Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

645
Vragen van het lid Gesthuizen (SP) aan de Minister van Veiligheid en Justitie
en de Staatssecretaris van Financiën over uitwisseling van persoonsgegevens
tussen Belastingdienst, AIVD, politie en justitie (ingezonden 30 oktober 2014)
Antwoord van Minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) en Staatssecretaris
Wiebes (Financiën) (ontvangen 24 november 2014)
Vraag 1
Erkent u dat het verre van transparant is als in een convenant met bijvoorbeeld de politie slechts wordt gesproken over uitwisseling van «alle
informatie die nodig is» en dat wordt verwezen naar nadere afspraken die op
verschillende plekken zijn vastgelegd? Hoe kan volgens u een Nederlandse
burger zichzelf informeren over de wijze waarop met zijn of haar persoonsgegevens wordt omgegaan en waarvoor deze worden gebruikt?1
Antwoord 1
Indien in het Convenant ten behoeve van bestuurlijke en geïntegreerde
aanpak van georganiseerde criminaliteit, bestrijding handhavingsknelpunten
en bevordering integriteitsbeoordelingen (hierna: het convenant) wordt
gesproken over «alle informatie die nodig is» betreft dit informatie waarvoor
het zwaarwegend belang door de vragende instantie is gemotiveerd en die
binnen de wettelijke regels voor informatie-uitwisseling valt. Om informatieuitwisseling tussen overheidsdiensten te kunnen operationaliseren zijn
concrete werkafspraken nodig; deze worden in de regel vastgelegd in
convenanten. Deze werkafspraken zijn slechts bedoeld om nadere invulling te
geven aan een steeds vereiste wettelijke basis voor gegevensuitwisseling.
In de desbetreffende wetgeving (in dit geval artikel 67 Algemene wet inzake
rijksbelastingen (AWR) jo. artikel 43c Uitvoeringsregeling AWR) kunnen
belanghebbenden vinden aan welke instanties gegevens kunnen worden
verstrekt door de Belastingdienst. Om na te gaan aan welke regels de
overheidsinstanties zijn gebonden is het voor burgers van belang dat de
genoemde werkafspraken toegankelijk worden gemaakt, bijvoorbeeld door
publicatie op de website van het bestuursorgaan. Dat is in dit geval ook
gebeurd, ik verwijs hiervoor naar onze brief van 3 oktober jl. Ook is bij de

1

ah-tk-20142015-645
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Artikel 5, convenant ten behoeve van bestuurlijke en geïntegreerde aanpak georganiseerde
criminaliteit, bestrijding handhavingsknelpunten en bevordering integriteitsbeoordelingen,
http://download.belastingdienst.nl/belastingdienst/docs/convenant_liec_riec_al11121z1ed.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

functionaris voor de gegevensbescherming zoals bedoeld in artikel 62 van de
Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp)gemeld om welke gegevens het
gaat. Het belang in verband waarmee de informatie wordt gevraagd kan er
echter aan in de weg staan dat met burgers wordt gedeeld dat hun gegevens
met andere bestuursorganen worden uitgewisseld.
Vraag 2
Hoe vaak vordert de politie persoonsgegevens van de Belastingdienst en
andersom? Om wat voor soort persoonsgegevens gaat het dan precies en
waar kan een burger dat precies nazoeken?
Antwoord 2
De Belastingdienst kan op grond van artikel 55 AWR de politie vragen
(persoons)gegevens te verstrekken als in een concreet fiscaal onderzoek blijkt
dat de politie beschikt over informatie die relevant kan zijn voor de uitvoering
van de belastingwetgeving. De politie beoordeelt een verzoek om gegevensverstrekking vervolgens binnen het kader van de Wet politiegegevens. De
precieze informatie die op grond van artikel 55 wordt opgevraagd wordt
steeds bepaald door de specifieke omstandigheden van het geval en eisen
van noodzakelijkheid en proportionaliteit. De Belastingdienst vraagt dus niet
meer gegevens op dan noodzakelijk voor de uitoefening van haar wettelijke
taak. Betrokkene heeft recht op inzage in zijn gegevens.
De politie vordert geen gegevens van de Belastingdienst, dit is in het kader
van het opsporingsonderzoek voorbehouden aan de officier van justitie. Dit
betreft geen uitwisseling op grond van het convenant. De hoeveelheid
vorderingen door de officieren van justitie, de daarbij behorende aard van de
gevorderde gegevens en de bevraagde instanties worden niet geaggregeerd
bijgehouden. Alhoewel derhalve onbekend is hoe groot het totaal aantal
vorderingen op centraal en decentraal niveau is, is wel bekend dat de
Belastingdienst op centraal niveau in 2013 circa 5.000 vorderingen heeft
ontvangen van het Openbaar Ministerie om gegevens ter beschikking te
stellen.
Een vordering vindt altijd plaats op grond van het Wetboek van Strafvordering, en moet te allen tijde voldoen aan de daarin opgenomen vereisten. Zo
moet er sprake zijn van een strafbaar feit waar voorlopige hechtenis voor is
toegestaan, en moet de vordering noodzakelijk zijn in het belang van het
onderzoek. Indien een burger wil bezien of er in zijn geval gebruik is gemaakt
van de vorderingsbevoegdheid, kan hij daarvoor de mogelijkheden van het
strafprocesrecht gebruiken, bijvoorbeeld door inzage in zijn strafdossier te
vragen.
Vraag 3
Indien u stelt dat gegevensverstrekking van groot belang is voor een
effectieve en efficiënte bestrijding van de misdaad, betekent dit dan volgens u
dat veiligheid per definitie boven privacy gaat? Zo nee, kunt u uw uitspraak
beter toelichten?2
Antwoord 3
Nee, dat betekent het niet. Het betekent dat de belangen van de veiligheid en
de privacy met elkaar in evenwicht zijn gebracht. Als gevolg hiervan is het
voor instanties alleen mogelijk om op basis van wettelijke grondslagen de
geheimhouding te doorbreken en informatie uit te wisselen. In de brief van
3 oktober 2013 heeft het kabinet u hierover geïnformeerd.3 In het daarin
genoemde convenant worden aanvullende waarborgen geformuleerd, zoals
geheimhouding en beveiliging.
Vraag 4
Kunt u voorbeelden noemen van situaties en onderzoeken waarbij de politie,
het Openbaar Ministerie (OM) en de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) geen persoonsgegevens mogen opvragen bij de Belastingdienst
en andersom?

2
3

Kamerstuk, 32 761, nr. 71, pagina 1
Kamerstuk 32 761, nr. 71.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 4
De Belastingdienst mag op basis van de belasting-, toeslagen- en douanewetgeving alleen persoonsgegevens opvragen als die gegevens voor de
belastingheffing, uitkering van toeslagen of douanetaken en overige wettelijke
taken nodig zijn. Zie ook het antwoord op vraag 2.
Politie, OM en AIVD handelen binnen eigen wettelijke kaders. Buiten het
uitvoeren van de eigen taak mogen geen gegevens worden opgevraagd. Voor
het opvragen van gegevens specifiek bij de Belastingdienst verwijs ik naar
het antwoord op vraag 1. Daarbij is van belang dat de gegevens die op basis
van de Uitvoeringsregeling AWR en het daarbij behorende convenant worden
verstrekt, alleen daarvoor in aanmerking komen wanneer dit plaatsvindt
binnen het gezamenlijke bestuurlijke optreden van de betrokken diensten.
Buiten die gevallen mogen onder het convenant dus geen persoonsgegevens
worden opgevraagd.
Naast de hierboven genoemde gegevensuitwisseling beschikt de officier van
justitie over de mogelijkheid om gegevens te vorderen op grond van het
Wetboek van Strafvordering. Hiervoor gelden wettelijke voorwaarden, ik
verwijs daarvoor naar het antwoord op vraag 2.
Vraag 5
Vindt gegevensuitwisseling automatisch plaats of wordt eerst nog getoetst
aan de waarborgen? Door wie vindt deze toets plaats?
Antwoord 5
De Wbp bepaalt onder andere dat bij verwerking van persoonsgegevens de
waarborgen gelden van noodzakelijkheid en proportionaliteit. Dit betekent dat
voordat persoonsgegevens kunnen worden verwerkt, waarvoor een adequate
juridische grondslag aanwezig moet zijn, ook de daadwerkelijke gegevensverwerking wordt getoetst aan waarborgen als noodzakelijkheid en proportionaliteit. Dit is een verplichting van de verantwoordelijke voor de gegevensverwerking.
Vraag 6
Heeft het College bescherming persoonsgegevens (CBP) voldoende capaciteit
en bevoegdheden om proactief toezicht uit te oefenen? Op welke manier
controleert het CBP achteraf, is dat alleen na klachten van burgers?
Antwoord 6
Het CBP is een onafhankelijk toezichtsorgaan. De laatste jaren ligt de focus
van het CBP voornamelijk op de handhavende taak. Het CBP maakt een keuze
uit de zaken die het oppakt. De capaciteit is voldoende om aan de taken
uitvoering te geven. Hierbij hanteert het CBP een risico gestuurde aanpak,
waarbij het CBP prioriteit legt bij de aanpak van ernstige, structurele
overtredingen van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) die grote
groepen mensen treffen en waarbij het CBP met zijn bevoegdheden een
verschil kan maken. Op basis van die beoordeling bepaalt het CBP welke
vorm van toezicht – proactief of achteraf – en welk middel daarvoor nodig is.
Dit kan variëren van (ambtshalve) onderzoek en het uitgeven van richtsnoeren of zienswijzen, tot het opleggen van een last onder dwangsom. Het CBP
baseert zich daarbij op meldingen van gegevensverwerking en signalen uit de
samenleving maar ook op de eigen risicoanalyses. Deze werkwijze hanteert
het CBP ook in zijn toezicht op de naleving van de wet bij de Belastingdienst
en andere overheidsinstanties.
Vraag 7
Acht u het wenselijk dat er dankzij artikel 43c van de Uitvoeringsregeling
Algemene wet inzake rijksbelastingen 1994 partijen zijn zoals de AIVD, het
OM en de politie, die dankzij verregaandere bevoegdheden van de Belastingdienst alsnog aan persoonsgegevens kunnen komen die ze zelf niet mogen
verzamelen danwel bewaren? Zo ja, kunt u dit toelichten? Zo nee, bent u
bereid de mogelijkheden te onderzoeken die dit in de toekomst kunnen
voorkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Ter vermijding van misverstanden is het goed allereerst op te merken dat er
geen sprake van is dat de Belastingdienst gegevens verzamelt en bewaart
speciaal voor andere overheidsinstanties zoals de AIVD, het OM en de politie.
De Belastingdienst verzamelt en bewaart gegevens voor de uitoefening van
de eigen publiekrechtelijke taak. Andere overheidsinstanties kunnen
uitsluitend in gevallen dat daar een directe aanleiding voor is en vooropgesteld dat er een wettelijke basis voor bestaat, gebruik maken van deze
gegevens. Uitwisseling op grond van het convenant vindt enkel plaats ten
behoeve van de doelen van het samenwerkingsverband. Hierbij gaat het
onder meer om gegevensverstrekking aan convenantpartners in RIEC’s. Deze
gegevensverstrekking is in het belang van een integrale toepassing en
handhaving van overheidsregelingen en van groot belang voor een efficiënte
bestrijding van georganiseerde misdaad. Bovendien is deze vorm van
gegevensverstrekking door het Hof-Arnhem-Leeuwarden als rechtmatig
beoordeeld.4
Vraag 8
Is bij het creëren van de wettelijke mogelijkheid om persoonsgegevens uit te
wisselen met het parlement over deze mogelijkheid en de gevolgen hiervan
voor de privacy gesproken? Zo nee, waarom niet en zal dit wel meegenomen
worden bij eventuele wetswijzigingen die een dergelijke bevoegdheid met
zich meebrengen?
Antwoord 8
Uit de memorie van toelichting inzake het door uw Kamer behandelde en
aangenomen wetsvoorstel tot versterking van de fiscale rechtshandhaving
blijkt, dat met de wijziging van artikel 67 van de AWR en de uitwerking
hiervan in artikel 43c van de Uitvoeringsregeling AWR sprake is van een
duidelijkere en transparantere wettelijke regeling inzake gegevensverstrekking
door de Belastingdienst dan voorheen het geval was. 5 Artikel 43c van de
Uitvoeringsregeling AWR geeft uitwerking aan artikel 67, tweede lid, onder b,
AWR, zoals dit artikel luidt na inwerkingtreding van de wet van 27 september
2007, houdende wijziging van de Algemene wet inzake rijksbelastingen en
van enige andere wetten, in het kader van het versterken van de fiscale
rechtshandhaving en het verkorten van beslistermijn (Versterking fiscale
rechtshandhaving). Artikel 67 van de AWR bevat de zogenoemde fiscale
geheimhoudingsbepaling en de gevallen waarin fiscale gegevens voor andere
doeleinden dan de belastingheffing kunnen worden aangewend. Met het
opnemen van een bepaling in artikel 43c van de Uitvoeringsregeling AWR kan
de Belastingdienst gegevens verstrekken aan andere bestuursorganen die
gegevens nodig hebben voor de goede vervulling van hun publiekrechtelijke
taak, waaronder de AIVD, het OM en de politie. Het College bescherming
persoonsgegevens heeft destijds ingestemd met deze wettelijke regeling.
Vraag 9
In welk kader worden gegevens die zijn verkregen via de ANPR-camera’s
(Automatic NumberPlate Recognition) door de Belastingdienst in het kader
van bijbehorend convenant wel verstrekt?6 Kunt u garanderen dat de politie
op geen enkele wijze via de achterdeur kan beschikken over kentekengegevens verkregen via ANPR-camera’s die ze zelf hadden moeten vernietigen?
Antwoord 9
Wanneer de betreffende gegevens noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de
taak van convenantpartners en dit past binnen de doelstelling van het
convenant, kunnen zij die gegevens op grond van het convenant opvragen bij
de Belastingdienst. Van belang hierbij is dat de Belastingdienst alleen de
fiscaal relevante gegevens bewaart. De uitwisseling met de Belastingdienst is
legitiem en geen achterdeur. De Belastingdienst verstrekt deze gegevens –
zoals ook uiteengezet in het antwoord op vraag 7 – uitsluitend aan andere
instanties indien daarvoor een wettelijke grondslag bestaat. In het kader van

4

Hof Arnhem-Leeuwarden, 8 november 2013, ECLI:NL:GHARL:2013:8478.
Kamerstuk 30 322, nr. 3, in het bijzonder pagina 13.
6
Kamerstuk, 32 761, nr. 71, pagina 3
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4

het convenant vindt dat, zoals reeds eerder gememoreerd, bovendien alleen
plaats binnen de doeleinden van samenwerkingsverbanden. Het eventueel
verstrekken van via ANPR-camera’s verkregen gegevens door de Belastingdienst is dus beperkt tot fiscaal relevante gegevens die voor de convenantpartners van belang blijken te zijn, en dan alleen voor zover dat nodig is voor
gezamenlijk optreden binnen samenwerkingsverbanden.
Buiten deze samenwerkingsverbanden, is het mogelijk dat bepaalde gegevens
op enig moment nodig zijn voor de opsporing en vervolging van strafbare
feiten. In een dergelijk geval is de officier van justitie bevoegd deze gegevens
op basis van het Wetboek van Strafvordering te vorderen bij de Belastingdienst en te gebruiken in het onderzoek. Daarvoor gelden de gebruikelijke
voorwaarden; zie het antwoord op vraag 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

5