Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

37
Vragen van de leden Lodders (VVD), Geurts (CDA) en Dijkgraaf (SGP) aan
de staatssecretarissen van Economische Zaken en van Infrastructuur en Milieu
over de Nederlandse inzet inzake het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn
(Ingezonden 13 september 2013).
Antwoord van staatssecretaris Dijksma (Economische Zaken) mede namens
de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu (ontvangen 19 september 2013)
Vraag 1
Wat was het oorspronkelijke doel van de Nitraatrichtlijn? Klopt het dat de
Europese Unie (EU) een rigide benadering hanteert om voor alle gebieden 50
mg als uitgangspunt te nemen zonder rekening te houden met onder meer de
bodemvruchtbaarheid en andere lokale omstandigheden, terwijl de oorspronkelijke doelstelling was om 50 mg niet als norm maar als indicator te
gebruiken om kwetsbare gebieden aan te wijzen? Zo ja, deelt u de opvatting
dat de rigide implementatie van de richtlijn moet worden herzien? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, hoe gaat u dat bewerkstelligen?
Antwoord 1
Het doel van de Nitraatrichtlijn is om de waterverontreiniging die wordt
veroorzaakt of teweeggebracht door nitraten uit agrarische bronnen te
verminderen en verdere verontreiniging van dien aard te voorkomen. De
waarde van 50 milligram nitraat per liter is daarbij zowel een indicator voor
de aanwijzing van kwetsbare gebieden als een streefwaarde voor de
grondwaterkwaliteit. Deze is gebaseerd op een gezondheidskundige norm
voor drinkwaterbereiding uit (grond-)water, zoals ik aangegeven heb in mijn
beantwoording van de vragen van het schriftelijk overleg over het vijfde
actieprogramma Nitraatrichtlijn. (Kamerstuk II 33 037, nr. 75) Nederland heeft
zich aan deze streefwaarde gecommitteerd. In het vierde actieprogramma is
namelijk opgenomen dat Nederland uiterlijk in 2015 beleid implementeert
waarmee de nitraatdoelstelling kan worden gerealiseerd.
Vraag 2
Waarom heeft u gekozen om een hele zware insteek te kiezen in de onderhandelingen? Deelt u de zorgen dat hierdoor onvoldoende ruimte is
ingebouwd in de onderhandelingen met de Europese Commissie (als de
insteek al zodanig zwaar is, wat wordt dan de uitkomst)? Zo nee, waarom
niet?

ah-tk-20132014-37
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Antwoord 2
De opgave waarvoor we staan vloeit voort uit de Nitraatrichtlijn zelf en uit het
vierde actieprogramma.
Nederland heeft zich in het vierde actieprogramma verbonden tot het treffen
van maatregelen in het vijfde actieprogramma, namelijk:
• Implementatie in uiterlijk 2015 van beleid waarmee ook in de zuidelijke
zand- en lössregio’s de nitraatdoelstelling in het grondwater kan worden
gerealiseerd;
• Verlaging van fosfaatgebruiksnormen waarmee in 2015 gemiddeld een
niveau van evenwichtsbemesting zal zijn bereikt, inclusief indicatieve
normen voor 2014 en 2015.
Voor het zand- en lössgebied is voor het vijfde actieprogramma een
maatregelenpakket samengesteld waarvan wetenschappelijk onderbouwd is
dat hiermee op termijn de nitraatdoelstelling gemiddeld gerealiseerd wordt.
Voor fosfaat worden de gebruiksnormen voor 2014 en 2015 uit het vierde
actieprogramma overgenomen. De Europese Commissie hecht aan de
implementatie van deze maatregelen omdat Nederland zich daar reeds aan
gecommitteerd heeft. Om maatwerk voor ondernemers mogelijk te maken
heb ik de mogelijkheid van equivalente maatregelen geïntroduceerd.
Vraag 3
Hoe denkt u met deze fosfaatnormen de bodemvruchtbaarheid op peil te
houden en tevens de rentabiliteit van de bedrijven te behouden? Welke
gevolgen heeft dit voor de voedselproductie en de exportpositie van
Nederland?
Antwoord 3
Nederland kent een systeem van fosfaatgebruiksnormen die gedifferentieerd
zijn naar de fosfaattoestand van de bodem. Op gronden met een lage
fosfaattoestand mag meer fosfaat worden gebruikt dan op gronden met een
hogere fosfaattoestand. Voor deze gronden met lage fosfaattoestand blijft een
norm boven evenwichtsniveau gelden. Daarnaast is er reparatiebemesting
mogelijk voor gronden die beneden een bepaalde fosfaattoestand zouden
raken. Ik ben daarom van oordeel dat er voldoende ruimte bestaat om de
bodemvruchtbaarheid op peil te houden.
Vraag 4
Wie zal de opbrengstderving, die gaat optreden bij aardappel- en groenteteelt
in de zuidoostelijke zandgebieden, betalen? Deelt u de zorgen dat het
draagvlak voor het overheidsbeleid hierdoor zal wegvallen? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, op welke wijze kunt u deze ondernemers tegemoet komen?
Antwoord 4
Het voorliggende maatregelenpakket vraagt op onderdelen veel van
ondernemers. Zij beschikken echter over mogelijkheden om hier in hun
bedrijfsvoering op in te spelen, bijvoorbeeld door de bemesting te optimaliseren of door minder uitspoelingsgevoelige gewassen in het bouwplan op te
nemen. Daarnaast biedt het vijfde actieprogramma zoals gezegd ruimte voor
de sector om onderbouwde en geborgde maatregelen te ontwikkelen die
eenzelfde milieuresultaat opleveren als de generieke normverlaging.
Vraag 5
Waarom is niet onmiddellijk gekozen voor het invoeren van equivalente
maatregelen zonder eerst een korting door te voeren? Kunt u toelichten
waarom de onderbouwing van de voorstellen van onder andere de Land- en
Tuinbouw Organisatie (LTO), zoals het op basis van regio of bedrijfsvoering
vrijstelling verlenen van de generieke verlaging van gebruiksnormen of een
opbrengstafhankelijke stikstofnorm voor graan in het zuidelijk zand- of
lössgebied, niet voldoende is om in aanmerking komen als equivalente
maatregel?
Antwoord 5
In mijn inzet voer ik wel degelijk de beschikbare equivalente maatregelen in.
Zo is het systeem van fosfaatevenwichtsbemesting op melkveehouderijbedrijven op basis van de zogenaamde Kringloopwijzer opgenomen in het vijfde
actieprogramma. Dit systeem is voldoende wetenschappelijk onderbouwd en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

geborgd en is daarom opgenomen in de vorm van een grootschalige
praktijkproef.
Ik ben bereid ook andere equivalente maatregelen in te voeren wanneer die
aan de voorwaarden voldoen. Ik ben met LTO in overleg over een aantal van
deze maatregelen met het oog op het beschikbaar hebben van de vereiste
onderbouwing en borging voordat op 1 januari 2015 de stikstofgebruiksnormen voor uitspoelingsgevoelige gewassen in het zuidelijke zand- en
lössgebied worden verlaagd.
Vraag 6
Houdt de Europese Commissie in haar berekeningen rekening met het feit dat
een afname van het organische stofgehalte van de bodem op middellange
termijn zal zorgen voor een hogere uitspoeling van mineralen? Bent u bereid
dit onder de aandacht van de Europese Commissie te brengen?
Antwoord 6
Behoud van organische stof is een belangrijk punt. Ondernemers hebben zelf
de sleutel in handen om dit belang te borgen; de in het vijfde actieprogramma voorgestelde maatregelen staan dat niet in de weg. Zo kunnen
ondernemers ervoor kiezen hun teeltplan hierop aan te passen of groenbemesters te telen.
Vraag 7
Waarom zou de Europese Commissie derogatie weigeren nu uit de laatste
evaluatie van de Meststoffenwet door het Planbureau voor de Leefomgeving
blijkt dat derogatiebedrijven voldoen aan de waterkwaliteitsnormen en de
criteria van de Nitraatrichtlijn? Bent u bereid de Europese Commissie en het
Nitraatcomité hierop te wijzen?
Antwoord 7
Vanzelfsprekend heb ik de Europese Commissie in verschillende gesprekken
gewezen op de positieve monitoringsresultaten voor derogatiebedrijven. Deze
laten zien dat de grondwaterkwaliteit op derogatiebedrijven gemiddeld in de
meeste gebieden (ruim) beneden de streefwaarde van 50 milligram nitraat
per liter ligt en een dalende trend vertoont. Ik zal die resultaten wederom
onder de aandacht brengen in het Nitraatcomité.
Tegelijkertijd constateert de Europese Commissie dat in het zandgebied de
streefwaarde van 50 millligram nitraat per liter op een groot aantal bedrijven
nog overschreden wordt en dat in het lössgebied de gemiddelde waarde ook
op gebiedsniveau nog te hoog is.
De Europese Commissie heeft aangegeven een maatregelenpakket te
verwachten dat significant effect heeft in het adresseren van de omvang van
de Nederlandse problemen ten aanzien van waterkwaliteit, met name in het
zuidelijke zand- en lössgebied. Pas als er overeenstemming bestaat over het
actieprogramma, is een derogatie aan de orde. Het vijfde actieprogramma
moet om die reden verregaande en deugdelijke maatregelen bevatten.
Nederland voorziet daarin door onder andere, een korting op de stikstoftotaalgebruiksnormen voor uitspoelingsgevoelige gewassen in het zuidelijke
zand- en lössgebied in een aanpak van genoemde knelpunten.
Vraag 8
Hoe weegt de Europese Commissie het stelsel van verplichte mestverwerking, waardoor de druk op de mestmarkt afneemt en het voor grondgebruikers relatief minder aantrekkelijk wordt om dierlijke mest in te zetten?
Antwoord 8
De Europese Commissie heeft in ambtelijke gesprekken positief gereageerd
op de Nederlandse inspanningen om de druk op de mestmarkt te reduceren.
Vraag 9
Waarom zijn de onderhandelingen met LTO niet voortgezet? Deelt u de
opvatting dat het stopzetten hiervan niet bijdraagt aan het draagvlak van de
sector om deze maatregelen uit te voeren en praktijk en beleid hierdoor
steeds verder uit elkaar komen te liggen? Zo ja, bent u bereid om de
gesprekken met LTO voort te zetten met de insteek om hier gezamenlijk uit te
komen, voordat op 23 september 2013 de Nederlandse invulling van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

vijfde actieprogramma en de inzet voor de nieuwe derogatie wordt gepresenteerd in het Nitraatcomité?
Antwoord 9
Mij is niet bekend dat de onderhandelingen met LTO zijn afgebroken. De
afgelopen periode heeft zeer intensief overleg met LTO plaatsgevonden. Het
overleg heeft alleen nog niet geleid tot volledige overeenstemming. Mijn
inzet blijft om met LTO te komen tot een gezamenlijke aanpak, onder andere
via verdere invulling van de equivalente maatregelen.
Vraag 10
Bent u bereid, indien het actieprogramma niet wordt aangepast, in Brussel
duidelijk aan te geven dat het actieprogramma geen draagvlak heeft in de
agrarische sector en dat dit gebrek aan draagvlak de medewerking aan het
uitvoeren van de maatregelen onder grote druk zet?
Antwoord 10
Vanzelfsprekend zal ik in het overleg met de Europese Commissie aangeven
dat het voorliggende voorstel voor het vijfde actieprogramma veel vraagt van
de sector. Daartegenover staat dat het niet kunnen voortzetten van de huidige
derogatie grote impact heeft op de agrarische sector en de Nederlandse
economie. Het zou (met name) de melkveehouderij niet langer zijn toegestaan
om 250 kilogram stikstof uit dierlijke mest per hectare per jaar te gebruiken,
maar nog maar 170 kilogram. Die sector wordt dan geconfronteerd met
directe kosten voor extra mestafzet. Volgens eerdere berekeningen komt dat
neer op 150 tot 190 miljoen euro per jaar. Daarnaast zou door verdringingseffecten de mestafzet voor met name de varkenshouderij problematisch
worden.
Het belang van een derogatie is daarmee zo groot dat ik voor de noodzakelijke inzet kies om die te verkrijgen. Op basis van de huidige voorstellen van
LTO is voorzetting van de derogatie niet mogelijk. Wel sta ik zoals gezegd een
invulling voor via equivalente maatregelen. De Kringloopwijzer die is
ontwikkeld door de melkveehouderij en zuivelsector laat het perspectief van
deze benadering zien.
Vraag 11
Bent u bereid deze vragen te beantwoorden voor het algemeen overleg
Landbouw- en Visserijraad op 18 september 2013?
Antwoord 11
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4