Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1071

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juni 2011
Graag bieden wij u hierbij aan de geannoteerde agenda van de Raad
Buitenlandse Zaken van 20 juni 2011.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-21 501-02-1071
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1071

1

Geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken d.d.
20 juni 2011
Soedan
De Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) zal spreken over een geïntegreerde
strategie van de EU voor Soedan die politieke aspecten, veiligheid en
ontwikkelingssamenwerking omvat. De Raad zal in dat verband tevens
spreken over een gecoördineerde aanpak van de erkenning van het
toekomstige Zuid-Soedan en een gezamenlijke programmering van
EU-hulp aan het gebied.
Het kabinet zal bepleiten dat de EU actief deelneemt aan de besprekingen
over uitstaande zaken in relatie tot het aflopen van het Comprehensive
Peace Agreement en dat de EU het belang van goede verhoudingen
tussen de twee nieuwe landen blijft benadrukken. Ook wil het kabinet dat
het vredesproces in Darfur en het tegengaan van straffeloosheid actief
door de EU worden bevorderd. Naar aanleiding van de recente gewelddadigheden in Abyei zal het kabinet zich de noodzakelijke inspanningen
getroosten om via blijvende inspanningen van de EU te komen tot een
duurzame oplossing in lijn met de door Nederland gefaciliteerde uitspraak
van het Hof van Arbitrage over de grenzen van Abyei. Escalatie zal de
afwikkeling van het Comprehensive Peace Agreement in gevaar brengen.
In dit licht is verhoogde inspanning van alle betrokkenen noodzakelijk.
Nederland draagt actief bij aan de besprekingen.
EU Hoge Vertegenwoordiger (HV) Ashton wil op 9 juli a.s. een gezamenlijke EU-verklaring laten uitgaan waarin de EU en de lidstaten aankondigen dat zij de onafhankelijkheid van Zuid-Soedan verwelkomen. De
verklaring kan uiteraard pas uitgaan nadat alle lidstaten er definitief mee
hebben ingestemd. EU-lidstaten zullen eigenstandige erkenningsbesluiten
moeten nemen. Bij het besluit over erkenning zal het kabinet de laatste
ontwikkelingen in (Zuid-) Soedan en de posities van buurlanden en
internationale partners meewegen.
Het kabinet is voorstander van een gezamenlijke programmering van
EU-hulp aan het toekomstige Zuid-Soedan, zoals besproken tijdens de
RBZ in de samenstelling van ministers van Ontwikkelingssamenwerking
op 24 mei jl. Conform de toezegging van de staatssecretaris tijdens het
betreffende Algemeen Overleg van 19 mei jl. ontvangt uw Kamer in
bijlage het conceptdocument over de gezamenlijke programmering.1 Dit
document zal naar verwachting tijdens deze Raadsbijeenkomst worden
aangenomen.
MOVP
De ministers zullen spreken over de stand van zaken van het MiddenOosten Vredesproces (MOVP), waarbij aandacht zal worden besteed aan
de reacties op de recente toespraken van president Obama en premier
Netanyahu. President Obama heeft de partijen aangespoord om de
rechtstreekse onderhandelingen onmiddellijk te hervatten. Hij stelde voor
dat partijen zich voor de eerste onderhandelingen richten op grenzen en
veiligheid. Premier Netanyahu gaf in zijn toespraak tot het Amerikaanse
congres blijk van bereidheid om land en nederzettingen op te geven in ruil
voor vrede. Tijdens een bijeenkomst op 25 mei jl. in Parijs sprak het
Kwartet ondubbelzinnige steun uit voor de lijn van president Obama.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het kabinet wil dat de EU zich in Kwartetverband inspant om druk op
partijen uit te oefenen ter hervatting van de onderhandelingen gebaseerd
op de Kwartetbeginselen en de EU-parameters. De lijn van president

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1071

2

Obama verdient ondersteuning. Dit impliceert ook krachtige ontmoediging door de EU van unilaterale stappen van partijen. Het kabinet wijst
unilaterale Palestijnse initiatieven gericht op erkenning en op verkrijging
van volledig VN-lidmaatschap af. Een eventuele Palestijnse interimregering moet beoordeeld worden op de naleving van de drie Kwartetbeginselen (afzweren van geweld, erkenning Israël, aanvaarden van de
bestaande akkoorden). De EU-inspanningen moeten binnen het Kwartet
vorm krijgen, met een centrale rol voor de VS.
Nabuurschapsbeleid
De Raad bespreekt het Nabuurschapsbeleid van de Unie. De nadruk zal
waarschijnlijk liggen op de volgende onderwerpen:
Herziening Nabuurschapsbeleid
Op 25 mei jl. presenteerden de HV en de Commissie de mededeling «A
new response to a changing Neighbourhood». Hiermee komt de
Commissie tegemoet aan het verzoek van de RBZ het Nabuurschapsbeleid
van de EU te herzien. Uw Kamer zal op 13 juni a.s. een uitgebreid
BNC-fiche over dit onderwerp ontvangen. Ook in de reactie op het te
verschijnen AIV-advies over de Arabische transitie (motie Pechtold/
Timmermans) zal op dit vraagstuk worden teruggekomen.
De Commissie constateert terecht dat er behoefte is aan meer maatwerk
in de bilaterale betrekkingen tussen de Unie en de 16 Oostelijke en
Zuidelijke Nabuurschapspartners. Uitgangspunt daarbij is «meer voor
meer»: hoe effectiever het hervormingsproces in het partnerland is, hoe
steviger de betrekkingen met de Unie kunnen zijn. Keerzijde van de
medaille is dat tegenvallende hervormingsresultaten – in het bijzonder op
het vlak van mensenrechten en democratisering – directe gevolgen zullen
hebben voor het steunpakket dat de EU zal bieden.
Het kabinet bepleit in dit kader «intelligente conditionaliteit» en zal stellen
dat de steun van de EU zich in hoofdlijnen moet richten op:
1. democratisering;
2. ontwikkeling van de rechtstaat en verbetering van het respect voor
mensenrechten met bijzondere aandacht voor media, internet,
minderheden, religie en gender;
3. economische groei en bevordering van werkgelegenheid.
Het kabinet steunt de door de Commissie bepleite intensivering van de
handelsbetrekkingen met de Nabuurschapslanden. Het is onder meer
voorstander van het verder openen van de Europese markt voor
producten afkomstig van onze Zuiderburen, met inbegrip van
landbouwproducten.
Het kabinet zal in de Raad benadrukken dat de beoogde toenadering tot
de Unie wel zijn grenzen heeft. Het Nabuurschapsbeleid en het uitbreidingsbeleid moeten twee geheel gescheiden beleidsprocessen blijven.
Een concreet lidmaatschapsperspectief is voor de Oostelijke Nabuurschapspartners dan ook niet aan de orde en net zo min voor de zuidelijke
buren.
Het kabinet zal in de Raad voorts aandringen op grote terughoudendheid
ten aanzien van mobiliteit van personen afkomstig uit met name de
zuidelijke Nabuurschapslanden. Het kabinet is bereid welwillend te kijken
naar de mogelijkheden voor de uitwisseling van studenten, academici,
vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties, media en
zakenlieden. De instroom van kansarmen die naar de Unie afreizen, moet
worden tegengegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1071

3

Het kabinet zal er op wijzen dat eventuele beleidsintensiveringen
budgetneutraal moeten worden geaccommodeerd binnen de middelen
die de EU beschikbaar heeft voor extern beleid.
Zuidelijk Nabuurschap
De Raad zal spreken over de Arabische regio. De invulling van de
discussie zal afhangen van actuele ontwikkelingen in de regio; naar
verwachting zal de Raad met name aandacht besteden aan Jemen en
Syrië.
– Jemen
De situatie in Jemen is snel verder geëscaleerd sinds de laatste weigering
van president Saleh om een akkoord over politieke transitie te ondertekenen. Zware gevechten vonden met name in Sana’a plaats tussen
troepen trouw aan Saleh en medestanders van de Al-Ahmar-familie, de
leiders van de grootste stamfederatie van het land. Op vrijdag 3 juni
raakten bij een aanslag op het presidentiële paleis Saleh en enkele hoge
functionarissen gewond, waarna Saleh met groot gevolg naar Riyadh
vertrok voor medische behandeling. Vice-president Mansour Hadi heeft
(tijdelijk) het bewind overgenomen. Saleh zegt binnenkort te willen
terugkeren. Onduidelijk is of dit zal gebeuren. Confrontaties in Jemen
blijven aanhouden.
In verband met de verslechterende veiligheidssituatie is de Nederlandse
ambassade op 4 juni jl. tijdelijk gesloten. Bij de 44 nog in Jemen verblijvende Nederlanders is er bij herhaling op aangedrongen te vertrekken. In
geval van nood kunnen zij zich wenden tot de nog functionerende
ambassades van EU-landen te Sanaa (op dit moment de ambassades van
het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk).
Het kabinet roept op tot een einde aan de gewelddadigheden en terugkeer
naar de onderhandelingstafel van alle partijen. Nederland beziet samen
met de delegatie van de Palestijnse Autoriteit (als voorzitter van de
Arabische groep) de mogelijkheden voor een verklaring over Jemen van
de VN Mensenrechtenraad. Op korte termijn zal een delegatie van de
Mensenrechtenraad Jemen bezoeken.
Nederland heeft de bilaterale hulp via de Jemenitische autoriteiten enige
tijd geleden al opgeschort. De EU beziet op dit moment welke sanctiemaatregelen effect zouden kunnen hebben. Het kabinet pleit onder andere
voor opschorting van de EU-hulp, het instellen van een wapenembargo en
een verbod op de levering van goederen voor interne repressie.
– Syrië
Het geweld in Syrië houdt aan, met opnieuw meer dan honderd doden in
de afgelopen week. Ondanks de aankondiging door het regime van een
nationale dialoog gaat het afschuwwekkende optreden tegen betogers
door. Over de voorwaarden van de eveneens aangekondigde amnestie
bestaat grote onduidelijkheid. Enkele honderden gevangenen zijn
weliswaar naar aanleiding hiervan vrijgelaten, maar de massale arrestatiegolven gaan onverminderd door. Het dodental staat volgens mensenrechtenorganisaties inmiddels op 1100. Het regime verliest snel geloofwaardigheid en legitimiteit.
Het kabinet bepleit urgente bespreking van de Syrische situatie in de VN
Veiligheidsraad en de VN Mensenrechtenraad, met als doel een veroordeling van het geweld en een oproep tot hervormingen. Het kabinet
steunt een VNVR-resolutie waarin wordt opgeroepen tot het onmiddellijk
staken van geweld en de systematische mensenrechtenschendingen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1071

4

Syrië worden veroordeeld. De resolutie is op het moment van schrijven
van deze brief nog in voorbereiding, maar wordt mogelijk op zeer korte
termijn behandeld. Ook acht het kabinet verdere maatregelen van de EU
in de vorm van aanscherping van het sanctieregime nodig. De EU heeft al
verstrekkende maatregelen genomen (visum ban en tegoedenbevriezing
voor onder andere president Assad, wapenembargo, opschorting van
nagenoeg alle EU-hulp).
– Libië
De druk op Qadaffi wordt verder opgevoerd. Een aantal militairen van het
leger van Qadaffi, waaronder vier generaals, is overgelopen naar de
rebellen. Op 1 juni jl. heeft de NAVO besloten Operatie Unified Protector
te verlengen. Over de Nederlandse bijdrage aan de vervolgmissie zal uw
Kamer een zogenaamde Artikel 100-brief worden gestuurd.
Op 9 juni jl. is de Libië-contactgroep in Abu Dabi voor de derde maal
bijeengekomen. Rusland, Egypte en Saudi-Arabië waren voor het eerst
aanwezig, hetgeen de internationale legitimiteit van de contactgroep en
de regionale betrokkenheid bij Libië onderstreept. De Belgische minister
Vanackere heeft namens de Benelux deelgenomen, met ambtelijke
ondersteuning vanuit Nederland. De Contactgroep onderstreepte de
noodzaak de politieke, economische en militaire druk op Qadaffi ten
minste te handhaven en sprak over post-conflict planning. Dat ook de
National Interim Council (NIC) zich hierop voorbereidt, blijkt uit de
benoeming van een minister voor reconstructie. Ook werd gesproken over
de wijze waarop de NIC financieel kan worden gesteund en werd het
Transitional Financial Mechanism formeel ingesteld.
Het kabinet benadrukt het belang van vastberadenheid ten aanzien van
Libië. De militaire en economische druk moet worden gehandhaafd en
waar mogelijk opgevoerd. Mede op initiatief van Nederland heeft de EU
de sancties tegen Qadaffi verder aangescherpt door zes havens in het
westen van Libië op de sanctielijst te plaatsen. Doel hiervan is te
voorkomen dat Qadaffi met olietransporten fondsen verwerft voor zijn
militaire acties. Het kabinet heeft zich met succes ingespannen voor
opname van een uitzonderingsclausule waarmee transporten van
goederen ten behoeve van de Libische bevolking doorgang kunnen
vinden.
De VN speelt een leidende rol in de pogingen om te komen tot onderhandelingen over een overeenkomst tot een staakt-het-vuren. Naar het
oordeel van het kabinet is het vertrek van Qadaffi een essentieel
onderdeel van een dergelijke overeenkomst. De NIC is een «key» politieke
gesprekspartner die gestimuleerd moet worden om vertegenwoordigers
uit alle delen van Libië en van alle bevolkingsgroepen, waaronder ook
vrouwen, te betrekken.
Het zoeken naar een inclusieve politieke oplossing in Libië is essentieel.
Het kabinet zal in EU-verband wijzen op de noodzaak beleidsvoorbereidingen te treffen voor de post-conflict fase. Noodzakelijk zijn onder meer
ownership van het Libische volk, betrokkenheid van alle belanghebbende
groepen en zorgvuldige coördinatie van de inspanningen van de
verschillende partners door de VN en de Contactgroep. De Nederlandse
betrokkenheid bij de post-conflict fase zal gericht zijn op ondersteuning
van de ontwikkeling van democratie (onder andere de organisatie van
vrije en eerlijke verkiezingen), economische wederopbouw en de
rechtstaat. De concrete invulling van de Nederlandse bijdragen zal
afhankelijk zijn van de specifieke expertise die Nederland kan leveren in
de context van de bredere internationaal gecoördineerde inspanning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1071

5

– Egypte
Ondanks de relatief vreedzame revolutie in februari dit jaar, geeft de
mensenrechtensituatie in Egypte reden tot zorg. Het kabinet heeft zorgen
over de voortdurende noodtoestand, waardoor burgers voor militaire
rechtbanken kunnen worden berecht en over berichten over marteling en
schending van vrouwenrechten, de vrijheid van meningsuiting en
godsdienstvrijheid. Het kabinet spant zich in voor actief EU-beleid ten
opzichte van deze onderwerpen. Interreligieus geweld in onder meer
Egypte is door de EU opgebracht tijdens de 16e vergadering van de VN
Mensenrechtenraad. Ook heeft de EU bij die gelegenheid mede op
aandringen van Nederland een side-event georganiseerd over de vrijheid
van godsdienst en levensovertuiging en geweld tegen religieuze
minderheden.
Het kabinet verwelkomt de recentelijk begonnen berechting van plegers
van het religieus geweld van 7 mei jl. waarbij een kerk in brand is
gestoken, als een belangrijke stap in de richting van een goed functionerende rechtstaat in Egypte. Het kabinet steunt de voorbereidingen van de
verkiezingen en beziet momenteel op welke wijze Nederland concreet kan
bijdragen aan het democratiseringsproces. Het kabinet zal nogmaals
onderstrepen dat de EU zich in het kader van haar Nabuurschapsbeleid
onder andere in Egypte moet inspannen om het democratische proces en
de ontwikkeling van de economie en de rechtstaat te steunen. Deze steun
zal afhankelijk moeten zijn van de inspanningen van de Egyptische
autoriteiten en vorderingen die zij maken op het gebied van mensenrechten en bevordering van de rechtsstaat.
Albanië
De Raad zal spreken over de nasleep van de lokale verkiezingen in Albanië
van 8 mei jl. Regeringsvertegenwoordigers zouden na afloop van het
tellen van de stemmen druk hebben uitgeoefend op de kiescommissie om
regels te wijzigen teneinde de verkiezingsuitslag in Tirana in eigen
voordeel te beïnvloeden.
De ministers zullen het verloop van het electorale proces mede bezien in
het licht van het EU-toetredingsproces van Albanië. In november 2010
presenteerde de Europese Commissie een negatief advies over de
Albanese lidmaatschapsaanvraag, waardoor het land niet de status van
kandidaat-lid kreeg.
Het kabinet acht het vanzelfsprekend dat een overheid zich houdt aan de
eigen regels en wetten. Het veranderen van de regels om de verkiezingsuitslag achteraf te beïnvloeden, past niet in een democratie en staat haaks
op de Kopenhagencriteria voor EU-toetreding. De EU dient daarom een
kritisch oordeel te vellen over het verloop van deze verkiezingen.
Servië
HV Ashton en commissaris Füle willen kort spreken over de recente
arrestatie van Ratko Mladic en de relatie EU-Servië. Uw Kamer zal in een
separate brief de reguliere halfjaarlijkse rapportage van de hoofdaanklager van het Joegoslavië-tribunaal (ICTY), de heer Brammertz,
ontvangen. Volgens Nederland zal Servië aan alle voorwaarden moeten
voldoen die relevant zijn voor EU-toenadering. In dat verband dient het
«avis» (opinie) van de Europese Commissie over de Servische
EU-toetredingsaanvraag, dat in oktober a.s. zal verschijnen, te worden
afgewacht alvorens vervolgstappen in de Servische EU-toenadering
kunnen worden overwogen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1071

6

Wit-Rusland
De Raad zal spreken over de mensenrechtensituatie in Wit-Rusland,
waaronder de veroordeling van voormalige presidentskandidaten en
demonstranten naar aanleiding van de frauduleuze presidentsverkiezingen van 19 december jl.
Het kabinet veroordeelt de gang van zaken in Wit-Rusland scherp en heeft
dit bij meerdere gelegenheden aan de autoriteiten in Wit-Rusland
meegedeeld. Zowel bilateraal als in de EU blijft Nederland zich inspannen
voor verbetering van respect voor de mensenrechten in Wit-Rusland. In
dat licht vindt het kabinet dat het huidige EU-sanctiebeleid dient te
worden uitgebreid met onder andere economische sancties, om zo de
druk op het regime hoog te houden. Leidraad is hierbij dat maatregelen
gericht moeten zijn tegen het regime en dat de bevolking niet onnodig
moet worden getroffen. Het kabinet spant zich in voor besluitvorming
hierover tijdens de deze RBZ. In aanvulling op EU-ondersteuning voor het
maatschappelijk middenveld geeft Nederland ook bilateraal steun aan de
oppositionele krachten en maatschappelijke organisaties in Wit-Rusland.
Voor 2011 is daartoe ruim 700 000 euro vrijgemaakt, onder meer uit het
MATRA-programma en het Mensenrechtenfonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1071

7