De Minister van Justitie en Veiligheid
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Nota naar aanleiding van het verslag voortduringswet

1. Aanleiding
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft op 3 mei jl. verslag
uitgebracht over het wetsvoorstel tot voortduring van de inwerkingstelling van de
artikelen 2c en 4 van de Wet verplaatsing bevolking. De nota naar aanleiding van
het verslag is gereed voor indiening en moet, gelet op een spoedige behandeling
van de voortduringswet, zo spoedig mogelijk bij de TK worden ingediend.

Datum
18 mei 2022
Ons kenmerk
4019370
Bijlagen
3

Het stuk wordt op vrijdag 20 mei ook in de OEK-staf besproken.
2. Geadviseerd besluit
Het ondertekenen en indienen van de nota naar aanleiding van het verslag
(bijlage 1) en de daarbij behorende aanbiedingsbrief (bijlage 2) bij de Tweede
Kamer, door MJenV, mede namens de Minister-President.
3. Kernpunten
De VVD, D66, CDA, GroenLinks, CU, en de SP zijn (voorzichtig) positief over de
inzet van het staatsnoodrecht. De PVV, SGP, Groep Van Haga en BBB zijn
uitgesproken kritisch. Door de linkerkant van de Kamer is gevraagd waarom het
noodrecht wel is geactiveerd voor ontheemden uit Oekraïne, en niet voor
reguliere vreemdelingen. Door alle fracties is gevraagd op welke termijn het
staatsnoodrecht weer wordt gedeactiveerd, en wat ervoor in de plaats komt.
4. Toelichting
Op 1 april jl. zijn de artikelen 2c en 4 van de Wet verplaatsing bevolking (hierna:
Wvb) in werking gesteld. Daarmee is de burgemeesters de wettelijke taak
gegeven zorg te dragen voor de opvang en verzorging van ontheemden uit
Oekraïne. Onverwijld daarna is het onderhavige wetsvoorstel tot voortduring bij
de TK ingediend.
4.1 Nota naar aanleiding van het verslag
Er is inbreng geleverd door de VVD, CDA, D66, CU, PVV, GroenLinks, Groep Van
Haga, SGP, SP en BBB. De geleverde inbreng is hierna op hoofdlijnen
weergegeven, voorzien van een reactie.
Reikwijdte
Door veel fracties is gevraagd welke artikelen nu precies zijn geactiveerd, en wat
de reikwijdte daarvan is. Een aantal fracties lijkt er daarbij van uit te gaan dat het
gebruik van panden kan worden gevorderd. In reactie hierop is benadrukt dat het
op 1 april jl. in werking gestelde staatsnoodrecht zich beperkt tot het beleggen
van de opvangtaak bij de burgemeesters, en tot het geven van regels daarover.
Er zijn geen andere noodwettelijke bepalingen geactiveerd, zoals artikelen over
het vorderen van het gebruik van panden.

Pagina 1 van 3

Toepasselijkheid Wvb
Enkele fracties vragen om een nadere toelichting op de toepasselijkheid van de
Wvb. In reactie hierop is verduidelijkt dat de Wvb is gebruikt voor een situatie die
door de wetgever expliciet is voorzien. Bij de totstandkoming van de Wvb heeft
de wetgever er immers op gewezen dat het ook mogelijk is gebruik te kunnen
maken van de Wvb in geval van een grote instroom van vluchtelingen, die niet
het gevolg is van een last tot verplaatsing. Dat is thans het geval, zoals inmiddels
ook door de Raad van State is bevestigd.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
18 mei 2022
Ons kenmerk
4019370

Wanneer wordt het noodrecht beëindigd en wat komt ervoor in de plaats?
In de ACMS van 18 mei jl. is beslist dat alle geïdentificeerde beleidsopties voor de
periode na het noodrecht worden uitgewerkt (zie separatie nota). In afwachting
daarvan is in de beantwoording benadrukt dat de inzet van het staatsnoodrecht
op tijdelijke basis gebeurt, en dat verschillende alternatieven worden uitgewerkt
waarmee op structurele wijze in de benodigde opvang kan worden voorzien, voor
zolang dat nodig is. Daarbij is opgemerkt dat dit tijd vergt, gelet op de zeer grote
groep ontheemden uit Oekraïne, en is toegezegd dat de Kamer hierover wordt
geïnformeerd.
Waarom geen spoedwet?
Voorts is gevraagd waarom niet voor een tijdelijke (spoed)wet is gekozen. Hierop
is geantwoord dat dit oneigenlijk zou zijn geweest omdat de noodzakelijke
wettelijke voorziening reeds bestaat: de Wvb. Dat is inmiddels ook bevestigd in
het advies van de Raad van State. Voorts is opgemerkt dat de inzet van het
staatsnoodrecht niet is beperkt tot situaties van totale maatschappelijke
ontwrichting, zoals in geval van oorlog. Een separate toepassing van individuele
artikelen zoals de onderhavige activering van de artikelen 2c en 4 Wvb is mogelijk
als buitengewone omstandigheden daartoe nopen, zoals nu het geval is.
Andere noodbevoegdheden
Door vrijwel alle fracties is gevraagd of en in welke omstandigheden wordt
overwogen om andere noodbevoegdheden te activeren. Hierop is geantwoord dat
thans alleen een wettelijke taak bij de burgemeesters is belegd, en dat de
inwerkingstelling van (andere) noodbevoegdheden op dit moment niet
noodzakelijk en daarom niet proportioneel is. Indien de omstandigheden ertoe
nopen aanvullende bevoegdheden te overwegen, wordt de Kamer hierover vooraf
geïnformeerd.
Waarom is het noodrecht noodzakelijk?
Door verschillende fracties is gevraagd waarom de inzet van het staatsnoodrecht
noodzakelijk was, omdat gemeenten reeds vrijwillig in voldoende opvangplekken
voorzagen. Hierop is geantwoord dat er niet mee kon worden volstaan dat
gemeenten deze taak vrijwillig bleven verrichten omdat 1) niet op andere wijze in
de benodigde opvang kon worden voorzien terwijl wel de zekerheid moet bestaan
dat die opvang wordt gerealiseerd en 2) dat ontheemden uit Oekraïne een gelijk
niveau aan verstrekkingen moet worden geboden ongeacht de gemeente waarin
zij verblijven. Daarom was het noodzakelijk daar regels over te stellen, wat door
de activering van artikel 4, tweede lid, Wvb mogelijk werd (Regeling ontheemden
opvang Oekraïne). Ook op dit moment duurt de instroom voort en de bestaande
structuren kunnen op korte termijn niet in de opvang voorzien.
Uitbreiding noodrecht tot reguliere asielzoekers
Voorts is gevraagd waarom het noodrecht wel is geactiveerd voor ontheemden uit
Oekraïne, en niet voor andere asielzoekers. Daarbij is door verschillende fracties
gewezen op de al langer spelende problematiek bij het COA. Onder verwijzing
naar de brief van 6 mei jl. is geantwoord dat het staatsnoodrecht slechts kan
worden ingezet als sprake is van buitengewone omstandigheden. Van
buitengewone omstandigheden is, in staatsnoodrechtelijke zin, geen sprake als
Pagina 2 van 3

het gaat om problemen van structurele aard, zoals de knelpunten in de reguliere
opvang van vreemdelingen. Wel is benadrukt dat ook problemen in de reguliere
opvang worden aangepakt, onder verwijzing naar recente Kamerbrieven.
4.2 Ontwikkelingen hiervoor
− Op verzoek van de MCCb is begin maart in kaart gebracht welke
mogelijkheden er zijn om, als dat noodzakelijk zou worden, het
staatsnoodrecht in te zetten om de opvang van ontheemden uit Oekraïne bij
de burgemeesters te beleggen.
− In de nota van 21 maart 2022 bent u over de uitwerking daarvan
geïnformeerd. Naar aanleiding van deze nota is een aantal keer mondeling
overleg met u gevoerd over de omstandigheden die noodzakelijk zijn voor
activatie van het staatsnoodrecht.
− In de MCCb van 30 maart jl. is vastgesteld dat er inmiddels sprake is van
buitengewone omstandigheden die nopen tot de inzet van het
staatsnoodrecht, en dat het noodzakelijk is dat de artikelen 2c en 4 van de
Wvb in werking treden. Het daartoe opgestelde Kb is vervolgens op 1 april jl.
bekendgemaakt en in werking getreden.
− Op 5 april is de onderhavige voortduringswet voor advies aangeboden aan de
Raad van State. De Raad van State heeft op 13 april advies uitgebracht:
dictum B (licht dictum). Het nader rapport en het wetsvoorstel tot een
voortduringswet is op 19 april ingediend bij de Tweede Kamer.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
18 mei 2022
Ons kenmerk
4019370

4.3 Politieke en bestuurlijke context
Het overgrote deel van de fracties vindt de opvang van ontheemden uit Oekraïne
noodzakelijk. Wel zijn vraagtekens geplaatst bij het toegepaste middel
(staatsnoodrecht). Voorts hebben vrijwel alle fracties gevraagd op welke termijn
het staatsnoodrecht weer wordt gedeactiveerd. Omdat dit nog onderwerp is van
beleidsmatige uitwerking is hierop een procesmatig antwoord gegeven. Het ligt in
de rede dat dit onderwerp gedurende de plenaire behandeling een aanzienlijke rol
zal spelen.
Het indienen van een voortduringswet is een wettelijke verplichting die voortvloeit
uit de activatie van het staatsnoodrecht op 1 april jl.
4.4 Communicatie
DCOM is op de hoogte.
4.5 Afstemming
De stukken zijn afgestemd met DGM, DGOEK, DGPenV, NCTV, BZK en AZ.
4.6 Bijlagen (3)
1. Nota naar aanleiding van het verslag;
2. Aanbiedingsbrief;
3. Verslag;
5. Informatie die zich niet leent voor openbaarmaking
-

Pagina 3 van 3