> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag

Executive Secretary Monitoring mechanism of the Council of
Europe convention on preventing and combating violence against
women and domestic violence;

Bezoekadres:
Parnassusplein 5
2511 VX Den Haag
www.rijksoverheid.nl

Directorate of Human Dignity, Equality and Sport Values;
Directorate General of Democracy

Kenmerk
1773807-212575-DMO
Bijlage(n)
1

Datum
Betreft

Nederlandse reactie op het GREVIO rapport

Correspondentie uitsluitend
richten aan het retouradres
met vermelding van de datum
en het kenmerk van deze
brief.

Geachte heer/mevrouw,
Op 21 november 2019 heeft de Group of Experts on Action against Violence against
Women and Domestic Violence (GREVIO) haar evaluatierapport aangeboden aan de
Nederlandse overheid over de naleving van Nederland van het Verdrag van de Raad
van Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en
huiselijk geweld (hierna: het Verdrag). Hierbij informeer ik u, mede namens de
minister voor Rechtsbescherming en de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, over de wijze waarop opvolging wordt gegeven aan de aanbevelingen
die GREVIO heeft gedaan in het evaluatierapport.
Focus aanbevelingen
GREVIO is over het algemeen positief over de wijze waarop de Nederlandse overheid
zich inspant om geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld te voorkomen en aan te
pakken, zowel in wetgeving als in beleid. Zo wordt het belang van de inzet het
programma Geweld hoort nergens thuis onderstreept, evenals de campagnes die de
afgelopen jaren zijn gevoerd om huiselijk geweld onder de aandacht te brengen van
de samenleving en een perspectief tot handelen te bieden.
Daarnaast geeft GREVIO in haar evaluatierapport 57 aanbevelingen aan de
Nederlandse overheid voor verbetering van de aanpak van geweld tegen vrouwen en
huiselijk geweld. GREVIO heeft 15 van deze aanbevelingen als prioritair benoemd.
Samen met de medeverantwoordelijke bewindspersonen heb ik ervoor gekozen in
eerste instantie te focussen op deze prioritaire aanbevelingen. Waar dit eenvoudig
mogelijk is, worden aanverwante andere aanbevelingen gelijk meegenomen. Deze
keuze is gemaakt om de aanpak van de aanbevelingen uitvoerbaar te houden voor de
gemeenten, alle organisaties die uitvoering geven aan het Nederlandse beleid en voor
de Rijksoverheid zelf.
Opbouw brief en bijlage
In de bijlage wordt uitgebreid gereageerd op de opvolging van de 15 prioritaire
aanbevelingen. Per thema wordt een samenvatting van de reactie gegeven in de brief.

Reactie op aanbevelingen
Ik ben het GREVIO-comité erkentelijk voor het inzichtelijke rapport met de
aanbevelingen ten aanzien van het Nederlandse beleid. Geweld tegen vrouwen en
huiselijk geweld zijn mensenrechtenschendingen en moeten te allen tijde worden
voorkomen. De aanbevelingen zijn reden om kritisch te kijken naar onze inspanningen
op dit gebied, en waar mogelijk verbeteringen door te voeren.
Hieronder licht ik de reactie op de aanbevelingen per thema toe.
Caribisch deel van het Koninkrijk
Aruba, Curaçao en Sint-Maarten zien het belang in van het verdrag en zetten
vervolgstappen om het verdrag in werking te laten treden.
Om de situatie op Bonaire, St. Eustatius en Saba in overeenstemming te brengen met
het Verdrag van Istanbul heeft het ministerie van VWS met de openbare lichamen het
Bestuursakkoord aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling 2017-2020
afgesloten. Op grond van dit bestuursakkoord werken de openbare lichamen en het
ministerie samen aan preventie, deskundigheidsbevordering, het versterken van de
hulpverlening en het inrichten van een laagdrempelige meldstructuur voor het melden
van huiselijk geweld en kindermishandeling. Om de ingeslagen weg te continueren en
de aanpak verder uit te werken en te bestendigen, werkt het ministerie van VWS met
de openbare lichamen aan een vervolg op het huidige bestuursakkoord vanaf 2021.
Gendersensitiviteit
Een rode draad in het evaluatierapport van GREVIO is de constatering dat de
Nederlandse aanpak van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld overwegend
genderneutraal is en dat te weinig aandacht is voor gender als onderliggende oorzaak
van geweld.
Ik herken dit beeld ten dele. De focus van het Nederlandse beleid bij de aanpak van
geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld ligt primair op de opvang van en
hulpverlening aan slachtoffers en het voorkomen van recidive. We kijken hierbij naar
het hele systeem en wat er moet gebeuren om geweld duurzaam te stoppen. De
aandacht voor dieperliggende gendergerelateerde oorzaken krijgt voornamelijk vorm
in het Nederlandse emancipatiebeleid. Ongelijke machtsverhoudingen tussen mannen
en vrouwen, en stereotype opvattingen over mannelijkheid en vrouwelijkheid worden
gezien als mogelijke oorzaken voor het ontstaan en voortbestaan van
gendergerelateerd geweld. Tegelijkertijd wordt in hulpverlening aan slachtoffers van
elk soort geweld rekening gehouden met ongelijke machtsverhoudingen. Dat wil niet
zeggen dat hierin geen verbeteringen mogelijk zijn en daarom kijken we hoe we ons
beleid kunnen verbeteren als het gaat om aandacht voor gender.
Ik heb in juni van dit jaar een online bijeenkomst georganiseerd voor stakeholders en
NGO’s die actief zijn op het terrein van geweld tegen vrouwen, huiselijk geweld en
vrouwen- en LHBTI-rechten. Doel van de bijeenkomst was verkennen hoe zij
aankijken tegen de verschillende aanbevelingen t.a.v. de gendersensitiviteit van het
beleid. De aanwezigen gaven aan gender een belangrijk aandachtspunt te vinden,
maar ook dat meer concretisering nodig is om er verder mee aan de slag te kunnen.
De departementen hebben daarnaast extern advies gevraagd ten aanzien van de
aanbevelingen die gericht zijn op gendersensitiviteit. Mede om beter zicht te krijgen
op de afwegingen die moeten worden gemaakt om beter rekening te houden met
gender als oorzaak van geweld en de mogelijkheden voor praktische invulling van de
opvolging van de aanbevelingen. Bij deze stap worden de stakeholders (politie,
justitie, opvang, hulpverlening etc.) geraadpleegd. Het advies wordt eind 2020
verwacht.

Opvang
GREVIO heeft het aantal opvangplaatsen in Nederland voor vrouwelijke slachtoffers
van huiselijk geweld vergeleken met de norm die zij op basis van het Verdrag van
Istanbul hanteert van één gezinsplaats per 10.000 inwoners. Nederland had in 2016,
500 opvangplekken voor vrouwelijke slachtoffers van geweld. Volgens de norm van
GREVIO zouden dit er 1700 moeten zijn.
Ik vind het van belang dat voldoende opvangplaatsen beschikbaar zijn om het
vrouwen (en hun kinderen) mogelijk te maken weg te gaan uit een onveilige situatie
thuis en tot herstel te komen. Daar zet ik mij samen met gemeenten en
opvanginstellingen voor in. Een vooraf vastgestelde norm vinden de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG), Valente, de brancheorganisatie voor
opvanginstellingen, en ik hier niet leidend voor. In de bijlage licht ik dit toe.
Kwetsbare slachtoffers
In lijn met de aanbeveling van GREVIO de aanpak te versterken voor extra kwetsbare
slachtoffers, hebben wij gesprekken gevoerd met verschillende experts en NGO’s over
hoe de aanpak voor extra kwetsbare slachtoffers verbeterd zou kunnen worden. Ook
nu hebben wij al aandacht voor (zeer) kwetsbare slachtoffers, zoals migranten en
vluchtelingenvrouwen. Op 18 februari 2020 hebben de minister van VWS en de
minister voor Rechtsbescherming de actieagenda schadelijke praktijken aangeboden
aan de Tweede Kamer. Het doel van de actieagenda is om vrouwelijke genitale
verminking, huwelijksdwang, eergerelateerd geweld en maagdenvlieshersteloperaties
eerder en beter in beeld te krijgen en duurzaam te stoppen. De actieagenda is
onderdeel van het programma ‘Geweld hoort nergens thuis’. Daarnaast werkt de
alliantie ‘Verandering van Binnenuit’, een samenwerkingsverband van
maatschappelijke- en zelforganisaties, aan het bevorderen van gelijkheid tussen
mannen en vrouwen en lhbti-personen en het tegengaan van gendergelateerd geweld
binnen migranten- en vluchtelingengemeenschappen. Binnen deze trajecten is er
blijvende aandacht voor de kwetsbare positie van vrouwen, de specifieke vormen van
geweld waarmee zij te maken krijgen, en de onderliggende oorzaken hiervan.
Straf- en civielrecht
De prioritaire aanbevelingen van GREVIO op het straf- en civielrecht richten zich op
een uitbreiding van de registratie in de strafrechtketen, op herziening van de
toepassing van alternatieve geschillenregelingen in strafzaken en op maatregelen met
het oog op belangen van kinderen en gendersensitieve richtlijnen voor de afwegingen
van rechters in voogdij, echtscheiding en omgangsregeling. In de bijlage is de
toelichting op de aanbevelingen opgenomen. Aangezien ten aanzien van de laatste
twee aanbevelingen al voldoende waarborgen zijn ingebouwd, zijn er wat betreft het
ministerie van JenV geen nieuwe en zwaarwegende ontwikkelingen, die een
wetswijziging vereisen. Of aanvullende gendersensitieve richtlijnen mogelijk en
noodzakelijk zijn op het gebied van het straf- en civielrecht, wordt onderzocht door
Regioplan. Het onderzoek wordt verwacht voor 21 december gereed te zijn.
De strafrechtelijke aanpak van huiselijk geweld is een prioriteit van justitiepartners.
Niet voor niets is de plegeraanpak een belangrijk onderdeel van het
interdepartementale programma Geweld hoort nergens thuis. Daarnaast is dit thema
als prioriteit opgenomen in de Veiligheidsagenda van de politie, die nog loopt tot en
met 2022. Er is evenwel meer nodig naast strafrechtelijke normhandhaving om
geweld duurzaam te stoppen. Politie en justitiepartijen blijven zich juist daarom
samen met Veilig Thuis inzetten voor de aanpak van geweld tegen vrouwen en
huiselijk geweld. Het voordeel hiervan is dat het OM snel en beter onderbouwd op
basis van informatie van verschillende partners een afdoeningsbeslissing kan nemen,
die kan bijdragen aan duurzame veiligheid. Indien nodig worden er dan gelijk
strafrechtelijke veiligheidsmaatregelen worden getroffen om het slachtoffer te
beschermen.

Financiën
GREVIO moedigt Nederland sterk aan de aanpak van geweld tegen vrouwen en
huiselijk geweld te financieren op basis van een afzonderlijk budget en afzonderlijke
financieringsstromen. Nederland heeft echter ten aanzien van onder meer de aanpak
van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld een gedecentraliseerd stelsel.
Nederlandse gemeenten zijn vrij in de wijze waarop zij vormgeven aan hun
verantwoordelijkheden in deze aanpak en daarmee zijn zij ook vrij in hoeveel
middelen zij aan welk onderdeel van deze aanpak besteden. Deze vrijheid maakt het
mogelijk dat een aanpak kan worden ontwikkeld die aansluit op de behoeften en
mogelijkheden die lokaal en/of regionaal bestaan. Daarbij ben ik van mening dat de
wijze waarop de aanpak vanuit het Rijk gefinancierd wordt voldoende stabiel en
duurzaam is, hetgeen in lijn is met artikel 8 van het Verdrag van Istanbul.
Evaluatie en onderzoek
GREVIO dringt er op aan om een aantal onderdelen van de hulpverlening aan
slachtoffers te evalueren. Vanuit het programma Geweld hoort nergens thuis vindt
doorlopend onderzoek plaats naar de hulp aan slachtoffers vanuit o.a. Veilig Thuis. Op
dit moment loopt er een aantal onderzoeken. Het was op korte termijn niet mogelijk
om daarbij aan te sluiten. We willen daarom bekijken hoe we de aandachtspunten uit
het GREVIO-rapport in toekomstig onderzoek kunnen meenemen. Bovendien raakt het
traject van Regioplan ook aan onderdelen van de aanbevolen evaluaties en
onderzoeken. We willen de uitkomsten van dit traject afwachten, voordat we beslissen
over extra onderzoeken en evaluatie.
Tot slot
Het kabinet blijft zich inzetten om geweld tegen vrouwen, waaronder huiselijk geweld,
eerder en beter in beeld te krijgen en duurzaam op te lossen en te stoppen. De
komende tijd gaan de minister van OCW, de minister voor Rechtsbescherming en ik
aan de slag met de prioritaire aanbevelingen van GREVIO met het oog op het Verdrag
van Istanbul. Over twee jaar zal ik opnieuw rapporteren over de voortgang.

Hoogachtend,
de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,

Paul Blokhuis