position paper van
lidstaten. Meerdere lidstaten (22) spraken hun steun uit voor het Nederlandse initiatief.
De Commissie heeft een eerste concept van de mededeling uitgebracht in
november 2008. In december 2008 is dit met de lidstaten besproken. Het
merendeel van de lidstaten was kritisch over de mate van detail in de
mededeling en het moeten uitvoeren van een brede markteffectentoets.
De lidstaten benadrukten in dit verband het belang van subsidiariteit
onder verwijzing naar het Protocol van Amsterdam. Het Europees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

107

Parlement heeft zich in twee hoorzittingen eveneens kritisch uitgelaten
over de conceptmededeling.
Het tweede concept is op een aantal punten sterk verbeterd mede onder
invloed van de kritiek van de lidstaten. Nederland heeft samen met andere
lidstaten nog wel een aantal belangrijke punten voor verbetering
aangedragen. De definitieve versie van de mededeling wordt rond zomer
2009 verwacht.
Beleid in voorbereiding
Werkplan Cultuur 2008–2010
In de Raad van november 2007 is overeenstemming bereikt over de
oprichting van een aantal werkgroepen op het terrein van cultuur in het
kader van de OMC. De Mededeling over een Europese agenda voor
cultuur in het licht van de mondialisering van mei 2007 lag hieraan ten
grondslag. Er zijn werkgroepen ingericht die aan de slag zijn gegaan met
de volgende thema’s: mobiliteit van kunstenaars, toegang tot erfgoed
(onder andere cultuureducatie, collectiemobiliteit), culturele statistieken,
creatieve industrie en de UNESCO-conventie Culturele Diversiteit.
Op het terrein van cultuur is op voorstel van de Commissie de Open
Methode van Coördinatie (OMC) ingevoerd ten behoeve van gestructureerde uitwisseling van kennis en ervaring. Inmiddels zijn de
OMC-werkgroepen van start gegaan op de terreinen mobiliteit van
kunstenaars en van collecties, creatieve industrie en cultuureducatie.
Nederland neemt deel aan de werkgroepen en is met Portugal gedeeld
voorzitter van de werkgroep creatieve industrie.
In de Raad zijn goede afspraken gemaakt over de transparantie en het
vrijwillige karakter van de OMC-werkgroepen. In juli 2009 presenteerden
deze werkgroepen een tussentijds rapport over de tot dan toe uitgevoerde
werkzaamheden. De conclusies van de werkgroep over creatieve industrie
zullen als input kunnen worden gebruikt voor een reactie op het
Groenboek Creatieve Industrie dat in de tweede helft van 2009 zal
verschijnen. Eind 2010 leveren de werkgroepen een eindrapport over de
implementatie van het Werkplan Cultuur 2008–2010.
Content online
De samenleving digitaliseert in hoog tempo. Het Europees regelgevend
kader moet daarop blijven aansluiten. In 2008 heeft de Commissie de
Mededeling Creatieve online inhoud uitgebracht. De Commissie wil de
verspreiding en toegankelijkheid van online verspreide creatieve inhoud
verbeteren. Hiertoe moet gekeken worden naar het gebruik van nieuwe
business modellen om het online aanbod te vergroten en moet de
werking van digital rights management-systemen verbeterd worden. Ook
moet illegaal aanbod teruggedrongen worden en is een innovatieve
aanpak van grensoverschrijdend collectief auteursrechtenbeheer nodig
om gebruik te maken van de voordelen van de interne markt. Nederland
heeft – in relatie tot het laatste punt – onder meer via een position paper
aandacht gevraagd voor het behoud van een cultureel divers aanbod. De
Raad van mei 2009 heeft zich opnieuw over deze thematiek gebogen. De
Commissie komt in de tweede helft van 2009 met een (nieuwe)
mededeling over dit onderwerp.
Een aanverwant thema betreft de verschillen in regelgeving die lidstaten
hanteren ten aanzien van de zogenaamde thuiskopie. Het ontbreken van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

108

enige harmonisatie op dit punt werkt zowel mededingingsverstorend als
innovatiebelemmerend. Nederland zal aandacht blijven vragen voor deze
problematiek.
Sport
De Europese Unie wil strategisch richting geven aan de rol van sport in
Europa. Door een internationaal platform te bieden wil de Unie het debat
over specifieke problemen bevorderen, de zichtbaarheid van sport in de
Europese beleidsvorming vergroten en mensen bewuster maken van de
behoeften en de specifieke kenmerken van de sector. Het Verdrag van
Lissabon voorziet in een rechtsbasis voor sport. Op grond van dit artikel
kunnen stimuleringsmaatregelen worden genomen; harmonisatie van
wet- en regelgeving van de lidstaten op bepaalde sportterreinen is op
basis van dit artikel echter niet mogelijk. Sportonderwerpen zullen
volgens het Verdrag van Lissabon in een formele EU-Raad aan de orde
komen.
Met het in juli 2007 gepresenteerde Witboek Sport geeft de Commissie
sport een duidelijker plaats binnen de Europese Unie en doet zo meer
recht aan de maatschappelijke waarde van sport. De Commissie legt
daarbij relaties met andere EU-pijlers door het aansnijden van »sportbrede» thema’s. De voorstellen voor EU-sportbeleid en mogelijke
samenwerkingsverbanden dienen als aanvulling op een toekomstig
wettelijk kader voor sport.
Het belangrijkste agendapunt van de informele sportministersbijeenkomst
van november 2008 ging over de behoefte aan meer juridische zekerheid
voor organisatieregels van de sport. Deze bijeenkomst resulteerde in een
Verklaring van EU sportministers die de opstap vormde voor de opname
van een Sportverklaring in de conclusies van de Europese Raad van
december 2008. Twee andere belangrijke thema’s waren de strijd tegen
doping en de noodzaak van het ontwikkelen van nationaal beleid op het
terrein van sport en gezondheid. Een groot aantal lidstaten, waaronder
Nederland, is van mening dat het World Anti Doping Agency meer oog
moet hebben voor de bijdrage die Europa levert aan de strijd tegen
doping en de Europese wet- en regelgeving op het terrein van privacy
dient te respecteren.
Op instigatie van Nederland nam de Europese Raad in december 2008 een
Sportverklaring aan, waarin het maatschappelijk belang van sport in de
hele Europese Unie erkend wordt. De waarde van sport voor de Europese
samenleving moet voorop staan bij de beoordeling van sport, niet de
waarde van sport voor de Europese markt. De Raad is verheugd met het
plan van de Commissie voor een Europees Sportforum. De Raad roept op
dit platform ook te gebruiken om een constructieve dialoog met het
Internationaal Olympisch Comité en de vertegenwoordigers van de
sportwereld te intensiveren.
Dit signaal van de Europese Raad is geheel in lijn met het Nederlandse
kabinetsstandpunt op het eerdergenoemde Witboek sport. Hoe hier
daadwerkelijk invulling aan wordt gegeven bij de inhoudelijke uitwerking
van verschillende dossiers moet zich nog uitwijzen in de praktijk. Het is
wel gebleken dat de sportsector meer wordt betrokken bij de beleidsvorming op Europees niveau, onder andere door vertegenwoordigers van
koepelorganisaties uit te nodigen voor informele EU-werkgroepen en
informele EU-sportdirecteuren- en – ministersbijeenkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

109

Fiches opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC) in de periode
2008–2009

Titel fiche

Dept

Nr Comdoc
(def)

Kamerstuk

OCW
JUS
LNV
EZ
VROM
VROM
VROM

(08) 425
(08) 332
(08) 364
(08) 394
(08) 401/3
(08) 399

22112/666
22112/666
22112/666
22112/666
22112/688
22112/690

908) 400
(08) 447

22112/691
22112/672

10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.

Mededeling inzake Europese samenwerking op schoolgebied
Besluit Europees Strafregister Informatiesysteem (ECRIS)
Mededeling Herziening werking regionale Adviesraden
Mededeling Small Business Act
Verordening Europees Ecolabel
Richtlijn inzake Eco design
Mededeling inzake overheidsopdrachten voor een beter milieu ( duurzaam
inkopen)
Mededeling inzake Strategisch Partnerschap EU-Mexico
Mededeling inzake Actieplan Duurzame Consumptie en Productie en Duurzaam
industriebeleid
EMAS verordening
Mededeling inzake E-Justice
Mededeling inzake gezamenlijk programmeren onderzoek
Mededeling inzake Industriële eigendomsrechtenstrategie
Mededeling inzake de vernieuwde sociale agenda
Mededeling inzake open methode van beleidscoordinatie op sociaal gebied
Richtlijn inzake grensoverschrijdende gezondheidszorg

22112/692
22112/693
22112/673
22112/670
22112/671
22112/681
22112/682

17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.
28.
29.

Richtlijn inzake de Europese ondernemingsraad
Verordening inzake juridisch kader voor EU-Onderzoeksinfrastructuren
Verordening inzake Single European Sky II
Verordening inzake luchtvaartveiligheid en EASA
Richtlijn inzake verlaagde BTW tarieven
Mededeling inzake geluidsreducerende maatregelen spoorwegmaterieel
Mededeling inzake de Strategie internalisering externe kosten van vervoer
Richtlijn Eurovignet
Verordening voedselprijzen
Verordening inzake de Europese BV
Beschikking inzake Europees Justitieel netwerk
Mededeling inzake Asielbeleid
Richtlijn Gelijke Behandeling

SZW
OCW
VenW
VenW
FIN
VenW
VenW
VenW
BZ
JUS
JUS
JUS
BZK/SZW

30.
31.
32.
33.
34.
35.
37.
38.
39.
40.
41.
42.
43.
44.
45.
46.
47.
48.

Richtlijn Accijns op tabaksfabrikaten
Verordening inzake de ozonlaag afbrekende stoffen
Mededeling van het verslag van het Haags programma
Richtlijn inzake Maritieme arbeid
Mededeling digitalisering Europees cultureel erfgoed
Mededeling inzake Europees immigratiebeleid
Mededeling inzake bevordering mobiliteit van jonge vrijwilligers in Europa
Beschikking inzake verdrag arbeid in de visserij van de IAO
Verordening inzake schoolfruit
Richtlijn inzake de beschermingstermijn van het auteursrecht
Verordening betreffende handel in zeehondenproducten
Mededeling Aanpassing visserijvloten aan gevolgen hoge brandstofprijzen
Mededeling mandaat evaluatie Europese Onderzoeksraad
Mededeling inzake strategie voor marien en maritiem onderzoek
Richtlijn inzake wijziging van de icbe richtlijn
Richtlijn betreffende machines voor de toepassing van pesticide
Verordening inzake vangstmogelijkheden voor visbestanden in de Oostzee
Besluit inzake interoperabiliteit oplossingen voor Europese overheidsorganisaties,
ISA
Besluit inzake sluiting door EG van VN verdrag en facultatief protocol inzake
rechten van personen met een handicap
Mededeling inzake internationale samenwerking op het gebied van wetenschap en
technologie
Richtlijn inzake verslaggevings- en documentatieverplichtingen in geval van fusies
en splitsingen
Mededeling inzake Actieplan EU-strategie voor diergezondheid
Mededeling inzake toekomstige netwerken en het internet

FIN
VROM
JUS
SZW
OCW
JUS
VWS
SZW/VenW
LNV
JUS
LNV
LNV
OCW/EZ
OCW
FIN
LNV
LNV
BZK/EZ

(08) 397/3
(08) 402/2
(08) 329
(08) 468
908) 465/3
(08) 412
(08) 418
(08) 414 en
415
(08) 419
(08) 467
(08) 388
(08) 390
(08) 428
(08) 432
(08) 435
(08) 436
(08) 450/5
(08) 396
(08) 380
(08) 360
(08) 42 en
426
(08) 459
(08) 505
(08) 373
(08) 422
(08)513
(08) 359
(08) –(08) 320
(08) 442
(08)–(08) 469
(08) 453
(08) 526
(08) 534
(08) 458
(08) 535
(08) 539

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

49.
50.
51.
52.
53.

BZ
VROM
VROM
JUS
EZ
EZ
SZW
SZW
VWS

22112/684
22112/683
22112/686
22112/677
22112/–22112/685
22112/679
22112/680
22112/689
22112/687
22112/674
22112/675
22112/676
22112/694
22112/695
22112/697
22112/695
22112/700
22112/701
22112/702
22112/703
22112/704
22112/706
22112/705
22112/708
22112/698
22112/710
22112/714
22112/712
22112/713
22112/711

(08) 583

22112/725

(08) 530 1+2

22112/727

(08) 588

22112/718

(08) 576
(08) 545
(08) 594

22112/720
22112/719
22112/726

BZ/VWS
EZ/OCW
JUS/EZ
LNV
EZ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

110

Titel fiche

Dept

Nr Comdoc
(def)

Kamerstuk

FIN
VenW
JUS
BZK
FIN
BZ/JUS
EZ
LNV
LNV
VenW

(08) 640
(08) 603
(08) 147–186
(08) 642
(08) 191
(08) 611
(08) 652
(08) 645
(08) 553

22112/732
22112/730
22112/731
22112/735
22112/736
22112/739
22112/738
22112/734
22112/737

(08) 195
(08) 627
(08) 614
(08) 636
(08) 637
(08) 639
(08) 786
(08) 644
(08) 699

22112/741
22112/740
22112/742
22112/745
22112/749
22112/748
22112/747
22112/746
22112/752

73.
74.

Verordening inzake grensoverschrijdende betalingen in de Gemeenschap
Mededeling inzake gemeenschappelijke luchtvaartruimte met Tunesië
Mededeling inzake een netwerk op wetgevingsgebied van de ministers van Justitie
Mededeling inzake ultraperifere regio’s
Amendementen richtlijn
Mededeling inzake versterking van de totaalaanpak van migratie
Mededeling «Naar clusters van wereldklasse»
Mededeling inzake ontbossing
Verordening inzake de bescherming van dieren bij doden
Richtlijn inzake uitsluiting van zelfstandige beroepsschauffeurs van de arbeidstijdenrichtlijn
Richtlijn toezicht op electronisch geld
Richtlijn consumentenrechten
Richtlijn gelijke behandeling zelfstandig werkzame mannen en vrouwen
Richtlijn uitbreiding zwangerschapsverlof
Mededeling actieve inclusie van personen die van de arbeidsmarkt zijn uitgesloten
Voorstel voor statuut assistenten van leden van het Europees parlement
Verordening inzake marktdeelnemers hout en houtproducten
Mededeling inzake grondstoffen
Beschikking inzake een netwerk voor waarschuwing en informatie kritieke
infrastuctuur, CIWIN
Mededeling inzake Europees optreden op het gebied van zeldzame ziekten
Richtlijn inzake labelling banden

(08) 676
(08) 726

22112/759
22112/761

75.
76.
77.
78.
79.
80.
81.
82.
83.
84.
85.
86.

Mededeling inzake Oostelijk partnerschap
Verordening inzake gemeenschappelijk visserijbeleid
Mededeling inzake Strategic Energy review
Richtlijn inzake Energielabelling
Mededeling Wind op zee
Richtlijn inzake olievoorraden
Mededeling inzake wereldwijde monitoring voor milieu en veiligheid
Mededeling inzake EU-strategie slopen van schepen
Mededeling inzake «De Europese Unie en het Noordpoolgebied»
Richtlijn inzake GSM-technologie
Mededeling inzake telegeneeskunde
Verordening inzake Roaming openbare mobiele telefoonnetwerken

VWS
VROM/
VenW/EZ
BZ
LNV
EZ
EZ
EZ
EZ
EZ
VROM/VenW
BZ
EZ
VWS
EZ

22112/758
22112/763
22112/762
22112/754
22112/755
22112/756
22112/757
22112/760
22112/768
22112/767
22112/–22112/751

87.
88.
89.
90.
91.
92.
93.
94.
95.
96.
97.

Mededeling meertaligheid
Verordening voedselverstrekking minder bedeelden
Mededeling Drugs Action Plan 2009–2012
Richtlijn industriële emissies
Verordening inzake voedselverstrekking aan minder bedeelden in de EU
Beschikking inzake genetisch gemodificeerde anjers
Richtlijn inzake belastingfraude
Richtlijn inzake nucleaire veiligheid
Mededeling inzake elektronische handtekeningen en elektronische identificatie
Energieprestaties gebouwen
Richtlijn orgaandonatie

OCW
LNV
JUS
VROM
LNV
VROM
FIN
VROM
EZ/BZK
VROM
VWS

98.
99.
100.
101.
102.
103.
104.
105.
106.
107.
108.
109.
110.

Richtlijn verhindering vervalsing van geneesmiddelen
Verordening inzake geneesmiddelenbewaking
Verordening inzake patiënteninformatie
Richtlijn inzake benzinedampterugwinning
Mededeling inzake EU-strategie invasieve soorten
Mededeling inzake voedselprijzen in Europa
Mededeling inzake coördinatie van landbouwonderzoek
Richtlijn inzake belastingheffing spaartegoeden
Verordening inzake ratingbureaus
Mededeling inzake onderwijs en opleiding na 2010
Mededeling inzake nieuwe vaardigheden voor nieuwe banen
Mededeling inzake opbrengsten georganiseerde criminaliteit
Mededeling inzake een gemeenschappelijke visie op het begrip aanvaardbaar
foutenrisico

VWS
VWS
VWS
VROM
LNV
LNV
LNV
FIN
FIN
OCW
SZW
JUS
FIN

(08) 779
(08) 823
(08) 718
(08) 781
(08) 778
(08) 768
(08) 775
(08) 748
(08) 767
(08) 763
(08) 762
(08) 689
(08) 597 en
580
(08) 722
(08) 723
(08) 721
(08) 699
(08) 563
(08) 754
(08) 807
(08) 790
(08) 798
(08) 780
(08) 818 en
819
(08) 668
(08) 665
(08) 662
(08) 812
(08) 789
(08) 821
(08) 862
(08) 727
(08) 704
(08) 865
(08) 868
(08) 766

54.
55.
56.
57.
58.
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
66.
67.
68.
69.
70.
71.
72.

FIN
EZ/JUS
SZW
SZW
SZW
BZ/BZK
LNV
EZ
BZK

(08) 866

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

22112/–22112/–22112/–22112/–22112/–22112/–22112/772
22112/773
22112/774
22112/775
22112/776
22112/778
22112/779
22112/780
22112/781
22112/782
22112/783
22112/783
22112/785
22112/786
22112/787
22112/788
22112/789
22112/790
22112/803

111

111.
112.
113.
114.
115.
116.
117.
118.
119.
120.
121.
122.
123.
124.
125.
126.
127.
128.
129.
130.
131.
132.
133.
134.
135.
136.
137.
138.
139.
140.
141.
142.
143.
144.
145.
146.
147.
148.
149.
150.
151.
152.
153.
154.
155.
156.
157.
158.
159.
160.
161.
162.

Titel fiche

Dept

Nr Comdoc
(def)

Kamerstuk

Verordening inzake globaliseringsfonds
Mededeling inzake aardgasvooorziening
Beschikking inzake deelname metrologisch onderzoek
Mededeling inzake patiëntveiligheid
Verordening inzake Europees spoorwegnet
Beschikking inzake MEDIA mundus
Verordening inzake procedure bilaterale overeenkomsten met derde landen die
verband houden met justitiële samenwerking in burgerlijke en handelszaken
Verordening inzake controle op uitvoer van producten en technologie voor
tweeëerlei gebruik
Verordening inzake passagiersrechten zee- en binnenvaart
Mededeling inzake klimaat-Kopenhagen
Richtlijn inzake opvang asielzoekers
Dublin verordening
Verordening inzake Eurodac
Intrekking richtlijnen metrologie
Mededeling maritieme ruimtelijke ordening
Richtlijn gevaarlijke stoffen in elektrische apparatuur (RoHS)
Richtlijn afgedankte elektronische apparatuur (WEEE)
Verordening Marco Polo II programma
Actieplan en Richtlijn Intelligente vervoerssystemen

SZW
EZ
EZ
VWS
VenW
OCW
JUS

(08) 867
(08) 769
(08) 814
(08) 837
(08) 852
(08) 892
(08) 893 en
894

22112/804
22112/805
22112/806
22112/807
22112/808
22112/809

Mededeling inzake strategische doelstellingen en aanbevelingen voor het
zeevervoersbeleid van EU tot 2018
Mededeling en actieplan over instelling van een Europese maritieme ruimte zonder
grenzen
Mededeling inzake haaienactieplan
Mededeling inzake betere regelgeving

VenW

Besluit inzake gemeenschapsprogramma ondersteuning activiteiten inzake
financiële diensten
Mededeling inzake Jaarlijkse beleidsstrategie 2010
Mededeling elektronisch factureren voor BTW
Richtlijn wederzijdse bijstand bij invordering
Richtlijn administratieve samenwerking op belastinggebied
Richtlijn inzake meldingsformaliteiten voor schepen in Europese havens
Verordening inzake oprichting Europees ondersteuningsbureau voor asielzaken
Beschikking inzake jurisdictiegeschillen in strafzaken

FIN

Beschikking inzake Europees vluchtelingenfonds
Mededeling aanpak crisis automobielindustrie
Mededeling inzake gemeenschappelijk preventiestrategie rampen
Richtlijn inzake vrijstelling verplichting jaarrekening micro-entiteiten
Mededeling inzake EU- strategie ter beperking van het risico op rampen in
ontwikkelingslanden
Verordening inzake passagiersrechten bus
Richtlijn inzake bescherming van dieren
Mededeling inzake bevordering van goed bestuur in belastingzaken
Verordening inzake Schengenuitvoeringsovereenkomst
Verordening inzake controle Schengenaquis
Mededeling inzake ICT-infrastructuren
Mededeling inzake een vereenvoudigd Gemeenschappelijk Landbouw Beleid
Verordening inzake beheersstructuren van Europese programma’s voor radionavigatie per satelliet
Mededeling inzake nucleaire non-proliferatie
Mededeling inzake kritieke informatie-structuren (CIIP)
Kaderbesluit inzake voorkoming en bestrijding mensenhandel
Kaderbesluit inzake bestrijding van seksuele uitbuiting van kinderen
Mededeling inzake steun voor landbouwers in gebieden met natuurlijke handicaps
Mededeling nieuw partnerschap modernisering universiteiten
Mededeling inzake bouwen aan een duurzame toekomst voor aquacultuur
Mededeling inzake EU strategie voor jongeren

JUS
EZ
BZK
JUS
BZ

22112/810

EZ
VenW
VROM
JUS
JUS
JUS
EZ
VenW
VROM
VROM
VenW
VenW

(08) 854
(08) 816
(08) 39
(08) 815
(08) 820
(08) 825
(08) 801
(08) 791
(08) 809
(08) 810
(08) 847
(08) 886 en
887

22112/811
22112/812
22112/813
22112/794
22112/795
22112/796
22112/797
22112/798
22112/799
22112/800
22112/801
22112/802

(09) 8

22112/820

(09) 10
(09) 40
(09) 15. 16.
17 55

22112/821
22112/824

VenW
LNV
FIN/EZ

BZ
FIN
FIN
FIN
VenW
JUS
JUS

VenW
VWS
FIN
JUS
JUS
OCW/EZ
LNV
VenW
BZ
EZ
JUS
JUS
LNV
OCW
LNV
VWS Jeugd
en Gezin

22112/825

(09) 14
(09) 73
(09) 21
(09) 28
(09) 29
(09) 11
(09) 66
Raadsdoc.
5208/09
(09) 67
(09) 104
(09) 82
(09) 83

22112/822
22112/827
22112/828
22112/829
22112/830
22112/832
22112/838

(09) 84
(09) 817
(09) 543
(09) 201
(09) 91
(09) 105
(09) 108
(09) 128

22112/845
22112/818
22112/–22112/–22112/846
22112/847
22112/848
22112/854

(09) 139
(09) 143
(09) 149
(09) 136
(09) 135
(09) 161
(09) 158
(09) 162

22112/856
22112/857
22112/858
22112/859
22112/860
22112/862
22112/861
22112/869

(09) 200

22112/879

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

22112/840
22112/839
22112/841
22112/842
22112/844

112

163.
164.
165.
166.
167.
168.
169.
170.
171.
172.
173.
174.
175.
176.

Titel fiche

Dept

Mededeling inzake rol van fair trade en niet-gouvernementele handelsgerelateerde
programma’s om duurzaamheid te waarborgen
Mededeling inzake hergebruik van overheidsinformatie
Richtlijn inzake heffingen beveiliging luchtvaart
Richtlijn inzake bestrijding betalingsachterstand bij handelstransacties
Mededeling inzake raadpleging vangstmogelijkheden voor 2010
Verordening inzake vaststelling financieringsinstrument voor samenwerking met
industrielanden, andere landen en gebiedsdelen met hoog inkomen
Mededeling Midterm Review Financiële instrumenten voor externe actie
Verordening vaststelling meerjarenplan voor Westelijk horsmakreelbestand
Mededeling inzake pakketproducten voor retailbeleggingen
Richtlijn inzake beheerders van alternatieve beleggingsfondsen
Mededeling inzake beloning bestuurders beursgenoteerde ondernemingen en
aanbeveling over beloningsbeleid in fin.- dienstensector
Verordening vaststelling beperkende maatregelen tegen personen/entiteiten die
banden hebben met Osama Bin Laden
Mededeling over verleggen ICT grenzen, evaluatie zesde kaderprogramma en
voorgangsrapportage zevende kaderprogramma
Verordening inzake Europees programma aardobservatie

BZ
BZK
VenW
JUS
LNV
BZ
BZ
LNV
FIN
FIN
FIN

Nr Comdoc
(def)

Kamerstuk

(09) 215
(09) 212
(09) 217
(09) 126
(09) 224

22112/880
22112/–22112/–22112/–22112/–-

(09) 197
(09) 196
(09) 189
(09) 204
(09) 207

22112/866
22112/867
22112/868
22112/873
22112/874

(09) 211

22112/875

(09) 187
(09) 184, 209,
210
(09) 223

22112/876

BZ
OCW
EZ

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

22112/877
22112/–-

113

Stand Implementatie Europese Regelgeving
Voor het bewaken van de implementatietermijnen van Europese richtlijnen en kaderbesluiten houdt het Ministerie van Buitenlandse Zaken een
implementatie-overzicht bij. Elk kwartaal bespreekt de Interdepartementale Commissie Europees Recht, subcommissie Implementatie
(ICER-I), aan de hand van dit implementatie-overzicht de bestaande
achterstanden in de omzetting van richtlijnen en kaderbesluiten. Op basis
van dit overzicht wordt gerapporteerd aan de Minsterraad. Buitenlandse
Zaken zendt het kwartaaloverzicht implementatie EG-richtlijnen/EUkaderbesluiten vervolgens naar de Tweede en Eerste Kamer.
Schematisch overzicht van de stand van de implementatie:
Tot en met

30-06-09
31-03-09
31-12-08
30-09-08

Totale achterstand

Uitgevoerd in
betrokken kwartaal

Uitgevoerd t/m
betrokken kwartaal

11
11
11
12

22
8
7
14

30
8
36
29

Het Directoraat-Generaal voor de Interne Markt van de Europese
Commissie publiceert tweemaal per jaar het zogenaamde Interne Markt
scorebord. Hierin wordt de stand van zaken met betrekking tot de
implementatie van de interne markt-richtlijnen van alle lidstaten weergegeven.
Uit het scorebord van mei 2009 is gebleken dat Nederland op de 9de
plaats in de EU-rangorde staat: 0,6% van de Europese interne marktregelgeving is door Nederland nog niet of slechts gedeeltelijk geïmplementeerd. Thans mag het deficit maximaal 1,0% bedragen.
Volgens de meest recente cijfers van de Europese Commissie (d.d. 6 juli
2009) staat Nederland bij de implementatie van alle richtlijnen (waarbij
dus niet alleen gekeken wordt naar richtlijnen met betrekking tot de
interne markt) met een 11de plaats in de middenmoot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

114

TABELLEN
Tabel 1. De financiële perspectieven 2007–2013 (in miljoenen euro, in lopende prijzen), medio april 2009, na aanpassing aan het herstelpakket.
% BNI is aangepast op basis van ramingen van medio april 2009.

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

totaal
07–13

1 Duurzame groei
1a Concurrentiekracht
1b Structuur/cohesiefondsen
2 Landbouw en Natuurbeheer
waarvan: directe steun en marktmaatregelen
3 Burgerschap, vrijheid, veiligheid &
recht
3a Vrijheid, veiligheid en recht
3b Burgerschap
4 Extern beleid
5 Administratieve uitgaven
6 Compensatie Bulgarije en Roemenië

53 979
8 918
45 061
55 143

57 653
10 386
47 267
59 193

61 700
13 272
48 428
57 639

61 782
12 388
49 394
60 113

63 638
12 987
50 651
60 338

66 628
14 203
52 425
60 810

69 621
15 433
54 188
61 289

435 001
85 587
347 414
414 525

45 759

46 217

46 679

47 146

47 617

48 093

48 574

330 085

1 273
637
636
6 578
7 039
445

1 362
747
615
7 002
7 380
207

1 523
872
651
7 440
7 699
210

1 693
1 025
668
7 893
8 008
0

1 889
1 206
683
8 430
8 334
0

2 105
1 406
699
8 997
8 670
0

2 376
1 661
715
9 595
9 095
0

12 221
7 554
4 667
55 935
56 225
862

Totaal vastleggingskredieten

124 457

132 797

136 211

139 489

142 629

147 210

151 976

974 769

1,02%

1,08%

1,15%

1,15%

1,13%

1,12%

1,11%

1,11%

122 190
1,00%

129 681
1,05%

121 934
1,03%

134 155
1,10%

133 882
1,06%

140 769
1,07%

142 683
1,04%

925 294
1,05%

vastleggingskredieten1

Vastleggingskredieten als % EU-BNI
Totaal betalingskredieten
betalingskredieten als % EU-BNI

1
Vastleggingskredieten geven de bovengrens aan voor de uitgaven waartoe de EU zich in de loop der jaren kan verplichten. Betalingskredieten
maken het mogelijk verplichtingen uit het lopende en eerdere begrotingsjaren na te komen.

Tabel 2: Voorontwerp en ontwerp EU-begroting 2010 (vastleggingen in miljoenen euro)
Bronnen: Commissievoorstel mei 2009, Raadsbesluit 10 juli 2009
Begroting 2009

Commissievoorstel:
voorontwerp 2010

Raadscompromis:
Ontwerpbegroting

Financiële
perspectieven

Marge in
Raadscompromis
2010

13 275
(inclusief 2000
voor energie)
48 427
56 721
(inclusief 600
voor breedband/GLB
uitdagingen)
864
651
7 859
inclusief
voedselfonds
7 695
209

12 269
(exclusief 1980
voor energie)
49 382
59 004
(exclusief 420
voor breedband/GLB
uitdagingen)
980
649
7 672

12 169

12 388

218

49 382
58 640

49 394
60 113

12
1 472

974
634
7 583

1 025
668
7 893

51
34
310

7 852
0

7 812
0

8 008
0

276

Totaal vastleggingen

135 714

137 808

137 195

139 489

2 373

Betalingskredieten

116 172

122 322

120 521

134 155

Bedragen in miljoenen euro

1a Concurrentiekracht

1b Structuur/cohesiefondsen
2 Landbouw en Natuurbeheer

3a Vrijheid, veiligheid en recht
3b Burgerschap
4 Extern beleid

5 Administratieve uitgaven
6 Compensatie Bulgarije en Roemenië

Toelichting:
– In de cijfers voor 2009 is de financiering van de eerste helft van het herstelpakket (energie, breedband, GLB-uitdagingen) opgenomen. De
Commissie heeft de tweede helft van dit pakket echter nog niet in de EU-begroting voor 2010 verwerkt.
– De bedragen in deze tabel zijn exclusief het globaliseringsfonds (€ 500 miljoen per jaar, categorie 1a) en exclusief de noodhulpreserve (€ 248
miljoen in 2010, categorie 4). De Commissie telt deze reserves wel mee in haar eigen cijfers.
– In de marge van categorie 5 is een bedrag van € 80 miljoen meegeteld van personeelsbijdragen aan de pensioenregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

115

Tabel 3. Nederlandse ontvangsten uit de EU beleidsuitgaven in 2007, 2006 en 2005, in lopende prijzen, en het Nederlandse aandeel in de
EU-middelen voor het betreffende beleidsterrein
Bron: EU budget 2007 Financial Report (Europese Commissie)
2007

2006

2005

Miljoenen
euro

% EU

Miljoenen
euro

% EU

Miljoenen
euro

% EU

1. Landbouwbeleid, waarvan:
– Exportsteun
– Inkomenssteun
– Plattelandsbeleid

1 211,3
197,8
800,8
62,9

2,2%
13,7%
2,2%
0,6%

1 220,1
308,1
658,8
68,2

2,4%
12,9%
1,6%
0,9%

1 268,3
429,5
554,1
63,4

2,6%
14,1%
1,6%
1,0%

2. Structuurbeleid, waarvan:
– Doelstelling 1 (convergentie)
– Doelstelling 2 en 3
– Overig (exclusief cohesiefonds)

251,4
11,7
225

0,7%
0%
2,9%

463,9
31,2
369

1,6%
0,2%
5,2%

411,6
28,4
332,5

1,3%
0,1%
4,5%

14,6

1,1%

63,6

3,3%

50,4

2,0%

3. Intern Beleid (concurrentie,
JBZ en burgerschap), waarvan:
– Onderzoek en Ontwikkeling
– Trans-Europese Netwerken
– Onderwijs

375,9
216,8
29,2
40,2

4,8%
5,3%
7,8%
4,2%

429,4
294,9
35,2
29,4

4,8%
5,8%
4,7%
3,3%

348,1
228,7
42,9
24,9

5,3%
6,1%
6,6%
3,0%

TOTAAL

1916,4

1,7%

2 190,4

2,1%

2 027,9

2,2%

Tabel 4. Nettoposities EU-27, 2007 (gerangschikt op % BNI)
Bronnen: EU budget 2007 Financial Report (Europese Commissie) en Eurostat economic data pocketbook
Boekhoudkundige Definitie

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.
23.
24.
25.
26.
27.

Nederland
Zweden
Duitsland
Denemarken
VK
Cyprus
Oostenrijk
Italië
Frankrijk
Finland
Slovenië
Spanje
Ierland
België
Roemenië
Tsjechië
Malta
Bulgarije
Slowakije
Estland
Portugal
Hongarije
Polen
Griekenland
Letland
Litouwen
Luxemburg

Definitie Commissie
mln €

%BNI

– 4 386
– 1 256
– 9 226
– 770
– 6 016
– 44
– 620
– 2 709
– 3 092
– 206
31
2 957
580
1 307
513
554
32
301
563
200
2 444
1 557
4 978
5 409
476
773
985

– 0,77%
– 0,39%
– 0,38%
– 0,33%
– 0,30%
– 0,29%
– 0,23%
– 0,18%
– 0,16%
– 0,11%
0,09%
0,29%
0,37%
0,39%
0,44%
0,46%
0,62%
1,05%
1,06%
1,37%
1,56%
1,67%
1,69%
2,42%
2,48%
2,87%
3,40%

per
hoofd
– 268
– 137
– 112
– 141
– 99
– 55
– 75
– 46
– 49
– 39
15
66
134
123
24
54
79
39
104
149
230
155
130
483
209
229
2 052

1. Nederland
2. Luxemburg
3. Duitsland
4. Zweden
5. Denemarken
6. België
7. VK
8. Oostenrijk
9. Frankrijk
10. Italië
11. Finland
12. Cyprus
13. Slovenië
14. Spanje
15. Ierland
16. Roemenië
17. Malta
18. Tsjechië
19. Bulgarije
20. Slowakije
21. Estland
22. Portugal
23. Hongarije
24. Polen
25. Griekenland
26. Letland
27. Litouwen

mln €

%BNI

per hoofd

– 2 866
– 115
– 7 420
– 996
– 605
– 869
– 4 168
– 564
– 3 001
– 2 017
– 172
– 11
89
3 650
672
596
28
656
335
618
226
2 474
1 606
5 136
5 436
489
793

– 0,50%
– 0,40%
– 0, 30%
– 0,29%
– 0,26%
– 0,26%
– 0,21%
– 0,21%
– 0,1 6%
– 0,13%
– 0,10%
– 0,07%
0,27%
0,36%
0,42%
0,51%
0,54%
0,55%
1,17%
1,17%
1,54%
1,58%
1,72%
1,75%
2,43%
2,55%
2,95%

– 175
– 239
– 90
– 109
– 111
– 82
– 69
– 68
– 48
– 34
– 33
– 13
44
81
155
28
69
64
44
115
169
233
160
135
485
215
235

Toelichting:
In de boekhoudkundige definitie worden alle ontvangsten en alle uitgaven meegeteld voor het berekenen van de nettopositie.
In de Commissiedefinitie tellen de administratieve ontvangsten en de traditionele eigen middelen (landbouwheffingen en invoerrechten) niet mee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

116

Tabel 5. Vergelijking Nederlandse nettobetalingen (in % BNI) tussen 2006 en de periode 2007–2013
Nettopositie Nederland

boekhoudkundige definitie, % BNI
Commissiedefinitie, % BNI

2006
realisatie

2007–2013
raming, gemiddeld over
de periode
huidig systeem van
Eigen Middelen
– 0,75%
– 0,51%

– 0,72%
– 0,47%

nieuw systeem van Eigen
Middelen
– 0,57%
– 0,31%

Tabel 6. Nederlandse afdrachten aan EU, o.b.v ACOR cijfers mei 2009 en inwerkingtreding Eigen Middelenbesluit in 2009 bedragen in miljoenen
euro
Nederlandse afdrachten aan de EU

2008

2009

2010

2011

2012

2013

BNP-afdracht
BTW-afdracht
Landbouwheffingen
Invoerrechten

3 691
993
361
2 350

1 528
376
343
1977

4 253
353
303
2 094

4 186
351
303
2 136

4 430
360
303
2 178

4 465
377
303
2 222

Totaal EU-afdrachten (bruto)

7 394

4 224

7 003

6 976

7 272

7 367

Perceptiekostenvergoeding voor inning
landbouwheffingen
Perceptiekostenvergoeding voor inning
invoerrechten
Totaal perceptiekostenvergoedingen

90

86

76

76

76

76

581
671

494
580

523
599

534
610

545
620

555
631

Totaal EU-afdrachten na vergoedingen

6 724

3 644

6 404

6 366

6 651

6 736

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

117

LIJST VAN AFKORTINGEN
ACS-landen
ASEAN
BBP
BNI
BTW
EBRD
Ecofin
EG
EGF
EIB
EJN
EMU
ENISA
EP
EPA
ER
ERIC
ESA
ESF
ESFRI
ESFS
ESRB
ETS
EU
EUPOL
Eurodac
Eurojust
Europol
EUSEC
EUSV
EVDB
EVF
GGO
GLB
GSA
ICC
ICTY
IMF
IMO
IWC
JBZ
MKB
MLC
MOVP
NAVO
NGO
NSR
NWO

Landen in Afrika, het Caribische gebied en de Stille
Oceaan
Association of South-East Asian Nations
Bruto Binnenlands Product
Bruto Nationaal Inkomen
Belasting op Toegevoegde Waarde
European Bank for Reconstruction and Development
Raad Economische en Financiële Zaken
Europese Gemeenschap
Europees Globaliserings Fonds
Europese Investeringsbank
Europees Justitieel Netwerk
Economische Monetaire Unie
European Network and Information Security Agency
Europees Parlement
Economic Partnership Agreement
Europese Raad
European Research Infrastructure Consortium
European Supervisory Authorities
Europees Sociaal Fonds
European Strategy Forum on Research Infrastructures
European System of Financial Supervisors
European Systemic Risk Board
Emission Trading Scheme
Europese Unie
European Union Police Mission
European Dactyloscopie, Europese vingerafdrukdatabase
Europese Eenheid voor Justitiële Samenwerking
Europese Politiedienst
EU security sector reform mission in the Democratic
Republic of Congo
EU Speciale Vertegenwoordiger
Europees Veiligheids- en Defensiebeleid
Europees Visserijfonds
Genetisch Gemodificeerde Organismen
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
Galileo Supervisory Authority
International Criminal Court (Internationaal Strafhof)
Joegoslavië Tribunaal
Internationaal Monetair Fonds
Internationale Maritieme Organisatie
Internationale Walvisvaart Commissie
Justitie en Binnenlandse Zaken
Midden- en Kleinbedrijf
Maritiem arbeidsverdrag
Midden-Oosten Vredesproces
Noord-Atlantische Verdragsorganisatie
Niet-gouvernementele organisatie
Nationaal Strategisch Rapport over Sociale Bescherming en Sociale Insluiting
Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

118

OESO
OJC
OMC
OVSE
PNR
PSO
RAZEB
R&D
SADC
SAO
SDAB
SEIS
SER
SESAR
SIS
SPC
TENs
TRIPS
UNCTAD
UNESCO
UNFCC
VN
VTE
VWP
WSBVC
WHO
WTO

Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling
Onderwijs, Jeugdzaken en Cultuur
Open Methode van Coördinatie
Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in
Europa
Passenger Name Records
Partnerschap- en Samenwerkingsovereenkomst
Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen
Research & Development
Southern African Development Community
Stabilisatie- en Associatie Overeenkomst
Sociale Diensten van Algemeen Belang
Shared Environmental Information System
Sociaal-economische Raad
Single European Sky ATM Research (waarbij: ATM = Air
Traffic Management)
Schengen Informatiesysteem
Social Protection Committee
Trans-Europese Netwerken
Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights
United Nations Conference on Trade and Development
United Nations Educational, Scientific and Cultural
Organisation
United Nations Framework Convention on Climate
Change
Verenigde Naties
Raad Vervoer Telecom en Energie
Visa Waiver Program
Raad Werkgelegenheid, Sociaal beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken
World Health Organisation
World Trade Organisation

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 125, nrs. 1–2

119