Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 635

Wijziging van de Erfgoedwet en de Wet op de
economische delicten in verband met
EU-verordening (EU) 2019/880 inzake het
binnenbrengen van cultuurgoederen

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 12 januari 2021
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
I

blz.

ALGEMEEN
1.
Inleiding
1.1
Aanleiding en achtergrond
2.
Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
2.1
Inhoud van het voorstel
3.
Administratieve lasten
4.
Uitvoering, toezicht en handhaving
5.
Evaluatiebepaling
6.
Consultatie

1
2
2
3
3
3
4
4
4

I ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Wijziging van de Erfgoedwet en de Wet op de economische delicten.
Echter, zij hebben hierover nog een aantal vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben nog een aantal vragen en
opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben voorliggend voorstel gelezen en
hebben daarover nog enkele vragen.

kst-35635-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 635, nr. 5

1

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie vragen ten eerste of het klopt dat het voorstel
een EU-verordening betreft en dat er hierdoor dus geen mogelijkheden
zijn voor lidstaat opties. De leden vragen of de regering inzicht heeft in
hoeveel cultuurgoederen verhandeld zijn uit de landen waar oorlog wordt
gevoerd en heeft de regering inzicht in hoeveel van deze goederen zich in
Nederland bevinden en om hoeveel kapitaal dit gaat.
Ook lezen de leden dat met deze nieuwe verordening een sluitend
systeem voor controle aan de buitengrens van de Europese Unie op de
invoer en uitvoer van cultuurgoederen in de Europese Unie tot stand is
gekomen. Wat maakt deze verordening anders dan de al bestaande
verordeningen die ook de in- en uitvoer van cultuurgoederen betreffen?
Wat voor gevolgen heeft dit specifiek voor Nederland, zo vragen de leden.
Ook lezen de leden dat deze verordening niet geldt voor cultuurgoederen
die in het douanegebied van de Unie werden vervaardigd of ontdekt; zijn
hiervoor andere verordeningen van toepassing?
De leden van de CDA-fractie merken op dat zij met de regering onderschrijven dat de illegale uitvoer van erfgoed de kern van een beschaving
aantast. De regering noemt in dit verband Irak en Syrië, Jemen en Libië,
waar tijdens de oorlogen plundering van archeologische vindplaatsen
heeft plaatsgevonden.
De leden van de D66-fractie vragen wat de inschatting van de regering is
hoe vaak voorliggende regelgeving toegepast zal gaan worden.
Voorts vragen de leden de regering toe te lichten wat de voorliggende
wetswijziging precies betekent voor het reguliere museale bruikleenverkeer. Als bruiklenen eerst ergens opgeslagen moeten worden, dan kan
dat voor vertraging zorgen en dat is onwenselijk. Kan de regering voorts
ophelderen wat de uitwerking is van het tijdelijk opslaan voor douanecontrole, zo vragen de leden.
1.1 Aanleiding en achtergrond
De leden van de CDA-fractie zijn met de regering van mening, dat illegale
uitvoer van erfgoed uit conflictgebieden voorkomen moet worden. Deze
leden constateren dat in sommige conflicten van beide zijden terroristische strategieën worden gebruikt, zoals in Jemen. In andere gevallen
speelt een corrupte regering waarschijnlijk ook een rol in de uitvoer van
cultuurgoederen, zoals in Syrië. Deze leden vragen of het voorliggende
wetsvoorstel effectief is in dergelijke gevallen. Ook vragen deze leden of
het voorliggende wetsvoorstel niet belemmert dat bijvoorbeeld internationale organisaties cultuurgoederen in een dreigende situatie kunnen
veiligstellen.
De leden constateren voorts dat er al afzonderlijke sanctieregelingen zijn
voor Irak (2004) en Syrië (2012) met een strafbepaling in de Wet economische delicten. Dergelijke conflicten zijn illustratief voor de mogelijke
bedreiging van cultureel erfgoed in conflictgebieden. Politieke groeperingen (bijvoorbeeld gelieerd aan het heersende regime) vallen niet
automatisch onder de minimale definitie van terrorisme. Wordt deze
uitvoer dan niet aangemerkt als terrorismefinanciering, terwijl het
plunderen en onrechtmatig uitvoeren evenzeer schadelijk is, zo vragen
deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 635, nr. 5

2

2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
2.1 Inhoud van het voorstel
De leden van de VVD-fractie merken op dat hoe cultuurgoederen
teruggegeven moeten worden niet is opgenomen in de verordening, en
dus ook niet in het onderhavige wetsvoorstel. Hoe gaat de regering hier
invulling aan geven, waarop baseert de regering deze keuze en wie of
welke organen zijn geraadpleegd voor advies hierover?
De leden merken op dat het stelsel van vergunningen en verklaringen op
Europees niveau nog wordt uitgewerkt. Is er vanuit Nederland nog een
mogelijkheid om hier punten voor in te brengen, zoals de hoogte van de
kosten van de vergunning, zo vragen zij.
De leden van de CDA-fractie vragen of de strafbaarstelling van illegale
uitvoer van cultuurgoederen uit het land van herkomst niet zal leiden tot
meer opslag van cultuurgoederen in freeports. Deze leden constateren,
dat er al heel veel bijzondere en belangrijke cultuurgoederen in deze
freeports zijn opgeslagen. Freeports zijn een plek bij uitstek om kunst op
te slaan buiten het zicht van autoriteiten. Op welke wijze draagt het
voorliggende wetsvoorstel bij aan beter zicht op de handelsstromen, zo
vragen deze leden. Ook vragen deze leden in hoeverre het voorliggende
wetsvoorstel bijdraagt aan de bestrijding van het witwassen van
drugsgelden door middel van de handel in cultuurgoederen.
Op grond van de EU-verordening moeten eigenaren van goederen met
een vergunning kunnen aantonen dat deze rechtmatig verkregen zijn. Als
het object afkomstig is van een terroristische groepering, vormt deze
procedure waarschijnlijk een obstakel. Echter, in het geval dat de
«verkopende partij» een buitenlandse regering is, dan kan deze ook de
officiële documenten aanleveren die de schijn wekken van een rechtmatige verkoop aan een particulier, terwijl de realiteit is dat deze
cultuurgoederen onrechtmatig verkregen zijn in een conflictsituatie. De
leden vragen de regering hierop nader in te gaan.
De leden constateren dat voor de categorieën in de bijlage, deel C van de
verordening een ouderdomsdrempel geldt van 200 jaar en een financiële
drempel van 18.000 euro per stuk (memorie van toelichting, blz. 7). Deze
leden vragen de regering deze beperking van de reikwijdte van het
wetsvoorstel nader toe te lichten.
De leden van de D66-fractie vragen de regering waarop de grens van
18.000 euro of meer voor het afgeven van een importeursverklaring door
de invoerder is gebaseerd, zoals geformuleerd staat in de bijlage, deel C
van de verordening.
3. Administratieve lasten
De leden van de VVD-fractie merken op dat de gevolgen voor burgers
(kunstkopers, verzamelaars, reizigers), culturele stichtingen, kunsthandel,
kunsttransporteurs, erfgoedinstellingen zoals musea, archieven en
bibliotheken en anderen naar verwachting beperkt zullen zijn. Dit zal een
extra administratieve last opleveren, al is de zwaarte ervan nog moeilijk in
te schatten, zo lezen de leden. Wanneer krijgt de regering inzicht in deze
kosten? Heeft de regering de hierboven genoemde groepen de nieuwe
kosten voorgelegd? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat waren de reacties
hierop, zo vragen de leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 635, nr. 5

3

4. Uitvoering, toezicht en handhaving
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Inspectie Overheidsinformatie en
Erfgoed (Inspectie) een aantal knelpunten voorziet, die ook gevolgen heeft
voor de werklast. Genoemd worden een toename van toezicht op erfgoed
van meer dan 50 landen die geen partij zijn bij het UNESCO-verdrag 1970,
de bijbehorende controle van wettelijk beschermd erfgoed en herkomstonderzoek, onbekendheid met contactpersonen in die landen en taalbarrières. De leden vragen hoe de regering deze werklast gaat ondervangen.
Gaat de regering nu al nadenken over hoe deze werklast verlaagd gaat
worden, aangezien de Inspectie er al voor waarschuwt, of maakt de
regering de keuze om te wachten. Kan de regering het antwoord hierop
toelichten, zo vragen de leden.
De leden van de CDA-fractie constateren, dat de Inspectie een aantal
knelpunten voorziet, die ook gevolgen heeft voor de werklast. Genoemd
worden een toename van toezicht op erfgoed van meer dan 50 landen die
geen partij zijn bij het UNESCO-verdrag 1970, de bijbehorende controle
van wettelijk beschermd erfgoed en herkomstonderzoek, onbekendheid
met contactpersonen in die landen en taalbarrières (memorie van
toelichting, blz. 10). Deze leden veronderstellen dat de andere Europese
lidstaten met dezelfde knelpunten in de uitvoering te maken hebben. Op
welke wijze wordt Europese samenwerking voor de aanpak van deze
knelpunten vormgegeven, zo vragen deze leden.
De leden lezen dat de Inspectie het voorstel uitvoerbaar en handhaafbaar
acht, mits er beschikbare extra capaciteit komt van 1 fte. Deze leden
vragen, of er al voorzien is in de bedoelde uitbreiding van de capaciteit bij
de Inspectie. Deze leden vragen of er met de aangegeven uitbreiding
voldoende capaciteit, maar ook voldoende kennis en expertise bij de
Inspectie en de douane is om de handel in cultuurgoederen te controleren.
5. Evaluatiebepaling
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Commissie over de
uitvoering binnen de EU een verslag aan het Europees Parlement
voorlegt. De voorlegging moet plaatsvinden binnen drie jaar na de datum
waarop deze verordening als geheel van toepassing is geworden, dus
uiterlijk op 28 juni 2025, zo lezen de leden. Hierin zal aandacht worden
besteed aan de praktische uitvoering, inclusief de gevolgen voor
marktdeelnemers in de Unie, in het bijzonder het MKB1, zo lezen de leden.
De evaluatie vindt echter drie jaar na de datum van de toepassing van de
verordening plaats, wat gaat de regering doen als er tussentijds signalen
zijn vanuit het MKB over dat de praktische uitvoering obstakels opwerpt?
Wat kan het Europees Parlement precies met een dergelijk verslag?
Kunnen zij dan onderdelen aanpassen? Zo ja, op welke manier? Zo nee,
welke toevoeging heeft het dan om het verslag aan het Europese
Parlement voor te leggen, zo vragen de leden.
6. Consultatie
De leden van de D66-fractie vragen de regering of zij het goed begrijpen
dat er is afgezien van consultatie omdat een EU-verordening altijd
rechtstreeks werkt in de nationale rechtsorde, en dat er daardoor geen
ruimte zou zijn om eventuele wijzigingsvoorstellen die naar voren kunnen
komen in een consultatie niet verwerkt kunnen worden in voorliggende
wetgeving. Voorts zijn deze leden van mening dat het altijd belangrijk is

1

MKB: midden- en kleinbedrijf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 635, nr. 5

4

dat betrokkenen en belanghebbenden goed betrokken en geïnformeerd
worden over nieuwe regelgeving en zij steunen dan ook de inzet van de
regering om met hen hierover regelmatig het gesprek te voeren.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 635, nr. 5

5