Inrichting repressieve
brandweerzorg

Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

1
1.1
1.2
1.3

Samenvatting, conclusies en aanbevelingen
Opkomsttijden
Samenstelling basisbrandweereenheden
Beschikbaarheid personeel

2
2.1
2.2
2.3

Inleiding
Inrichting van de repressieve brandweerzorg
Opbouw van het regiobeeld
Beschrijving van de brandweer Zaanstreek-Waterland

10
10
11
11

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2

Beoordeling van de veiligheidsregio
Opkomsttijden
Inleiding
Beoordeling op de toetspunten
Samenstelling van basisbrandweereenheden
Inleiding
Beoordeling op de toetspunten
Beschikbaarheid brandweerpersoneel
Inleiding
Bevindingen

14
14
14
15
20
20
20
25
25
25

I
II

Bijlagen
Enquête brandweerpersoneel
Afkortingen

28
30

2

3
4
6
8

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

1
De Inspectie Justitie en Veiligheid (tot 27 oktober 2017: Inspectie Veiligheid en
Justitie) (hierna: Inspectie JenV) onderzocht van september 2016 tot en met mei
2017 in welke mate de veiligheidsregio’s voldoen aan de wet- en regelgeving op het
gebied van de inrichting van de repressieve brandweerzorg. De Inspectie JenV
spitste dit onderzoek toe op drie onderwerpen, te weten:
1.
2.
3.

opkomsttijden (is de brandweer ‘op tijd’?);
samenstelling van basisbrandweereenheden (met welke eenheden komt de
brandweer ter plaatse?);
beschikbaarheid brandweerpersoneel (heeft de brandweer altijd voldoende
mensen paraat om de eenheden te bemannen?).

Het eindrapport van dit inspectieonderzoek bestaat uit een landelijk beeld, 25
regiobeelden - waaronder het voorliggende - en de landelijke uitkomsten van de
personeelsenquête die de Inspectie heeft uitgezet onder het brandweerpersoneel
dat uitrukt op de brandweervoertuigen. Het regiobeeld is gebaseerd op documenten
die door de veiligheidsregio ter beschikking zijn gesteld, interviews die de Inspectie
JenV in de veiligheidsregio heeft gehouden en de uitkomsten van de
personeelsenquête.
De bevindingen uit het onderzoek zijn afgezet tegen de negentien toetspunten uit
het toetsingskader dat de Inspectie heeft opgesteld op basis van de wet- en
regelgeving (zie hiervoor deze link: Inrichting repressieve brandweerzorg in elke

veiligheidsregio - Toetsingskader).
In dit regiobeeld geeft de Inspectie weer in hoeverre de veiligheidsregio ZaanstreekWaterland voldoet aan de toetspunten en daarmee aan de wet- en regelgeving. Dit
levert het voorliggende beeld op.

3

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

1.1

Opkomsttijden

Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp acht toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel a. Toetspunten opkomsttijden

Toetspunt

Deelonderwerp

1

Actueel dekkingsplan

2

Actueel brandrisicoprofiel

3

Overzicht berekende opkomsttijden

4

Overzicht berekende overschrijdingen

5

Bestuursbesluit over opkomsttijden

6

Overzicht feitelijke opkomsttijden

7

Analyse feitelijke opkomsttijden

8

Verbetervoorstellen aan bestuur

Met het Regionaal Repressief Dekkingsplan 2016-2020 beschikt de veiligheidsregio
Zaanstreek-Waterland over een actueel dekkingsplan. Het brandrisicoprofiel, dat in
maart 2013 is vastgesteld en in 2015 is geactualiseerd, vormt de basis voor het
dekkingsplan.
De veiligheidsregio heeft de opkomsttijden uitgewerkt in het dekkingsplan, dat uit
twee delen bestaat. Het tweede deel bevat een grafische weergave van de locaties
van de brandweerposten en een overzicht van de berekende opkomsttijden per
gebied.
Het dekkingsplan bevat een overzicht van de berekende overschrijdingen voor de
gehele regio. Het bestuur heeft besloten de in het dekkingsplan opgenomen
overschrijdingen te accepteren op basis van geldende kosten-baten overwegingen.
De veiligheidsregio heeft het uiteindelijk gekozen basisscenario niet grafisch
weergegeven in het dekkingsplan.
De veiligheidsregio heeft maatregelen benoemd die het accepteren van de
overschrijdingen kunnen ondersteunen (onder andere de inzet van een
tankautospuit (hierna: TS) met een flexibel aantal personen (hierna: (TSFlex) om
kortere uitrijtijden te realiseren). Tevens heeft de veiligheidsregio objecten die niet
binnen de Bvr-tijdnormen kunnen worden bereikt, benoemd als ‘aandachtsgebied
voor risicobeheersing’. De veiligheidsregio heeft niet beschreven wat dit concreet
inhoudt.
De veiligheidsregio informeert het bestuur drie maal per jaar over het percentage
uitrukken van de brandweer dat voldoet aan de wettelijke tijdnormen uit het Bvr. De
veiligheidsregio heeft met het bestuur afgesproken dat de wettelijke tijdnormen in
70% van de uitrukken moet worden gehaald. De bestuursrapportages bevatten
geen informatie over de resultaten van de risicobeperkende maatregelen.

4

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

De veiligheidsregio voert een analyse uit op de percentages daadwerkelijk
gerealiseerde opkomsttijden en stuurt op basis hiervan bij op postniveau. De
veiligheidsregio voert echter geen analyse uit op de risicobeperkende maatregelen.
Conclusie
De veiligheidsregio voldoet aan de toetspunten 1, 2 en 4. Op toetspunt 3 (overzicht
berekende opkomsttijden) kan nog verbetering plaatsvinden door de berekende
opkomsttijden van het gekozen basisscenario duidelijker in beeld te brengen.
Voor de toetspunten 5 (bestuursbesluit over opkomsttijden), 6 (overzicht feitelijke
opkomsttijden) en 7 (analyse feitelijke opkomsttijden) heeft de veiligheidsregio
inmiddels zelf besloten een plan met beheersingsmaatregelen op te stellen. Met
deze maatregelen beoogt de veiligheidsregio de besluiten beter te onderbouwen en
de opkomsttijden beter inzichtelijk te maken. Op basis hiervan kan de
veiligheidsregio vervolgens een betere analyse uitvoeren.
Omdat de veiligheidsregio geen voorstellen tot verdere verbetering of optimalisering
aan het bestuur heeft voorgelegd wordt toetspunt 8 buiten beschouwing gelaten.
Aanbevelingen

Werk het uiteindelijk gekozen model (basisscenario) in het dekkingsplan verder
(grafisch) uit, zodat het algemeen bestuur beter inzicht kan worden gegeven in
de te verwachten opkomsttijden per gebied.

Voer het voorgenomen plan met beheersmaatregelen in relatie tot
overschrijdingen van de tijdnormen voortvarend uit en rapporteer periodiek
over de voortgang aan het bestuur.

5

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

1.2

Samenstelling basisbrandweereenheden

Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp zeven toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel b. Toetspunten samenstelling basisbrandweereenheden

Toetspunt

Deelonderwerp

9

Besluit over samenstelling basisbrandweereenheden

10

Borgen niveau van brandweerzorg

11

Borgen veiligheid en gezondheid brandweerpersoneel

12

Borgen interregionale bijstand

13

Inzicht in bereikte effecten

14

Analyse van bereikte effecten

15

Besluit tot verbetering

Het bestuur van de veiligheidsregio heeft besloten in september 2014 te starten met
pilots in het kader van variabele voertuigbezetting volgens ‘Uitruk op maat’. De
redenen voor de toepassing van variabele voertuigbezetting zijn met name de
beschikbaarheid van personeel en daarnaast het lage brandrisicoprofiel in enkele
gebieden in combinatie met weinig uitrukken. De OR is bij het gehele traject nauw
betrokken.
Bij het maatgevend incident (binnenbrand woning) komt altijd minimaal de
slagkracht van een TS met zes personen (hierna: TS6) ter plaatse. Op het eerste
voertuig is altijd een bevelvoerder aanwezig.
De veiligheidsregio heeft in de pilotfase prospectieve Risico-inventarisaties
en -evaluaties (hierna: RI&E’s) opgesteld voor de toepassing van variabele
voertuigbezetting met een TS4 en Snel inzetbar voertuig (hierna: SIV). Inmiddels is
ook een retrospectieve RI&E opgesteld voor de toepassing van de TS4. Een apart
plan van aanpak maakt hiervan echter geen onderdeel uit. Deze RI&E bevat
beheersmaatregelen, maar geen informatie over de uitvoering hiervan en is nog niet
getoetst door een gecertificeerde arbodienst of -deskundige.
Het personeel voor een SIV2 wordt specifiek geselecteerd, voor de TS4 is dit niet
het geval. Alle brandweermensen die kunnen worden ingezet in het kader van
variabele voertuigbezetting zijn hiervoor specifiek opgeleid en geoefend. Na elke
inzet vult de bevelvoerder een vragenlijst in, waarin specifiek aandacht wordt
besteed aan de veiligheid, veiligheidsgevoelen en de gezondheid. Ook in het
medewerkerstevredenheidsonderzoek (hierna: MTO) heeft de veiligheidsregio
aandacht besteed aan agressie en geweld tijdens de uitvoering van de
werkzaamheden. Omdat hieruit blijkt dat het personeel dit niet als een probleem
ervaart, heeft de veiligheidsregio geen specifiek trainingsprogramma hiervoor
opgesteld.
De veiligheidsregio beschikt over voldoende TS6’en om de afspraken over het
leveren van interregionale bijstand te kunnen nakomen.

6

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

De veiligheidsregio beschikt over een systeem waarin gegevens zijn opgenomen
over de bereikte resultaten voor wat betreft de opkomsttijden en de samenstelling
van voertuigen. Met de ‘Onderzoeksrapportage Uitrukken op Maat 2016’ heeft de
veiligheidsregio inzicht in de resultaten van de pilots met de SIV2 en de TS4.
Conclusie
De veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland voldoet aan de toetspunten 9, 10, 12 en
13. De meeste verbeterpunten voor de veiligheidsregio betreffen toetspunt 11
(borgen veiligheid en gezondheid brandweerpersoneel). Het gaat hierbij om het
opstellen van een bij de RI&E voor de TS4 behorend plan van aanpak, inclusief
beheersmaatregelen en het laten uitvoeren van een toets door een gecertificeerde
arbodienst of –deskundige. Op toetspunt 14 kan de veiligheidsregio zich verbeteren
door ook te analyseren of het toepassen van variabele voertuigbezetting leidt tot het
beoogde resultaat. Omdat de veiligheidsregio geen voorstellen tot verbetering of
optimalisering heeft voorgelegd aan het bestuur blijft toetspunt 15 buiten
beschouwing.
Aanbevelingen

Stel een bij de RI&E behorend plan van aanpak op, voer dit voortvarend uit en
laat de definitieve (retrospectieve) RI&E’s toetsen door een gecertificeerde
arbodienst of -deskundige.

Analyseer of het inzetten van variabele voertuigbezetting leidt tot het beoogde
resultaat.

7

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

1.3

Beschikbaarheid personeel

Voor dit onderwerp bestaan geen normen in de wet- en regelgeving. De Inspectie
VenJ brengt daarom in beeld in hoeverre de veiligheidsregio zicht heeft op de
aantallen beschikbare brandweerlieden, of maatregelen getroffen worden bij
dreigende onderbezetting – zowel in acute situaties als structureel – en of het
bestuur wordt geïnformeerd over de paraatheid van het personeel. De Inspectie
beoordeelt de veiligheidsregio niet op de toetspunten van dit onderwerp.
Het toetsingskader bevat voor dit onderwerp vier toetspunten. Deze hebben
betrekking op:
Tabel c. Toetspunten beschikbaarheid personeel

Toetspunt

Deelonderwerp

16

Inzicht in beschikbaarheid op korte en langere termijn

17

Maatregelen bij (dreigende) tekorten

18

Analyse beschikbaarheid

19

Bestuursinformatie over beschikbaarheid

Door de regiobrede invoering van Precom-pagers1 hebben de postcoördinatoren
zicht op de paraatheid van het personeel op de eigen post en
gebiedscommandanten op de beschikbaarheid van eenheden in het eigen gebied. De
meldkamer heeft bij alarmering inzicht in de beschikbaarheid van de gealarmeerde
eenheid.
Wanneer bij alarmering na één minuut onvoldoende personeel aangeeft op te
komen gaat nogmaals automatisch een alarmering uit. Dit gebeurt voor de
‘missende functies’. Als blijkt dat nog steeds onvoldoende personeel meldt op te
komen, alarmeert de meldkamer binnen twee minuten een andere eenheid. Volgens
de veiligheidsregio blijkt overigens dat in de helft van de gevallen het eerst
gealarmeerde voertuig na de tweede alarmering alsnog kan uitrukken.
De gebiedscommandant is bevoegd maatregelen te nemen als uit de agendafunctie
blijkt dat onvoldoende personeel beschikbaar is. Hij kan personeel verplaatsen of de
betreffende post buiten dienst stellen. Volgens de veiligheidsregio komt dit in de
praktijk nauwelijks voor. Het grootste knelpunt in de paraatheid betreft de dagsituatie tussen 07.30 en 17.00 uur.
De veiligheidsregio voert ook een analyse uit naar de historie van de paraatheid,
zodat inzicht ontstaat in mogelijke structurele problemen op de langere termijn.
Hierdoor krijgt de veiligheidsregio zicht op de oorzaken en kan zij bepalen welke
acties ondernomen moeten worden. Voorbeelden van mogelijke acties zijn het
1

Dit is een alarmontvanger die de mogelijkheid heeft om door één druk op de knop aan te geven of men bij
een alarmering opkomt of niet. Daarnaast kan de gebruiker zijn niet beschikbare dagen (en of uren van de
dag) aangeven. Het systeem maakt dan binnen korte tijd een berekening of er voldoende bezetting is.
Wanneer er onderbezetting is, krijgt de verantwoordelijke binnen het korps een melding van de situatie.
Ook kunnen deze gegevens direct gekoppeld worden naar de meldkamer, zodat deze bij onderbezetting
direct een andere eenheid kan alarmeren. Zaanstreek-Waterland heeft deze koppeling gerealiseerd.

8

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

verplaatsen van ploegactiviteiten als oefeningen en teambuilding of het kazerneren
van een post. De veiligheidsregio heeft op dit moment geen tekort aan vrijwilligers,
maar soms is de paraatheid van de vrijwilligers kwetsbaar.
De gebiedscommandanten hebben maandelijks operationeel werkoverleg met de
betreffende burgemeesters. De burgemeesters worden dan op de hoogte gesteld
van bijzondere incidenten en ook de paraatheid komt aan de orde. De
veiligheidsregio informeert het algemeen bestuur niet over de feitelijke
beschikbaarheid van het brandweerpersoneel op regionaal niveau.
Volgens de veiligheidsregio zijn momenteel geen terugkerende structurele
problemen aan de orde, die het nemen van maatregelen noodzakelijk maken.

9

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

2
2.1

Inrichting van de repressieve brandweerzorg

De Inspectie Justitie en Veiligheid (tot 27 oktober 2017: Inspectie Veiligheid en
Justitie) (hierna: de Inspectie JenV) houdt toezicht op de kwaliteit van de
brandweerzorg in Nederland. Een van de kerntaken binnen de brandweerzorg
betreft de repressieve brandweerzorg, het daadwerkelijk optreden bij branden en
hulpverleningen. Dit wordt in elke veiligheidsregio uitgevoerd door een (regionale)
brandweer. De wijze waarop de veiligheidsregio’s de repressieve brandweerzorg
hebben ingericht dient te voldoen aan de van toepassing zijnde wet- en regelgeving.
Die bestaat vooral uit de Wet veiligheidsregio’s (hierna: de Wvr) en het Besluit
veiligheidsregio’s (hierna: het Bvr), maar ook uit de wetgeving op het gebied van
arbeidsomstandigheden. Naast deze formele wetgeving zijn op de inrichting van de
repressieve brandweerzorg ook branche-afspraken en -normen van toepassing. Dit
geheel vormt het kader waaraan moet worden voldaan.
De Inspectie JenV heeft van september 2016 tot en met mei 2017 onderzocht in
welke mate de veiligheidsregio’s voldoen aan deze wet- en regelgeving. De
Inspectie spitst dit onderzoek toe op drie onderwerpen, te weten:
1.
2.
3.

opkomsttijden (is de brandweer ‘op tijd’?);
samenstelling van basisbrandweereenheden (met welke eenheden komt de
brandweer ter plaatse?);
beschikbaarheid brandweerpersoneel (heeft de brandweer altijd voldoende
mensen paraat om de eenheden te bemannen?).

Het eindrapport van dit inspectieonderzoek bestaat uit een landelijk beeld, 25
regiobeelden - waaronder het voorliggende - en de landelijke uitkomsten van de
personeelsenquête die de Inspectie heeft uitgezet onder het brandweerpersoneel
dat uitrukt op de brandweervoertuigen. Het regiobeeld is gebaseerd op documenten
die door de veiligheidsregio ter beschikking zijn gesteld, interviews die de Inspectie
JenV in de veiligheidsregio heeft gehouden en de uitkomsten van de
personeelsenquête.
Het Hoofd van de Inspectie VenJ heeft het regiobeeld besproken met de
portefeuillehouder brandweerzorg in het bestuur en de directeur veiligheidsregio.

10

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

2.2

Opbouw van het regiobeeld

De opbouw van het regiobeeld volgt de drie onderwerpen uit het onderzoek en de
daarbij behorende toetspunten uit het toetsingskader (zie hiervoor deze link:
Inrichting repressieve brandweerzorg in elke veiligheidsregio - Toetsingskader).
De Inspectie VenJ beoordeelt per toetspunt in hoeverre de veiligheidsregio daaraan
voldoet of invulling geeft en gebruikt hiervoor de bij het toetspunt beschreven
‘norm’ als referentie.
Elk hoofdstuk start met een korte inleiding op het onderwerp. Vervolgens geeft de
Inspectie per toetspunt de beoordeling op dat punt weer en de bevindingen waarop
de beoordeling berust.

2.3

Beschrijving van de brandweer ZaanstreekWaterland

Het verzorgingsgebied van de brandweer Zaanstreek-Waterland ziet er als volgt uit:
Afbeelding 1. Kaart van de veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland met de brandweerposten
(Bron: Jan-Willem van Aalst, www.imergis.nl)

11

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

Het verzorgingsgebied
Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland (hierna: VrZW) wordt gevormd door acht
gemeenten: Beemster, Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan, Purmerend,
Waterland, Wormerland en Zaanstad. Het grondgebied omvat een oppervlakte van
347,9 km2 en heeft ongeveer 326.000 inwoners.
De Zaanstreek wordt wel het oudste industriegebied van Europa genoemd. In het
Zaanse deel van de veiligheidsregio liggen de functies wonen, werken, recreëren,
reizen en vervoeren dicht op elkaar. De Zaan en het Noordzeekanaal vormen hier
belangrijke verbindingen. Het Waterlandse deel kenmerkt zich doordat waterrijk
gebied (vaarten, sloten, plassen) en een weidegebied elkaar afwisselen en er relatief
weinig bebouwing is. Drie van de Waterlandse kernen grenzen aan het Markermeer.
VrZW kent een waterrijke omgeving, waarbij een groot deel van de veiligheidsregio
onder NAP ligt. Daarnaast bevindt zich in enkele stedelijke gebieden zware industrie.
De A7 en de A8 zijn de belangrijkste snelwegen in de regio. Het vervoer van
gevaarlijke stoffen vindt over deze snelweg plaats, alsmede via het spoor en het
Noordzeekanaal.
VrZW heeft tevens te maken met risico’s uit de buurregio’s. De veiligheidsregio ligt
in de overheersende windrichting vanuit het haven-industriegebied van AmsterdamAmstelland, waardoor dat industriegebied ook voor deze veiligheidsregio een risico
vormt. Hetzelfde geldt voor het industriegebied van Tata Steel in de veiligheidsregio
Kennemerland. Daarnaast voeren vluchten van en naar Schiphol deels door het
luchtruim van de VrZW. Ook loopt een belangrijke spoorverbinding tussen de
Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland en Amsterdam-Amstelland; de
Hemspoortunnel.
Brandweer Zaanstreek-Waterland
Sinds 1 januari 2014 vormen de brandweerorganisaties in de veiligheidsregio
Zaanstreek-Waterland samen één regionale brandweer: Brandweer ZaanstreekWaterland. De brandweer is onderdeel van de VrZW.
Brandweer Zaanstreek-Waterland heeft circa 500 brandweervrijwilligers en 110
beroepskrachten. Op jaarbasis handelt de brandweer Zaanstreek-Waterland circa
3.000 meldingen2 af.
De veiligheidsregio kent 23 brandweerposten, verdeeld over drie operationele
gebieden. De veiligheidsregio heeft de organisatie van de brandweerzorg op
verschillende manieren geregeld:
1.
volledig vrijwillige vrije instroom;
2.
volledig vrijwillig, maar wel geconsigneerd3;
3.
een combinatie van vrijwilligers en beroeps;
4.
volledig beroeps.
De brandweerpost Purmerend beschikt over een 24-uursdienst beroepsorganisatie,
aangevuld met vrijwilligers. Op twee posten in de gemeente Zaanstad is gedurende
kantooruren een beroepsbezetting aanwezig om de eerste uitruk te verzorgen. Voor

2
3

Jaarverslag 2015
Een zekerheidsstelling conform een consignatiemodel waarbij vrijwilligers vanaf huis garanderen inzetbaar
te zijn. Dit wordt alleen toegepast ten behoeve van drie redvoertuigen en twee waterongevallenvoertuigen.

12

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

de ondersteuning en buiten kantooruren rukt de brandweer vanuit deze posten uit
met vrijwillige medewerkers. Op de posten Volendam, Purmerend en Prins
Bernhardplein is op werkdagen overdag een bemanning voor de SIV2 aanwezig. Dit
maakt deel uit van de pilot ‘Uitruk op maat’.

13

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

3
In dit hoofdstuk beoordeelt de Inspectie JenV de mate waarin de veiligheidsregio
Zaanstreek-Waterland voldoet aan de toetspunten uit het toetsingskader. Per
toetspunt geeft de Inspectie de beoordeling op dat punt weer en de bevindingen
waarop de beoordeling berust.

3.1

Opkomsttijden

3.1.1

Inleiding

De Inspectie JenV beoordeelt voor dit onderwerp vooral de in de veiligheidsregio
bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden voor de basisbrandweereenheden en de
redvoertuigen. Deze zijn gebaseerd op de tijdnormen uit het Bvr. Het bestuur heeft
echter de bevoegdheid daarvan gemotiveerd af te wijken en andere opkomsttijden
vast te stellen. In dat geval kijkt de Inspectie naar de mate waarin het bestuur
rekening heeft gehouden met het brandrisicoprofiel en of het bestuur dit besluit op
een zorgvuldige en ordentelijke wijze heeft genomen.
Vervolgens kijkt de Inspectie naar de feitelijk gerealiseerde opkomsttijden en in
hoeverre die overeenkomen met de bestuurlijk vastgestelde opkomsttijden. De
veiligheidsregio dient te analyseren wat de oorzaak is van de verschillen en in
hoeverre dit aanleiding geeft tot aanpassingen.

14

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

3.1.2

Beoordeling op de toetspunten

Toetspunt 1
De veiligheidsregio beschikt over een actueel dekkingsplan
Beoordeling
Met het Regionaal Repressief Dekkingsplan 2016-2020 beschikt de veiligheidsregio
Zaanstreek-Waterland over een actueel dekkingsplan. Het brandrisicoprofiel vormt
de basis voor het dekkingsplan.
Bevindingen
Het dekkingsplan van VrZW is gefaseerd tot stand gekomen. De veiligheidsregio
heeft telkens afzonderlijke documenten opgesteld, die vervolgens ter informatie of
vaststelling aan het algemeen bestuur zijn voorgelegd. Het brandrisicoprofiel vormt
de basis voor het dekkingsplan.
Het algemeen bestuur van de veiligheidsregio heeft in 2013 het Dekkingsplan Deel 1
vastgesteld. In dit deel beschrijft de veiligheidsregio de situatie op dat moment. In
2014 stelde de veiligheidsregio Deel 2 op met daarin een aantal varianten:
1.
2.
3.
4.

een variant waarin acht posten met een geringe toegevoegde waarde worden
gesloten;
een variant waarin buiten werktijd (avond-nacht-weekend) wordt gewerkt met
alleen posten met een vrijwilligersbezetting;
een variant waarin tijdens werktijd (dagsituatie op werkdagen) wordt gewerkt
met alleen posten met een kazernebezetting;
een variant waarbij op alle posten wordt uitgerukt met een TS4 in plaats van
standaard TS6.

De veiligheidsregio heeft de eerste variant verder uitgewerkt en uiteindelijk twee
scenario’s voorgelegd aan het algemeen bestuur. Het betreft:
1.
2.

een ‘basisscenario’ en
een ‘minimale variant van brandweerzorg’.

In het basisscenario gaat de veiligheidsregio uit van de sluiting van vier posten, het
minimale scenario voorziet naast de sluiting van acht posten andere
bezuinigingsmaatregelen, bijvoorbeeld het aanpassen van de consignatieregeling.
Het algemeen bestuur van Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland heeft op
4 december 2015 gekozen voor het basisscenario. Dit scenario is vervolgens
uitgewerkt in het ‘Regionaal Repressief Dekkingsplan 2016-2020’, dat op 13 mei
2016 ter kennisname is aangeboden aan het algemeen bestuur. De uitvoering van
dit plan is inmiddels in gang gezet met als doel de implementatie van het
basisscenario per 1 januari 2018 af te ronden.

15

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

Toetspunt 2
De veiligheidsregio beschikt over een actueel brandrisicoprofiel
Beoordeling
Met een in maart 2013 vastgesteld en in 2015 geactualiseerd brandrisicoprofiel
beschikt de veiligheidsregio over een actueel brandrisicoprofiel.
Bevindingen
Het algemeen bestuur van de veiligheidsregio heeft op 1 maart 2013 een
brandrisicoprofiel vastgesteld. In 2015 heeft de veiligheidsregio het
brandrisicoprofiel geactualiseerd, waarbij de planologische ontwikkelingen van de
gemeenten voor de langere termijn (tot 2020) zijn meegenomen. Voor de
uitwerking heeft de veiligheidsregio het in 2011 gehanteerde gebouwenbestand
geactualiseerd en aangevuld met gegevens uit de Basisregistratie Adressen en
Gebouwen uit 2012. De nieuwbouwprojecten, die vanaf 2012 zijn gerealiseerd of op
het moment van actualisatie in uitvoering waren, zijn opgenomen in een bijlage.
In het brandrisicoprofiel wordt onderscheid gemaakt in verschillende soorten
objecten. Het brandrisicoprofiel biedt inzicht in de locaties van deze objecten door
middel van een kaart in de bijlage. Tevens worden drie gebiedstypen
(binnenstedelijk gebied, bijzondere industrie en gevangenis) aangegeven op een
aparte kaart. Het Dekkingsplan Deel 1 geeft inzicht in de locatie van markante
objecten waar een overschrijding van de tijdnormen optreedt.

Toetspunt 3
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht (bijvoorbeeld in het
dekkingsplan) van de berekende opkomsttijden van basisbrandweereenheden en
redvoertuigen voor de objecten en objectsoorten
Beoordeling
De veiligheidsregio heeft de opkomsttijden uitgewerkt in de delen 1 en 2 van het
dekkingsplan. Het tweede deel bevat een grafische weergave van de locaties van
de brandweerposten en een overzicht van de berekende opkomsttijden per gebied.
De veiligheidsregio heeft het uiteindelijk gekozen basisscenario niet grafisch
weergegeven in het dekkingsplan.
Bevindingen
De veiligheidsregio heeft de opkomsttijden uitgewerkt in de delen 1 en 2 van het
dekkingsplan. Het tweede deel bevat een grafische weergave van de locaties van de
brandweerposten, alsmede een overzicht van de berekende opkomsttijden per
gebied. De veiligheidsregio heeft het uiteindelijk gekozen basisscenario niet grafisch
weergegeven in het Regionaal Repressief Dekkingsplan 2016-2020. De
veiligheidsregio heeft bij de voorbereiding van het dekkingsplan wel grafische
overzichten gebruikt.
Naast de situering van de brandweerposten zijn in het dekkingsplan tevens de
berekende opkomsttijden voor de eerste tankautospuit, het redvoertuig, het
hulpverleningsvoertuig en het waterongevallenvoertuig opgenomen.

16

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

Toetspunt 4
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht van de berekende
overschrijdingen van de tijdnormen uit het Bvr
Beoordeling
Het dekkingsplan bevat een overzicht van de berekende overschrijdingen voor de
gehele regio.
Bevindingen
Het Repressief Dekkingsplan 2016-2020 bevat een overzicht met de regionale
dekkingspercentages voor de dag-situatie, alsmede voor de avond-, nacht- en
weekendsituatie. De veiligheidsregio maakt op deze manier inzichtelijk:





hoeveel objecten het betreft;
hoeveel objecten binnen de norm vallen;
in hoeveel gevallen sprake is van een overschrijding met minder dan één
minuut;
in hoeveel gevallen het een overschrijding van meer dan één minuut betreft.

De veiligheidsregio heeft in het dekkingsplan een kaart opgenomen voor de gehele
veiligheidsregio met de dag- situatie en de avond-, nacht- en weekendsituatie. Alle
168.236 objecten zijn hierin weergegeven in de kleuren groen (binnen de norm),
geel (minder dan één minuut buiten de norm) en rood (meer dan één minuut buiten
de norm). Het dekkingsplan bevat geen informatie over de mate van overschrijding
als dit een overschrijding van meer dan één minuut betreft.

Toetspunt 5
Het bestuur besluit gemotiveerd tot acceptatie van de berekende overschrijdingen
en/of stelt afwijkende opkomsttijden vast
Beoordeling
Het bestuur heeft besloten de in het dekkingsplan opgenomen overschrijdingen te
accepteren op basis van geldende kosten-baten overwegingen.
De veiligheidsregio heeft maatregelen benoemd die het accepteren van de
overschrijdingen kunnen ondersteunen (o.a. inzet TSFlex om kortere uitrijtijden te
realiseren). Tevens heeft de veiligheidsregio objecten, waar de opkomsttijden niet
kunnen worden behaald, benoemd als ‘aandachtsgebied voor risicobeheersing’. De
veiligheidsregio heeft in het dekkingsplan niet beschreven wat dit concreet
inhoudt.
De veiligheidsregio is voornemens in 2017 een beheersmaatregelenplan op te
stellen om inzichtelijk te maken op welke manier kan worden omgegaan met de
overschrijdingen.
Bevindingen
De veiligheidsregio beschrijft in het advies dekkingsplan twee verschillende
scenario’s, een ‘basisscenario’ waarin de sluiting van vier posten wordt voorgesteld
en een ‘minimaal scenario’ dat voorziet in sluiting van acht posten. De

17

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

veiligheidsregio geeft tevens inzicht in de financiële consequenties van deze twee
scenario’s.
De veiligheidsregio hanteert in het opgestelde brandrisicoprofiel de tijdnormen uit
het Bvr als uitgangspunt. Op 18 oktober 2013 heeft het algemeen bestuur reeds
met deel één van het regionaal repressief dekkingsplan de situatie op dat moment
vastgesteld, inclusief de eventuele overschrijdingen. Daarmee heeft het bestuur
afwijkende opkomsttijden vastgesteld. De veiligheidsregio kent geen opkomsttijden
langer dan 18 minuten.
De veiligheidsregio heeft maatregelen benoemd die het accepteren van de
overschrijdingen kunnen ondersteunen. Een van de maatregelen betreft het inzetten
van de TSFlex om kortere uitrijtijden te realiseren. De veiligheidsregio heeft tevens
objecten, waar de opkomsttijden niet kunnen worden behaald, benoemd als
‘aandachtsgebied voor risicobeheersing’. De veiligheidsregio heeft niet beschreven
wat dit concreet inhoudt.
De veiligheidsregio is voornemens in 2017 een beheersmaatregelenplan op te
stellen om inzichtelijk te maken op welke manier kan worden omgegaan met de
overschrijdingen. Voorbeelden hiervan zijn: voorlichting, rookmeldercampagnes en
oefeningen. Implementatie hiervan is voorzien in de periode 2018-2020.

Toetspunt 6
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur overzicht(en) van de feitelijke
opkomsttijden en de voortgang van de genomen maatregelen
Beoordeling
De veiligheidsregio informeert het bestuur drie maal per jaar over het percentage
uitrukken van de brandweer dat voldoet aan de wettelijke tijdnormen uit het Bvr.
De veiligheidsregio heeft met het bestuur afgesproken dat de wettelijke
tijdnormen in 70% van de uitrukken moet worden gehaald. De
bestuursrapportages bevatten geen informatie over de resultaten van de
risicobeperkende maatregelen.
Bevindingen
De veiligheidsregio benoemt in de bestuursrapportage het percentage uitrukken van
de brandweer dat voldoet aan de wettelijke tijdnormen uit het Bvr. In de
bestuursrapportage over de periode tot en met augustus 2016 staat vermeld dat in
ruim 77% van de gevallen de norm wordt gehaald. De veiligheidsregio voldoet
hiermee aan de met het bestuur afgesproken norm in het dekkingsplan van 70%.
De veiligheidsregio registreert de uitrukken op uniforme en eenduidige wijze in één
systeem (VeiligheidsPaspoort). De uniformering en standaardisering van de
gegevens is in de afgelopen periode verder ontwikkeld. Er kan verschillend
gerapporteerd worden, op postniveau en op regionaal niveau. Als vervolg op deze
verbeterslag wil de veiligheidsregio in de rapportages aan het bestuur de
operationele prestaties beter inzichtelijk maken. De bestuursrapportages bevatten
op dit moment geen informatie over de genomen maatregelen op het terrein van
risicobeheersing in verband met het overschrijden van de opkomsttijden.

18

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

De veiligheidsregio registreerde tot 2017 bij de inzet van de variabele
voertuigbezetting het eerste voertuig. Vanaf 1 januari 2017 wordt bij het
maatgevend scenario de aankomst van de zesde persoon aangehouden.

Toetspunt 7
De veiligheidsregio analyseert de feitelijke opkomsttijden en de resultaten van de
genomen maatregelen
Beoordeling
De veiligheidsregio voert een analyse uit op de percentages daadwerkelijk
gerealiseerde opkomsttijden en stuurt op basis hiervan bij op postniveau. De
veiligheidsregio voert geen analyse uit op de risicobeperkende maatregelen.
Bevindingen
De veiligheidsregio voert een analyse uit op de percentages daadwerkelijk
gerealiseerde opkomsttijden. Op basis hiervan stuurt de veiligheidsregio halfjaarlijks
bij op postniveau. De uitkomsten kunnen ook aanleiding zijn het verzorgingsgebied
opnieuw in te delen.
De veiligheidsregio heeft geen informatie over de resultaten of effecten van de
getroffen maatregelen in het kader van de overschrijding van de opkomsttijden.
Hierdoor is het niet mogelijk hierop een analyse uit te voeren.
De veiligheidsregio geeft aan intern analyses uit te voeren naar de oorzaken van de
overschrijdingen van de opkomsttijden. Dit is echter niet geborgd in een
verbeterprogramma. De veiligheidsregio verwacht in het derde kwartaal van 2017
een analysekader aan te bieden aan het algemeen bestuur.

Toetspunt 8
Het bestuur besluit over de voorstellen tot verdere verbetering/optimalisering
Beoordeling
Omdat de veiligheidsregio geen voorstellen tot verdere verbetering of
optimalisering aan het bestuur heeft voorgelegd wordt dit toetspunt buiten
beschouwing gelaten.
Bevindingen
De veiligheidsregio doet geen voorstellen aan het bestuur tot verbetering of
optimalisering van de opkomsttijden of de inzet van maatregelen in het kader van
overschrijdingen van de tijdnormen. Mochten er in de huidige situatie problemen
met de dekking ontstaan dan wordt dit op managementniveau opgepakt.

19

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

3.2

Samenstelling van basisbrandweereenheden

3.2.1

Inleiding

De Inspectie JenV beoordeelt voor dit onderwerp vooral de toepassing van
afwijkende samenstellingen van basisbrandweereenheden. Standaard bestaat deze
uit zes personen, een bevelvoerder, een chauffeur en vier manschappen. Het
bestuur heeft de bevoegdheid hiervan af te wijken, mits het bestuur daarvoor een
duidelijke reden heeft. Indien wordt afgeweken moet het bestuur rekening houden
met twee expliciet in het Bvr omschreven voorwaarden. Deze hebben betrekking op
de brandweerzorg aan de burger en op de veiligheid en gezondheid van het
brandweerpersoneel. Bij de beoordeling of aan deze voorwaarden wordt voldaan
betrekt de Inspectie JenV ook de resultaten van de internet-enquête onder het
brandweerpersoneel naar de veiligheidsgevoelens bij de verschillende
samenstellingen van basisbrandweereenheden.
Indien een afwijkende samenstelling wordt toegepast is, naast de bepalingen uit het
Bvr, ook het landelijk kader Uitruk op Maat (hierna: UoM) van toepassing. De
Inspectie JenV beoordeelt of de veiligheidsregio zich houdt aan de bepalingen van
deze brancherichtlijn.
Bij de toepassing van een afwijkende samenstelling van basisbrandweereenheden
dient de veiligheidsregio na enige tijd te evalueren in welke mate het beoogde doel
van de toepassing daarvan is bereikt. Hierbij dient de veiligheidsregio ook de
voorwaarden die het Bvr verbindt aan de mogelijkheid tot een afwijkende
samenstelling van basisbrandweereenheden te betrekken. Uit de evaluatie dient te
blijken of er aanleiding bestaat tot aanpassingen.

3.2.2

Beoordeling op de toetspunten

Toetspunt 9
Het bestuur neemt een gemotiveerd besluit over de samenstelling van
basisbrandweereenheden indien wordt afgeweken van de standaardsamenstelling
Beoordeling
Het bestuur heeft besloten in het kader van het opstellen van het Dekkingsplan
Deel 2 in september 2014 te starten met pilots in het kader van variabele
voertuigbezetting volgens ‘Uitruk op maat’. De redenen voor de toepassing van
variabele voertuigbezetting zijn het lage brandrisicoprofiel in bepaalde gebieden in
combinatie met weinig uitrukken en de beschikbaarheid van personeel. De OR is
bij het gehele traject nauw betrokken.
Bevindingen
De veiligheidsregio gaat in het dekkingsplan uit van een TSFlex als standaard
basisbrandweereenheid. Deze TSFlex heeft een bezetting van minimaal vier en
maximaal zes personen. De veiligheidsregio probeert met een bezetting van zes
personen uit te rukken. De sterkte van de posten is mede hierop berekend. In de
veiligheidsregio rukten sommige gemeentelijke korpsen al voor de regionalisering
uit met een TS4, hoofdzakelijk vanwege bezettingsproblemen. In vrijwel alle
gevallen alarmeerde de meldkamer dan twee voertuigen (2 x TS4).

20

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

Bij de opdracht voor het opstellen van het Dekkingsplan Deel 2 besloot het bestuur
van de veiligheidsregio in september 2014 te starten met pilots in het kader van
variabele voertuigbezetting volgens ‘Uitruk op maat’. De redenen voor de toepassing
van variabele voertuigbezetting zijn met name de beschikbaarheid van personeel en
daarnaast het lage brandrisicoprofiel in enkele gebieden in combinatie met weinig
uitrukken.
De veiligheidsregio zet de TS4 momenteel in op vier vrijwillige posten. Enerzijds
gebeurt dit vanwege het brandrisicoprofiel, vooral in buitengebieden met een laag
risicoprofiel en weinig uitrukken. Anderzijds vanwege de bereikbaarheid van
bepaalde gebieden. Voor het maatscenario brand in gebouw alarmeert de
veiligheidsregio altijd twee TS’en.
Momenteel voert de veiligheidsregio tot februari 2018 een pilot uit met een Snel
inzetbaar voertuig met twee personen (hierna: SIV2).
De veiligheidsregio beschikt over een actieve OR. De OR is betrokken geweest
gedurende het volledige traject rondom de variabele voertuigbezetting. Vanaf het
begin heeft een OR-lid deel uitgemaakt van de projectgroep. De OR heeft ook
positief geadviseerd over de invoering van variabele voertuigbezetting.

Toetspunt 10
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden tast
het niveau van brandweerzorg aan de burgers niet aan
Beoordeling
Bij het maatgevend incident (binnenbrand woning) komt altijd minimaal de
slagkracht van een TS6 ter plaatse. Op het eerste voertuig is altijd een
bevelvoerder aanwezig.
Bevindingen
Bij het maatgevend incident ‘binnenbrand woning’ alarmeert de veiligheidsregio
altijd twee tankautospuiten, een redvoertuig en een Officier van Dienst (OvD). Deze
maatregel zorgt ervoor dat er altijd minimaal de slagkracht van een TS6 wordt
gealarmeerd. Ongeacht het type voertuig en de bezetting hiervan. Op iedere
tankautospuit en SIV2 bevindt zich altijd een bevelvoerder.

21

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

Toetspunt 11
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden
doet geen afbreuk aan de veiligheid en gezondheid van het brandweerpersoneel
Beoordeling
De veiligheidsregio heeft prospectieve Risico-inventarisaties en -evaluaties
(hierna: RI&E’s) opgesteld voorafgaand aan de toepassing van TS4 en SIV en
inmiddels een retrospectieve RI&E voor de toepassing van de TS4. Een apart plan
van aanpak maakt hiervan geen onderdeel uit. De retrospectieve RI&E bevat
beheersmaatregelen, maar geen informatie over de uitvoering hiervan. Deze RI&E
is nog niet getoetst door een gecertificeerde arbodienst of -deskundige.
Het personeel voor een SIV2 wordt geselecteerd, voor de TS4 gebeurt dit niet. Alle
brandweermensen die kunnen worden ingezet in het kader van variabele
voertuigbezetting zijn hiervoor specifiek opgeleid en geoefend.
Na iedere inzet vult de bevelvoerder een vragenlijst in, waarin specifiek aandacht
wordt besteed aan de veiligheid, veiligheidsgevoelens en de gezondheid van het
personeel. In het MTO heeft de veiligheidsregio aandacht besteed aan agressie en
geweld tijdens de uitvoering van de werkzaamheden. Omdat het personeel dit niet
als een probleem ervaart heeft de veiligheidsregio geen specifiek
trainingsprogramma hiervoor opgesteld.
Bevindingen
De veiligheidsregio heeft de risico’s die kunnen optreden bij de inzet van een
afwijkende samenstelling van basisbrandweereenheden in de pilotfase
geïnventariseerd in een prospectieve RI&E voor de TS4 en de SIV2. Voor de TS4 is
inmiddels ook een retrospectieve RI&E opgesteld waarin de verwachte risico’s
worden getoetst aan de ervaringen in de praktijk. Deze RI&E bevat ook te nemen
beheersmaatregelen. Uit deze RI&E wordt echter niet duidelijk of de maatregelen
inmiddels zijn uitgevoerd. Een apart plan van aanpak maakt hiervan geen deel uit.
De retrospectieve RI&E is nog niet getoetst door een arbodienst. Zowel de
prospectieve als retrospectieve RI&E’s zijn onderdeel geweest van het project
’Uitrukken op maat’ waarin pilots met TS4 en SIV2 zijn uitgevoerd. De TSFlex zal in
2017 meegenomen worden in de organisatiebrede warme RI&E.
De veiligheidsregio selecteert het personeel dat wordt ingezet op een SIV2. Voor de
functies ‘bevelvoerder SIV2’ en ‘chauffeur SIV2’ heeft de veiligheidsregio een
specifiek functieprofiel opgesteld. Voor de TS4 vindt geen selectie plaats. Het
personeel dat wordt ingezet op een TSFlex, een TS4 en een SIV2 wordt hiervoor
speciaal opgeleid. Hiervoor is een specifiek opleidingsplan opgesteld per type
eenheid. De inzet van de TSFlex en de TS4 is een apart onderdeel in de standaard
oefencyclus. De veiligheidsregio beschikt over een oefenplan voor deze specifieke
categorie waarin specifiek voor deze eenheden oefeningen worden verzorgd. De
SIV2 is momenteel nog een pilot en is om die reden niet structureel in de
oefencyclus weggezet. In het kader van de pilot is er wel een programma voor het
vakbekwaam blijven
Na iedere inzet waarbij de deelnemende TS6, TS4 of SIV2 eenheid als eerste ter
plaatse is, vult de bevelvoerder namens de bemanning een vragenlijst in. Hierin
wordt specifiek aandacht besteed aan de veiligheid en de gezondheid van het
personeel. Naast algemene vragen over aspecten van veilig en gezond optreden

22

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

wordt ook naar de mening van de bemanning gevraagd over het gevoel van
veiligheid en gezondheid tijdens het optreden. Uit dit onderzoek blijkt onder andere
dat naar de mening van de respondenten de wijze waarop de veiligheidsregio de
SIV2 en de TS4 inzet, geen invloed heeft op de veiligheid en omstandigheden van
de medewerkers of burgers.
In het medewerkerstevredenheidsonderzoek (hierna: MTO) van mei 2016 komt het
onderwerp ‘veilig werken’ aan de orde, evenals ‘dreiging door derden’. Uit het MTO
en de RI&E’s blijkt volgens de veiligheidsregio dat het personeel agressie en geweld
niet als een probleem ziet. Voorbeelden uit de praktijk van agressie en geweld tegen
brandweermensen zijn bij de veiligheidsregio niet bekend. Daarom besteedt de
veiligheidsregio geen specifieke aandacht aan de weerbaarheid van het personeel
tegen verbaal of fysiek geweld door middel van bijvoorbeeld trainingen.
De veiligheidsregio neemt deel aan de Gezamenlijke gegevensverzameling
Uitrukken op maat, waarin via vragenlijsten na elk maatgevend incident
‘binnenbrand woning’ informatie wordt verzameld over de effectiviteit en veiligheid
van het optreden.
Uit de door de Inspectie JenV gehouden internet-enquête onder het
brandweerpersoneel blijkt dat:





39 (39%) van de 100 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een afwijkende voertuigbezetting, aangeven dat zij dit niet onveiliger vinden
dan het optreden met een TS6;
43 (43%) respondenten aangeven dat zij dit onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6 en;
18 (18%) hierover geen uitgesproken mening hebben.

Toetspunt 12
Een besluit tot een afwijkende samenstelling van de basisbrandweereenheden
doet geen afbreuk aan de afspraken omtrent het leveren van interregionale
bijstand
Beoordeling
De veiligheidsregio beschikt over voldoende TS6’en om de afspraken over het
leveren van interregionale bijstand te kunnen nakomen.
Bevindingen
De veiligheidsregio moet volgens het dekkingsplan voor interregionale bijstand en
de regionale restdekking ten minste een brandweercompagnie en twee maal de
inzet voor een grote brand kunnen realiseren. Dit komt neer op 15 maal een TS6.
De basisbrandweerzorg wordt geleverd vanuit 23 posten, met in totaal 20 standaard
TS6’en en vier TS4’en met een maatwerkbepakking.

23

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

Toetspunt 13
De veiligheidsregio heeft inzicht in de bereikte resultaten van de toepassing van
afwijkende samenstellingen van basisbrandweereenheden
Beoordeling
De veiligheidsregio beschikt over een systeem waarin gegevens zijn opgenomen
over de bereikte resultaten voor wat betreft de opkomsttijden en de samenstelling
van voertuigen. Met de ‘Onderzoeksrapportage Uitrukken op Maat 2016’ heeft de
veiligheidsregio inzicht in de resultaten van de pilots met de SIV2 en de TS4.
Bevindingen
De veiligheidsregio registreert de inzetgegevens, zoals de opkomsttijden en de
samenstelling van de voertuigen in een systeem. De veiligheidsregio heeft met de
‘Onderzoeksrapportage Uitrukken op Maat 2016’ inzicht in de resultaten van de
pilots met de SIV2 en de TS4. Op basis van deze rapportage heeft de
veiligheidsregio aan het bestuur de aanbeveling gedaan het werken met variabel
voertuigbezetting op te nemen in het dekkingsplan.

Toetspunt 14
De veiligheidsregio analyseert de resultaten van de toepassing van afwijkende
samenstellingen van basisbrandweereenheden om maatregelen te kunnen nemen
ter verbetering hiervan
Beoordeling
De veiligheidsregio voert geen analyse uit om te kunnen bepalen of het beoogde
resultaat van de toepassing van variabele voertuigbezetting (verbeteren
paraatheid) ook daadwerkelijk wordt bereikt.
Bevindingen
De veiligheidsregio voert geen analyse uit om te kunnen bepalen of het beoogde
resultaat van de toepassing van variabele voertuigbezetting (verbeteren paraatheid)
ook daadwerkelijk wordt bereikt.
In de loop van 2017 wil de veiligheidsregio een analyse uitvoeren op de pilot met de
SIV2. Deze analyse is gericht op het uitbrengen van een advies over de vraag of de
veiligheidsregio moet overgaan op structurele implementatie van de SIV2.

Toetspunt 15
Het bestuur besluit over voorstellen tot verbetering/optimalisering
Beoordeling
Omdat de veiligheidsregio geen voorstellen tot verbetering of optimalisering heeft
voorgelegd aan het bestuur blijft dit toetspunt buiten beschouwing.
Bevindingen
De veiligheidsregio heeft het bestuur in het kader van de toepassing van variabele
voertuigbezetting geen voorstellen tot verbetering of optimalisering voorgelegd.

24

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

3.3

Beschikbaarheid brandweerpersoneel

3.3.1

Inleiding

De Inspectie JenV onderzoekt voor dit onderwerp vooral de wijze waarop de
veiligheidsregio borgt dat er te allen tijde voldoende brandweermensen beschikbaar
zijn om uit te kunnen rukken als dat nodig is. Vooral waar sprake is van van huis
opkomende vrijwilligers blijkt dat problemen op te kunnen leveren.
Waar het vroeger voldoende was om een groot aantal brandweermensen te
alarmeren in geval van brand en er dan ook altijd voldoende opkwamen naar de
post, is dat de laatste jaren onder druk komen staan. Dit brengt de noodzaak met
zich mee dat de veiligheidsregio inzicht moet hebben in het aantal beschikbare
brandweerlieden, zowel in actuele omstandigheden als in de ontwikkelingen daarin
op langere termijn.
Voor dit onderwerp bestaan geen normen in de wet- en regelgeving. De Inspectie
JenV brengt daarom in beeld in hoeverre de veiligheidsregio zicht heeft op de
aantallen beschikbare brandweerlieden, of maatregelen getroffen worden bij
dreigende onderbezetting – zowel in acute situaties als structureel – en of het
bestuur wordt geïnformeerd over de paraatheid van het personeel. De Inspectie
beoordeelt de veiligheidsregio niet op deze toetspunten.

3.3.2

Bevindingen

Toetspunt 16
De veiligheidsregio heeft inzicht in de beschikbare medewerkers op korte en lange
termijn
Bevindingen
De veiligheidsregio maakt sinds de zomer van 2016 gebruik van PreCom-pagers4.
Dit digitale systeem geeft inzicht in het aantal mensen dat opkomt bij alarmering en
heeft tevens een agendafunctie die vooraf de beschikbaarheid aangeeft. Ook
beschikt het systeem over een zogenaamde ‘geo-functie’, waarmee een vrijwilliger
automatisch op ‘niet beschikbaar’ wordt gezet als hij zijn verzorgingsgebied verlaat.
De informatie over paraatheid die het systeem genereert is op verschillende niveaus
in de organisatie beschikbaar.
Postcoördinatoren hebben zicht op de paraatheid van het personeel op de eigen post
en gebiedscommandanten op de beschikbaarheid van eenheden in het eigen gebied.
De meldkamer heeft bij alarmering inzicht in de beschikbaarheid van de
gealarmeerde eenheid.

4

Dit is een alarmontvanger die de mogelijkheid heeft om door één druk op de knop aan te geven of men bij
een alarmering opkomt of niet. Daarnaast kan de gebruiker zijn niet beschikbare dagen (en of uren van de
dag) aangeven. Het systeem maakt dan binnen korte tijd een berekening of er voldoende bezetting is.
Wanneer er onderbezetting is, krijgt de verantwoordelijke binnen het korps een melding van de situatie.
Ook kunnen deze gegevens direct gekoppeld worden naar de meldkamer, zodat deze bij onderbezetting
direct een andere eenheid kan alarmeren. Zaanstreek-Waterland heeft deze koppeling gerealiseerd.

25

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

Toetspunt 17
De veiligheidsregio neemt maatregelen bij (dreigende) acute problemen in de
beschikbaarheid van personeel
Bevindingen
Wanneer bij alarmering na één minuut onvoldoende personeel aangeeft op te
komen gaat nogmaals automatisch via het PreCom-systeem een alarmering uit. Dit
gebeurt voor de ‘missende functies’. Als blijkt dat nog steeds onvoldoende personeel
meldt op te komen, alarmeert de meldkamer binnen twee minuten een andere
eenheid. Volgens de veiligheidsregio blijkt overigens dat in de helft van de gevallen
het eerst gealarmeerde voertuig na de tweede alarmering alsnog kan uitrukken.
De gebiedscommandant is bevoegd maatregelen te nemen als uit de agendafunctie
blijkt dat onvoldoende personeel beschikbaar is. Hij kan personeel verplaatsen of de
betreffende post buiten dienst stellen. Volgens de veiligheidsregio komt dit in de
praktijk echter nauwelijks voor.
Het grootste knelpunt in de paraatheid betreft de dag-situatie tussen 07.30 en
17.00 uur. De veiligheidsregio lost dit onder andere op door het inzetten van een
vaste bezetting of van beroepsbezetting op drie posten in de veiligheidsregio en de
inzet van een SIV2-bemanning overdag in Volendam.

Toetspunt 18
De veiligheidsregio analyseert de beschikbaarheid gedurende langere tijd om
maatregelen te kunnen nemen ter verbetering daarvan
Bevindingen
De veiligheidsregio gebruikt het PreCom-systeem ook om de historie van de
paraatheid te analyseren, zodat inzicht ontstaat in mogelijke structurele problemen
op de langere termijn. Hierdoor krijgt de veiligheidsregio zicht op de oorzaken en
kan zij bepalen welke acties ondernomen moeten worden. Voorbeelden van
mogelijke acties zijn het verplaatsen van ploegactiviteiten als oefeningen en
teambuilding of het kazerneren van een post.
Daarnaast houdt de veiligheidsregio hier bij de werving van vrijwilligers rekening
mee. De veiligheidsregio heeft op dit moment geen tekort aan vrijwilligers, maar
met name tussen 06.00 en 08.00 uur en tussen 17.00 en 19.00 uur is de paraatheid
van de vrijwilligers kwetsbaar.

26

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

Toetspunt 19
De veiligheidsregio verstrekt het bestuur een overzicht van de feitelijke
beschikbaarheid van het personeel gedurende het jaar en de genomen
maatregelen bij problemen daarin
Bevindingen
De gebiedscommandanten hebben maandelijks operationeel werkoverleg met de
betreffende burgemeesters. De burgemeesters worden dan op de hoogte gesteld
van bijzondere incidenten en ook de paraatheid komt aan de orde. De
veiligheidsregio informeert het algemeen bestuur niet over de feitelijke
beschikbaarheid van het brandweerpersoneel op regionaal niveau.
Volgens de veiligheidsregio zijn momenteel geen terugkerende structurele
problemen aan de orde, die het nemen van maatregelen noodzakelijk maken.

27

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

I

Het repressief optreden van de brandweer bevat per definitie een bepaalde mate
van onveiligheid. Het is aan de werkgevers, de veiligheidsregio’s, om de
veiligheidsrisico’s zoveel als mogelijk te beperken en het brandweerpersoneel
adequaat te informeren en voor te bereiden op onveilige situaties in het werk door
middel van opleidingen, oefeningen en trainingen. Dit is een algemene verplichting
vanuit de Arbeidsomstandighedenwet.
Indien een veiligheidsregio wil besluiten tot een afwijkende samenstelling van
basisbrandweereenheden, mag zij daarbij geen afbreuk doen aan de veiligheid en
gezondheid van het brandweerpersoneel. Dit is als nadrukkelijke voorwaarde
opgenomen in het Besluit veiligheidsregio’s. Deels kan dit worden bereikt door
middel van objectief te beoordelen acties, zoals een deugdelijke risico-inventarisatie
en -evaluatie en maatregelen om de geconstateerde risico’s te beperken. Echter,
ook de veiligheidsgevoelens van deze mensen spelen hierin een belangrijke rol. Om
daarop zicht te krijgen heeft de Inspectie JenV een internet-enquête uitgezet onder
het gehele brandweerpersoneel in alle veiligheidsregio’s dat dienst doet op een
basisbrandweereenheid. Niet alleen onder de brandweermensen die daadwerkelijk
dienst doen op een afwijkend samengestelde basisbrandweereenheid, maar ook
onder hen die daarmee (nog) geen ervaring hebben.
De vragen in de internet-enquête hebben betrekking op:








Algemene gegevens, zoals leeftijd en dienstjaren en of de respondent
beroepsmatig of als vrijwilliger aan de brandweer verbonden is.
De soort voertuigen waarmee de respondent uitrukt (TS6, TS4, TS2/SIV).
Of de respondent een speciale opleiding of oefening heeft genoten als hij/zij
uitrukt met een ander voertuig dan de TS6 en hoe deze die opleiding en
oefening waardeert.
Of de respondent zich in het algemeen veilig voelt bij zijn/haar repressieve
werkzaamheden.
Of de respondent zich wel eens onveilig heeft gevoeld, of hij/zij dat gemeld
heeft en wat er met die melding is gedaan.
Een aantal stellingen over de veiligheid bij repressief optreden.

De Inspectie JenV analyseert een aantal van de gevraagde gegevens op regionaal
niveau en andere gegevens op landelijk niveau. De gegevens die beïnvloed worden
door specifieke regionale omstandigheden (door de wijze van organiseren van de
repressieve organisatie) zijn in dit regiobeeld weergegeven.

28

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

Algemene gegevens

De enquête is uitgezet onder 561 medewerkers.

265 medewerkers hebben de enquête ingevuld, dit is een respons van 47%.

165 (62%) van de respondenten doen vooral dienst op een TS6.

100 (38%) van de respondenten doen vooral dienst op een voertuig met een
afwijkende voertuigbezetting (SIV2, TS4 of TSFlex).

217 (82%) van de respondenten zijn vrijwilliger en 48 (18%) zijn beroeps.
Opleiding en oefening voor het optreden met een afwijkende
voertuigbezetting

Van de 100 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met een
afwijkende bezetting, geven er 90 (90%) aan hiervoor een speciale opleiding te
hebben ontvangen. 68 (76%) van de 90 geven aan dat die opleiding hen
voldoende heeft voorbereid op de inzet met een afwijkende voertuigbezetting.

Van de 100 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met een
afwijkende bezetting, geven er 47 (47%) aan hiervoor speciaal geoefend te
worden. 42 (89%) van de 47 geven aan dat zij zich voldoende geoefend vinden
voor de inzet met een afwijkende voertuigbezetting.
Vinden de respondenten optreden met een afwijkende voertuigbezetting
onveiliger dan met een TS6?
Afwijkende voertuigbezetting

39 (39%) van de 100 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een afwijkende voertuigbezetting, geven aan dat zij dat niet onveiliger vinden
dan het optreden met een TS6;

43 (43%) respondenten geven aan dat zij dat onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6;

18 (18%) hebben hierover geen uitgesproken mening.
Standaard voertuigbezetting

45 (27%) van de 165 respondenten die vooral dienst doen op een voertuig met
een standaard voertuigbezetting, geven aan dat zij het optreden met minder
dan zes personen niet onveiliger vinden dan het optreden met een TS6;

88 (53%) respondenten geven aan dat zij dat onveiliger vinden dan het
optreden met een TS6;

32 (19%) hebben hierover geen uitgesproken mening.
Veiligheid heeft de hoogste prioriteit binnen onze organisatie

128 (78%) van de medewerkers die vooral dienst doen op een TS6 zijn het
eens met deze stelling;

68 (68%) van de medewerkers die vooral dienst doen met een afwijkende
voertuigbezetting zijn het hier mee eens.

29

inhou
dsop
gave

Inrichting repressieve brandweerzorg
Regiobeeld 11 - Zaanstreek-Waterland

II

Afkorting
Bvr
Inspectie JenV
OR
RI&E
SIV
TS
UoM
VB
VrZW
Wvr

Betekenis
Besluit veiligheidsregio’s
Inspectie Justitie en Veiligheid
Ondernemingsraad
Risico-inventarisatie en –evaluatie
Snel inzetbaar voertuig
Tankautospuit
Uitruk op Maat
Veiligheidsberaad
Veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland
Wet veiligheidsregio’s

30

inhou
dsop
gave

Missie Inspectie Justitie en Veiligheid
De Inspectie Justitie en Veiligheid houdt voor de samenleving, de ondertoezichtgestelden en de politiek en bestuurlijk verantwoordelijken
toezicht op het terrein van justitie en veiligheid
om inzicht te geven in de kwaliteit van de taakuitvoering en de naleving van regels en normen,
om risico’s te signaleren
en om organisaties aan te zetten tot verbetering.
Hiermee draagt de Inspectie bij aan een rechtvaardige en veilige samenleving.

Dit is een uitgave van:
Inspectie Justitie en Veiligheid
Ministerie van Justitie en Veiligheid
Turfmarkt 147 | 2511 DP Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
Contactformulier | www.inspectievenj.nl
November 2017

Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan,
mits deze uitgave als bron wordt vermeld.