Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het
voortgezet onderwijs en de Wet op het hoger
onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in
verband met het uitbreiden van de mogelijkheden
om tot leraar te worden benoemd in het voortgezet onderwijs (32270).
De algemene beraadslaging wordt geopend.
©
Mevrouw Besselink (PvdA): Voorzitter. Nog maar twee
jaar geleden is voormalig minister van Onderwijs
Plasterk gekomen met het actieplan LeerKracht en nu al
zien we de eerste resultaten van een stevige investering
in de aantrekkelijkheid van het lerarenberoep. De
lerarenopleidingen krijgen weer meer aanmeldingen en
in de lerarenkamers merken wij een omslag van
wantrouwen in de overheid naar een voorzichtig
optimisme. Dit is onze inzet meer dan waard. Dat
verdienen onze leraren, dat verdienen onze kinderen en
dat verdient onze kenniseconomie.
Het tekort aan leraren moet opgelost worden. De PvdA
wil bevoegde en bevlogen leraren voor de klas. Daarom
is het nodig om meer mensen enthousiast te maken voor
het vak van leraar. Bovendien willen wij graag dat het
aantal leraren met een academische opleiding groeit. Wij
zijn daarom blij dat we vandaag het wetsvoorstel over de
educatieve minor met elkaar bespreken, een voorstel dat
een grotere instroom in het lerarenvak mogelijk maakt.
Dat onderwerp duldt geen uitstel en daarom is het goed
dat wij het niet controversieel hebben verklaard, al was
het maar vanwege al die 275 enthousiaste studenten die
vorig jaar al, vooruitlopend op dit wetsvoorstel, met een
educatieve minor zijn gestart. Hun enthousiasme mag
niet worden gefrustreerd.
Voor de PvdA is het dus van groot belang dat die
wettelijke basis nu geregeld wordt. Het is een van de
mogelijkheden om het lerarentekort te bestrijden als op
deze wijze de drempel wordt verlaagd voor universitaire
studenten om te kiezen voor een baan in het onderwijs.
De kwaliteit van leraren moet natuurlijk voldoende
worden geborgd. Gelukkig gebeurt dat ook bij de
educatieve minor. Om de vakinhoudelijke bekwaamheid
te waarborgen, moet er gelet worden op voldoende
verwantschap tussen de wo-bacheloropleidingen en de
schoolvakken waarvoor de bevoegdheid wordt verworven. De voorgestelde limitatieve verwantschapstabel
doet recht aan deze overweging.
Graag horen wij van de staatssecretaris hoe zij precies
studenten gaat verleiden om desnoods na enige jaren
werkervaring door te gaan om hun eerstegraadsbevoegdheid te halen. Dit mag echter geen voorwaarde zijn
voor het behoud van de onderwijsbevoegdheid.
Garandeert zij na de educatieve minor een studieaanbod
zonder overbodige obstakels dat leidt tot eerstegraadsbevoegdheid? Daarnaast vraagt de fractie van de PvdA de
regering om bij de voortgang van het actieplan
LeerKracht te monitoren om welke redenen studenten
kiezen voor welke lerarenopleiding, en of er geen
onbedoelde substitutie-effecten plaatsvinden. Leidt de
educatieve minor tot een extra instroom van universitaire
studenten in het lerarenkorps? Treedt er geen substitutieeffect op dat studenten in plaats van een volledige

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

lerarenopleiding kiezen voor een educatieve minor?
Omdat wij dit van groot belang achten, willen wij heel
graag die evaluatie na twee jaar. Dat vinden wij zo
belangrijk dat wij daarover eventueel een motie willen
indienen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dit is volgens mij het
kernpunt van het wetsvoorstel. Mevrouw Besselink
vraagt de staatssecretaris of zij gaat regelen dat deze
bachelorstudenten met een educatieve minor ook een
masteropleiding kunnen doen. We kunnen hier van alles
beweren, maar niemand weet of dat gaat lukken, ook
mevrouw Besselink niet. Wat nu als blijkt dat dit gewoon
niet gaat gebeuren?
Mevrouw Besselink (PvdA): Voor de PvdA-fractie is het
van belang dat we, zoals mijn spreektekst ook luidde, die
brede instroom garanderen. Wij willen dat mensen die
misschien niet per definitie hadden bedacht dat ze leraar
wilden worden, maar het een mooie kans vinden om
kennis te maken met het vak, die kans krijgen. Wij willen
daar dus niet in den beginne acuut de verplichting aan
verbinden dat zij hun master halen. Dat zou heel erg
mooi zijn en dat is wel ons doel. Daarom is het zo
belangrijk dat alle signalen op groen staan en dat alle
wegen openstaan tot het behalen van de eerstegraadslesbevoegdheid voor iemand die eenmaal ingestroomd
is. Het gaat dus om verleiden en stimuleren, maar niet
verplichten.
De heer Jasper van Dijk (SP): Daarmee moet ik
vaststellen dat de PvdA-fractie niet verder gaat dan
verleiden en stimuleren en dat er geen enkele garantie is
dat iemand daadwerkelijk doorstroomt in de master. Ook
als het aan die fractie ligt, kunnen we over een paar jaar
met minder goed gekwalificeerde leraren komen te
zitten. Dat valt mij van haar tegen.
Mevrouw Besselink (PvdA): Mij valt van de heer Jasper
van Dijk van de fractie van de SP tegen dat hij studenten
wil verplichten, iets te doen. Ik wil dat niet. Studenten
hebben de vrijheid om te kiezen wat ze gaan studeren.
Die keuzevrijheid van studenten vindt mijn fractie van
belang. Overigens hoopt zij dat wij een goed onderwijsaanbod doen, zodat zij kiezen voor het vak van leraar. In
dat opzicht moet het een goede keuzevorming kunnen
zijn. Voor die keuze wil mijn fractie dus alles zo goed
mogelijk regelen. Daarom is zij blij met de educatieve
minor. In haar beleving biedt zij namelijk een prachtige
kans, getuige de 275 enthousiaste studenten die er al aan
begonnen zijn, om er kennis mee te maken. Uiteraard
hoopt mijn fractie dat zij in het onderwijs blijven.
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Ik zou de jubelstemming van mevrouw Besselink ietwat willen
nuanceren, als u dat niet erg vindt. Het Sociaal en
Cultureel Planbureau heeft namelijk in 2006 al gewaarschuwd voor de drastische daling van de kwaliteit van
het onderwijspersoneel. Eerstegraders verlaten in groten
getale het onderwijs of gaan met pensioen. Wij willen er
inderdaad op allerlei manieren voor zorgen dat er meer
leraren naar het onderwijs toe gaan, maar met deze
educatieve minor zorgen wij er eigenlijk voor dat
studenten na hun bachelor al les kunnen geven,
bijvoorbeeld in de onderbouw van het vmbo. Ik herhaal
de vraag die de heer Jasper van Dijk al in de schriftelijke

25 maart 2010
TK 68

68-5861

Besselink
ronde heeft gesteld. Is dat niet juist de plek waar we de
beste leraren nodig hebben?
Mevrouw Besselink (PvdA): Ja. Daarom is het zo
ongelooflijk goed dat we via deze educatieve minor de
kans vergroten dat we meer mensen met een universitaire vooropleiding in het onderwijs krijgen en dat zij
doorgaan naar een eerstegraadslesbevoegdheid. Daarom
is het zo’n goede stap dat we dit met elkaar organiseren.
Kijk, je moet ervoor zorgen dat je de goede mensen op
de goede plek hebt zitten. We hebben ook meer
universitair geschoolde docenten nodig. Daarom is er in
dit wetsvoorstel gekozen voor de vmbo-tl en de
onderbouw van het havo en het vwo en niet voor de
alleringewikkeldste groepen. Ik vind dus dat in het
wetsvoorstel de zorgvuldigheid is geborgd die recht doet
aan de opmerkingen van de heer Dibi.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik ga hier nog even op door.
De onderbouw van het vmbo lijkt mij wel een heel
ingewikkelde groep. Die heeft in mijn ogen zeer goed
gekwalificeerde docenten nodig. Mevrouw Besselink zegt
dat de kans bestaat dat deze docenten uiteindelijk hun
eerstegraadslesbevoegdheid krijgen. Waar haalt
mevrouw Besselink die gedachte vandaan? Hoe kan zij
die hardmaken?
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik vind het een wat
bijzondere discussie worden. Ik kan niet in de hoofden
van studenten kijken, maar ik weet dat ze gekozen
hebben voor een educatieve minor, dus blijkbaar hebben
ze interesse in het onderwijs. Dat snap ik heel goed. Zij
gaan na of zij het leuk vinden en of het wat voor ze is. Ik
stel mij een student natuurkunde voor die een bachelor
natuurkunde gaat doen. Die is natuurkunde gaan
studeren om iets natuurkundigs te doen, maar nu bieden
wij daarnaast de educatieve minor aan, waardoor zijn of
haar perspectief wordt verbreed tot een mogelijk
docentschap. Dan krijg je een academisch geschoolde
docent in het onderwijs. Wellicht concludeert de student
dat het zo leuk is dat hij of zij zijn of haar eerstegraadslesbevoegdheid wil halen. Die student waren we kwijt
geweest als die natuurkunde had gestudeerd en daarna
nog een lerarenopleiding moest doen. De PvdA ziet dit
dus echt als kans om de instroom in het docentenkorps
te vergroten. Dat is juist zo veel waard omdat wij vinden
dat al die leerlingen de beste leraren verdienen. Daarom
vinden wij dat wij hiermee absoluut door moeten gaan.
Ik heb nog een laatste vraag aan de staatssecretaris
over de begeleiding van nieuwe docenten. In vorige
debatten hebben wij daarover regelmatig met elkaar
gediscussieerd. Ondanks alle maatregelen die wij hebben
genomen – een deel is geborgd via de lumpsum voor
scholenbegeleiding en in de cao vo hebben wij afspraken
gemaakt over de begeleiding van startende docenten –
horen wij toch nog vaak dat de begeleiding niet goed op
orde is. Wij zouden het zonde vinden als deze nieuwe
groep enthousiaste docenten afknapt omdat er te weinig
begeleiding is. Wij lazen dat de staatssecretaris daarvoor
extra middelen heeft vrijgemaakt. Daar zijn wij heel blij
mee, maar wij willen zeker weten dat dat goed geborgd
is. Kan de staatssecretaris daaraan in de evaluatie ook
aandacht besteden en daar nog eens nadrukkelijk naar
kijken? Dat is wel cruciaal voor het slagen van dit
voorstel.

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

Kortom, er is geen tijd te verliezen. Er zijn meer
kwalitatief goede leraren nodig. De educatieve minor is
een goed instrument om dit streven te bereiken.
De heer Jasper van Dijk (SP): Hecht mevrouw Besselink
net zoveel waarde als de SP aan draagvlak voor een
voorstel? Dat is een gevoelig punt, zeker sinds het
parlementaire onderzoek daarnaar. Wat blijkt nu? De
staatssecretaris heeft als je goed kijkt eigenlijk alleen
maar draagvlak van de bestuurders. De beroepsverenigingen, de vakbonden, hoogleraren en andere betrokkenen zeggen dat je dit helemaal niet moet doen. Wat vindt
de PvdA daarvan?
Mevrouw Besselink (PvdA): Deze discussie hebben wij
in vorige debatten meerdere keren met elkaar gevoerd.
Wij vinden het van belang dat wij de mogelijkheid voor
de bredere instroom met elkaar organiseren. Ik ben heel
blij dat een aantal van degenen die u nu noemt heel
sceptisch was in het begin, maar nu de educatieve minor
is gestart daar toch ook heel enthousiast over wordt. Dan
denk ik: dit is dus een goed voorstel. Daarom is het wel
belangrijk dat wij gaan evalueren, want wij moeten
blijken kijken of hiermee wordt bereikt wat wij met elkaar
hopen. Daarom vraag ik de staatssecretaris om daar nog
zorgvuldig naar te kijken. Wij moeten met elkaar zorgen
dat wij voldoende bevoegde leraren voor de klas krijgen,
want dat wilt u toch ook?
De heer Jasper van Dijk (SP): Ja, ik snap dat mevrouw
Besselink enthousiast is en dat zij misschien niet zo
graag wil horen over kritiek, maar zij moet niet doen
alsof die kritiek er nu niet meer is. Ik heb dat de
afgelopen dagen heel goed gecontroleerd. Betrokkenen,
opleiders, docenten, zijn buitengewoon kritisch over dit
voorstel. De vraag is of de PvdA zich daar iets van
aantrekt of samen met de staatssecretaris gewoon
rücksichtslos doorgaat met dit voorstel.
Mevrouw Besselink (PvdA): Wij gaan niet rücksichtslos
door. Het mooie aan dit voorstel vind ik dat er heel
zorgvuldig is gekeken naar de kwaliteit van de opleiding
en dat er ook met de opleiders zelf afspraken zijn
gemaakt hoe zij dat gaan vormgeven. Dus die kwaliteit is
geborgd. Daar moeten wij zorgvuldig naar kijken, maar
op dit moment zijn er voldoende waarborgen om dat te
garanderen.
©
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Wij spreken
over een nieuwe mogelijkheid om leraar te worden, de
educatieve minor. Deze is bedacht om op korte termijn
het lerarentekort te bestrijden. Het lerarentekort is
kwantitatief en kwalitatief. Het kwalitatieve lerarentekort
heeft onder meer betrekking op het verlies aan eerstegraadsleraren. Dat is voor de SP een groot zorgpunt.
Goed voortgezet onderwijs betekent een goede balans
tussen tweedegraads- en eerstegraadsleraren. Dat
evenwicht raken wij kwijt door allerlei maatregelen die
het leraarsberoep in diskrediet hebben gebracht. Het
onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau werd
al aangehaald, met harde cijfers waaruit blijkt dat het
aantal eerstegraadsleraren afneemt.
Ook uit ons eigen onderzoek De leraar aan het woord
blijkt dat leraren graag werken met leerlingen, maar in

25 maart 2010
TK 68

68-5862

Jasper van Dijk
de loop der jaren hebben gezien dat het aanzien van het
vak leraar is gedaald. Het werk is zwaarder geworden en
de werkdruk hoger, de afstand tussen besturen en de
werkvloer werd groter en de salarissen bleven achter. De
populariteit van het beroep nam helaas af.
Vorige kabinetten hebben actief meegewerkt aan de
uitholling van het beroep van leraar. Zij kwamen met
zijinstromers, het toestaan van onbevoegde leraren en
het versoepelen van de eisen. Dat zijn wat ons betreft
allemaal noodgrepen die het lerarentekort op korte
termijn bestrijden, maar de kern van het probleem niet
oplossen. Dat probleem is ontstaan door bezuinigingen,
door het uitkleden van de eisen en door verwaarlozing
van de sector. Daarom kampen wij nu met een lerarentekort. De vraag is of de educatieve minor deze trend kan
keren. Bachelorstudenten krijgen met deze minor van
een halfjaar een volwaardige bevoegdheid als leraar, 30
studiepunten. De helft is stage, de andere helft bestaat
uit pedagogisch-didactische vakken. Het is buitengewoon
kort, zeker als je het vergelijkt met een tweedegraadsopleiding van vier jaar. Daarmee past het ook in het rijtje
van maatregelen dat tot een kwaliteitsdaling zal leiden en
heeft geleid. De educatieve minor is dan ook beslist geen
oplossing voor de uittocht van eerstegraadsleraren.
Daarom heb ik voorgesteld dit voorstel controversieel te
verklaren. Helaas kreeg ik daarvoor geen steun van de
andere partijen en daarom staan wij hier nu.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Kan de heer Jasper
van Dijk uitleggen op welke manier hij het eerstegraadslerarentekort dan wel wil opvangen? Vorige week gaf hij
op een congres aan dat hij de komende periode voor
voldoende bevoegde docenten zal zorgen, maar ik weet
niet welk blik docenten hij nog ergens heeft staan. Welke
maatregelen staan hem concreet voor ogen?
De heer Jasper van Dijk (SP): Daar heeft de SP altijd al
concrete voorstellen voor gedaan. De belangrijkste
daarvan zijn de voorstellen om te investeren en de
kwaliteit door de overheid te laten bewaken, in plaats
van dat uit handen te geven. Dat is door verschillende
kabinetten, waarvan het CDA deel heeft uitgemaakt,
gebeurd. Het wordt tijd dat wij gaan staan voor goed
onderwijs. Nog concreter is het amendement dat ik
vandaag heb ingediend. Daar zal ik straks een toelichting
op geven.

verkiezingsprogramma van de SP langskomen. Ik dacht
dat daar het antwoord wel in zou staan, maar er staat in
dat de SP wil dat er meer bevoegde leraren en eerstegraadsleraren komen. Ik heb de zin niet helemaal paraat,
maar zoiets stond er. Er stond echter niet bij hoe dat
moet gebeuren. De heer Jasper van Dijk geeft nu geen
antwoord op de vraag, maar zwaait met zijn amendement. Dat is echter een aanvulling op de educatieve
minor, maar het is geen echt voorstel. Laat de heer
Jasper van Dijk nu eens komen met een echt voorstel.
Hij heeft altijd zijn mond vol over wat er niet moet, maar
laat hij nu eens aangeven wat er wel moet.
De heer Jasper van Dijk (SP): De heer Jan Jacob van
Dijk stelde exact dezelfde vraag.
Mevrouw Besselink (PvdA): Het helpt als de heer Jasper
van Dijk de vraag beantwoordt, want dan hoef ik die niet
nog eens te stellen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik geef een antwoord,
maar als u het antwoord niet wilt horen, dan kan ik het
nog zes keer roepen, maar dan schiet het niet op. Er
moet worden geïnvesteerd in het onderwijs. Wij moeten
staan voor de kwaliteit en er moet voor worden gezorgd
dat de eerstegraadsleraar op een voetstuk komt te staan.
Dat kan onder andere met mijn amendement. Ik begrijp
dat mevrouw Besselink daar positief tegenover staat,
want ook zij wil meer kwaliteit.
Mevrouw Besselink (PvdA): Ik constateer steun van de
SP voor het kabinetsbeleid van de afgelopen met behulp
waarvan fors is geïnvesteerd in het onderwijs. Ook zijn
de eerste mogelijkheden voor meer eerstegraadsleraren
vergroot. Dank daarvoor.

Mevrouw Besselink (PvdA): Ik zag gisteren het

De heer Jasper van Dijk (SP): Hier neem ik volledig
afstand van. De eerste mogelijkheden voor meer
eerstegraadsleraren vormen de kern van het debat dat
wij vandaag voeren. Ik wil heel graag meer eerstegraadsleraren. Ik wil ook meer belangstelling vanuit de
universiteiten voor het lerarenberoep. Daaraan kan dit
voorstel een bijdrage leveren. Er kan echter niet hard
worden gemaakt dat dit voorstel gaat leiden tot meer
eerstegraadsleraren.
Als kennismaking is de educatieve minor een goed
voorstel. Het gaat om kennismaking met het onderwijs,
maar het is slechts een oplossing voor het kwantitatieve
lerarentekort. Veel organisaties hebben dan ook kritiek,
zoals de Raad van State, de vakverenigingen, de
vakbonden en diverse hoogleraren. Ze plaatsen
vraagtekens bij deze opleiding die in wezen tot halve
leraar opleidt. In het Onderwijsblad noemt de Algemene
Onderwijsbond de educatieve minor een opleiding tot
halfbevoegde leraar een halffabrikaat. De heer Jan
Folkert van Deinum, onderwijskundige aan de universiteit
van Groningen, zegt dat studenten in een halfjaar stage
moeten lopen, lessen leren voorbereiden, pedagogisch
en didactische geschoold moeten worden en ook nog
eens wat moeten afweten van zaken als dyslexie en
gedragsstoornissen. Hij vindt dat onmogelijk. Professor
Boter, hoogleraar aan de VU, schrijft dat de drempel
lager wordt om de educatieve minors voor de bovenbouw van havo en vwo in te gaan zetten. Dat is letterlijk
downgrading. Hoe gaat de staatssecretaris dat voorkomen? Gaat zij de inspectie hierop wijzen?

Tweede Kamer

25 maart 2010
TK 68

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Deze retoriek hoor
ik heel vaak, maar ik heb nog geen concrete voorstellen
gehoord. Hoe zorgt de heer Jasper van Dijk er concreet
voor dat vanaf het studiejaar 2010-2011 meer eerstegraadsdocenten voor de klas komen te staan?
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik zei al dat ik daartoe
een amendement heb ingediend. Ik vind het overigens
nogal vreemd dat het CDA aan de SP vraagt welke
concrete voorstellen wij hebben. Ik heb die zojuist al
toegelicht, maar ik herhaal dat diverse kabinetten waarin
het CDA een belangrijke rol vervulde, hebben meegewerkt aan het veroorzaken van het lerarentekort, door
een verlaging van het salaris en door een versoepeling
van de eisen. Je moet ervoor zorgen dat het onderwijs
een aantrekkelijke en gewaardeerde sector wordt. Het is
nu uitgehold.

Benoeming tot leraar

68-5863

Jasper van Dijk
In het buitenland zien wij een tegengestelde beweging.
Steeds meer landen stellen hogere eisen door het
masterniveau verplicht te stellen. In de motie-Hamer, ons
allen wel bekend, wordt de regering opgeroepen om het
Nederlandse onderwijs bij de mondiale top vijf te laten
horen. Dan is het vreemd dat Nederland zijn eisen aan
leraren juist versoepelt.
Het volgende punt betreft de doorstroming. De
staatssecretaris wil stimuleren dat de bachelors binnen
afzienbare tijd hun educatieve master gaan halen. Hier zit
het zwakke punt van dit wetsvoorstel. Er is immers totaal
geen garantie dat studenten dit ook gaan doen. Het is
zelfs mogelijk dat het tegenovergestelde gebeurt:
studenten die een eerstegraadsopleiding hadden willen
volgen, zien daarvan af omdat zij nu toch al voor de klas
mogen staan. Mevrouw Besselink haalde dit ook aan. Ik
hoop met haar dat wij iets bedenken, bijvoorbeeld mijn
amendement, om dat te voorkomen.
Mevrouw Besselink (PvdA): Kan de heer Jasper van Dijk
dat dan bewijzen? Het zijn immers ″als, dan″-suggesties.
Vandaar mijn vraag aan de staatssecretaris of wij niet
moeten evalueren over twee jaar om te bezien hoe een
en ander vordert. Laten wij dan verder kijken. De heer
Jasper van Dijk kan naar ik aanneem ook niet in de
hoofden van de studenten kijken.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dit is te gek voor
woorden! Dit is precies het argument waarom je nu een
garantie moet maken waardoor de studenten wel
doorstromen naar de master. Mevrouw Besselink zegt:
laat het maar vrij, laten wij maar kijken en dan zien wij
wel wat er gebeurt. Om over vijf jaar tot de conclusie te
komen dat wij weer minder gekwalificeerde leraren voor
de klas hebben staan.
Dat is meteen mijn volgende punt. De staatssecretaris
is een en al optimisme over de doorstroming. Zij zegt dat
nagenoeg alle wo-bachelors doorgaan naar de master.
Maar dat komt omdat de bachelor niet als volwaardige
opleiding wordt gezien. De educatieve minor is nu juist
wel een eindopleiding in het voorstel – de staatssecretaris is daar ook trots op – en daarom is het zo riskant. Ook
kunnen leraren volgens de staatssecretaris een lerarenbeurs aanvragen. Echter, hoe realistisch is dit? Als de
studenten eenmaal voor de klas staan, lukt het hen vaak
slechts met zeer veel moeite hun studie te voltooien. De
Raad van State wijst op het verhoogde afbreukrisico voor
jonge docenten die een educatieve minor hebben
gedaan. Want laten wij eerlijk zijn, een halfjaar stage
lopen en al die andere zaken erbij doen is onvoldoende
om jezelf klaar te stomen voor een vak waar anderen vier
of vijf jaar over doen. De scholen krijgen dan wel extra
geld om minors te begeleiden, maar de staatssecretaris
kan niet uitsluiten dat dit geld ergens anders aan besteed
wordt. Bovendien is het een tijdelijke investering. Met
andere woorden, op den duur komen er taken bij voor
hetzelfde geld.
De verwantschapstabel laat zien welke opleidingen
voor welke vakken opleiden. Ik heb daar één vraag over.
In de tabel ziet men dat de studie communicatie- en
informatiewetenschappen opleidt tot leraar Nederlands.
Klopt dat? Graag een toelichting.
Dan is er het punt van het draagvlak, niet onbelangrijk,
zeker niet na de commissie-Dijsselbloem. Het ziet er niet
goed uit. De staatssecretaris heeft weer eens uitsluitend
met haar favoriete gesprekspartners gesproken: de

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

werkgevers, in dit geval de VSNU voor de universiteiten
en VO-raad voor het voortgezet onderwijs. Er is niet
overlegd met de universitaire werkvloer en dat stelt
velen teleur. Het Aardrijkskundig Genootschap zegt dan
men weliswaar geraadpleegd is, maar meer in de trant
van commentaar leveren op de verwantschapstabel. In
een laat stadium werd het Aardrijkskundig Genootschap
geconfronteerd met een voldongen feit. Dat is natuurlijk
geen draagvlak creëren. Ook andere vakverenigingen,
zoals die van de maatschappijleraren en van de
natuurkundeleraren, mochten meepraten over de
benodigde vakken, maar geen enkele vereniging mocht
zeggen of men het überhaupt wel wilde. Kan de
staatssecretaris nog eens vertellen hoe zij draagvlak
onder het personeel heeft geworven? Alles wijst erop dat
zij daaraan voorbij is gegaan en dat zouden wij niet meer
doen.
De bestuurders zijn misschien enthousiast. Zij zien de
nieuwe aanmeldingen graag tegemoet, om allerlei
redenen. De opleiders zeggen echter dat je na de
educatieve minor nog geen docent bent. Het is toch gek
dat de staatssecretaris het beter weet, terwijl de echte
deskundigen iets anders beweren. Het is belangrijk dat
meer academici voor de klas komen te staan, maar we
moeten eerlijk zijn. Een halfjaar opleiding is onvoldoende. We moeten er dus voor zorgen dat zij ook
werkelijk doorgaan voor hun eerstegraadsbevoegdheid.
Daar is nu geen garantie voor. Daarom stel ik voor om
van de educatieve minor een voorlopige bevoegdheid te
maken. Dat betekent dat de student binnen vijf jaar zijn
educatieve master moet halen, anders vervalt zijn
bevoegdheid. Daarmee weten we zeker dat er werkelijk
meer eerstegraadsleraren komen. Ik zie dat mevrouw
Besselink nu haar steun daarvoor gaat uitspreken.
Mevrouw Besselink (PvdA): Gelukkig kan de heer Jasper
van Dijk niet in mijn hoofd kijken. Vroeger kreeg je een
eerstegraadsbevoegdheid als je een academische
opleiding had afgerond. Daar zat soms een klein beetje
aan pedagogisch-didactische vaardigheden bij en soms
helemaal niets. Daarvan zeggen we nu met zijn allen:
vroeger was het beter! Hoe verhoudt zich dat tot deze
educatieve minor?
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik zeg helemaal niet dat
vroeger alles beter was. Dat zegt mevrouw Besselink. Ik
wil graag vooruitkijken en ik wil graag meer kwaliteit. De
educatieve minor als kennismaking met het lerarenberoep is prima, maar Rinnooy Kan heeft erop gewezen dat
we de uittocht van eerstegraadsleraren moeten zien
tegen te houden. Dat kan door meer studenten in het
universitair onderwijs te interesseren voor het onderwijs.
Maar mensen na drie jaar bachelor direct al een
volwaardige bevoegdheid geven, gaat een stap te ver.
Mevrouw Besselink gaat daarin mee en ik niet.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Mijn moeder placht
altijd te zeggen dat je met azijn minder vliegen vangt dan
met stroop. De moeder van de heer Jasper van Dijk ook,
dat scheelt. Over het algemeen bereik je meer met
verleiden dan met dingen verplicht stellen en zeggen: u
moet per se dit gaan doen om ervoor te zorgen dat u de
eerstegraadsbevoegdheid haalt. Dit wetsvoorstel is ook
niet bedoeld om ervoor te zorgen dat je automatisch een
eerstegraadsbevoegdheid krijgt.

25 maart 2010
TK 68

68-5864

Jasper van Dijk
De heer Jasper van Dijk (SP): Ah, kijk!
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Nee, het gaat erom
dat wij mensen ertoe verleiden om in aanraking te
komen met lesgeven in de onderbouw. Dat is overigens
alleen op het mavo, het havo en het vwo en niet in
specifieke vmbo-richtingen. Wij willen ervoor zorgen dat
mensen zo getriggerd worden dat ze daarna alsnog de
eerstegraadsbevoegdheid gaan halen. Wat is nu het
gevolg van het amendement dat de heer Jasper van Dijk
op tafel legt? Als je het amendement zou volgen, zou
iemand die niet binnen vijf jaar alsnog de master heeft
gehaald, een onbevoegd docent worden. En dan staat de
heer Jasper van Dijk de volgende dag hier te klagen over
het feit dat er zo ontzettend veel onbevoegde docenten
zijn. Wat is nu de bijdrage van de heer Jasper van Dijk
om ervoor te zorgen dat er wel bevoegde docenten voor
de klas komen te staan? In eerste termijn heb ik daarover
een vraag gesteld. Daar heeft hij niet op geantwoord.
Misschien weet hij nu wel een antwoord.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dit is een heel creatieve
redenering om een slecht voorstel te verdedigen. Ik snap
ook niet dat het CDA hierin meegaat, want de regering
komt met dit voorstel en niet de SP. De CDA-fractie
steunt het voorstel en ook de heer Jan Jaap van Dijk
gaat mee in het buitengewoon zwakke argument dat we
de studenten gaan verleiden om een master te gaan
doen. We hebben totaal niet de zekerheid dat dit gaat
lukken. Vervolgens zegt de staatssecretaris: laten we dat
even gaan bekijken; laten we afwachten hoe het loopt.
Sterker nog, ze houdt de mogelijkheid open om, als het
allemaal niet goed gaat, maatregelen te nemen. Ik wil het
omdraaien. Ik zeg: we hebben nu eerstegraadsleraren;
daar heb je gewoon een bevoegdheid voor nodig na vijf
jaar academische opleiding. Met mijn amendement doe
ik een poging om een brug te slaan naar de voorstanders
van dit voorstel. Ik ga akkoord met een educatieve minor,
maar men moet dan wel binnen uiterlijk vijf jaar de
eerstegraadsbevoegdheid halen. Dan weten we het zeker.
Volgens mij moet de heer Jan Jaap van Dijk dat steunen.
We hebben dan namelijk de garantie dat ze het gaan
doen.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik ga gelukkig over
mijn eigen standpunt. Misschien kan de heer Jasper van
Dijk het volgende uitleggen. Als we dit niet gaan doen,
als we dus het amendement van de heer Jasper van Dijk
zouden gaan volgen, wat zou daar dan het effect van
zijn? Zou dan het effect ook kunnen zijn dat mensen
helemáál niet meer voor de klas willen? Zou dat ook niet
het effect kunnen zijn? Die educatieve minor wordt dan
minder aantrekkelijk, want je moet dat dan per se binnen
vijf jaar gaan doen. Daar heb je misschien onvoldoende
tijd voor of zin in. Er kunnen allerlei overwegingen zijn.
Zou het dan zo kunnen zijn dat mensen zeggen: dan
begin ik er helemaal niet meer aan?
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat lijkt me helemaal niet
het geval. Iedereen hier – mevrouw Besselink en de
staatssecretaris – zegt ervan uit te gaan dat de educatieve minors ook een master gaan doen. Iedereen wil dus
in ieder geval hetzelfde, maar niemand heeft de garantie.
Ik bouw met dit amendement een garantie in. Ik geef ze
vijf jaar de tijd. Wat is daar mis mee?

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

Op pagina 7 van de nota naar aanleiding van het
verslag geeft de staatssecretaris een ijzersterk argument
voor mijn amendement. Zij schrijft dat ze nu geen bewijs
heeft voor de stelling dat bachelors daadwerkelijk hun
master gaan halen. Ze wil het eerst gaan bekijken. Dat
lijkt me de omgekeerde wereld. Dat is juist een argument
om het wél te regelen. Met een koppeling aan de master
weten wij zeker dat alle educatieve minoren een
mastergraad halen. Met het voorstel van de staatssecretaris weten wij dat niet, waardoor de kans bestaat dat er
sprake is van downgrading; kwaliteitsdaling. Dan komt er
opnieuw een minder opgeleide leerkracht voor de klas te
staan; een halffabricaat.
De SP-fractie deelt de inspanning om meer academici
voor de klas te krijgen, maar wij willen meer garanties
dat deze mensen daadwerkelijk hoger worden opgeleid.
Stel je eens voor dat de opleiding voor piloten wordt
ingekort omdat er te weinig piloten zijn of dat ongediplomeerde chirurgen alvast operaties mogen doen. Het land
zou te klein zijn! Toch gebeurt dit in het onderwijs.
Vanwege het lerarentekort worden halfbakken opleidingen bedacht en de eisen naar beneden bijgesteld. In
plaats van met investeringen in de opleidingen en een
aanscherping van de eisen komt het kabinet met een
nieuwe sluiproute naar het onderwijs; een lapmiddel. Het
wordt tijd voor een regering die onderwijskwaliteit
werkelijk bovenaan zet.
©
De heer Harbers (VVD): Voorzitter. Vandaag bespreken
wij een bijzonder wetsvoorstel. Het regelt de invoering
van de educatieve minor in de bachelorfase op de
universiteiten. Dat is bijzonder omdat de eerste
studenten al bezig zijn met deze opleiding. De VVDfractie vindt het een goede zaak dat er reeds studenten
met dit soort programma’s zijn begonnen en dat wij het
vandaag in de wet regelen. Het voorstel kan namelijk
leiden tot meer hoger opgeleide docenten en het kan
vooral studenten al vroeg in de studie enthousiast maken
voor het onderwijs. Dat laatste is broodnodig, want de
komende jaren zullen relatief veel academisch opgeleide
leraren het onderwijs gaan verlaten. Tegelijkertijd zijn er
weinig jonge academisch opgeleide leraren beschikbaar
voor benoeming in het onderwijs. Met de educatieve
minor kunnen studenten tijdens hun bacheloropleiding
de bevoegdheid halen van leraar algemeen voorbereidend onderwijs. Hiermee kunnen ze aan de slag als
leraar op het vmbo theoretische leerweg en de onderbouw van havo en vwo.
De VVD-fractie juicht toe dat wij met de educatieve
minor een nieuwe manier mogelijk maken om leraar te
worden. In het schriftelijk verslag hebben wij een aantal
indringende vragen over dit voorstel gesteld. Die zijn wat
ons betreft adequaat beantwoord, waardoor ik hier mijn
instemming kan geven aan het wetsvoorstel. Het voorstel
past namelijk ook goed in een aantal van onze uitgangspunten.
In de eerste plaats past het wetsvoorstel goed in het
uitgangspunt van de VVD dat wij graag meer academici
voor de klas zien. Wij willen toegroeien naar een
systeem waarin het meer dan nu gebruikelijk is om als
docent een masteropleiding te hebben gevolgd. Aan
beide uitgangspunten draagt dit wetsvoorstel bij. Door
de educatieve minor kunnen studenten aan universiteiten
reeds in een vroeg stadium kennismaken met het vak

25 maart 2010
TK 68

68-5865

helemaal tijd wordt voor deze educatieve minor. Immers,
dan voegen wij iets wezenlijks toe aan de bachelormasterstructuur, waarbij ook studenten met een
bachelordiploma voor zichzelf een zelfstandige en
herkenbare positie op de arbeidsmarkt zouden moeten
verwerven.
De heer Jasper van Dijk (SP): Maar wat nu als die
educatieve minor/bachelorstudenten en masse niet
doorgaan naar die masteropleiding? Is het dan uitstekend volgens de VVD? Ziet de heer Harbers dat als een
kwaliteitsverbetering?

De heer J. J. van Dijk (SP)
© M. Sablerolle – Gouda

van leraar. Wij hopen natuurlijk dat dit smaakt naar meer
en dat de docenten die via een educatieve minor leraar
zijn geworden, op een gegeven moment hun carrière een
verdere impuls willen geven door een masteropleiding te
volgen. Via die carrièrestap kunnen ze dan ook in de
bovenbouw lesgeven. Eigenlijk zou de educatieve minor
dan ook goed passen in een andere wens van de VVD,
namelijk om iets van het oude aktensysteem weer in ere
te herstellen. Men herinnert het zich misschien nog wel:
een systeem waarin docenten via een verdere toegespitste vakstudie in deeltijd akten behalen die hun
verdere onderwijsbevoegdheden verschaffen. Het
stapelen van akten in eigen tempo zorgt ervoor dat
gemotiveerde en ambitieuze docenten op een meer
flexibele wijze onder behoud van hun eigen voorkeur
carrière voor de klas kunnen maken. Mede om die reden
juichen wij de komst van de educatieve minor toe. Oké,
het is iets heel anders, maar het heeft wel wat trekjes die
op zo’n systeem beginnen te lijken. Ik hoop dat de Raad
van State ongelijk krijgt en dat de staatssecretaris gelijk
krijgt; met andere woorden, dat de nieuwe mogelijkheid
geen verdringing betekent van de kopopleidingen, maar
dat uiteindelijk meer studenten via de route van de
educatieve minor en/of de master voor het onderwijs
zullen kiezen.
Maar het al dan niet doorstromen naar een master,
meteen na de bachelor of na een aantal jaren in het
onderwijs, is wat ons betreft wel de keuze van de student
of leraar zelf. De AOb, de onderwijsvakbond, stelt
bijvoorbeeld voor om het leraarschap op basis van een
educatieve minor voor een maximumtermijn van vijf jaar
toe te staan en te koppelen aan de verplichting om een
master te volgen. Dat zegt ook de heer Jasper van Dijk in
zijn amendement. De VVD is het daar niet mee eens. De
keuze om een master te volgen is aan de student of
leraar zelf. De beloning is er dan ook naar. Met een
master mag je ook in de bovenbouw van het havo of
vwo lesgeven, zonder die master niet. Dat zijn carrièreoverwegingen die iedereen voor zichzelf kan en mag
maken. Ik vind het zelfs een gemiste kans, bijvoorbeeld
van de AOb, om zo in het defensief te schieten. Als
vanuit die hoek letterlijk wordt gesteld dat noch de
samenleving, noch het bedrijfsleven de bachelor als een
volwaardig uitstroommoment ziet, dan denk ik dat het

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

De heer Harbers (VVD): Dan is het nog altijd de keuze
van die studenten zelf. Zoals ook in de nota naar
aanleiding van het verslag staat, zijn het wel docenten
die goed zijn opgeleid voor de taken die zij verrichten,
namelijk in de onderbouw van het havo en vwo en in het
vmbo theoretische leerweg. Zij hebben een aantal dingen
niet gedaan in hun opleiding, maar dat zijn wel die
dingen die hen voor de bovenbouw gekwalificeerd
zouden maken. Het zijn helemaal hun eigen carrièreoverwegingen hoe zij hun eigen vak vorm willen geven.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik snap dat de VVD de
keuzevrijheid van studenten hoog heeft staan, maar de
heer Harbers gaat eigenlijk helemaal mee in de retoriek
en het enthousiasme van de staatssecretaris dat het
allemaal geweldig is. Hij luistert helemaal niet naar de
kritiek op de werkvloer van de deskundigen die met deze
mensen werken. Bovendien lees ik dat zijn collega
mevrouw Dezentjé zegt dat elke docent eigenlijk een
eerstegraadsbevoegdheid zou moeten halen. Die garantie
geeft de heer Harbers helemaal niet, als hij hier
klakkeloos in meegaat.
De heer Harbers (VVD): Precies dat heb ik eerder al
gezegd. Het liefst hebben wij dat uiteindelijk iedereen uit
eigen motivatie daarvoor kiest. Wij kunnen de studenten
niet dwingen om uiteindelijk een master te volgen, deze
of welke andere master dan ook. Het is de eigen keuze
van de studenten en van de leraren om daartoe te
besluiten. Doen zij het niet, dan weten zij ook wat zij
missen. Dan zijn zij uitsluitend bevoegd om in de
onderbouw les te geven en is dat hun eindig carrièreperspectief in het onderwijs.
Met mijn opmerkingen over de bachelor-masterstructuur en het feit dat ik toejuich dat studenten met een
bachelordiploma ook een zelfstandige positie op de
arbeidsmarkt krijgen, kom ik bij het tweede uitgangspunt
van de VVD waarin dit wetsvoorstel goed past, te weten
dat leraren weer carrière moeten kunnen maken voor de
klas. Te veel leraren hebben nu het gevoel dat zij alleen
carrière kunnen maken als manager binnen de school. Te
veel jonge, enthousiaste leraren gaan na een aantal jaar
lesgeven naar het bedrijfsleven. Het toevoegen van een
educatieve minor kan een eerste stap betekenen op de
onderwijsladder, later gevolgd door de master, om op die
manier een verdere carrière vorm te geven. Ik denk dat
het ook zorgt voor een nieuwe instroom van studenten
die op dit moment helemaal niet kiezen voor het
onderwijs. Die kansen moeten wij zeker waarmaken.
Op dit punt heb ik overigens een vraag aan de
staatssecretaris. Het voorliggende voorstel spreekt over
de educatieve minor als een nieuwe mogelijkheid, te

25 maart 2010
TK 68

68-5866

Harbers
volgen voor studenten vanaf dit studiejaar en tijdens hun
bachelorfase. Begrijp ik het nu goed dat de mogelijkheid
niet openstaat voor studenten die hun bachelorfase
reeds hebben afgerond? Stelt u zich de situatie voor dat
een student een eerste bachelor heeft afgerond,
misschien nog de bachelorfase van een tweede studie
volgt of een andere masteropleiding als vervolg op de
bacheloropleiding. Ik maak uit het wetsvoorstel en de
beantwoording van de vragen op dat die studenten de
educatieve minor niet kunnen volgen. Dat zou echter
betekenen dat het effect van je bachelordiploma afhangt
van het min of meer toevallige moment waarop je dat
diploma hebt behaald, in het verleden of in de toekomst.
Is de staatssecretaris het niet met mij eens dat wij de
mogelijkheid van een educatieve minor eigenlijk ook
moeten openstellen voor studenten die hun bacheloropleiding nu al binnen hebben?
Naast deze vragen en opmerkingen kwam bij mij nog
de gedachte op dat het misschien juist ook voor het
voorbereidend beroepsonderwijs – en dan bedoel ik de
meer beroepsgerichte leerwegen – goed zou zijn als wij
ook daar nog eens kijken of wij een extra impuls kunnen
geven aan meer goed gemotiveerde en enthousiaste
docenten voor de klas. Is bijvoorbeeld wel eens
nagedacht over een soort educatieve minor in het hbo,
zodat je bijvoorbeeld met je hbo-bachelor elektrotechniek
en een soort educatieve minor voor de klas kunt staan?
Nu moet je nog een diploma hebben van een
eerstegraads- of tweedegraadsdocentenopleiding in het
vak waarin je lesgeeft. Hoe denkt de staatssecretaris
daarover? Ik ben benieuwd of hier al naar is gekeken?
Zou het niet lonen om ook daarover na te denken, zodat
wij ook het voorbereidend beroepsonderwijs in de
toekomst kunnen voorzien van meer en betere docenten?
Ik rond af. De VVD-fractie staat positief tegenover dit
wetsvoorstel. Voor de aantrekkelijkheid van een loopbaan
in het onderwijs moeten heel veel zaken goed geregeld
zijn. Wij noemden in onze schriftelijke inbreng bijvoorbeeld ook het beloningsgebouw, de carrièremogelijkheden en loon naar prestatie. Ik hoop ook dat wij over een
aantal jaren kunnen concluderen dat datgene wat wij
allemaal willen, namelijk meer goed gemotiveerde en
enthousiaste leraren die bewust kiezen voor een carrière
in het onderwijs, met dit voorstel weer een extra impuls
krijgt.
©
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Mevrouw de
voorzitter. Mijn stem is niet vanuit emotie met dit
wetsvoorstel een beetje minder stabiel, maar dat komt
meer door een verkoudheid die op dit moment op mijn
stembanden slaat.
De voorzitter: Mijn moeder zei altijd dat je dan je stem
moet sparen.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik vind dat je dat
soort opmerkingen af en toe ook moet logenstraffen en
zal nu een speech à la Castro gaan afsteken.
In het rapport van de heer Rinnooy Kan uit 2007 wordt
helder aangegeven dat binnen een periode van zeven
jaar ongeveer driekwart van de docenten uit het
onderwijs zou vertrekken. Van de mensen die op dat
moment voor de klas stonden en in het onderwijs actief
waren, zou binnen zeven jaar 75% naar een andere plek

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

gaan. Zij zouden in het bedrijfsleven een baan hebben
gevonden of zij zouden gepensioneerd zijn dan wel met
de VUT zijn gegaan. Nu is dat allemaal wat vertraagd
door de economische crisis, maar het beeld is nog
steeds een beeld dat ertoe leidt dat wij op termijn echt
een kwantitatief en kwalitatief tekort krijgen.
Er is op dat moment ook voorgesteld om een aantal
onorthodoxe maatregelen te nemen om ervoor te zorgen
dat wij aan de ene kant docenten in het onderwijs
houden en aan de andere kant het aantrekkelijker maken
voor mensen om in het onderwijs actief te worden. Bij
dat eerste geldt in belangrijke mate de lerarenbeurs.
Daar geldt ook het systeem van de functiemix waarmee
wij geprobeerd hebben om het aantrekkelijker te laten
zijn om in het onderwijs actief te blijven. Aan de andere
kant hebben wij bijvoorbeeld de pilot Eerst de Klas, een
initiatief om ervoor te zorgen dat mensen die misschien
niet automatisch voor het onderwijs zouden hebben
gekozen, toch eerst een aantal jaren in het onderwijs
actief te laten zijn. In dat kader is ook de educatieve
minor op tafel gelegd.
Wij denken dat die educatieve minor een goed
instrument kan zijn om mensen ertoe te verleiden om in
het onderwijs actief te worden. Tegen mensen wordt
gezegd: hier ligt een gigantisch mooie uitdaging; wij
bieden de mogelijkheid om op een laagdrempelige
manier met het onderwijs in aanraking te komen en wij
hopen dat je daar zo enthousiast over zult zijn dat je
daarna ook de volledige masteropleiding wilt gaan
volgen. Er is in dit geval absoluut geen sprake van
kwalitatieve achteruitgang of downgrading, zoals dat dan
zo mooi wordt genoemd door sommige organisaties. De
vakinhoudelijke kennis van degene die dit gaat doen, is
immers exact hetzelfde als van iemand die uiteindelijk
zijn eerstegraads gaat halen. Het enige wat je kunt
zeggen, is: ze hebben minder ervaring op het educatieve
terrein, ze hebben minder ervaring opgedaan met
lesgeven. Daarom wordt er ook voor gekozen om ze op
dat terrein niet in aanraking te laten komen met de
meest kwetsbare leerlingen. Dat zijn de leerlingen op een
lager niveau dan vmbo theoretische leerweg. Daar
mogen ze dus niet voor de klas staan. Verder mogen ze
ook niet in dat hogere segment van de bovenbouw van
het havo en het vwo komen. Wat dat betreft is het dus
een andere bevoegdheid, die uitstekend past bij de
kennis en de deskundigheid die zij op dat moment
hebben gekregen.
Er is bovendien gezegd dat er heldere afspraken
gemaakt worden tussen de universiteiten en de
vo-scholen. Die vo-scholen zullen er namelijk voor
moeten zorgen dat toekomstige leraren goed begeleid
worden en dat ze uiteindelijk ook de deskundigheid
krijgen om hun werk goed te doen. Er ligt dus ook een
zware verantwoordelijkheid bij de vo-scholen om ervoor
te zorgen dat dit een groot succes zal worden. Stel dat
een student een school binnenkomt en die educatieve
minor heeft gedaan, maar onvoldoende begeleiding
krijgt, waardoor het uiteindelijk mislukt. Je weet dan
zeker dat je zo’n persoon voor immer kwijt bent voor het
onderwijs. Die vo-scholen hebben dus een zware
verantwoordelijkheid en voelen ook ragfijn aan dat het
verstandig is om die mensen op een goede manier te
begeleiden. In tegenstelling tot een aantal andere
partijen in de Kamer heeft de CDA-fractie daar wel
vertrouwen in.

25 maart 2010
TK 68

68-5867

Jan Jacob van Dijk
Dit wetsvoorstel is een uniek wetsvoorstel, omdat we
al met een aantal zaken begonnen zijn terwijl de
wettelijke basis daarvoor nog niet definitief geregeld
was. Deze kwestie is expliciet in de Kamer aan de orde
geweest en een overgrote meerderheid van de Kamer
heeft toen gezegd dat we dit moesten gaan doen. Dat
alleen al was een voldoende argument om te besluiten
om hen die deze opleiding al gedaan hadden, niet in de
kou te laten staan – zoals de SP zou willen – door dit
controversieel te verklaren. Ik ben blij dat de Kamer de
ruimte heeft gekregen om dit wetsvoorstel vandaag te
behandelen.
Ik heb nog een opmerking die ik met name richt aan
de AOb en de SP. Partijen die het hardst roepen dat er
geen onbevoegde docenten voor de klas mogen komen
te staan, zijn ook de partijen die het meest verzaken in
het aanleveren van concrete oplossingen voor het
lerarentekort. In de termijn van de heer Jasper van Dijk
heb ik al geprobeerd om boven tafel te krijgen wat de
concrete maatregelen van zijn zijde zijn, maar ik heb toen
slechts platitudes gehoord, bijvoorbeeld dat de kwaliteit
van onderwijs hoog in het vaandel moet staan en dat
soort dingen. Ik heb echter niet gehoord welke concrete
maatregelen hij op tafel gaat leggen om ervoor te zorgen
dat zowel de kwaliteit van het onderwijs als het
lerarentekort wordt aangepakt. Hoewel mevrouw
Besselink en ik er allebei naar gevraagd hebben, hebben
we daar tot op dit moment nog geen antwoord op
gekregen.
De voorzitter: We moeten niet de discussie overdoen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Nee. Het gaat overigens
heel goed met de stem van de heer Jan Jacob van Dijk,
moet ik vaststellen.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Het gaat steeds
beter als ik u zie.
De voorzitter: Maar mijnheer Jasper van Dijk, u bent
vanuit uw beweging solidair. Ik dacht dus: ik help het u
onthouden.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ja. Ik was ook helemaal
niets van plan, maar ik word hier zo direct aangesproken! Het is echt een uitnodiging eerste klas. Als je een
wetsvoorstel indient dat hevig onder vuur ligt in het
onderwijs en dat door opleiders, docenten, vakbonden
en vakverenigingen ernstig in twijfel wordt getrokken,
moet je natuurlijk wel heel hoog van de toren gaan
blazen om alsnog te laten zien hoe geweldig je het vindt.
U mag hier enthousiast zijn, mijnheer Jan Jacob van
Dijk, en u mag het allemaal geweldig vinden, maar u
kunt niets beginnen tegen de gefundeerde kritiek van de
vakverenigingen, van de vakbonden en van diverse
hoogleraren en opleiders die ik deze week nog heb
gesproken. Zij hebben gezegd dat de educatieve minor
niet voldoende is voor een volwaardige bevoegdheid. U
kunt dat negeren, maar dat wil ik bij dezen wel graag
vaststellen.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Wellicht is het ook
handig om dan even te definiëren wat ″de vakbonden″
zijn. Door wat u zegt, lijkt het dat de AOb de enige
vakbeweging in Nederland is, maar het CNV heeft hier
geen moeite mee en vindt dat men hiermee door zou

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

kunnen gaan. Bovendien: als je twee wetenschappers bij
elkaar zet, heb je drie verschillende meningen. Toevallig
weet ik daar iets van af. Ik ben dus niet heilig overtuigd
van de juistheid van de mening van een wetenschapper.
Het gaat mij erom dat dit voorstel een goede basis zou
kunnen bieden om het kwantitatieve en kwalitatieve
tekort op te lossen. Ik heb daar een aantal randvoorwaarden aan verbonden, bijvoorbeeld dat ervoor gezorgd
moet worden dat die mensen goed begeleid worden in
de school. Ik noem straks nog een paar andere elementen waarop hopelijk ook een positieve reactie wordt
gegeven. Ik maak bezwaar tegen uw verhaal dat deze
personen over onvoldoende vakkennis beschikken om
onderwijs te kunnen geven in de onderbouw van het
algemeen vormend onderwijs. Het is alleen voor die
groepen een bevoegdheid. Hun deskundigheid en kennis
zijn ook voldoende om dit te doen. Daar wordt niet aan
getwijfeld. U kunt hard roepen dat daar wel aan wordt
getwijfeld, maar dat is op dit moment niet het geval.
De heer Jasper van Dijk (SP): Kijk, als je aarzelt over de
juistheid van een voorstel, ga je altijd wat harder praten.
Dat is typisch. Bovendien is het grappig dat de heer Jan
Jacob van Dijk in het rijtje van critici alleen de vakbonden noemt. Ook het CNV en hoogleraren hebben
namelijk zeer fundamentele kritiek geuit op dit punt, niet
alleen de Algemene Onderwijsbond. De vakverenigingen
noemt de heer Jan Jacob van Dijk echter niet in zijn
rijtje. De maatschappijleraren, de natuurkundeleraren, de
aardrijkskundeleraren enzovoorts, zeggen allen dat zij
commentaar mochten leveren op dit voorstel, maar zij
mochten niet zeggen of het überhaupt wel wenselijk was.
Het was een voldongen feit. Er is dus ook helemaal geen
draagvlak voor dit voorstel. Ik wil hier toch even laten
vastleggen dat het CDA nooit veel heeft gehad met het
creëren van draagvlak.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Op het moment dat
om commentaar wordt gevraagd, staat het iedereen
altijd vrij om aan te geven dat men bezwaar heeft tegen
het voorstel. Dat hebben de vakverenigingen schijnbaar
niet gedaan. Zij hebben alleen commentaar geleverd op
een aantal onderdelen waarvan zij vonden dat het beter
zou kunnen. Dat lijkt mij op zich een heel goede basis
om dingen te gaan doen. Daarnaast vind ik het eerlijk
gezegd nogal ver gaan om mij te verwijten dat wij
onvoldoende aandacht hebben geschonken aan
draagvlak in het onderwijs of überhaupt bij voorstellen.
De heer Jasper van Dijk (SP): De heer Jan Jacob van
Dijk kan nu toch luisteren? Hij kan vandaag toch zeggen
dat hij luistert naar de vakverenigingen van leraren die
zeggen dat je dit niet moet doen? De heer Jan Jacob van
Dijk beweert alleen maar: zij hebben het toen niet
gezegd. Ik vertel het hem nu. Ik vertel nu dat zij het geen
goed voorstel vinden. Gaat hij daarnaar luisteren of niet?
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik vind het wel een
heel gevaarlijke redenering om van alles wat de heer
Jasper van Dijk zegt, te moeten geloven dat het de juiste
mening is. De vakverenigingen hadden toen de
gelegenheid om helder aan te geven ″hoe en wat″. Zij
hebben gezegd: dit is het commentaar dat wij hierop
hebben. Daarmee is aangegeven dat zij het wat dat
betreft ondersteund hebben.

25 maart 2010
TK 68

68-5868

Jan Jacob van Dijk
Een belangrijk element in deze discussie is het
volgende. Hoe zorg je er nou voor dat deze mensen, die
voor het eerst in aanraking komen met onderwijs of
kunnen snuffelen aan hoe je in het onderwijs aan het
werk zou kunnen gaan, deze masteropleiding uiteindelijk
ook gaan doen? Ik sluit mij aan bij de redenering die de
heer Harbers namens de VVD naar voren heeft gebracht.
Een van de elementen van het rapport-Rinnooy Kan is
dat mensen het onderwijs verlaten omdat er onvoldoende toekomstperspectief of carrièreperspectief is.
Men kwam binnen op een functie en dat was negen van
de tien keer ook de eindfunctie, tenzij je de richting van
het management op wilde gaan. Het aantrekkelijke van
dit voorstel is dat je binnenkomt in de onderbouw van
het algemeen vormend onderwijs en daar les mag gaan
geven. Als je ook in de bovenbouw aan het werk wilt
gaan, is dat prima. Je wordt daartoe uitgedaagd en
uitgenodigd, door uiteindelijk ook een masteropleiding te
gaan volgen. Wat is nou een beter instrument om een
toekomstperspectief en een carrièreperspectief op tafel te
kunnen leggen? Ook om die reden denken wij dat het
voorstel zoals dat nu op tafel wordt gelegd, een heel
goed voorstel is. De minister heeft echter afspraken
gemaakt met de VO-raad, dat zij uiteindelijk wil dat een
groter aantal van deze mensen die stap ook gaat zetten.
Hoe gaat zij precies deze afspraken monitoren? Hoe gaat
zij daarvoor zorgen? Ik denk namelijk dat het goed is, om
het tekort aan eerstegraadsleraren te kunnen bestrijden,
dat zo veel mogelijk van deze studenten uiteindelijk die
masteropleiding gaan doen. Ik wil ze niet verplichten. Die
gedachte komt nog een beetje voort uit een trotskistische
filosofie, dat je namelijk van bovenaf oplegt hoe het
moet gebeuren en dat iedereen dan volgt. Dat is niet
direct de filosofie die wij erop nahouden.
Ik heb drie vragen. Aan de opmerkingen over waar in
de komende jaren de grote tekorten te verwachten zijn, is
een tabel gekoppeld. Opvallend is dat er voor heel veel
tekorten een oplossing is gevonden, maar niet voor de
zorg. De staatssecretaris schrijft dat in de komende
periode ook voor de vakken omtrent zorg in het
onderwijs behoorlijke tekorten worden verwacht. In de
tabel staat echter geen enkele keer een opleiding die
hierbij iets kan betekenen. Heb ik iets gemist? Is er geen
opleiding die iets kan betekenen? Of verwacht de
staatssecretaris er helemaal niets van?
De heer Harbers heeft een vraag gesteld waarbij ik mij
aansluit. Stel dat iemand een bacheloropleiding heeft
gevolgd, nu bezig is met een masteropleiding en alsnog
een educatieve minor wil volgen. Die vraag hebben wij
gesteld in het verslag en het antwoord is: het kan niet.
Natuurlijk kunnen hieraan allerlei technische problemen
ten grondslag liggen, maar ik wil graag weten waarom
de staatssecretaris niet wil nadenken over de vraag hoe
zij ervoor kan zorgen dat deze mensen op de een of
andere manier toch de gelegenheid krijgen om voor de
klas te gaan staan zonder dat zij alsnog, na bijvoorbeeld
hun research master of een andere master, een volledige
educatie master moeten halen. Wil de staatssecretaris
toelichten hoe zij hiermee denkt om te gaan?
Tot slot vraag ik aandacht voor een wat gevoeliger
onderwerp, namelijk de vraag hoe wij ervoor zorgen dat
de bevoegdheid en kwaliteit van de zittende en nieuwe
docenten op peil blijven. In het rapport van de
commissie-Rinnooy Kan wordt in dit kader voorgesteld
dat er een lerarenregister wordt ingesteld. Destijds is
ervoor gepleit om dit privaatrechtelijk te regelen.

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

Inmiddels is men daar al tweeënhalf jaar mee bezig en er
is nog steeds geen register. Ik acht het van groot belang
dat zo’n lerarenregister zo snel mogelijk wordt ingesteld.
Ik zie echter allemaal e-mails passeren van organisaties
die ruzie met elkaar hebben over de vraag wie nu wat
precies zou mogen doen. Toch zou ik graag zien dat het
lerarenregister er op 1 augustus 2010 ligt. Als dit niet het
geval is, zou de staatssecretaris stappen moeten
ondernemen en er misschien zelfs voor moeten kiezen
om het dan maar publiekrechtelijk te doen.
Hoe zorgen wij ervoor dat de docenten die nu voor de
klas staan, blijven doorgaan met deskundigheidsbevordering? 10% van de onderwijstijd is gereserveerd voor
deskundigheidsbevordering, maar ik krijg te veel
signalen en ik hoor te vaak dat mensen daar niets mee
doen en dat zij daarmee niet bezig zijn. Hoe kan de
staatssecretaris bevorderen dat hierin verandering komt?
Overigens doe ik een oproep aan het onderwijspersoneel
om gebruik te maken van de mogelijkheden voor
deskundigheidsbevordering. De lerarenbeurs schijnt een
groot succes te zijn, maar die andere 10% moet veel
beter en nuttiger worden gebruikt.
©
De heer Van der Vlies (SGP): Mevrouw de voorzitter.
Het is al weer even geleden dat het sombere bericht over
de omvang en de kwaliteit van het toekomstige
lerarenkorps ons bereikte in het rapport Leerkracht.
Daarna is er een actieplan LeerKracht uitgerold en
terecht. Vandaag bespreken wij een deeloplossing voor
dit probleem, namelijk dat van de educatieve minor.
In het voorliggende wetsvoorstel is de spanning
tussen kwaliteit en kwantiteit duidelijk aanwezig. De
versoepelingen en nieuwe mogelijkheden staan duidelijk
in het licht van het naderende tekort aan leraren. Zonder
dit tekort zouden wij niet snel spontaan tot dit voorstel
gekomen zijn. De belangrijkste vraag blijft nu, hoe ver wij
in ons streven naar kwantitatieve vergroting kunnen
gaan zonder de kwaliteit in gevaar te brengen.
Voor de SGP-fractie is het uitgangspunt helder. Als
studenten leraar willen worden, moeten zij een stevige
vakinhoudelijke basis hebben. Dit betekent dat in veel
gevallen minimaal een bachelor moet zijn behaald. Als
wij zelfs daarop zouden beknibbelen, brengen wij de
kwaliteit in gevaar. Ook mag niet de indruk ontstaan dat
het onderwijs een sector is waar je zomaar kunt inrollen,
omdat er nauwelijks eisen zijn. Hoe kijkt de staatssecretaris hier tegen aan? Zij stelt terecht dat de educatieve
minor voldoet aan de eisen voor de tweedegraadsopleiding, maar zij moet toch ook erkennen dat de vakinhoud
komt te lijden onder het feit dat 30 studiepunten aan
didactiek worden besteed? Dat is toch niet gering. Als zij
stelt dat dit voor de onderbouw niet problematisch is,
waarom was het dat tot op dit moment dan wel?
Werving van meer leraren is de komende jaren
natuurlijk van groot belang. Mijn fractie staat er volstrekt
achter dat wij daarmee bezig zijn. Het is belangrijk om te
zoeken naar creatieve oplossingen die op de lange
termijn geen negatieve effecten sorteren. Bij het werven
van nieuwe studenten voor het onderwijs dienen verder
wel de randvoorwaarden van de verhoging van status en
kwaliteit van de leraar in beeld te blijven. Ik hoop dat de
staatssecretaris dit uitgangspunt deelt.
Mijn fractie heeft destijds helaas niet kunnen
deelnemen aan het overleg waarin groen licht werd

25 maart 2010
TK 68

68-5869

Van der Vlies
gegeven aan de educatieve minor. Ook heeft mijn fractie
de motie van het lid Van Dijk van de SP-fractie niet
gesteund. Mijn fractie vond het geen verstandig idee om
helemaal te stoppen met de educatieve minor. Er dient
een mogelijkheid te zijn, mits de voorwaarden helder zijn
en er een incentive blijft om de door ons gewenste
kwaliteitsslag te maken.
Voor de SGP-fractie is de leraar die een bachelor met
een educatieve minor heeft gehaald, geen structurele
oplossing. Deze opleiding moet een opstapje zijn naar
een betere kwalificatie. Wij moeten garanderen dat de
reductie van vakinhoud in de bachelor op termijn wordt
gecompenseerd. Daarom heeft de SGP-fractie een
amendement ingediend waarin het behalen van een
master binnen twee jaar verplicht wordt gesteld, met een
verlenging van maximaal nog eens twee jaar. In totaal
kom je dan uit op vier jaar. Hiermee wordt aangesloten
bij bepalingen in de wet voor het voldoen aan de
onderwijsbevoegdheid, want op deze manier is het ook
nu geregeld.
Het levert bovendien geen problemen op, aangezien
de ervaring leert dat vrijwel alle bachelors doorstromen
naar een master. Overigens staan natuurlijk ook andere
mogelijkheden om te voldoen aan de bevoegdheidseisen
gewoon open, bijvoorbeeld de tweedegraadsopleiding.
Graag verneem ik de reactie van de staatssecretaris. Is zij
ook van mening dat wij moeten garanderen dat er geen
reservoir ontstaat aan leraren die enkel een bachelor met
educatieve minor bezitten?
Er is een vraag blijven liggen over de winst die met de
educatieve minor wordt geboekt. Leerlingen kunnen na
drie jaar bachelor les gaan geven. Als ze eerst een
reguliere bachelor volgen en daarna een lerarenopleiding, kunnen ze na vier jaar les gaan geven. De winst is
in dit geval dus slechts één jaar. Dat lijkt niet veel zoden
aan de dijk te zetten, terwijl er wel een risico aan kleeft.
Hoe ziet de staatssecretaris dit? Kunnen wij die vertraging met één jaar niet accepteren, gezien de lange
termijn waarover de gevolgen worden uitgesmeerd?
Mevrouw Besselink (PvdA): Wat is volgens de heer Van
der Vlies de meerwaarde van de educatieve minor?
Waarom zou een student met andere woorden niet
onmiddellijk kiezen voor de eerstegraadslerarenopleiding? Dat is toch zeker ongeveer hetzelfde? Wat is ten
slotte die extra mogelijkheid om kennis te maken met het
onderwijs?
De heer Van der Vlies (SGP): Die extra mogelijkheid om
kennis te maken met het onderwijs ondersteunt mijn
fractie, maar dan wel met het perspectief op een totale
kwalificatie. Dat is eigenlijk de essentie van onze
opvatting. Het verschil tussen het amendement en de
oude gang van zaken is dat je volgens mijn amendement
de opleiding moet afmaken, voordat je de bevoegdheid
kunt halen. Als je eerder het onderwijs binnenstapt, ben
je onbevoegd, terwijl je in het geval van de educatieve
minor voor dat deel bevoegd bent. Dat is het verschil.

verschillen in de terminologie zitten. De heer Jasper van
Dijk spreekt namelijk over een educatieve master, terwijl
ik het heb over een master die vakinhoudelijk in het
verlengde ligt van de bachelor, maar dan uiteraard wel
met die educatieve aantekening.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Als wij uw
amendement zouden volgen, dan ...
De heer Van der Vlies (SGP): Dat zou verstandig zijn.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): U moet dat
natuurlijk wel zeggen, want anders zou u uw eigen
amendement ondermijnen. Stel dat wij dat amendement
volgen. Als iemand na vier jaar toch niet de master
behaald heeft, wat is dan de consequentie?
De heer Van der Vlies (SGP): Inderdaad loopt de
benoeming dan af, want het bevoegde gezag heeft niet
meer de mogelijkheid om zo iemand te benoemen. De
benoeming was immers tijdelijk, voor twee jaar,
eventueel te verlengen met nog een periode van twee
jaar. Dat is het eind. Als iemand daarna toch blijft, geeft
hij onbevoegd les. Daarvan zijn wij geen van allen
voorstander.
De heer Jasper van Dijk (SP): Allereerst complimenteer
ik de heer Van der Vlies die met dit amendement
aangeeft wel om onderwijskwaliteit te geven, in
tegenstelling tot het CDA. Ter aanvulling vermeld ik dat
mijn amendement ook regelt dat de student een
educatieve master moet halen in het domein van de
gekozen educatieve minor. Verder zie ik grote overeenkomst, behalve bij de termijn. Wellicht worden wij het
nog eens over een samenvoeging.
De heer Van der Vlies (SGP): Ik heb het amendement
voorbereid, niet wetend dat de heer Jasper van Dijk met
iets vergelijkbaars bezig was. Zo werken die dingen. Die
amendementen komen dan ongeveer tegelijk in de
Kamer aan, zij het dat zich in de nummering wel een
volgorde van binnenkomst aftekent. Ik wist het echter
niet. Laten wij even kijken wat wij verder hiermee doen.
Ik ben uiteraard in voor elk coöperatief en constructief
overleg.
©

De heer Van der Vlies (SGP): U merkt terecht op dat er

De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. In Finland is er
geen lerarentekort. Slechts één op de tien aanmeldingen
voor een opleiding tot docent wordt geaccepteerd.
Daarvan kunnen wij in Nederland alleen dromen op dit
moment. Van alle sectoren heeft het onderwijs namelijk
de oudste werknemers, zoals ik las in de nota Werken in
het onderwijs. 25% van de leraren is ouder dan 50 jaar.
Over een paar jaar zal daarom de grote exodus van de
babyboomers beginnen. Die grote exodus is niet alleen
getalsmatig een probleem, want de tekorten nemen
daardoor ook kwalitatief toe. Er staan steeds minder
academici voor de klas. In 2006 was nog 45% een
eerstegraadsdocent. In 2008, slechts twee jaar later, is
dat percentage gedaald naar 40,8.
Het kwalitatieve en kwantitatieve lerarentekort baart
ons allen zorgen. Daarover zijn wij het snel eens. Wij zijn
het bovendien eens over het feit dat goed onderwijs
staat of valt met de kwaliteit van de docent. Er is één

Tweede Kamer

25 maart 2010
TK 68

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): De termijn is dus
het essentiële verschil tussen het voorstel van de heer
Jasper van Dijk en uw voorstel? Hij stelt namelijk een
termijn van vijf jaar voor en u een termijn van vier jaar.
Of zijn er nog meer verschillen?

Benoeming tot leraar

68-5870

Dibi
doorslaggevende factor voor de kwaliteit van onderwijs,
namelijk de kwaliteit van de juf, de meester of de
leerkracht. Je kunt urenlang filosoferen over wat een
goede leraar uitmaakt. Niet elke leraar met de juiste
papieren is een goede leraar, terwijl een leraar die
volgens de wet niet bekwaam wordt geacht dat juist wel
kan zijn. De leraar staat namelijk aan het roer van een
leerproces dat zich niet laat vangen in een economisch
model. Ik ben dan ook heel erg benieuwd naar en
bezorgd over de resultaten die de werkgroep volgende
week presenteert met als doel 20% te bezuinigen door de
arbeidsproductiviteit in het onderwijs te vergroten. Dit
lijkt buiten de orde, maar is dat natuurlijk niet. Wij
kunnen namelijk van alles verzinnen om het lerarentekort
aan te pakken. Het is in ieder geval geen oplossing om
van een school een soort productiefabriek te maken.
Het is vandaag de vraag of de educatieve minor wel
een oplossing is voor zowel het kwantitatieve als het
kwalitatieve lerarentekort. De staatssecretaris – of moet ik
inmiddels minister zeggen? – denkt van wel. In verschillende debatten heeft zij bevlogen betogen gehouden
over hoe de educatieve minor kan bijdragen tot meer
academici voor de klas. Zij is ervan overtuigd dat een
bacheloropleiding voldoende basis biedt om in de mavo,
het vmbo-t, en in de onderbouw van de havo en het vwo
voor de klas te staan. Let wel, in geen enkel ander land
ben je na drie jaar bachelor hiertoe bevoegd.
De staatssecretaris is bovendien ervan overtuigd dat
deze bachelors min of meer vanzelf zullen doorstuderen
om ook de bevoegdheid voor eerstegraadsdocent te
behalen. Waarop baseert de staatssecretaris dit? Ik heb al
in eerdere debatten aangegeven dat de GroenLinksfractie daar sceptischer tegen aankijkt. Die scepsis heeft
de staatssecretaris in haar reactie op de Raad van State
en in de nota naar aanleiding van het verslag niet
weggenomen, sterker nog, die is groter geworden. Ik kan
mij niet aan de indruk onttrekken dat de staatssecretaris
het zich een beetje te comfortabel heeft gemaakt in de
ruime steun die zij geniet in de Tweede Kamer. Doordat
de fracties van de VVD, het CDA en de PvdA best wel
kritiekloos en jubelend zijn over het wetsvoorstel, is de
kans dat wij de staatssecretaris kunnen dwingen om een
aantal strikte randvoorwaarden te stellen, veel kleiner
geworden. Ik hoop dat de woordvoerders van de
bovengenoemde fracties het de staatssecretaris toch nog
moeilijker gaan maken. De commissie-Dijsselbloem heeft
immers wel uitgewezen dat wij over het wat gaan en dat
de kerntaak van de overheid, te weten toezien op de
kwaliteit van het onderwijs, te lang is verwaarloosd. Dit
gaat precies daarover! De educatieve minor heeft heel
erg te maken met de kwaliteit van het onderwijs.

De heer Dibi (GroenLinks): Dat is toevallig net het
volgende blokje, dus ik ga daar gewoon mee verder.
Er is discussie geweest over het mogelijk controversieel verklaren van dit wetsvoorstel. Ik was daar geen
voorstander van. Immers, er zijn al studenten bezig of
zelfs al afgestudeerd. Deze studenten hebben recht op

duidelijkheid. Dat betekent wat mij betreft echter niet dat
we klakkeloos kunnen instemmen met het wetsvoorstel
dat nu voorligt. Ik doe er nog een schepje bovenop: de
SP-fractie heeft ook al een keer een motie ingediend om
de hele educatieve minor af te blazen. Daar heb ik ook
tegen gestemd. Er lag toen nog niet eens een definitieve
wetstekst. Uiteindelijk moeten wij ons allemaal gaan
beraden op het aankomende lerarentekort en op de
vraag welke stappen een bijdrage kunnen leveren aan de
oplossing daarvan. Dit zou misschien wel eens een
oplossing kunnen zijn, althans een van de deeloplossingen.
Ik heb er nog wel een aantal kritische vragen over en
hoop dat de staatssecretaris er open voor staat om met
de Kamer een aantal zaken te regelen. Het grootste punt
van zorg voor mijn fractie – en gezien de nota naar
aanleiding van het verslag zeker niet van mijn fractie
alleen – is dat het kabinet wel erg vertrouwt op de
scholen en universiteiten om ervoor te zorgen dat de
bachelors doorstromen naar de wetenschappelijke
masteropleiding. De inzet is altijd geweest dat we meer
eerstegraders voor de klas krijgen. Wat ons betreft moet
dat niet alleen in de bovenbouw van het havo en het
vwo – dit is voor ons echt een hard punt – maar
misschien ook juist wel in de onderbouw van het vmbo
en in de onderbouw van havo en vwo. Daar hebben we
op dit moment namelijk de meeste onbevoegde
docenten. Al deze kinderen verdienen de best
geschoolde leraar.
De ambitie om meer eerstegraders voor de klas te
krijgen, wordt te vrijblijvend ingevuld. Ten eerste heeft
het kabinet er niet voor gekozen om eerstegraders
automatisch beter te belonen zoals de heer Rinnooy Kan,
naar wie eerder is verwezen, adviseerde. GroenLinks
heeft het altijd betreurd dat die koppeling is losgelaten
en dat die beslissing wordt overgelaten aan onderwijsbestuurders. Ten tweede laat de staatssecretaris ook met dit
wetsvoorstel de kans lopen om er echt voor te zorgen
dat er meer eerstegraders voor de klas komen. Ze heeft
slechts de ambitie dat de studenten die hun educatieve
minor halen, doorstromen naar een wetenschappelijke
master of een opleiding. Dat vinden wij te vrijblijvend en
wel om meerdere redenen. Ik noem er vier. De staatssecretaris geeft aan dat op dit moment bijna alle bètastudenten doorgaan voor een master. Dat klopt, maar dat
kan natuurlijk veranderen nu de educatieve minor wel
rechtstreeks opleidt voor een relevante een veelgevraagde arbeidsmarktpositie. Graag een reactie.
Bovendien denkt de staatssecretaris een beetje te
gemakkelijk over de mogelijkheden om naast een zware
lerarenbaan een extra studie te doen. Een beginnend
leraar heeft het namelijk zwaar. Er is afgesproken dat de
startende leraar goede begeleiding krijgt en minder dan
20% les hoeft te geven voor de duur van één jaar. We
willen niet dat de vlucht die we nu heel erg zien bij
nieuwe leraren, toeneemt en dat zou nog wel eens een
zwak punt kunnen zijn van het voorliggende wetsvoorstel. De staatssecretaris heeft vooralsnog geen informatie
over hoe dat in de praktijk werkt. Kunnen wij die
informatie wel tegemoet zien? Gelukkig is de lerarenbeurs een groot succes, maar die regeling loopt af. In
reactie op de Raad van State geeft de staatssecretaris
aan dat er een nieuwe subsidieregeling komt. Graag
meer informatie daarover. Wanneer kunnen wij die
verwachten? Hoeveel leraren kunnen daar een beroep op
doen?

Tweede Kamer

25 maart 2010
TK 68

De heer Jasper van Dijk (SP): De heer Dibi heeft gelijk:
de fracties van het CDA, de PvdA en de VVD hobbelen
kritiekloos en juichend achter de staatssecretaris aan.
Toen wij echter dit onderwerp controversieel hadden
kunnen verklaren, was de heer Dibi zelf ook kritiekloos,
terwijl hij nu allerlei goede punten aanspreekt. Kan hij
dat nog toelichten?

Benoeming tot leraar

68-5871

Dibi
De lerarenbeurs is wel een groot succes, maar het
uitgeven van het geld uit de potjes voor scholing door
bestuurders is dat zeker niet. Dat is al heel erg lang zo.
Wat voor actie wil de staatssecretaris op dat punt
ondernemen?
De kwaliteit van het onderwijs is mijn fractie te
dierbaar voor de vrijblijvendheid die de staatssecretaris
tentoonspreidt. De creatieve oplossing van de educatieve
minor moet er niet toe leiden dat we lagere kwaliteitseisen accepteren. Inderdaad, de indruk moet niet gewekt
worden dat je in het onderwijs lekker kunt instromen
zonder dat er heel strenge eisen worden gesteld. Daarom
steun ik zowel het amendement van de heer Jasper van
Dijk als dat van de heer Van der Vlies van harte. Ik hoop
dat zij hun twee amendementen kunnen laten opgaan in
één amendement en dat ook andere woordvoerders
bereid zijn om daarin mee te gaan. Ik snap namelijk echt
niet wat erop tegen is om tegen bachelorstudenten te
zeggen dat zij binnen vijf jaar ook hun master moeten
halen. Wat is daarop tegen? Het is toch niet meer dan
normaal dat wij als overheid die kwaliteitseis durven te
stellen? Dat is toch het wat? Daarvoor zijn wij hier toch?
Een ander punt van zorg is dat de educatieve minor
opleidt tot leraar algemeen voortgezet onderwijs. De
staatssecretaris hoopt dat er daardoor uiteindelijk meer
eerstegraders voor de klas komen. Nu vind ik het zo
jammer dat het vmbo, behalve de theoretische leerweg,
en het mbo wederom buiten schot blijven. Juist daar zijn
de beste leraren nodig, zoals ik eerder heb gezegd. Juist
daar hebben leraren veel meer vaardigheden dan kennis
alleen nodig. In de huidige lerarenopleiding wordt
daaraan veel te weinig aandacht besteed. Daarom wil ik
een suggestie doen. Is de staatssecretaris bereid om met
het onderwijsveld – dan bedoel ik niet alleen de
werkgevers, zoals de staatssecretaris het onderwijsveld
vaak interpreteert, maar alle onderwijsorganisaties – in
gesprek te treden over de vraag of er een aparte
opleiding moet komen voor het vmbo? Dat kan een
minor of een master aan het hbo of de universiteit of wat
dan ook zijn. Het moet in ieder geval een opleiding zijn
die zich volledig richt op het vmbo. De docenten op die
scholen hebben namelijk allerlei extra kwaliteiten nodig
om met die doelgroep mee te gaan. Ik overweeg om het
initiatief te nemen, maar volgens mij is de staatssecretaris op dit punt ook wel bereidwillig. Ik kijk uit naar haar
reactie.
Ik rond af. Zoals ik in het begin zei, hebben ze in
Finland geen lerarentekort. Het is mijn vaste overtuiging
dat dit mede te danken is aan het feit dat Finse leraren
vertrouwen genieten van hun bestuurders, beleidsmakers
en politici. Leraren hebben daar veel invloed op de
lessen die ze geven. Zij hebben amper papierwerk en
hoeven niet uren te vergaderen. Dat vertrouwen
verdienen de Nederlandse leraren ook. Daarvoor is wel
nodig dat wij ze in staat stellen en verplichten om de
beste leraar te zijn die ze kunnen zijn.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Hartelijk dank voor de reactie in de eerste
termijn vanuit uw Kamer en nogmaals zeer veel dank dat
u dit wetsvoorstel niet controversieel hebt verklaard. De
Kamer gaf zelf al aan dat aan jongeren die nu een

bachelor volgen, was toegezegd dat wij hiermee aan de
slag zouden gaan. Ik ben heel blij dat dat daadwerkelijk
gebeurd is. Natuurlijk ben ik ook niet blind voor punten
die aandacht behoeven in de komende tijd, zoals ook
door mevrouw Besselink naar voren gebracht is als het
gaat om de evaluatie. Maar ik ben ervan overtuigd dat
dit echt een mooie wet is en een goede stap om niet
alleen maar te praten, maar iets te doen aan het
aanpakken van het kwalitatieve en kwantitatieve
lerarentekort, dus zeer veel dank.
Vorig jaar spraken wij in het algemeen overleg over de
minor, en uw Kamer stemde ermee in om dit studiejaar
daarmee al te mogen starten. Dat hebben ook negen
universiteiten gedaan, vooruitlopend op het wetsvoorstel. Zij hebben mij de opdracht gegeven om dit
wetsvoorstel zo snel mogelijk bij uw Kamer te brengen.
Wij hebben een behoedzame invoering afgesproken,
want laten wij eerlijk zijn, een kleine sprong in het diepe
is het natuurlijk wel. Dan is het belangrijk dat alle zaken
eromheen op een heel zorgvuldige manier gebeuren, dus
een terughoudende verwantschapstabel was de eerste
stap, en nu ligt er een iets uitgebreidere tabel die uw
instemming kan vinden. De heer Jasper van Dijk heeft
daarover een vraag gesteld, waar ik zo op inga.
De NVAO heeft alle opleidingen die wilden starten
doorgenomen en van een positief advies voorzien als dat
kon. Als dat nog niet positief was, zijn die opleidingen
ook nog niet gestart en zijn zij weer opnieuw langs de
NVAO gegaan. Zo gaan er weer twee opleidingen aan de
slag met de educatieve minor, te weten de Erasmus
Universiteit en de Universiteit Maastricht. Ik weet dat
Tilburg en de Open Universiteit nog in de wacht staan
om het NVAO-stempel te krijgen in de komende tijd.
Dit betekent dat er veel belangstelling is bij onze
universiteiten. Dat vind ik een heel belangrijk neveneffect
van deze wet, namelijk dat het wetenschappelijk
onderwijs in Nederland zich verantwoordelijk voelt voor
lerarenopleidingen. Dat was eigenlijk gewoon een beetje
weggezakt, terwijl het vroeger vanzelfsprekend was. Als
je je kandidaats had, mocht je het leraarschap gaan
beoefenen, en ging je zonder enige educatieve of
didactische aantekening vrolijk aan de slag. Vele leraren
van nu, waarover wij buitengewoon tevreden zijn, staan
op die manier voor de klas en zijn vervolgens nog
opgeschoold, zo zij dat wilden. Het zijn wel de leraren
van vandaag die nu vragen om de zorg voor de
lerarenopleiding van vandaag, en terecht. Vanuit
diezelfde optiek en die kansen van toen willen wij ook nu
kijken naar de kansen van vandaag.
Ik vind het geweldig dat, na een periode dat slechts
2% van onze studenten, zo’n 600 jongeren per jaar, het
onderwijs instromen, waarbij de relatie onderwijsuniversiteit zachtjesaan aan het wegvallen is, wij nu weer
de belangstelling zien opkomen vanuit de universiteiten
om zich bezig te houden met het leraarschap. Sterker, het
is niet meer alleen een zaak van de ulo’s die binnen de
universiteiten het leraarschap vorm en inhoud geven. De
faculteiten zelf zijn er nu mee bezig, omdat het een
geïntegreerd onderdeel van de bachelor aan het worden
is. Dat is een geweldige zaak. Dat vind ik een belangrijk
neveneffect. Het geeft alleen maar kwaliteit mee aan het
leraarschap in totaliteit.
Dit betekent dus dat wij echt al een meerwaarde
hebben, even los van het doel van de educatieve minor
op zichzelf. Er zijn inmiddels 200 jongeren gestart en
daar zijn alweer 80 jongeren achteraan gekomen in

Tweede Kamer

25 maart 2010
TK 68

De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
©

Benoeming tot leraar

68-5872

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
januari, omdat Leiden al zei te weinig te hebben en nog
door te gaan, terwijl een aantal universiteiten voor de
eerste keer is gestart. U zult zien dat zich dit de komende
tijd op de faculteiten zal gaan uitbreiden. Meer universiteiten doen mee, straks alle universiteiten. Dat betekent
dat er inderdaad veel mogelijkheden zijn om hiermee
aan de slag te gaan.
De eerste studenten hebben de minor afgerond.
Sommige studenten zijn nog bezig, want de ene school
doet het gedurende het eerste halfjaar, terwijl de andere
het gewoon spreidt over het gehele jaar. Prima, men
moet het doen zoals men het wil doen vanuit de
universiteiten, in overleg met de scholen, maar de eerste
groep heeft de minor al afgerond. De jongeren, maar ook
de leraren en de opleidingen die erbij waren betrokken,
waren buitengewoon enthousiast over wat ze hadden
meegemaakt. Een student kan niet vroeg genoeg in
aanraking komen met het onderwijsvak. We zien wat er
gebeurt als wij daar niet voor zorgen. De cijfers spreken
voor zich. Slechts 2% van onze universitaire studenten
stroomt nu door naar het onderwijsvak. Dat is slecht en
daarom moeten wij daar iets aan doen. Geen misverstand over de bekwaamheidseisen overigens. Ik sta
daarvoor. Ik kom daar nog op terug. Ook geen twijfel dat
onze inzet erop is gericht om deze jongeren er uiteindelijk voor te laten kiezen om de master te gaan doen. Dat
is wenselijk. Het past in het beeld dat de heer Harbers
schetste, namelijk dat je stapsgewijs carrière maakt, niet
naar managementfuncties, maar in het onderwijsvak. Dat
is heel mooi. Je begint met een belangrijke opstap. De
bekwaamheidseisen liggen keurig in de wet vast.
Vervolgens kun je je verder ontwikkelen op het moment
dat je dat zelf wilt. Natuurlijk proberen wij de jongeren
ertoe te verleiden om het zo snel mogelijk te doen.
Wij gaan het inderdaad goed monitoren en evalueren.
Ik zeg mevrouw Besselink toe dat wij de wet twee jaar na
inwerkingtreding gaan evalueren. Dan hebben wij een
beetje een beeld hoe het ervoor staat. De bachelors zijn
masters gaan doen. Wij gaan dan bezien hoe het staat
met al die aspecten die nu aan de orde zijn gesteld. Ik ga
er ook nog inhoudelijk op in, maar dan komen onder
andere de volgende vragen aan de orde: Stromen ze
door? Hoe staat het met substitutie? Hoe zijn de
ervaringen van de scholen? Wat kan er verbeteren? Dat
soort zaken willen wij dan goed bezien. Als bepaalde
zaken heel scherp naar voren komen, kunnen wij ook
altijd verdere stappen zetten, want wij zijn niet blind of
doof. We pakken dingen op als het nodig is. In dat kader
heb ik al een brief geschreven naar de universiteiten.
Daarin heb ik ze gevraagd om uit te gaan van minimaal
120 ECTS voordat met de minor mag worden gestart. Ik
vind dat belangrijk. Je kunt ook kiezen voor 90, er is zelfs
voor 80 en 60 gekozen, maar via de VSNU hebben wij
direct aangegeven dat wij dat te weinig vonden. Dat
soort dingen probeer ik dus al tussentijds bij te sturen in
de richting van de universiteiten. Wij gaan dus na een
periode van twee jaar na inwerkingtreding van de wet
een evaluatie houden.
Er is door veel sprekers gevraagd hoe ervoor kan
worden gezorgd dat het niet bij de minor blijft. Dat is
belangrijk, want wij willen graag dat de jongeren
uiteindelijk een volledige bevoegdheid halen, hetzij
tweedegraads, hetzij eerstegraads, maar het liefst
natuurlijk de master die een eerstegraadsbevoegdheid
geeft. Dan komen de academici namelijk daadwerkelijk in
het onderwijs en dan kunnen wij hun aantal weer laten

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

groeien, want er gaan er ook heel veel uit momenteel die
hebben lesgegeven op basis van de oude regeling die
inhield dat je al met je kandidaats mocht lesgeven. Dat is
ook de reden dat er vroeger zoveel academici in het vak
zaten. Hoe gaan wij dat doen? We hebben met het
vo-veld en met de VSNU afgesproken dat wij in de
informatieverstrekking naar leerlingen en studenten heel
helder zullen aangeven dat dit een eerste, betekenisvolle
stap is, maar dat ze door moeten gaan. Scholen zullen
studenten ook stimuleren om die slag daadwerkelijk te
maken. De VO-raad is momenteel in overleg met de
opleidingsscholen die hiervoor verantwoordelijk zijn en
die de studenten in huis hebben over het opstellen van
een plan. Als de bachelors straks daadwerkelijk als
afgestudeerden binnen komen, kunnen ze vervolgens
een slag maken naar de educatieve master als die ze
willen doen.
Er zitten ook financiële prikkels in het verhaal. Als je
verder gaat met je educatieve master, dan kun je ook
carrière maken in het onderwijs, niet in het management,
maar in het onderwijs. Je mag dan in de bovenbouw
lesgeven, op het brede terrein van het beroepsonderwijs
en de beroeps- en volwasseneneducatie. Je mogelijkheden worden dus breder. Je kunt een interessante stap
vooruit zetten en het kan een verbreding van je
interesses zijn. Het kan ook financiële prikkels opleveren,
want wij hebben afspraken gemaakt in het kader van de
LeerKracht van Nederland over het lesgeven in de
bovenbouw met een educatieve master.
Het is belangrijk dat scholen straks ook tijd en ruimte
geven aan mensen die al aan het werk zijn om een
master te halen. Het is aardig om te zien dat het steeds
meer een vanzelfsprekend onderdeel binnen de scholen
wordt. Wij zien dat met de lerarenbeurs op dit moment
gebeuren. Wij hebben daar flink veel geld voor uitgetrokken. Het groeit ook elk jaar. Wat zien wij? Er is niet te
veel geld, maar te weinig. Dat betekent dat docenten dus
toch die slag willen maken naar werken aan de kwaliteit
van hun opleiding en de ontwikkeling van hun vak. Het is
ook belangrijk – ik denk dat dit een behoorlijk aanzuigende werking kan krijgen – dat wij de examencommissies van universiteiten de ruimte geven om vrijstellingen
te verlenen voor dat deel dat men reeds in de educatieve
minor gehaald heeft. De ervaring die je hebt opgedaan in
de minor, eigenlijk een EVC avant la lettre, mag je ook
benutten in de master. Elke universiteit – dat is immers
de vrijheid van ons hoger onderwijs – zal moeten toetsen
wat de minors opleveren en wat dat betekent aan
vrijstelling in de master, opdat studenten sneller hun
master kunnen halen. Het lijkt mij heel aantrekkelijk om
deze slag te maken en daarmee het beroepsperspectief
te verrijken.
Naar mijn idee moet dat een voldoende wenkend
perspectief zijn om ermee aan de slag te gaan. Dat zal
natuurlijk ook gemonitord en bij de evaluatie betrokken
worden. Uiteindelijk blijft ten fundamentele staan wat de
heer Harbers en de heer Van Dijk naar voren brachten,
namelijk dat er ook een vrijheid is om het niet te doen.
Misschien zal menig student zeggen: ik heb het nu
gedaan, het was goed dat ik er kennis mee maakte, maar
dit is toch mijn ding niet. Wel kan men, nadat men een
carrière in het bedrijfsleven achter de rug heeft, op een
bepaald moment zeggen: ik heb wel de bevoegdheid, ik
ga het onderwijs in en mij verder scholen. Als scholen er
alert op blijven dat deze ontwikkeling gevolgd wordt,

25 maart 2010
TK 68

68-5873

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
denk ik dat de educatieve minor heel goed benut kan
worden als eerste stap om door te groeien.
De heer Dibi (GroenLinks): Het klopt dat studenten
kunnen besluiten om dat niet te doen. Zij hebben dan
echter wel een permanente bevoegdheid gekregen. Het
behalen van deze permanente bevoegdheid duurt één
jaar korter dan de vierjarige tweedegraadsopleiding.
Bovendien is de integratie van vakinhoud en didactiek,
die wel in de tweedegraadsopleiding zit, veel minder
verankerd. Heeft de staatssecretaris daar geen problemen mee als zij besluit om dat niet te doen?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Het
zelfde geldt voor de tweedegraads- en de eerstegraadsopleiding waar men vervolgens niet mee aan de slag
gaat. Wij leggen wettelijk vast – de universitaire
opleidingen moeten hieraan voldoen en de NVAO
accrediteert daar ook op – dat men moet voldoen aan de
bekwaamheidseisen voor het algemeen voortgezet
onderwijs. De VSNU heeft dit samen met de VO-raad ook
verwerkt in het programma dat afgelopen wordt.
Nu de heer Dibi deze vraag toch stelt, neem ik meteen
het punt van de heer Van der Vlies mee. De heer Van der
Vlies maakt zich zorgen over de vakinhoud. De afgelopen
periode ben ik druk bezig geweest met het vastleggen
van de kennisbasis voor de hbo-bachelor. Hierin hebben
wij een vakinhoud van 120 ECTS. Bij een universitaire
bachelor, waaraan een langer durende vooropleiding,
namelijk vwo in plaats van havo of mbo, vooraf is
gegaan, spreken wij over 150 ECTS. Deze jonge mensen
hebben dus meer vakkennis kunnen opdoen. Dat is ook
logisch, want van een bachelor-hbo kun je niet zomaar
doorstromen naar een master op de universiteit. Je moet
dan eerst een schakelprogramma doorlopen. De
vakkennis van een universitaire bachelor is van een
grotere omvang dan die van een hbo-bachelor, zeker in
geval van de lerarenopleiding. Er zit dus veel vakkennis
in. Wij hebben het ook niet over een opleiding van een
halfjaar, zoals de heer Jasper van Dijk vaak zegt. Dat is
onzin, het is een opleiding van drie jaar: vakkennis en
daarnaast didactische en pedagogische scholing.
De heer Dibi (GroenLinks): De staatssecretaris schakelde
snel over naar de heer Van der Vlies, maar ik heb nog
wel een vraag over het feit dat de staatssecretaris
studenten na een driejarige bacheloropleiding een
permanente bevoegdheid geeft. Zij hoeven dus helemaal
niet door te gaan voor de eerstegraadsbevoegdheid die
wij allemaal zo belangrijk vinden. Ik doe een suggestie. Is
de staatssecretaris bereid om af te spreken dat er na die
drie jaar, wanneer een student de educatieve minor heeft
behaald, een exitgesprek volgt waarin de student
vastlegt, bijvoorbeeld in een contract, hoe hij uiteindelijk
naar zijn eerstegraadsbevoegdheid gaat?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Nee. Ik
wil daar direct heel helder over zijn. Ik voel niet voor dat
type contracten, want ik vind echt dat een jongere in de
loop der tijd zijn eigen keuze mag maken. Wij willen de
jongeren wel verleiden tot de stap naar de educatieve
master, maar de heer Dibi doet alsof de minor iets is wat
niet hoeft te voldoen aan de kwaliteitseisen die gelden
voor het lesgeven. Die minor bevat echter de kwaliteitseisen die nodig zijn voor onderbouw havo, vwo en mavo,
tezamen met de universitaire bachelor, want het is één

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

programma. Daar hebben we het over. Wij vragen van
tweedegraders ook niet om een contract te tekenen om
uiteindelijk een eerstegrader te worden. Dat is inderdaad
vier jaar, maar een universitaire bachelor is wel een
zwaardere bachelor, die drie jaar duurt en ook een
langere vooropleiding kent. De heer Dibi moet dus ook
kijken naar het totale traject dat de jongere heeft
gelopen. Nogmaals, het belangrijkste is of de universiteit
aan de kwaliteitseisen voldoet. Daarvoor tekenen de
universiteiten en daar ziet de NVAO op toe. Het is een
kwalitatief goede opleiding die daar past waar wordt
lesgegeven. Het zou heel vreemd zijn om de bevoegdheid na een x-aantal jaren in te trekken alsof men
gedurende de jaren dat men lesgegeven heeft niet
bekwaam was.
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter, heel kort. De
staatssecretaris stelt studenten in staat om na drie jaar al
een permanente bevoegdheid te krijgen. In geen enkel
ander land ben je bevoegd na drie jaar. We bespreken
een wetsvoorstel waarin de staatssecretaris de periode
verkort, zodat er meer studenten naar het onderwijs
gaan. Dat is allemaal lovenswaardig, maar het kan ertoe
leiden dat de kwaliteit gaat dalen. Wij willen juist meer
eerstegraders. De staatssecretaris kan nog steeds niet
uitleggen hoe zij ervoor gaat zorgen dat die eerstegraders er komen.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik ken
hbo-opleidingen waar jongeren sneller een opleiding
voltooien, omdat ze in hoger tempo door de opleiding
heengaan, en ook binnen drie jaar klaar zijn. Het gaat
erom wat je in die drie jaar leert. We hebben het hier niet
over hbo-niveau, maar over wetenschappelijk onderwijs.
We hebben het over de universiteit. Het is een universitaire bachelor met een behoorlijke vakinhoud. Daarnaast
krijgt men, in tegenstelling tot wat er vroeger in de
kandidaatssituatie gebeurde – nogmaals, vele leraren die
er nu zitten, zijn zo het onderwijs binnengekomen – ook
nog een gedegen ondergrond mee wat betreft didactiek
en pedagogiek. Dan denk ik: prima, dat is één! En als ze
de stap dóór maken, is het mij des te liever.
De heer Van der Vlies (SGP): De staatssecretaris riep
mij aan, vandaar dat ik hier even kom. Er moeten
natuurlijk oplossingen komen, want dat lerarentekort dat
zich aftekent, moet met beleid worden gepareerd.
Creatieve oplossingen zijn nodig. Daar zal de staatssecretaris mij niet over horen. Wij moeten echter geen
concessies doen aan vakinhoudelijke bagage en aan
pedagogisch-didactische bekwaamheid en de weg
daarheen. Ik ben bang dat wij naar de oplossing toe
redeneren. Het kan toch niet zo zijn dat je in die drie jaar
met de educatieve minor hetzelfde doet als daarvoor in
het andere traject? Dan zou namelijk die aanzuigende
werking niet ontstaan. Die koop je in door dit aanbod te
doen. Mijn zorg gaat ernaar uit, vandaar ook mijn
amendement, dat wij uiteindelijk 30 studiepunten
inleveren op de vakinhoudelijke componenten. Natuurlijk,
als de VSNU en de HBO-raad dat voor hun rekening
nemen en de accreditatie daarop wordt gegeven, dan wil
ik daar respect voor hebben. Nu wij echter op het punt
staan die weg in te slaan, wil ik voldoende zicht houden
op die vakinhoudelijke bekwaamheid.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik

25 maart 2010
TK 68

68-5874

kopopleiding bij het hbo gaat doen om tweedegraads te
worden of dat je de master gaat doen om de eerstegraads te halen.
De groep zal doorstromen, daar ben ik van overtuigd.
Wij gaan dat monitoren en evalueren. Maar toch wil ik
even die aantrekkelijkheid van een echte beroepskwalificatie aan het eind van de bachelor benadrukken. Dat
onderscheidt de bachelor van alle andere bachelors,
alhoewel wij met de harde knip de bachelors wel steeds
meer eerst de arbeidsmarkt op willen laten stromen. Er is
echter geen kind overboord als iemand tijdelijk in de
universitaire bachelor met minor blijft, want diegene
geeft les waarvoor hij bekwaam is. Je bent niet half
bekwaam; je bent bekwaam voor onderbouw havo, vwo
en mavo.
De heer Jasper van Dijk (SP): De harde knip is
controversieel verklaard, dus die is er nog niet.
Mevrouw Van Bijsterveldt-Vliegenthart, staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
© M. Sablerolle – Gouda

begrijp het punt van de heer Van der Vlies zeer goed,
maar er wordt niet eenzelfde bevoegdheid geboden. Het
is een andere route. Het is een route die leidt tot een
beperktere bevoegdheid. De educatieve master geeft de
bevoegdheid voor het hele onderwijs. De tweedegraads
geeft een bevoegdheid voor het hele middelbaar
beroepsonderwijs – mind you! – en het beroepsgerichte
vmbo. Hier hebben wij het over een beperkte tweedegraads.
Voor de vakinhoud ben ik even de techniek ingedoken.
Bij de universitaire bachelor hebben wij het over
minstens 150 ECTS en bij de vakinhoud voor de
hbo-bachelor tweedegraads – een veel groter veld –
hebben wij het over 120 ECTS. De vakinhoud zit dus
sowieso al sterker in de universitaire bachelor. Wij weten
dat de hbo-bachelor meer ruimte geeft aan didactiek en
pedagogiek. Dat maakt het ook geschikt voor die bredere
bevoegdheid op het gehele mbo en het beroepsgerichte
vmbo.
De heer Van der Vlies (SGP): Maar het perspectief op
de volledige inzetbaarheid en de vakinhoudelijke en
pedagogisch-didactische kwaliteit moet aanwezig blijven.
Daar zoek ik naar.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dat
ben ik van harte met de heer Van der Vlies eens. Wij
willen uiteindelijk verleiden tot het doen van de
eerstegraads. Het is mijn overtuiging dat dit bij heel veel
jongeren zal gaan lukken. De heer Van der Vlies en ik
komen echter ook uit een achtergrond die niet zaken van
bovenaf wil afdwingen. Wij willen mensen een keuze
geven om te kunnen zeggen dat het hun ding niet is en
dat ze het niet afmaken. Dat is de groep die in de
onderbouw blijft. Daar zijn ze voor gekwalificeerd – dat
staat buiten kijf volgens de NVAO, universiteiten, de
VO-raad, vo-scholen en opleidingsscholen – maar ze
gaan niet verder. Dat leidt helemaal niet tot downgrading, want als ze in de bovenbouw zouden gaan werken,
zitten ze daar onbevoegd. Daarvoor is er de Wet BIO die
zegt dat je na twee jaar bevoegd moet zijn. Zo simpel is
het. Bovendien krijgen mensen met een werkgever te
maken die hen te beperkt inzetbaar vindt. Dan kan de
werkgever zeggen dat hij wil dat je als bachelor de

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Wat
niet is, kan nog komen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dat is waar. Maar met of
zonder u, dat is de vraag.
De staatssecretaris noemt het wetsvoorstel een sprong
in het diepe. Dat is eerlijk, want dat is het.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Als je
maar de zwemband om hebt. Dat is heel belangrijk. Ik
denk dat wij een heel goede zwemband om hebben.
Want weet u wat het punt is ...
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik was nog niet klaar.
Maar u mag best even, als u in de stemming bent ...
De voorzitter: Nou nee, zal ik het overzicht houden? Dat
lijkt mij goed. Maakt u eerst uw vraag maar eens af.
De heer Jasper van Dijk (SP): Het punt van de
verleiding wringt. Als je goed luistert, hoor je dat ook
tussen de zinnen door van de staatssecretaris. Het staat
ook in de stukken. We hopen dat deze weg leidt tot een
forse toename van academisch opgeleide leraren in de
bovenbouw. Na verloop van tijd kunnen we uit monitorgegevens afleiden of de ambitie wordt gehaald of dat we
aanvullende afspraken moeten maken ...
De voorzitter: Mijnheer Van Dijk!
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik ben er bijna.
De voorzitter: Ik hoop het.
De heer Jasper van Dijk (SP): Zolang op dat punt geen
bewijs beschikbaar is, gaat het nu te ver om het te
verplichten. Wat bedoelt de staatssecretaris met die
aanvullende afspraken? Wat gaat zij doen, als de
educatieve minoren massaal in het onderwijs blijven?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dan
hebben wij in ieder geval voor de onderbouw havo, vwo
en mavo een heel stel jonge mensen die, nogmaals,
gekwalificeerd zijn om daar les te geven. Maar dan zou ik
tegen de scholen zeggen: als je hen breed wilt inzetten,
zorg er dan voor dat je hen breed schoolt zodat zij ook
de slag maken naar de bovenbouw, naar het vmbo

25 maart 2010
TK 68

68-5875

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
beroeps en wie weet ooit nog de stap maken naar het
middelbaar beroepsonderwijs. Dat is een.
Twee is dat, op het moment dat wij toch de slag willen
maken naar meer academici voor de klas – masters,
afgestudeerd en wel – wij gaan kijken of wij dat nog
sterker kunnen stimuleren. Maar het zijn uiteindelijk de
jongeren die de afweging moeten maken. Voor mij is het
belangrijker om nu te zeggen: probeer die beperkte
bevoegdheid te halen, die beperkte bevoegdheid zit goed
in elkaar, die is wettelijk geregeld, universiteiten, scholen
en de NVAO staan daar borg voor. Liever hebben wij dat
je de academie doet. Wij weten: had je dit niet gedaan,
dan was je waarschijnlijk nooit op het idee gekomen om
de academie te doen. En nu denken wij jou te kunnen
verleiden, omdat je weet hoe mooi het onderwijs is. Dat
is gewoon een plus.

kendheid oppakt nadat de jongeren hun opleiding
hebben gedaan. Dat borgt sowieso dat veel meer
jongeren dan in het verleden in een betere setting hun
eerste stappen zetten als jongbevoegden.
De cao-afspraken hebben ook meer ruimte gegeven
voor jongeren die net afgestudeerd zijn. Zij hebben
mogelijkheden om bij te komen van alles wat er op hen
afkomt.
Vervolgens kennen wij de middelen rondom de
professionalisering. Dat geeft mogelijkheden om
jongeren te begeleiden. Daarnaast is er de lerarenbeurs.
Het zal uiteindelijk op de scholen moeten gebeuren.
Daar is niet alleen de minor als belanghebbende op het
vinkentouw, maar het geldt eigenlijk ook voor onze
tweedegraads- en eerstegraadsleraren die nu het
onderwijs instromen.

De voorzitter: Tot slot.

Mevrouw Besselink (PvdA): Ik ben dat helemaal eens
met de staatssecretaris. Ook voor de zijinstromers moet
de begeleiding goed op orde zijn. Ik ben heel blij om te
horen dat het aantal opleidingsscholen enorm toeneemt.
Kunnen alle startende nieuwe docenten op een opleidingsschool terecht of geldt dat alleen voor de gelukkigen, en lopen de ongelukkigen nog steeds het risico dat
zij slecht begeleid worden?

De heer Jasper van Dijk (SP): De staatssecretaris zegt
samen met de VVD: het is de vrije keuze van de student
om wel of niet een master te doen. Dat is natuurlijk
waar; dat kunnen wij niet afdwingen. Daarom moeten wij
hier heel goed nadenken of wij deze bacheloropleiding
tot een eindopleiding maken. De heer Dibi deed net een
poging tot een overbrugging. De heer Van der Vlies doet
een poging en ik doe een poging: laten wij toch proberen
een waarborg te maken dat die student wel doorgaat
naar de masteropleiding. Ik geef ze zelfs vijf jaar de tijd.
Zet dat de staatssecretaris werkelijk niet aan het denken?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Natuurlijk, ik ben continu aan het denken en ik neem de
heer Van Dijk altijd buitengewoon serieus. Maar zijn idee
zou impliceren dat datgene wat nu met een universitaire
bachelor en een educatieve minor tot stand komt, geen
kwalificatie is voor het werk dat mag worden gedaan met
de bevoegdheid. Dat is het wel. Men is bevoegd voor
onderbouw havo, vwo en mavo. Ik zie ze liever doorgaan
naar de volledige eerstegraadsbevoegdheid. Daarom dit
traject, want wij willen ze verleiden tot. Maar indien
uiteindelijk blijkt dat men dit hier en daar blijft doen, zeg
ik: oké, dan is het aan de werkgever om te kijken of hij
dat zo wil houden en of hij het plezierig vindt dat er
iemand zit die zo beperkt inzetbaar is. Maar dat is de
keuze van de school. Dan is het aan de school om te
verleiden tot. Mijn doel is meer academici; daarom de
verleiding. Maar de verleiding zegt niks over het feit dat
wat zij al binnen hebben een kwalitatieve ondergrond is
voor datgene waarvoor zij bevoegd zijn. Daar wil ik geen
moment aan twijfelen.
Ik ga nog heel even naar het punt van mevrouw
Besselink over de begeleiding. Zij zegt: let op of jonge
nieuwe docenten voldoende worden begeleid. Ik denk
dat het sowieso goed is om de start van deze jonge
universitaire bachelors in het onderwijs goed mee te
nemen in de evaluatie: hoe is dat gegaan, wat ging goed
en wat ging niet goed? Gelukkig dringt dit bewustzijn wel
steeds meer door bij de scholen. Sowieso zijn er tussen
de VSNU en de VO-raad afspraken over gemaakt. Dat is
ook de reden dat veel jongeren in opleidingsscholen
zitten. Zij zijn goed geëquipeerd om te begeleiden. Ik ben
volop bezig om de opleidingsscholen over het hele land
tot stand te laten komen. Mijn ideaal is opleidingsscholen als vanzelfsprekendheid. Op de opleidingsscholen zie
je dat men coaching en mentoring als een vanzelfspre-

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik zou
niet willen zeggen dat er zonder opleidingsschool per
definitie slechte begeleiding is. Er zijn heel veel
niet-opleidingsscholen die ook gewoon goed begeleiden,
omdat er een goed team zit dat gewoon wil dat jonge
mensen blijven, dat jonge mensen gewoon niet kwijt wil
raken, al is het alleen maar uit welbegrepen eigenbelang.
Er zullen zeker heel veel jongeren aan de slag gaan
buiten de opleidingsscholen. Je zoekt misschien wel een
school dicht bij een woonplaats die misschien net niet
een opleidingsschool is. Het moet gewoon in algemene
zin op orde komen. Met de opleidingsscholen maken wij
slagen. De 4 mln. is er concreet voor de begeleiding van
deze jongeren. In de komende jaren zal het gewoon echt
moeten verbeteren. Dat is in het belang van de scholen
zelf. Het is de enige manier om jongeren vast te houden.
Ik zeg toe dat ik in de evaluatie terugkom op dit
specifieke punt voor de minoren.
De heer Jasper van Dijk spreekt vaak mensen met een
negatieve opinie over een bepaald thema. Ik moet hem
waarschuwen: daar word je op den duur een beetje zuur
van. Als dingen oplossingen behoeven, moet je soms
ergens voor durven te gaan. Het spreekwoord ″voor wie
wacht, komt alles steeds te laat″ vind ik soms hier en
daar toch wel eens van toepassing op de behoudendheid
van de SP. Ik wil daar gewoon maar eerlijk over zijn.
De heer Jasper van Dijk (SP): De staatssecretaris komt
met een wetsvoorstel dat ik zie als een grote bedreiging
voor de onderwijskwaliteit. Ik geef daar inhoudelijke
argumenten voor. Nu dat de staatssecretaris niet
aanstaat, komt zij met het buitengewoon zwakke
argument dat het zuur is. Kom op zeg, dat is toch geen
niveau van debat!
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Je kunt
heel zuur worden als je vaak spreekt met mensen die
zeggen dat het niet goed is, dat het beter moet, dat het
niet kan. Ik sta hier zo vrolijk omdat ik veel mensen heb
gesproken die zeggen: geweldig! Ik heb een rector

25 maart 2010
TK 68

68-5876

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
gesproken van een school in Leiden. Zij zegt: het is
geweldig, ons team geniet er zo van om jonge studenten
binnen te krijgen die nieuwsgierig zijn, die doorvragen,
die enthousiast zijn, die volop met hun vak bezig zijn. Zij
vindt het een prachtige aanvulling en precies wat haar
school nodig had. En zij sprak namens haar hele team.
Kijk, dat zijn andere geluiden. Je kunt zuur worden als je
alleen maar de negatieve dingen wilt horen. Wij moeten
de negatieve kanten ook horen, maar wij moeten ze altijd
in evenwicht brengen met de positieve geluiden die er
ook zijn.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik word ook altijd blij van
de mooie verhalen van de staatssecretaris als zij dansend
en jubelend door het land gaat om te zien hoe geweldig
die educatieve minor uitpakt. Fantastisch.
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Geweldig.
De heer Jasper van Dijk (SP): Maar in dit gebouw, in
deze zaal voeren wij het debat over wetten. De één is
negatief, de ander heeft er bezwaren tegen. De SGP en
GroenLinks hebben ook bezwaren. En dan vind ik het zo
zwak om dan te komen met het argument ″ik vind het
zuur″. Omdat ik het toevallig niet met u eens ben, zegt u
″ja, dat is zuur″. Dat is geen niveau van debat. Ik wil
staan voor onderwijskwaliteit. U noemt uw eigen
wetsvoorstel een sprong in het diepe. Dat noem ik nota
bene eerlijk. U geeft dus aan dat er een risico aan zit.
Daar wil ik een volwassen debat over voeren.
De voorzitter: Voor mij is dit een goed moment om u
eraan te herinneren dat hier via de voorzitter wordt
gesproken. Dan wordt het misschien ook iets minder
zuur.

met een eerstegraadsbevoegdheid voor de klas hebben,
zeker ook in het vmbo. Kunnen wij niet met elkaar
afspreken dat mensen die het onderwijs in willen en een
eerstegraadsbevoegdheid halen, ook een hogere schaal
krijgen en dus hoger beloond worden?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik weet
niet in hoeverre het vroeger wettelijk voorgeschreven
was dat dit vanzelfsprekend was. Het was aan de scholen
om dat te belonen. Dat is nu ook het geval. In het
actieplan LeerKracht van Nederland is het wel duidelijk
een van de elementen die meetellen om in de hogere
schaal te komen. Het is dus een voorwaarde om stappen
te kunnen zetten. Ik denk dat dit wel belangrijk is. Ik denk
dat het in de praktijk ook zo zal uitwerken, omdat veel
scholen hun academici zullen willen behouden om ook in
de bovenbouw gewoon bevoegde docenten voor de klas
te hebben. Die stimulans, die verleiding, zal dus zeker
toegepast worden om jongeren te stimuleren om die
slag te maken.
De heer Dibi (GroenLinks): Wij worden door de
staatssecretaris en de CDA-fractie uitgedaagd om met
voorstellen te komen. Eén van de voorstellen die ertoe
zal leiden dat meer mensen met een eerstegraadsbevoegdheid het onderwijs instromen, is die hogere schaal.
Dan zeg ik ook tegen de staatssecretaris: put your money
where your mouth is. Als zij echt wil dat het lerarentekort
goed wordt aangepakt, dan kunnen wij hiermee
ontzettend veel jongeren verleiden – misschien ook de
stille reserves die nu niet participeren – om het onderwijs
in te gaan.

De heer Dibi (GroenLinks): Ik heb een heel mooi nieuw
voorstel. Het is eigenlijk een oud voorstel. De staatssecretaris verwees zelf in haar inbreng overigens ook naar
het feit dat het vroeger ook altijd zo was. Vroeger kreeg
je gegarandeerd een hogere schaal als je een eerstegraadsbevoegdheid haalde. Kunnen wij dat niet als een
nieuw voorstel beschouwen? Wij willen meer docenten

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Dat
automatisme dat het geld zodanig moet worden
geïnvesteerd dat je uiteindelijk ook je doel kunt bereiken,
zal ook voor de scholen gelden. Waarom zou ik
verstandiger zijn dan de scholen? Ook de scholen zullen
hun academici willen vasthouden. De functiemix brengt
op dat vlak nu al heel veel dynamiek met zich. Wij
stimuleren dat, maar voor mij is niet per saldo elke
master een goede docent die het verdient om in de
hoogste schaal te zitten. En dat vind ik het mooie van de
functiemix: het stimuleert het wel, maar het laat ook de
ruimte.
Ik ben het dus niet eens met het amendement van de
heer Jasper van Dijk dat ertoe strekt dat docenten na vijf
jaar per se hun mastergraad moeten behalen. Ik heb
uitgebreid beargumenteerd waarom ik het daar niet mee
eens ben. Het werkt mijns inziens ook demotiverend.
Men zegt dan: jongens, er zit nog heel veel aan vast.
Nee, ik vind dat wij borg moeten staan voor de kwaliteit
van de leraren. Die moet kloppen met de bevoegdheid
die een leraar krijgt. Dat moeten wij de komende tijd
natuurlijk ook goed in de gaten houden. Daar zijn de
NVAO en de VSNU mee bezig. De NVAO zal daar in de
komende accreditatierondes natuurlijk ook steeds op een
goede manier naar kijken.
Ik kom bij het punt van de heer Van Dijk over de
verwantschapstabel. Hij wilde weten hoe het zit met de
studie communicatiewetenschappen. De universiteiten
menen dat dit een goede verwantschap is. De VO-raad
heeft de vraag ook voorgelegd aan de vakinhoudelijke
verenigingen van vo-leraren en zij vinden dat ook.
Daarom is de VO-raad ook akkoord gegaan, terwijl niet
alles van de VSNU uiteindelijk is geaccordeerd door de

Tweede Kamer

25 maart 2010
TK 68

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Het
leidt er wel toe dat de een het voorstel ziet als een
bedreiging en dat de ander het ziet als een buitengewoon grote kans. Dat wil ik hier toch even vastgesteld
hebben. Het wegen van een wetsvoorstel is ook erg
belangrijk.
De heer Jasper van Dijk geeft aan dat dit het voorstel
is om op korte termijn het lerarentekort te bestrijden.
Daarmee zegt hij echt maar de helft. Mij gaat het om
meer academici in het onderwijs. Natuurlijk, elke
academicus is ook gewoon een leraar. Wij doen daar dus
kwalitatief en kwantitatief iets mee. Ik stel echter wel vast
dat nu slechts een kleine 2% à 3% vanuit de universiteit
kiest voor het onderwijs. In het verleden was dat
percentage veel hoger, vanwege de mogelijkheden die er
lagen en die ik nu eigenlijk herinvoer. Ik hoor wel dat dit
voorstel niet goed is, maar ik sluit me aan bij de
opmerking van de mevrouw Besselink en de heer Van
Dijk dat zij geen andere oplossingen horen. Kortom,
″tegen″ is één en nieuwe, mooie voorstellen om er wel te
komen is twee. Ik hoor ze niet, mijnheer Van Dijk!

Benoeming tot leraar

68-5877

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
VO-raad. Het belangrijkste is het volgende: als we willen
dat mensen doorstromen naar de eerste graad, moeten
we ervoor zorgen dat de bachelor diezelfde verwantschap kent. Met een bacheloropleiding of vakmaster
worden studenten nu al toegelaten tot de ulo Nederlands. Deze studenten kunnen straks met dit universitaire
vak dus gewoon doorstromen en mogen ook de master
Nederlands doen. Het sluit dus keurig op elkaar aan,
zodat er geen gaten vallen.
Over downgrading heb ik het al gehad; dat is echt
onzin. Het is aan de scholen om hun mensen zorgvuldig
daarvoor in te zetten waarvoor ze bevoegd zijn.
De heer Harbers had een helder verhaal. Ik bedank
hem voor zijn steun. Hij deelt de zorg van mevrouw
Besselink en vraagt zich af hoe het zit met de substitutie
ten opzichte van andere lerarenopleidingen. Wat mij
betreft is een universitaire bachelor met zo’n minor zo
specifiek dat je op een ander traject komt als je een
andere studie doet. Je hebt de kopopleiding voor
afgestudeerde bachelors en die is ook bedoeld voor
universitaire bachelors. Iemand kan bijvoorbeeld uit de
beleggingswereld komen en besluiten om economie te
gaan geven omdat het niet zo goed gaat in de beleggingswereld; die moet dan wel eerst de kopopleiding
doen. Dat is prima; daar is de kopopleiding ook voor
bedoeld en men krijgt zo in een schoolseizoen een
volledige tweedegraadsbevoegdheid. Ik denk dus niet dat
er veel substitutie zal plaatsvinden tussen deze opleiding
en andere opleidingen.
Dat zou wel zo zijn als ook afgestudeerde bachelors
die educatieve minor zouden kunnen volgen. Ik heb daar
een aantal kanttekeningen bij en ik zou het ook zorgwekkend vinden als we naar die situatie zouden gaan. We
hebben daarvoor namelijk al de kopopleiding of de
educatieve master. Die minor is ook echt geïntegreerd in
een bachelor; een minor is geen op zichzelf staande
opleiding voor volwassenen. Dat zou bijna een stelselwijziging zijn; kun je dan ook zomaar een minor filosofie
volgen als je ooit ergens anders een bachelor gedaan
hebt? Het stelsel geeft gewoon aan dat een minor een
geïntegreerd onderdeel is van je bachelordiploma op de
universiteit. Bovendien is deze minor ook echt bedoeld
om jongeren te verleiden tot dit vak. We willen niet dat
ze slechts voor die minor kiezen zodat ze hun opleiding
af kunnen ronden. We hebben het er net al uitgebreid
over gehad dat we liever willen dat ze de stap naar de
eerste – of eventueel de tweede – graad zetten. De minor
is dus stimulerend en is een verantwoorde opstap. De
minor staat voor de bevoegdheid waarvoor hij moet
staan, maar we zien het als een opstap naar de
eerstegraadsopleiding en we zien het liefst dat studenten
die stap zetten.
De doelgroep van die minor is dus een heel andere. Ik
wijs op de toegankelijkheid van de kopopleiding, waar
vaak wordt gewerkt in een combinatie van werken en
leren. Voor de master heb je de zijinstroomregeling. Daar
zijn dus weer andere regelingen en we hoeven hiervoor
niet ons stelsel van universitaire bachelors uit elkaar te
halen. Ik weet namelijk niet welke consequenties dat
heeft voor het universitaire stelsel. Dat wilde ik kwijt over
dit punt en ik zeg het nogmaals: de gedachte hierachter
is om jonge mensen kennis te laten maken met
onderwijs. Als je vanuit je bachelor bewust wilt kiezen
voor het onderwijs, zijn er echt prachtige wegen die
daartoe leiden. Dan heb je het gewoon over volwaardige
kwalificaties in de zin van ″breed inzetbaar in die school″.

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Prima.
De heer Harbers doet een interessante suggestie,
waarover ik even moet nadenken. Mij is ook gevraagd
om de educatieve minor te benutten voor het voorbereidend beroepsonderwijs, een specifieke lerarenopleiding
dus vanuit het hbo. Dit sluit aan bij de discussie over
flexibele kwalificatiestructuren die eerder is gevoerd met
de vorige VVD-woordvoerder, mevrouw Dezentjé. Ik
spreek met heel veel jufs, meesters en docenten over
onderbouw, bovenbouw en pabo. Ik ben inmiddels op
veel scholen geweest in het licht van het debat over een
speciale, beroepsgerichte opleiding voor vmbo en mbo.
Ik kan daar geen zware beleidsuitspraken meer over
doen. Dat past niet bij het controversiële karakter. Ik wil
echter wel de vrijheid nemen om een aantal lijnen uit te
werken, gehoord de vele mensen die ik hierover heb
gesproken. Ik zal de Kamer tegen de zomer, of net in de
zomer, een notitie sturen. Dat kan de Kamer aan het
denken zetten voor de volgende Kamerperiode. Ik neem
dit punt zeker in de uitwerking mee. Ik vind het een
interessante gedachte. Op die manier kunnen wij
misschien iets meer gericht op het onderwijs mensen
opleiden. Dank dus voor de suggestie, die ik zal
meenemen. Ik kom terug op dit punt.
De heer Van Dijk van het CDA vraagt naar monitoring
van doorstroming. Die toezegging heb ik al gedaan.
Waarom niet de zorg? Het gaat over een leraar algemeen
vormend onderwijs. In het algemeen vormend onderwijs
zijn de vakken zorg voor mavo, havo, vwo en onderbouw
niet present. Met het idee van de heer Harbers komen

Tweede Kamer

25 maart 2010
TK 68

Benoeming tot leraar

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): De staatssecretaris
zei zojuist dat op dit moment plannen ontwikkeld worden
om educatieve minoren aan te bieden via de Open
Universiteit. Wij weten dat er bij de Open Universiteit
een belangrijke rol ligt, bij name bij een Leven Lang
Leren. Als je een bachelor hebt gehaald op een bepaalde
opleiding en daarna alsnog een educatieve minor wilt
halen via de Open Universiteit – dat is negen van de tien
keer moduleonderwijs – heeft men dan de bevoegdheid
om daarna in het algemeen vormend onderwijs en de
onderbouw les te geven?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Voor
zover mij bekend is, moet ook bij de Open Universiteit
sprake zijn van een minor passend in de bachelor. De
Open Universiteit valt immers gewoon onder de Wet op
het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.
Waarom kan ik goed leven met een beperkte tweedegraadsbevoegdheid? Op termijn is dat natuurlijk niet
ideaal voor een school. Die wil liever een volwaardige
kracht die overal ingezet kan worden. Wij zeggen dat
omdat wij willen verleiden. Wij willen de stap voor
studenten net iets kleiner maken, in de hoop dat de stap
ook wordt gezet. Voor een afgestudeerde bachelor die
bewust de keuze maakt voor het onderwijs is de
kopopleiding, de zijinstromersregeling en zelfs de master
een prima weg. Dan heb je toch wat je direct wilt
hebben, namelijk een eerstegraadsleraar of een volledig
bevoegde tweedegraadsleraar. Het heeft mijn voorkeur
om het daarbij te houden en het stelsel en het principe
van het hoge onderwijs in universitaire onderwijs niet op
de kop te zetten.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik kom hierop terug
in tweede termijn.

68-5878

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
wij in een andere situatie terecht. Nu is echt gekeken
naar wat nodig is voor de kwalificatie die aan deze
jongeren meegegeven wordt.
Ik ben bij het punt van de vakinhoud van de heer Van
der Vlies aanbeland. Daarover heb ik al het nodige
gezegd. Ik denk dat de universitaire bachelor zich
hiermee qua vakinhoud nog steviger positioneert dan de
hbo-bachelor. Nogmaals, dat geldt voor het gehele
verhaal. De reden dat de universitaire bachelor met
minor zich niet voor alles kwalificeert, ligt in de beperkte
tijd voor vorming op het vlak van pedagogiek en
didactiek. Die is beperkter ten opzichte van het veld dat
de tweedegraadsleraar bestrijkt. Dat is een heel fors veld
met heel veel vragen over didactiek en pedagogiek. Het
is terecht dat er veel meer ECTS-studiepunten aan
worden gewijd in een hbo-tweedegraads. Daarom is
sprake van een mooi evenwicht. Natuurlijk is het te
prefereren als iemand de vakmaster en de educatieve
master haalt. Als dat geïntegreerd gebeurt, kan het een
stapje sneller, inclusief vrijstelling vanuit de minor. Gelet
op het aantal studiepunten mogen wij zeker zo fier staan
voor de vakinhoud van de universitaire bachelor als voor
die van de hbo-bachelor bij de lerarenopleiding.
De voorzitter: Mag ik de staatssecretaris verzoeken een
beetje op te schieten?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik
schiet echt heel erg op.
Ik heb de vragen van de heer Dibi al meegenomen in
mijn beantwoording. Ik ga nog even na waar ik hem
daarmee geen recht heb gedaan. Hij heeft gevraagd hoe
wij de scholen kunnen dwingen om het bedrag van
100 mln. van het convenant uit te geven. Dat is lastig,
want de scholen moeten dit zelf doen. Ik wijs echter op
een belangrijke ontwikkeling die zojuist ook door de heer
Van Dijk van de CDA-fractie werd genoemd, namelijk het
lerarenregister. Ik geloof heel sterk in een lerarenregister.
Ik geloof buitengewoon in het organiseren van de
beroepsgroep. Ik ben dan ook van mening dat het
lerarenregister er binnen afzienbare tijd moet komen.
Men is daar ook volop mee bezig. De SBL probeert in
een zorgvuldig proces de mensen op een rij te krijgen,
ook al gaat het soms wel eens van au. Er wordt zelfs al
een Europees aanbestedingstraject gevolgd voor de
systeembouw voor het register. Op dit moment wordt
met de beroepsgroep gewerkt aan de inhoudelijke
invulling van het register. De directeur van de SBL heeft
laten weten dat er slagen worden gemaakt. Ik heb
gezegd dat ik – een drukke agenda of niet – graag
present wil zijn op het moment dat men ermee aan de
slag gaat om het resultaat in ontvangst te kunnen
nemen. Bovendien ben ik van mening dat wij moeten
nadenken over de vraag of wij in de toekomst nog meer
willen met een register.
Een register geeft het opleiden alleen maar meer
status. Dit moet ertoe bijdragen dat de 10% cao-ruimte
beter wordt gebruikt en dat ook beter gebruik wordt
gemaakt van het geld dat de scholen ter beschikking
staat, maar dat nu vaak op de plank blijft liggen.

register zal dan nog niet klaar zijn. Ik verwacht dat het in
2011 klaar is.
Ik heb daarmee ook alle vragen van de heer Dibi
meegenomen. Hij was de laatste spreker in de rij, maar
ik heb geprobeerd om ook aan zijn vragen alle aandacht
te schenken die ze verdienen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb een vraag gesteld
over het draagvlak. Klopt het dat de staatssecretaris
alleen met de werkgevers, VSNU en de VO-raad heeft
gesproken?
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Ik heb
natuurlijk met alle partijen gesproken. Het is bekend dat
een aantal partijen voor was en een aantal andere tegen.
Over de verwantschapstabel is met de vakverenigingen
gesproken die de zaken hebben aangeleverd. Ook daar
zijn er mensen die het minder aantrekkelijk vinden en
anderen die het een goede zaak vinden. Ik weet één ding:
het is goed om ermee aan de slag te gaan, scherp te
blijven toezien op de kwaliteit en te evalueren. Dit neemt
niet weg dat voor wie wacht, alles te laat komt.
Het amendement van de heer Jasper van Dijk ontraad
ik om de redenen die ik zojuist heb genoemd.
Ook het amendement van de heer Van der Vlies
ontraad ik. Dit oordeel wordt heel nadrukkelijk ingegeven
door de vakinhoud die juist in de universitaire bachelor
zelfs beter geborgd is dan in de hbo-bachelor, want
daaraan worden meer studiepunten gewijd. Het is echt
goed geregeld op dat vlak.
Voorzitter. Dit was mijn antwoord.
©

Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart: Het

Mevrouw Besselink (PvdA): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris voor de uitgebreide beantwoording. Het
doel van de fractie van de Partij van de Arbeid is dat er
meer academici voor de klas komen te staan. Ik verwacht
dat dit wetsvoorstel een goede manier is om studenten
daartoe te verleiden en, nogmaals, niet te verplichten. De
overheid moet ervoor zorgen dat het in het traject daarna
zo gemakkelijk mogelijk is om de eerste graad te halen.
Met dit ″zo gemakkelijk mogelijk″ doel ik natuurlijk niet
op de inhoud, want die moet kwalitatief goed en stevig
zijn. De kwaliteit moet geborgd zijn en dit geldt voor het
hele wetsvoorstel.
Ik zie die preventieve borging ook in het feit dat de
NVAO akkoord is gegaan en de opleiding heeft geaccrediteerd en dat de studenten met een educatieve minor
een beperkte bevoegdheid krijgen. Wij hebben daar
vertrouwen in.
Ik bedank de staatssecretaris verder voor haar
toezegging over de evaluatie na twee jaar. Ik ben
namelijk heel benieuwd naar hoe het zich gaat ontwikkelen. Die ontwikkelingen moeten wij natuurlijk goed
volgen en dat geldt zeker voor het door mij genoemde
substitutie-effect.
Ten slotte bedank ik de staatssecretaris voor haar
opmerking over de begeleiding van nieuwe docenten.
Die is namelijk van groot belang, aangezien de begeleiding van deze docenten op de scholen cruciaal is voor
het succes van het wetsvoorstel.
De minister zei in reactie op de heer Harbers dat ze
komt met een brief over het gericht opleiden tot leraar
voor het beroepsonderwijs. Die brief zie ik met belangstelling tegemoet.

Tweede Kamer

25 maart 2010
TK 68

De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik heb aan de
staatssecretaris gevraagd of het register op 1 augustus
2010 gereed kan zijn. Kan zij daar iets over zeggen?

Benoeming tot leraar

68-5879

Besselink
Ik ben tevreden met het antwoord van de staatssecretaris op de vraag of het nodig is om een educatieve
minor te ontwikkelen voor degenen die al een bachelor
hebben. Door deze kopopleiding beschikken wij namelijk
over een goed systeem.
©
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Het is een
goede zaak dat de regering probeert om meer academici
te interesseren voor het onderwijs. De educatieve minor
is dan ook een prima middel om kennis te maken met
het onderwijs.
Zoals uit het debat tot nu toe duidelijk zal zijn
geworden, maakt mijn fractie zich grote zorgen over het
feit dat de educatieve minor leidt tot een volwaardige
lesbevoegdheid. Je kunt namelijk niet met goed fatsoen
beweren dat deze educatieve minor gelijkstaat aan een
vierjarige tweedegraadsopleiding of aan een vijfjarige
eerstegraadsopleiding. Het is gewoon een stap naar
beneden! De staatssecretaris noemt het wetsvoorstel niet
voor niets een sprong in het diepe en een opstap.
Dat ″opstap″ is overigens juist het zwakke punt van het
wetsvoorstel. Het wetsvoorstel lijkt namelijk vooral
gebaseerd op de hoop dat deze studenten naar een
masteropleiding zullen gaan. De regering kan daarvoor
echter geen enkele garantie bieden. Vandaar ook de
amendementen van de heer Van der Vlies en van mij.
Wij zullen bezien of en hoe wij ze kunnen samenvoegen.
De strekking van onze amendementen is helder: zorg dat
de bachelorstudent een educatieve master gaat volgen.
De staatssecretaris zegt dat de SP geen voorstellen
zou hebben gedaan om het lerarentekort op te lossen.
Dat is natuurlijk van de zotte, want de SP stelt al jaren
voor om meer te investeren in het onderwijs. Wij willen
namelijk kleinere klassen, kleinere scholen, minder
werkdruk, hogere salarissen en meer ondersteuning.
Bovendien maken wij ons al jaren hard voor strengere
eisen aan lerarenopleidingen en goede examens. Je
moet het vak van leraar opwaarderen, zodat mensen in
de rij gaan staan om docent te worden!
Mensen moeten het weer een geweldig beroep gaan
vinden, een vak met status, aanzien en kwaliteit. En deze
wet kan wel eens precies de omgekeerde uitwerking
hebben. Het zou namelijk wel eens een volgende stap
naar beneden kunnen zijn, met als gevolg dat nog meer
mensen zeggen: Leraar, dat kan iedereen wel worden.
De staatssecretaris was heel erg onduidelijk over het
draagvlak voor haar wetsvoorstel. Volgens mij heeft ze
vooral gesproken met de werkgevers van universiteiten
en middelbare scholen. Ik hoor van opleiders en
docenten dat het als een voldongen feit is gepresenteerd:
Dit gaan wij doen en u moet daarmee akkoord gaan.
Hoogstens mag men nog wat verzoeken doen voor
aanvullende maatregelen voor specifieke vakken. Dat is
een slechte zaak, want zo zouden wij dingen na de
commissie-Dijsselbloem niet meer doen. Wij zouden
zorgen voor draagvlak en dat draagvlak is er niet.
Voorzitter. Het wetsvoorstel is een haastklus die wel
eens zou kunnen leiden tot een nieuwe kwaliteitsdaling
in het onderwijs. Ik vrees dan ook dat wij over een paar
jaar weer hier staan om die te repareren. En dat zou heel
jammer zijn!

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

©
De heer Harbers (VVD): Voorzitter. Net als de vorige
sprekers bedank ik de staatssecretaris voor haar
uitvoerige beantwoording en voor de toezegging dat zij
zal komen met een bespiegeling over de mogelijkheden
om het leraarschap in het voorbereidend beroepsonderwijs aantrekkelijker te maken. Ik kijk met veel belangstelling uit naar de nota die zij heeft aangekondigd.
Door de beantwoording heb ik zelf toch ook wel weer
wat nieuwe inzichten gekregen. Zo vond ik het verhelderend wat de staatssecretaris zei over de uitstroom van de
babyboomers. Ik herinner mij ook nog wel uit mijn eigen
middelbareschooltijd dat deze groep mensen vaak alleen
maar het kandidaatsexamen had gedaan. In dat opzicht
is de educatieve minor een enorme kwaliteitssprong,
want een met die babyboomers vergelijkbare groep staat
straks met meer bagage voor de klas.
De staatssecretaris is gevraagd of wij bang moeten
zijn dat heel veel mensen die master niet gaan doen.
Daarin zit natuurlijk een heel sterke financiële prikkel die
ervan uitgaat dat mensen dat vroeger of later – dat
inzicht kan ook nog komen als je een jaar of 40 bent –
toch doen, om daarmee een mooie impuls te geven aan
hun salaris. Het gaat erom dat wij nu passende
oplossingen vinden voor het lerarentekort. Onze fractie
vindt dit een mooie, passende oplossing. Ik schat
namelijk in dat wij op deze manier meer mensen in het
lerarenvak krijgen, waaronder mensen die het nooit
hadden gedaan, als ze niet al tijdens de bachelorfase
daarmee in aanraking waren gekomen. Sommige
sprekers hebben bedreigingen verwoord, maar die zie ik
niet. Dat is echter iets anders dan kritiekloos zijn, want ik
heb wel degelijk kritische vragen gesteld. Als die
evenwel van een passend antwoord worden voorzien,
gaat mijn fractie hiermee graag aan de slag.
Tot slot maak ik nog twee opmerkingen. In mijn eerste
termijn sprak ik over mensen die al een bachelor hebben.
Net als mevrouw Besselink heeft de staatssecretaris mij
overtuigd met haar beantwoording. Wij moeten voor die
mensen een kopopleiding inzetten.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik heb inderdaad een
opmerking gemaakt over de weinig kritische houding van
een aantal partijen. Volgens mij heeft de heer Harbers de
staatssecretaris niet één keer geïnterrumpeerd. Ik
interrumpeer nu echter wel. Wat vindt de heer Harbers
ervan om de eerstegraadsleraren hoger te belonen?
De heer Harbers (VVD): Wij hebben al vaker uitgesproken dat je in het hele onderwijsveld goed moet kijken
naar de prestaties van leraren. Over het algemeen zullen
eerstegraadsleraren als gevolg daarvan beter beloond
worden. Daarvan gaat ook een mooie prikkel uit. Je moet
veel meer kijken naar de individuele kwaliteiten van
leraren. Mijnheer Dibi, u en ik hebben waarschijnlijk
vroeger les gehad van leraren die eerstegraadsbevoegd
waren, maar van wie je in de pauze meteen dacht: wat
hebben wij van deze leraar opgestoken? Aan de andere
kant waren er docenten met een tweedegraadsbevoegdheid of eventueel dat kandidaatsexamen van vroeger, bij
wie je ademloos zat te luisteren. Deze zaken kunnen wij
ook meer in de waardering tot uitdrukking laten komen.
Ik had al gesproken over de mensen die reeds een
bachelor hebben. Tot slot heb ik nog een opmerking over
de amendementen. Het amendement van de heer Jasper

25 maart 2010
TK 68

68-5880

Harbers
van Dijk steunen wij niet, maar dat zal duidelijk zijn uit
mijn betoog. Ik snap wel dat het gebaseerd is op zijn
principiële kant, maar ik deel dat principe niet. Met het
amendement van de heer Van der Vlies is er nog iets
anders aan de hand. Ik stelde dat vast, toen ik het
doorkauwde. Hij stelt namelijk geen educatieve master
verplicht, maar een master in het vakgebied die dan ook
nog binnen twee of uiterlijk vier jaar behaald moet
worden. Dit moeten wij echt niet willen, want dan heeft
die student na vier jaar alsnog een master en daarmee
een scala aan mogelijkheden, ook in het bedrijfsleven.
Daarmee stimuleren wij juist de uitstroom na korte tijd
van leraren richting andere functies en richting het
bedrijfsleven. Op die manier wordt het leraarschap voor
die mensen niets anders dan hooguit een paar jaar een
bijbaantje naast de masteropleiding. Ik ben het – niet
kritiekloos – wel eens met de staatssecretaris dat het
erom gaat, mensen te verleiden tot het leraarschap. Wij
moeten hun geen mogelijkheden bieden of hen daartoe
dwingen, waardoor ze na een paar jaar alsnog het
bedrijfsleven opzoeken. Dat zou namelijk het logische
gevolg zijn van het aannemen van het amendement-Van
der Vlies. Dat is een extra reden waarom de VVD dat
amendement niet zal steunen.
©
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Voorzitter. Ik dank
de staatssecretaris voor haar antwoorden. Ik kom straks
nog op een aantal punten terug. Als ik terugkijk op ons
debat van vandaag, springen er twee elementen uit. Ten
eerste is het winst dat de heer Jasper van Dijk namens
de SP geen principiële bezwaren heeft tegen de
educatieve minor. Die bracht hij namelijk eerder wel naar
voren. Hij zegt nu dat er iets in de randvoorwaarden niet
helemaal goed geregeld is. Dat is toch al een aardige
stap vooruit. Ten tweede valt mij op dat het lijkt alsof de
waardering voor een vierjarige hbo-bacheloropleiding
hoger is dan die voor een driejarige bacheloropleiding
binnen het wo. Als ik de geluiden uit het veld beluister,
heb ik het gevoel dat de manier waarop wij hier daarover
spreken, niet helemaal overeenkomt met de waardering
daarvoor in de wereld buiten dit gebouw.
De heer Jasper van Dijk (SP): De heer Jan Jacob van
Dijk kan lekker doorgaan met dromen in zijn eigen
fantasiewereld, want dit is volstrekt niet in overeenstemming met de werkelijkheid. Er is grote kritiek vanuit het
onderwijs op dit wetsvoorstel, maar dat wil hij niet zien.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Ik zit even te
zoeken naar het verband tussen deze interruptie en
hetgeen ik net heb gezegd, maar volgens mij zit daar niet
zo veel verband tussen. Ik laat dit dan ook maar even
lopen.
Ik kom op de opmerkingen die gemaakt zijn over
bevoegde docenten en onbevoegde docenten. Er is een
wetsvoorstel over de onderwijsinspectie in voorbereiding. Het is zelfs al klaar en het ligt hier al, maar we
hebben het controversieel verklaard. Daarin krijgt de
onderwijsinspectie een specifieke bevoegdheid om te
beoordelen in hoeverre er wel of geen bevoegde
docenten voor de klas staan. Ik acht dat een belangrijk
wetsvoorstel, waarmee we kunnen voorkomen dat we
uiteindelijk met onbevoegde of onderbevoegde docenten
aan de gang moeten gaan.

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

Dan heb ik nog twee opmerkingen. De eerste is de
minor na je bachelor. De staatssecretaris is haar betoog
begonnen met de vraag of we die eigenlijk wel nodig
hebben. We hebben immers op dit moment al de
kopopleiding en we hebben andere mogelijkheden om
dingen te gaan doen. Misschien dat ik het eens van een
andere kant mag benaderen. Wat is er voor bezwaar
tegen om het zo te gaan doen, als dit iets nieuws
toevoegt aan het geheel?
Tot slot iets over de opmerking die de heer Harbers
heeft gemaakt over hbo-opleidingen. Daar heeft de
staatssecretaris positief op gereageerd. Wij hebben daar
al eerder aandacht voor gevraagd toen wij het hadden
over de universitaire opleidingen. Toen zei de staatssecretaris: laten wij nu eerst dit op een goede manier doen,
en als we hier ervaring mee hebben opgedaan, kunnen
we de volgende stap naar de hbo-opleidingen zetten. Is
dat nog steeds de overweging van de staatssecretaris?
Of zegt zij nu: nee, ik acht het misschien toch verstandig
om nu al door te pakken? Ik zou er geen tegenstander
van zijn om die stappen nu te zetten.
©
De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Ik wil graag de
staatssecretaris dankzeggen voor haar beantwoording.
Natuurlijk moeten we ervoor zorgen, naar vermogen
althans, dat er meer docenten beschikbaar zullen zijn dan
nu is voorzien in het onderwijs. Die hebben we hard
nodig, evenals meer academici. Over die doelstelling is
geen misverstand. Mijn fractie steunt die doelstelling.
Het amendement dat ik indiende, is erop gericht om de
risico’s die daaraan kleven zo veel mogelijk te verkleinen.
Ik vind dat een legale positie. Mij treft niet het verwijt,
vind ik, dat ik hier met lege handen zou staan en dat ik
geen oplossingen zou zoeken. Die zoek ik, alleen de
risico’s die daaraan zitten, zouden kleiner zijn als het
amendement dat ik indiende – hetzelfde geldt trouwens
voor het amendement van collega Jasper van Dijk –
aanvaard zou worden en onderdeel zou gaan uitmaken
van de wet. De verleiding blijft, maar we geven de
mensen die aan die verleiding hebben toegegeven, een
opdracht mee. Zo zou je het positief kunnen formuleren.
Zorg nou dat je je binnen een afzienbare periode – je
kunt er nader over praten hoe lang die periode moet zijn
– verder bekwaamt. Dat is goed voor het onderwijs, goed
voor de kwaliteit, goed voor de leraren zelf, goed voor
hun salarispositie, goed voor alles. Dat is onze inzet.
De heer Harbers (VVD): Voorzitter. Is de heer Van der
Vlies het dan niet met mij eens dat juist de opdracht die
hij wil meegeven aan de studenten, ertoe leidt dat zij na
korte tijd, maximaal vier jaar, hoogstwaarschijnlijk het
onderwijs weer zullen verlaten in plaats van deze
educatieve minor te gebruiken als een opstap naar een
carrière in het onderwijs? Door niet de educatieve
master, maar een algemene master verplicht te stellen,
wordt de opdracht aan de student eigenlijk: ga zo snel
mogelijk het onderwijs weer uit.
De heer Van der Vlies (SGP): Het laatste zie ik niet. Ik
sluit niet uit dat een dergelijk effect er een keer kan zijn
in een individueel geval, maar iemand die zo denkt en
doet, die houd je toch niet vast in het onderwijs. Die gaat
toch wel weg. Als je het beroep van docent ziet als een

25 maart 2010
TK 68

68-5881

Van der Vlies
opdracht en er met alle vezels van je bestaan bij
betrokken bent, dan kun je die verleiding wel weerstaan.
De heer Harbers (VVD): Mensen die weg willen, houd je
inderdaad niet tegen, maar door de termijn eventueel
met twee jaar te verlengen, een jaar master plus wat
uitloop, is het leraarschap in die twee jaar niets anders
dan een bijbaan die heel veel andere masterstudenten
ook hebben. Volgens mij willen wij dat juist niet
stimuleren richting het onderwijs. Het is prima als
mensen dat doen, maar wij moeten ze die opdracht niet
op voorhand meegeven.
De heer Van der Vlies (SGP): Het is geen tussenstation.
We proberen ze in het onderwijs te krijgen en daar te
houden. We kunnen echter niet garanderen dat niemand
afhaakt.
De evaluatie komt er nog aan. Mijn fractie zal die
nauwlettend volgen, maar het staat zeer ter discussie of
ik daar zelf bij ben. Dat hebt u intussen begrepen, maar
mijn fractie blijft attent.
©
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. Ik dank de
staatssecretaris voor haar antwoord in eerste termijn. Ik
dank haar ook alvast voor haar beantwoording in tweede
termijn, maar ik kan haar al weer niet bedanken voor een
toezegging in mijn richting. Wat niet is, kan echter nog
komen. Ik dien dadelijk nog een aantal moties in, dus
misschien moet de staatssecretaris nog wel actie
ondernemen. Het kabinet is gevallen. De staatssecretaris
runt nu in haar eentje dat heel grote onderwijsministerie.
Ik hoop niet dat de macht haar naar het hoofd is
gestegen. Wij willen nog wel kritisch blijven onderhandelen met de staatssecretaris. Wij hopen dat zij openstaat
voor creatieve oplossingen.
Een van de oplossingen voor het kwantitatieve en
kwalitatieve lerarentekort is wat mij betreft de beloning
van eerstegraadsdocenten. Weet de staatssecretaris
hoeveel besturen eerstegraders een hogere schaal
geven? Heeft zij daar zicht op? Zijn daar getallen van
bekend? Kan zij die met ons delen?
Het kwalitatieve en kwantitatieve lerarentekort vraagt
om creatieve oplossingen. Een onconventionele tijd
vraagt om niet conventionele maatregelen. Daar is de
educatieve minor er een van. Wij staan kritisch ten
opzichte van de educatieve minor, maar wij zien wel dat
deze noodoplossing noodzakelijk is. Kwantiteit mag
echter nooit boven kwaliteit worden geplaatst. Wij maken
ons zorgen over een mogelijke kwaliteitsdaling door de
misschien overhaaste invoering van deze educatieve
minor. Gelukkig komt er over twee jaar een evaluatie,
maar duurt dat niet iets te lang? Kunnen wij niet al
eerder de vinger aan de pols houden? Graag een reactie
daarop. Ten slotte dien ik twee moties in.
Wij werden uitgedaagd door de staatssecretaris om te
komen met oplossingen voor het lerarentekort, want zij
had nog niets gehoord. Volgens mij is een van de beste
oplossingen de koppeling van de beloning aan de
eerstegraadsdocent.

overwegende dat iedereen de ambitie heeft om meer
eerstegraadsdocenten aan te trekken voor het onderwijs;
verzoekt de regering, de koppeling tussen eerstegraadsdocenten en een hogere beloning opnieuw vast te
leggen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Dibi. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (32270).
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Stel dat er een
eerstegraadsdocent voor de kleuterklas gaat staan. Moet
die dan meer verdienen dan een tweedegraadsdocent
Engels die in het vmbo lesgeeft?
De heer Dibi (GroenLinks): Na deze motie wilde ik nog
iets zeggen over de beoordeling van docenten op basis
van hun kwaliteit, want het kan daarbij om heel veel
verschillende zaken gaan. Wij hebben allemaal wel een
eerstegraadsdocent gehad die niet zo inspirerend was.
Wij hebben allemaal ook wel een tweedegraadsdocent
gehad die juist ontzettend bevlogen en inspirerend was
en ons voorbereidde op deelname aan de samenleving.
Docenten hebben met een heel moeilijke doelgroep te
maken, bijvoorbeeld in het vmbo in de grote steden en
er zijn ook veel zorgleerlingen. Ik vind daarom dat zij
beter beloond moeten worden. Om het lerarentekort
effectief op te lossen en de status van het vak te
verhogen, zien wij ook iets in het koppelen van de
beloning aan de eerstegraadsdocent. Je kunt dus naar
verschillende zaken kijken.
De heer Jan Jacob van Dijk (CDA): Volgens mij zijn dit
elementen die al in de bestaande systematiek zijn
meegenomen, zeker in de functiemix. Of de motie is dus
overbodig, of de heer Dibi doelt op iets anders dan wat
hij zojuist heeft gezegd.
De heer Dibi (GroenLinks): Dit kabinet heeft als eerste
geprobeerd om echt iets te doen aan het lerarentekort.
Complimenten daarvoor. Een aantal zaken dat ik heb
genoemd, wordt nu al enigszins geregeld. Dat neemt niet
weg dat de aanbeveling van de heer Alexander Rinnooy
Kan was om de eerstegraadsdocenten in een hogere
schaal te plaatsen. Die aanbeveling is niet overgenomen,
maar wij willen daar wel een realiteit van maken.
De voorzitter: Heel kort, mevrouw Besselink, want ik zit
met de tijd.
Mevrouw Besselink (PvdA): Hoort dit niet thuis in het
debat over de functiemix? Dan kunnen wij dat in zijn
totaliteit beoordelen. In dit debat is het maar een enkele
maatregel.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik vind dit eerlijk gezegd wel
enigszins een procedurele reactie. Ik denk dat wij elke
aangelegenheid moeten aangrijpen om creatief
noodzakelijke oplossingen te formuleren voor het
lerarentekort. Ik vond de inbreng van mevrouw Besselink

Motie
De Kamer,

Tweede Kamer

gehoord de beraadslaging,

Benoeming tot leraar

25 maart 2010
TK 68

68-5882

Dibi
eigenlijk weinig kritisch. Ik denk dat ik straks mijnheer
Dijsselbloem ga opzoeken. Wij gaan over de kwaliteit van
het onderwijs. Deze educatieve minor draagt daar
misschien in negatieve zin aan bij.
De voorzitter: Tot slot.
Mevrouw Besselink (PvdA): Wij hebben kritische vragen
gesteld. Ik heb om een evaluatie gevraagd. Wij zijn hier
dus niet kritiekloos ingestapt, maar wij zien wel de
noodzaak om met elkaar zo veel mogelijk mogelijkheden
en openingen te maken om ervoor te zorgen dat wij het
probleem daadwerkelijk gaan oplossen. Wij denken dat
dit wetsvoorstel hiervoor een goed handvat is. Dat is niet
kritiekloos, maar een kwestie van kansen zien. De
staatssecretaris heeft hier uitgebreid op geantwoord. De
heer Dibi vraagt of mijn opmerking niet procedureel is.
Wij hebben met de functiemix hierover met elkaar
discussie gevoerd, wij hebben er verscheidene malen
over gesproken. Wij hebben dus al inhoudelijke debatten
gevoerd.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik wil mevrouw Besselink wel
tegemoetkomen. Ik weet dat een aantal PvdA’ers
voorstander is van koppeling van de beloning aan de
eerstegraadsbevoegdheid. Het gaat om prominente
PvdA’ers. Als mevrouw Besselink mij toezegt dat wij dit
in een later debat, nog in deze kabinetsperiode, samen
gaan voorstellen, dan houd ik mijn motie aan. Maar dat
gaat volgens mij niet gebeuren.
Mijn tweede motie gaat over een speciale opleiding
voor het vmbo.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat van leraren in het (voorbereidend)
middelbaar beroepsonderwijs extra vaardigheden
worden gevraagd;
verzoekt de regering, in overleg met het brede veld te
verkennen wat de mogelijkheden zijn voor een aparte
specialisatie of opleiding voor leraren (voorbereidend)
middelbaar beroepsonderwijs,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Dibi. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (32270).
©
Staatssecretaris Van Bijsterveldt-Vliegenthart:
Voorzitter. Hartelijk dank voor alle woorden van dank
voor de beantwoording. Dank voor de reactie in tweede
termijn.
Laat ik starten bij de heer Dibi. Als ik één ding niet wil,
is het wel dat hij het beeld krijgt dat ik een arrogante
bestuurder word omdat ik nu het hele ministerie bestier.
Ten eerste is dat laatste niet waar, want ik doe het samen

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

met minister Rouvoet. Ten tweede is arrogantie iets waar
ik een enorme hekel aan heb. Ik ga bewijzen dat ik echt
niet arrogant ben en zal heel goed ingaan op de
verschillende punten die de heer Dibi genoemd heeft.
Het eerste bewijs dat ik ga leveren, is dat ik zijn motie
over de eerstegraadsdocenten helaas moet afwijzen.
Immers, wie ben ik om daar eventjes, nu ik alleen ben,
het hele overleg over LeerKracht van Nederland met alle
partners met mijn voeten te treden en te zeggen: wij
hebben weliswaar een convenant, maar ik schuif het
terzijde en ik steun de motie van de heer Dibi. Dat zou
buitengewoon arrogant zijn. Ik kan dat niet doen. Er is
een convenant gesloten naar aanleiding van LeerKracht
van Nederland. Met het oog op de invloed van het veld
moet ik de motie dan ook ontraden. Dat is één.
Daarnaast spreekt de heer Dibi over een noodoplossing. Ik zou dat woord liever loslaten. De heer Van der
Vlies spreekt over het verkleinen van een risico. Ik heb
het over een duik in het diepe, maar alleen in de zin dat
het gaat over het doorstromen naar een eerste graad. De
opleiding waar wij het over hebben, is een opleiding met
bekwaamheidseisen voor onderbouw, havo, vwo en
mavo. Dat moet snor zitten. Daar zijn onze universiteiten
verantwoordelijk voor, net als de vo-scholen en
uiteindelijk de NVAO als toezichthoudend orgaan. In dat
opzicht is er dus geen sprake van een noodsprong, een
risico of een duik in het diepe. Het enige wat wij willen is
doorstromen naar een eerstegraads educatieve master.
Dat willen wij stimuleren. Als dat hierdoor niet gebeurt,
willen wij bezien hoe wij het dan wel voor elkaar kunnen
krijgen. Dat is twee.
Het derde is het volgende. Een evaluatie binnen twee
jaar zou ik te vroeg vinden. Ik denk dat je de jongeren
ook even de kans moet geven om hun bachelor af te
ronden en hun master te doen. Je moet kijken of ze het
daadwerkelijk zijn gaan doen, want dat is het doel van dit
wetsvoorstel. Je kunt het pas goed monitoren als ze
even de kans gekregen hebben. De meesten zijn namelijk
nog bezig of, sterker nog, moeten nog gaan beginnen in
de komende jaren. Daarom heb ik gezegd dat ik vanaf
het moment dat de wet gaat gelden twee jaar wil nemen.
Dan hebben wij drie praktijkjaren in beeld en kunnen wij
een redelijk beeld krijgen of het gaat werken zoals wij
willen.
Dan kom ik op de tweede motie. Laat ik die positief
benaderen, want dat doe ik eigenlijk altijd. Ik zie de motie
echt als ondersteunend voor mijn beleid. Ik heb namelijk
beloofd dat ik voor de zomer of net in de zomer de
Kamer een brief stuur over flexibele kwalificaties. Daarin
zit ook de verkenning naar de beroepsopleiding omdat
dat een van de punten is die uit de agenda Krachtig
Meesterschap voortgekomen is. Ook nemen wij de
bovenbouw, de onderbouw en de pabo mee. Als ik het
zo mag vertalen, zie ik de motie als ondersteunend en
laat ik het graag aan de Kamer over wat zij er verder
mee doet.
Ik zie nog een klein functioneringsgesprekje aankomen
van mevrouw Besselink, niet met de heer Dibi, maar hij
gaat het wel organiseren. Dat zal vast wel weer keurig
weggewerkt worden, denk ik. Het is wel heel bijzonder
dat u zo reflecterend bent naar elkaar toe.
Verder hoor ik eigenlijk veel woorden van steun. Dank
daarvoor. Hier en daar is kritiek die uitgebreid in de
eerste termijn aan de orde is geweest. Ik denk dat het in
ieders belang is dat ik niet in herhaling verval.

25 maart 2010
TK 68

68-5883

Van Bijsterveldt-Vliegenthart
De heer Van Dijk kwam ermee dat de minor voor het
hbo al eerder genoemd is. Dat klopt, ik herinner me dat.
De heer Harbers bracht het punt naar voren van het vbo
als interessante contramal van wat wij hier aan het doen
zijn in de avo-kant. Dat maakte dat ik dacht: hé ja,
inderdaad. Maar goed, het idee had al een eerdere vader.
Dat is terecht opgemerkt. Ik kijk ernaar zoals ik in eerste
termijn heb aangegeven.
De heer Van der Vlies gaat zijn amendement samenvoegen. Het is echt wel een ander amendement; dat ben
ik met de heer Harbers eens. De heer Van der Vlies zegt
dat ze de vakmaster moeten gaan doen. Als je die doet
in plaats van de educatieve master, stroom je waarschijnlijk eerder het onderwijs uit dan dat je erin blijft. Ik
begrijp niet waarom de heer Van der Vlies het een risico
vindt voor de vakinhoud. De universitaire bachelor kent
voor de vakinhoud meer studiepunten dan de hbolerarenopleiding. Het zit met de vakinhoud meer snor bij
de universitaire bachelor dan bij de hbo-bachelor. Ik
begrijp de beweging en het amendement van de heer
Van der Vlies niet. Evenmin begrijp ik zijn kanttekening
bij de vakinhoud. Maar goed, misschien blijven wij het
daarover oneens. Dat kan.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
©
De voorzitter: De staatssecretaris heeft toegezegd dat
de Kamer binnen twee jaar na inwerkingtreding van de
wet educatieve minor een evaluatie van de effecten van
de wet krijgt. Daarin wordt specifiek aandacht besteed
aan de begeleiding van beginnende leraren met een
educatieveminorbevoegdheid.
Daarnaast heeft de staatssecretaris toegezegd, de
Kamer in de zomer een brief inzake flexibele kwalificaties
te doen toekomen, waarin ook wordt ingegaan op aparte
lerarenopleidingen voor de beroepskolom.
Mevrouw Besselink (PvdA): Bij de evaluatie zouden ook
substitutie-effecten worden betrokken.
De voorzitter: De substitutie-effecten worden toegevoegd.
Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording.
Stemmingen zijn volgende week dinsdag.
De vergadering wordt van 13.00 uur tot 14.00 uur
geschorst.
De voorzitter: Op de tafel van de Griffier ligt een lijst
van ingekomen stukken. Op die lijst staan voorstellen
voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is
gemaakt, neem ik aan dat daarmee wordt ingestemd.

Tweede Kamer

Benoeming tot leraar

25 maart 2010
TK 68

68-5884