Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 205

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2018
Op 3 april 2018 nam de Kamer motie Omtzigt c.s. (Kamerstuk 22 112,
nr. 2529; (Handelingen II 2017/18, nr. 68, item 13) aan waarin de regering
wordt verzocht te onderzoeken of er in de Europese Unie voldoende
draagvlak is voor sanctiemaatregelen op EU niveau tegen plegers van
grove mensenrechtenschendingen en indien er in de EU onvoldoende
draagvlak is, wetgeving in Nederland voor te bereiden. Tevens wordt de
regering in de motie verzocht de Kamer binnen vijf maanden te informeren over de genomen stappen. Conform mijn toezeggingen tijdens het
Notaoverleg van 15 mei jl. deel ik u het volgende mee (Kamerstuk 33 694,
nr. 19).
Doel van een thematisch mensenrechtensanctieregime
Mensenrechten vormen voor de Europese Unie een kernwaarde. Door een
toename van autocratieën en onvrije democratieën, komen mensenrechten steeds verder in het gedrang. Een thematisch sanctieregime tegen
mensenrechtenschenders is een waardevolle aanvulling op het bestaande
Europese externe mensenrechteninstrumentarium. Hiermee kan
wereldwijd worden ingezet op het instellen van persoonsgerichte sancties
tegen mensenrechtenschenders met als doel hun gedrag te veranderen.
Bovendien moet hier een preventief effect van uit gaan richting andere
(potentiële) mensenrechtenschenders. Sancties zijn het meest effectief
wanneer deze internationaal breed worden gedragen. Nationale sancties
hebben slechts zeer beperkte impact en maken Nederland bovendien
kwetsbaarder voor tegenmaatregelen.
Wat is tot nu toe gedaan?
In de afgelopen periode zijn landen die reeds een vorm van sanctiemaatregelen gericht op mensenrechtenschenders hebben, door Nederland
actief bevraagd waarom en hoe deze tot stand zijn gekomen en wat de
ervaringen zijn. Dat heeft het volgende beeld opgeleverd.

kst-32735-205
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 735, nr. 205

1

In de Verenigde Staten is sinds 2012 de Sergei Magnitsky Rule of Law and
Accountability Act van kracht waarmee sancties werden ingesteld tegen
o.a. de personen die betrokken waren bij de dood van de Russische
accountant Sergei Magnitsky, die in 2009 in een gevangenis in Moskou
overleed. In 2016 nam het Congres de Global Magnitsky Human Rights
Accountability Act aan, waarmee de president geautoriseerd is om
sancties in te stellen tegen mensenrechtenschenders en personen
betrokken bij grootschalige corruptie wereldwijd. Deze Act is dus niet
meer specifiek tegen mensenrechtenschendingen en corruptie in Rusland
gericht. President Trump ondertekende op 20 december 2017 Executive
Order 13818 waarmee het Global Magnitsky sanctieregime officieel werd
ingesteld en de eerste listings onder dit regime werden opgesteld en
gepubliceerd. Personen op deze lijst kunnen niet langer naar de VS reizen
en hun tegoeden in de VS worden (voor zover deze bekend zijn) bevroren.
De Baltische staten hebben naar het voorbeeld van de VS (de Sergei
Magnitsky Rule of Law Accountability Act of 2012) een reisverbod
ingesteld voor een aantal personen die in verband worden gebracht met
mensenrechtenschendingen en corruptie in Rusland.
Het VK heeft in voorbereiding op Brexit recent een nieuwe nationale
sanctiewet aangenomen. Hierin is de mogelijkheid opgenomen om een
nationaal sanctieregime vergelijkbaar met de Amerikaanse Global
Magnitsky Human Rights Accountability Act in te stellen.
Canada heeft eind vorig jaar, naar voorbeeld van de Amerikaanse Global
Magnitsky Human Rights Accountability Act, maatregelen ingesteld door
de Special Economic Measures Act (Sema) en de Justice for Victims of
Corrupt Foreign Officials Act aan te passen. Deze voorzien nu in onder
meer in een visa ban (reisrestricties) en asset freeze (bevriezing
tegoeden).
Hoe verder?
Inmiddels heb ik bij verschillende gelegenheden politiek duidelijk gemaakt
dat Nederland interesse heeft in een dergelijke vorm van mensenrechtenwetgeving, mits deze op Europees niveau kan worden ingevoerd. Het
initiëren en verwerven van steun voor een wereldwijd werkend
EU-mensenrechtensanctieregime kost tijd. De benodigde unanimiteit van
de Raad is zeker niet eenvoudig te verkrijgen. De afgelopen maanden is in
kaart gebracht hoe door andere EU-lidstaten over een mensenrechtensanctieregime gedacht wordt. Sommige lidstaten zijn terughoudend
met sanctieregimes. Een deel van de EU-lidstaten heeft geen uitgesproken
positie over een dergelijk thematisch sanctieregime, omdat over een
dergelijk instrument (nog) geen politiek debat wordt gevoerd in de
betreffende EU-lidstaat. Tot slot zijn ook enkele EU-lidstaten positief over
een dergelijk sanctieregime op EU-niveau. Ik ben voornemens om na
verder noodzakelijk diplomatieke voorwerk, tijdens een volgende Raad
Buitenlandse Zaken een concreet voorstel te doen aan mijn collega’s.
Het invoeren van een dergelijke sanctiewet op nationaal niveau behoort
eveneens tot de mogelijkheden. Maar het kabinet plaatst grote vraagtekens bij de doeltreffendheid van dergelijke nationale maatregelen.
Immers, de interne markt en het vrij verkeer van kapitaal binnen de EU
maakt louter nationale financiële sancties tegen mensenrechtenschenders
(bevriezen van tegoeden) weinig effectief. Ook zuiver nationale visumrestricties zijn niet erg doeltreffend, omdat Nederland deel uitmaakt van de
Schengenzone. Het kabinet acht het vooralsnog verstandig de inspanningen nu te blijven richten op een Europees regime.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 735, nr. 205

2

Conform de gewijzigde motie van het lid Omtzigt c.s. zal ik uw Kamer in
het najaar nader informeren over de voortgang op het Europese vlak,
Nederland zal hiermee in ieder geval actief doorgaan.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 735, nr. 205

3