Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 765

Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek in verband met het
toevoegen van decentrale loting als
selectiemethode voor opleidingen met
capaciteitsfixus in het hoger onderwijs

Nr. 4

ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE EN NADER
RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State d.d. 16 december 2020 en het nader rapport d.d. 12 maart
2021, aangeboden aan de Koning door de Minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap. Het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State is cursief afgedrukt.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw kabinet van 16 december
2020 nr. 2020002606, machtigde Uwe Majesteit de Afdeling advisering van
de Raad van State haar advies inzake het bovenvermelde voorstel van wet
rechtstreeks aan mij te doen toekomen.
Dit advies, gedateerd 24 februari 2021, nr. W05.20.0508/I, bied ik U hierbij
aan.
De tekst van het advies treft u hieronder in cursief aan, voorzien van mijn
reactie.
Bij Kabinetsmissive van 16 december 2020, no. 2020002606, heeft Uwe
Majesteit, op voordracht van de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, bij de Afdeling advisering van de Raad van State ter
overweging aanhangig gemaakt het voorstel van wet tot wijziging van de
Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband
met het toevoegen van decentrale loting als selectiemethode voor
opleidingen met capaciteitsfixus in het hoger onderwijs, met memorie van
toelichting.
Met het wetsvoorstel wordt decentrale loting toegevoegd als selectiemethode bij associate degree-opleidingen en bacheloropleidingen met een
capaciteitsbeperking.
De Afdeling advisering van de Raad van State maakt onder meer
opmerkingen over de motivering van de herinvoering van loting als
1

kst-35765-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

1

selectiemethode en de koppeling aan kansenongelijkheid. Het voorstel
kan een zeker effect hebben op de kansengelijkheid, maar dit effect zal
hoogstens indirect zijn en niet altijd eenduidig. Invoering van ongewogen
loting staat echter ver af van het uitgangspunt van de juiste student op de
juiste plaats en zou daarom niet als zelfstandig selectiemiddel moeten
worden ingevoerd. Gelet hierop adviseert de Afdeling te onderzoeken of
niet primair aanvulling van de regeling van decentrale selectie geboden is.
In verband daarmee is aanpassing van het voorstel dan wel de toelichting
wenselijk.
1. Inleiding
Vanaf midden jaren zeventig werd in Nederland bij opleidingen met een
capaciteitsbeperking gewogen loting op basis van gemiddelde eindcijfers
als selectiemethode in het wetenschappelijk onderwijs gehanteerd en
sinds 1994 ook in het hoger beroepsonderwijs. Het voordeel van gewogen
loten ten opzichte van ongewogen loten is dat degenen met de naar
verwachting hoogste kans op succes meer kans maken op toelating,
terwijl ook degenen met lagere cijfers niet volstrekt kansloos zijn. In 1998
kwam gewogen loten niettemin in een kwaad daglicht te staan, omdat een
briljante scholiere drie keer werd uitgeloot.
In reactie hierop kregen instellingen in 1999 de mogelijkheid een gedeelte
van hun eerstejaars te selecteren, al moest de helft van het aantal
opleidingsplaatsen door loting worden toegewezen en waren er ook
«8+plaatsen» die direct toegang gaven. In 2011 werd met de Wet Ruim
baan voor talent de lotingseis afgeschaft, waardoor in beginsel 100%
decentrale selectie mogelijk werd. Wel bleven de 8+plaatsen in stand en
bleef gewogen loting mogelijk. Met ingang van 1 oktober 2016 maakte de
Wet Kwaliteit en verscheidenheid echter een einde aan de mogelijkheid
van loting.2
Sindsdien worden alle aspirant-studenten door de opleiding geselecteerd
op basis van ten minste twee kwalitatieve criteria. Loting zou niet passen
in een stelsel waarin de afstemming tussen student en opleiding versterkt
moet worden. Ook zou de kans op «de juiste student op de juiste plaats»
toenemen, als niet alleen de voor het diploma behaalde cijfers, maar
bijvoorbeeld ook persoonlijke kwalificaties zouden meewegen ter
bepaling van geschiktheid, zoals de motivatie en achtergrond van de
student.
Met het wetsvoorstel krijgen associate degree-opleidingen en bacheloropleidingen met een capaciteitsbeperking opnieuw de mogelijkheid
aspirant-studenten toe te laten door middel van loting. Hierdoor kunnen
universiteiten en hogescholen per opleiding meer maatwerk toepassen bij
het inrichten van selectieprocedures, en wordt beoogd de kansengelijkheid voor aspirant-studenten te vergroten. Decentrale selectie blijft
voorlopig bestaan, omdat het debat daarover nog loopt. Voorts zijn
instellingen bezig met het verbeteren van selectieprocedures en vindt
onderzoek plaats naar de invloed van selectiemethoden op kansen(on)gelijkheid, aldus de toelichting.
Loting wordt niet mogelijk gemaakt voor masteropleidingen met een
capaciteitsbeperking, omdat masterstudenten zich vermoedelijk minder
snel zullen laten afschrikken door een selectieprocedure. De toegankelijkheid staat daarmee minder onder druk, aldus de toelichting.

2

Staatsblad 2016, 321.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

2

2. De loting gewogen
Het voorstel richt zich op het verbeteren van kansengelijkheid. Volgens de
toelichting suggereert onderzoek naar decentrale selectie dat de toegankelijkheid van het hoger onderwijs voor bepaalde groepen aspirantstudenten onder druk kan komen te staan. Hoewel de beschikbare
onderzoeken geen uitsluitsel geven over het effect van loting, kan de
invoering van loting ertoe leiden dat instellingen meer maatwerk kunnen
toepassen om de kansengelijkheid voor verschillende groepen te
verbeteren, aldus de toelichting.
a. kansenongelijkheid
Zoals de toelichting erkent, zijn er geen concrete aanwijzingen dat de
brede toegankelijkheid van het hoger onderwijs onder druk staat, al wordt
al sinds de invoering van decentrale selectie in 2011 wel met enige
regelmaat gerapporteerd dat de toepassing ervan voor een wat andere
instroom zorgt.3 In hoeverre dit wijst op kansenongelijkheid of zelfselectie
is volgens de Inspectie van het Onderwijs niet duidelijk.4 In 2020 en 2021
doet de inspectie daarom voor het eerst grootschalig onderzoek naar
zelfselectie.
In het in de toelichting aangehaalde onderzoek van ResearchNed wordt
inderdaad gesteld dat bepaalde selectiecriteria kunnen leiden tot
kansenongelijkheid in verband met het al dan niet kunnen volgen van
bijlessen of trainingen. Desondanks zijn in dit onderzoek geen aanwijzingen gevonden voor een verschil in toelating op basis van geslacht,
leeftijd, sociaaleconomische status, eerste generatie hoger onderwijs,
hulp van ouders of school en ouders met opleiding in hetzelfde domein.
Dit kan erop wijzen dat de selectie bewust zo is ingericht dat bijvoorbeeld
aspirant-studenten met een oorspronkelijk niet-Nederlandse achtergrond
of minder welgestelde ouders ook goede kansen op toelating hebben, en
dus de ongelijkheid wordt verkleind of zelfs opgeheven. Al met al is het
niet duidelijk of kansenongelijkheid zich voordoet, en zo ja, of dat een
gevolg is van decentrale selectie en de daarbij toegepaste criteria.
Daarvoor is intensief en longitudinaal onderzoek nodig, aldus genoemd
rapport.5
Minstens zoveel onduidelijkheid bestaat over het effect van de herinvoering van loting voor de kansengelijkheid, nu daarnaar volgens de
toelichting geen onderzoek is gedaan. In aanmerking genomen dat
gewogen loting eveneens met selectiecriteria werkt, kan hierdoor
logischerwijze evenzeer zowel kansenongelijkheid ontstaan als worden
tegengegaan.
De regering is het met de Afdeling eens dat niet op voorhand met
zekerheid te zeggen is wat de grootte van het effect van herinvoering van
loting op de kansengelijkheid zal zijn.
De signalen dat decentrale selectie zorgt voor het vergroten van de
kansenongelijkheid6 zijn echter dusdanig serieus, dat de regering het

3

Inspectie van het Onderwijs, Selectie: meer dan cijfers alleen, maart 2017.
Inspectie van het Onderwijs, Staat van het onderwijs 2020, p. 173.
5
ResearchNed, Selectie & plaatsing bij numerusfixusopleidingen, Nijmegen: ResearchNed 2017,
p. 7.
6
ResearchNed, Selectie bij bacheloropleidingen met een numerus fixus en de toegankelijkheid
van het hoger onderwijs, Nijmegen: ResearchNed 2018.; Inspectie van het Onderwijs, Staat van
het Onderwijs 2015–2016, Utrecht: IvhO 2017.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

3

gerechtvaardigd vindt om nu reeds voor te stellen om naast decentrale
selectie ook loting mogelijk te maken.
De toevoeging van ongewogen loting – zonder aanziens des persoons –
aan het selectie-instrumentarium, biedt de mogelijkheid om elke
aspirant-student evenveel kans te bieden op toelating tot zijn of haar
opleiding van eerste keuze, waarmee de kansengelijkheid zoveel mogelijk
wordt vergroot. Daarnaast blijft met dit wetsvoorstel decentrale selectie
op basis van kwalitatieve kenmerken mogelijk voor instellingen die van
mening zijn dat deze vorm van selectie het beste past bij de inhoud van de
opleiding en de aard van de studentenpopulatie en/of tot de meeste
kansengelijkheid leidt.
Het nu mogelijk maken van loting heeft bovendien als voordeel dat het
effect van verschillende selectie-instrumenten, al dan niet in combinatie,
gemonitord kan worden waarmee belangrijke kennis vergaard kan
worden over effectieve instrumenten ter bestrijding van kansenongelijkheid.
De regering is van mening dat bovenstaande reeds voldoende is verwerkt
in de toelichting, in het bijzonder in de paragrafen 2.2 en 2.3.
b. maatwerk
Een tweede oogmerk om decentrale loting toe te staan is de behoefte van
instellingen om meer maatwerk te kunnen bieden, zodat zij »nog meer
rekening kunnen houden met de verschillende studentenpopulaties om de
kansengelijkheid voor verschillende groepen te verbeteren.» 7
Zonder nadere toelichting acht de Afdeling dit argument onvoldoende
duidelijk. Als gevolg van het voorstel ontstaat door toevoeging van
decentrale loting een systeem met drie (zo niet vier of vijf, omdat zowel
gewogen als ongewogen loting mogelijk wordt gemaakt) selectiemethoden:
1. selectie op basis van ten minste twee kwalitatieve selectiecriteria;
2. loting (gewogen of ongewogen); of
3. een combinatie van decentrale selectie en loting (gewogen of
ongewogen), waarbij een deel van de aspirant-studenten toegelaten
wordt na decentrale selectie, en de niet reeds toegelaten studenten
loten om toelating.
Invoering van ongewogen loting garandeert inderdaad 100% gelijke
kansen voor iedereen, maar kan bezwaarlijk als maatwerk worden
aangemerkt. Voor gewogen loting geldt dat laatste evenzeer, omdat
uiteindelijk het lot beslist, terwijl deze methode bepaalde groepen
aspirant-studenten zowel kan bevoordelen als op achterstand kan zetten,
afhankelijk van de criteria die al of niet bewust worden gehanteerd ter
bepaling van de lotingsklasse. In zoverre is er slechts een gradueel
verschil met decentrale selectie, omdat ook daar zowel objectieve
selectiecriteria (eindexamencijfers, toetsen, essays), als maatwerk met het
oog op de kandidaat en de gewenste populatie van de opleiding een rol
kunnen spelen.
Ten aanzien van de combinatie van selectie en loting geldt dat deze
methode voor de instellingen het voordeel heeft dat zij eerst de meest
geschikte studenten kunnen selecteren, waarna eventueel overgebleven
plaatsen eenvoudig door loting kunnen worden toegewezen, zonder dat
een nadere selectie nodig is. Hieruit leidt de Afdeling af dat het met het
7

Memorie van toelichting, paragraaf 2.2, Het debat over selectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

4

wetsvoorstel beoogde maatwerk er niet zozeer op gericht is de kansengelijkheid voor verschillende groepen aspirant-studenten te verbeteren (die
mogelijkheid wordt immers bij uitstek geboden door decentrale selectie).
Veel meer gaat het erom de instellingen alternatieven voor decentrale
selectie aan te reiken indien er een groot aantal aanmeldingen is, of
decentrale selectie geen toegevoegde waarde heeft. Dat kan het geval zijn
vanwege het algemeen vormende karakter van de opleiding of het
gegeven dat de bij de selectie afgevallen respectievelijk toegelaten
kandidaten feitelijk even geschikt zijn.
De regering is het met de Afdeling eens dat dit wetsvoorstel voor de
individuele aspirant-student geen verder maatwerk zal betekenen, maar
de regering heeft de stelling over maatwerk in de toelichting bij het
wetsvoorstel ook zo niet bedoeld. Maatwerk is in dit geval de extra ruimte
die de instellingen met dit wetsvoorstel krijgen om de selectieprocedure
vorm te geven, doordat het selectie-instrumentarium wordt vergroot.
Universiteiten en hogescholen zijn het meest bekend met de voorkennis
die van aspirant-studenten voor een opleiding wordt vereist en de aard
van de studentenpopulatie die zich daarvoor aanmeldt. Zij zijn daarom het
beste in staat de selectieprocedure zo vorm te gegeven dat deze goed
aansluit bij de betreffende opleiding. Met de in dit wetsvoorstel beoogde
wijzigingen krijgen zij hiervoor meer mogelijkheden.
De regering wil er hierbij graag op wijzen dat dit wetsvoorstel weliswaar
geen verder maatwerk voor de individuele student betekent, maar dat de
met de in dit wetsvoorstel beoogde wijzigingen wel degelijk verbeteringen
in de selectieprocedure voor de aspirant-student worden beoogd. Het kan
immers zo zijn dat een capaciteitsfixus voor een opleiding noodzakelijk is,
maar dat er geen kwalitatieve selectiecriteria zijn die kunnen voorspellen
welke aspirant-studenten meer of minder geschikt zijn voor de opleiding.
Het is ook mogelijk dat enkel voor een deel van de aspirant-studenten de
mate van geschiktheid met zekerheid is vast te stellen, terwijl voor alle
overige aanmelders de onderlinge verschillen niet goed te bepalen zijn.
Het is in die gevallen voor opleidingen niet mogelijk om op basis van
decentrale selectie verder recht te doen aan het principe van de juiste
student op de juiste plaats. Op basis van de vooropleidingeisen zijn in dat
geval de aspirant-studenten even geschikt voor de opleiding en is het
eerlijker om onder hen te loten. De regering is daarom van mening dat
zowel gewogen als ongewogen loting kunnen bijdragen aan het vergroten
van de kansengelijkheid en daarmee een plek verdienen in het selectieinstrumentarium van hogescholen en universiteiten.
De regering heeft naar aanleiding van bovenstaande opmerkingen van de
Afdeling paragrafen 2.2, 2.3, 2.4 en 8.2 van de memorie van toelichting
aangepast om dit te verduidelijken.
c. de juiste student op de juiste plaats
Het uitgangspunt van decentrale selectie is dat instellingen bij uitstek
geacht moeten worden in staat te zijn om te bepalen welke student het
meest geschikt is voor een bepaalde opleiding. Dit zou zo zijn omdat zij bij
de selectie bijvoorbeeld rekening kunnen houden met de voorkennis die
voor een opleiding nodig is (prestaties, ervaring), de motivatie en
persoonlijkheid van de kandidaat en de aard van de studentenpopulatie
die zich daarvoor aanmeldt. Voor loting geldt dit niet, omdat de gedachte
is dat iedereen in gelijke mate geschikt is en alleen het toeval beslist.
Daarom geniet selectie, mits goed uitgevoerd, de voorkeur boven loting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

5

Indien decentrale selectie op een aantal aspecten niet goed functioneert,
is het daarom allereerst van belang de selectiemethoden te verbeteren
door het gebruik van bepaalde selectiecriteria uit te sluiten of te
normeren. Zo kan bijvoorbeeld wettelijk worden bepaald dat een
selectiecriterium niet indirect discrimineert en dat het de kans vergroot
dat een student de studie voltooit.
Voorts is het van belang dat elke opleiding een duidelijk profiel heeft,
zodat de selectie daarop kan worden toegespitst, en dat het gebruik van
(dubbelzinnige) selectiecriteria, die weinig of geen voorspellende waarde
hebben, wordt uitgesloten. De toelichting kondigt weliswaar op termijn
nader onderzoek aan, maar dat neemt niet weg dat bepaalde aanpassingen nu al mogelijk lijken, gegeven het feit dat er meer dan tien jaar
ervaring met decentrale selectie bestaat.
Ten slotte acht de Afdeling het van belang dat de instelling zich in het
openbaar en niet slechts ten overstaan van de Inspectie verantwoordt
over de selectiecriteria en de ermee bereikte resultaten.
Het wetsvoorstel introduceert de mogelijkheid van ongewogen loting.
Zoals hiervoor is gebleken, leidt ongewogen loting allesbehalve tot
maatwerk. Gewogen loting daarentegen houdt het midden tussen selectie
en loting en geldt in de selectiepsychologie in het algemeen als een
geslaagd compromis tussen geluk en rendement. Gelet op het
uitgangspunt van de juiste student op de juiste plaats, adviseert de
Afdeling ongewogen loting niet toe te staan als zelfstandig selectiemiddel.
De regering deelt de mening van de Afdeling dat het van belang is om het
systeem van decentrale selectie verder te verbeteren en dat waar mogelijk
nu al te doen op basis van de bestaande kennis en onderzoek. Ook
onderschrijft de regering het door de Afdeling benadrukte belang van
goede profilering van de opleidingen en transparantie over de gebruikte
selectiecriteria en de effecten hiervan. In dit licht wil de regering wijzen op
de brief over selectie in het hoger onderwijs van 8 oktober 2020 waarin
wordt aangegeven welke verbeteringen op het gebied van selectie reeds
zijn of worden doorgevoerd, zonder de wet daarvoor te hoeven wijzigen.8
Naast die verbeteringen wordt de voorliggende wetswijziging voorgesteld
om naast de bestaande kwalitatieve selectie-instrumenten, ook de
gewogen en ongewogen loting te herintroduceren. De Afdeling merkt
daarbij op dat het selecteren van aspirant-studenten altijd de voorkeur
verdient boven loting, omdat zo kan worden bepaald welke student
geschikt is voor de opleiding. Indien een aspirant-student voldoet aan de
vooropleidingseisen, is deze aspirant-student in principe geschikt om deel
te nemen aan een opleiding in het hoger onderwijs. De regering is van
mening dat instellingen alleen aanvullende selectiecriteria moeten
inzetten als deze criteria een duidelijke meerwaarde hebben voor het
verder bepalen van de geschiktheid van de student. In andere gevallen is
loting de meest aangewezen optie. Wat betreft de ongewogen loting
wordt voorts verwezen naar de reactie van de regering op punt 2b van het
advies.
De regering heeft naar aanleiding van deze opmerkingen van de Afdeling
geen verdere aanpassingen gedaan.

8

Kamerstukken II, 2019/20, 31 288, nr. 883.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

6

d. Conclusie
De Afdeling adviseert verbetering van kansengelijkheid niet aan het
voorstel ten grondslag te leggen, omdat het niet bekend is of kansenongelijkheid in het hoger onderwijs zich voordoet en zo ja, of dit het gevolg is
van decentrale selectie. Daarnaast is het evenmin duidelijk welke bijdrage
herinvoering van loting, al dan niet in combinatie met selectie, kan
leveren aan kansengelijkheid en aan maatwerk voor de student.
Het voorstel kan een zeker effect hebben op de kansengelijkheid, maar zal
dit effect hoogstens indirect zijn en niet altijd eenduidig, en met name
afhangen van de vraag of instellingen overgaan tot gewogen of
ongewogen loting. Ongewogen loting staat echter ver af van het
uitgangspunt van de juiste student op de juiste plaats en zou daarom niet
als zelfstandig selectiemiddel moeten worden ingevoerd. Vanwege de
nadelen van ongewogen loting adviseert de Afdeling te onderzoeken of
niet primair aanvulling van de wettelijke regeling van decentrale selectie
geboden is.
De Afdeling adviseert in het licht van het voorgaande nut en noodzaak van
het voorstel nader toe te lichten en het zo nodig aan te passen.
De regering vindt het belangrijk dat instellingen een passende keuze
kunnen maken in het gebruik van selectie-instrumenten gericht op hun
specifieke opleidingen. Universiteiten en hogescholen kunnen daarbij de
optie kiezen die het best past bij de vereiste voorkennis van aspirantstudenten en de aard van de studentenpopulatie die zich voor de
opleiding aanmeldt. Met de in dit wetsvoorstel beoogde verruiming van
het selectie-instrumentarium komt de regering daarbij tegemoet aan een
nadrukkelijke wens van verschillende instellingen, die ook door de
Vereniging van Universiteiten (VSNU) en Vereniging Hogescholen (VH)
wordt onderschreven. De regering begrijpt het punt van de Afdeling dat
het effect van de herinvoering van loting voor de kansengelijkheid
volgens haar onduidelijk is. Zoals hiervoor opgemerkt, is de regering
echter van mening dat de signalen van toenemende kansenongelijkheid
door het huidige selectie-instrumentarium serieus genomen moeten
worden en aanleiding zijn om loting op opleidingsniveau mogelijk te
maken. Het verbeteren van de kansengelijkheid in het hoger onderwijs
blijft daarmee een van de hoofddoelen van dit wetsvoorstel.
De Afdeling merkt op dat ongewogen loting ver afstaat van het
uitgangspunt van de juiste student op de juiste plaats. Dat is de regering
met de Afdeling eens, maar om de volgende reden komt zij tot de
conclusie dat ook de mogelijkheid van ongewogen loting een plek
verdient in het selectie-instrumentarium van de instellingen. Zoals onder
punt 2b benoemd, kan het noodzakelijk zijn om een capaciteitsfixus in te
stellen, zonder dat daarbij – naast de vooropleidingseisen – aanvullende
kwalitatieve selectiecriteria aangemerkt kunnen worden die de
geschiktheid van de aspirant-studenten voldoende kunnen vaststellen. Of
dat dit slechts voor een deel van de aspirant-studenten het geval is. Het is
dan voor opleidingen niet mogelijk om op basis van decentrale selectie
recht te doen aan het principe van de juiste student op de juiste plaats.
Ongewogen loting of een combinatie van selectie en loting (zoals
gewogen loting) kunnen in dat geval de meest geschikte wijze van
selecteren zijn, zeker met het oog op kansengelijkheid.
De regering heeft de toelichting naar aanleiding van deze punten van de
Afdeling verder aangevuld in paragraaf 2.4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

7

3. Overige opmerkingen
a. Het voorstel introduceert de optie van loting. Daaronder valt volgens de
toelichting zowel de ongewogen als gewogen loting. Bij ongewogen
loting is het toeval bepalend en heeft elke aspirant-student dezelfde kans
op toelating. Bij een gewogen loting speelt het toeval nog steeds een rol,
maar zijn de lotingskansen bijvoorbeeld groter naarmate de behaalde
cijfers uit de vooropleiding hoger zijn. Volgens de toelichting dienen bij
gewogen loting ten minste twee kwalitatieve selectiecriteria te worden
toegepast.
Deze voorwaarde volgt niet uit de tekst. De Afdeling adviseert de
toelichting in overeenstemming met de tekst te brengen.
In navolging van dit onderdeel van het advies van de Afdeling is de
wetstekst en de artikelsgewijze toelichting aangepast. In de artikelsgewijze
toelichting is uitgebreider aangegeven hoe voorgesteld artikel 7.53,
tweede lid, gelezen dient te worden. De regering wenst het inderdaad
mogelijk te maken, zoals de toelichting ook aangeeft, dat zowel
ongewogen als gewogen loting met dit voorstel als selectiemethoden
worden toegevoegd. Eveneens wordt met dit voorstel voorgeschreven dat
bij gewogen loting ten minste twee kwalitatieve selectiecriteria dienen te
worden toegepast.
b. Voor zover de regering echter van mening is dat de tekst moet worden
aangepast aan de toelichting en bij gewogen loting ten minste twee
kwalitatieve selectiecriteria moeten worden gebruikt, merkt de Afdeling op
dat deze nadere voorwaarde niet wordt toegelicht. Indien de gedachte is
dat een lijn moet worden getrokken met de eisen die gelden bij decentrale
selectie, omdat loting op basis van cijfers aspirant-studenten die zich
bijlessen kunnen permitteren een voorsprong zou kunnen geven, merkt de
Afdeling op dat gewogen loting aselect is en alleen een kans uitdrukt. Het
is de daarom de vraag of dit motief voldoende gewicht in de schaal legt
om bij gewogen loting voortaan ten minste twee selectiecriteria te eisen.
Bovendien is de term «kwalitatief selectiecriterium» dermate onbepaald,
dat daaronder – naast een cijfer – ook een toets kan vallen.
De Afdeling adviseert hierop in de toelichting in te gaan en het voorstel zo
nodig aan te passen.
De regering is inderdaad van mening dat bij het toepassen van gewogen
loting ten minste twee kwalitatieve selectiecriteria moeten worden
gebruikt. Op deze manier wordt, zoals de Afdeling ook opmerkt, één lijn
getrokken met de eisen die gelden bij de decentrale selectie. Indien
slechts één kwalitatief selectiecriterium wordt toegepast (bijvoorbeeld de
behaalde cijfers), bevordert dit de kansengelijkheid onvoldoende, omdat
de kans groter is dat bepaalde groepen studenten een voorsprong hebben
door bijvoorbeeld het volgen van bijlessen. Het Interstedelijk Studenten
Overleg (ISO) en de Landelijke Studentenvakbond (LSVb) hebben ook een
voorkeur voor deze wijze van gewogen loting.
De Afdeling merkt ook op dat de term «kwalitatief selectiecriterium»
dermate onbepaald is dat daaronder zowel een cijfer als een toets als
apart criterium kan vallen. Dit is inderdaad het geval. Instellingen zijn vrij
in de keuze voor kwalitatieve selectiecriteria. De regering gaat er echter
van uit dat instellingen bij de keuze voor bepaalde selectiecriteria, de
combinatie van criteria kiezen die zoveel mogelijk recht doet aan het
principe van de juiste student op de juiste plek en daarnaast zoveel
mogelijk kansengelijkheid bevorderen. De hogescholen en universiteiten
zijn bezig met een aanpak voor het structureel onderbouwen en evalueren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

8

van selectiemethoden. De inspectie doet in 2021 onderzoek naar selectiecriteria en rapporteert hierover medio 2022. In haar onderzoek zal de
inspectie ook ingaan op het aantal selectiecriteria en de effecten hiervan
op de kansengelijkheid in reactie op de motie Van Meenen, Futselaar en
Van der Molen.9
De uitvraag vindt plaats in het najaar van 2021 en het rapport wordt
medio 2022 verwacht.10 Paragraaf 2.5 van de toelichting is naar aanleiding
van dit adviespunt aangevuld.
c. Naast gewogen of ongewogen loting als afzonderlijk selectiemiddel,
maakt het voorstel het ook het mogelijk selectie en loting te combineren,
«waarbij een deel van de aspirant-studenten reeds toegelaten kan worden
op basis van selectie op grond van de kwalitatieve selectiecriteria. De niet
reeds toegelaten aspirant-studenten nemen deel aan de loting, waarbij
gewicht toegekend kan worden aan de resultaten van de betreffende
aspirant-student bij de selectie op grond van de kwalitatieve selectiecriteria.»11
Dit betekent dat het niet is toegestaan na selectie een deel van de
studenten al af te wijzen, voordat de loting plaatsvindt. Volgens de
toelichting kan de instelling er ook voor kiezen alle studenten deel te laten
nemen aan de loting en daarbij gewicht toe te kennen aan de prestaties
van de studenten bij de selectie op basis van de kwalitatieve criteria. Het
is de Afdeling niet duidelijk of dit betekent dat er eerst selectie plaatsvindt,
en dat vervolgens degenen die zijn geselecteerd, worden geloot. Een
dergelijke methodiek lijkt zich niet te verdragen met de tekst van de wet.
De Afdeling adviseert nader op het bovenstaande in te gaan en zo nodig
het voorstel aan te passen.
Naar aanleiding van dit advies van de Afdeling is de toelichting in
paragraaf 2.5 aangepast. De regering wil het met dit voorstel niet mogelijk
maken dat bij een combinatie van selectiemethoden (zowel kwalitatieve
selectiecriteria als loting) een deel van de aspirant-studenten kan afvallen
voordat de loting plaatsvindt.
4. Redactionele bijlage
De Afdeling verwijst naar de bij dit advies behorende redactionele bijlage.
De opmerkingen van de Afdeling in de redactionele bijlage zijn in de
toelichting verwerkt. Van de gelegenheid is tevens gebruik gemaakt om
samenloopbepalingen van dit wetsvoorstel met het wetsvoorstel taal en
toegankelijkheid aan dit voorstel toe te voegen en twee korte paragrafen
over het doenvermogen en de gendergelijkheid.
De Afdeling advisering van de Raad van State heeft een aantal opmerkingen bij het voorstel en adviseert daarmee rekening te houden voordat
het voorstel bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal wordt ingediend.
De vice-president van de Raad van State,
Th.C. de Graaf

9

Kamerstukken II 2018/19, 31 288, nr. 713.
Kamerstukken II 2019/20, 31 288, nr. 883.
11
Voorgesteld artikel 7.53, tweede lid, onderdeel c van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

9

Ik verzoek U het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en de
gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der StatenGeneraal te zenden.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

10

Redactionele bijlage bij het advies van de Afdeling advisering van
de Raad van State betreffende no. W05.20.0508/I
–

–

In de toelichting verduidelijken dat na invoering van het wetsvoorstel
er geen drie, maar vier (of vijf) selectieprocedures bestaan: selectie op
basis van ten minste twee kwalitatieve selectiecriteria; ongewogen
loting; gewogen loting en een combinatie van selectie en loting
(gewogen en ongewogen).
Verduidelijken dat ongewogen loting geen combinatie van selectie en
loting is als bedoeld in het voorstel, maar een bijzondere vorm van
loting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 765, nr. 4

11