2022D30856

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen
voor te leggen aan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
over de geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad op 18 juli
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 1452). De volledige agenda is opgenomen aan
het einde van het verslag.
De voorzitter van de commissie,
Geurts
De griffier van de commissie,
Jansma

nds-tk-2022D30856

1

Inhoudsopgave
I

Blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinksfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CU-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie

2
2
2
3
5
6
9
11

II

Antwoord / Reactie van de Minister

13

III

Volledige agenda

13

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de aankomende landbouw- en visserijraad. Deze leden
hebben daarbij nog enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie spreken hun waardering uit voor het feit dat
het nieuwe Tsjechische voorzitterschap prioriteit legt bij het duurzaam
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Deze leden spreken hun
zorgen uit over het behalen van de doelen in 2030, aangezien de toelating
van nieuwe middelen vertraging oploopt bij de European Food Safety
Authority (EFSA) en het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). Deelt de Minister deze zorg? Zo ja, wat
gaat hij daaraan doen? Zo nee, waarom niet? Hoe gaat de Minister er
voorts voor zorgen dat ook andere lidstaten hun verantwoordelijkheid
nemen ten aanzien van de toelating van nieuwe middelen?
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister hoe boeren zich moeten
voorbereiden op het insturen van hun aanpak voor de gecombineerde
opgave begin volgend jaar, als de eco-regelingen van het Nationaal
Strategisch Plan (NSP) nog niet zijn vastgesteld. Hoeveel flexibiliteit zal er
voor de landbouwpraktijk zijn om tussentijds bij te sturen en afwegingen
te maken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van de agenda voor dit overleg. Deze leden hebben hier nog enkele
vragen over.
Gewasbeschermingsmiddelen
De leden van de D66-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van het ambitieuze voorstel van de Europese Commissie om het gebruik
van gewasbeschermingsmiddelen te halveren in 2030. Deze leden
ondersteunen de lijn om chemische middelen en de meest risicovolle
pesticiden sterk terug te dringen, ten behoeve van de impact op het
milieu, de biodiversiteit en de menselijke gezondheid. Kan een uiteenzetting worden gegeven van hoe het Europese beleid verschilt van wat
Nederland op nationaal beleid heeft voorgenomen? Deze leden lezen dat
de Minister zal pleiten voor een kritische beoordeling van het voorstel met

2

studievoorbehoud. Kan worden aangegeven over welke aspecten
Nederland zich specifiek kritisch zal uitlaten? Op welk onderdeel of welke
onderdelen van het voorstel zou de regering een studievoorbehoud willen
maken? Wanneer wordt het BNC-fiche verwacht?
Ontbossingsstrategie
De leden van de D66-fractie betreuren het dat verschillende voorstellen
van Nederland om de ontbossingsstrategie ambitieuzer te maken niet zijn
meegenomen in het akkoord van de Raad. Kan de Minister aangeven of
hij nog mogelijkheden ziet om deze wensen later gedurende het onderhandelingsproces in Brussel alsnog in te brengen? Zo ja, wanneer? Zo
nee, waarom niet? Hoe verwacht de Minister dat het Europees Parlement
zich zal opstellen over de uitbreiding van het voorstel? Welke afspraken
zijn er concreet gemaakt met betrekking tot het beter verankeren van
mensenrechten en samenwerking met producerende landen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de achterliggende stukken voor het schriftelijk overleg over de Landbouw- en
Visserijraad van 18 juli 2022 en hebben nog enkele vragen.
Ontbossingsvrije producten
Kan de Minister een inschatting maken van de positie die het Europese
Parlement zal innemen ten aanzien van het voorstel betreffende ontbossingsvrije producten? Op welke manier gaat de Minister de voorstellen die
Nederland heeft gedaan ten aanzien van ontbossingsvrije producten
alsnog inbrengen?
Gedachtewisseling over de ontwikkelingen op de landbouwmarkten
De leden van de CDA-fractie vinden het goed en noodzakelijk dat de
Europese Commissie de marktsituatie nauwgezet monitort, temeer omdat
Nederland afhankelijk is van import van voedsel en grondstoffen en
zonder import zelfs niet genoeg voedsel heeft om de Nederlandse
bevolking te kunnen voeden.1Kortom, de voedselzekerheid in Nederland
is voor een aanzienlijk deel afhankelijk van wat er in het buitenland
gebeurt. Is de Minister hiervan op de hoogte en op welke manier wordt
onze onafhankelijkheid ten opzichte van het buitenland zo klein mogelijk
gemaakt? Deze leden lezen dat de Commissie eerder al stelde dat een
reeks maatregelen ervoor zou moeten zorgen dat de voedselzekerheid
wereldwijd verhoogd wordt. Wat voor rol is hierin weggelegd voor
Nederland? Ook wordt gesteld dat landbouwers en consumenten moeten
worden gesteund voor de stijgende kosten voor onder meer energie en
meststoffen. Is de Minister het met deze uitspraak eens? Zo ja, waarom is
het dan in Nederland tot op heden niet of nauwelijks mogelijk om de
boeren, tuinders en vissers financieel te steunen? Op welke manier neemt
de Minister de internationale concurrentiepositie en het vestigingsklimaat
van Nederland voor tuinders, vissers en boeren mee in beleidsvorming?
GLB- Nationaal Strategische Plannen
De leden van de CDA-fractie benadrukken nogmaals het belang van een
snelle goedkeuring en steunen de uitspraak van de Minister waarin hij
zegt van mening te zijn dat de goedkeuring zich moet focussen op het

1

Halveren van de Nederlandse voetafdruk (2021), PBL.

3

Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en niet op de bredere inzet die
Nederland heeft voor het nationale beleid.
Gewasbeschermingsmiddelen
Het voorstel voor het verminderen van gewasbeschermingsmiddelen met
50% op EU-niveau is zeer ambitieus, vooral omdat de toelating van
alternatieven erg langzaam verloopt, zo merken de leden van de
CDA-fractie op. Een voorwaarde voor het halen van de doelen is dat de
toelatingsprocedure van alternatieve middelen sneller verloopt en
moderne veredelingstechnieken snel worden toegestaan. Wat wordt de
inzet van de Minister op dit punt? Is de Minister het met deze leden eens
dat de chemische middelen beschikbaar moeten blijven totdat er bewezen
effectieve en betaalbare alternatieven beschikbaar zijn? Heeft de Minister
de gevolgen op bedrijfsniveau in beeld? Heeft de Minister ook de politieke
gevoeligheden als gevolg van het voorstel voor 50% reductie in beeld,
zoals de opbrengstenderving die dit mogelijk tot gevolg heeft (in relatie
tot de voedselzekerheid die momenteel onder druk staat)? Ook kan het zo
zijn dat de voedselprijzen in de EU nog meer stijgen als gevolg van het
voorstel, waardoor mogelijk meer vanuit niet-EU-landen wordt geïmporteerd, daar waar lagere eisen zijn op het gebied van duurzaamheid en
gewasbeschermingsmiddelen. Wat wordt de inzet van de Minister op
beide punten? Welke (mogelijk negatieve) gevolgen voorziet de Minister
nog meer? Deelt de Minister de mening van deze leden dat het gaat om
het terugdringen van de milieubelasting van de chemische gewasbeschermingsmiddelen in plaats van het terugdringen van het gebruik van
chemische gewasbeschermingsmiddelen? Zo ja, wat wordt de inzet van
de Minister in de komende Landbouw- en Visserijraad op dit punt? Is de
Minister bereid om voor te stellen om uit te gaan van het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen per kilogram geoogst product in plaats van
per hectare? Is de Minister daarnaast ook bereid om te pleiten voor een
langere referentieperiode dan de voorgestelde 2015-2017?
Conclusies van de Raad over strategische richtsnoeren voor aquacultuur
In de raadsconclusies vragen EU-lidstaten om maatregelen van de
Commissie ter ondersteuning van de aquacultuursector, zo lezen de leden
van de CDA-fractie. Inmiddels is bekend dat er een miljard euro wordt
vrijgemaakt uit het vorige visserijfonds (EMFF) om visserijbedrijven te
ondersteunen. Uit EU-ramingen blijkt dat als de brandstofprijzen op dit
niveau blijven, de vissersvloot van de EU 27,3 miljard euro misloopt,
waardoor de duurzaamheid van de vloot in gevaar komt. Ook in
Nederland is de situatie in de visserij kritiek. Deze leden gaan er dan ook
van uit dat de Minister met grote spoed gebruik zal maken van de
regeling(en) om vissers financieel te ondersteunen. Graag ontvangen zij
een toezegging en een concrete planning van de Minister dienaangaande.
Herziening van de EU-verordening dierenwelzijn bij transport (AOB)
De leden van de CDA-fractie lezen dat in het eindrapport over de
herziening van de EU-verordening allerlei aanbevelingen genoemd
worden om het dierenwelzijn bij transport te verhogen. Kan de Minister
reflecteren op de aanbevelingen? Wat wordt de inzet van de Minister ten
aanzien van de aanbevelingen en houdt hij hierbij rekening met de
praktische uitvoerbaarheid en verhoogde kosten die dit mogelijk met zich
meebrengt?

4

Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
stukken op de agenda voor dit schriftelijk overleg en hebben hier nog
enkele vragen en opmerkingen over.
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich zorgen over de vele
problemen en uitdagingen die de oorlog in de Oekraïne ook in andere
landen veroorzaakt. Met name de stijgende voedselprijzen zijn een groot
probleem voor MENA-landen (landen in het Midden-Oosten en NoordAfrika) die afhankelijk zijn van import. De inspanningen van de EU om
hierop te reageren met een hogere eigen productie of een vermindering
van de eigen vraag door bijvoorbeeld minder biobrandstoffen of
diervoeders, is verwaarloosbaar. Daarmee heeft Europa en Nederland een
verwijtbaar aandeel in de honger elders en in de mogelijke sociale onrust
die dit gaat veroorzaken. De oorlog heeft ook gevolgen voor boeren in
Nederland, met name in de sectoren die veel energie en kunstmest
verbruiken en de sectoren die veel granen voor diervoeders verwerken of
gebruiken. Dat zijn in de meeste gevallen dezelfde sectoren van de
landbouw die omwille van het klimaat en de natuur hun energieverbruik
en andere emissies moeten beperken. Om nu deze sectoren met extra
subsidies in staat te stellen te blijven vervuilen, is het paard achter de
wagen spannen. Hoge energieprijzen zouden juist een stimulans moeten
zijn om zuiniger met energie om te gaan. De bedrijven die eerder op
energiezuinige technieken zijn overgestapt krijgen hierdoor een terecht
concurrentievoordeel. De EU stelt voorwaarden aan een extra uitkering,
maar de geannoteerde agenda gaat hier niet verder op in. Is het zo dat het
geld alleen voor klimaatvriendelijke productiemethoden gebruikt mag
worden, of is het inkomenssteun voor boeren die reeds klimaatvriendelijk
werken? En wat is dan klimaatvriendelijk? Waarom is daarmee niet de
gehele veehouderij uitgesloten, of minimaal alle veehouders uit veenweidegebieden en rundvee, pluimvee en varkenshouders die niet grondgebonden werken? Hoe worden de andere criteria toegepast? Sluit dit aan
bij een bestaande systematiek? Waarom zou het steunbedrag verdeeld
moeten of kunnen worden onder alle (of een derde) van alle glastuinbouwbedrijven als slechts een heel klein deel hiervan klimaat- en
milieuvriendelijk werkt?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat nog de waarde van het
NSP is nu Nederland op basis van de stikstofplannen en budgetten de
veehouderij grondig gaat saneren en tegelijkertijd de niet-verlengde
derogatie voor een enorme afname van de veestapel zal zorgen. Wat is
nou nog de waarde van het NSP? Moet er niet een nieuw plan komen?
Met het begeleiden van de transitie en het einde van de intensieve
veehouderij als beleidsdoel? Hoe kan het dat het GLB wordt beschouwd
als onvoorwaardelijk en de Minister het los wil zien van het bredere
beleidsdoel? Horen de middelen niet hetzelfde doel te versterken? Is het
niet redelijk dat de EU niet alleen wil weten wat er met het EU-geld
gebeurt maar ook hoe dit bijdraagt aan alle doelen en dus hoe het hele
beleid eruit ziet?
Wat de gewasbeschermingsmiddelen betreft, zijn de leden van de
GroenLinks-fractie van mening dat we zonder voorbehoud moeten
streven naar een stevige afname van het gebruik ervan. Deze leden
steunen initiatieven voor strengere keurings- en toepassingsregels. De
vrees dat extra eisen aan de toepassing leidden tot minder gebruik, kan
geen vrees zijn, dat is immers een doel. Nederland, een van de grootverbruikers van landbouwgif én het land met de slechtste waterkwaliteit, zou
strengere toepassingsnormen juist moeten toejuichen. Deze leden hopen
dat de Minister zijn verantwoordelijkheid neemt en de kant kiest van een
gifvrije toekomst

5

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de stukken op de agenda van dit overleg en hebben nog vragen en
opmerkingen.
Landbouwgif
Tijdens deze Landbouw- en Visserijraad zal het voorzitterschap de
lidstaten vragen hoe zij de nieuwe Verordening inzake duurzaam gebruik
van gewasbeschermingsmiddelen beoordelen. Waarom geeft de Minister
aan voornemens te zijn om te pleiten voor een kritische beoordeling van
het voorstel? Kan hij eenduidig uitleggen wat hij hiermee bedoelt? Op
welke manier is hij kritisch en op welke punten? Kan hij uitleggen wat de
implicaties zijn van het maken van een studievoorbehoud?
In het commissiedebat Visserij en tuinbouw van 6 juli 2022 heeft het lid
van de fractie van de Partij voor de Dieren gevraagd of de Nederlandse
inzet is om per lidstaat meerdere onderhandelaars (en waarnemers) te
hebben om in Brussel over dit voorstel te onderhandelen. Zo kan het
dossier door meerdere ministeries/beleidsterreinen gedragen worden, dus
naast LNV ook VWS en I&W. Tijdens het debat heeft de Minister geen
antwoord gegeven op deze vraag. Kan de Minister alsnog antwoorden
wat de Nederlandse positie is ten aanzien van het aantal onderhandelaars? Kan hij daarnaast aangeven wanneer dit besproken is of wordt in
een COREPER-vergadering?
GLB-NSP
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat het
directoraat-generaal Milieu van de Europese Commissie er in een gelekte
brief2 op wijst dat het Nederlandse NSP voor het GLB nog grote tekortkomingen kent voordat de EC het plan kan goedkeuren. Zo zijn onder andere
de conditionaliteiten nummers 4 en 6 (voor bufferstroken en bodembedekking) niet in lijn met de Europese Verordening. Gaat de Minister deze
GLMC’s aanpassen aan de minimale Europese voorwaarden, om zo een
gelijk speelveld te creëren voor alle Europese boeren? Zo nee, waarom
niet? Kan hij uitleggen wat de mogelijke consequenties daarvan zijn?
Ook noemt het DG Milieu de Nederlandse doelen voor biologische
landbouw «notoir laag». De leden van de Partij voor de Dieren-fractie
beamen dat en vinden het doel voor slechts 5% biologische landbouw in
20273 (terwijl het Europese doel op 25% in 2030 staat) bijna beschamend.
Waarom wil de Minister dat Nederland zó achter blijft lopen in de EU als
het gaat om biologische landbouw? Graag ontvangen deze leden daar een
reactie op. Zij roepen de Minister op om het doel voor zowel biologische
productie als consumptie flink te verhogen en Nederlandse boeren
hiermee perspectief te bieden op een duurzaam verdienmodel. Tevens
roepen zij de Minister op om volledige en correcte aanpassingen te maken
aan het concept-NSP om deze in lijn te brengen met de afspraken die op
Europees niveau gemaakt zijn op sociaal en ecologisch vlak, en de
pogingen om hier onderuit te komen direct te staken.

2

https://www.arc2020.eu/wp-content/uploads/2022/07/COM-evaluation-of-CAP-N-SP_DG-ENVkey-issues_20220704_ARC2020.pdf.
3
Het biologisch areaal is momenteel 3,85%.

6

Ontbossingsverordening
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen dat er een akkoord is
over de Raadspositie met betrekking tot de Ontbossingsverordening.
Nederland geeft aan dat het in het bijzonder succes heeft behaald met het
beter verankeren van mensenrechten en samenwerking met producerende landen. Kan de Minister nader toelichten hoe mensenrechten beter
zijn verankerd en welke afspraken hierover binnen de Raad zijn gemaakt?
Strategische richtsnoeren voor aquacultuur: Raadsconclusies
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat Europa een
toekomst ziet voor viskwekerijen binnen een «duurzaam» voedselsysteem. Hierbij wijzen deze leden erop dat een kweekvissector niet
duurzaam kan zijn wanneer er visetende vissen worden gekweekt op basis
van vis, afkomstig uit zeeën en oceanen. Dit stimuleert namelijk dat er
meer wordt gevist, met als gevolg overbevissing. Bovendien is veel
vismeel, bestemd als voer voor de aquacultuur, afkomstig uit wateren
rondom Afrika, waar de vis weg wordt gevangen van de lokale bevolking
om dan hier te gebruiken als voer in de aquacultuur. Hiermee stimuleert
vismeel voor de viskwekerijen niet alleen overbevissing, maar verstoort
het ook lokaal voedselaanbod. Is de Minister ervan op de hoogte dat 20
tot 25 procent van alle uit het wild gevangen vissen wordt gebruikt om
vismeel en visolie te maken?4 In hoeverre acht de Minister de praktijk van
het vangen van vissen uit het wild om deze te voeren aan vissen in
viskwekerijen duurzaam? Beaamt de Minister dat een «duurzame
viskwekerij» betekent dat er geen vis uit het wild gevangen wordt om die
vervolgens als visvoer in de viskwekerij te voeren? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, in hoeverre steunt de Minister het uitfaseren van de fok en kweek
van visetende vissoorten, zodat uiteindelijk geen uit het wild gevangen vis
gevoerd wordt aan viskwekerijen? Is de Minister het eens dat Europese
viskwekerijen, zolang deze nog visetende soorten houden, geen vismeel
zouden moeten gebruiken dat afkomstig is uit wateren van ontwikkelingslanden? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat is de Minister voornemens
hieraan te ondernemen?
Vissenwelzijn
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie maken zich zorgen over grote
aantasting van het welzijn van dieren die gehouden worden in Europese
viskwekerijen, tijdens het kweken, houden, transporteren en het slachten
van deze dieren. Heeft de Minister kennis genomen van deze welzijnsproblemen en van het rapport «Fish Welfare in European Aquaculture»5 van
Eurogroup for Animals? Zo ja, wat is de reactie van de Minister op het
rapport? Is de Minister van mening dat deze welzijnsproblemen, die
ontstaan door onder andere slechte waterkwaliteit, hoge visdichtheid, het
houden van vissen in kooien en pijnlijke slachtmethodes, aangepakt
moeten worden? Is de Minister van mening dat enkel het vrijblijvend
toepassen van «beste praktijken» tot nu toe niet heeft gezorgd voor
verbetering van dierenwelzijn in de Europese viskwekerijen? Gaat de
Minister zich inzetten voor bindende regelgeving op het gebied van
dierenwelzijn in de visserij en in viskwekerijen? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, per wanneer en hoe gaat de Minister dit actief in Europa aankaarten? Is
de Minister van mening dat het aankomend Europese verbod op het
houden van dieren in kooien tevens moet gelden voor zalm en andere
4

Cashion, T., Le Manach, F., Zeller, D. & Pauly, D. Most fish destined for fishmeal production are
food-grade fish. Fish. 18, 837–844 (2017).
5
https://www.eurogroupforanimals.org/files/eurogroupforanimals/2020-02/Fish-Welfare-inEuropean-Aquaculture-2.pdf.

7

vissen en zal hij zich hier in EU-verband voor inzetten? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, hoe gaat de Minister zich hiervoor hard maken? Gaat de
Minister zich inzetten voor het verplicht toepassen van adequate
slachtmethodes die ervoor zorgen dat vissen onmiddellijk bewusteloos en
ongevoelig voor pijn zijn op het moment van slacht? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, hoe gaat de Minister zich hiervoor inzetten?
Octopussen
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken verder op dat
momenteel ‘s werelds eerste octopuskwekerij op Gran Canaria wordt
gebouwd. Deze leden vinden dat de octopus helemaal niet thuishoort in
een kwekerij. Octopussen zijn hyperintelligente dieren, die solitair leven.
In kale massale kwekerijen is er geen enkele ruimte voor hun natuurlijke
gedrag. Bovendien moeten octopussen gevoed worden met andere vissen
en bestaat er geen methode om de dieren pijnloos te doden. Kortom, het
bouwen van een octopuskwekerij is een zeer dieronvriendelijk en
niet-duurzaam plan en zou volgens deze leden verboden moeten worden.
Is de Minister ervan op de hoogte dat octopussen vissen eten en in
gevangenschap gevoerd moeten worden met vismeel en visolie? Deelt de
Minister de zorg dat het starten van octopuskwekerijen bijdraagt aan
verdere biodiversiteits- en voedselzekerheidsproblemen in West-Afrika,
zoals beschreven in het rapport «Octopus factory farming: a recipe for
disaster?»6 van Compassion in World Farming? Deelt de Minister de
conclusie uit dit rapport dat het openen van octopuskwekerijen niet
compatibel is met de Strategische richtsnoeren voor een duurzamere en
concurrerendere EU-aquacultuur (SAGs) omdat deze richtlijnen de
reductie van vismeelgebruik nastreven en octopuskwekerijen juist een
toename van vismeelgebruik veroorzaken? Deelt de Minister de
conclusies uit het rapport dat octopussen niet geschikt zijn om gehouden
te worden in kwekerijen, omdat dit leidt tot ernstige verstoring van hun
welzijn? Is de Minister het er verder mee eens dat een octopuskwekerij
niet thuishoort in een «duurzame aquacultuurstrategie»? Zo nee, waarom
niet en op basis van welk onderzoeksgegevens over het welzijn en het
natuurlijk gedrag van octopussen baseert de Minister zijn goedkeuring?
Zo ja, is de Minister bereid in Europa actief te pleiten tegen de komst van
octopuskwekerijen?
Aalscholvers
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat in de
«Strategische richtsnoeren voor een duurzamere en concurrerendere
EU-aquacultuur» wordt verwezen naar co-existentie van viskwekerijen en
aalscholvers, die worden aangetrokken door de viskwekerijen. De leden
van de Partij voor de Dieren-fractie lezen verder dat mogelijke economische schade door aalscholvers en andere beschermde vogels en
roofdieren aan de orde zal komen en zijn bezorgd over het feit dat afschot
van aalscholvers als optie wordt gezien in het document «INTERCAFE
Cormorant Management Toolbox»7, gepubliceerd op de website van de
Europese Commissie. Klopt het dat afschot van aalscholvers een optie is?
Zo ja, wat is de positie van Nederland hieromtrent? Welke andere
voorstellen worden er gemaakt in het document om mogelijke economische schade te voorkomen? Welke voorstellen steunt Nederland? Deelt
de Minister de opvatting dat viskwekerijen economische schade dienen te
voorkomen door het nemen van preventieve, diervriendelijke en dus
niet-dodelijke maatregelen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, hoe gaat de
Minister er in Europa voor zorgen dat er ingezet wordt op het voorkomen
6
7

https://www.ciwf.nl/media/7447305/ciwf-rapport-octopus-factory-farming.pdf.
http://www.intercafeproject.net/pdf/Cormorant_Toolbox_web_version.pdf.

8

van economische schade in plaats van beschermde dieren te schieten? In
antwoord op eerdere vragen van deze leden gaf de Minister aan geen
aanleiding te zien om verandering te brengen in de beschermde status
van de aalscholver. Kan de Minister daarom toezeggen dat hij zich in
Europees verband inzet voor handhaving van de beschermde status van
de aalscholver onder de Europese Vogelrichtlijn en tegen het afschieten
van aalscholvers?
Import van kangoeroeproducten
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen tot slot naar de stand
van zaken met betrekking tot de aangenomen motie van het lid
Wassenberg die de regering oproept om de toegang van omstreden
producten zoals kangoeroevlees tot de Europese markt aan te kaarten bij
de Europese Commissie (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1376). De Minister
maakte eerder duidelijk dat hij de zorgen over de gruwelijke jacht op
kangoeroes in Australië deelt. Toch worden er ook in Nederland nog altijd
kangoeroeproducten op de markt gebracht en speelt de EU als de grootste
importeur van kangoeroevlees en kangoeroeleer een grote rol bij het in
stand houden van de jacht. Deze leden wijzen de Minister op het plan van
de Europese Commissie om bij de import van producten gelijke productiestandaarden te eisen van niet EU-landen.8 Kan de Minister bevestigen dat
dit mogelijkheden geeft om EU-normen voor dierenwelzijn te laten gelden
voor geïmporteerde dierlijke producten, zonder dat dit in strijd is met
juridische bepalingen van de Wereldhandelsorganisatie (WTO)? Welke
mogelijkheden ziet de Minister hierbij voor het weren van kangoeroeproducten van de Europese markt en hoe gaat hij zich hier voor inzetten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CU-fractie
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennisgenomen van
de geannoteerde agenda voor de Landbouw- en Visserijraad van 18 juli en
andere brieven van de Minister. Alvorens deze leden overgaan tot het
meegeven van enkele punten voor de raad zelf, willen zij stilstaan bij
derogatie en visserij in EU-verband.
De leden van de ChristenUnie-fractie vernemen zorgwekkende berichten
van de Minister en via de media over het voortzetten van de derogatie
voor Nederland. Deze leden zijn vóór behoud van de derogatie, met het
oog op gezonde bodem, duurzaam landgebruik, milieu en klimaat en
gezonde melkveehouderijen. Aangezien de Minister de Kamer de
afgelopen maanden meermaals op de hoogte heeft gesteld van de
beroerde stand van zaken komt dit niet als een verassing. Wil de Minister
zich blijven inzetten voor zoveel mogelijk behoud van de derogatie?
Verlies hiervan kent veel nadelen die ook de Minister zelf noemt in zijn
brieven, zoals stijging in het gebruik van kunstmest, omzetting van
blijvend grasland naar bouwland, meer maïsteelt en groter risico op
mestfraude. Het gebrek aan integraliteit bij de Europese Commissie
wanneer het gaat om de transitie naar een landbouwmodel dat vol te
houden is frustreert deze leden. Wil de Minister blijven hameren op een
integraal gesprek met de Commissie, waarbij derogatie, het actieprogramma Nitraatrichtlijn, klimaat en boer-tot-bord-strategie én
bescherming van de Natura 2000-gebieden gezamenlijk bekeken worden,
zodat niet versmalling van de norm bij het ene vlak, bijvoorbeeld op
derogatie, gaat zorgen voor problemen op een ander vlak, zoals klimaat?
Bovendien zou het zo moeten zijn dat een transitie aangejaagd door
natuurbescherming, de andere uitdagingen, te weten water, klimaat en
8

https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2022/06/13/europese-commissie-klimaatheffing-opvoedselimport-mag-van-wto.

9

luchtkwaliteit, maximaal mee kan nemen. Wil de Minister er in gesprek
met collega’s op wijzen dat goed landbouwbeleid niet alleen voedsel- of
natuurbelangen beschermt, maar ook sociaal-culturele belangen?
De leden van de ChristenUnie-fractie zouden ook dit bezoek aan Brussel
van de Minister willen aangrijpen om nogmaals in te gaan op de
noodsituatie in de Nederlandse visserijsector. Wil de Minister blijven
knokken voor brandstofsteun uit het Brexit Adjustment Reserve (BAR) en
in Europa benadrukken dat een gelijk Europees speelveld ook gelijke
doorlooptijden van procedures zou moeten betekenen? Wil hij bovendien
inzetten op een Europese, gezamenlijke verduurzamingsstrategie van met
name de kottervloot, waarvoor puls-technologie, zeker gezien de
brandstofcrisis, dé uitkomst kan bieden?
De leden van de ChristenUnie-fractie vernemen dat op de Landbouw- en
Visserijraad gesproken zal worden over het Tsjechische
EU-voorzitterschap, ontbossingsvrije producten, ontwikkeling op de
landbouwmarkten, het proces rondom de NSP’s, gewasbeschermingsmiddelen, strategische richtsnoeren voor aquacultuur en diertransporten.
Deze leden willen de Minister hier nog enkele zaken over meegeven. Ten
aanzien van ontbossing zijn verschillende voorstellen van Nederland niet
meegenomen in het akkoord van de Raad. Wil de Minister deze alsnog
onder de aandacht van de LenV-raad en Commissie brengen? Niet alleen
bossen staan onder druk, ook andere ecosystemen zijn kwetsbaar.
Voorziet de Minister een uitbreiding van de ontbossingsverordening naar
andere ecosystemen dan wel gelijksoortige verordeningen voor andere
kwetsbare gebieden? Handhaving van internationale afspraken tussen
landen of bedrijven ten aanzien van bescherming van bossen en
mensenrechten is het grote gat tussen ambities en werkelijkheid. Kan de
Minister de Commissie vragen de ontbossingsverordening hierop te
versterken?
Ten aanzien van ontwikkeling op de landbouwmarkten vragen de leden
van de ChristenUnie-fractie welke actie Europa concreet voorstelt om
voedselzekerheid veilig te stellen met name in landen die afhankelijk zijn
van graan uit Oekraïne. Hoe wordt voorkomen dat voor menselijke
consumptie geschikt graan nog eerder ingezet wordt als veevoer in
Europa dan verscheept wordt naar Noord-Afrika en Midden-Oosten?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe bij de Europese
voorstellen rondom gewasbeschermingsmiddelen precisielandbouw en
de opschaling van high tech-landbouw meegenomen worden. Deze leden
zouden graag voorkomen zien dat verminderen van gebruik van gewasbeschermingsmiddelen alleen voorzien wordt met volledige omschakeling
naar een biologisch bedrijfsmodel; ook binnen de reguliere akkerbouw is
nog veel winst te behalen in het verminderen van gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn blij met de aandacht voor een
duurzame groei van aquacultuur en het verzoek om meer samenhang
tussen EU-milieuwetgeving en aquacultuur. Wil de Minister dit verzoek
ondersteunen?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat het beheer van
predatoren soms een onvermijdelijke rol speelt bij bescherming van een
bedreigde soort of kwetsbaar natuurgebied, maar dat hierbij ook altijd
gekeken zal moeten worden naar de impact op de bejaagde soort zelf,
zeker wanneer deze net van een beschermde status af is, zoals de
aalscholver. Bovendien zou het uitgangspunt altijd moeten zijn dat
gestreefd wordt naar een ecosysteem in balans, en moet voorkomen

10

worden dat de impact van menselijke activiteit op een ecosysteem wordt
afgeschoven op een natuurlijke, inheemse predaterende soort. Wil de
Minister deze kanttekeningen meegeven bij het verzoek aan de Europese
Commissie?
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
Het lid van de BBB heeft kennisgenomen van de geannoteerde agenda
van de Landbouw- en Visserijraad en heeft daarbij nog enkele vragen.
Ontbossingsvrije producten
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van het voorstel
«Ontbossing en bosdegradatie veroorzaakt door EU-consumptie en
productie te minimaliseren en daarnaast om de vraag op de Europese
markt naar goederen en producten die legaal en ontbossingsvrij zijn
geproduceerd te vergroten». Welke gevolgen heeft het voorstel voor
Nederland? Welke stappen heeft Nederland hier al in gezet?
Gedachtenwisseling over de ontwikkelingen op de landbouwmarkten
Het lid van de BBB-fractie vindt dat de blokkades in de haven van
Oekraïne zo snel mogelijk opgeheven moeten worden om verdere
gevolgen te voorkomen. Kan de Minister toelichten wat er wordt gedaan
om de blokkades in de havens van Oekraïne op te heffen en welke
maatregelen er momenteel worden getroffen om de uitvoer van grondstoffen vanuit Oekraïne te vergroten? Kan de Minister ook toelichten
welke bijdrage hij zelf hieraan gaat leveren om de uitvoer van grondstoffen vanuit Oekraïne te vergroten zodat deze grondstoffen niet verloren
gaan en dat er opslagruimte komt voor de nieuwe oogst?
Ook merkt het lid van de BBB-fractie op dat door de aanhoudende hoge
prijzen van grondstoffen de kosten voor boeren op blijven lopen. Ook zijn
binnen verschillende sectoren de opbrengstprijzen dermate laag dat er
geld bijgelegd met worden. Kan en gaat de Minister gebruikmaken van de
mogelijkheid van steunmaatregelen om deze ondernemers te ondersteunen? Zo nee, waarom niet?
Het lid van de BBB-fractie constateert dat veel vissers ernstig leiden onder
de huidige situatie. De Minister geeft aan dat er op dit moment geen
gebruik kan worden gemaakt van steunmaatregelen om de visserij te
ondersteunen, wat mede komt door het goedkeuringsproces van de EU
hiervoor. Wat doet de Minister eraan om dit goedkeuringsproces te
versnellen en om zo snel mogelijk over te gaan op het geven van steun
aan de vissers? Wat gaat de Minister doen om ervoor te zorgen dat er
door deze vertraging van het verlenen van steun aan de visserijsector
geen koude sanering van deze sector wordt gecreëerd?
Het lid van de BBB-fractie maakt zich grote zorgen over het voortbestaan
van de Nederlandse visserijsector. De Minister geeft aan dat hij wil
overgaan naar een duurzame vloot en hier 440 miljoen euro voor klaar
heeft liggen om dit toe te gaan passen. Het is goed om de visserijvloot te
verduurzamen, maar het verduurzamen van de vloot is niet in één dag
geregeld. De vissers zitten op dit moment in een financiële crisis. Is de
Minister het ermee eens dat er zonder onmiddellijke steun, bijvoorbeeld
ter compensatie voor de hoge brandstofprijzen, een koude sanering gaat
ontstaan? Hoe kijkt de Minister aan tegen deze koude sanering en hoe is
hij van plan om er per direct voor te zorgen dat deze koude sanering niet
plaats zal vinden?

11

Het lid van de BBB-fractie maakt zich erg zorgen over de inkrimping van
de visserijsector en de gevolgen hiervan. Als gevolg van deze inkrimping
zal er een kleinere vloot ontstaan. Deze kleinere vloot zal leiden tot minder
vangst van vis in Nederland aangezien de vraag van voedsel stijgt mede
door de groei van de wereldbevolking. Hierdoor zal er waarschijnlijk meer
vis gevangen gaan worden in landen waar er mogelijk op een minder
duurzame manier gevist wordt. Is de Minister het ermee eens dat de
inkrimping van de visserij een verslechtering op levert van de impact van
de visserij op het milieu wereldwijd gezien? Kan de Minister toelichten
hoe de Europese Unie tegen deze inkrimping van de Nederlandse
visserijsector aan kijkt en of het doel van de Europese is om de visserij in
te krimpen?
Gewasbeschermingsmiddelen
De Minister geeft aan dat de Europese Commissie op 22 juni 2022 een
voorstel heeft gepubliceerd voor een verordening inzake duurzaam
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Welke veranderingen brengt
dit voorstel mee voor de Nederlandse landbouwsector en hoe kijkt de
Minister op dit moment tegen dit voorstel aan?
Het lid van de BBB-fractie verwacht dat de voedselprijzen kunnen gaan
stijgen door het voorstel voor een verordening inzake duurzaam gebruik
van gewasbeschermingsmiddelen, wat zou kunnen leiden tot een
toename van de invoer uit niet-EU-landen met minder strenge
voorschriften voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. Hoe
gaat de Europese Unie ervoor zorgen dat er door deze waarschijnlijke
prijsstijgingen van voedsel niet leidt tot import vanuit landen met minder
strenge voorschriften? Brengt de Minister dit punt ter sprake tijdens de
Landbouw- en Visserijraad en hoe gaat de Minister zich inzetten om dit te
voorkomen? Hoe kijkt de Minister naar deze mogelijke prijsstijging van
voedsel door het reduceren van gewasbeschermingsmiddelen? Is de
Minister het ermee eens dat het geen zin heeft om te gaan reduceren in
gewasbeschermingsmiddelen als de consument niet een hogere prijs gaat
betalen voor hun voedsel. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat er een
eerlijk inkomen voor de boeren wordt gegarandeerd en op welke manier
gaat hij de Europese Unie hierbij betrekken?
Het lid van de BBB-fractie maakt zich ook grote zorgen over de voedselzekerheid in de wereld naar aanleiding van dit voorstel. Het reduceren van
gewasbeschermingsmiddelen brengt ook met zich mee dat de opbrengst
per hectare wordt verminderd. Deze verminderde opbrengst zorgt ervoor
dat er meer grond nodig is om hetzelfde aantal voedsel te produceren. De
recente ontwikkelingen in de wereld geven maar weer eens aan hoe
belangrijk de voedselzekerheid is in de wereld. Het reduceren van
gewasbeschermingsmiddelen zorgt ervoor dat er minder geproduceerd
kan gaan worden ten opzichte van de huidige situatie. Is de Minister het
ermee eens dat dit voorstel de voedselzekerheid in de wereld
verslechterd? Wil de Minister dit gaan aankaarten tijdens de Landbouwen Visserijraad en zich sterk maken voor een wereldwijde voedselzekerheid? De Minister geeft voorts aan dat hij wil pleiten voor een kritische
beoordeling voor dit voorstel. Op welke punten gaat de Minister dit dan
doen?
Het lid van de BBB-fractie verwacht dat de aanvragen voor de stilligregeling fors het beschikbare budget overstijgen, waardoor er een tekort
aan budget zal ontstaan, aangezien de Minister geen gebruik wil maken
van het extra budget van 1 miljard euro dat is vrijgemaakt vanuit het
Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV) van de EU.
Erkent de Minister dat dit tekort mogelijk tot problemen kan leiden? Op
welke manier gaat de Minister dit probleem voorkomen zodat er geen

12

overschrijding van dit budget zal ontstaan? Is de Minister bereid alsnog
onderzoeken hoe hij het EFMZV toch in kan zetten?
Uitwerking landbouwcrisisreserve
Het lid van de BBB-fractie is van menig dat het gebruik van het landbouwcrisisreserve zeer beperkt is. De Minister geeft aan dat het doel van de
inzet van de landbouwcrisisreserve, die als gevolg van de Oekraïne-crisis
voor het eerst is ingezet, is om de voedselzekerheid veilig te stellen en
waar mogelijk te bevorderen of marktverstoringen aan te pakken als
gevolg van deze crisis. De Minister geeft aan dat het budget wordt
besteed aan landbouwers met substantiële aantallen varkens en
pluimvee. De varkens- en pluimveebedrijven met grond die directe
betalingen hebben aangevraagd en de vergroening toepassen zullen
eenmalig een extra bedrag ontvangen. Hoe denkt de Minister over de
stelling dat door het op deze manier gebruiken van het budget het een
bijdrage levert om de voedselzekerheid veilig te stellen en waar mogelijk
te bevorderen of marktverstoringen aan te pakken? Kan dit budget niet
beter over meerdere soorten agrarische bedrijven verdeeld worden die bij
kunnen dragen aan het voorkomen van een voedselcrisis of een marktverstoring? Op welke manier draagt Nederland bij aan het voorkomen van
een voedselcrisis of marktverstoring, aangezien de plannen zijn om de
productie in Nederland te reduceren?
II Antwoord / Reactie van de Minister
III Volledige agenda
Geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad op 18 juli
2022
Kamerstuk (21 501-32, nr. 1452) – Brief d.d. 05-07-2022, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer
Verslag van de Landbouw- en Visserijraad op 13 juni 2022
Kamerstuk (2022Z14144) – Brief d.d. 05-07-2022, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer
Voorstel voor wijziging van Plattelandsontwikkelingsverordening
tijdelijke steun naar aanleiding van de gevolgen van de Russische
invasie in Oekraïne
Kamerstuk (28 625, nr. 340) – Brief d.d. 21-06-2022, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer

13