datum
betreft

20 april 2018
Rondetafelgesprek 25 april over sociale ondernemingen
Position paper ABN AMRO Social Impact Fund

Inleiding
Gehanteerde definitie en highlights van relevante feiten


Sociale Ondernemingen zijn bedrijven met primair een maatschappelijk doel, te behalen
op een financieel winstgevende wijze. Dubbele rendementsdoelstelling: sociaal en
financieel. Daarmee zijn deze bedrijven te plaatsen tussen filantropie/subsidie gedreven
organisaties en maatschappelijk verantwoord ondernemen (zie appendix, fig 2)
Ze vertegenwoordigen, en zijn een drijvende kracht voor, een nieuwe manier van zaken
doen die ook wel ‘shared value’1 wordt genoemd, waarin de erkenning besloten ligt dat
maatschappelijke doelen ook een te bepalen waarde vertegenwoordigen, die onderdeel
is (of zou dienen te zijn) van wat de markt/het bedrijfsleven produceert, maar door die
markt niet eerder volwaardig is meegenomen in kostenbepaling en prijsvorming.
Het gaat idealiter om bedrijfsmodellen waarin het nastreven van het sociale en dat van
het financiële doel elkaar versterken. In die zin vormen sociale ondernemingen een
vernieuwende kracht èn een voorhoede in een trend naar een gezamenlijke
verantwoordelijkheid voor planeet en samenleving die direct aansluit bij door een
groeiende meerderheid aanvaarde thema’s als energie-transitie, klimaatdoelstellingen,
duurzaamheid i.h.a.. Een voorhoede van een transitie van bedrijfsmodellen?
De urgentie van een dergelijke gezamenlijke maatschappelijke verantwoordelijkheid
voelen we dagelijks, niet alleen in berichten over klimaatverandering, depletie van
grondstoffen en andere ‘groene’ vraagstukken, maar ook in vluchtelingenproblematiek,
sociale onrust, wijkproblematiek en integratie, veiligheid op straat en wankelende
zorgstelsels in veel landen.
Het concept van sociaal ondernemen sluit bovendien aan bij thema’s als een
terugtredende overheid, participatie-samenleving en toenemende zelfredzaamheid.
Voor een verdere bepaling van het begrip en omvang en kenmerken van de markt van
sociale ondernemingen zijn in de appendix wat resultaten weergegeven uit een door
ABN AMRO gepubliceerd rapport uit 20172. Dit bevat onder meer een differentiatie/
categorisering van typen sociale ondernemingen, een schatting van de kapitaalvraag en
andere voor een rol van de overheid mogelijk relevante feiten.










Betekenis voor en rol van de overheid


In het algemeen is sociaal ondernemen ontstaan als een beweging vanuit samenleving
en markt, waarin vanuit ons perspectief de overheid een belangrijke faciliterende rol kan
spelen door het scheppen van het juiste klimaat, bijdragen aan bewustwording, het
wegnemen van obstakels en het nemen van ondersteunende maatregelen, alsook in
haar dienstverlenende rol zoals in aanbestedingen en andere vormen van samenwerking
met de markt, het versoepelen van toegang tot kapitaal en het bevorderen van de
ontwikkeling van kennis op dit gebied.
De rol van de overheid kan vanuit dat perspectief niet beperkt zijn tot een afgebakend
gebied, zoals bijvoorbeeld economische zaken, maar betreft een veelheid van
bedrijfsgebieden en betrokken ministeries. Sociale ondernemingen ontwikkelen zich in
de volle breedte van de maatschappelijke problematiek. Een illustratie hiervan is
hoezeer de sociale doelen van sociale ondernemingen aansluiten bij ieder van de
sustainable development goals van de Verenigde Naties (zie appendix).



1

Zie Harvard “Creating Shared Value. Harvard Business Review; Jan/Feb2011, Vol. 89 Issue 1/2, p62-77”

2

ABN AMRO: De romantiek voorbij. De noodzaak van marktontwikkelingen voor sociale ondernemingen. Juli 2017

pagina 1/6

datum
betreft



20 april 2018
Rondetafelgesprek 25 april over sociale ondernemingen
Position paper ABN AMRO Social Impact Fund

Het gaat daarbij bovendien niet alleen om concrete beleids- en actiepunten maar ook
om een culturele omslag in de overheidsorganen, zoals in de markt en samenleving. Het
parlement kan daarin een belangrijke aanjagende en uitdagende rol hebben.

In concreto zien wij de volgende mogelijkheden:

Betekenis van sociale ondernemingen voor nationale overheid op een aantal concrete
beleidsgebieden:
o Decentralisatie van de zorg. De vernieuwende businessmodellen van sociale
ondernemingen maken hen wendbaar en sluiten beter aan bij bv jeugdzorg- en
wijkproblematiek
o Vernieuwing van onderwijs
o Verbetering arbeidsparticipatie
o Ontwikkelingssamenwerking
o Integratie van de UN Sustainable Development Goals in markt en samenleving
o Voedselzekerheid op de langere termijn
o Vluchtelingenproblematiek
o klimaatdoestellingen

Specifiek volgende rol weggelegd:
o Aanbestedingsbeleid / aanbestedingswet (maatschappelijk verantwoorde inkoop;
art. 2.82), d.w.z. bijvoorbeeld extra aandacht voor sociale ondernemingen bij het
opstellen van criteria van tenders.
o Ondersteunen van toegang tot kapitaal. Daarbij valt te denken aan specifieke
ruimte voor sociale ondernemingen in bestaande regelingen (InvestNL, Technostart,
BSK, SEED Capital), maar ook aan het opnieuw bekijken van de criteria van
bestaande fondsen, zoals bijvoorbeeld DGGF, EIF die als tè knellend worden ervaren
(scherper dan die van marktpartijen), terwijl deze fondsen moeite hebben hun
gelden te plaatsen. Garantiestellingen zijn daarbij van groot belang.
o Het zoeken van samenwerking met sociale ondernemingen, bv gezamenlijk met
andere marktpartijen bij ontwikkeling van oplossingen op de in vorige bullet
genoemde concrete beleidsgebieden. Zoals dit op gemeentelijk niveau (G4) al in
toenemende mate wordt gedaan.
o Ondersteuning van kennisontwikkeling op dit terrein. Een voorbeeld is impact
meting, waarbij wij er voorstander van zijn niet te blijven hangen in
meetmethodieken, maar dit integraler te benaderen vanuit een waarde-perspectief,
waardoor kosten kunnen worden verminderd en tussen bedrijven en sectoren
vergelijkbare meet resultaten ontstaan. Andere gebieden van kennis zijn de rol van
sociale ondernemingen in bijvoorbeeld voedselketens, als vernieuwende kracht etc.
o Ontwikkeling van Social Impact Bonds. Op nationaal niveau al een goedlopende SIB
ontwikkeld met Ministerie J&V. Andere mogelijkheden liggen er bijvoorbeeld, maar
niet uitsluitend bij VWS, Sociale Zaken.

Voor gemeentes zie we een rol en betekenis op de volgende gebieden:
o Wijkproblematiek
o Opnieuw decentralisatie van de zorg
o Arbeidsparticipatie
o Lokale energie-oplossingen

In de G4 zijn op verschillende van de genoemde terreinen al actie-programma’s en
samenwerkingsvormen ontwikkeld. Aanvullend valt daar te denken aan:
o Ondersteuning van sociale ondernemingen op wijkniveau (zie appendix fig 1). Op
dat niveau creëren deze bedrijven veel sociale impact, maar door de beperkte

pagina 2/6

datum
betreft

20 april 2018
Rondetafelgesprek 25 april over sociale ondernemingen
Position paper ABN AMRO Social Impact Fund

o

schaal verdienen ze extra ondersteuning. Ondermeer door verbeterde toegang tot
kapitaal. Samenwerking tussen gemeenten, sociale ondernemingen en
kapitaalverschaffers.
Verdere ontwikkeling van Social Impact Bonds, die inmiddels al in een vijftal
gemeentes succesvol zijn gebleken.

pagina 3/6

datum
betreft

20 april 2018
Rondetafelgesprek 25 april over sociale ondernemingen
Position paper ABN AMRO Social Impact Fund

APPENDIX
Fig 1. In kwadranten linksonder en linksboven bevinden zich veel ondernemingen die van
relevantie zijn voor rol overheid (semipubliek), met linksonder behalve starters veel
ondernemingen op wijkniveau en linksboven de in potentie grotere aanbieders (incl SIBs). Rechts
ondernemingen die relatief goed op eigen kracht doorgroeien in de markt.

pagina 4/6

datum
betreft

20 april 2018
Rondetafelgesprek 25 april over sociale ondernemingen
Position paper ABN AMRO Social Impact Fund

Fig 2

All money f lows that
cause positiv e social

change, per def inition
deliv er social impact

Charity /
Philanthropy/
Subsidies

Impact
Investing

SRI Investing

Social Impact Only

Social Impact First

Financial impact First

Financial Impact Only

 Donations or aidprograms f or social or
sustainable causes or
dev elopment projects

 Inv esting in social or
sustainable enterprises
through loans or direct
equity participations

 Inv esting in traditional
enterprises with socially
responsible approach

 Inv esting in traditional
enterprises. Possibly
activ ist investors’ social
engagement.

 Small, medium & large
organizations

 Mostly SME, f ew large,
no listed companies

 Incl. (semi-) public
(hospitals, schools etc)

 Innov ative instruments
 Dev elopment
operations

 SME to large corporates
 Listed companies

Traditional
Investing

 Priv ately run health care
& education institutions

Inv estments in SE’s that
f ocus on impact first &
double prof it are called
‘impact inv esting’.

Fig 3

pagina 5/6

datum
betreft

20 april 2018
Rondetafelgesprek 25 april over sociale ondernemingen
Position paper ABN AMRO Social Impact Fund

Fig:4 Geschatte kapitaalvraag in miljoenen EURs

pagina 6/6