Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3382
Vragen van de leden Sneller en Groothuizen (beiden D66) aan de Minister
van Financiën over het bericht dat de compliance bij ABN AMRO gedurende
lange tijd tekortschoot (ingezonden 21 april 2020).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 1 juli 2020) Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2762.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Top ABN AMRO herhaaldelijk aangesproken
op witwasproblemen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3 en 11
Wat vindt u van de constatering uit het artikel dat er te weinig aandacht werd
besteed aan de waarschuwingen van de raad van commissarissen (RvC)
aangaande het tekortschietende compliancebeleid? Kunt u daarbij specifiek
ingaan op de stelling dat de raad van bestuur (RvB) de ernst van de situatie
volgens de RvC onvoldoende inzag?
Beschikt u over gegevens aangaande de vraag hoe vaak de RvC de RvB
hierover heeft gewaarschuwd in de periode 2015–2017? Zo nee, kunt u dit
nagaan?
Welke stappen gaat u ondernemen aan de hand van deze berichtgeving?
Antwoord 2, 3 en 11
Het voorkomen van witwassen en financieren van terrorisme is een belangrijke maatschappelijke en wettelijke taak die banken adequaat moeten
vervullen. In 2019 zond ik samen met de Minister van Justitie en Veiligheid
een plan van aanpak witwassen aan uw Kamer.2 Een belangrijk onderdeel
van dat plan is het vergroten van de effectiviteit van de poortwachtersfunctie.
In dat plan onderstrepen de Minister van Justitie en Veiligheid en ik dat
bestuurders zich verantwoordelijk moeten voelen voor het voorkomen van

1

FD, 20 april 2020 (https://fd.nl/ondernemen/1341803/top-abn-amro-herhaaldelijk-aangesprokenop-witwasproblemen)
2
Kamerstuk 31 477, nr. 41.

ah-tk-20192020-3382
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

witwassen en het financieren van terrorisme, dat er voldoende investeringen
moeten worden gepleegd en dat integriteit boven commercie moet worden
gesteld.
Naar aanleiding van het bericht dat DNB had bepaald dat ABN AMRO al haar
Nederlandse particuliere klanten moet doorlichten, heb ik direct aan NLFI
gevraagd de maatregelen die de bank neemt nauwgezet te volgen en mij
daarover als certificaathouder te informeren. Tegelijk is het (uitvoeren van
het) compliancebeleid primair een aangelegenheid van de raad van bestuur,
waarop de raad van commissarissen toezicht houdt en waar certificaathouders en aandeelhouders, dus ook de Nederlandse staat als certificaathouder
van ABN AMRO, geen directe betrokkenheid bij hebben. Dit is conform de
uitgangspunten in het Nederlandse vennootschapsrecht, die bepalen dat de
raad van bestuur bestuurt en de raad van commissarissen daar toezicht op
houdt. DNB en de ECB houden prudentieel toezicht. Uit deze bevoegdheidsen verantwoordelijkheidsverdeling volgt dat NLFI en ik op afstand van het
dagelijks bestuur van de vennootschap staan.
De genoemde constateringen uit het artikel betreffen de periode 2015–2017.
Op dit moment loopt er een onderzoek van het Openbaar Ministerie naar
ABN AMRO met betrekking tot de vereisten onder de Wet ter voorkoming van
witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Ik kan daarom niet ingaan
op de geschetste omstandigheden uit het verleden van de bank. Om dezelfde
reden vind ik het ook niet raadzaam om na te gaan hoe vaak de raad van
commissarissen de raad van bestuur zou hebben gewaarschuwd in de
genoemde tijdsperiode. Ik wil op geen enkele manier een onderzoek van het
Openbaar Ministerie doorkruisen of beïnvloeden.
Vraag 4, 5 en 6
Klopt het dat in geen van de «speerpuntenbrieven» van NL financial
investments (NLFI) aan ABN AMRO in de periode 2015–2017 aandacht is
gevraagd voor compliancebeleid?3
Hoe vaak heeft NLFI gedurende de periode 2015–2017 regulier of ongepland
overleg gevoerd met de RvB van ABN AMRO? Hoe vaak stond tijdens deze
overleggen compliancebeleid op de agenda?
Hoe vaak heeft NLFI gedurende de periode 2015–2017 regulier of ongepland
overleg gevoerd met de RvC van ABN AMRO? Hoe vaak stond tijdens deze
overleggen compliancebeleid op de agenda?
Antwoord 4, 5 en 6
NLFI onderhoudt een continue dialoog met haar deelnemingen. Ruwweg kan
worden gesteld dat NLFI sinds de beursgang van ABN AMRO in 2015, op
basis van het relationship agreement, als formele contactmomenten in ieder
geval vier keer per jaar een overleg met het bestuur van de bank voert over
de gepubliceerde cijfers, één keer per jaar een evaluatiegesprek met de
voorzitter van de raad van commissarissen voert over het functioneren van
de leden van de raden van bestuur en commissarissen en met deze raden
gesprekken voert over het budget, het risicoprofiel en het financieringsplan.
Voorts vindt jaarlijks een overleg plaats met de raad van bestuur en raad van
commissarissen van de bank vooruitlopend op de algemene vergadering van
aandeelhouders van dat jaar. Naast deze formele overleggen vinden van tijd
tot tijd informele gesprekken plaats tussen NLFI als aandeelhouder en de
raden van bestuur en commissarissen of met andere betrokkenen binnen de
bank. Uiteraard werden in de periode 2015–2017 in het bijzonder contacten
onderhouden met het oog op de beursintroductie en daarna met het oog op
de verkoop van aandelen. Sinds de beursgang informeert de bank in het
kader van «no surprises» NLFI en het Ministerie van Financiën ook over
onderwerpen die in de media aandacht kunnen krijgen. Gelet op het
voorgaande is een exact aantal contactmomenten met de (leden van de)
raden van bestuur en commissarissen niet goed vast te stellen.
In de dialoog tussen NLFI en de bank wordt ook over complianceonderwerpen gesproken. NLFI stelt in haar rol als aandeelhouder vragen en
reageert op actuele zaken. Zoals bij het antwoord op de vragen 2, 3 en 11
wordt toegelicht, staat een aandeelhouder op afstand van de dagelijkse gang
van zaken en behoort (de uitvoering van) het compliancebeleid tot de
3

https://www.nlfi.nl/publicaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

verantwoordelijkheid van de raad van bestuur en raad van commissarissen.
NLFI wordt door deze organen geïnformeerd over onderwerpen die de
aandeelhouder aangaan. NLFI is in de periode 2015–2017 niet op de hoogte
geweest dat DNB de in 2019 gegeven aanwijzing zou gaan geven of dat het
Openbaar Ministerie het thans uitgevoerde onderzoek zou gaan starten.
Voorts is in 2015 alle relevante informatie die de bank betreft, beschreven in
het prospectus. In dit kader wordt ook verwezen naar het antwoord op vraag
9.
In de jaren 2015–2017 heeft NLFI aan de bank speerpuntenbrieven gestuurd.
Deze speerpuntenbrieven worden sinds de brief voor het jaar 2016 ook
gepubliceerd op de website van NLFI. Deze speerpuntenbrieven waren
bedoeld om bijzondere aandacht te vragen voor met name actuele ESGthema’s (Environmental, Social and Government) die werden besproken op
de jaarlijkse algemene vergadering van aandeelhouders. Als er concrete
zorgen zouden bestaan over bepaalde ontwikkelingen binnen de bank op het
gebied van compliance, zou een jaarlijkse speerpuntenbrief minder voor de
hand liggen als instrument om informatie op te vragen.
Vraag 7
Hoe vaak heeft de Minister van Financiën in de periode 2015–2017 regulier of
ongepland overleg gevoerd met NLFI aangaande ABN AMRO? Hoe vaak
stond tijdens deze overleggen compliancebeleid op de agenda?
Antwoord 7
Er is, in lijn met het toezichtarrangement dat met NLFI is afgesproken, een
regulier overleg op ambtelijk niveau tussen het ministerie en het bestuur van
NLFI. In de periode 2015–2017 hebben er naar schatting 18 van dergelijke
reguliere overleggen plaatsgevonden. Uit de gespreksverslagen van deze
reguliere overleggen blijkt niet dat het compliancebeleid van de bank is
besproken.
Naast bovenstaande reguliere overleggen onderhoudt het Ministerie van
Financiën een continue dialoog met NLFI. Dit geldt ook voor de periode
2015–2017. In deze dialoog met NLFI werd ook over compliance-onderwerpen
gesproken. In 2015 was er bijvoorbeeld contact over de tekortkomingen bij
het private banking kantoor van ABN AMRO in Dubai. Uw Kamer is hier op
verschillende momenten over geïnformeerd.4 De contacten met NLFI zijn
geplande en ongeplande overleggen waarbij niet altijd een agenda wordt
opgesteld. Ik kan daarom niet achterhalen hoe vaak onderwerpen gerelateerd
aan compliance tijdens deze contactmomenten zijn besproken.
Vraag 8
Hoe vaak heeft de Minister van Financiën in de periode 2015–2017 rechtstreeks overleg gevoerd met de RvC of RvB van ABN AMRO? Hoe vaak stond
tijdens deze overleggen compliancebeleid op de agenda?
Antwoord 8
In de genoemde periode hebben er regelmatig contactmomenten plaatsgevonden tussen het Ministerie van Financiën, NLFI en ABN AMRO. Het
precieze aantal daarvan en een volledig overzicht van de gespreksonderwerpen is niet vast te stellen. De gespreksonderwerpen waren onder meer de
beursgang in 2015, kennismakingen met de toenmalige CEO van ABN AMRO,
maar zeker ook compliance-onderwerpen. Zo informeerde ABN AMRO in het
kader van «no surprises» NLFI en het Ministerie van Financiën over
(compliance-)onderwerpen die in de media aandacht konden krijgen.
Daarnaast was er bijvoorbeeld in 2015 veelvuldig contact met ABN AMRO
over de tekortkomingen bij het private banking kantoor van ABN AMRO in
Dubai.
Vraag 9
Is bij de uitgave van de verklaring van geen bezwaar voor de beursgang door
De Nederlandsche Bank (DNB) en de Europese Centrale Bank (ECB) eind 2015
aandacht besteed aan het compliancebeleid van ABN AMRO?

4

Zie onder meer Kamerstuk 31 789, nr. 78 en Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016,
nr. 707 (aanhangsel).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Het algemene proces voor het uitgeven van een verklaring van geen bezwaar
ziet er als volgt uit: de toezichthouder toetst of de aanvraag voldoet aan de in
de wet gestelde criteria.5 De wettelijke criteria zijn door de toezichthouder
nader uitgewerkt in een aantal voorwaarden die onder meer zien op de
versterking van de interne organisatie zoals bijvoorbeeld de onderdelen
rapportage, risicomanagement en compliance. Bij een aanvraag van een
verklaring van geen bezwaar ten behoeve van een Initial Public Offering (IPO)
wordt onder andere beoordeeld of het veranderen van (een deel van) het
eigenaarschap invloed heeft op de integere en beheerste bedrijfsvoering van
een instelling. Een verklaring van geen bezwaar-aanvraag kan voor DNB
aanleiding geven de aanvrager te wijzen op reeds eerder geconstateerde
tekortkomingen in de bedrijfsvoering van een instelling, dan wel gemaakte
afspraken tussen DNB en de instelling over verbeteringen ten aanzien van de
integere en beheerste bedrijfsvoering.
DNB kan vanwege haar geheimhoudingsplicht niet ingaan op vragen over
specifieke instellingen. In algemene zin geldt dat de ECB de toezichthouder is
en beslist op aanvragen die betrekking hebben op deelnemingen in banken.
DNB is hierin de nationale toezichtautoriteit die deze aanvragen voor zover
deze betrekking hebben op Nederlandse banken beoordeelt en daarover
advies uitbrengt aan de ECB.
Op 22 mei 2015 heeft mijn ambtsvoorganger middels een Kamerbrief een
toelichting gegeven op de beursgang van ABN AMRO met betrekking tot de
verklaring van geen bezwaar.6 In deze Kamerbrief was opgenomen dat de
toezichthouder de VVGB-criteria nader had uitgewerkt in een aantal voorwaarden voor een beursgang. In de Kamerbrief werd aangegeven dat ABN
AMRO mijn voorganger had ingelicht dat de voorwaarden onder meer zagen
op versterking van de interne organisatie op bijvoorbeeld de onderdelen
rapportage, risicomanagement en compliance en de gedeeltelijk zwaardere
eisen die aan deze functies worden gesteld na beursintroductie. Toentertijd is
aangegeven dat ABN AMRO de nodige voortgang had geboekt om aan de
voorwaarden van DNB te voldoen. Een aantal trajecten liep toen nog, maar
deze waren tijdig afgerond zodat een beursgang in het vierde kwartaal van
2015 kon plaatsvinden.
Vraag 10
Was het Ministerie van Financiën, rechtstreeks of via NLFI, op de hoogte van
(de waarschuwingen van de RvC aangaande) het tekortschietende compliancebeleid van ABN AMRO? Zo ja, welke stappen heeft u aan de hand van deze
kennis ondernomen? Zo nee, wat vindt u ervan dat de Nederlandse staat, als
volledig aandeelhouder (tot 20 november 2015)7 of grootaandeelhouder
(vanaf 20 november 2015), niet op de hoogte was van dergelijke aanzienlijke
tekortkomingen?
Antwoord 10
Het Ministerie van Financiën is, net zoals NLFI, in de periode 2015–2017 niet
op de hoogte geweest dat de DNB de in 2019 gegeven aanwijzing zou gaan
geven of dat het Openbaar Ministerie het thans uitgevoerde onderzoek zou
gaan starten, voor zover dit toentertijd al kenbaar kon zijn. Naar aanleiding
van de transactie met ING met het Openbaar Ministerie in 2018 heb ik DNB
gevraagd naar de naleving van de Wwft binnen de bankensector. In haar brief
van 24 september 2018 noemde DNB dat nog te vaak binnen de bankensector
de poortwachtersfunctie onvoldoende op orde is en dat uit onderzoek van
DNB bleek dat bij verschillende banken sprake is van het doen van onvoldoende klantonderzoek en een gebrekkige transactiemonitoring. DNB schreef
in die brief dat zij sinds 2014 op basis van haar handhavingsbeleid bij 17
banken formele maatregelen had opgelegd, die waren gerelateerd aan
overtredingen van de Wwft. Op specifieke vragen over ABN AMRO kon DNB
toentertijd vanwege haar geheimhoudingsplicht geen antwoord geven.
Zoals hierboven genoemd, kan ik niet verder ingaan op het onderzoek van
het Openbaar Ministerie. Zoals hierboven tevens genoemd, zijn er tussen het

5

Artikel 3:96 lid 1 Wft.
Kamerstuk 31 789, nr. 64.
7
Kamerstuk 31 789, nr. 80
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Ministerie van Financiën, NLFI en ABN AMRO diverse contactmomenten over
compliance geweest. Deze werkwijze van informeren in de periode 2015–2017
past binnen de hierboven beschreven bevoegdheids- en verantwoordelijkheidsverdeling, de statuten van ABN AMRO, de relationship agreement
waarin bijzondere rechten en verplichtingen zijn vastgelegd en hetgeen
gebruikelijk is in Nederland vanuit de rol van een aandeelhouder in een
beursgenoteerde omgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5