Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 645

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 februari 2009
Hierbij zend ik u, conform mijn toezegging in de geannoteerde agenda
van 30 januari, antwoord op de vragen die werden gesteld tijdens het AO
Ecofin van 15 januari 2009.
De minister van Financiën,
W. J. Bos

KST127648
0809tkkst21501-07-645
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-07, nr. 645

1

Deelvraag 1 (Irrgang): Overzicht stimuleringspakketten grote EU
lidstaten
Verschillende EU lidstaten hebben aangekondigd maatregelen te zullen
treffen om de economie te ondersteunen tijdens de economische recessie.
Hieronder vallen onder meer budgettaire stimuleringsmaatregelen en
maatregelen en ingrepen in de financiële sector. Naast discretionaire
maatregelen levert ook de werking van de automatische stabilisatoren een
belangrijke bijdrage aan de ondersteuning van de economie tijdens een
conjuncturele neergang. Bij een neergaande conjunctuur dalen de
belastinginkomsten en stijgen de uitgaven (aan uitkeringen). Hierdoor
krijgt de economie automatisch een stimulerende impuls. Onderstaande
tabel geeft een overzicht van de omvang van de maatregelen die de vijf
grootste EU lidstaten in 2008–2009 treffen om de reële economie te ondersteunen. Verder is ook Nederland in de tabel opgenomen.
Tabel 1: Omvang steunpakketten grote EU lidstaten in 2008–2009
Stimuleringspakket
EUR mrd
(% BBP)

Duitsland
Spanje
Frankrijk
Italië
Nederland
Verenigd Koninkrijk

35,8*
(1,4)
12,3
(1,1)
14,3
(0,7)
– 0,3
(0,0)
2,2
(0,4)
16,7
(1,0)

Automatische
stabilisatoren
%BBP

Totaal
%BBP

1,6

3,0

2,1

3,2

2,1

2,8

1,6

1,6

2,0

2,4

1,8

2,8

Toegekend uit
herkapitalisatie-fonds –
EUR mrd.
(% BBP)
18,2
(0,7)
0
(0)
22,0
(1,1)
0
(0%)
13,75/37,1***
(2,5/6,7)
37***
(2,2)

* Er zijn twee pakketten afgekondigd. De 35,8 is een optelsom van het deel van die pakketten dat in 2009 besteed zal worden.
** EUR 13,75 aan herkapitalisatie, plus EUR 16,8 mrd deelneming in Fortis en EUR 6,54 mrd aan verwerving van belang in RFS/AA.
*** Exclusief het nieuwste steunpakket voor Britse banken – het is vooralsnog onbekend welk bedrag hiermee gemoeid is.

De omvang van de automatische stabilisatoren is berekend door het
verschil tussen de geraamde groei voor 2009 (Interim Forecast Commissie, januari 2009) af te trekken van de potentiële BBP groei in 2009, en dit
verschil te vermenigvuldigen met de begrotingselasticiteit. Hierbij moet
wel de kanttekening worden geplaats dat bij de berekening geen rekening
is gehouden met de vertragingsfactor. In Nederland reageert het saldo
vertraagd op de conjunctuur. Wellicht is dit ook in andere Europese
landen het geval. Omwille van de vergelijkbaarheid is niet getracht dit te
corrigeren. De cijfers moeten daarom niet zo zeer worden geïnterpreteerd
als absolute waarden, maar meer als een indicatie van het relatieve
belang van de automatische stabilisatoren.
In de huidige crisis is het van belang om rekening te houden met de
houdbaarheidseffecten van budgettair beleid. Zo heeft Spanje een relatief
kleine staatsschuld (40% BBP) in vergelijking met bijvoorbeeld Italië (104%
BBP), en heeft wat dat betreft wat meer ruimte om de economie te stimuleren, zonder de langetermijnhoudbaarheid van de overheidsfinanciën in
gevaar te brengen.
De stimuleringsmaatregelen die getroffen worden verschillen per lidstaat.
De landen die met grote problemen op de huizenmarkt te kampen hebben
(VK, Spanje), treffen bijvoorbeeld maatregelen om deze sector te ondersteunen; in Frankrijk, Duitsland en het VK is een deel van de steun gericht
op de auto-industrie. Veel EU lidstaten zijn ook genoodzaakt geweest hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-07, nr. 645

2

financiële sector te ondersteunen. Naast Nederland hebben vooral het VK
en Duitsland grote bedragen in deze sector gepompt, en voor honderden
miljarden aan garanties verstrekt.
Deelvraag 2 (Irrgang): Kwantitatief effect van Duits stimuleringspakket op Nederlandse economie
Een kwantitatieve inschatting van het effect van het Duitse stimuleringsplan op de Nederlandse economie is lastig te maken, met name omdat
vooralsnog niet geheel duidelijk is hoe het Duitse pakket vorm zal krijgen.
Schattingen van het CBP uit 2004 geven een indicatie van het effect op de
Nederlandse economie van een verhoging van de Duitse overheidsbestedingen met 1% BBP. Gezien de grote mate onzekerheid waarmee de
huidige economische ontwikkelingen worden kenmerkt, moeten deze
ramingen met meer dan de gebruikelijke voorbehoud worden geïnterpreteerd.
Tabel 2: Effecten voor Nederland van een structurele verhoging van de Duitse
overheidsbestedingen met 1% BBP (cumulatieve afwijkingen in %)

BBP
Particuliere consumptie
Investeringen bedrijven
Uitvoer goederen

Jaar 1

Jaar 2

Jaar 3

Jaar 4

0,3
0,0
0,6
0,9

0,3
0,0
0,8
0,7

0,1
0,1
0,2
0,1

0,0
0,1
– 0,4
0,0

Bron: CPB, Centraal Economisch Plan 2004.

Volgens het CPB zou structurele verhoging van de Duitse overheidsuitgaven een tijdelijk positief effect hebben op de Nederlandse economie.
Het BBP zou gedurende de twee jaar volgend op de stimulans 0,3% hoger
liggen. Dit komt vooral door hogere investeringen en meer uitvoer. Na
vier jaar is het effect neutraal. De reden hiervoor is dat een verhoging van
de overheidsbestedingen alleen de vraagkant van de economie ondersteunt, maar geen structureel effect heeft op de aanbodkant. De potentiële
output van de Nederlandse economie is daarmee onveranderd waardoor
er geen structureel effect op de economie resulteert. Op termijn ebt het
effect dus weg.
De Duitse regering heeft aangekondigd een stimuleringspakket van in
totaal zo’n 3% BBP door te voeren, ruwweg gelijk verspreid over 2009 en
2010. Er is dus geen sprake van een structurele verhoging van de overheidsuitgaven. Alleen in 2009 en 2010 zal Nederland positieve effecten
ondervinden van de Duitse stimuleringsmaatregelen. Het Duitse stimuleringspakket van zo’n 1,5% in 2009 en 2010 zal ertoe leiden dat het Nederlandse BBP gedurende deze twee jaren zo’n 0,45% hoger zal liggen dan in
het basisscenario. Na 2010 zal het wegvallen van de hogere Duitse overheidsuitgaven resulteren in een negatieve impuls voor de Nederlandse
economie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 21 501-07, nr. 645

3