Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

24 170

Gehandicaptenbeleid

Nr. 95

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 14 juli 2009
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport1, bestond
er bij enkele fracties behoefte een aantal aanvullende vragen en opmerkingen voor te leggen aan de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de brieven van 11 februari en 23 maart 2009 inzake
kinderwens verstandelijk gehandicapten (Kamerstukken 24 170, nr. 86 en
93).
De op 12 juni 2009 toegezonden vragen en opmerkingen zijn met de door
de staatssecretaris bij brief van 13 juli 2009 toegezonden antwoorden
hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Smeets
Adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Kant (SP), SnijderHazelhoff (VVD), Ferrier (CDA), ondervoorzitter, Joldersma (CDA), De Vries (CDA),
Smeets (PvdA), voorzitter, Van Miltenburg
(VVD), Schippers (VVD), Smilde (CDA),
Timmer (PvdA), Koşer Kaya (D66),
Willemse-van der Ploeg (CDA), Van der Veen
(PvdA), Schermers (CDA), Van Gerven (SP),
Wolbert (PvdA), Zijlstra (VVD), Ouwehand
(PvdD), Agema (PVV), Leijten (SP), Bouwmeester (PvdA), Wiegman-van Meppelen
Scheppink (CU), Sap (GL) en De RoosConsemulder (SP).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Velzen
(SP), Neppérus (VVD), Atsma (CDA), Aasted
Madsen-van Stiphout (CDA), Ormel (CDA), Van
Dijken (PvdA), Verdonk (Verdonk), Dezentjé
Hamming-Bluemink (VVD), Vietsch (CDA), Arib
(PvdA), Van der Ham (D66), Uitslag (CDA),
Gill’ard (PvdA), Omtzigt (CDA), Langkamp
(SP), Vermeij (PvdA), De Krom (VVD), Thieme
(PvdD), Bosma (PVV), Luijben (SP), Heerts
(PvdA), Ortega-Martijn (CU), Halsema (GL) en
De Wit (SP).

KST133683
0809tkkst24170-95
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 170, nr. 95

1

Inhoudsopgave
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II. Reactie van de staatssecretaris

blz.
2
3

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de antwoorden
van de staatssecretaris in de brief van 23 maart 2009 inzake anticonceptie
voor mensen met een verstandelijke beperking. Het beleid van de staatssecretaris is er op gericht om in voorkomende gevallen de betrokken
mensen met een verstandelijke beperking via voorlichting en overreding
te laten besluiten van het ouderschap af te zien. De leden van de CDAfractie steunen dit beleid, zij zijn tegen een gedwongen vorm van anticonceptie. Daarom dienen mensen met een verstandelijke beperking en hun
ouders of wettelijke vertegenwoordigers volledig te worden geïnformeerd
over de mogelijkheden van anticonceptie en sterilisatie en over de
daaraan verbonden kosten zodat een volledige afweging kan worden
gemaakt.
De voormalige staatssecretaris schreef in haar brief van 29 april 2004
(29 200 XVI, nr. 228) dat op het specifieke gebied van seksualiteit en
ouderschap van mensen met een verstandelijke beperking veel onkunde
en onwetendheid is, en ook bij hulpverleners. Kan de staatssecretaris
uiteenzetten of er nu wel voldoende kennis en vaardigheden aanwezig zijn
bij betrokken hulpverleners zodat daadwerkelijk sprake kan zijn van
«volledig informeren»?
Kan de staatssecretaris ook uiteenzetten of er nu voldoende geschikt
informatiemateriaal is voor de doelgroep in begrijpelijke taal en/of beeldmateriaal zodat er in een vroeg stadium met mensen met een verstandelijke beperking kan worden gesproken over seksualiteit en het voorkomen
van ongewenst ouderschap?
De doelgroep mensen met een verstandelijke handicap is een diverse
doelgroep. Is er ook sprake van diversiteit in aanpak en begeleiding
rondom dit thema? Zo ja, hoe dan en zo nee, waarom niet? Welke taken
hebben avg’ers (artsen verstandelijk gehandicapten) artsen en MEE-instellingen in deze trajecten?
Voorts vragen deze leden hoe het staat met de ontwikkeling en toepassing
van richtlijnen en protocollen die in 2004 nog ontbraken voor een weloverwogen oordeelsvorming op het terrein van anticonceptie voor mensen
met een verstandelijke beperking. Zijn bij de ontwikkeling van deze protocollen en richtlijnen alle relevante partijen betrokken waaronder de
cliëntenorganisaties?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de antwoorden van de staatssecretaris op vragen inzake anticonceptie
voor mensen met een verstandelijke beperking. Genoemde leden kunnen
zich vinden in de reactie van de staatssecretaris. Naar de mening van deze
leden dient in het kader van gelijke behandeling er geen uitzondering en
onderscheid gemaakt te worden bij uitvoering. Zij zien geen reden om een
sterilisatie uit AWBZ gelden bekostigd te laten worden. Bovendien
bestaan er voorliggende voorzieningen, bij meerdere verzekeraars bestaat
de mogelijkheid om via het aanvullend pakket de kosten van een sterilisatie geheel of gedeeltelijk vergoed te krijgen. De leden van de PvdAfractie hebben aan de hand van de bovenstaande argumenten dan ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 170, nr. 95

2

geen behoefte aan een registratie op grond van verstandelijke of lichamelijke handicap.
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De staatssecretaris stelt in antwoord op schriftelijke vragen van de
VVD-fractie dat het voorkomen van onverantwoord ouderschap bij
verstandelijk gehandicapten nog steeds expliciet de doelstelling van het
kabinetsbeleid is. Dit wordt gerealiseerd door in voorkomende gevallen de
betrokken verstandelijk gehandicapten via voorlichting en overreding te
laten besluiten van ouderschap af te zien. De vragen van de VVD fractie
waren erop gericht of het in lijn van die doelstelling niet in de rede ligt om
diegene die zich hierdoor laten overtuigen, een laagdrempelige mogelijkheid te bieden om zich vrijwillig, maar ook zonder veel extra kosten, te
laten steriliseren.
In haar antwoord stelt de staatssecretaris dat dit niet mogelijk is, omdat
sterilisatie nu eenmaal niet in het basispakket van de zorgverzekeringswet
is opgenomen. Zijn er mogelijkheden om voor individuen die aan bijzondere criteria voldoen, dit alsnog op te nemen? Volgens deze leden kan dat.
Dit is namelijk ook het geval voor sommige ingrepen door de plastisch
chirurg. Ook voor de behandeling van ernstige vormen van dyslexie kan
alleen onder strikt omschreven voorwaarden een beroep op de zorgverzekeringswet worden gedaan. Is de staatssecretaris bereid te onderzoeken wat de kosten en mogelijkheden zijn om sterilisatie voor verstandelijk gehandicapten onder voorwaarden op te nemen in het basispakket
van de zorgverzekeringswet en zo nee, waarom niet? Is bekend hoeveel
verstandelijk gehandicapten zich in het verleden hebben laten steriliseren,
toen sterilisatie nog wel opgenomen was in het basispakket of het ziekenfonds? Heeft de staatssecretaris er principiële bezwaren tegen dat verstandelijk gehandicapten zich op vrijwillige basis laten steriliseren?
Indien de mogelijkheid voor opnemen in het basispakket voor de staatssecretaris geen optie is, kunt u dan voorstellen doen om kosteloze sterilisatie op vrijwillige basis door verstandelijk gehandicapten mogelijk te
maken? Zo nee, waarom niet en zo ja, aan wat voor regeling denkt u en op
welke termijn kan de Kamer hierover voorstellen verwachten?

II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
Vragen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen of er nu voldoende kennis en vaardigheden aanwezig zijn bij betrokken hulpverleners zodat daadwerkelijk
sprake kan zijn van «volledig informeren» op het specifieke gebied van
seksualteit en ouderschap van mensen met een verstandelijke beperking.
Tevens vragen de leden van de CDA-fractie of ik kan uiteenzetten of er nu
voldoende geschikt informatiemateriaal is voor de doelgroep in begrijpelijke taal en/of beeldmateriaal zodat er in een vroeg stadium met mensen
met een verstandelijke beperking kan worden gesproken over seksualiteit
en het voorkómen van ongewenst ouderschap.
Het door mijn ambtsvoorganger gevoerde beleid rond kinderwensen bij
mensen met een verstandelijke beperking is nog niet geëvalueerd. Ik laat
op dit moment een quick scan uitvoeren naar het beleid dat door de
MEE-organisaties wordt gevoerd rond deze thematiek. Daarbij wordt ook
geïnventariseerd of er cursussen worden georganiseerd ten behoeve van
deskundigheidsbevordering van medewerkers omtrent kinderwensen van
hun cliënten. Tevens wordt geïnventariseerd of er voldoende en geschikt
voorlichtingsmateriaal beschikbaar is voor de betrokken cliënten. De
resultaten van deze quick scan komen in oktober 2009 beschikbaar. Op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 170, nr. 95

3

grond van de resultaten zal ik bezien of deze aanleiding geven voor een
vervolgonderzoek.
Voorts willen de leden van de CDA-fractie weten of er sprake is van diversiteit in aanpak en begeleiding rondom dit thema en welke taken avg-ers
en MEE-instellingen in dit traject vervullen.
Er is inderdaad sprake van diversiteit in aanpak en begeleiding rond dit
thema. Zowel de individuele MEE’s als de zorginstellingen voeren rond
deze thematiek een eigen beleid omdat de opvattingen over het omgaan
met kinderwensen uiteenlopen. Daar komt bij dat voor iedere cliënt de
situatie weer anders is. Er moet gekeken worden naar de individuele
situatie van mensen, naar de ouderschapscompetenties, de risicofactoren
en de mogelijkheden van het sociale netwerk. Het gaat namelijk om een
samenspel van factoren.
De avg (arts in de zorg voor verstandelijk gehandicapten) heeft een rol in
het begeleiden van de anticonceptievraag bij mensen bij wie de ouderschapscompetentie door hun verstandelijke handicap tekort kan schieten.
Daarom ook heeft de NVAVG (beroepsvereniging van artsen in de zorg
voor verstandelijk gehandicapten) een standaard opgesteld waarin
zorgvuldigheidseisen rond anticonceptie en ouderschap zijn geformuleerd. De standaard wordt door de beroepsgroep gebruikt bij het
aanbieden van anticonceptie en bij het (laten) monitoren van risicogezinnen.
De MEE-organsiatie biedt ondersteuning op alle terreinen van het dagelijks leven en bij persoonlijke keuzen, zoals het nadenken over het krijgen
van kinderen. Net als bij andere ondersteuningsvragen wordt er gezocht
naar mogelijkheden voor ouderschap. Daarbij houdt de MEE-consulent
rekening met de beperkingen van de cliënt en de mogelijkheden van het
sociale netwerk. Regelmatig komt het voor dat de kinderwens al is
vertaald in een zwangerschap en dat de consulent zich richt op ondersteuning van de cliënt (en partner) bij het beginnende ouderschap. Als er
eenmaal kinderen zijn, dan biedt MEE ondersteuning bij de opvoeding.
Tot slot vragen deze leden hoe het staat met de ontwikkeling en toepassing van richtlijnen en protocollen die in 2004 nog ontbraken voor een
weloverwogen oordeelsvorming op het terrein van anticonceptie voor
mensen met een verstandelijke beperking. Zijn bij de ontwikkeling van
deze protocollen en richtlijnen alle relevante partijen betrokken waaronder
cliëntenorganisaties?
Rond deze thematiek zijn geen richtlijnen of protocollen opgesteld.
Wel is er -zoals hierboven genoemd- door de NVAVG een standaard opgesteld en is er door de MEE-organisatie een balansmodel ontwikkeld
(waarmee de succes- en belemmerende factoren rond ouderschap in
beeld worden gebracht).
Vragen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen of er mogelijkheden zijn om de sterilisatie voor individuen die aan bijzondere criteria voldoen, alsnog in het
basispakket van de Zorgverzekeringswet (Zvw) op te nemen. Volgens deze
leden is dat mogelijk en zij wijzen daarbij op de regeling voor sommige
ingrepen van plastisch-chirurgische aard en de behandeling van dyslexie
die onder strikte voorwaarden tot het Zvw-pakket behoort. Is de staatssecretaris bereid te onderzoeken wat de kosten en de mogelijkheden zijn om
sterilisatie voor verstandelijk gehandicapten onder voorwaarden op te
nemen in het basispakket van de Zvw en zo nee, waarom niet?
De minister van VWS heeft mede namens mij op 23 maart 2009 in zijn
antwoorden op de Kamervragen van de leden Van Gerven en Leijten
meegedeeld dat hij niet bereid is sterilisaties voor verstandelijk gehandi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 170, nr. 95

4

capten weer in het pakket van de Zvw op te nemen (Kamerstukken II,
2008/09, Aanhangsel 2043). Zoals de minister in deze antwoorden heeft
meegedeeld, onderschrijft hij de redenen waarom in 2004 is besloten de
behandelingen gericht op sterilisaties uit het verzekerde pakket te verwijderen zonder daarbij uitzonderingen te maken.
Samengevat zijn deze redenen de volgende.
Met het schrappen van de sterilisaties uit het pakket heeft de toenmalige
minister van VWS in 2004 uitvoering gegeven aan de aangenomen motie
van de leden Schippers en Lambrechts (Kamerstukken II 2003/04, 29 299
XVI, nr. 94). De Kamer heeft met die motie niet uitgesproken dat bij het
verwijderen van de sterilisaties uit het ziekenfondspakket, voor bepaalde
groepen een uitzondering moest worden gemaakt. Bij het schrappen van
de sterilisaties uit het pakket is dan ook geen onderscheid gemaakt naar
gronden voor sterilisaties en zijn ook geen uitzonderingen gemaakt voor
verzekerden met bepaalde aandoeningen of handicaps. Hiervoor is tevens
gekozen met het oog op de gelijke behandeling van alle verzekerden en
om de maatregel zo eenvoudig mogelijk uitvoerbaar te houden. Deze
redenering komt overeen met de inbreng van de PvdA-fractie.
Gelet op de beslissing om sterilisatie voor gehandicapten – ook onder
strikte voorwaarden – niet weer in het Zvw-pakket op te nemen, is het
door de leden van de VVD-fractie gevraagde onderzoek niet noodzakelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 24 170, nr. 95

5