Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 750 XVI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (XVI) voor het jaar 2014

Nr. 8

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 oktober 2013
In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport bestond bij
enkele fracties behoefte een aantal vragen ter beantwoording voor te
leggen aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de
brief van 16 januari 2013 inzake het onderzoeksrapport medisch beroepsgeheim (Kamerstuk 33 400 XVI, nr. 129).
De op 1 maart 2013 toegezonden vragen zijn met de door de Minister bij
brief van 3 oktober 2013 toegezonden antwoorden hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Neppérus
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-33750-XVI-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

1

Inhoudsopgave
I.
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
II.
Reactie van de Minister en Staatssecretaris

2
13

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister over het medisch beroepsgeheim. Genoemde
leden hebben nog een aantal vragen en opmerkingen.
De onderzoekers concluderen dat een correcte omgang met het beroepsgeheim bevorderd kan worden door het bieden van handreikingen en
door oefening en het delen van ervaringen en casussen. De Minister geeft
aan dat het veld ten aanzien van het eerste punt actie onderneemt. De
Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot Bevordering der Geneeskunst
(KNMG), GGZ Nederland en de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie
(NVVP) hebben handreikingen uitgebracht of zijn daar mee bezig. Is er
sprake geweest van afstemming of overleg tussen de verschillende
organisaties, zodat deze handreikingen goed op elkaar aansluiten? Pakt
het veld ook het tweede punt actief op? Worden bijvoorbeeld opleidingsen nascholingsmaterialen aangepast?
De leden van de VVD-fractie zijn het volmondig eens met de stelling dat
fraude met voor zorg of sociale zekerheid bestemde middelen een
bedreiging vormt voor de vrije toegang tot deze voorzieningen. De
Minister geeft aan dat in dit kader onderzocht wordt welke aanpassingen
in wetgeving op het terrein van VWS en SZW noodzakelijk zijn om
duidelijkheid te geven over het medisch beroepsgeheim bij een
vermoeden van fraude.
De Staatssecretaris van VWS zal een wetsvoorstel aanpassen om
onduidelijkheid in de AWBZ weg te nemen. Kan concreet aangegeven
worden welke onduidelijkheid dit wetsvoorstel weg moet nemen? Wat is
het voorziene tijdpad voor deze aanpassing?
Momenteel wordt onderzocht waar nog leemtes in de VWS-wetgeving
zitten met betrekking tot de mogelijkheden van fraudebestrijding en op
welke wijze die moeten worden opgelost. Wat is de huidige stand van
zaken en wat is het voorziene tijdpad van dit proces?
Is het juist dat zorgverleners zich in procedures lang kunnen verzetten
tegen opheffing van het medisch beroepsgeheim? Is de Minister bereid
om in de VWS-wetswijziging door middel van een kortgedingachtige
constructie het opheffen van het medisch beroepsgeheim sneller te
effectueren, zo vragen de leden van de VVD-fractie.
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de reactie van de Minister van VWS, mede namens de Ministers van
Veiligheid en Justitie en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, op het
rapport van het onderzoek naar het medisch beroepsgeheim door het
Instituut Beleid & Management Gezondheidszorg (iBMG) van de Erasmus
Universiteit Rotterdam. Deze leden zijn met de Minister van mening dat
het medisch beroepsgeheim het mogelijk maakt dat iedereen vrij gebruik
kan maken van zorg zonder bang te hoeven zijn dat een zorgverlener
informatie met anderen deelt. Hiermee wordt de vrije toegang tot de zorg
gewaarborgd. Zij zijn van mening dat het medisch beroepsgeheim alleen
bij uitzondering en onder bepaalde voorwaarden kan worden doorbroken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

2

De leden van de fractie van de PvdA begrijpen dat de discussie over de
reikwijdte van het medisch beroepsgeheim opnieuw aan de orde wordt
gesteld naar aanleiding van de gebeurtenissen in Alphen aan den Rijn en
naar aanleiding van fraude met persoonsgebonden budgetten (pgb’s) en
uitkeringen op grond van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
(WIA) en de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO).
Bestaande mogelijkheden tot doorbreking van het beroepsgeheim
De leden van de PvdA-fractie vragen de Minister nogmaals de
argumenten toe te lichten die er toe leiden dat zij, in tegenstelling tot de
onderzoekers, van mening is dat de bestaande wetgeving onvoldoende
mogelijkheden biedt tot doorbreking van het medisch beroepsgeheim.
Waarom wordt nadere invulling van de beroepsnormen niet voldoende
geacht? De onderzoekers van de Erasmus Universiteit menen dat de
bestaande wettelijke gronden tot doorbreking van het beroepsgeheim de
vrije toegang tot de zorg garanderen. Voor genoemde leden is dit een
zwaarwegende conclusie.
Knelpunten en onduidelijkheden ten aanzien van de doorbreking van het
beroepsgeheim
De leden van de PvdA-fractie vernemen dat de onderzoekers vinden dat
gebrek aan kennis over (omgang met) het medisch beroepsgeheim er
soms toe leidt dat het beroepsgeheim ten onrechte niet wordt doorbroken
of juist ten onrechte wel wordt doorbroken. Zij noemen het voorbeeld
Alphen aan den Rijn en ook voorbeelden ten aanzien van verzekeringsartsen, bedrijfsartsen en AWBZ-zorgverleners. De onderzoekers menen
dat de onduidelijkheid en het gebrek aan kennis zijn op te lossen door in
de opleidingen en in de beroepspraktijk meer aandacht te schenken aan
het omgaan met het medisch beroepsgeheim. Daarnaast menen zij dat
richtlijnen en protocollen meer duidelijkheid en houvast kunnen bieden.
De onderzoekers constateren dat de wetgever tot nu toe altijd het belang
van vrije toegang tot de zorg heeft laten prevaleren boven andere
belangen, zoals veiligheid en fraudebestrijding. Deze leden hechten zwaar
aan het belang van vrije toegang tot de zorg, maar zij kunnen zich wel
voorstellen dat er andere belangen zijn die zouden kunnen prevaleren
boven het in stand houden van het medisch beroepsgeheim. Met de
onderzoekers zijn zij van mening dat oplossingen die geen afbreuk doen
aan de vrije toegang tot de zorg de voorkeur verdienen. Zij gaan ervan uit
dat deze gedachte ook ten grondslag ligt aan de overwegingen van de
Minister.
Voorkomen van geweldsdelicten
De leden van de fractie van de PvdA delen net als de Minister de conclusie
van de onderzoekers dat betere omgang met het beroepsgeheim
herhaling van een schietincident zoals in Alphen aan den Rijn kan
voorkomen. Zij zijn blij dat de verschillende organisaties handreikingen
hebben opgesteld, maar vragen of dat voldoende is. Op welke wijze wordt
ervoor gezorgd dat uitwisseling van ervaringen, onderling overleg en
oefening door zorgverleners, alsmede meer aandacht in de opleidingen
daadwerkelijk worden toegepast? Wie zorgt daarvoor, waar ligt de
verantwoordelijkheid, welk doel wordt daarbij gesteld en hoe wordt
ervoor gezorgd dat zorgverleners de inhoud van de handreikingen ook
echt in de praktijk brengen? Hoe wordt de voortgang daarvan in de gaten
gehouden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

3

Arbeidsongeschiktheids- en zorgfraude
De leden van de PvdA-fractie zijn met de Minister van mening dat fraude
in het kader van aanspraken bekostigd uit de algemene middelen op
grond van sociale zekerheidswetgeving en zorgwetgeving krachtig moet
worden bestreden. Het is onacceptabel als zorgverleners zich achter het
medisch beroepsgeheim verschuilen om fraude te verbergen. Inderdaad
betekent fraude ook dat de vrije toegang tot de zorg beperkt kan worden
omdat publiek geld wordt onttrokken. De onderzoekers constateren dat er
onduidelijkheid bestaat over de bestaande mogelijkheden om het
beroepsgeheim te doorbreken, zowel bij verzekeringsartsen werkzaam bij
het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) als bij
zorgverleners die betrokken zijn bij de uitvoering van de AWBZ. Het
doorbreken van het beroepsgeheim om fraude te kunnen aanpakken is
dus in het belang van iedereen. Het Openbaar Ministerie heeft aangegeven dat met de huidige wetgeving UWV-artsen hun beroepsgeheim
kunnen doorbreken om arbeidsongeschiktheidsfraude te melden. De
huidige wetgeving is echter volgens de Minister onvoldoende duidelijk
omdat UWV-artsen een vermoeden van fraude niet kunnen melden zonder
het risico tuchtrechtelijk te worden aangesproken. Bovendien constateert
de Minister een dilemma voor artsen die een vermoeden hebben van
fraude. De leden van de fractie van de PvdA wachten de wijziging van de
Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen belangstellend af.
Zij vragen waarom de geconstateerde onduidelijkheid alleen weggenomen kan worden door middel van een wetswijziging. Het Openbaar
Ministerie constateert dat er ook onduidelijkheid bestaat bij zorgverleners
die betrokken zijn bij AWBZ-zorg. De leden van de PvdA-fractie wachten
het door de Staatssecretaris van VWS aangekondigde wetsvoorstel af om
deze onduidelijkheid weg te nemen. Kan uitgelegd worden waarom deze
onduidelijkheid alleen weggenomen kan worden door middel van een
wetsvoorstel?
Bedrijfsartsen
De leden van de PvdA-fractie lezen in het onderzoeksrapport dat ook voor
bedrijfsartsen onvoldoende duidelijk is wanneer het beroepsgeheim mag
worden geschonden. Zij nemen kennis van het feit dat er een leidraad
bestaat en er aandacht wordt besteed aan het medisch beroepsgeheim op
congressen en dergelijke. Toch vragen zij, gezien de constatering van de
onderzoekers van de Erasmus Universiteit, of dit voldoende is. Met de
Minister wachten zij de evaluatie door de Nederlandse Vereniging voor
Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) af. Wanneer wordt deze
verwacht? Welke aanvullende maatregelen zouden kunnen worden
genomen? Wordt daarbij aan een wetswijziging gedacht?
Slachtofferinformatie
De leden van de PvdA-fractie zijn het eens met de onderzoekers dat het
verstrekken van slachtofferinformatie de vrije toegang tot de zorg niet
schaadt omdat de informatie geanonimiseerd wordt vrijgegeven.
Natuurlijk kan ook het informeren van verwanten over de toestand van
slachtoffers normaal worden geacht.
Wetsvoorstel Wet forensische zorg
Naar de mening van de leden van de fractie van de PvdA is de omgang
met het medisch beroepsgeheim al geregeld via een multidisciplinaire
commissie. Zij zijn zich bewust van het risico dat het feit dat er een
mogelijkheid is dat medische gegevens worden vrijgegeven (en in een
strafzaak kunnen worden gebruikt) kan betekenen dat cliënten zich minder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

4

vrij voelen om alles met hun ggz-hulpverlener te bespreken. De vrije
toegang tot de zorg is met deze gang van zaken niet gediend volgens de
onderzoekers. Genoemde leden zijn met de Minister van mening dat deze
inbreuk op het medisch beroepsgeheim een optimale behandeling en een
verkleining van de kans op recidive betekent en daarmee in het algemeen
belang is van de veiligheid van de samenleving. De multidisciplinaire
commissie en de penitentiaire kamer bieden volgens deze leden
voldoende waarborgen.
Conclusie
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat het waarborgen van het
medisch beroepsgeheim essentieel is voor een vrije toegang tot de zorg.
Bestaande wetgeving biedt al mogelijkheden om het beroepsgeheim te
doorbreken. Deze leden zien graag een nadere argumentatie waarom
onvoldoende duidelijkheid met de huidige wetgeving alleen kan worden
opgelost door een wetswijziging en niet door betere toepassing van
richtlijnen en protocollen en meer aandacht voor het onderwerp. Ook
willen zij graag uitgebreidere informatie ontvangen over de wijze waarop
de aanbevelingen van de onderzoekers worden geïmplementeerd via
concrete afspraken en maatregelen, het tijdpad dat daarbij zal worden
gehanteerd, en de wijze waarop getoetst wordt of dit effectief is. Het
alleen «onder de aandacht brengen van de opleidingsinstellingen en
beroepsorganisaties» vinden deze leden wat te vrijblijvend. Welke ambitie
en verantwoordelijkheid heeft de overheid in dezen? Op welke wijze zal
worden gemonitord of de vrijwillige inzet van handreikingen etc. effect
heeft? Wat maakt dat er een cultuuromslag gaat plaatsvinden? Deze leden
zijn van mening dat de medische commissie uitgebreid zou moeten
worden naar een zorgbrede «medisch ethische commissie» en dat deze
opengesteld zou moeten worden voor informatie, advies en consult.
Hierdoor kunnen hulpverleners bij twijfel altijd de casus (anoniem)
voorleggen. Dit bevordert volgens hen intercollegiale toetsing. Er kan dan
ook gekeken worden of het hele dossier of een deel daarvan vrijgegeven
moet worden, wegens een hoger belang. Deze commissie zou bijvoorbeeld ook door familie ingeschakeld kunnen worden indien een patiënt is
overleden (bijvoorbeeld na zelfmoord) en er twijfels zijn over medisch
handelen. Kan aangegeven worden wat de ervaringen met een dergelijke
commissie in Zwitserland zijn en op welke wijze zo’n commissie in
Nederland zou kunnen worden geïnstalleerd?
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de reactie van de
Minister op het onderzoek naar het medisch beroepsgeheim. Fraude moet
absoluut aangepakt worden maar deze leden delen de conclusie van de
Minister niet dat verruiming van het medisch beroepsgeheim daarvoor
noodzakelijk is. Deze leden hebben daarom een paar aanvullende vragen.
De leden van de PVV-fractie kunnen zich vinden in de maatregelen en
initiatieven die correcte omgang met het medisch beroepsgeheim
bevorderen. Het is heel goed dat er vanuit het veld gewerkt wordt aan
richtlijnen, handreikingen en het uitwisselen van ervaringen. Ook meer
aandacht voor het beroepsgeheim bij opleidingen is een goede aanpak.
Deze leden staan daarom op het standpunt dat een wetswijziging om het
beroepsgeheim te versoepelen overbodig is. Mogelijke knelpunten en
onduidelijkheden omtrent het medisch beroepsgeheim zijn door middel
van deze initiatieven grotendeels op te lossen, aldus deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

5

Welke fraude denkt de Minister precies te bestrijden met verruiming van
het medisch beroepsgeheim, zo vragen de leden van de PVV-fractie. Ten
aanzien van pgb-fraude hebben deze leden altijd gepleit voor het
trekkingsrecht. Hoever is het kabinet met het uitwerken hiervan? Is de
Minister bang dat deze maatregel onvoldoende zal zijn om de pgb-fraude
aan te pakken? Hoeveel fraude denkt de Minister eigenlijk te gaan
opsporen door het versoepelen van het medisch beroepsgeheim? Heeft
de Minister onderliggende cijfers over misbruik van het medisch
beroepsgeheim om fraude verborgen te houden? Kunnen deze leden die
cijfers krijgen?
De leden van de PVV-fractie zijn van mening dat zorgverzekeraars fraude
heel goed kunnen aanpakken en dat het hiervoor niet nodig is om het
medisch beroepsgeheim te doorbreken. Indien een verzekerde
toestemming geeft kan de zorgverzekeraar gegevens opvragen bij de
zorgaanbieder. Genoemde leden denken dan ook dat de verzekerde/
patiënt een grote rol kan spelen bij de aanpak van zorgfraude. Is de
Minister dat met deze leden eens?
De Minister staat op het standpunt dat iemand die fraude pleegt geen
recht heeft op het medisch beroepsgeheim. De leden van de PVV-fractie
willen de Minister erop wijzen dat op het moment dat het medisch
beroepsgeheim doorbroken wordt, de fraude nog niet is vastgesteld en
men dat recht dus wel heeft. Hanteert deze Minister niet langer het
principe «onschuldig tot de schuld bewezen» is, zo vragen deze leden.
De leden van de PVV-fractie vragen tenslotte wat voor wetswijziging de
Minister precies voor ogen heeft. Betreft de wetswijziging het beroepsgeheim van alle artsen of alleen van verzekeringsartsen? En worden
artsen dan verplicht om het beroepsgeheim te doorbreken of gaat het om
een bevoegdheid? Wanneer denkt de Minister hier nadere details over te
kunnen verstrekken?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het onderzoeksrapport medisch beroepsgeheim. De onderzoekers
constateren dat knelpunten vooral op te lossen zijn door in opleidingen en
de beroepspraktijk meer aandacht te besteden aan de omgang met het
medisch beroepsgeheim. Die conclusie delen de leden van de SP-fractie.
De Minister schrijft dat de wetgever tot nu toe bij de afweging tussen het
belang van het medisch beroepsgeheim en andere belangen, bijvoorbeeld
veiligheid en fraudebestrijding, het belang van vrije toegang tot de zorg
heeft laten prevaleren. Genoemde leden zijn het met die keuze eens. Ook
kunnen zij instemmen met de afweging die de Minister maakt om het
medisch beroepsgeheim volledig in stand te laten wat betreft het
voorkomen van geweldsincidenten. Deze leden vinden het medisch
beroepsgeheim zeer waardevol en beschermwaardig omdat het een
essentiële voorwaarde vormt voor de vrije toegang tot de zorg.
De leden van de SP-fractie verzetten zich tegen het voornemen van de
Minister om het beroepsgeheim te versoepelen om arbeidsongeschiktheids- en zorgfraude op te sporen. Genoemde leden willen weten of
de Minister nader kan aangeven waarom de stelling van de schrijvers van
het rapport, namelijk dat nieuwe wetgeving onnodig en ongewenst is op
dit punt, onjuist zou zijn.
De leden van de SP-fractie willen dat de Minister uitgebreid toelicht wat zij
verstaat onder «het vermoeden van fraude». Ook willen deze leden weten
welke belemmeringen de Minister precies ziet bij de bestrijding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

6

fraude. Genoemde leden hebben de indruk dat de Minister wel heel
gemakkelijk heenstapt over de principiële reden van het bestaan van het
medisch beroepsgeheim. Deze leden willen dat de Minister uitgebreid
beargumenteert welk probleem zij wil oplossen met het versoepelen van
het beroepsgeheim om fraude op te sporen en dat zij ingaat op de
dilemma’s die hiermee gepaard gaan. Is de Minister het met de leden van
de SP-fractie eens dat de vertrouwensrelatie tussen arts en patiënt van
groot belang is? Zij vragen waarom de Minister van de arts een
opsporingsambtenaar wil maken. Genoemde leden vragen ook welke
opsporingsmogelijkheden nu al bestaan om fraude in de zorg en de
sociale zekerheid op te sporen. Deze leden willen weten waarom die
mogelijkheden volgens de Minister nu onvoldoende zijn.
Zij willen dat de Minister uitgebreid beargumenteert wat het versoepelen
van het medisch beroepsgeheim daar nog aan toevoegt.
De leden van de SP-fractie vinden het vreemd dat wordt gekozen voor het
versoepelen van het beroepsgeheim terwijl er veel fraude voorkomt bij
pgb-bureaus. Daarbij heeft het naar de mening van deze leden geen zin
om het medisch beroepsgeheim te versoepelen. Genoemde leden willen
van de Minister weten hoe vaak de opsporingsinspanningen van de
Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), de Sociale Inlichtingenen Opsporingsdienst (SIOD) en het Openbaar Ministerie hebben geleid tot
vervolging. Zij vragen een overzicht. Voorts willen zij weten of de
plukze-regeling ook geldt voor zorgfraude. Ook willen deze leden weten of
het juist is dat er geen registratie bestaat van frauderen met zorggelden.
Een andere vorm van fraude die in de zorg voorkomt is het upcoden. De
leden van de SP-fractie willen een overzicht van de inspanningen van de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) om deze vorm van fraude aan te pakken.
Daarnaast willen deze leden weten of de Minister erkent dat de versoepeling van het medisch beroepsgeheim bij de opsporing van deze vorm
van fraude geen enkele zin heeft.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de voorstellen
van de Minister naar aanleiding van het onderzoeksrapport over het
medisch beroepsgeheim. Zij onderschrijven het belang van het medisch
beroepsgeheim om de toegankelijkheid van de gezondheidszorg te
bewaren. Daarnaast zien zij het medisch beroepsgeheim als bescherming
van de patiënt. Tegelijkertijd is het medisch beroepsgeheim nooit bedoeld
als dekmantel voor kwaadwillenden en het mag zich nooit tegen de mens
en een rechtvaardige samenleving keren.
Deze leden ondersteunen de voorstellen van de Minister als het gaat om
het zorgvuldig verstrekken van slachtofferinformatie. Het verstrekken van
slachtofferinformatie door ziekenhuizen en zorgverleners aan de burgemeester in het kader van crisiscommunicatie schaadt het medisch
beroepsgeheim niet. De Minister geeft aan dat implementatie van de
handreiking openbaar bestuur en ziekenhuizen over slachtofferinformatie
bij rampen en crises naar verwachting een oplossing biedt voor de soms
moeizame verstrekking van slachtofferinformatie. Deze leden vragen hoe
het staat met deze implementatie en op welke wijze de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) hierbij betrokken is.
Daarnaast ondersteunen de leden van de CDA-fractie ook het advies van
de onderzoekers dat er veel meer aandacht moet worden besteed aan het
beroepsgeheim in opleidingen en door middel van cursussen. De Minister
geeft aan dat zij daar ook een groot voorstander van is. Zij geeft aan dat ze
dit onder de aandacht brengt van de opleidingsinstellingen en de
beroepsorganisaties. Op welke wijze gaat zij dit onder de aandacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

7

brengen van de opleidingsinstellingen, zo vragen deze leden. Daarnaast
willen genoemde leden ook graag weten of de Minister gaat monitoren/
evalueren of er toenemende aandacht voor het medisch beroepsgeheim
in opleidingen en cursussen is. Op welke termijn wil zij dat de aanbevelingen door de opleidingsinstellingen zijn opgepakt?
De leden van de CDA-fractie zijn kritischer over de voorstellen van de
Minister om het medisch beroepsgeheim op te rekken voor de bestrijding
van fraude in de zorg en de sociale zekerheid. Deze leden zijn enorme
voorstanders van effectieve fraudebestrijding. Zij vragen echter of er niet
andere mogelijkheden en middelen zijn om fraudebestrijding effectief te
laten zijn. Zij vragen of de voorstellen van de Minister wel proportioneel
zijn en of er voldoende alternatieven onderzocht zijn (subsidiariteit).
Hierna zullen zij naar aanleiding van de voorstellen van de Minister
diverse vragen stellen.
Allereerst willen deze leden de onderzoekers complimenteren voor hun
heldere onderzoeksrapport. Het is daarom ook opvallend dat de Minister
met zo geringe motivering van de aanbevelingen afwijkt.
De leden van de CDA-fractie hechten belang aan het medisch beroepsgeheim. Het medisch beroepsgeheim zorgt ervoor dat patiënten een
onbelemmerde toegang tot de gezondheidszorg hebben. Daarnaast is er
het individuele belang van de patiënt. De patiënt moet de hulpverlener de
meest intieme gegevens kunnen verstrekken die de zorgverlener nodig
heeft voor het leveren van goede zorg.
De onderzoekers concluderen dat de problemen met het medisch
beroepsgeheim vooral samenhangen met onbegrip, niet alleen bij de
buitenwacht over de betekenis van het medisch beroepsgeheim maar
vooral ook bij de beroepsbeoefenaren zelf. Naleving en handhaving van
de regelgeving omtrent het omgaan met het beroepsgeheim en de
doorbreking daarvan lijken daardoor grotere problemen te zijn dan gebrek
aan normering. Deze leden vinden dat de Minister onvoldoende beargumenteert waarom van het advies van de onderzoekers wordt afgeweken.
Graag ontvangen zij een reactie op dit punt. De knelpunten die gesignaleerd zijn, zijn volgens de onderzoekers met zelfregulering op te lossen.
De leden van de CDA-fractie horen de Minister regelmatig het belang van
zelfregulering benadrukken. Waarom kiest de Minister er bij het medisch
beroepsgeheim dan niet voor? En ziet de Minister geen andere
mogelijkheid om zelfregulering te stimuleren dan te grijpen naar
wetgeving?
De onderzoekers geven aan dat het beroepsgeheim daarmee niet alleen
voor een individueel belang staat, maar ook voor een maatschappelijk
belang, dat erin bestaat de onbelemmerde toegang tot hulpverleners
voorrang te verlenen boven andere maatschappelijke belangen. Het
beroepsgeheim, kortom, is deel van de kern van de medische ethiek en er
is niet aan te ontkomen dat andere belangen zoals het vrije verkeer van
kennis, informatie en meningen, de persvrijheid en het belang van het
publieke debat, de waarheidsvinding in het strafproces, soms een
ondergeschikte plaats moeten innemen (p. 25). Wat is de mening van de
Minister over deze stelling en hoe verhoudt dit zich tot de aangekondigde
wetsvoorstellen?
Arbeidsongeschiktheidsfraude
De Minister is met de ambtgenoot van SZW van mening dat
UWV-verzekeringsartsen op grond van de huidige wetgeving en jurisprudentie een vermoeden van fraude niet kunnen melden zonder het risico

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

8

tuchtrechtelijk te worden aangesproken. De Minister stelt voor dat de
wetgeving zodanig wordt aangepast dat duidelijk is wanneer verzekeringsartsen en andere zorgverleners een vermoeden van arbeidsongeschiktheidsfraude kunnen melden en op vordering van het Openbaar
Ministerie gegevens omtrent de fraude dienen te verstrekken. Wie zijn die
andere zorgverleners waar de Minister het over heeft? Het Centraal
Tuchtcollege (CTG) sprak zich uit over de noodzaak van een beroepscode
voor verzekeringsgeneeskundigen tijdens zijn uitspraak van 11 mei 2010
(C2009/051, LJN YG 0274). Het CTG oordeelde in 2010 dat ook voor een
arts die werkzaam is als verzekeringsdeskundige in het kader van de
sociale verzekering het medisch beroepsgeheim geldt, dat slechts in
uitzonderlijke gevallen doorbroken kan worden. Het CTG gaf de betrokken
beroepsvereniging respectievelijk de uitvoeringsinstanties in overweging
te komen tot nadere zelfregulering. De opstellers van het Marque-rapport
hebben dit ook benadrukt. Zij hebben aanbevolen de opmerkingen van
het CTG nogmaals in overweging te nemen en te komen tot een concrete
richtlijn voor de gevallen waarin een verzekeringsarts wordt geconfronteerd met fraude, zowel in het geval van eigen vermoedens als in de
situatie dat hem of haar door handhavers of opsporingsambtenaren om
een verklaring wordt gevraagd. Waarom kiest de Minister niet voor het
entameren van een concrete richtlijn in plaats van regelgeving? Past dat
niet veel beter bij de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit die
leidend zijn bij het medisch beroepsgeheim?
De Minister schrijft dat zij met de onderzoekers van het iBMG van mening
is dat iemand die fraude pleegt, wat dat betreft de bescherming van het
medisch beroepsgeheim niet behoort toe te komen. Hoe verhoudt zich dat
tot de opmerking van onderzoekers dat een dergelijke inbreuk op de
geheimhoudingsplicht door een wijziging van wet- en regelgeving een
vreemde eend in de bijt zou zijn, omdat vrijwel alle wettelijke inbreuken
gerechtvaardigd zijn door het belang dat het medisch beroepsgeheim
bedoelt te dienen (p. 68)? De bewering van de Minister dat het makkelijk
kan, lijkt hier toch enigszins haaks op te staan. Graag ontvangen de leden
van de CDA-fractie een reactie. De onderzoekers concluderen zelfs dat een
wettelijke spreekplicht voor UWV-verzekeringsartsen het grotere kwaad is,
en invoering is om die reden niet raadzaam (p. 69). Dan kan de Minister
toch niet volhouden dat de onderzoekers van mening zijn dat de patiënt
de bescherming van het medisch beroepsgeheim bij fraude niet hoort toe
te komen? Graag zien deze leden een nadere reactie van de Minister
tegemoet.
Zorgfraude
De Minister geeft ook aan dat de Staatssecretaris van VWS een
wetsvoorstel zal voorbereiden om de AWBZ zodanig aan te passen dat de
onduidelijkheid wordt weggenomen over de mogelijkheid om het
beroepsgeheim te doorbreken bij vermoedens van fraude gepleegd in het
kader van die wet. Opvallend is dat in de wetsgeschiedenis van artikel
7:457, eerste lid, BW de AWBZ niet genoemd wordt als voorbeeld van een
wettelijke inbreuk op het beroepsgeheim. De oude Ziekenfondswet was
wel genoemd, maar de AWBZ, die destijds uiteraard ook al bestond, niet.
Hoe legt de Minister uit dat de AWBZ toentertijd in de wetsgeschiedenis
niet genoemd is? Hoe verhoudt de wens van de Minister en Staatssecretaris tot regelgeving voor fraude in de AWBZ zich tot de decentralisatie
van de AWBZ naar gemeenten? Voor het bestrijden van fraude in de zorg
bestaat al regelgeving. Met de aanpassing van de Regeling zorgverzekering en de totstandkoming van de Regeling persoonsgegevens
zorgverzekeraars AWBZ hebben de controlemogelijkheden door de
zorgverzekeraar een wettelijke basis verkregen wat betreft het gericht
inzien van gegevens die direct betrekking hebben op hetgeen gedecla-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

9

reerd is. De onderzoekers geven aan dat bij de gegevensverstrekking de
beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit gelden. Stringent is
aangegeven wat wel en niet mag. Gezien het bestaan van deze regelingen
vragen de leden van de CDA-fractie welke extra regelgeving de Minister in
het leven wil roepen om zorgfraude te bestrijden. Welke alternatieven zijn
er behalve het doorbreken van het beroepsgeheim om fraude in de zorg
doelmatiger te bestrijden? In de AWBZ is vooral de discussie gevoerd over
het pgb. Daarvoor zijn allerlei maatregelen genomen zoals het trekkingsrecht en het zorgplan. Dat zijn voorstellen die de leden van de CDA-fractie
van harte ondersteunen en die in de praktijk tot minder fraude moeten
leiden. Maar die plannen worden in 2013 en 2014 ingevoerd. Waarom
beziet de Minister niet eerst de uitwerking van deze plannen? Hoe staat
het met de strafrechtelijke vervolging? Deze leden horen wel eens uit het
veld dat als een zorgkantoor een vermoeden van fraude aangeeft het
Openbaar Ministerie er zelden werk van maakt.
Conclusie onderzoekers over wetgeving
De onderzoekers stipuleren dat de bestaande wetgeving over doorbreking
van het beroepsgeheim tot nu toe altijd in het teken heeft gestaan van het
belang dat het beroepsgeheim bedoelt te dienen. Tot op heden heeft de
wetgever dit belang, en daarmee dat van de gezondheid, laten prevaleren.
De onderzoekers waarschuwen de wetgever, dat de voorgenomen
wetgeving blijk geeft van een wezenlijk andere kijk op het belang van
toegang tot de gezondheidszorg en breekt met het eigen verleden. Zij
adviseren om te bezien of dat wat ermee beoogd wordt, niet kan worden
bewerkstelligd met middelen die geen afbreuk doen aan het recht van
vrije toegang tot voorzieningen van gezondheidszorg voor eenieder. Hoe
ziet de Minister dit?
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
Algemeen
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Minister, waarin zij reageert op het rapport van het onderzoek
naar het medisch beroepsgeheim door het Instituut Beleid & Management
Gezondheidszorg. Deze leden stellen vast dat de Minister met een aantal
voorstellen komt, naar aanleiding van dit rapport en naar aanleiding van
gebeurtenissen als het schietincident in Alphen aan den Rijn en fraude
met persoonsgebonden budgetten en uitkeringen op grond van de Wet
werk en inkomen naar arbeidsvermogen en de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering. Deze leden hebben verscheidene vragen en
opmerkingen. Zij zetten vraagtekens bij de mate waarin de voorstellen van
de Minister noodzakelijk dan wel proportioneel zijn. Zij wijzen hierbij op
het inherente goed dat door het medisch beroepsgeheim wordt
beschermd, waardoor eenieder toegang heeft tot gezondheidszorg.
Vertrouwen tussen arts en patiënt is noodzakelijk om een lage drempel tot
zorg en psychische hulp mogelijk te maken; een situatie waarin patiënten
afzien van zorg, uit vrees dat hetgeen zij bespreken met hun arts openbaar
zou kunnen worden gemaakt, is onwenselijk. Deze leden wijzen erop dat
gezondheidszorg een grondrecht is, welke is vastgelegd in zowel
nationaal als internationaal recht, waaronder artikel 20 van de Nederlandse Grondwet en artikel 25 van de Universele Verklaring van de
Rechten van de Mens. Zij wijzen bovendien op het recht op privacy, zoals
neergelegd in de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp), en op het
recht op eerbiediging van privéleven, zoals neergelegd in artikel 8 van het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De leden van de
D66-fractie hechten veel waarde aan deze fundamentele rechten en
vrijheden en vragen de Minister of een beperking van het medisch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

10

beroepsgeheim noodzakelijk dan wel proportioneel is, gezien het belang
en de rechten van de patiënt en gezien het breder maatschappelijk belang.
Deze leden stellen vast dat de brief van de Minister niet op zichzelf staat,
maar onderdeel is van een algemene trend waarin het beroepsgeheim
langzaam wordt beperkt. Zij vragen de Minister of de veranderingen die zij
voorstelt, met name in wetgeving omtrent fraudeopsporing, ook
consequenties hebben voor het beroepsgeheim voor andere beroepsgroepen en binnen andere beleidsterreinen, zoals Veiligheid en Justitie.
Zo ja, wil de Minister een analyse maken van deze consequenties?
Voorkomen van geweldsdelicten
Met betrekking tot het voorkomen van geweldsdelicten ziet de Minister
een oplossing in enerzijds zelfregulering met behulp van handleidingen
en richtlijnen, anderzijds in oefening door uitwisseling van ervaringen en
meer aandacht in opleidingen voor omgang met het medisch beroepsgeheim. De leden van de D66-fractie vragen de Minister hoe deze
oefening met het medisch beroepsgeheim er concreet uit zal zien. Op
welke manier wil de Minister aandacht voor het medisch beroepsgeheim
binnen het onderwijs bevorderen? Hoe wordt de inhoud van deze
programma’s bepaald? Wordt er getoetst of de inhoud van deze
programma’s aansluit bij de vraag van artsen in de praktijk? Zo ja, hoe en
aan welke criteria wordt dit getoetst? Tevens stellen de leden van de
D66-fractie vast dat een dergelijk ingrijpen in de opleiding van artsen niet
kosteloos is. Hoe wil de Minister deze verandering in het onderwijsprogramma financieren?
Met betrekking tot zelfregulering door middel van handleidingen en
richtlijnen hebben de leden van de D66-fractie een aantal vragen, met
name omtrent het bereiken van het beoogde effect en het openbaren van
slechts noodzakelijke informatie. Deze leden vragen de Minister of zij zal
toetsen of zelfregulering het beoogde effect bereikt. Zo ja, aan welke
criteria wil de Minister dit toetsen? Bovendien vragen zij of de Minister wil
toetsen of de opgestelde handleidingen en richtlijnen voldoen aan het
principe van proportionaliteit en noodzakelijkheid. Wanneer wordt het
doorbreken van het medisch beroepsgeheim noodzakelijk geacht? Wil de
Minister toetsen of de handleidingen en richtlijnen slechts het delen van
noodzakelijke informatie mogelijk maken? Hoe wil de Minister dat
toetsen?
Deze leden vragen de Minister verder of zij andere opties in overweging
heeft genomen. Zo ja, welke andere opties heeft zij overwogen en hoe
verhouden deze opties zich tot zelfregulering? Wil de Minister ook het
publiek beter informeren over het medisch beroepsgeheim? Zo ja, op
welke manier wil zij dit doen? Hoe wil de Minister dat financieren?
Arbeidsongeschiktheids- en zorgfraude
Met betrekking tot het voorkomen van arbeidsongeschiktheids- en
zorgfraude stelt de Minister een wijziging voor in de VWS-wetgeving.
Deze aanpassing van wetgeving zou fraudebestrijding vergemakkelijken
en duidelijkheid bieden aan verzekeringsartsen omtrent meld- en
aangifteplicht. Het vergemakkelijken van fraude-opsporing moet de kosten
van de zorg en de hoogte van zorgpremies drukken. Hierbij stelt de
Minister: «toegankelijke zorg is immers ook betaalbare zorg». De leden
van de D66-fractie onderschrijven het belang van betaalbare zorg, maar
vragen de Minister of een wetswijziging en beperking van het medisch
beroepsgeheim proportioneel en noodzakelijk zijn in verhouding tot het
beoogde doel. Deze leden vragen de Minister wat de geschatte omvang is
van arbeidsongeschiktheids- en zorgfraude. Kan de Minister specificeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

11

hoe deze wetswijziging eruit zal zien? In welke mate kan arbeidsongeschiktheids- en zorgfraude worden teruggedrongen met de beoogde
wetswijziging? Heeft de Minister ook andere opties overwogen om dit
doel te bereiken?
De leden van de D66-fractie hebben ook vragen omtrent de uitwerking van
de beoogde wetswijziging. Welke criteria zullen er worden gesteld
rondom het breken van het medisch beroepsgeheim ten behoeve van het
opsporen van arbeidsongeschiktheids- en zorgfraude? Hoe zal worden
getoetst of doorbreking van het medisch beroepsgeheim ten behoeve van
opsporing van fraude een valide overweging is geweest? Door wie zal
worden getoetst of aan een doorbreking van het medisch beroepsgeheim
ten behoeve van het opsporen van fraude een valide en juiste redenering
ten grondslag ligt? Op welke termijn beoogt de Minister een concreet
voorstel voor wetswijziging naar de Kamer te sturen?
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat zowel de vrije toegang tot
de zorg, alsook het recht op privacy en het medisch beroepsgeheim een
groot goed zijn waarmee uiterst zorgvuldig moet worden omgegaan. Deze
leden kijken uit naar de beantwoording van de Minister.
Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met interesse het juridischwetenschappelijke rapport «Medisch beroepsgeheim in dubio» (oktober
2012) en de daarbij behorende brief van de Minister, waarin zij haar
beleidsvoorstellen bekend maakt, gelezen. Deze leden vragen of er wel
voldoende redenen zijn om het medisch beroepsgeheim aan te passen.
Tijdens het algemeen overleg «Dwang en drang GGZ» op 1 maart 2012 is
namens deze leden te kennen gegeven dat de wettelijke bepalingen
omtrent het medisch beroepsgeheim niet gewijzigd hoeven te worden
(Kamerstuk 25 424, nr. 165).
Na incidenten als Alphen aan den Rijn waarbij veel slachtoffers vallen,
klinkt vaak de roep tot versoepeling van het medisch beroepsgeheim. In
bepaalde gevallen mag van artsen juist worden verwacht dat zij het
beroepsgeheim doorbreken. De KNMG vindt dat artsen zich vooral meer
bewust moeten worden van de afwegingen die zij maken om het
beroepsgeheim al dan niet te doorbreken. Hiervoor is dus geen wetswijziging nodig, maar is een handreiking toereikend. Waarom vindt de
Minister de richtlijnen die onder andere in de «Handreiking Beroepsgeheim en politie/justitie» van de KNMG worden gegeven niet voldoende?
Daarbij vinden deze leden de genoemde maatregelen – beschreven in het
onderzoek «Medisch beroepsgeheim in dubio» – helder. Deze leden
vragen of een wetswijziging nodig is. Wat vindt de Minister van de
richting die door het veld wordt aangedragen: meer aandacht voor het
beroepsgeheim tijdens de opleiding en bij nascholing, meer zelfregulering
in de vorm van richtlijnen?
De leden van de Christen Unie-fractie benadrukken dat het mooi is dat
beroepsorganisaties inmiddels diverse handreikingen hebben uitgebracht
en dat zij de aanbeveling van de onderzoekers om in opleidingen meer
aandacht te besteden aan het medisch beroepsgeheim onder de aandacht
zullen brengen bij opleidingsinstellingen en beroepsorganisaties.
Over de plannen om de wetgeving omtrent het medisch beroepsgeheim
aan te passen hebben de leden van de Christen Unie-fractie de volgende
vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

12

GGZ Nederland stelt dat als er te vaak een beroep wordt gedaan op het
verbreken van de zwijgplicht, het vertrouwen in de gezondheidszorg en
het vertrouwelijke karakter van de behandeling onder druk komen te
staan. In hoeverre denkt de Minister dat door middel van dit voorstel de
behandelrelatie tussen behandelaar en patiënt wordt bemoeilijkt? Welke
invloed heeft dit op de behandeling van de patiënt?
De leden van de Christen Unie-fractie lezen dat de Minister het onacceptabel acht dat fraude met betrekking tot de sociale zekerheid niet kan
worden bestreden met de huidige wet- en regelgeving omtrent het
medisch beroepsgeheim. Een kleine groep komt immers weg met fraude.
Deze leden vragen wat meer in het belang van de samenleving is. Hoe
wordt om antwoord te geven op deze vraag een juiste afweging gemaakt?
Het vertrouwelijk karakter binnen een behandeling of het bestrijden van
fraude? Zij vragen op dit punt een nadere toelichting.
Het tegengaan van arbeidsongeschiktheids- en zorgfraude is een ander
punt waar in het onderzoeksrapport naar gekeken wordt. De Minister heeft
aangegeven naar aanleiding van het rapport een wetswijziging voor te
bereiden. Hoe zou deze wetswijziging eruit komen te zien? Kan de
Minister aangeven in hoeverre hulpverleners een plicht kunnen hebben
tot het melden van fraude? Er is immers geen gezondheids- of veiligheidsbelang. Een meldplicht voor fraudezaken gaat GGZ Nederland te ver, zoals
ook een meldplicht te ver gaat bij (vermoedens van) kindermishandeling.
In dit laatste geval is onlangs tot een verplichte meldcode besloten door
de Kamer.
II. REACTIE VAN DE MINISTER EN DE STAATSSECRETARIS
Ik dank de verschillende fracties voor hun vragen over mijn brief van
16 januari 2013 inzake het onderzoeksrapport «medisch beroepsgeheim in
Dubio», van het Instituut beleid en management gezondheidszorg van de
Erasmus Universiteit (hierna: iBMG-rapport).
Het is een veelheid aan vragen die de leden van de verschillende fracties
mij stellen. Het geheel overziend, stel ik vast dat de vragen van de
verschillende fracties elkaar (deels) overlappen. Voor de overzichtelijkheid
beantwoord ik de vragen, die in een aantal gevallen door meerdere
fracties zijn gesteld, thematisch. De vragen zijn als volgt gegroepeerd:
1) Vertrouwensrelatie arts - patiënt
2) Wetswijzigingen
a. Afwijken van het advies van de onderzoekers en onduidelijkheid
die de wetswijziging wil wegnemen
b. Striktere toegang tot de AWBZ
c. Tijdpad van de wetgeving
3) Verantwoordelijkheid met betrekking tot richtlijnen en handleidingen
in relatie tot zelfregulering
4) Opleidings- en nascholingsmaterialen
5) Opsporing en vervolging
6) Onderzoek naar leemtes in de wetgeving, waaronder upcoding
7) Omvang fraude/ Rijksbreed afpakken (voorheen «pluk-ze»)
8) Overige vragen
Alvorens ik op uw vragen in ga, wil ik drie algemene opmerkingen maken.
1) Medisch beroepsgeheim groot goed
Allereerst wil ik benadrukken dat ik met uw Kamer van mening ben dat
het medisch beroepsgeheim een groot goed is. Het medisch beroepsgeheim is bedoeld om onbelemmerde toegang tot voorzieningen van
gezondheidszorg te waarborgen. Iedereen moet zich vrijelijk voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

13

gezondheidszorg tot hulpverleners kunnen wenden. Tegelijkertijd moeten
we ons realiseren dat het medisch beroepsgeheim geen onveranderlijk en
absoluut iets is. Het heeft zich in de loop der tijd altijd aangepast aan
nieuwe omstandigheden.
Het medisch beroepsgeheim gaat uit van de integriteit van de zorgverleners. In de praktijk zijn echter aanwijzingen gevonden die suggereren
dat niet in alle gevallen de integriteit van deze beroepsgroep boven iedere
verdenking is verheven. Fraude ondermijnt het vertrouwen in de
integriteit van de beroepsgroep, zeker als die fraude door leden van de
beroepsgroep wordt gepleegd. Hierbij refereer ik onder andere aan de
Marque fraudezaak. In dit lopende strafrechtelijke onderzoek, waarover al
in de pers is geschreven, draait het om het vermoeden van valselijk
opgemaakte medische verklaringen door een behandelend arts, die
vervolgens vermoedelijk gebruikt zijn om hoge persoonsgebonden
budgetten (pgb’s) en Wet Werk en Inkomen naar arbeidsvermogen
uitkeringen (WIA-uitkeringen) aan te vragen. In dit grote fraudeonderzoek
speelt de problematiek van het medisch beroepsgeheim zowel bij het
Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) waar het gaat om zorgfraude als bij
verzekeringsartsen waar het gaat om arbeidsongeschiktheidsfraude. Het
beschikbaar krijgen van medische informatie in een strafrechtelijk
onderzoek is een moeizaam en tijdrovend proces en werkt vertragend. Om
de onbelemmerde toegang tot de gezondheidszorg te kunnen blijven
waarborgen is het noodzakelijk om (ernstige) fraude met voor de zorg of
sociale zekerheid bestemde middelen op een zo zorgvuldig mogelijke
wijze tegen te gaan.
Om deze reden wil ik een doorbreking van het medische beroepsgeheim
mogelijk maken bij specifieke situaties waarbij een ernstig vermoeden van
fraude redelijkerwijs verondersteld kan worden. In de beantwoording van
uw vragen ga ik hier nader op in.
2) Preventie
Om grootschalige fraude aan te pakken heb ik in het plenaire debat van
23 mei 2013 opgemerkt dat de aanpak van zorgfraude begint bij preventie.
Voorkomen moet worden dat er te gemakkelijk misbruik van het systeem
kan worden gemaakt. Dat vergt allereerst fraudebestendige regelgeving.
Daarom willen de Staatssecretaris en ik nieuwe wet- en regelgeving en
majeure wijzigingen in de bekostigingssystemen vooraf op fraudegevoeligheden laten toetsen. Daarnaast is stevig toezicht en stevige handhaving
van groot belang. Trajecten die ik tegelijkertijd bewandel. Het strafrecht
speelt, zoals gezegd, vervolgens een belangrijke rol bij de fraudebestrijding. Het gaat dus om een goede wisselwerking tussen preventie,
toezicht, handhaving, opsporing en vervolging. Die wisselwerking wordt
onder andere zichtbaar in het convenant van de Taskforce Integriteit
Zorgsector1 waarin is afgesproken om de bestrijding van zorgfraude te
intensiveren en in de manier waarop de convenantpartijen in gezamenlijkheid optreden tegen deze vorm van fraude. Daarnaast denk ik aan een
soort getrapt systeem, waarbij eerst een melding gedaan wordt alvorens
eventueel aangifte gedaan kan worden. Ik kom hier in hoofdstuk 2 nader
op terug.

1

Partners die deelnemen in de taskforce: VWS, de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ), Zorgverzekeraars Nederland (ZN), de Inspectie SZW
(I-SZW), de Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD), de Belastingdienst, het Openbaar
Ministerie (OM) en het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ). Doel van deze taskforce is het
verbeteren van de preventie, detectie en repressie van zorgfraude.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

14

3) Stijgende zorgkosten
Daarnaast merk ik op dat met de stijgende zorgkosten een steeds groter
beroep op burgers wordt gedaan om een (financiële) bijdrage te leveren.
Door fraude brokkelt het draagvlak in de samenleving af om bij te dragen
aan de zorgkosten en de sociale zekerheid. Fraude brengt hiermee de
toegankelijkheid, de kwaliteit en de betaalbaarheid van zorg en de sociale
zekerheid in gevaar, zo stellen ook de onderzoekers van het iBMG-rapport.
Toegankelijke zorg is immers ook betaalbare zorg. Het is onacceptabel dat
fraude ten koste van middelen die bestemd zijn voor sociale zekerheid of
zorg, niet kan worden bestreden. Doorbreking van het beroepsgeheim ten
behoeve van bestrijding van arbeidsongeschiktheids- en zorgfraude dient
het algemene belang om een goede gezondheidszorg in stand te houden.
In onderstaande hoofdstukken zal ik thematisch uw vragen beantwoorden.
1) Vertrouwensrelatie arts-patiënt
De leden van de fracties van de SP, D66 en de Christen Unie hebben mij –
in verschillende bewoordingen – gevraagd hoe ik aankijk tegen de
vertrouwensrelatie tussen arts en patiënt en hoe dit belang voor de
samenleving door mij wordt afgewogen ten opzichte van het belang
frauduleus handelen te bestrijden.
De vertrouwensrelatie tussen arts en patiënt is heel belangrijk. Zoals
gezegd is het medisch beroepsgeheim een groot goed en bedoeld om
onbelemmerde toegang tot voorzieningen van gezondheidszorg te
waarborgen. Iedereen moet zich vrijelijk voor gezondheidszorg tot
hulpverleners kunnen wenden. Mede hierom laat ik het medisch beroepsgeheim zoals zich dat nu gevormd heeft zo veel mogelijk in stand. Daar
waar dit in de praktijk tot onduidelijkheden leidt, zal dit zo veel mogelijk
kunnen worden verduidelijkt in richtlijnen en handreikingen, overigens
zonder dat daarmee een inhoudelijke wijziging optreedt. Slechts voor de
zeer specifieke situaties waarin de integriteit van een zorgaanbieder,
zorgvrager of een zorgaanbieder en zorgvrager samen in het geding is en
dit dus ten koste gaat van middelen die bestemd zijn voor het in stand
houden van een goed en doelmatig zorg- en sociaal zekerheidsstelsel, stel
ik een verduidelijking van de wetgeving voor. Het betreft dan situaties
waarin de beroepsbeoefenaar zich uit eigen belang verschuilt achter het
beroepsgeheim en waar het niet gaat om het beschermen van de aan de
beroepsbeoefenaar toevertrouwde gegevens, maar om misbruik van het
beroepsgeheim om fraude te verhullen. Juist in die gevallen is gebleken
dat de bestaande wet- en regelgeving en de daarop gebaseerde jurisprudentie te kort schieten.
In onderstaand hoofdstuk ga ik nader in op de inhoud en omvang van de
voor te stellen wetswijzigingen.
2) Wetswijzigingen
a. Afwijken van het advies van de onderzoekers en onduidelijkheid die de wetswijziging wil wegnemen
De leden van de fracties van de VVD, SP en het CDA hebben mij – in
verschillende bewoordingen – gevraagd waarom ik wil afwijken van het
advies van de onderzoekers in het iBMG-rapport dat zij wetswijziging niet
nodig achten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

15

De onderzoekers van het iBMG-rapport concluderen dat in de afweging
tussen het belang van vrije toegang tot de zorg dan wel de sociale
zekerheid versus andere belangen, zoals fraudebestrijding en veiligheid,
deze andere belangen even legitiem kunnen zijn. De onderzoekers zijn
enerzijds van mening dat bestaande wetgeving voldoende mogelijkheid
biedt tot doorbreking van het beroepsgeheim en wetswijziging niet nodig
is. Invulling via beroepsnormen zou genoeg mogelijkheden bieden.
Anderzijds stellen de onderzoekers dat er onduidelijkheid bestaat over de
mogelijkheid om het beroepsgeheim te doorbreken bij vermoedens van
fraude. Het dilemma wordt hiermee bij de beroepsgroep gelegd. Mijns
inziens is het noodzakelijk helderheid te scheppen voor de beroepsgroep.
De problemen met het medisch beroepsgeheim zijn veelzijdig aldus de
onderzoekers. Dat hangt enerzijds samen met onbegrip bij de beroepsbeoefenaars over de omgang met het beroepsgeheim en anderzijds bestaan
er onduidelijkheden in de toepassing ervan.
De opstellers van het iBMG-rapport constateren onder meer dat de
grenzen van informatiedeling over (medische) dossiers in het kader van
opsporing zo onduidelijk zijn, dat bestrijding van dergelijke fraude door de
politie en andere betrokken instanties bijna onmogelijk is (pagina 16 van
het rapport). In de praktijk blijkt dat het niet helder is bij hulpverleners en
CIZ, zorgverzekeraars, zorgkantoren, CAK of zij een afgeleide geheimhoudingsplicht en verschoningsrecht2 hebben en of zij bij aangifte of op
vordering van de rechter commissaris relevante gegevens mogen
overleggen aan een opsporingsinstantie of aan het Openbaar Ministerie
(OM). Juist om de onbelemmerde toegang tot de gezondheidzorg te
kunnen blijven waarborgen (het algemene doel van het medisch
beroepsgeheim) is het noodzakelijk om (ernstige) fraude met voor de zorg
of sociale zekerheid bestemde middelen tegen te gaan, uiteraard op een
zo zorgvuldige mogelijke wijze. Om deze reden wil ik de huidige
wetgeving aanpassen.
De leden van de fracties van de VVD, PvdA, PVV, SP, CDA, D66 en de
ChristenUnie hebben mij – in verschillende bewoordingen – gevraagd
welke belemmeringen ik zie bij de bestrijding van fraude en welke
onduidelijkheid ik precies wil wegnemen door middel van wetswijziging
en hoe het wetsvoorstel er uit zal gaan zien.
Voor de beantwoording van deze vraag is voor de overzichtelijkheid een
onderscheid gemaakt tussen zorgfraude en arbeidsongeschiktheidsfraude.
Zorgfraude
De strafrechtelijke aanpak van zorgfraude is slechts één onderdeel in de
aanpak van zorgfraude. Wat ik met de beoogde wetswijzigingen wil
bereiken, is duidelijkheid scheppen over de mogelijkheden om
vermoedens van fraude te onderzoeken in gevallen waarin het medisch
beroepsgeheim een rol speelt. Het gaat om het verduidelijken van de
aangifteplicht en het doorbreken van het (afgeleid) medisch beroepsgeheim om (medische) gegevens uit te kunnen wisselen bij een ernstig
vermoeden van fraude. Deze twee aspecten komen hieronder nader aan
de orde, maar eerst volgt een toelichting op het getrapte systeem dat ik
voor ogen heb.
2

Een afgeleid beroepsgeheim/verschoningsrecht is het recht dat toekomt aan hen die in dienst
zijn van de geheimhouder/verschoningsgerechtigde, voor hem anderszins werkzaamheden
verrichten, en uit hoofde van hun functie informatie verkrijgen die onder het beroepsgeheim/
verschoningsrecht valt. Iemand met een afgeleid beroepsgeheim/verschoningsgerecht kan zich
beroepen op het beroepsgeheim/verschoningsrecht van zijn werk- of opdrachtgever.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

16

Samenwerking tussen toezicht, handhaving en opsporing is onontbeerlijk.
Ik denk daarbij aan een getrapt systeem, waarbij eerst een melding
gedaan wordt alvorens eventuele aangifte aan de orde komt. Sinds
1 februari 2013 is er bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) een landelijk
verzamelpunt voor meldingen van fraude waar zorgaanbieders bij
betrokken zijn van start gegaan. Aangesloten opsporingsdiensten en
toezichthouders kunnen signalen die mogelijk wijzen op onregelmatigheden sindsdien melden bij dit verzamelpunt3. Het verzamelpunt zorgt er
vervolgens zo nodig voor dat het signaal bij de juiste instantie terecht
komt voor nader onderzoek (distributiefunctie). Deelnemers zijn: de
Fiscale opsporings- en inlichtingendienst (FIOD), de Inspectie voor de
gezondheidszorg (IGZ), de Inspectie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (I-SZW), Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de NZa. Ik ga
verkennen of ook het CIZ en het CAK (zorgverzekeraars en zorgkantoren
zijn al deelnemer) zich bij het landelijk verzamelpunt kunnen aansluiten en
dus ook de bevoegdheid krijgen om signalen die mogelijk duiden op
fraude bij de NZa te melden. Verkend gaat worden op welke manier de
wederzijdse gegevensuitwisseling tussen NZa, CIZ en CAK geborgd kan
worden.
Met dit systeem maakt de NZa mogelijk dat de signalen op de juiste plek
terecht komen en daar opgepakt kunnen worden. Signalen van onregelmatigheden worden dan vroegtijdig zichtbaar. Hierdoor ontstaat een
overzicht van fraudemeldingen, waarmee patronen kunnen worden
ontdekt en verbanden worden gelegd. Bovendien is op deze manier altijd
eerst sprake van meldingen van signalen alvorens eventueel aangifte
gedaan wordt.
Alle aangesloten organisaties bekijken en beoordelen de naar hun
doorgezette signalen. Indien de NZa constateert dat er, bij de signalen die
bij hen liggen, sprake is van ernstige fraudesignalen, dan worden deze
besproken in het zogenaamde tripartite-overleg met daarin het Functioneel Parket, de FIOD en de NZa. In dit overleg wordt besloten welke
zaken door de NZa bestuursrechtelijk zullen worden afgedaan (bijvoorbeeld door middel van een bestuurlijke boete) en welke signalen onder
gezag van het Functioneel Parket door de FIOD in strafrechtelijk onderzoek
zullen worden genomen. De FIOD neemt vervolgens contact op met de
meldende organisatie om een aangifte op te nemen.
Met bovenstaand antwoord is ook de aanvullende vraag van de leden van
de fracties van de PVV en de ChristenUnie of het hier gaat om een
meldplicht of meldbevoegdheid beantwoord.
Het gaat in eerste instantie om een meldbevoegdheid voor de deelnemers
aan het verzamelpunt om signalen van mogelijke onregelmatigheden daar
te melden. Daarnaast stel ik een verduidelijking van de aangifteplicht op
grond van artikel 162 Wetboek van Strafvordering voor bij een ernstig
vermoeden van fraude. Het gaat hierbij om situaties waarin instanties
kennis krijgen van misdrijven4 waarbij inbreuk wordt gemaakt op of
sprake is van onrechtmatig gebruik van regelingen waarvan de uitvoering
of de zorg voor de naleving aan hen is opgedragen. Indien uit nader
onderzoek van de signalen die gemeld zijn bij het verzamelpunt blijkt dat
er sprake is van een ernstig vermoeden van fraude, heeft de betreffende
organisatie vervolgens de plicht om hiervan aangifte te doen. Het CIZ, het
3

Daarnaast kan een ieder bij de NZa mogelijke overtredingen van zorgverzekeraars, zorgkantoren of zorgaanbiedersop de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), Algemene Wet
Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en Zorgverzekeringswet (Zvw), melden via een algemeen
meldpunt.
4
Te denken valt met name aan valsheid in geschrifte, bedrog, benadeling van rechthebbenden
of verduistering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

17

CAK, zorgverzekeraars en zorgkantoren zullen hiertoe expliciet worden
opgenomen in het Besluit ex artikel 162 Wetboek van Strafvordering.
Hiermee wordt de onduidelijkheid over het al dan niet hebben van een
aangifteplicht voor deze instanties weggenomen.
Vervolgens is het onduidelijk of (de medewerkers van) het CIZ, het CAK,
zorgverzekeraars en zorgkantoren hun afgeleid medisch beroepsgeheim5
mogen doorbreken indien zij aangifte doen van fraude. Het hebben van
een aangifteplicht biedt genoemde instanties nog niet de mogelijkheid om
bij een ernstig vermoeden van fraude (medische) gegevens – die zij
hebben ontvangen van zorgaanbieders in het kader van de uitvoering van
hun taak – aan het Openbaar Ministerie (OM) te verstrekken.
Deze belemmering wil ik wegnemen door een specifieke bevoegdheid te
creëren voor het CIZ, het CAK, de zorgverzekeraars en de zorgkantoren
om bij aangifte van fraude de noodzakelijke gegevens te verstrekken aan
het OM. Hiermee wordt duidelijk gesteld dat het medisch beroepsgeheim
doorbroken mag worden onder specifieke omstandigheden. Vanzelfsprekend zal de doorbreking van het medisch beroepsgeheim bij een
ernstig vermoeden van fraude zorgvuldig worden ingekleed door middel
van een kader. Hierbij denk ik aan een kader zoals we dat voor zorgverzekeraars en zorgkantoren in de regelgeving hebben vastgelegd. In de
laatste vraag in dit onderdeel van de D66-fractie ga ik daar nader op in.
Fraude met arbeidsongeschiktheidsuitkeringen
Binnen de sociale zekerheid geldt dat cliënten alle inlichtingen moeten
verstrekken die van invloed zijn op het recht, de duur en de hoogte van de
uitkering. Het niet nakomen van deze verplichting leidt tot sancties. Het
komt echter voor dat cliënten bewust valse gegevens aan de verzekeringsarts verstrekken of gegevens achterhouden met het oogmerk een
(hogere) uitkering te krijgen. Bij vermoedens van fraude zal een
signalering/melding vanuit de betrokken verzekeringsarts naar de
opsporingsambtenaar van het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) moeten plaatsvinden, die dan vervolgens een
onderzoek kan starten. De problematiek is in twee los van elkaar staande
zaken aangesneden, enerzijds bij het Centraal tuchtcollege voor de
gezondheidszorg (CTG) en anderzijds bij de Raadkamer van de rechtbank
Rotterdam. Het CTG kwam in zijn uitspraak van 11 mei 2010 (C2009/051)
tot de conclusie dat «de wet geen uitsluitsel geeft over de ruimte voor de
verzekeringsarts gegevens over een cliënt te verstrekken aan de eigen
opsporingsambtenaar van het UWV ten behoeve van intern onderzoek
naar mogelijke fraude». Het CTG heeft het UWV gevraagd dit in een
richtlijn duidelijk te maken.
De Raadkamer van de rechtbank te Rotterdam heeft uitsluitend door de
zeer uitzonderlijke omstandigheden van de Marque-zaak, een uitzondering
op het medisch beroepsgeheim aangenomen voor slechts een zevental
geïdentificeerde medische dossiers.
De Minister van SZW is van mening dat UWV-verzekeringsartsen op
grond van de huidige wetgeving en jurisprudentie een vermoeden van
fraude niet intern kunnen melden zonder het risico te lopen tuchtrechtelijk
te worden aangesproken. De Minister van SZW acht het wenselijk dat op
wetsniveau duidelijkheid wordt geboden over het medisch beroepsgeheim in relatie tot fraude.
De verduidelijking van de regels is bedoeld voor die gevallen waarin de
cliënt tegenover de verzekeringsarts tijdens het spreekuur opzettelijk een
andere voorstelling van zaken geeft met betrekking tot zijn gezondheids5

Artikel 87, vijfde lid van de Zorgverzekeringswet (Zvw) voor zorgverzekeraars respectievelijk
artikel 53, vijfde lid van de AWBZ voor zorgkantoren en artikel 2:5 van de Algemene wet
bestuursrecht voor het CIZ en het CAK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

18

toestand, waardoor betrokkene een (hogere) uitkering ontvangt dan
waarop hij recht zou hebben. In deze gevallen is de verzekeringsarts de
enige die de fraude kan ontdekken en de informatie kan aanleveren die
noodzakelijk is voor de opsporingsambtenaar van het UWV. Heldere
wetgeving is de basis om daarvoor ruimte te scheppen, zodat in de
richtlijnen van UWV nader vastgesteld kan worden hoe de arts met die
ruimte kan omgaan gelet op het medisch beroepsgeheim en fraude. De
ruimte in de wetgeving moet er toe leiden dat op basis van door de
verzekeringsarts aan de eigen opsporingsambtenaar verstrekte informatie,
de opsporingsambtenaar aangifte kan doen van een ernstig vermoeden
van fraude, onder afgifte van alleen onder hem rustende, op de zaak
betrekking hebbende stukken.
Wat betreft de arbeidsongeschiktheidsfraude geldt het volgende. De
beoogde wetswijziging zal het mogelijk maken dat verzekeringsartsen bij
een vermoeden van fraude een interne melding kunnen doen bij de
opsporingsambtenaar van het UWV. Verzekeringsartsen zijn momenteel
terughoudend met het ondernemen van actie bij een vermoeden van
fraude, omdat een wettelijke grondslag voor een interne melding volgens
de tuchtrechter ontbreekt. De beoogde wetswijziging zal het verder
mogelijk maken dat de opsporingsambtenaar de fraudemelding van de
verzekeringsarts onderzoekt en zorgt (indien nodig) voor een externe
melding. De wetswijziging zal de opsporing en bestrijding van fraude
vergemakkelijken en bevorderen.
De leden van de CDA-fractie vragen verder een nadere reactie op het
standpunt over bescherming van het medisch beroepsgeheim van de
patiënt bij fraude in relatie tot datgene wat daarover door de onderzoekers
is gezegd, namelijk dat een wettelijke spreekplicht voor UWV-verzekeringsartsen het grotere kwaad is (p. 69).
Een wettelijke spreekplicht zou tot gevolg kunnen hebben dat verzekeringsartsen een verplichte uitzonderingspositie krijgen in de keten
behandelaar/bedrijfsarts/verzekeringsarts. Dit zou de positie van de
verzekeringsarts bij het communiceren en het uitwisselen van medische
gegevens met deze collega’s in de keten kunnen bemoeilijken. De Minister
van SZW is wel van mening dat verzekeringsartsen de mogelijkheid
moeten hebben tot het melden van fraude zonder dat zij hierdoor het
risico lopen tuchtrechterlijk te worden vervolgd. Om die reden is gekozen
voor een meldingsbevoegdheid.
Het invoeren van een wettelijke spreekplicht voor UWV-verzekeringsartsen
is dus niet aan de orde. Het gaat er om de meldingsbevoegdheid van deze
artsen zodanig vast te stellen dat over deze bevoegdheid geen twijfel
meer bestaat. In de uitvoeringspraktijk van verzekeringsartsen kunnen zich
namelijk situaties voordoen die aanleiding geven tot een onderzoek naar
mogelijke fraude. Om zo’n onderzoek te kunnen starten zal een
signalering/melding vanuit de betrokken verzekeringsarts naar de
opsporingsambtenaar van het UWV moeten plaatsvinden.
De leden van de fracties van PVV en D66 vragen in welke mate
arbeidsongeschiktheids- en zorgfraude kan worden teruggedrongen met
de beoogde wetswijziging.
In welke mate fraude hiermee kan worden teruggedrongen is lastig te
duiden. Wat betreft de fraude in de zorg kan het creëren van het verzamelpunt voor signalen van onregelmatigheden bij de NZa ervoor zorgen
dat mogelijke fraude eerder zichtbaar wordt, waardoor sneller de nodige
maatregelen genomen kunnen worden. Zoals gezegd ga ik een meldbevoegdheid voor het CIZ en het CAK verkennen. Met een verduidelijking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

19

van de aangifteplicht en doorbreking van het afgeleid medisch beroepsgeheim door het CIZ, het CAK, zorgverzekeraars en zorgkantoren bij een
ernstig vermoeden van fraude kan eveneens bereikt worden dat fraude
eerder gesignaleerd wordt, nader onderzoek vollediger uitgevoerd wordt
en daarmee de omvang van de fraude beperkt(er) blijft.
De leden van de CDA-fractie hebben nog specifiek gevraagd welke extra
regelgeving nodig is naast de bestaande controlemogelijkheden die
verzekeraars en zorgkantoren al hebben.
De bestaande regelingen6 bieden de noodzakelijke juridische grondslag
voor de zorgverzekeraars en zorgkantoren om formele en materiële
controle, en fraudeonderzoek te mogen uitvoeren voor in de regeling
opgenomen doeleinden. Daarnaast verplichten deze regelingen de
zorgaanbieders het beroepsgeheim te doorbreken teneinde medische
gegevens aan de verzekeraar te verstrekken in het kader van materiële
controle en fraudeonderzoek.
De verduidelijking die ik voor zorgverzekeraars en zorgkantoren
aanvullend in de regelgeving wil opnemen betreft allereerst de hiervoor
reeds genoemde verduidelijking van de aangifteplicht op grond van artikel
162 Sv. Dit geeft zorgverzekeraars en zorgkantoren duidelijkheid dat ze bij
de constatering van een ernstig vermoeden van fraude (bijvoorbeeld
valsheid in geschrifte, bedrog, oplichting) aangifte moeten doen bij het
OM. Daarnaast is ook hier onduidelijk wat de wettelijke basis is voor het
verstrekken aan het OM van de onderliggende (medische) gegevens, waar
het ernstig vermoeden van fraude uit blijkt. Deze onduidelijkheid wil ik,
zoals hiervoor reeds opgemerkt, wegnemen door een specifieke
bevoegdheid te creëren voor zorgverzekeraars en zorgkantoren om bij een
aangifte van fraude de onderliggende (medische) gegevens te
verstrekken.
De leden van de CDA-fractie vragen welke alternatieven er zijn behalve het
doorbreken van het beroepsgeheim om fraude in de zorg doelmatiger te
bestrijden.
Graag benadruk ik hier nogmaals dat mijn voornemen het beroepsgeheim
bij een ernstig vermoeden van fraude te doorbreken, niet de enige
maatregel is die ik zal nemen in het kader van de verbetering van de
bestrijding van zorgfraude.
Recent7 heb ik uw Kamer een integraal plan van aanpak gestuurd met de
lopende activiteiten en mijn voornemens. In mijn brief van 15 mei8 heb ik
tevens uiteengezet wat er reeds in gang gezet is. Kortheidshalve verwijs ik
u dienaangaande naar deze beide stukken.
Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie een reactie op de uitspraak
van de onderzoekers dat een dergelijke inbreuk op de geheimhoudingsplicht door een wijziging van wet- en regelgeving een vreemde eend in de
bijt zou zijn, omdat vrijwel alle bestaande wettelijke inbreuken gerechtvaardigd zijn door het belang dat het medisch beroepsgeheim bedoelt te
dienen, namelijk het waarborgen van de onbelemmerde toegang tot de
gezondheidszorg (p. 68 van het iBMG-rapport).

6

Hoofdstuk 7 van de Regeling zorgverzekering (voor zorgverzekeraars) en de Regeling persoonsgegevens zorgverzekeraars AWBZ (voor zorgkantoren).
7
Brief met bijlagen aan de Tweede Kamer d.d. 16 september 2013, Kamerstuk 28 828, nr. 50.
8
Kamerstuk 28 828, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

20

Hoewel in mijn beleving dus juist het volksgezondheidsbelang voorop
staat bij de voorgestelde aanpassing, ben ik het niet met de onderzoekers
eens dat elke doorbreking die een ander (primair) belang heeft automatisch «een vreemde eend in de bijt» is. De onderzoekers noemen zelf ook
al een aantal uitzonderingen, waar ik nog aan toe zou willen voegen de
wettelijke doorbreking van het medisch beroepsgeheim in artikel 51 van
de Algemene wet inzake rijksbelastingen. De doorbreking voor fiscale
doeleinden kan niet worden gerechtvaardigd vanuit het volksgezondheidsbelang in het algemeen, dan wel het belang van vrije toegang tot de
gezondheidszorg in het bijzonder. Bij de belastingwetgeving staat immers
het innen van de verschuldigde belasting, het financiële belang dus,
centraal en hier is dus sprake van doorbreking van het medisch beroepsgeheim in het kader van overheidsfinanciën.
De fractieleden van D66 stellen vast dat de brief van de Minister niet op
zichzelf staat, maar onderdeel is van een algemene trend waarin het
beroepsgeheim langzaam wordt beperkt. Zij vragen mij of de veranderingen die ik voorstel, met name in wetgeving omtrent fraude-opsporing,
ook consequenties hebben voor het beroepsgeheim van andere beroepsgroepen en binnen andere beleidsterreinen, zoals VenJ. Zo ja, of ik een
analyse wil maken van deze consequenties.
Ik onderschrijf het belang dat wordt gehecht aan het beroepsgeheim. Het
beroepsgeheim is een groot goed dat slechts in uitzonderlijke gevallen
doorbroken moet kunnen worden. Dit vereist een zwaarwegende
afweging tussen enerzijds het belang van de persoonlijke levenssfeer en
anderzijds het belang dat gediend zou zijn met de doorbreking van het
beroepsgeheim.
De veranderingen die ik voorstel wat betreft de mogelijkheid om het
medisch beroepsgeheim te doorbreken beperken zich tot de specifieke
situaties van een ernstig vermoeden van arbeidsongeschiktheidsfraude en
zorgfraude. Centraal staat het behoud van het medisch beroepsgeheim
waarbij indien noodzakelijk gebruik moet worden gemaakt van de
doorbrekingsgronden. Met de beantwoording van deze vragen heb ik blijk
gegeven van een zorgvuldige afweging in het belang van een goede
gezondheidszorg.
De leden van de D66-fractie vragen voorts welke criteria er zullen worden
gesteld rondom het doorbreken van het medisch beroepsgeheim ten
behoeve van het opsporen van arbeidsongeschiktheids- en zorgfraude en
hoe en door wie zal worden getoetst of doorbreking van het medisch
beroepsgeheim ten behoeve van opsporing van fraude een valide
overweging is geweest.
Wat betreft het doorbreken van het medisch beroepsgeheim bij een
ernstig vermoeden van zorgfraude zal dit zorgvuldig moeten worden
ingekleed. Ik denk hierbij aan een kader zoals we dat reeds voor zorgverzekeraars (hoofdstuk 7 van de Regeling zorgverzekering) en zorgkantoren
(Regeling persoonsgegevens zorgverzekeraars AWBZ) in de regelgeving
hebben vastgelegd. De zorgverzekeraar en het zorgkantoor moeten zich
bij controle op de zorgaanbieder houden aan in deze regelingen gestelde
eisen. Voldoet de zorgverzekeraar hieraan dan is de zorgaanbieder
gehouden medewerking te verlenen aan de controle. Inzage in het
medisch dossier van een individuele verzekerde (een zware vorm van
detailcontrole) is alleen in uiterste instantie mogelijk, namelijk pas als
methoden die de privacy veel minder belasten niet toereikend zijn. De
tuchtrechter kan wanneer een klacht wordt ingediend toetsen of de
beroepsbeoefenaar een gerechtvaardigde inbreuk op het medisch
beroepsgeheim heeft gemaakt. Degene op wie het medisch beroepsgeheim betrekking heeft kan aangifte doen bij schending van het medisch
beroepsgeheim. Een belanghebbende die schade heeft geleden als gevolg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

21

van de doorbreking kan het oordeel van de civiele rechter vragen. De
rechter zal in de voorgaande situaties toetsen aan de hand van de
geldende wet- en regelgeving en bestaande jurisprudentie.
Wat betreft de arbeidsongeschiktheidsfraude geldt eveneens dat er een
ernstig vermoeden van fraude moet zijn. Op basis van een wijziging van
de Wet Structuur Uitvoering Werk en Inkomen (SUWI) zullen in richtlijnen
van UWV criteria worden gesteld met betrekking tot het doorbreken van
het medisch beroepsgeheim ten behoeve van het opsporen en aanpakken
van fraude.
b. Striktere toegang tot de AWBZ
Zoals gezegd wil ik naast de verduidelijking in de wetgeving over de
mogelijkheid om het (afgeleid) medisch beroepsgeheim bij een ernstig
vermoeden van fraude te doorbreken, ook de toegang tot de langdurige
zorg strikter vormgeven. Dit om te voorkomen dat er te gemakkelijk
misbruik van het systeem kan worden gemaakt.
De toegang tot verzekerde zorg onder de huidige AWBZ wordt bewaakt
door het CIZ. Om in aanmerking te kunnen komen voor zorg verleend en
bekostigd op basis van de AWBZ beoordeelt het CIZ de zorgbehoefte van
verzekerden die zich daarvoor melden. Pas nadat het CIZ een indicatiebesluit heeft afgegeven waarin is neergelegd op welke zorg een verzekerde
is aangewezen, bestaat daarop aanspraak. Sinds de oprichting van het CIZ
in 2005 heeft het CIZ alle indicatieaanvragen zelf behandeld. Zoals de
Staatssecretaris in zijn brief van 15 mei 20139 uiteen heeft gezet, hebben
zijn ambtsvoorgangers op uitdrukkelijk verzoek van uw Kamer stappen
gezet om meer vertrouwen te hebben, niet alleen in cliënten maar ook in
zorgaanbieders en professionals in de zorg als het gaat om het bepalen
van iemands zorgbehoefte. Dusdoende zouden de administratieve lasten
verminderen en de doorlooptijden van indicatieaanvragen verbeteren. Dit
heeft geleid tot een aantal nieuwe procedures waarin een aanmerkelijke
rol is weggelegd voor zorgaanbieders10. Deze procedures, die slechts door
daartoe door het CIZ geschikt geachte aanbieders kunnen worden
toegepast, bestaan uit – met gebruikmaking van de digitale AanmeldFunctionaliteit – Standaard Indicatieprotocollen (SIP) en Herindicaties onder
Taakmandaat (HIT). In beide gevallen adviseren de zorgaanbieders zelf
met gebruikmaking van de formulieren, de processen en de wettelijke
kaders zoals die ook door het CIZ worden gebruikt. Het CIZ neemt de
uiteindelijke indicatiebesluiten in formele zin. De verantwoordelijkheid
voor de inhoud berust bij de zorgaanbieders, bij het CIZ ligt de juridische
verantwoordelijkheid en bij het CIZ kan de verzekerde bezwaar maken
tegen het besluit. Sinds oktober 2011 is daarnaast een pilot gestart met de
zogenaamde melding 80+. Cliënten van ten minste 80 jaar kunnen door
zorgaanbieders zelf worden geïndiceerd voor een voor hen passend
zorgzwaartepakket. Het idee hierachter is dat zorgaanbieders en zorgprofessionals deze mensen vaak al langer kennen en heel goed kunnen
inschatten welk zorgzwaartepakket zij nodig hebben, als onderdeel van
een lange zorgervaring van de cliënt. Om die reden is er met het oog op
het terugdringen van onnodige bureaucratie voor gekozen het vertrouwen
op dat professioneel inzicht om te zetten in een handzaam instrument, de
melding 80+.
Het verminderen van administratieve lasten, het versneld wegwerken van
de grote hoeveelheden aanvragen, het bieden van ruimte en vertrouwen
aan de professional en het hanteren van een lage toetredingdrempel voor
nieuwe zorgaanbieders heeft veel voordelen, maar er zijn ook risico’s aan
verbonden. Risico’s op onjuist gebruik, onbewust, onopzettelijk, maar
9
10

Kamerstuk 28 828, nr. 3.
Kamerstuk 30 597, nr. 116.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

22

helaas ook bewust en met opzet. Niet alleen door zorgaanbieders, maar
ook door bemiddelingsbureaus en niet sporadisch mede door verzekerden
die met elkaar samenspannen om geldelijk gewin te behalen uit de AWBZ.
Om deze risico’s weg te nemen, dan wel te verkleinen acht ik het van
belang dat het CIZ afdoende kan controleren of de indicatieaanvraag
terecht is en of de verstrekte informatie waarheidsgetrouw is. Hierdoor
kan aan het begin van de zorgketen fraude worden voorkomen, dan wel
de kans hierop worden verkleind. Daarnaast is het van belang dat het CIZ
voldoende bevoegdheden krijgt om, indien er na het afgeven van het
indicatiebesluit bij het CIZ gegronde redenen zijn om aan te nemen dat
een indicatie op onjuiste gronden is afgegeven, ook daadwerkelijk
hiertegen op te kunnen treden. Versterking van de bevoegdheden van het
CIZ op deze beide punten (vóór de indicatiestelling en daarna) zijn
noodzakelijk om de zorg ten goede te laten komen van die mensen die
volgens de wet recht hebben op zorg. Juist ook met het oog op de
totstandkoming van de nieuwe Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo) en de realisatie van een nieuwe wet voor de langdurige zorg en
het tegengaan van afwenteling van Wmo op de langdurige zorg is het van
belang dat het indicatie-instrument stevig wordt vormgegeven.
Hierbij staat mij voor de korte termijn het volgende voor ogen:
Ik wil het CIZ meer bevoegdheden geven, indien na het afgeven van het
indicatiebesluit bij het CIZ gerede twijfel rijst over de juistheid van het
afgegeven besluit om reden van kennis (bijvoorbeeld fraudemelding) of
omdat er een sterk vermoeden is dat het besluit (mede) is genomen op
basis van onjuiste informatie.
Het CIZ heeft op basis van de huidige regelgeving alleen tot taak de
zorgbehoefte van verzekerden vast te stellen en dusdoende te bepalen of
aanspraak bestaat op zorg volgens de AWBZ. Het CIZ beschikt over veel
gegevens op basis waarvan ook na de afgifte van een indicatiebesluit
twijfel kan rijzen over de juistheid van dat besluit. Daarnaast komen van
verschillende bronnen fraudemeldingen binnen bij het CIZ. Op dit
moment kan het CIZ weinig met die informatie. Ik ben voornemens om
het Zorgindicatiebesluit te wijzigen en het CIZ bevoegdheid te verlenen
om bij een vermoeden van een onjuist afgegeven indicatie of bij een
ernstig vermoeden van fraude hier onderzoek naar te verrichten.
Bijvoorbeeld door nader medisch onderzoek te doen en vaker ambtshalve
te herindiceren.
Voor de middellange termijn valt de gewenste fraudebestendigheid
samen met mijn voornemens op het vlak van de hervorming van de
langdurige zorg:
b.1. Andere manier van toegangbepaling tot de langdurige zorg
In de brief over de hervorming van de langdurige zorg van 25 april 201311
is aangegeven dat er wijzigingen zullen worden aangebracht in de wijze
waarop voor verzekerden de toegang tot de langdurige zorg wordt
bepaald. De enige die straks bepaalt of een verzekerde aanspraak kan
maken op langdurige zorg is het CIZ. Dat betekent dat zorgaanbieders niet
langer met gebruikmaking van standaard indicatieprotocollen, herindicaties onder taakmandaat of meldingen 80+ cliënten kunnen aanmelden
bij het CIZ. Uitgangspunt wordt dat tussen indicatiesteller en verzekerde
persoonlijk contact plaatsvindt.

11

Kamerstuk 30 597, nr. 296.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

23

b.2. Onherroepelijke toestemming verzekerde en doorbreking medisch
beroepsgeheim in de wetgeving hervorming langdurige zorg
In artikel 7 van het Zorgindicatiebesluit is bepaald dat het CIZ zoveel
mogelijk gebruik maakt van gegevens die bij de aanvraag zijn gevoegd of
tijdens het onderzoek ter beschikking worden gesteld (eerste lid). Als
daartoe noodzaak bestaat, raadpleegt (de arts van) het CIZ de behandelend artsen of andere beroepsbeoefenaren van de zorgvrager (tweede
lid). Het derde lid bepaalt dat dat alleen met toestemming van de
aanvrager gebeurt. In deze laatste bepaling ligt een deel van het
probleem. Is die toestemming er niet dan kan het CIZ dus niet de
behandelende artsen of andere beroepsbeoefenaren raadplegen. Ik ben
voornemens dat artikel zodanig te wijzigen dat zonder toestemming van
de zorgvrager om beroepsbeoefenaren te consulteren de aanvraag
überhaupt niet in behandeling wordt genomen. Tevens beoog ik te
regelen dat de toestemming die de cliënt verplicht is te geven aan het CIZ
om gegevens te mogen opvragen bij zijn behandelende beroepsbeoefenaren onherroepelijk is. Dit betekent dat het CIZ geen nieuwe
toestemming van een zorgvrager/cliënt meer nodig heeft als het CIZ
alsnog gegevens bij de behandelende beroepsbeoefenaren wil opvragen,
nadat een indicatiebesluit is afgegeven.
Daarnaast is het zo dat de zorgverlener die een medisch beroepsgeheim
heeft, beslist of hij het beroepsgeheim doorbreekt. Toestemming van de
patiënt vormt weliswaar een rechtvaardigingsgrond voor doorbreking van
het beroepsgeheim, maar levert geen plicht tot doorbreking op. Bij de
afweging om het beroepsgeheim te doorbreken neemt de zorgverlener
immers niet alleen het individuele belang van de betrokken patiënt in
ogenschouw, maar ook het algemene belang van vrije toegang tot zorg
voor iedereen. In de praktijk kan het dus voorkomen dat een zorgverlener,
wiens patiënt aan het CIZ toestemming heeft gegeven voor het opvragen
van de medische gegevens, deze gegevens desondanks weigert te geven
vanuit het oogpunt van vrije toegang tot zorg. Wat betreft het verstrekken
van gegevens aan het CIZ ga ik in de wet- en regelgeving de ruimte
wegnemen die de zorgverlener heeft om ondanks toestemming van de
patiënt een afweging te maken of hij het beroepsgeheim doorbreekt.
Daardoor kan de zorgverlener niet meer weigeren om medische gegevens
van de patiënt te verstrekken aan het CIZ indien de patiënt toestemming
heeft gegeven voor de verstrekking en er sprake is van een ernstig
vermoeden van fraude.
c. Tijdpad van de wetgeving
De leden van de fracties van de VVD, PVV en D66 hebben mij gevraagd
wat het verwachte tijdpad is voor de wijzigingen.
Op korte termijn ga ik door een aanpassing van het Zorgindicatiebesluit
realiseren dat het CIZ de bevoegdheid krijgt om bij een vermoeden van
een onjuist afgegeven indicatie of bij een ernstig vermoeden van fraude
hier onderzoek naar te verrichten. Bijvoorbeeld door nader medisch
onderzoek te doen en vaker ambtshalve te herindiceren.
In de wetgeving hervorming langdurige zorg wordt naast de nieuwe wijze
van toegangsbepaling tot de langdurige zorg, de onherroepelijke
toestemming van de verzekerde en de plicht voor de zorgaanbieder om
gegevens te leveren aan het CIZ gerealiseerd. Beoogde inwerkingtreding
is 1 januari 2015.
De verduidelijking van de aangifteplicht op grond van artikel 162, vierde
lid, Wetboek van Strafvordering die door mijn ambtgenoot van VenJ in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

24

gang wordt gezet, zal naar verwachting in het voorjaar 2014 gereed
kunnen zijn.
Het tijdpad van het wetgevingsproces met betrekking tot de doorbreking
van het (afgeleid) medisch beroepsgeheim van het CIZ, het CAK,
zorgverzekeraars en zorgkantoren en het invoeren van een meldbevoegdheid voor verzekeringsartsen aan de opsporingsambtenaar van het
UWV kan ik nog niet concreet duiden. Gezien de complexiteit omtrent het
medisch beroepsgeheim verwacht ik niet eerder dan voorjaar 2014 met
een wetsvoorstel in uw Kamer te zullen komen. Ik wil hierin gezamenlijk
optrekken met de Minister van SZW voor een wijziging van de Wet SUWI
ten behoeve van een meldbevoegdheid voor verzekeringsartsen.
3) Verantwoordelijkheid met betrekking tot richtlijnen en handleidingen in
relatie tot zelfregulering
De leden van de VVD-fractie vragen mij of er afstemming of overleg is
tussen de verschillende (branche)organisaties over de handreikingen.
Van de bedoelde organisaties heb ik begrepen dat er – bij het opstellen
van richtlijnen en andere vormen van zelfregulering in het algemeen en
met betrekking tot de richtlijnen rond het medisch beroepsgeheim in het
bijzonder – inderdaad sprake is van nauw overleg tussen de verschillende
organisaties. Ik kan niet beoordelen of in dat overleg een optimum is
bereikt waarbij sprake is van het optimaal delen van kennis en ervaringen.
Wel is mijn stellige indruk dat de verschillende organisaties het
onderwerp medisch beroepsgeheim serieus oppakken. De verschillende
brancheorganisaties is er veel aan gelegen enerzijds het beroepsgeheim
te beschermen en anderzijds onjuist gebruik en misbruik te voorkomen,
omdat dergelijk onjuist gebruik de hele beroepsgroep in diskrediet brengt.
U weet dat ik groot voorstander ben van dergelijk «zelfreinigend
vermogen» van de beroepsgroepen. In dat kader past het ook de
beroepsgroepen vrijheid te geven hun eigen handreikingen te ontwerpen.
Ik moedig daarbij aan dat men van elkaar leert en niet «twee keer het wiel
moet uitvinden», maar verwacht dat juist ook de verschillen tussen de
beroepen tot afwijkingen in de handreikingen kunnen en moeten leiden.
De dagelijkse praktijk van een psychiater is immers een heel andere dan
die van een arts op de eerste hulp van een ziekenhuis, ook met betrekking
tot vraagstukken rond het beroepsgeheim.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom ik bij het medisch beroepsgeheim niet kies voor zelfregulering en of ik geen andere mogelijkheid zie
om zelfregulering te stimuleren dan door middel van wetswijziging.
Primair kies ik ten aanzien van het beroepsgeheim voor zelfregulering. Dat
blijkt uit het feit dat ik het maken van richtlijnen en handreikingen over
laat aan de beroepsorganisaties en de beroepsbeoefenaren. Ik wil alleen
wettelijk ingrijpen op het punt waar zelfregulering gefaald heeft en de
bestaande regels onvoldoende duidelijk zijn. Ik verwijs voor een verdere
toelichting graag naar hoofdstuk 2 van deze brief.
De leden van de fractie van D66 geven in een aantal vragen blijk van
terughoudendheid met betrekking tot mijn voorstellen. De achtergrond bij
deze terughoudendheid lijkt te zijn dat deze leden vrezen voor een te
brede doorbreking van het beroepsgeheim. Zij vragen daarom of ik wil
toetsen of met zelfregulering het beoogde effect wordt bereikt, welke
criteria ik daarvoor hanteer, of ik wil toetsen of de opgestelde handleidingen en richtlijnen voldoen aan het principe van proportionaliteit en
noodzakelijkheid en wanneer doorbreking van het beroepsgeheim
noodzakelijk wordt geacht. Verder vragen deze leden waarom ik niet kies
voor het entameren van een concrete richtlijn in plaats van regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

25

Past dat niet veel beter bij de beginselen van proportionaliteit en
subsidiariteit die leidend zijn bij het medisch beroepsgeheim, zo vragen
deze leden.
Deze leden wil ik geruststellen. Handleidingen en richtlijnen kunnen
slechts informatie geven en adviseren over datgene wat is vastgelegd in
wetgeving en rechtspraak. Het beoogde effect van nieuwe richtlijnen is
dus dat de praktijk meer duidelijkheid krijgt over de bedoeling en
uitvoering van de (bestaande) wetgeving. Dergelijke richtlijnen kunnen
dus niet een verdergaande doorbreking van het beroepsgeheim omvatten
dan is toegestaan op grond van de wet- en regelgeving. Proportionaliteit,
noodzakelijkheid en subsidiariteit blijven automatisch de basis bij elke
(mogelijke) doorbreking van het beroepsgeheim, aangezien dit voortvloeit
uit wet- en regelgeving. Het onderzoek van iBMG heeft echter aangetoond
dat de bestaande regels (waaronder de al bestaande mogelijkheden van
doorbreking van het beroepsgeheim) niet altijd voor alle betrokkenen
helder zijn. Daar moeten de nieuwe richtlijnen verbetering in brengen. Ik
vind dat de aanpassing, effectmeting en eventuele verdere bijstelling
primair een taak van de beroepsverenigingen zelf is. Zij kunnen vanuit
hun praktijk ook het beste signaleren wat de knelpunten zijn. Ik ben dus
niet voornemens dit vanuit het ministerie volgens een vooraf bepaalde set
criteria te toetsen. Uiteraard blijf ik de ontwikkelingen wel volgen en zal ik
niet schromen in voorkomende gevallen nadere voorzieningen te treffen,
mocht de zelfregulering tekortschieten. De enige aanpassing in de
bestaande wetgeving die ik voorstel, is een doorbreking van het beroepsgeheim in gevallen van een ernstig vermoeden van fraude. Ik verwijs voor
een verdere toelichting naar hoofdstuk 2 van deze brief.
Verder vragen deze leden of ik alternatieven in plaats van zelfregulering
heb overwogen en of ik voornemens ben het publiek beter te informeren
over het medisch beroepsgeheim.
Zoals u weet ben ik in zijn algemeenheid voorstander van zelfregulering
waar dat kan. In het geval van het medisch beroepsgeheim ligt zelfregulering zelfs erg voor de hand: voor een goede beoordeling is namelijk veel
inhoudelijke kennis nodig en die is het best vertegenwoordigd binnen de
eigen beroepsgroep. Daarnaast zijn deze beroepsgroepen in hoge mate
intrinsiek gemotiveerd om gevallen van onjuist gebruik aan te pakken,
omdat zij zullen willen voorkomen dat de hele beroepsgroep in diskrediet
wordt gebracht. Ik heb daarom geen andere opties overwogen en
besloten de aanbevelingen van de iBMG onderzoekers op dit punt te
volgen. Het lijkt mij niet nodig een brede publieke campagne op te zetten
over het medisch beroepsgeheim. Voor de zorgverlening in het algemeen
verandert er immers niets: de regels rond het beroepsgeheim blijven daar
gelden. De voorgestelde wijzigingen betreffen de regels bij een aanspraak
op sociale of zorgvoorzieningen. In die gevallen worden aanvragers per
definitie geïnformeerd, omdat hen expliciet zal worden gevraagd
toestemming te verlenen voor inzage in (relevante delen van) hun
medische gegevens.
4) Opleidings- en nascholingsmaterialen
De leden van de fracties van de VVD, PvdA, CDA en D66 hebben mij – in
verschillende bewoordingen – gevraagd hoe de uitwisseling van
ervaringen, onderling overleg en oefening door zorgverleners zal worden
geïmplementeerd in de opleidingen, wie daar voor zorgt en waar de
verantwoordelijkheid ligt. Daarnaast is door verschillende leden gevraagd
of monitoring en evaluatie op deze ontwikkeling zal plaatsvinden. De
leden van de D66 fractie hebben daarnaast nog meer algemeen gevraagd
hoe de inhoud van de onderwijsprogramma’s wordt bepaald, hoe wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

26

getoetst of deze inhoud aansluit bij de praktijk en hoe ik deze verandering
in het onderwijsprogramma wil financieren.
De Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG), Geestelijke Gezondheidszorg Nederland (GGZ Nederland),
de Nederlandse vereniging van vrijgevestigde psychotherapeuten (NVvP)
en de Nederlandse vereniging voor arbeids- en bedrijfsgeneeskunde
(NVAB) hebben diverse richtlijnen en handreikingen opgesteld die meer
helderheid verschaffen over de wijze waarop een arts zijn beroepsgeheim
in concrete situaties moet toepassen. De beroeps- en brancheorganisaties
zijn zelf verantwoordelijk voor de implementatie van de richtlijnen en
handreikingen en voor het daadwerkelijk toepassen hiervan in de praktijk.
Ik heb navraag gedaan bij de diverse beroepsgroepen en heb begrepen
dat deze hier op verschillende wijze invulling aan geven. Zo worden er
congressen over het onderwerp georganiseerd of worden bijdragen
verzorgd aan congressen, aan het (regulier) beroepsonderwijs, aan
nascholingsbijeenkomsten en aan cursussen. Daarnaast wordt gepubliceerd in vakbladen en wordt informatie gegeven via websites en door
deelname aan discussieprogramma’s op radio en tv. GGZ Nederland heeft
voor haar leden een helpdesk ingesteld en informeert haar leden
regelmatig via de nieuwsbrief wetgeving. De KNMG heeft een Artseninformatielijn, een adviespunt waar artsen jaarlijks bijna 6.000 maal gebruik
van maken. Ook leden van de NVAB kunnen met vragen over dit
onderwerp terecht bij de vereniging. Daarmee veronderstel ik dat de
toegankelijkheid tot relevante informatie voldoende gewaarborgd is.
Daarnaast acht ik van belang dat artsen de materie oefenen en ervaringen
uitwisselen. Deels gebeurt dat al via internet en op congressen, maar hier
ligt ook een taak voor de opleidingen.
Voor de basisopleiding geneeskunde geldt dat het Raamplan Artsopleiding 2009 is opgesteld door de Nederlandse Federatie van Universitair
Medische Centra (NFU). De eindtermen uit dit Raamplan zijn vertaald in
het curriculum van de geneeskundeopleiding, hetgeen een verantwoordelijkheid is van de individuele faculteiten. De inhoud van de geneeskundige
vervolgopleidingen wordt opgesteld door de individuele wetenschappelijke verenigingen. Voor niet-medische, meer algemene competenties
baseren zij zich op het CanMedsmodel12. Het beroepsgeheim maakt deel
uit van het onderdeel Professionaliteit en kwaliteit. Het is dus niet de
overheid die het programma bepaalt, maar de artsen zelf (via de NFU en
de wetenschappelijke verenigingen). Om die reden mag worden aangenomen dat het programma goed aansluit bij de vraag van artsen in de
praktijk. De autonomie van de individuele faculteiten en de wetenschappelijke verenigingen wil ik graag respecteren. Hoewel het dus een eigen
verantwoordelijkheid van de beroepsgroepen betreft zal ik het uitwisselen
van ervaringen, het oefenen door zorgverleners en de noodzaak meer
aandacht aan het onderwerp te besteden in de opleidingen door middel
van een brief onder de aandacht brengen van de brancheorganisaties en
de NFU. In die brief zal ik deze organisaties informeren over de conclusies
uit het iBMG-rapport, waarbij ik mijn verwachting zal uitspreken dat de
instituten – zowel in de basisopleiding als in nascholing en vervolgopleiding – gehoor zullen geven aan de oproep van de onderzoekers. Ik zal
daarbij vragen of zij willen aangeven of zij hieraan invulling kunnen geven
en binnen welke termijn. Daarbij ga ik er vooralsnog van uit dat het
bijstellen van een curriculum naar aanleiding van wijzigingen in de
praktijk (zoals dat ook zal gebeuren bij nieuwe medische inzichten) niet
hoeft te leiden tot een bijstelling van de bekostiging. Het gaat immers om

12

Het model ziet toe op verdieping en verbreding van de hedendaagse zorgprofessional, waarbij
meerdere competenties aan de orde komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

27

het op andere wijze invullen van een bestaand onderdeel van de
opleiding.
Wat betreft de monitoring van de ontwikkeling van kennis en vaardigheden rond het beroepsgeheim bij zorgverleners, wil ik het volgende
opmerken. Om die ontwikkeling te beoordelen zou allereerst een
nulmeting moeten worden gedaan en zou over enkele jaren opnieuw het
kennisniveau moeten worden getoetst. Ik acht een dergelijke toetsing niet
opportuun. Enerzijds omdat dit de zorgverleners onnodig zou belasten
met een toetsing, anderzijds omdat mijn stellige overtuiging is dat de
verschillende beroepsgroepen intrinsiek gemotiveerd zijn zelf te zorgen
voor meer kennis en vaardigheden op dit gebied. Een monitoring van de
zijde van de overheid is dan onnodig belastend. Wel kan ik me voorstellen
dat een evaluatie van de voortgang hieruit kan bestaan dat jaarlijks aan
beroeps- en brancheverenigingen wordt gevraagd welke inspanningen
zijn gedaan om het kennis- en ervaringsniveau omhoog te brengen.
5) Opsporing en vervolging
De leden van de SP-fractie vragen welke opsporingsmogelijkheden nu al
bestaan om fraude in de zorg en de sociale zekerheid op te sporen. Deze
leden willen weten waarom die mogelijkheden onvoldoende zijn. Zij
vragen mij uitgebreid te beargumenteren wat het versoepelen van het
medisch beroepsgeheim daar nog aan toevoegt.
Tijdens het debat van 23 mei jl. (Handelingen II 2012/13, nr. 86, item 4, blz.
4–20 en item 8, blz. 26–61) over fraude in de zorg is de rolverdeling bij de
bestrijding van zorgfraude aan de orde gekomen. De Minister van V&J
heeft Uw Kamer in zijn brief van 12 juni 201313 geïnformeerd over het
aantal zorgfraudezaken dat door de FIOD onder leiding van het Functioneel Parket van het OM is verricht en wordt ingegaan op de wijze waarop
zorgfraude bestuursrechtelijk en strafrechtelijk wordt aangepakt. In deze
brief is ook opgemerkt dat het waarborgen van het medisch beroepsgeheim er in sommige gevallen toe leidt dat een strafrechtelijk onderzoek
in de zorg langer duurt dan een gemiddeld fraudeonderzoek.
In het domein van SZW zijn controle- en opsporingsbevoegdheden
toegekend aan onder meer medewerkers van het UWV en aan
medewerkers van de I-SZW. Om mogelijke fraude te kunnen onderzoeken
hebben de medewerkers van het UWV (handhaving) de volgende
mogelijkheden ter beschikking:
• administratieve mogelijkheden via bestandsvergelijkingen uit
beschikbare databases en systemen;
• toezichthoudende bevoegdheden op grond van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb). De toezichthouder is onder andere bevoegd elke
plaats te betreden zonder toestemming van de bewoner, met uitzondering van een woning. De toezichthouder is bevoegd inlichtingen en
inzage van zakelijke gegevens en bescheiden te vorderen. Verder mag
hij van die gegevens en bescheiden kopieën maken;
• opsporingsbevoegdheden op grond van het Wetboek van strafvordering. De opsporingsambtenaar is bevoegd tot het opsporen van de
strafbare feiten genoemd in het domein Werk, Inkomen en Zorg. De
opsporingsbevoegdheden worden ingezet bij een mogelijke benadeling van € 50.000 of meer.
De opsporingsambtenaren van de I-SZW kunnen alle beschikbare
opsporingsbevoegdheden toepassen met inachtneming van het
proportionaliteits- en subsidiariteitsbeginsel. De bevoegdheden zijn onder
13

Kamerstuk 28 828, nr. 48

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

28

meer het observeren van subjecten, het doorzoeken van panden, het
opnemen van telecommunicatie en het aanhouden en verhoren van
verdachten. Op dit moment is het onduidelijk of de medewerkers
handhaving UWV en de opsporingsambtenaren van de I-SZW een
afgeleid verschoningsrecht hebben. En zo ja hoe het medisch beroepsgeheim doorbroken moet of kan worden.
Op dit moment kan afgifte van gegevens die onder het medisch beroepsgeheim vallen slechts in beperkte gevallen in een strafzaak worden
bevolen door de rechter-commissaris op vordering van de officier van
justitie. De officier van justitie kan deze vordering alleen doen indien er
een redelijk vermoeden is van een strafbaar feit. Tegen het bevel van de
rechter-commissaris kan een klacht worden ingediend.
Een nadere wettelijke verduidelijking wanneer bij een vermoeden van
fraude in de zorg of sociale zekerheid het medisch beroepsgeheim
doorbroken kan worden kan leiden tot het melden van deze zaken waarbij
het OM de benodigde gegevens verstrekt kan worden die voor het OM
nodig zijn om het vermoeden van een strafbaar feit te construeren.
Voor een verdere toelichting op de noodzaak en inhoud van de voorgestelde wijzigingen verwijs ik naar hoofdstuk 2 van deze brief.
De leden van de SP-fractie willen verder weten hoe vaak de opsporingsinspanningen van de FIOD, de SIOD en het OM hebben geleid tot
vervolging. Zij vragen een overzicht.
Tijdens het debat van 23 mei jl. over fraude in de zorg is de rolverdeling
bij de bestrijding van zorgfraude aan de orde gekomen. De Minister van
V&J heeft Uw Kamer in zijn brief van 12 juni 201314 enerzijds geïnformeerd over de het aantal zorgfraudezaken dat door de FIOD onder leiding
van het Functioneel Parket van het OM is verricht. Anderzijds wordt in
deze brief de rolverdeling bij de bestrijding van zorgfraude uiteengezet. In
deze brief is ook opgemerkt dat het waarborgen van het medisch
beroepsgeheim er in sommige gevallen toe leidt dat een strafrechtelijk
onderzoek in de zorg langer duurt dan een gemiddeld fraudeonderzoek.
Aanvullend heeft de Minister van VenJ aan de Kamer toegezegd om voor
de begrotingsbehandeling van VenJ een overzicht te sturen van het aantal
aangedragen zorgfraudezaken door verzekeraars, het aantal aangehangen
zorgfraudezaken door het OM en het aantal veroordelingen dat als
zorgfraude beschouwd kan worden.
Wat betreft de I-SZW kan gemeld worden dat deze inspectie tot nu toe 12
zaken betreffende fraude met WIA-uitkeringen veelal gecombineerd met
pgb-fraude in behandeling heeft dan wel heeft gehad. In twee zaken
daarvan is uitspraak gedaan door de rechter. De opgelegde straffen
betreffen taak/werkstraffen welke bij niet voldoen aan de straf kunnen
worden omgezet in hechtenis.
De leden van de SP-fractie willen tevens weten of het juist is dat er geen
registratie bestaat van frauderen met zorggelden.
Zoals reeds diverse malen aan uw Kamer gemeld, bestaat er bij het OM
geen afzonderlijke registratie van vervolgingen van zorgfraude. Bij
zorgfraude gaat het meestal om valsheid in geschrifte of oplichting. Dit
zijn de registratiecategorieën die het OM aanhoudt en die omvatten alle
soorten fraude, dus niet specifiek zorgfraude. Hierboven gaf ik al aan dat
14

Kamerstuk 28 828, nr. 48.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

29

de Minister van VenJ heeft toegezegd alsnog een overzicht naar uw
Kamer te zullen sturen met gegevens over het aantal zorgfraudezaken.
Op dit moment is er, zoals eerder aangegeven, voor de registratie van
(vermoedens van) zorgfraude al wel een verzamelpunt opgericht bij de
NZa. In een convenant dat onder leiding van het Ministerie van VWS door
negen partijen is ondertekend zijn onder andere afspraken gemaakt over
het aanleveren van signalen bij dit verzamelpunt. De convenantpartners
melden alle zorgfraude signalen, dan wel alle vastgestelde zorgfraudes
door zorgverzekeraars en zorgkantoren. De convenantpartners die een
melding hebben doorgeleid gekregen van de NZa, rapporteren zo
mogelijk aan de NZa over de ondernomen acties bij de doorgezette
meldingen en het resultaat hiervan. De NZa levert een jaarlijkse
rapportage aan de Taskforce Integriteit Zorgsector en het Bestuurlijk
overleg van deze Taskforce over het totaal aantal ontvangen fraudemeldingen, de aard daarvan en welke acties de instanties, die daartoe het
meest geëigend zijn, hebben ondernomen. Op deze manier ontstaat een
eenduidig overzicht van alle meldingen over zorgfraude die bij de
toezichthouders en opsporingsdiensten aanwezig zijn en wordt het
mogelijk om, sneller dan nu het geval is, ongewenste ontwikkelingen te
signaleren en daarop te reageren.
6) Onderzoek naar leemtes in de wetgeving, waaronder upcoding
De leden van de VVD-fractie vragen mij wat de huidige stand van zaken en
het voorziene tijdpad is voor het onderzoek dat momenteel wordt verricht
naar leemtes in de VWS-wetgeving met betrekking tot de mogelijkheden
van fraudebestrijding en op welke wijze die moeten worden opgelost.
In mijn brief van 15 mei 2013 heb ik aangegeven dat het onderzoek naar
de omvang van fraude ook betrekking zal hebben op het opsporen van de
zwakke plekken in zowel de care als de cure.
Bijzondere aandacht heb ik gevraagd voor de volgende aspecten:
• Het effect van de diverse bekostigingssystemen in de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de AWBZ, waarbij ik speciale aandacht heb
gevraagd voor de bekostigingssystematiek binnen de ziekenhuiszorg.
• De rol van bedrijven met speciale expertise op het gebied van
optimalisatie van opbrengsten, waarbij ik speciale aandacht heb
gevraagd voor de mogelijke betrokkenheid van deze bedrijven bij
upcoding.
• Mogelijkheden van preventie van fraude en het wegnemen van
prikkels tot frauduleus handelen.
Daarnaast heb ik een wetsvoorstel in voorbereiding (wetsvoorstel
versterking toezicht en opsporing Wet marktordening gezondheidszorg)
waarin de wet- en regelgeving wordt aangescherpt om partijen in de
toezichtketen meer bevoegdheden te geven en meer sanctie instrumenten. De verwachting is dat het wetsvoorstel nog dit jaar naar de
Tweede Kamer kan worden gestuurd. Dit wetsvoorstel voorziet onder
andere in (betere) mogelijkheden voor de Nederlandse Zorgautoriteit om:
• verzekerden betere overzichten te laten krijgen over nota’s, eigen risico
en eigen betalingen;
• bestuursrechtelijk op te treden tegen nota’s voor niet geleverde zorg
(spooknota’s);
• handhavingbesluiten openbaar te maken, ook als deze zijn opgevolgd;
• een last onder dwangsom op te leggen bij een weigering mee te
werken aan een toezichtonderzoek van de zorgautoriteit;
• de mogelijkheid tot verzegeling in het kader van een toezichtonderzoek
om daarmee bewijs veilig te stellen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

30

•

gegevens uit te wisselen met de bijzondere opsporingdiensten en
andere bij fraudebestrijding betrokken overheidsinstanties en
• naast verantwoordelijke verzekeraars ook individuele zorgkantoren te
kunnen aanspreken.
Eveneens voorziet dit wetsvoorstel in de verplichting voor zorgaanbieders
om de voor de controle door verzekeraars noodzakelijke tarief- en
prestatiegegevens te verstrekken (op dit moment is deze verplichting –
met goedkeuring College Bescherming Persoonsgegevens – vastgelegd in
ministeriële regelingen).
Naast bovenstaande maatregelen komt een werkgroep, bestaande uit
VWS, de NZa, ZN, de FIOD en het OM, onder de vleugels van de Taskforce
integriteit zorgsector, met voorstellen hoe nieuwe wet- en regelgeving van
VWS en eventuele wijzigingen in de bekostigingssytemen meer fraudeproof gemaakt kunnen worden.
Bovendien voer ik, samen met de ketenpartners, twee algemene risicoanalyses uit naar fraude in de GGZ en in de medisch specialistische zorg.
In deze trajecten wordt gekeken of, en zo ja, waar zich naast de bekostiging nog meer risico’s op fraude voordoen. Ik verwacht deze analyses in
het najaar aan u te kunnen doen toekomen.
De leden van de SP-fractie vragen om een overzicht van de inspanningen
van de NZa om upcoding aan te pakken. De leden van de SP-fractie zijn
van mening dat de versoepeling van het medisch beroepsgeheim bij de
opsporing van deze vorm van fraude geen enkele zin heeft. Zij vragen mij
om mijn mening hierover.
De NZa heeft de overgang van DBC’s (Diagnose Behandeling Combinaties) naar DOT (DBC’s op weg naar transparantie) voorbereid en na
politieke besluitvorming doorgevoerd. Deze overgang is belangrijk in de
strijd tegen upcoding. Na invoering van de DOT zal door monitoring
onder verantwoordelijkheid van de NZa de DOT bekostigingstitel zich in
een continue proces verbeteren. De NZa heeft haar toezicht op het terrein
van correct declareren geïntensiveerd. De NZa krijgt nog steeds veel
meldingen over te hoge ziekenhuisrekeningen. Zulke onnodig hoge
declaraties leiden tot een stijging van de kosten van de zorg. Daarnaast
mag van medici en ziekenhuisbestuurders verwacht worden dat zij integer
en met verantwoordelijkheidsbesef declareren. De NZa voert daarom
diverse toezichtsacties uit om de sector tot verandering te dwingen.
In de eerste plaats wordt de pakkans hoger. De NZa heeft bij diverse
ziekenhuizen invallen gedaan en onderzoeken ingesteld naar foutieve
declaraties. De toezichthouder heeft mij geïnformeerd dat op korte termijn
de eerste uitkomsten beschikbaar komen.
Bovendien worden ziekenhuizen waarover de zorgautoriteit signalen van
mogelijk onjuist declaratiegedrag heeft ontvangen, om opheldering
gevraagd. Als er ten onrechte wordt gedeclareerd, moet dat direct
stoppen. Bovendien moet het ziekenhuis maatregelen nemen om foutieve
declaraties in de toekomst te voorkomen. Als daar aanleiding toe bestaat,
kan de NZa bovendien handhavend optreden, zoals dat eerder ook is
gebeurd bij tandartsen en een ziekenhuis die de declaratieregels niet goed
toepasten.
In de tweede plaats worden ook de verzekeraars aangesproken. Zorgverzekeraars moeten immers meer werk maken van het controleren van
ziekenhuisrekeningen. De NZa legt meldingen over foute declaraties aan
verzekeraars voor met het verzoek om controle en opheldering. Als de
zorgverzekeraar dat onvoldoende doet, kan de NZa zo nodig handhavend
optreden. Dit neemt niet weg dat het de verantwoordelijkheid is van
zorgverzekeraars om op basis van het contractenrecht zelf een zorgaan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

31

bieder aan te spreken op foutieve declaraties als blijkt dat niet de zorg
geleverd wordt die overeengekomen is.
De NZa kijkt, in de derde plaats, ook naar zichzelf. Als dat nodig is,
verduidelijkt de NZa de eigen regels.
Ten slotte maakt de NZa meer werk van voorlichting en bewustwording.
Er is een nieuwsbrief over correct declareren voor ziekenhuisbestuurders,
artsen en anderen die werkzaam zijn in de zorg. Door gesprekken met
bestuurders en leden van Raden van Toezicht van ziekenhuizen, zorgverzekeraars en branche-organisaties heeft de NZa het onderwerp correct
declareren hoog op de agenda gezet.
Wat betreft de vraag van de SP-fractie of versoepeling van het medisch
beroepsgeheim bij opsporing van deze vorm van fraude (upcoding) zin
heeft het volgende.
Het is juist dat daarmee upcoding als zodanig niet wordt tegengegaan.
Dat is ook de reden dat er naast de voorgestelde wettelijke verduidelijking
met betrekking tot het beroepsgeheim ook andere maatregelen worden
genomen. Ik verwijs naar de opsomming eerder in dit onderdeel bij mijn
antwoord aan de VVD-fractie. Desalniettemin kan worden gezegd dat bij
verdenking van fraude inzage in het medisch dossier juist ook meer aan
het licht kan brengen over mogelijke upcoding. In die zin kan de voorgestelde aanpassing wel bijdragen aan de opsporing van upcoding. Daarvan
gaat dan wel weer een preventief signaal uit. Misstanden in de declaraties
als gevolg van onduidelijkheden of teveel interpretatieruimte in de
regelgeving, moeten worden voorkomen en uitgebannen.
7) (Omvang) fraude/ Rijksbreed afpakken (voorheen «pluk-ze»)
De leden van de PVV-fractie vragen welke fraude verwacht wordt te
worden bestreden met de verruiming van het medisch beroepsgeheim.
Het voornemen om het medisch beroepsgeheim te versoepelen ziet op
het voorkomen en bestrijden van fraude met arbeidsongeschiktheidsuitkeringen en fraude in de zorg.
De leden van de PVV-fractie geven aan ten aanzien van pgb-fraude altijd te
hebben gepleit voor trekkingsrecht. Zij vragen hoever het kabinet is met
het uitwerken hiervan en of deze maatregel voldoende zal zijn om de
pgb-fraude aan te pakken.
Eind vorig jaar heeft de Tweede Kamer het plan voor de intensivering van
aanpak pgb-fraude ontvangen. Dit plan bouwt voort op de in het verleden
reeds genomen maatregelen en voegt daar diverse nieuwe maatregelen
aan toe. Het betreft maatregelen zoals de inrichting van een aparte
opsporingseenheid voor pgb-fraude bij de I-SZW, voeren van gesprekken
door het CIZ met cliënten die voor het eerst een indicatie met voorkeur
pgb aanvragen en het voeren van een «bewuste keuze»- gesprek door de
zorgkantoren met deze nieuwe cliënten om te bezien of een pgb voor hen
de meest geschikte keuze is. Ook maakt onderdeel van het plan uit het
afleggen van 30.000 huisbezoeken aan mensen die reeds een pgb hebben.
Daarnaast wordt een systeem van trekkingsrechten ingevoerd. Er is
inmiddels een uitvoeringstoets daartoe aan de SVB gevraagd en
ontvangen.
De leden van de PVV-fractie vragen mij of ik hun mening deel dat de
verzekerde/patiënt een grote rol kan spelen bij de aanpak van zorgfraude.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

32

Het is op de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder
om correct te declareren en aan de zorgverzekeraar om daarop te
controleren. De verzekerde kan een rol spelen bij het signaleren van
mogelijke onjuistheden in de declaraties. Het is van belang dat hiervoor
een heldere terugkoppeling wordt gegeven van de gemaakte zorgkosten.
Zorgverzekeraars gaan dit voor de medisch specialistische zorg doen door
de terugkoppeling van de zorgkosten aan de verzekerde begrijpelijker te
maken (goede consumentenvertaling) en uit te breiden (door het
toevoegen van de relevante zorgactiviteiten). Ik heb hierover met
zorgaanbieders en zorgverzekeraars afgesproken (onderhandelaarsresultaat medisch specialistische zorg 2014 tot en met 2017) dat partijen de
benodigde informatie meeleveren met de declaraties van DBC-zorgproducten geopend vanaf 1 januari 2014.
Over de GGZ is met veldpartijen overeengekomen dat met ingang van
1 januari 2014 de diagnose op de GGZ-factuur vermeld zal worden, waar
dit nu nog niet het geval is. Het gaat dan ondermeer om de kortdurende
dbc’s in de gespecialiseerde GGZ, en om de producten in de generalistische basis GGZ. Dit onder voorbehoud van een privacytoets. Om de
zorgproducten meer medisch inhoudelijke zeggingskracht te geven en
controleerbaarder te maken, wordt daarnaast gewerkt aan het toevoegen
van zorgvraagzwaarte indicatoren aan de factuur. Tot slot wordt de
hoofdbehandelaar op de declaratie vermeld.
De leden van de PVV-fractie wijzen erop dat op het moment dat het
medisch beroepsgeheim doorbroken wordt, de fraude nog niet is
vastgesteld en men dat recht dus wel heeft. De leden vragen of ik het
principe «onschuldig tot de schuld bewezen» niet langer hanteer.
Ik deel de mening van de PVV-fractie dat in het strafproces de van fraude
verdachte cliënt of beroepsbeoefenaar onschuldig is totdat het tegendeel
bewezen is. Het doorbreken van het medisch beroepsgeheim is niet in
strijd met dit principe. Het gaat immers om de mogelijkheid een ernstig
vermoeden van fraude te mogen melden met overlegging van de
relevante (medische) gegevens. Daarmee staat de schuld of onschuld van
de betrokkene(n) nog niet vast, maar zijn de gegevens om daar goed
onderzoek naar te kunnen doen rechtmatig aan het OM dan wel bij
arbeidsongeschiktheidsfraude aan de opsporingsambtenaar van het UWV
overhandigd. In het hele proces, van aangifte tot en met behandeling van
de zaak bij de strafrechter, blijft het door de leden aangehaalde beginsel
dus volledig overeind.
De leden van de SP-fractie vragen mij uitgebreid toe te lichten wat wordt
verstaan onder «het vermoeden van fraude».
Onder het vermoeden van fraude wordt verstaan dat iemand onvolledige,
onjuiste of niet tijdig informatie verstrekt die van belang is voor het recht,
duur of hoogte van een uitkering, voorziening of het verkrijgen van zorg.
Een doorbreking van het medische beroepsgeheim wil ik alleen mogelijk
maken bij specifieke situaties waarbij een ernstig vermoeden van fraude
redelijkerwijs verondersteld kan worden.
Voorts vragen de SP-leden of de «pluk-ze»-regeling ook geldt voor
zorgfraude.
Indien zorgfraude tot strafrechtelijk onderzoek leidt, zal het onderzoek per
geval moeten uitwijzen wat de omvang van de fraude is. Met afpakken
wordt bedoeld het afpakken van criminele winsten door middel van de
inzet van verschillende strafrechtelijke instrumenten, zoals de ontne-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

33

mingsmaatregel («pluk-ze»), verbeurdverklaring, schikking of ontnemingscomponent in een transactie. Ik verwijs u verder naar de brief van mijn
ambtgenoot van VenJ van 3 juli 2013 over de aanpak van fraude en
resultaten terughalen en afpakken 201215.
8) Overige vragen
De leden van de VVD-fractie vragen mij of het juist is dat zorgverleners
zich in procedures lang kunnen verzetten tegen opheffing van het medisch
beroepsgeheim. Deze leden vragen mij of ik bereid ben om in de
VWS-wetswijziging door middel van een kortgedingachtige constructie
het opheffen van het medisch beroepsgeheim sneller te effectueren.
Wat betreft de strafvorderlijke procedures verwijs ik naar het wetsvoorstel
ter verruiming van de mogelijkheden tot bestrijding van financieeleconomische criminaliteit16 dat thans bij de Tweede Kamer aanhangig is.
Dit voorstel voorziet onder meer in een versnelling van de procedure om
te oordelen over de inbeslagneming van stukken ten aanzien waarvan
personen, onder wie medische beroepsbeoefenaren, advocaten en
notarissen, zich beroepen op hun verschoningsrecht.
De leden van de PvdA-fractie lezen in het onderzoeksrapport dat ook voor
bedrijfsartsen onvoldoende duidelijk is wanneer het beroepsgeheim mag
worden geschonden. Zij nemen kennis van het feit dat er een leidraad
bestaat en er aandacht wordt besteed aan het medisch beroepsgeheim op
congressen en dergelijke. Toch vragen zij, gezien de constatering van de
onderzoekers van de Erasmus Universiteit, of dit voldoende is. Deze leden
vragen mij wanneer ik de evaluatie door de NVAB verwacht. Voorts
vragen zij welke aanvullende maatregelen zouden kunnen worden
genomen en of daarbij aan een wetswijziging wordt gedacht.
De evaluatie door de NVAB staat gepland voor na de zomer, de rapportage
zal einde van dit jaar beschikbaar zijn. Van belang zijn ook de recente
onderzoeken (juni 2013) die het College Bescherming Persoonsgegevens
(CBP) bij twee arbodienstverleners heeft gedaan17. Daarbij is geconstateerd dat zij in strijd met de wet medische gegevens van zieke
werknemers verwerken. Nog beoordeeld moet worden of de resultaten
van de NVAB-evaluatie of de onderzoeken van het CBP aanleiding geven
tot aanvullende maatregelen. Momenteel lijkt een wetswijziging niet
nodig; wel blijft uitleg en verduidelijking van de verschillende wet- en
regelgeving een punt van aandacht. Het medisch beroepsgeheim in de
bedrijfsgezondheidszorg en specifiek bij de verzuimbegeleiding vraagt om
zorgvuldigheid en adequate kennis. De bedrijfsartsen, arbodiensten en
sociale partners op landelijk niveau zijn zich hiervan bewust. Niet alleen
de Leidraad Privacy van NVAB en de Organisatie voor Vitaliteit, Activering
en Loopbaan (OVAL) die in 2011 verscheen, maar ook eerder verschenen
documenten zoals de publicaties van de KNMG (omgaan met medische
gegevens en code samenwerking bij ziekteverzuim) en het CBP (de zieke
werknemer en privacy)18 zijn steeds terugkerende onderwerpen bij na- en
bijscholing. Verder worden dilemma’s bij het medisch beroepsgeheim
besproken in Intercollegiale toetsingsgroepen. Ook kunnen NVAB-leden
vragen over dit onderwerp voorleggen aan de NVAB Vraagbaak. Recent
hebben NVAB en OVAL een folder voor werkgever en werknemer
15

Kamerstuk 29 911, nr. 82.
Kamerstuk 33 685, nrs. 1–3.
17
Rapporten z2012–00702 en z2012–00770 (beide juni 2013) te vinden op www.cbpweb.nl.
18
«De zieke werknemer en privacy. Regels voor de verwerking van persoonsgegevens van zieke
werknemers.», College bescherming persoonsgegevens, Den Haag. 2e herziene druk, februari
2008.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

34

uitgebracht, waarin informatie wordt gegeven over de regels rond privacy
van zieke werknemers.
De leden van de PvdA-fractie vragen verder wat de ervaringen met een
medisch ethische commissie in Zwitserland zijn en op welke wijze zo’n
commissie in Nederland zou kunnen worden geïnstalleerd.
Allereerst wil ik graag opmerken dat «het» Zwitserse model niet bestaat.
Er zijn verschillen op kantonniveau, met een overkoepelende organisatie
(swissethics) die deze separate regelingen in beeld én bij elkaar brengt.
Vervolgens is het lastig om de Zwitserse modellen te vergelijken met de
situatie in Nederland. Bepaalde taken die in Zwitserland bij dergelijke
commissies zijn belegd, worden in Nederland namelijk al elders uitgevoerd. Een voorbeeld is de ethische beoordeling van (medicijn)onderzoek
op proefpersonen. In Nederland is dat een taak van de Medisch ethische
toetsingscommissies. Ook kan betwijfeld worden of met een dergelijke
commissie het doel (bescherming van het beroepsgeheim, maar openheid
geven wanneer dit nodig is) bereikt wordt. Die twijfel wordt ook door de
onderzoekers van iBMG uitgesproken in hun rapport. De vraagstelling van
deze leden impliceert overigens een behoorlijk brede taakstelling van een
dergelijke commissie. De verbreding ligt met name op het vlak van
informatie, advies en consult. Deze taken worden op dit moment in
Nederland ingevuld door de beroepsorganisaties en terzake juridisch
deskundigen. Ultiem kan een beroep op de rechter worden gedaan voor
een beslissing. Op grond van het vorenstaande concludeer ik dat
invoering van een commissie conform een Zwitsers model – met het
brede takenpakket dat deze leden voor ogen hebben – niet aan de orde is.
Zoals u weet, heeft een van de Zwitserse modellen wel ten grondslag
gelegen aan de voorziening die is opgenomen in het wetsvoorstel Wet
forensische zorg (Kamerstuk 32 398).
De leden van de SP-fractie vragen waarom ik van de arts een opsporingsambtenaar wil maken.
Een juiste en correcte besteding van middelen draagt bij aan een
betaalbare zorg en de sociale zekerheid. In dat kader is het niet gewenst
dat het medisch beroepsgeheim misbruikt wordt, waardoor zorg- en
arbeidsongeschiktheidsfraude kan plaatsvinden. Verzekeringsartsen
verrichten een belangrijke taak (geneeskundige beoordeling) bij de
claimbeoordeling, maar hebben tegelijkertijd een geheimhoudingsplicht.
Het is gewenst dat verzekeringsartsen en het CIZ, het CAK, zorgverzekeraars en zorgkantoren bij een ernstig vermoeden van fraude dat kunnen
melden aan een handhavende instantie. Dit maakt van hen geen
opsporingsambtenaar.
De leden van de CDA-fractie vragen mij wie de andere zorgverleners zijn
die een vermoeden van arbeidsongeschiktheidsfraude kunnen melden en
op vordering van het OM gegevens omtrent de fraude dienen te
verstrekken.
De vraag van deze leden komt – zo veronderstel ik – voort uit de bewoordingen in mijn brief aan uw Kamer van 16 januari jl.19 In die brief geef ik
aan de wetgeving zodanig te willen aanpassen dat «duidelijk is wanneer
verzekeringsartsen en andere zorgverleners een vermoeden van (...)
fraude kunnen melden...» (bladzijde 5, tweede alinea). Gedurende het
onderzoek is echter duidelijk geworden dat een wijziging van regelgeving
met betrekking tot het melden van fraudevermoedens, naast die in relatie
tot verzekeringsartsen van het UWV, niet zozeer andere zorgverleners
19

Kamerstuk 33 400 XVI, nr.129.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

35

betreft, maar in plaats daarvan diegenen die betrokken zijn bij toekenning
van aanspraken in de zorg (medewerkers van het CIZ, het CAK, zorgverzekeraars en zorgkantoren). Deze personen zullen in het algemeen niet
worden aangeduid als «andere zorgverleners». Die term is dus – naar nu
duidelijk is geworden – ten onrechte opgenomen in mijn brief. Met excuus
voor de daardoor ontstane verwarring verzoek ik deze leden in mijn brief
van 16 januari jl. de term «andere zorgverleners» te willen lezen als
«medewerkers van het CIZ, het CAK, zorgverzekeraars en zorgkantoren».
De leden van de CDA-fractie vragen voorts waarom niet gekozen wordt
voor het entameren van een concrete richtlijn in plaats van regelgeving.
Past dat niet veel beter bij de beginselen van proportionaliteit en
subsidiariteit die leidend zijn bij het medisch beroepsgeheim, zo vragen
deze leden mij.
Het handelen van een arts wordt primair getoetst aan de wet en in tweede
instantie aan op de wet gebaseerde richtlijnen. Het entameren van nieuwe
richtlijnen is niet logisch als de wet waarop die richtlijn gebaseerd is
aanleiding geeft tot discussie of die wet wel of niet doorbreking van het
medisch beroepsgeheim mogelijk maakt en die wet niet wordt aangepast.
Overigens worden de richtlijnen en handreikingen met betrekking tot het
medisch beroepsgeheim opgesteld door de beroepsverenigingen en niet
door het ministerie. Vanzelfsprekend worden bij het opstellen van de
nieuwe wettelijke regels de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit in acht genomen.
De leden van de CDA-fractie geven aan dat in de wetsgeschiedenis van
artikel 7:457, eerste lid, BW de AWBZ niet genoemd wordt als voorbeeld
van een wettelijke inbreuk op het beroepsgeheim. De oude Ziekenfondswet was wel genoemd, maar de AWBZ, die destijds uiteraard ook al
bestond, niet. Zij vragen mij uit te leggen waarom de AWBZ toentertijd in
de wetsgeschiedenis niet genoemd is.
Zoals de onderzoekers ook aangeven betreft de opsomming in de
wetsgeschiedenis voorbeelden en niet een limitatieve lijst. Dit verklaart
waarom de AWBZ niet afzonderlijk genoemd wordt in de wetsgeschiedenis.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts hoe de wens tot regelgeving
voor fraude in de AWBZ zich verhoudt tot de decentralisatie van de AWBZ
naar gemeenten.
Ook voor de toekomstige langdurige zorg blijft de aanpak van fraude van
belang. Zoals de Staatssecretaris in het plenair debat van 23 mei 2013
heeft opgemerkt zullen gemeenten nadrukkelijk betrokken worden bij de
aanpak van de fraude en de lessen die daaruit te leren zijn. De kennis en
instrumenten zullen ter beschikking van gemeenten worden gesteld, zodat
zij de fraude effectief kunnen aanpakken.
De leden van de CDA-fractie ondersteunen de voorstellen van de Minister
als het gaat om het zorgvuldig verstrekken van slachtofferinformatie. Het
verstrekken van slachtofferinformatie door ziekenhuizen en zorgverleners
aan de burgemeester in het kader van crisiscommunicatie schaadt het
medisch beroepsgeheim niet. De Minister geeft aan dat implementatie
van de handreiking openbaar bestuur en ziekenhuizen over slachtofferinformatie bij rampen en crises naar verwachting een oplossing biedt voor
de soms moeizame verstrekking van slachtofferinformatie. Deze leden
vragen hoe het staat met deze implementatie en op welke wijze de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) hierbij betrokken is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

36

De inventarisatie van de stand van de implementatie in de 25 veiligheidsregio’s regio’s is inmiddels in juli 2013 afgerond. De inventarisatie geeft
een positief beeld van de ontwikkelingen. Zowel van de zijde van de
ziekenhuizen als van de veiligheidsregio’s hoor ik positieve geluiden over
de handreiking. In het merendeel van de regio’s zijn concrete afspraken
gemaakt met ziekenhuizen. Men geeft overigens wel aan dat er voor de
toepassing van de handreiking nog een aantal voorbereidingen getroffen
moeten worden, bijvoorbeeld op het terrein van informatiebeveiliging. De
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) is niet expliciet betrokken,
maar wel het Veiligheidsberaad. Gewoonlijk laat de VNG rampen- en
crisisbeheersing over aan het Veiligheidsberaad. Daarnaast wordt het hele
traject in afstemming gedaan met het Landelijk Overleg Coördinerend
Gemeentesecretarissen, die de leiding hebben bij de invoering van de
slachtofferinformatiesystematiek.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom niet eerst de uitwerking van
de maatregelen zoals het trekkingsrecht en het zorgplan worden bezien.
Het aanpakken van fraude met pgb’s stond al eerder in de belangstelling
van de Kamer naar aanleiding van geconstateerde overtredingen. Naast
fraude met pgb’s doen zich ook frauderisico’s bij de zorg in natura voor.
Omdat het pgb een beslag op de financiële middelen kent van circa € 2,4
miljard en er in de AWBZ-zorg in natura in totaal circa € 26 miljard
omgaat heeft juist het aanpakken van fraude in de AWBZ-zorg in natura
een hoge prioriteit.
Deze leden horen wel eens uit het veld dat als een zorgkantoor een
vermoeden van fraude aangeeft het OM er zelden werk van maakt. Zij
willen graag weten hoe het staat met de strafrechtelijke veroordeling.
Het beeld dat het OM zelden werk maakt van een vermoeden van fraude
aangegeven door een zorgkantoor wordt niet herkend. Wat betreft de
strafrechtelijk veroordeling verwijs ik naar de beantwoording op de
gelijksoortige vragen van de leden van de SP-fractie onder hoofdstuk 5
van de beantwoording.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 XVI, nr. 8

37