~4i~2~ø

1

4~ HOGE RAAD VAN ADEL
JAARVERSLAG 2012

Q

•••~• S.
4’

S

,1

1*
*+*
*

(

De Hoge Raad van Adel bracht in het verslaajaar advies uit aan de Minister van Defensie over het nieuwe embleem van de
Kustwacht voor het Koninkrijk der Nederlanden in het Caribisch Gebied (Kustwacht CARIB) Het embleem werd
vastgesteld bij beschikking van de commandant der Zeestrijdkrachten d d 30 juli 2012 nr 2012005350

~q1~~i~2 —1
TEN GELEIDE

Het is mij een genoegen U hierbij het verslag van de Hoge Raad van Adel over 2012 te kun
nen aanbieden.
In het verslagjaar kwam het aantal bij koninklijk besluit verleende gemeentewapens, na een
geringe terugval in het jaar daarvéér, weer op het oude peil. Enerzijds was dit het gevolg van
een inhaalsiag ten aanzien van drie gemeenten, die per 1 januari 2011 fuseerden, maar zoals
Sûdwest-Fryslân nog een naamsaanpassing realiseerden, anderzijds van twee onverwachte
verzoeken om wapenvermeerdering. Hoe belangrijk een definitieve naam voor een nieuwe
gemeente is, bewijst de gemeente Neder-Betuwe, die bijna tien jaar lang geen wapen voerde
omdat dit onder de voorlopige fusienaam Kesteren was verleend. Een wapenverlening kan dus
ook te snel plaatsvinden, maar in 2012 werd het gewijzigde koninklijk besluit dan eindelijk
uitgevaardigd. De twee gemeenten die wapenvermeerdering vroegen zijn ‘s-Gravenhage (wa
penspreuk) en Veenendaal (standaardkroon). Inmiddels nadert de wapenverlening van een
vierde al per 1januari 2011 gefuseerde gemeente (Bodegraven-Reeuwijk) haar voltooiing.
Wapenadviezen ten behoeve van de onlangs geftiseerde gemeenten Goerree-Overfiakkee,
Molenwaard en Schagen zijn aan de respectievelijke stuurgroepen uitgebracht.
—

—

Op 5 december 2012 promoveerde de secretaris van de Raad tot doctor aan de Universiteit
Maastricht op het proefschrift Nederlands adeisrecht. Wettelijke adeldom als historisch
gegroeid instituut. In de aanloop naar de viering van het tweehonderdjarig bestaan was het
een wens van de Raad om over een compleet overzicht te beschikken van de regelgeving en
jurisprudentie met betrekking tot het instituut Nederlandse adel.
Het door de Stichting De Nederlandse Leeuw uitgegeven naslagwerk is belangrijk voor het te
voeren adelsbeleid. Een interessante conclusie in zijn dissertatie betreft het constitutionele
karakter van het adeisrecht, dat meer is dan een soort veredeld naamrecht. Door het
verdwijnen van het instituut adeldom uit de Grondwet van 1983 is ongemerkt de
constitutionele grondslag als aangelegenheid van het koninkrijk naar de achtergrond
verdrongen. Als consequentie hiervan lijkt in de verschillende landen van het koninkrijk
sindsdien een andere toepassing van het adelsrecht mogelijk te zijn. Hij beveelt aan om deze
juridische onvolkomenheid te corrigeren door adeldom alsnog op te nemen in het Statuut voor
het Koninkrijk der Nederlanden, waarin ook ridderorden expliciet worden vermeld. Hiermee
kan tevens een dreigende overvleugeling van Nederlands adelsrecht door buitenlands (lees:
Duits) naamrecht, dat elementen van afgeschaft adeisrecht bevat, worden voorkomen.
Aan het slot van zijn betoog doet de secretaris aanbevelingen om het naamrecht binnen het
burgerlijk recht op bepaalde punten te vereenvoudigen. Ik onderschrijf zijn in Maastricht ver
dedigde stelling, dat het ontbreken van adelljke titulatuur in de cumulatieve opsomming van
‘authentieke gegevens’ in het Besluit Gemeentelijke Basisadministratie persoonsgegevens
(GBA) de overheid belemmert in haar verplichting deze titels en predikaten te vermelden op
alle officiële documenten. Het verdient aanbeveling deze aanpassing alsnog mee te nemen in
het Wetsontwerp basisregistratie personen (BRP), dat bij de Tweede Kamer aanhangig is.
C.O.A. Schimmelpenninck van der Oije, voorzitter.

t

—

I
De secretaris van de Hoge Raad van Adel, mr Egbert Wolleswink-el, verdedigde op 5 december 2012 aan de Universiteit Maastncht zijn
proefschrift Nederlands adeisrechi Wettelijke adeldom als histors~ch gegroeid instituut Na afloop poseerde de jonge doctor te midden van
promotor, commissie en paranimfen, v 1 n r dr Conrad Gietman (wetenschappelijk medewerker Hoge Raad van Adel, paranimf), de hoogle
raren Dronkers (onderwijssociologie). Gehien (notariaat), De Groot (rechtsvergelijking en internationaal pnvaatrecht, promotor). Kamminga
(internationaal recht) Berkvens (rechtsgeschiedenis, voorzitter beoordelingscommissie), Schneider (Europees migratierecht, prorector) en
Hage (privaatrecht). mr dr Ria Wolleswinkel (universitair hoofddocent en onderwijsdirecteur, paranimf) de hoogleraren Heringa (vergelij
kend staats- en bestuursrecht, lid beoordelingscommissie) en Flinterman (rechten van de mens in het kader van de VN): dr. Michel Doort
mont (Groningen universitair hoofddocent internationale betrekkingen en Afrikastudies). Op de foto ontbreken de hoogleraren Roes (Nijme
gen. deontologie en geschiedenis notariaat, lid beoordelingscommissie) en Van Maanen (privaatrecht)
(foto www vanhartegefoiografeerd.nl)

-i
JAARVERSLAG 2012
VERSLAG VAN DE RAAD

De Hoge Raad van Adel bracht in 21 (2011: 22) zaken advies uit. Van deze hadden 1 (5) be
trekking op adelszaken, 0 (1) op naanirecht, 11(4) op wapens, 2 (1) op vlaggen, 3 (0) op em
blemen en 4 (4) op ridderlijke orden. In totaal werden 21(22) nieuwe en 7 (5) oude dossiers
behandeld. De nieuwe betroffen 5 (7) onderwerpen van algemene aard, 0 (5) adelszaken, 0 (1)
naamrecht, 7 (4) wapenverleningen en -vermeerderingen, 2 (1) vlaggen, 3 (0) embiemen en
onderscheidingen, 0 (2) Ridderlijke Duitsche Orde en 4 (2) Maltezer Orde.
In het fihiatieregister van de Nederlandse adel werden 79 (153) akten van geboorte, huwelijk
en overlijden ingeschreven. Deze in eerste instantie opvallende halvering levert een gemid
delde op van 116 akten, dat nagenoeg overeenkomt met het gemiddelde van de afgelopen ze
ven jaren. Het lagere aantal wordt veroorzaakt doordat enerzijds minder geslachten zelf actie
tot aanmelding ondernamen en anderzijds ter secretarie ambtshalve minder akten werden aan
gevraagd.
De voorzitter vertegenwoordigde de Raad traditiegetrouw tijdens de nieuwjaarsreceptie van
Hare Majesteit de Koningin op 17januari in het Paleis op de Dam, de 4 meiherdenking te
Amsterdam en de opening van de Staten-Generaal op de derde dinsdag in september.
Op 2 februari ontvingen voorzitter en secretaris de burgemeester van Den Haag, de heer J.J.
van Aartsen, voor een oriënterend gesprek over het aanhangige verzoek van het College van
Burgemeester en Wethouders om een wapenspreuk aan het bestaande gemeentewapen toe te
voegen. Later in het jaar ontving de secretaris nog de burgemeesters van Veenendaal en Bo
degraven-Reeuwijk, die hun verzoek om respectievelijk toevoeging van een kroon en wapenverlening (als flisiegemeente) kwamen toelichten.
De voorzitter was op zaterdag 3 maart mede namens de Raad aanwezig bij het jaarlijkse inter
ridderlijk overleg van de verschillende ridderschappen, waarbij de Nederlandse Adeisvereni
ging, de Vereniging voor Jongeren van Adel in Nederland en de Hoge Raad van Adel te gast
zijn. De vergadering werd deze keer georganiseerd door de Ridderschap van Friesland op
landgoed De Klinze te Oudkerk. Op 22 september gaf hij acte de présence bij de heroprich
ting van de Ridderschap van Groningen, waar hij het eerste exemplaar van een monografie
over de in 1853 opgeheven ridderschap in ontvangst nam.
Op 10 april vond de beëdiging plaats door de minister van Binnenlandse Zaken en Konink
rijksrelaties (BZK), mevrouw mr.drs. J.W.E. Spies, van mr. C.J.A. barones Snouckaert van
Schauburg-Buchwaldt, nieuw benoemd lid van de Raad. Zij werd zoals te doen gebruikelijk
begeleid door de secretaris, die de gelegenheid kreeg de werkzaamheden van de Raad onder
de aandacht van de minister te brengen. Het geplande kennismakingsbezoek van de minister
heeft door de demissionaire status van het kabinet niet meer plaatsgevonden.
Na bijna vijftig jaar vond van 24-28 september het tweejaarlijkse Internationaal Congres voor
Genealogische en Heraldische Wetenschappen weer in Nederland (Maastricht) plaats. De
voorzitter maakte deel uit van het comité van aanbeveling, terwijl de secretaris in het weten
schappelijk comité zitting had.
Voorzitter en secretaris ontvingen op 6 november de nieuwe directeur van het Kabinet der
Koningin, drs. C. Breedveld, voor een kennismakingsbezoek.
De secretaris vertegenwoordigde de Raad op 29 november bij het afscheid van mevrouw ing.
R.M. van Erp-Bruinsma als secretaris-generaal van het Ministerie van BZK.

De voltallige Raad woonde op 5 december de verdediging bij van het proefschrift van de se
cretaris die op uitnodiging promoveerde bij professor dr. G.R. de Groot, hoogleraar rechtsver
gelijking en internationaal privaatrecht aan de Universiteit Maastricht. De dissertatie be
schrijft het Nederlandse adeisrecht als historisch gegroeid instituut vanaf het ontstaan in 1814
tot en met de huidige toepassing van de regelgeving, inclusief alle relevante jurisprudentie.
Adelszaken
Op 24 augustus 2011 verzocht een v66r 1 augustus 1994 (inwerkingtreding Wet op de adeldom) buiten het huwelijk geboren erkende zoon van een adellijke (maar toen nog niet inge
lijfde) vader de Rechtbank Haarlem om de ambtenaar van de burgerlijke stand van zijn ge
boorteplaats te gelasten zijn geboorteakte aan te vullen met het predikaat jonkheer. Op ver
zoek van de ambtenaar van de Burgerlijke Stand (ABS) werd de Hoge Raad van Adel bij be
schikking van de Rechtbank Haarlem van 25 oktober 2011 als belanghebbende aangemerkt.
De zitting van de meervoudige kamer voor familiezaken vond plaats op 13 februari 2012.
Hoewel de ABS het verzoek niet-ontvankelijk achtte omdat verlening van adeldom een be
voegdheid van de Kroon is, besliste de Rechtbank anders.
De Rechtbank zag een verzoek tot aanvulling van de geboorteakte in de zin van artikel BW
1:24 wel degelijk als een zaak voor de civiele rechter, maar wees het verzoek af omdat sprake
was van een volledige en correct opgemaakte geboorteakte. In zijn beschikking 24 april 2012
is de Rechtbank van oordeel dat het adellijke predikaat geen onderdeel uitmaakt van de ge
slachtsnaarn en dat beoordeling van eventuele adeldom door de Hoge Raad van Adel plaats
vindt, die in casu in 2008 geen mogelijkheden zag voor inschrijving in het fihiatieregister van
de Nederlandse adel.
Op 14juni diende een voormalige Hongaarse edelman, wiens verzoek uit 1969 om inlijving in
de Nederlandse adel in 1974 om meerdere redenen was ingetrokken, een verzoek om afhande
ling in nu alsnog aan de gestelde voorwaarden kon worden voldaan. De Raad in zijn toenma
lige samenstelling had de aanvraag in principe positief beoordeeld op voorwaarde dat ontbre
kende bewijsstukken zouden worden aangeleverd en afgezien werd van de wens van titelho
mologatie. Nadat aan deze voorwaarden was voldaan, bracht de Raad op 28 november positief
advies uit aan de minister van BZK in de hoop dat dit dossier na meer dan veertig jaar einde
lijk kon worden gesloten.
Bestuursrecht
Op 15 november 2012 deed de Rechtbank Alkmaar, Sector Bestuursrecht, uitspraak in twee
beroepszaken, die door dezelfde particulier waren aangespannen tegen de Hoge Raad van
Adel. Enerzijds wegens het niet tijdig nemen van een besluit (Algemene Wet bestuursrecht,
art. 6:12, lid 2), anderzijds wegens het niet verstrekken van bepaalde privacygevoelige stuk
ken (Wet openbaarheid van bestuur, art. 10, lid 2e).
In de formele zaak werd het beroep niet-ontvankelijk verklaard omdat naar het oordeel van de
rechtbank tijdig op correcte en ondubbelzinnige wijze door de Raad was besloten. In de in
houdelijke zaak was de rechtbank van oordeel dat ook het preadvies van de secretaris aan de
Raad, indien de inhoud en strekking niet afwijkt van het uiteindelijke advies van de Raad aan
de minister, openbaar gemaakt moet worden. Hoewel de rechtbank in zijn uitspraak wijst op
de mogelijkheid van anonimiseren, acht de Raad het geringe aantal leden en de volgorde
naar anciënniteit in aanmerking genomen de identificatie van afzonderlijke meningen zeer
wel denkbaar. De beleidsopvattingen voor intern beraad zouden daardoor individueel bekend
worden, waardoor de afwegingsruimte van de leden in het gedrang kan komen. Tegen dit deel
—

—

2

1~2t~1~4 -î
van de uitspraak is de Raad in hoger beroep gegaan bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van
de Raad van State. De particulier heeft eveneens hoger beroep aangetekend bij de hoogste
bestuursrechter, maar dan integraal tegen beide uitspraken.
Ridderlijke Orden
Ten aanzien van de Ridderlijke Duitsche Orde, Balije van Utrecht, adviseerde de Raad op 6
november 2012 de minister van BZK positief inzake het verlenen van agreatie voor de be
noemingen tot ridder van Edzart Johan baron Bentinck en Diederik Willem ridder van Rap
pard.
Aan de Souvereine Militaire Orde van Malta, Afdeling Nederland, werden in het verslagjaar
verklaringen van admissie tot deze orde verstrekt ten behoeve van Jonkheer Jeroen Emmanuel
Petrus Maria Alting von Geusau en Huibert Willem Ernest baron van Hövell tot Westervlier
en Wezeveld als ridders van Eer en Devotie en van Hermance Liliane Sophie barones van
Heeckeren van Keil en Mechteld Yvonne Maria barones van Hövell tot Westerflier als dames
van Eer en Devotie.
Naamswijzigingen
In het verslagjaar werden van de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie geen verzoeken om
advies ontvangen inzake wijziging van de naam van een adellijk geslacht. In een aantal geval
len werd informatie verstrekt.
Wapens
In totaal wendden zich 6 (4) gemeenten (Bodegraven-Reeuwijk, Goeree-Overflakkee, Molen
waard, Neder-Betuwe, Schagen en Veenendaal,) en 2 (0) basilieken (St. Petrus te Boxtel en St.
Nicolaas te Amsterdam) tot de Raad met een verzoek om advies inzake een door hen te voe
ren wapen.
In het verslagjaar werd bij koninklijk besluit een wapen verleend aan de gemeenten Eijsden
Margraten, ‘s-Oravenhage (wapenspreuk), Hollands Kroon, Neder-Betuwe (nieuwe naam),
Stichtse Vecht, Sudwest-Fryslân en Veenendaal (kroon) en aan de basiliek Sint Petrus te Boxtel (zie bijlagen). De heer P. Bultsma vervaardigde 7 (2) wapendiploma’s.
Het College van Burgemeester en Wethouders van de nieuwe gemeente Bodegraven
Reeuwijk verzocht de Raad op 16 mei om twee ontwerpen voor een nieuw wapen van deze
per 1 januari 2011 gefuseerde gemeente. Voor het eerste ontwerp deed het gemeentebestuur
de suggestie van een gevierendeeld wapen waarin elementen van de wapens van alle voorma
lige gemeenten binnen de huidige gemeente een plaats zouden krijgen: de hoed en spaden van
Bodegraven, de reeënkop van Reeuwijk, de eend van Waarder en de schapenschaar van Driebruggen. Hoewel dit wapen heraldisch niet onjuist is, maakte de vierendeling met de figuratie
en kleurstelling een tamelijk overdadige indruk, die weinig onderscheidend is. Bij de beoorde
ling van een wapenontwerp hanteerde de Raad, zoals te doen gebruikelijk, de ministeriële
richtlijnen van 18 oktober 1977 betreffende het verlenen van wapens aan publiekrechtelijke
lichamen. Artikel 2 van deze richtlijnen bepaalt dat een veelheid van wapenfiguren en een
ingewikkelde schildverdeling dienen te worden vermeden. Conform deze richtlijnen diende,
volgens artikel 9, bovendien uitgegaan te worden van de laatste vastgestelde wapens: Bodegraven zoals bevestigd in 1816 en Reeuwijk zoals verleend in 1989.

3

In plaats van de vierendeling beval de Raad in zijn advies van 14 november een doorsneden
wapen aan waarin de belangrijkste elementen uit die beide wapens voorkomen. Daarin wer
den vanwege de esthetiek (de heraldisch voorgeschreven afwisseling van kleuren en metalen)
de zogenaamde rijkskleuren van Bodegraven (blauw en goud) omgewisseld. De omschrijving
van dit eerste ontwerp luidde als volgt: Doorsneden; un goud twee schuingeicruiste spaden
met daaroverheen een hoed, alles van azuur; lijn keel een gouden reeënkop en -hals.
In het tweede wapenontwerp werd de ontstaansgeschiedenis van het grondgebied van de
nieuwe gemeente gesymboliseerd, uitgaande van de argumentatie achter het logo. Kenmer
kend voor het veenweidegebied, waarin de gemeente Bodegraven-Reeuwijk is gelegen, zijn
het zogenaamde slagenlandschap en het veenplassen- en petgatenlandschap. Het logo met
licht gebogen banen in blauw en drie verschillende tinten groen bleek geïnspireerd op het sla
genlandschap, maar liet zich lastig vertalen in een wapen. Wel zou het slagenlandschap
vlakke open polders doorsneden met lintvormige patronen van wegen, kaden en watergangen,
en haaks daarop lange smalle kavels weiland heraldisch verbeeld kunnen worden door een
zilveren dwarsbalk in een groen veld. Dit wapen, hoewel sterk door zijn eenvoud, werd door
de Raad te abstract bevonden en te weinig onderscheidend ten opzichte van andere ZuidHollandse gemeenten. Het werd daarom verrijkt met de meest kenmerkende symbolen van
Bodegraven en Reeuwijk, te weten een spade (als vereenvoudigde figuur voor Bodegraven)
en de reeënkop, beide van goud. Dit tweede wapen werd omschreven als volgt: In sinopel een
zilveren dwarsbalk, vergezeld boven van een spade en beneden van een reeënkop en -hals,
alles van goud.
In zijn vergadering van 12 december sprak de Gemeenteraad van Bodegraven-Reeuwijk in
meerderheid een voorkeur uit voor het eerstgenoemde ontwerp.
—

—

De Stuurgroep Herindeling Goeree-Overflakkee te Middelharnis verzocht de Raad op 4 no
vember advies uit te brengen over een wapen voor de op 1januari 2013 op te richten nieuwe
gemeente Goeree-Overflakkee, waarin de bestaande gemeenten Goedereede, Dirksiand,
Middelhamis en Oostflakkee zouden worden samengevoegd. Zij dacht daarbij aan twee wa
penontwerpen, een traditioneel ontwerp waarin gebruik wordt gemaakt van elementen uit de
wapens van de huidige gemeenten en een geheel nieuw ontworpen wapen.
Het gevraagde traditionele wapenontwerp met de heraldische elementen uit de wapens van de
fuserende gemeenten bleek echter nagenoeg niet te realiseren. De veelheid aan heraldische
elementen al of niet in combinatie met schilddelingen bemoeilijkte de vervaardiging van een
evenwichtig wapen waarin elk van de vier gemeenten heraldisch voldoende tot haar recht zou
komen. In plaats daarvan stelde de Raad in zijn advies van 20 november voor om het wapen
van het opgeheven Waterschap Goeree-Overflakkee (verleend bij KB van 31juli 1981, nz. 21;
vervallen per 1januari 2005 na de fusie van het waterschap met het Waterschap Hollands
Delta) aan de toekomstige gemeente te verlenen. Deze optie werd gedaan in de geest van arti
kel 8 van de ministeriële richtlijnen uit 1977. Daarin is het een nieuw gevormd publiekrechte
lijk lichaam, dat de naam heeft ontvangen van een bij zijn vorming opgeheven publiekrechte
lijk lichaam, toegestaan het wapen van dat publiekrechtelijk lichaam (al dan niet aangepast) te
voeren. Het gedeelde wapen van het voormalige waterschap Goeree-Overflakkee haakte aan
bij de geschiedenis van het eiland en symboliseerde heraldisch rechts het voormalige eiland
Zuid-Voorne, waartoe Overflakkee behoorde, en heraldisch links het voormalige eiland West
Voorne, waartoe Goeree behoorde.
Het wapen werd omschreven als volgt: Gedeeld; 1 in keel een geopende burcht van zilver,
verlicht van sabel, waarop een omgewende, liggende, aanziende leeuw van goud, getongd en
genageld van azuur, en in de poort waarvan een omgekeerd zwaard van sabel; ii in zilver een
geopende burcht van keel, verlicht van sabel, waarop een uitkomende, aanziende leeuw van
goud, getongd en genageld van azuur, en in de poort waarvan een anker van sabel.

4

~41~.2~’~5 -1
Het tweede, volledig nieuwe wapenontwerp was meer abstract en greep terug op de ont
staansgeschiedenis van Goeree-Overflakkee door middel van een eenvoudig gevierendeeld
wapen. De kwartieren 1 en IV van sinopel (groen) staan daarin voor de eilanden Goeree en
Overflakkee, de kwartieren II en III van zilver voor het Haringvliet en de Grevelingen. Een
gouden versmalde schuinbalk symboliseerde de Statendam of Stellendam, die in 1751 werd
aangelegd en met de landaanwinningen in de daaropvolgende jaren Goeree en Overflakkee
heeft verenigd. De omschrijving van dit wapen luidde als volgt: Gevierendeeld van sinopel en
zilver beladen met een versmalde schuinbalk van goud.
Beide wapens zouden mogen worden gedekt door de kroon met zestien plus drie parels, die is
ontleend aan de gedrukte ‘Caarte der stadt Goede Reede en haar onderhoorende polders’
(1698) en bij KB van 17 oktober 1991, nr. 91.008039, aan de gemeente Goedereede was ver
leend. De kroon zou daarmee tevens het onderscheid aangeven met het wapen van het voor
malige Waterschap Goeree-Overflakkee als voor het eerste ontwerp zou worden gekozen.
Ook de gezamenlijke Gemeenteraden van Graafstroom, Liesveld en Nieuw-Lekkerland ver
zochten de Raad advies uit te brengen over een nieuw gemeentewapen in de vorm van twee
wapenontwerpen. Zij informeerden de Raad op 5 september vanuit Bleskensgraaf over deze
vrijwillige fusie, waarvoor in goed overleg de naam Molenwaard was bedacht, welke nieuwe
gemeente per 1januari 2013 zou ontstaan.
Het eerste ontwerp dat de Raad in zijn advies van 20 november heeft voorgelegd, is een zoge
naamd sprekend wapen, een wapen waarin de naam van de nieuwe gemeente Molenwaard tot
uitdrukking komt. Dit ontwerp is geïnspireerd op het in 1816 door de Raad bevestigde wapen
van de voormalige gemeente Molenaarsgraaf, die in 1986 opging in de gemeente Graafstroom
(Van zilver, beladen met een [wipjmolen van keel). Het ontwerp laat in rood een achtkantige
molen van het type grondzeiler zien, staande op een groene schildvoet die een waard symboli
seert. De molen refereert tevens aan de molens van Kinderdijk, die binnen de toekomstige
gemeente beeldbepalend zijn als UNESCO Werelderfgoed.
De omschrijving van het eerste wapenontwerp luidt: In zilver een molen van keel staande op
een schildvoet van sinopel. Desgewenst zou de molen ook sec (zonder schildvoet) of om het
beeld te versterken aan weerszijden van de molen vergezeld van lisdodden (uit het wapen
Liesveld) kunnen worden afgebeeld.
Het tweede ontwerp geeft een wapen dat elementen uit de wapens van de fuserende gemeen
ten bevat. Conform de ministeriële richtlijnen uit 1977 was bij het tweede ontwerp uitgegaan
van de laatst vastgestelde wapens, namelijk het wapen van Nieuw-Lekkerland (verleend in
1899) en de wapens van Graafstroom en Liesveld (beide verleend in 1986). Het resultaat was
een wapen doorsneden door een golvende dwarsbalk uit het wapen van Graafstroom, boven
vergezeld in goud van een groene vogel, de wapenfiguur van Nieuw-Lekkerland met omge
wisselde kleuren vanwege de heraldische kleurenregel, en onder vergezeld in zilver van een
bundel lisdodden uit het wapen van Liesveld. De omschrijving van dit wapen luidt als volgt:
Doorsneden door een golvende dwarsbalk van azuur; 1 in goud een vogel van sinopel; II in
zilver een bundel lisdodden van sinopel met aren van sabel.
Het nieuwe wapen kan in beide opties gedekt worden met de rijkere kroon van vijf bladeren
die reeds in 1986 aan de gemeente Liesveld was verleend.
De Stuurgroep van de fusiegemeente HSZ (Harenkarspel, Schagen en Zijpe) verzocht de Raad
op 29 augustus om advies uit te brengen over een nieuw wapen voor de per 1januari 2013
opgerichte nieuwe gemeente Schagen, zoals de werknaam (volgens de wet de naam van de
grootste gemeente) luidt. Ook hier had de stuurgroep twee wapenontwerpen in gedachten, een
ontwerp ‘op historische grond’, dat wil zeggen op basis van de wapens van de fuserende ge
meenten, en een waarbij de richtlijnen voor het vastgestelde logo het uitgangspunt zijn: de

5

kleurstelling blauw-groen-wit en de geabstraheerde roos (Schagen), keper (Harenkarspel) en
zwaan (Zij pe).
De Raad bracht in zijn advies van 20 november een sterke voorkeur tot uitdrukking voor de
voortzetting van het oude en fraaie wapen van de stad Schagen met haar bijzondere wapenfi
guur. De nieuwe gemeente heeft als centrale stad de plaats Schagen, die in 1415 stadsrechten
kreeg van de Hollandse graaf Willem VI. Aan het wapen zouden zowel de schildhouder van
Schagen (een geharnaste gewapende man) als de schildhouder van Zijpe (een aanziende
leeuw) kunnen worden toegevoegd. Blijkens de ingezonden tekening van burgemeester en
wethouders in 1815 was de schildhouder van Schagen een geharnaste man met een zoge
naamde morgenster, een slagwapen dat destijds door ‘s Raads wapentekenaar niet goed was
herkend en daardoor onzorgvuldig was overgenomen. De schildhouder kon op dit punt thans
worden gecorrigeerd. Ten aanzien van de schildhouder van Zijpe was de Raad voorstander
van een kleuraanpassing omwille van de esthetiek: natuurlijke kleur in plaats van rood. Het
wapen zou kunnen worden gedekt met de standaardkroon die in 1990 aan Harenkarspel was
verleend.
Dit wapen wordt als volgt omschreven: In keel een roos liggende in een ring waarop vier dia
gonaal geplaatste geleliede stokjes, alles van goud. Het schild gedekt met een gouden kroon
van drie bladeren en twee parels en gehouden rechts door een geharnaste man, een rode
pluim op zijn helm en houdende over de rechterschouder een morgenster, en links door een
aanziende leeuw, staande op een grasgrond en alles van natuurlijke kleur
Het tweede ontwerp beantwoordde in grote lijnen aan het tweeledige verzoek om zowel een
wapen ‘op historische grond’ als een wapen op basis van de richtlijnen voor het logo te ont
werpen. Het ontwerp bevat een combinatie van de heraldische figuren uit de drie gemeentewapens roos en lelie uit het wapen van Schagen, de keper als kenmerkende figuur uit het
hartschild van het in 1817 bevestigde (en uit het eerste kwartier van het in 1990 verleende)
wapen van Harenkarspel en de zwaan uit het wapen van Zijpe. Dit wapen wordt omschreven
als volgt: In keel een keper van zilver, boven vergezeld van een roos en een lelie van goud.
beneden van een zwaan van natuurlijke kleur met om de hals een kroon van goud. Aan de
wens om de logokleurstelling blauw-groen-wit in een nieuw gemeentewapen te implemente
ren, zou zonder enig bezwaar tegemoetgekomen kunnen worden door het veld in plaats van
rood (keel) respectievelijk blauw (azuur) of groen (sinopel) te maken. Ook voor het tweede
ontwerp geldt dat het schild zou kunnen worden gedekt met de standaardkroon en gehouden
door de beide schildhouders staande op een grasgrond.
—

Bij brief van 2 mei 2012 vroeg het bestuur van de R.K. Parochie van de Heilige Nicolaas te
Amsterdam de Raad om advies over een wapen en vlag voor de Sint Nicolaaskerk aldaar in
verband met de ophanden zijnde pauselijke verheffing tot basiliek. Deze karakteristieke ‘ka
thedraal aan het IJ’ werd tussen 1884-1887 onder leiding van de architect A.C. Bleijs ge
bouwd. In afwachting van de pauselijke breve, waarin de kerk op 9 december 2012 zou wor
den verheven tot ‘basilica minor’, bracht de Raad voorlopig advies uit door te wijzen op enke
le heraldische onvolkomenheden in het door het Centrum voor Kerkelijke Heraldiek in Neder
land gemaakte ontwerp. De Raad achtte de combinatie van twee rode kwartieren in de onder
ste schildhelft ongelukkig. Ging men uit van een ongewijzigde opname van het wapen van
Amsterdam in het heraldisch linkerkwartier, dan lag immers een aanpassing van de kleur van
het rechterkwartier voor de hand. Aangezien de parochie zich in haar brieven en op haar web
site bediende van blauw als ‘steunkleur’, adviseerde de Raad om de voorgestelde gouden bol
len op een blauw veld te plaatsen, waardoor bovendien de eveneens voorgestelde golvende
versmalde dwarsbalk als symbool van de zee(varenden) overbodig werd. Het blauwe veld
verwees dan direct naar zee en zeevarenden, die volgens de spreuk NAVIGANTIBUS DOMIJM CUM
BENEDICTIONE in de basiliek ‘een huis met zegen(beden)’ konden vinden.

6

q1~2~i~iOO6~ -i

Embiemen
In het verslagjaar werden 3 (0) verzoeken om advies voor een te voeren embleem ontvangen.
Van de zijde van het Ministerie van Defensie werden in het verslagjaar twee adviesaanvragen
gedaan, te weten een embleem voor de Kustwacht Caribisch Gebied en een embleem voor het
op te richten ‘700 Squadron TES.’ Het Havenbedrijf Rotterdam verzocht om advies inzake
verlening van een embleem voor de fungerend rij kshavenmeester Rotterdam-Rij nmond.
Bij brief van 14 mei 2012 verzocht het presidium van de Kustwachtcommissie Caribisch Ge
bied de Raad om advies inzake een nieuw embleem voor de Kustwacht Caribisch Gebied.
De reden voor het verzoek was gelegen in het feit dat per 10 oktober 2010 de staatkundige
verhoudingen binnen het Koninkrijk zijn gewijzigd, waardoor de gehanteerde symboliek voor
de eilandgebieden (één rode vierpuntige ster en vijf blauwe vii ijuntige sterren) in het em
bleem niet meer van toepassing was.
De Kustwacht voor het Koninkrijk der Nederlanden in het Caribisch Gebied (Kustwacht
CARIB) is een samenwerkingsverband tussen de vier landen van het Koninkrijk en is verant
woordelijk voor de maritieme rechtshandhaving (toezicht en opsporing) alsmede de maritieme
veiligheid binnen het verantwoordelijkheidsgebied. Het algemeen beleid van de Kustwacht
wordt door zeventien ministeries bepaald. De beheersminister is de minister van Defensie,
terwijl alle vormen van beleid worden gestroomlijnd binnen de Kustwachtcomniissie.
Het door het presidium voorgelegde embieemontwerp vertoonde nagenoeg dezelfde elemen
ten als het oude embleem van de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen en Aruba. Dit em
bleem was destijds zonder officieel advies, maar met volledige instemming van de Raad in
1997 tot stand gekomen. Het vertoonde in de schildomlijsting (de gekruiste ankers, de oranjetakken van sinopel en de Koninklijke kroon) de embieemkenmerken van een aantal hoofddiensten binnen de Koninklijke Marine, zoals de Dienst der Hydrografie, de Dienst van het
Loodswezen, de Geneeskundige Dienst der Zeemacht, de Dienst Geestelijke Verzorging, de
Marine Luchtvaartdienst en de Onderzeedienst.
Het oude Kustwachtembleem toonde in het schild één rode vierpuntige ster, die symbool
stond voor het land Aruba, en vijf blauwe vijfpuntige sterren als symbolen voor de vijf eilan
den van de Nederlandse Antillen: Bonaire, Curaçao, Saba, Sint Eustatius en Sint Maarten.
Het nieuwe embleem doet recht aan de gewijzigde staatkundige situatie, waarbij de drie lan
den binnen het Koninkrijk der Nederlanden, Aruba, Curaçao en Sint Maarten, worden gere
presenteerd door de drie rode vii fpuntige sterren aan de bovenzijde en de openbare lichamen
Bonaire, Saba en Sint Eustatius door drie blauwe vijf~puntige sterren aan de onderzijde. Het
(Romeinse) zwaard keert onveranderd in het nieuwe embleem terug, evenals de embleemspreuk SAMEN STERK.
De Raad stemde bij brief van 23 mei 2012 in met dit embleem. Hoewel het bij embiemen van
de krijgsmacht gebruikelijk is om embleemspreuken in het Latijn te voeren, meende de Raad
ten aanzien van de Kustwacht Caribisch Gebied een uitzondering te kunnen maken. De spreuk
SAMEN STERK wordt vanouds door de Kustwacht gevoerd en binnen deze dienst hecht men om
die reden veel waarde aan het continueren van deze spreuk in het aangepaste embleem. Het
embleem kan als volgt worden omschreven:
In goud een Romeins zwaard van azuur, vergezeld van zes zoomsgewijs geplaatste vijfpuntige
sterren, de bovenste drie van keel en de onderste drie van azuur. Het schild omzoomd door
een reddingsboei van oranje, kruisgewijs beladen met vier zilveren vlakken, en geplaatst op
een achtpuntige grootuitgeschuipte ster van zilver. Het geheel omkranst door een oranjetak
van sinopel, geplaatst op twee gekruiste ankers van goud en gedekt met de Koninklijke kroon.
Embleemspreuk: SA 4!EN STERK in Latijnse letters van blauw op een lint van goud.

Het embleem van de Kustwacht voor het Koninkrijk der Nederlanden in het Caribisch Gebied
is vastgesteld beschikking van de commandant der Zeestrijdkrachten (CZSK) d.d. 30juli
2012, nr. 2012005350.
Op verzoek van de chef kabinet van de commandant der Luchtstrijdkrachten (CLSK) bracht
de Raad op 18 september 2012 spoedadvies uit over het embleem van het op te richten 700
squadron TES, waaraan medio oktober het eerste Nederlandse F-35 toestel zou worden
overgedragen. De laatste adviezen van de Hoge Raad van Adel aan de CLSK dateren uit de
jaren 2007 en 2008 betreffende achtereenvolgens het embleem van het 336 Squadron en het
embleem van het Defensie Helicopter Commando.
Thans betrof het de oprichting van een nieuw test- en evaluatiesquadron voor een nieuw vijf
de generatie jachtvliegtuig uit de Joint Strike Fighter-serie. Op voorstel van het Nederlands
Instituut voor Militaire Historie (NIMF{) is bij de benaming aansluiting gezocht bij het 700
Squadron, dat tussen 1955 en 1964 operationeel was met het testen van all-weatherjachtvlieg
tuigen op de vliegbases Soesterberg. Aangezien het oude embleem al werd doorgegeven aan
andere eenheden, ontwierp het NIMH een nieuw ontwerp met de Latijnse wapenspreuk FOR
TIOR PER TENTANTEM (‘Sterker door beproeving’). De Raad kon hiermee instemmen, maar
stelde voor om in de spreuk het gerundium (infmitief als zelfstandig naamwoord) te gebrui
ken, waardoor een krachtiger en correcter Latijn ontstaat, eindigend in de ablatiefverbuiging
TEMPTANDO OF TENTANDO. In zijn advies kon het voorgestelde embleem volgens de gangbare
heraldische traditie worden omschreven als volgt:
In sabel een omgewend zilveren zwaard met gevest van keel, ter weerszijden vergezeld van
een gouden bliksemschicht, de punten elkaar onderaan naderend; over alles heen een door
twee vuisten horizontaal gehouden ketting, de einden afhangend en alles van zilver. Het ge
heel omgeven door de vastgestelde omlijsting met in het ovaalvormige gouden plaatje de
naam 700 TES in c~jfrrs en letters van sabel. Embleemspreuk: FOR TIOR TENTAVDO in Latijnse
letters van sabel op een lint van goud.
Na afloop van het verslagjaar deelde de chef kabinet CLSK tot haar spijt mee dat de oprich
ting van het squadron vertraging had opgelopen, waardoor de vaststelling van het embleem
eerst later zou plaatsvinden.
Op 22 februari 2012 brachten de directeur van het Havenbedrijf Rotterdam en de fungerend
rij kshavenmeester van Rotterdam-Rij nmond een ori~nterend bezoek aan de Hoge Raad
van Adel om hun wens toe te lichten de functie van rijkshavenmeester verder vorm te geven
door de vaststelling van een eigen wapen. Een verzoek om advies van de Raad werd in de
voorjaarsvergadering behandeld en door de secretaris verwoord in zijn brief van 3 mei aan de
directeur voornoemd. Na enig onderzoek concludeerde de Raad dat op dit moment in Neder
land meerdere rijkshavenmeesters werkzaam zijn, maar op grond van verschillende wettelijke
regelingen. Handelt de Rijkshavenmeester Amsterdam-Noordzeekanaal op basis van het
Loodsplichtbesluit 1985, de functie van Rijkshavenmeester Westerschelde wordt bezet door
de hoofdingenieur-directeur Rijkswaterstaat, directie Zeeland. De Rotterdamse aanstelling
berust op een ministerieel convenant uit 2003, in afwachting van een aanpassing van de
Scheepvaartverkeerswet. Aangezien de Raad alleen bevoegd is de autoriteit (lees: de minister)
heraldisch te adviseren, die de rijkshavenmeester aanstelt, ziet hij op dit moment geen taak
weggelegd. Niettemin beoordeelde de Raad het voorgelegde ontwerpembleem in schildvorm
positief en gaf bij voorbaat enkele algemene aanwijzingen. Zo stelde de Raad voor, gezien het
belang van de functie en het voorkomen op meerdere plaatsen in het land, om een rij kselement
op te nemen dat ook voor andere rijkshavenmeesters kan gelden. In navolging van de heraldi
sche traditie bij basiliekwapens zou gedacht kunnen worden aan een (vieren)deling van het em
bleem, waarbij het Rij kswapen standaard in het eerste kwartier wordt geplaatst en (een belang-

8

i2~t~( -L

rijk symbool uit) het locale wapen in het vierde. De overgebleven kwartieren zijn dan vervol
gens bestemd voor kenmerkende symbolen als stuurrad en anker in onopvallende kleuren van
wege hun neutrale positie en betekenis.
In de loop van het verslagjaar gaf de directeur van het havenbedrijf informeel te kennen dat de
positieve benadering van de Raad zeer op prijs was gesteld en dat de voorgestelde vormgeving
bij de fungerend rijkshavenrneester in de smaak was gevallen, maar dat zijn rijksbenoeming nog
niet had plaatsgevonden.
Vlaggen
In het verslagjaar verzochten 1 (1) gemeente en 1 (0) basiliek aan de Raad advies inzake een
te voeren vlag.
Bij brief van 23juli verzocht de burgemeester van de nieuwe gemeente Eijsden-Margraten
de Raad om advies inzake een ontwerp voor een gemeentevlag van de hand van de heer R.
Vroomen van het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap. Het ontwerp van zijn
hand voor een nieuw gemeentewapen was daarbij het uitgangspunt. Alvorens advies uit te
brengen, wachtte de Raad zoals te doen gebruikelijk eerst de vaststelling bij koninklijk
besluit van het nieuwe gemeentewapen af (zie hierna onder ‘Wapenverleningen 2012’). In
zijn advies van 20 november deelde de Raad aan het College van Burgemeester en Wethou
ders van Eijsden-Margraten mee, dat hij zich kon vinden in de nieuwe ontwerpvlag die het
gemeentewapen volgde en daardoor heraldisch en esthetisch evenwichtig was. De Raad deed
ten slotte nog de suggestie om het heraldische zilver (en goud) in de ontwerptekening te ver
vangen door respectievelijk wit en geel aangezien in de vlaggenkunde, ander dan in de heral
diek, deze zogenaamde metalen niet voorkomen.
De vlag, die bij gemeenteraadsbesluit zou worden vastgesteld, kan omschreven worden als
volgt: Door een gevierendeeld kruis gevierendeeld over een derde van de vlaglengte van Wit
en zwart, het kruis bovenaan de broekzijde en onderaan de vluchtzijde knoestig van rood en
onderaan de broekzijde en bovenaan de vluchtzijde getand van geel, met aan de broekzijde
boven een rode bol en onder een witte merlet.
—

—

Bij brief van 2 mei 2012 vroeg het bestuur van de RK. Parochie van Sint Nicolaas te Am
sterdam de Raad om advies over een wapen en vlag voor de Sint Nicolaaskerk aldaar in ver
band met de ophanden zijn pauselijke verheffing tot basiliek. De Raad adviseerde het vlagontwerp aan te passen aan het wapenontwerp, maar met de vaststelling daarvan niet vooruit te
lopen op het gevraagde wapenbesluit (zie hiervéér onder ‘Wapens’).

9

VERSLAG VAN DE SECRETARIE

Secretaris en medewerkers
De secretaris promoveerde op 5 december bij professor dr. G.R. de Groot, hoogleraar rechts
vergelijldng en internationaal privaatrecht te Maastricht, Hasselt en Aruba, tot doctor aan de
Universiteit Maastricht op het proefschrift Nederlands adeisrecht. Wettelijke adeldom als his
torisch gegroeid instituut. De openbare verdediging werd bijgewoond door vertegenwoordi
gers van de Nederlandse adel, het Ministerie van BZK, genealogische en heraldische vereni
gingen, familie, vrienden, kennissen en collega’s. Ook de receptie in de refter van het univer
siteitsgebouw op de Minderbroedersberg bij het Vrijthof werd druk bezocht. Aan het promo
tiediner in de witte stuczaal van ‘La Bonbonnière’, Achter de Comedie bij het O.L.Vrou
weplein, zaten de voorzitter en leden van de Raad, hoogleraren uit de beoordelingscommissie,
familieleden en collega’s met partners aan.
De wetenschappelijk medewerker vorderde in het verslagjaar met zijn verificatie van alle
adeisverleningen in het kader van de jubileumuitgave Wapenregister van de Nederlandse
adel, dat ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van de Hoge Raad van Adel in 2014 zal
verschijnen. Hij neemt voorts deel aan een alba amicorumproject van de Radboud Universiteit
in Nijmegen, waarbij ook de collectie van de Raad is betrokken.
De eerste medewerker hield op 28 september tijdens het XXXth International Congress of
Genealogical and Heraldic Sciences in Maastricht een voordracht getiteld ‘A gateway to nobi
lity? Civil ooats of arms in the armorials of the Supreme Council of Nobility’ (zie zijn publi
catie hieronder). Hij en de tweede medewerker werden voortdurend betrokken bij de verschil
lende projecten die de Raad in het verslagjaar onder handen had.
Publicaties
De dissertatie van de secretaris Nederlands adeisrecht. Wettelijke adeldom als historisch ge
groeid instituut zag het licht in twee reeksen (Adelsgeschiedenis 11 en Werken van het Ko
ninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde 19). Doordat de redactie
en vormgeving binnenshuis plaatsvond, kon de kostprijs aanzienlijk worden beperkt. De pu
blicatie kwam tot stand voor rekening en risico van de Stichting De Nederlandse Leeuw met
een fmanciële bijdrage uit het budget van de Raad. De betrekkelijk grote oplage werd gedrukt
en gebonden bij Wilco bv in Amersfoort.
De wetenschappelijk medewerker publiceerde zijn artikel ‘Adel tijdens Opstand en Repu
bliek. Erikele historiografische opmerkingen’ in Virtus. Jaarboek voor adelsgeschiedenis 19
(2012). Hij trad op als mederedacteur van een liber amicorum ter gelegenheid van het af
scheid van jonkheer Arnold Gevers als archivaris bij het Historisch Centrum Overijssel te
Zwolle. Onder de titel Adel en heraldiek in de Nederlanden. Adelljke identiteit en representa
tie (Hilversum 2012) verscheen deze bundel opstellen in de reeksen Adeisgeschiedenis 10 en
Werken van het Koninklijk Nederlandsch Genootschap voor Geslacht- en Wapenkunde 18.
Hieraan droegen ook de secretaris en de eerste medewerker bij met achtereenvolgens het arti
kel ‘Verheffing om verdiensten aan den staat bewezen. Het geslacht Gevers, zijn adeldom en
heraldiek’ en de congresvoordracht ‘Voorportaal van adeldom? De Hoge Raad van Adel en
burgerwapens in Nederland’.
Handschriftcollecties
De collecties van de Raad konden worden aangevuld met de volgende aanwinsten.

10

Op 28 maart schonk jonkheer mr. J.F.TII. van Valkenburg uit de nalatenschap van wijlen zijn
vader, destijds voorzitter van de Raad, een aantal stukken ter completering van diens gedepo
neerde archief en negen handschriftdeeltjes ‘Commentaar op Nederland’s Adelsboek’ van de
genealoog W.J.J.C. Bijleveld (1949).
Op 12 april kon de collectie van W. Geering (1919-1984) aangevuld worden met manuscript
genealogieën van adellijke geslachten, die door zijn dochter uit de nalatenschap van haar
moeder werden geschonken.
Op 15 mei gaf Marc van der Linden te Amsterdam het adeisdiploma van Ralph DundaS Tindal uit 1815, dat hij op een veiling te Diemen d.d. 10 april 2012 had gesignaleerd en waaraan
veel mediapubliciteit was gegeven, in bewaring aangezien in het Raadarchief een kopiedi
ploma ontbrak.
Aan het eind van het jaar stelde de voorzitter een band met kwartierstaten van leden van de
Ridderschap van Veluwe over 1680-1762 beschikbaar, dat toegeschreven kan worden aan
Coenraad Jan van Zuylen van Nievelt (1716-1767), waarvan reeds handscbriften in de collec
tie van de Raad aanwezig zijn.
Gedurende het verslagjaar bereikten de Raad nog enkele aanvullingen vanuit de familie bij de
collectie en de (gedeponeerde) archieven Beelaerts van Blokland en Hoeufft. Via het Natio
naal Archief kwamen enkele stukken van G.C.D. baron van Hardenbroek, lid van de Raad van
1956-1960, naar de Raad toe.
Op 24 april kocht de Raad twee schilderijen aan die betrekking hebben op een lid van het
adellijke geslacht Wittert van Hoogland en die afkomstig zijn uit farniliebezit. Het betreft een
portret (doek, 70 x 50 cm.) van de genealoog en heraldicus Everardus Bonifacius François
Frederik baron Wittert van Hoogland (1875-1959), gemerkt ‘Horuyansky 1924’, en een wa
penbord Wittert-Snouckaert, gemerkt ‘J.E. van Leeuwen 1912’. Van Leeuwen was indertijd
wapentekenaar van de Hoge Raad van Adel. Een twaalftal publicaties van baron Wittert van
Hoogland, merendeels van politieke aard, kreeg de Raad van diens achterkleinzoon ten ge
schenke ten behoeve van de bibliotheek.
Op 12juni kon de Raad, dankzij een genereuze bijdrage van de Stichting Fonds A.H. Martens
van Sevenhoven, een paar zeldzame adeisdiploma’s aankopen bij Antiquariaat A.G. van der
Steur te Haarlem. Het betreft het diploma van keizer Napoleon voor Willem Philip Barnaart
d.d. Parijs 25 nov. 1813, uitgevaardigd vijf dagen nâ de Nederlandse onaffiankelijkheidsver
klaring en vijf dagen vôôr de aankomst van de prins van Oranje in Scheveningen. Het tweede
diploma is van koning Frederik VI van Denemarken voor Rutger Bangeman Huijgens uit
1828, dat in fluweel is ingebonden. Tot deze aankoop behoorden ook een Wapenboekje van
voornamelijk Utrechtse geslachten dat toegeschreven kon worden aan Joost van Atteveld, het
door hem gesigneerde alliantiewapen Pronckert en Luyda en een ontbrekende bladzijde uit
een eerder geschonken kwartierwapenboek van zijn hand (folio 33: Brederode).
Beheer en restauratie
Meubelrestaurator Michiel de Vlam te Scheveningen restaureerde met toestemming van de
Rijksdienst Cultureel Erfgoed het zitameublement uit de Raadzaal, bestaande uit een voorzit
tersstoel, een secretarisstoel (beide met in de kap het Rijkswapen) en zeven fauteuils. De
meubels zijn afkomstig uit de kleine raadkamer van de Hoge Raad der Nederlanden, destijds
aan het Plein, en vervaardigd in wengéhout naar ontwerp van A.A. van Hemert (Firma Schaik
& Berghuis). Bij het herstel van de veren zittingen kon de originele geweven stoffering be
houden worden.

11

Mevrouw J. de Roy van Zuydewijn voerde verspreid over het verslagjaar kleine restauratiewerkzaamheden uit. Drie zestiende-eeuwse alba amicorum van Johanna Bentinck uit de col
lectie Van Spaen (mv. nr. 87) werden in verband met onderstaande bruikleengeving door haar
gerestaureerd en door de tweede medewerker gedigitaliseerd.
Na onderhandelingen met Sharp Benelux b.v. werd onder gunstiger voorwaarden een nieuw
leasecontract voor scan- en kopieermachines afgesloten; op 20juli werden de nieuwe machi
nes geïnstalleerd.
Boekbinderij Van Dijk v.o.f. te ‘s-Gravenhage hond 27 (17) jaargangen van tijdschriften in.
Homij b.v. herstelde en reviseerde in opdracht van de Rijksgebouwendienst de gedeeltelijk
defecte luchtverversingsinstallatie in de archiefruimte en bibliotheek.
Externe dienstverlening
Ten behoeve van het televisieprogramma ‘De Gouden Eeuw’ (VPRO) gaf de Raad op 29
maart gedurende een dag een album amicorum van Johanna Bentinck (1583) in bruikleen aan
de Koninklijke Bibliotheek, waar de opnamen van NTR-producties plaatsvonden voor een
aflevering over jongerencultuur.
Op 7 mei zond het actualiteitenprogramma ‘Eén vandaag’ (AVRO) een item uit over adels
cultuur naar aanleiding van het verschijnen van het boek Hoog geboren van heen Montijn.
Hiertoe waren onder meer opnamen gemaakt in het archief van de Raad en vond een kort in
terview met de secretaris plaats.
Correspondentie en bezoekers
Tijdens de verslagperiode zijn 868 (898) brieven, merendeels via e-mail, ingekomen enlof
uitgegaan. Deze brieven hebben betrekking op de volgende onderwerpen: 246 (257) zaken
van algemene en huishoudelijke aard, 118 (121) adelszaken, waaronder ridderlijke orden, 136
(142) genealogie, 218 (229) heraldiek, waaronder wapenverleningen aan publiekrechtelijke
lichamen en krijgsmachtonderdelen, 38 (39) vlaggen, 82 (79) fihiatieregister, 24 (25) burger
lijke stand en 6 (6) naamsveranderingen.
Er werden 160 (152) bezoeken aan de studiezaal geregistreerd.
Goedgekeurd in de vergadering van de Hoge Raad van Adel van 4 april 2013.
(w.g.) C.O.A. Schimmelpenninck van der Oije, voorzitter
(w.g.) E.J. Wolleswinkel, secretaris

12

1

BIJLA GEN: Wapenverleningen 2012

13

EIJSDEN-MARGRATEN
Bij Wet van 4 juni 2010 (Stb. 272) zijn de gemeenten Eijsden en Margraten met ingang van 1
januari 2011 samengevoegd tot de nieuwe gemeente Eijsden-Margraten.
Bij Koninklijk Besluit van 13 september 1939, nr. 21, werd aan de gemeente Margraten een
wapen verleend, waarvan de omschrijving luidt als volgt: In sabel een getand kruis van goud,
in ieder kwartier vergezeld van een merlet van zilver. Hef schild gedekt met een gouden kroon
van drie bladeren en twee paarlen.
Bij Koninklijk Besluit van 16juli 1983, nr. 4, werd aan de gemeente Eijsden een wapen ver
leend, waarvan de omschrijving luidt als volgt: Gedeeld; 1 in zilver een knoestig schuinkruis
van keel; II in goud een dubbele adelaar van sabel, gebekt. getongd en gepoot van keel, met
op de borst een schildje van goud, beladen met drie ballen van keel; in een schildvoet van
keel een ingebogen punt van goudhermeljn. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie
bladeren en twee parels.
Bij brief van 8juli 2011 vroeg het College van Burgemeester en Wethouders van Eijsden
Margraten advies aan de Raad inzake een nieuw gemeentewapen. In zijn advies van 22 augus
tus 2011 kon de Raad een eind meegaan met het heraldisch fraaie ontwerp van de heer Vroo
men van het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap, die bewust had gekozen
voor de belangrijkste elementen uit de wapens van Eijsden (1983) en Margraten (1939) en
niet voor een geheel nieuw gemeentewapen. De Raad had moeite met de combinatie van een
gecompliceerde schilddeling (de bijzondere kruisen) en de tamelijk willekeurig gekozen wa
penfiguren waarmee de kwartieren werden beladen. Het advies om de bollen en merletten
weg te laten, viel niet in goede aarde aangezien burgemeester en wethouders zich niet meer
herkenden in dit naar hun mening te steriele ontwerp. Op uitnodiging maakte de Raad nog een
alternatief ontwerp (Gedeeld; T in zilver een knoestig schuinkruis van keel; II in sabel een
getand kruis van goud), dat bij brief van 21 oktober werd toegezonden, maar evenmin op in
stemming kon rekenen (zie het jaarverslag over 2011).
Toen in de loop van het verslagjaar nog een vierde ontwerp vanuit de secretarie van de ge
meente dreigde te worden aangeboden, dat echter niet aan de heraldische regels bleek te vol
doen, nam de heer Vroomen het initiatief om de keuze tot de drie bovengenoemde ontwerpen
te beperken. De Raad zag daarbij af van zijn aanvankelijke heraldische bezwaren in de over
tuiging dat locale herkenning in een bepaald ontwerp niet onbelangrijk is bij de vaststelling
van een gemeentewapen. Dit bood het College van Burgemeester en Wethouders van de ge
meente Eijsden-Margraten de opening om terug te keren naar het oorspronkelijke ontwerp,
waarnaar een sterke voorkeur bleef uitgaan. Met goedkeuring van het presidium, bestaande uit
de fractievoorzitters van de gemeenteraad, verzocht het College bij brief van 14 augustus
2012 de koningin de nieuwe gemeente een wapen te verlenen conform het eerste ontwerp.
Bij Koninklijk Besluit van 14 september 2012, nr. 12.002 124, is aan de gemeente Eijsden
Margraten een wapen verleend, waarvan de omschrijving luidt als volgt:
Gevierendeeld door een gevierendeeld kruis; 1 en IV in zilver knoestig van keel en vergezeld
van een bol van keel; II en III in sabel getand van goud en vergezeld van een merlet van zil
ver. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee parels.

14

iji~o~o IIOGE RAAD VAN ADEL

e

F\\~
~~

G~me~Le-

EIJ5DEN-MARGRATEN

KS 14 5ept.e~mbe.r2O12 ~IevierendeeId door eeh ~evie~-e-ndeeld kruj 5 ; 1 enN
12.002124#
in zilver knoesti9 vcin keel en vergeze~ld vc~n een bo?
van keel’ T[en]Ifin~sabe1 9etanid vcir~ qoud e~iverqezeld
\/Qneeni ‘merlet van zilver. Het. .schilcr gedekb ~-?ret
een gouden krooh \‘an drie bladeren en twee parels.

Diplomci

6nowmber 2otz

L.

s-GRAVENHAGE (wapenvermeerdering)
Voor de gemeente ‘s-Gravenhage werd bij Besluit van de Hoge Raad van Adel van 24juli
1816 een wapen bevestigd, waarvan de beschrijving luidt als volgt: Van goud, beladen met
een oijevaar in deszelfs natuurlijke kleur, houdende in deszelfs bek een paling. Het schild ge
dekt met eene kroon van goud, waarop dertien paarlen, en vastgehouden door twee leeuwen
van goud.
Bij Koninklijk Besluit van 19 oktober 1954, nr. 21, is het wapen van de gemeente ‘s-Graven
hage opnieuw bevestigd met de aangepaste beschrijving: In goud een stappende ooievaar van
natuurlijke kleur, houdend in deszelfs bek een paling van sabel. Het schild gedekt met een
antieke gravenkroon en gehouden door twee omziende leeuwen van goud.
Het verzoek van het College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente ‘s-Graven
hage van 2 april 2011 om de wapenspreuk VREDE EN RECHT aan het gemeentewapen te mogen
toevoegen om zichtbaar te maken dat de stad en haar inwoners zich al meer dan honderd jaar
inspannen voor het bevorderen van de internationale rechtsorde, heeft de Raad in zijn advies
van 12 april 2011 in principe positief beoordeeld. De positie van Den Haag als stad van recht,
veiligheid en vrede vindt zijn oorsprong in bijzondere historische omstandigheden, waaronder
de wereldvredesconferenties van 1899 en 1907, de opening van het Vredespaleis en de vesti
ging van instellingen als het Hof van Arbitrage, het Internationaal Gerechtshof van de
Verenigde Naties en het Internationaal Strafhof. Volgens de Raad rechtvaardigen deze wapenfeiten, die een periode van meer dan een eeuw beslaan en die indrukwekkend en overtuigend
zijn, de uitzondering die volgens artikel 7 (‘bijzondere historische omstandigheden’) van de
‘Richtlijnen van de minister van Binnenlandse Zaken van 18 oktober 1977 betreffende het
verlenen van wapens aan publiekrechtelijke lichamen’ kan worden gemaakt.
Het drietal opmerkingen dat de Raad bij zijn beoordeling van het verzoek maakte (zie het
jaarverslag over 2011), zijn in een oriënterend gesprek van de voorzitter en secretaris van de
Raad met burgemeester Van Aartsen op 2 februari 2012 uitgebreid aan de orde gekomen. De
burgemeester had begrip voor de internationale taal (Latijn) die de Raad met betrekking tot de
wapenspreuk voorstond, maar kon niet instaan voor de politieke haalbaarheid binnen de ge
meenteraad. Over de voorgestelde volgorde eerst ‘vrede’ en dan ‘recht’ was hij duidelijk:
een aantal jaren geleden had het gemeentebestuur definitief besloten deze volgorde in de toe
komst aan te houden en de derde kwalificatie ‘veiligheid’ voortaan uit de slogan weg te laten
waardoor deze aan kracht zou winnen. Hij stemde in met de aanpassing op detail van de be
schrijving van het bestaande gemeentewapen en het benoemen van (de kleur van) het lint. De
aangevraagde wapenvermeerdering leek ook hem het aangewezen moment om het ouderwetse
woordgebruik in navolging van de herziening van 1954 waar nodig aan te passen.
In zijn vergadering van 25 april 2012 kwam de Raad tegemoet aan de wensen van de burge
meester en de door hem geconsulteerde fractievoorzitters in de gemeenteraad ten aanzien van
een wapenspreuk in het Nederlands. Als precedent werd gewezen op de naoorlogse wapen
spreuken van Amsterdam en Rotterdam, die door koningin Wilhelmina in het Nederlands wa
ren toegekend.
Nog dezelfde dag bracht de Raad positief advies uit aan de minister van BZK.
—

—

Bij Koninklijk Besluit van 9 mei 2012, nr. 12.000628, is aan de gemeente ‘s-Gravenhage het
volgende wapen verleend: In goud een stappende ooievaar van natuurlijke kleur, houdend in
de bek een paling van sabel. Het schild gedekt met een antieke gravenkroon en gehouden
door twee omziende leeuwen van goud. Wapenspreuk: VREDE EN RECHT in Latijnse letters van
goud op een lint van sinopel.

16

O41~2~i3O~71

UOGE RAAD VAN ADEL

.:
-

‘S

.1~~

1

1~

1~

1;
t,

t,

~

‘‘t

V[

N

cjemee~’t.€.

‘5-qRAVEN HAC E

~ ~ 2012

3h 9oUd een sta pperide ooievaar von nawurljke
kleur, houdend in de bek een paUng van 50be1.
Het.~.schild ,~edekt. t-net. eet-’ anUeke 9rclvenkroorl en
ge~iouden door twee omziende leeuwen van 9oud.

no: 12 Ooo~28

~Wapenspreuk VREDE~ EN RECHT in La1~ijnse
Ie~ter~ van goud op een lint, van sinopeJ”.

Di plomQ
21 me-i 2012

Z.H

HOLLANDS KROON
Bij Wet van 15 september2011 (Stb. 415) zijn de gemeenten Anna Paulowna, Niedorp, Wieringen en Wieringermeer per 1 januari 2012 samengevoegd in de nieuwe gemeente Hollands
Kroon. Voor deze gemeenten werden de volgende wapens vastgesteld.
Bij Besluit van de Hoge Raad van Adel van 26juni 1816 werd voor de gemeente Wieringen
een wapen bevestigd, waarvan de omschrijving luidt: Midden door gedeeld; het bovenste van
lazuur, waarop een W ter weerskanten vastgehouden door een klimmende leeuw, alles van
goud; het ondersten mede van lazuur, waarop twee zwemmende rotganzen van goud.
Bij Koninklijk Besluit van 24 mei 1872, nr. 15, werd aan de gemeente Anna Paulowna een
wapen verleend, waarvan de omschrijving luidt: Een schild, zamengesteld uit drie fascen; de
bovenste van lazuur met drie zespuntige sterren van goud; de middelste van sinopel; de on
derste van zilver met drie golvendefascen van lazuur; in den bovenregterhoek van het schild
een vrjkwartier van zilver, bevattende den gekroonden Russischen adelaar van sabel, heb
bende op de borst de gouden letters A. P.; tot schildhouder ter linkerzijde een leeuw van na
tuurlijke kleur.
Bij Koninidijk Besluit van 14juli1954, nr. 27, is aan de gemeente Wieringermeer is een wa
pen verleend, waarvan de omschrijving luidt: Schuingevierendeeld; 1 in azuur een lelie van
zilver: II in goud een zwemmende zeevis van azuur, gevind en gestaart van keel, boven en
beneden vergezeld van een vierarmige zeester van hetzelfde; III in goud een omgewende,
zwemmende zeevis van azuur, gevind en gestaart van keel, boven en beneden vergezeld van
een vierarmige zeester van hetzelfde; IV in azuur een springende granaat van goud. Het
schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee paarlen en ter weerszijden
gehouden door een zeemeermin in natuurlijke kleur, met de vrije hand de staart vasthoudend.
Bij Koninklijk Besluit van 30 oktober 1990, nr. 90.02 1707, werd aan de gemeente Niedorp
een wapen verleend, waarvan de omschrijving luidt: In tegen-goudhermelijn drie omgekeerde
zwaarden van zilver naast elkaar, met gevesten van goud en over alles heen een dwarsbalk,
schuin spitsgeruit van zilver en azuur; in een hartschild van goud een onthoofde leeuw van
keel, genageld van azuur, bloedend uit drie spuitende slagaderen. Het schild gedekj met een
gouden kroon van drie bladeren en twee parels.
De naam van de nieuwe gemeente is overgenomen van het waterschap Hollands Kroon, dat
van 1994 tot 2003 heeft bestaan. Al voordat de fusie werd gerealiseerd, verzocht de Stuur
groep aan de Raad om twee wapens te ontwerpen, waaruit de nieuwe gemeenteraad van Hol
lands Kroon een keuze zou kunnen maken. In zijn vergadering van 1 maart 2012 koos deze
gemeenteraad voor het tweede door de Raad in zijn advies van 18 november 2011 voorgestel
de ontwerp, te weten een volledig nieuw wapen, dat vooral gebaseerd was op de naam van de
nieuwe gemeente. Het ontwerp combineerde de Hollandse leeuw uit het vervallen wapen van
het waterschap Hollands Kroon met de koninklijke kroon, die vanwege het gouden veld rood
gevoerd diende te zijn (zie het jaarverslag over 2011).
Het gemeentebestuur kwam tot de conclusie dat de wapens van de vier fusiegemeenten te zeer
van elkaar verschilden om tot een gemeenschappelijk ontwerp te komen. Om die reden stelde
het evenmin prijs op de schildhoudende zeemeerminnen van het wapen van Wieringermeer
als schildhouders voor het nieuwe wapen, waar de gemeente zonder meer recht op had.
Bij Koninklijk Besluit van 9 mei 2012, nr. 12.000596, is aan de gemeente Hollands Kroon een
wapen verleend, waarvan de omschrijving luidt als volgt:
In goud een leeuw van keel, getongd en genageld van azuur en gekroond met een koninklijke
kroon, gevoerd van keel. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee
parels.

18

HOGE RAAD VAN ADEL

q

•(

~ ~

c~emw’te

HOLLANDS KROON

k F~ ~ mei 2012
no: 12 ooo~h

3n goud een leeuw van ke.eI, 9e1.ongd e~i ge.iiog~Jd vcui
ozuur e-~ gekroond me~ een kontnk~ijke. kroon,
qe~oerd vankeeJ. Het 5cc9edektrneteengoude.n
kroon va’, drie. blade.ren en t»se.e.. pai-eIs’.

DlpiQn-)cl
~,jUP1I

2012

NH

NEDER-BETUWE (nieuwe naam)
Bij KB van 1 maart 1924, nr. 7, werd aan de gemeente Dodewaard een wapen verleend,
waarvan de beschrijving luidt als volgt: In zilver een vrjkwartier van azuur, bezaaid met
staande blokjes van goud en beladen met een gouden leeuw, getongd en genageld van keel;
het schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee parelpunten.
Bij KB van 13 dec. 1950, nr. 30, werd aan de gemeente Echteld een wapen verleend, waarvan
de beschrijving luidt als volgt: In zilver, bezaaid met staande blokjes van azuair, een leeuw
van keel, gekroond met een gouden kroon van drie bladeren en twee paarlen. Het schild ge
dekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee paarlen.
Bij KB van 31jan. 1959, nr. 7, werd aan de gemeente Kesteren een wapen verleend, waarvan
de beschrijving luidt als volgt: Gevierendeeld; 1 in azuur een dubbelnap van goud; lijn sino
pel een zwaan van zilver, gebekt van keel, zwemmend op een donkergeschaduwd water van de
eerste kleur; III in goud een aanziende wolfskop van keel; IV in azuur een dubbelstaartige
gekroonde leeuw van goud, getongd en geklauwd van keel. Het schild gedekt met een gouden
kroon van drie bladeren en twee paarlen.
Met ingang van 1 januari 2002 werden de gemeenten Dodewaard, Echteld en Kesteren sa
mengevoegd tot de nieuwe gemeente Kesteren. Bij Koninklijk Besluit van 6 mei 2002, nr.
0 1.005932, werd aan deze nieuwe gemeente het volgende wapen verleend:
Gevierendeeld; 1 in azuur, bezaaid met blokjes van goud. een omgewende leeuw van hetzelf
de, getongd en genageld van keel; II in zilver, bezaaid met blokjes van azuur een leeuw van
keel, gekroond van goud,’ III in goud een halfnaar links gewende wolfskop en —hals van keel;
IV in azuur een dubbelnap van goud. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bla
deren en twee parels.
In dit wapen komen symbolen terug uit de vervallen wapens van de opgeheven gemeenten, te
weten in het eerste kwartier Gelre (uit het vrijkwartier van Dodewaard), in het tweede kwar
tier Wijhe (een uitgestorven geslacht te Echteld) en in het derde en vierde kwartier de hoge
heerlijkheid Wolfswaard en het schenkambt van de Schenkhof (beide vallende onder de
voormalige gemeente Kesteren).
De nieuwe gemeente Kesteren heeft maar kort bestaan, namelijk van 1 januari 2002 tot 1 april
2003. Per laatstgenoemde datum werd op grond van een gemeenteraadsbesluit de naam Keste
ren gewijzigd in Neder-Betuwe, waarmee formeel het wapen van de nieuwe gemeente alweer
was vervallen. Een nieuwe gemeente kan immers geen wapen van een voormalige gemeente
voeren zonder een daartoe strekkend besluit. Deze situatie was tamelijk uniek en heeft ook
bestaan bij de nieuwe gemeente Moerhuizen (1991), die in 1992 weer Zevenhuizen
Moerkapelle ging heten, Uiteindelijk heeft de fusie met de nieuwe gemeente Zuidplas per 1
januari 2010 aan deze formeel wapenloze periode een einde gemaakt.
De nieuwe gemeente Neder-Betuwe heeft bijna tien jaar geen officieel gemeentewapen kun
nen voeren, maar verzocht Hare Majesteit de Koningin bij brief van 17januari 2012 het aan
Kesteren verleende wapen uit 2002 te bevestigen voor de nieuwe gemeente Neder-Betuwe.
Bij Koninklijk Besluit van 2 april 2012, nr. 12.000082, is voor de gemeente Neder-Betuwe
een wapen bevestigd, waarvan de omschrijving luidt als volgt:
Gevierendeeld; 1 in azuur, bezaaid met blokjes van goud. een omgewende leeuw van hetzelf
de, getongd en genageld van keel; II in zilver~ bezaaid met blokjes van azuur, een leeuw van
keel, gekroond van goud; III in goud een halfnaar links gewende wolfskop en -hals van keel;
IV in azuur een dubbelnap van goud. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bla
deren en twee parels.

20

~4i~2i~1

0Q173 HOGE RAAD

VAN ADEL

1

Oemw’te

NEDER-bET(JWE

KE~ 2april 2012
fl0. 12.000082

Ge~vierencieeid,I ,iiazuur, bezaaid iet. blokje5 van goud~
een om9€»Jende leeuw van hetzelfde.) g~>ngd en gena3eJd
van keel ; It inzih,er, ~Dezaaid met bloWje5 van ozuur, een
leeuw von kee),gekroond van 9oud; III ingoud een
half naar hnk5 9ewende.wolfskopen -h015 von keel;
IVinozuur een dubbelnop von goud. H&~ .5child
gedekt met~ ee-ri 9ouderi kroon van drie bladeren
en twee. parels.

Diploma
250prfl 2012

G

STICHTSE VECHT
Bij Wet van 7juli 2010 (Stb. 317) zijn de gemeenten Breukelen, Loenen en Maarssen per 1
januari 2011 samengevoegd tot de nieuwe gemeente Stichtse Vecht.
Bij Koninklijk Besluit van 21juli1949, nr. 44, werd voor de gemeente Breukelen een wapen
bevestigd, waarvan de omschrijving luidt als volgt: Gevierendeeld; 1 en IV van goud, beladen
met een dwarsbalk van keel; II en III gedwarsbalkt van goud en azuur van zes stukken; de
gouden dwarsbalken beladen met negen St. Andrieskruisen van azuur, staande 4.3:2. Het
schild gedekt mei een gouden kroon van drie bladeren en twee paarlen.
Bij Koninklijk Besluit van 3juli1950, nr. 10, werd voor de gemeente Maarssen een wapen
bevestigd, waarvan de omschrijving luidt als volgt: In keel zes gouden leliën, geplaatst 3:2:J,
in een hartschild van azuur drie gouden ruiten, staande 2 en 1. Het schild gedekt met een
gouden kroon van drie bladeren en twee paarlen en ter weerszijden gehouden door een leeuw
in natuurlijke kleuren.
Bij Koninklijk Besluit van 20 april 1972, nr. ii, werd aan de gemeente Loenen een wapen
verleend, waarvan de omschrijving luidt als volgt: Geweifd doorsneden; 1 in zilver een kerk
tussen twee gekanteelde torens, die ter rechterzijde gedekt, die ter linkerzijde van drie verdie
pingen, alles van keel, verlicht van sabel, de daken van azuur en boven vergezeld van een
schildje van keel met een kruis van zilver; lijn azuur een beeld van de heilige Martinus te
paard, zijn mantel doorsnijdend voor een hem volgende, op een kruk steunende bedelaar,
alles van goud. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee parels.
In een brief van 29juli 2010 verzocht de Stuurgroep Herindeling gemeenten Maarssen, Breu
kelen en Loenen aan de Raad om uitwerking van twee ontwerpen voor het gemeentewapen
van de toen nog te vormen gemeente Stichtse Vecht, waarin de genoemde gemeenten per 1
januari 2011 opgingen. De gedachte ging daarbij uit naar een traditioneel wapenontwerp, dat
gebruik maakte van bestaande heraldische elementen, en een geheel nieuw modern ontwerp
op basis van historische elementen (zie het jaarverslag over 2010).
Het op 23 november 2010 uitgebrachte advies van de Raad werd, alvorens de nieuwe gemeen
teraad een besluit zou nemen, voorgelegd aan de drie historische verenigingen, die binnen de
nieuwe gemeente actief zijn. Deze spraken hun voorkeur uit voor het ontwerp, waarin het
Stichtse wapenschildje in het schildhoofd van het wapen van Loenen symbool staat voor de
naam van de nieuwe gemeente. Gekozen werd voor een zogenaamd sprekend wapen. In dit
wapenontwerp wordt het Stichtse kruis in zijn oorspronkelijke vorm (zilver op rood) volledig
opgenomen als de (heraldische) rechterheift van het schild. De rivier de Vecht, waaraan alle
gemeenten vanouds liggen, is als golvende dwarsbalk terug te vinden in de (heraldische) lin
kerheift van het wapen, terwijl de kleurstelling (goud en blauw) uit de wapens van Maarssen
en Breukelen afkomstig is.
Het officiële verzoek tot verlening van een gemeentewapen ondervond enige vertraging om
dat de stuurgroep er voor had gekozen eerst een huisstijl voor de nieuwe gemeente te ontwik
kelen, waarin het nieuwe gemeentewapen moest passen en in een later stadium aan kon wor
den toegevoegd.
Bij Koninklijk Besluit van 17 augustus 2012, nr. 12.001465, is aan de gemeente Stichtse
Vecht een wapen verleend, waarvan de omschrijving luidt als volgt:
Gedeeld; 1 in keel een kruis van zilver; II in goud een golvende dwarsbalk van azuur. Het
schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee parels en gehouden door twee
leeuwen van natuurlijke kleur.

22

MOGE RAAD VAN ADEL

~4i~2O13e~~U74

(II

)
11
\~i

,/

1~

‘S
~6

S~j.

)

II
‘1

/

:

j~

S

1

t

~emeentjg

STICHTSE. VECHT

K.B 17clu9u~tL~is 2012

qede€.ld; 1 ~n keel een krui5 von zilver; ii Ir) 9oud
een golvende dwc3r5~cijk von c~zuut~. Het 5C~1ild
ged~.kt, met een gociden kroon van dne bladeren
en 4.wee porei.s en 9ekouden door 1~vee
leeuwen van na-t.uu~-1~yke~ kleur.

fl012 0014S5

D~pIomci
55ept.ember 2012

U

SIJDWEST-FRYSLÂN
Bij Wet van 7juli 2010 (Stb. 305) werden de gemeenten Bolsward, Nijefurd, Sneek, Wûnse
radiel en Wymbritseradiel per 1 januari 2011 samengevoegd tot de nieuwe gemeente Siidwest
Fryslân (met ingang van 1juli 2012: Si~dwest-FrysIân).
Bij Besluit van de Hoge Raad van Adel van 25 maart 1818 werd voor de gemeente Sneek een
wapen bevestigd, waarvan de omschrijving luidt als volgt: In de lengte doorsneden; de reg
terhelft van goud, beladen met een halve zwarte arend; de linkerheift zwart, beladen met 3
goude kronen paaisgewijze geplaatst. Het schild gedekt met een goude kroon en vastgehouden
ter regter door een wilde man en ter linker door een klimmende leeuw.
Bij Besluit van de Hoge Raad van Adel van 25 maart 1818 werd voor de gemeente Wonsera
deel (naamswijziging 1987: Wûnseradiel) een wapen bevestigd, waarvan de omschrijving
luidt als volgt: Van lazuur, beladen met een hert in natuurlijke kleur op een groene grond. Het
schild gedekt met een kroon van goud.
Bij Koninidijk Besluit van 30 december 1955, nr. 15, werd aan de gemeente Boisward een
wapen verleend, waarvan de omschrijving luidt als volgt: In goud een dubbele adelaar van
sabel, gebekt, getongd en gepoot van keel. Het schild gedekt met een keizerskroon van goud,
gevoerd van keel, en gehouden door twee omziende leeuwen van goud, getongd en genageld
van keel.
Bij Koninklijk Besluit van 16 maart 1984, nr. 11, werd aan de gemeente Wymbritseradeel
(naamswijziging 1986: Wymbritseradiel) een wapen verleend, waarvan de omschrijving luidt
als volgt: Gedeeld; 1 in goud een halve adelaar van sabel, komende uit de delingsljn; II in
azuur zeven lelies van goud, geplaatst één, twee, één, twee en één; in een hartschild van goud
een kogge van sabel. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren en twee maal
drie parels.
Bij Koninklijk Besluit van 26 maart 1984, nr. 8, werd aan de gemeente Nijefurd een wapen
verleend, waarvan de omschrijving luidt als volgt: Doorsneden van goud en keel; een hartschild, in drieën doorsneden van sinopel, azuur en sabel met op elk gedeelte een muurkroon
van drie bastions van goud, gevoerd van keel. Het schild gedekt met een gouden kroon van
drie bladeren en twee maal drie parels.
In zijn advies van 24 november 2011 had de Raad het College van Burgemeester en Wethou
ders van Sûdwest Fryslân, dat op 28 september 2011 advies had gevraagd, een alternatief
ontwerp voorgelegd, waarin de muurkronen uit het wapen van Nijefurd in de plaats kwamen
van het ruitenkruis uit het wapenontwerp van de Fryske Rie foar Heraldyk (zie het jaarverslag
over 2011). Hoewel de Fryske Rie begrip had voor het afwijzen van het ruitenkruis als heral
disch symbool, hield zij in een informele reactie vast aan de ruit als typerende heraldische
figuur, die immers ook op een andere wijze in het veld geplaatst zou kunnen worden.
Het gemeentebestuur zag geen andere mogelijkheid om uit deze patstelling te geraken dan
door de keuze uit de twee voorstellen aan de gemeenteraad voor te leggen. De voorkeur van
het College van B&W bleef echter uitgaan naar het door de Raad aangepaste ontwerp van de
Fryske Rie. In meerderheid steunde de gemeenteraad in zijn vergadering van 24 mei 2012 het
voorstel van het College van B&W, waarna het gekozen wapen officieel bij Rare Majesteit de
Koningin werd aangevraagd.
Bij Koninklijk Besluit van 17 augustus 2012, nr. 12.001397, is aan de gemeente Si~dwest
Fryslân een wapen verleend, waarvan de omschrijving luidt als volgt: Gedeeld; 1 in goud een
halve adelaar van sabel; II in azuur vijf muurkronen van zilver met elk drie bastions,
paaisgewijze geplaatst en gevoerd van keel. 1-Jet schild gedekt met een gouden kroon van vijf
bladeren en gehouden door twee aanziende leeuwen van goud.

24

U4i~2Q13e~Q7s

UOGE RAAD VAN ADEL

jil’
t

1ç~ç
£

S
‘
‘S

/

(
;~

‘/‘
t.

~ ‘~~~“~‘:‘

-

~

—

~

A

Gemeente.

5UDWE5T- FRYSLAN

kb r~’au9U5t1Js2Q~2

Gedeeld; 1 ~goud een halve cidekicir van 5abel ; It in
Qz.uur \,yf ~ut*rkr~n€nv~-~ zU~r met e~’ç d,-i€.
basbiori5, paal5~ewijzegeplc~t.~t en 9evoerd van keei.
Heb 5chIld gedekt met~ een gat~iden kroon ‘~.~wir~ \~‘ijf
bladeren en gehouden door twee. cian ziend e- lce-ti wen
van goud.

ho:a2 OOi3~f

Diploma
1 oktober 2012

FR.

VEENENDAAL (wapenvermeerdering)
Voor de gemeente Veenendaal is bij Besluit van de Hoge Raad van Adel van ii september
1816 een wapen bevestigd, waarvan de beschrijving luidt als volgt: Van lazuur met een schip
in volle zeilen, varende op een zee, alles van goud.
De burgemeester van Veenendaal, mr. T. Elzenga, heeft na het succesvolle bezoek van H.M.
de Koningin op Koninginnedag 2012 aan Rhenen en Veenendaal het initiatief genomen om
nog voor zijn afscheid in de herfst van dat jaar vermeerdering van het gemeentewapen met
een kroon te verzoeken.
Het verzoek van het College van B&W van 28 juni kon de Raad al een maand later positief
beoordelen, omdat volgens artikel 4 van de ‘Richtlijnen van de minister van Binnenlandse
Zaken van 18 oktober 1977 betreffende het verlenen van wapens aan publiekrechtelijke li
chamen’ aan elk gemeentewapen een kroon van drie bladeren en twee parels kan worden toe
gevoegd. Hoewel deze kroon in de rangorde van adellijke kronen als gravenkroon wordt be
schreven, is bij publiekrechtelijke lichamen in deze vormgeving sprake van de gebruikelijke
standaardkroon. In zijn advies van 23juli 2012 wees de Raad het College nog op de moge
lijkheid om bij deze gelegenheid de archaïsche beschrijving uit 1816 te moderniseren. Voor
gesteld werd om de beschrijving als volgt aan te passen: In azuur een schip met volle zeilen,
varende op een zee, alles van goud. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bla
deren en twee parels.
In het officiële verzoek om wapenvermeerdering dat het gemeentebestuur op 25 juli tot H.M.
de Koningin richtte, werd deze suggestie overgenomen, waarna het koninklijk besluit een
maand later op 28 augustus werd uitgevaardigd, ruim voor de afscheidsdatum van de burge
meester.
Voordat de wapentekenaar van de Raad op grond van het nieuwe besluit het wapendiploma
vervaardigde, kwam nog een onvolkomenheid aan het licht die is terug te voeren op het be
vestigingsbesi uit met wapentekening van de Raad in 1816. Zowel in het besluit van 1816 als
in het besluit van 2012 wordt ‘een schip in/met volle zeilen’ beschreven en geen omgewend
schip in/met volle zeilen, terwijl de registertekening van 1 816 foutief een omgewend schip
laat zien, dat naar (heraldisch) links vaart. De tekening komt dus niet overeen met de be
schrijving en wapentekenaar Bultsma vroeg zich terecht af hoe het nieuwe wapendiploma
eruit moest gaan zien.
Aangezien de bij koninidijk besluit vastgestelde wapenbeschrijving geldend is, dient de teke
ning altijd de beschrijving te volgen. Omwenden wordt in de heraldiek bovendien als een
‘breuk’ ervaren, dat wil zeggen een uitzondering op de normale regel, en daar bestond histo
risch gezien en ook thans geen enkele aanleiding toe. Een goede vergelijking biedt het Rijkswapen, waarop de Nederlandse leeuw evenmin omgewend en dus (heraldisch) rechts wordt
afgebeeld. De conclusie was dat de tekening uit 1816 moest worden gecorrigeerd door het
zeeschip op het nieuwe wapendiploma van de gemeente Veenendaal van richting te doen ver
anderen. En aldus geschiedde met instemming van de initiatiefnemer, die om het verras
singseffect niet te verstoren als een van de weinigen voorkennis had.
—

—

Bij Koninklijk Besluit van 28 augustus 2012, nr. 12.001766, is aan de gemeente Veenendaal
een wapen verleend, dat als volgt wordt omschreven: In azuur een schip met volle zeilen, va
rende op een zee, alles van goud. Het schild gedekt met een gouden kroon van drie bladeren
en twee parels.

26

O41~2~i3~1~ii6

OGE RAAD VAN ADEL

-~

1

: ~
j

ê~

/

/
~

G eme€~t~e.

/~

J jL~\

~
~S•.

‘.~

/
•0l~

VEEN ENDAAL

K.b. 28aU9u5tu5 2012 Jn azuur ee.n schip met~ volle zeden, varende op een
flO~ 12.001766
zee., alles van goud. Het.~ schild gedekt, met,ezr,
9ouden kroon var? drie bladeren en t~wee~ parels.

Di ptomo

)8 september .2012

u

BOXTEL (basiliek van de F1. Petrus)
De basiliek van de H. Petrus werd op 14 november 2011 door paus Benedictus XVI tot de
waardigheid van basilica minor verheven. Het bestuur van de Verrjzenisparochie, waaronder
de St. Petrusbasiliek en -parochie thans ressorteren, wenste voor de nieuwe basiliek een eigen
wapen en wendde zich op 19 april 2012 rechtstreeks tot de Raad om advies te vragen inzake
de verlening van een wapen.
Basiliekwapens kennen een vaste indeling. De bovenste schildhelft toont schuingekruist het
conopeum en het tintinnabulum. De onderste schildhelft heeft in de regel een heraldisch rech
terkwartier met een voorstelling van de betreffende patroonheilige, terwijl de onderste schildhelft heraldisch links doorgaans het wapen bevat van de gemeente, waarin de basiliek is gele
gen.
In casu bevat de onderste schildhelft heraldisch rechts in goud de schuingekruiste sleutels,
attributen van de H. Petrus, boven vergezeld van een omgevallen kelk en bloeddruppels, alles
rood. Dit kwartier is nagenoeg identiek aan dat van het wapen van de basiliek van de H. Pe
trus te Boxmeer (verleend bij koninklijk besluit van 20juni 2000, nr. 00002175), dat eveneens
de sleutels van Petrus toont (de baarden echter naar boven gekeerd), vergezeld van een kelk.
In beide basiliekwapens verwijst de kelk naar Heilige-Bloedwonderen, vergelijkbare wonde
ren die kort voor 1380 (Boxtel) en rond 1400 (Boxmeer) zouden hebben plaatsgevonden en
die ten grondslag liggen aan de verheffrng van beide kerken tot basiliek. Het is niet ongebrui
kelijk dat in het rechter kwartier in de onderste schildhelft naast de attributen van de patroonheilige van de kerk een extra symbool wordt toegevoegd. Zo worden in het wapen van de ba
siliek van de H.H. Agatha en Barbara te Oudenbosch (1986) in het bewuste kwartjer de sleu
tels van Petrus gecombineerd met de lelie van de Cisterciënzer Abdij te Citeaux, in dat van de
Johannes de Doperbasiliek te Laren (1993) het processiekruis (Johannes de Doper) met lelie
vormige uiteinden (Maria) en het zwaard (strijd voor het geloof). De F1. Bloediegende van
Boxtel verhaalt hoe een priester witte wijn uit de miskelk op een altaardoek morste, waarbij
de vlekken rood kleurden en bloedvlekken bleken te zijn. De toenmalige heer van Boxtel,
Willem van Meerheim, zou volgens het verhaal in 1380 naar de aartsbisschop van Ravenna
zijn gereisd om het wonder door hem te laten bevestigen.
Het onderscheid met het wapen van de St. Petrusbasiliek te Boxmeer is voldoende door het
symbool van de omgevallen kelk en het volledige Boxtelse gemeentewapen in het linkerkwar
tier van de onderste schildhelft.
Bij Koninklijk Besluit van 17 augustus 2012, nr. 12.00 1334, werd aan de basiliek van de H.
Petrus te Boxtel het volgende wapen verleend:
Doorsneden; 1 in sabel, schuingeicruist, een conopeum van goud, waarvan het scherm ge
baand van goud en keel, met volants van hetzelfde, om en om, gevoerd van goud, en een
tintinnabuluin van goud, waarin een klokje van zilver; II gedeeld; a in goud twee gekruiste
sleutels, de baarden naar beneden en toegewend, boven vergezeld van een naar links omge
vallen kelk, waaruit twee bloeddruppels vallen, alles van keel; b in keel twee dwarsbalken van
zilver, vergezeld van acht zwemmende eenden van goud, geplaatst drie, twee en drie.
Devies: SANGUIS MEUS NOVI TESTAMENTI in letters van sabel op een lint van zilver.

28

~41~2~1

00U77

I{OGE RAAD VAN ADEL

bas~ie~k

vande H. PET1RU5 te. BOX TEL

R b 17augustus 2012.
~o: 12 00)334

Door.sneden; £ in 5obe), .schuingek rui st~, een conopeum
‘.~rngoud. waarvan heL scherm gebaand ‘~n goud en keel,
met.volant5 van hetzelfde, om en om, gevoerd van goud,
eneentint.~nnabuk.~rn van goud, ‘~,aarin een klokje
van z%lver; II gedeeld, 0 ~n9oud t~vee 9ek~-u)ste sleutels,
debaarden naar beneden en toeqewend, boven vereezelc~
van een naar links om9evollenkelk, waaruit~ twee
bloecfdruppels vallen, c~lle~.svan keel; b inkeeltwee.
dwav.~balken van zilver vergezeld van acht z.wem—
mende eenden van qo~d ~eplaat.5t d~-ie,twee en
driI~evj~s 5ANGUTS MEUS NOVI TE5TAMENTI in
lette~r5var5abel opeen hnt,vcinzi)ver

Di pioma
1 oktober 20(2

NB

COLOFON

HOGE RAAD VAN ADEL
Ingesteld bij Besluit van de Soevereine Vorst van 24juni 1814, nr. 10;
samenstelling en bevoegdheid: Wet op de adeldom van 10 mei 1994, Staatsbiad 360
Bezoekadres (op afspraak): Nassaulaan 2B, 2514 JS Den Haag
(studiezaal geopend op werkdagen van 9.30-16.30 uur)
Postadres: Postbus 16325, 2500 3H Den Haag
Telefoon: 070-3614281 /Fax: 070-363 1712
E-mai 1: info~hogeraadvanade 1 nl
Website: www.hogeraadvanadel.n 1
Als vast college van advies over de uitvoering in zaken van bestuur van het Rijk (ingevolge art. 79 van
de Grondwet) heeft de Raad tot TAAK het adviseren van:
de minister van Algemene Zaken betreffende naamgeving, titulatuur en wapenverlening van leden
van het koninklijk huis, het Rij kswapen en de Nederlandse vlag;
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties omtrent adelszaken en de samenstelling
en wijziging van de wapens van publiekrechtelijke lichamen;
de minister van Justitie over verzoeken tot naamswijziging, waarbij de namen van adellijke geslach
ten of van heerlijkheden betrokken zijn;
de minister van Defensie inzake ontwerpen van embiemen en medailles van de krijgsmachtsonderde
len.
-

-

-

-

De COLLECTIE bestaat uit:
Archieven van de Hoge Raad van Adel van 1814 tot heden;
Genealogische en heraldische handschriften;
Enkele archieven van adellijke families;
Gespecialiseerde bibliotheek.

-

Voorzitter: drs. C.O.A. baron Schimmelpenninck van der Oije (lid 1984, voorzitter 1991).
Leden: jonkheer dr. F.K.M. van Nispen tot Pannerden (2002), mr. H.C.R.M. baron de Wijkerslooth de
Weerdesteijn (2005), drs. R.M. barones van Pallandt (2010) en mr. C.J.A. barones Snouckaert van
Schauburg-Buchwaldt (2012).
Secretaris: mr.dr. E.J. Wol leswi nkel (2003).
Eerste medewerker: drs. J.C.C.F.M. van den Borne.
Tweede medewerker: A. Gritter.
Wetenschappelijk medewerker: dr. C.A.M. Gietman.

.3