Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 567

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2015
Met deze brief voldoet het kabinet aan het verzoek van de Vaste Kamercommissie Buitenlandse Zaken van 30 november jl. om een kabinetsreactie op het Amerikaanse rapport inzake de luchtaanval op het Artsen
zonder Grenzen (AzG) ziekenhuis in Kunduz van 3 oktober jl., waarbij
volgens de laatste cijfers van AzG 42 personen omkwamen en 37
gewonden vielen. Het kabinet betreurt dit incident ten zeerste en heeft zijn
medeleven uitgesproken met de nabestaanden en gewonde slachtoffers.
Het kabinet heeft condoleances overgebracht aan AzG in Nederland.
Minister Koenders en Minister Ploumen hebben op 2 november jl.
namens het kabinet met vertegenwoordigers van AzG gesproken. Ook de
Secretaris-Generaal van de NAVO heeft in een gesprek met AzG op
22 oktober jl. zijn droefenis over de gebeurtenissen uitgesproken.
Afghanistan is sinds het vertrek van ISAF per 1 januari 2015 zelf verantwoordelijk voor de veiligheidssituatie in het land en opstandelingen
proberen van deze situatie gebruik te maken om terrein te winnen. De
opstandelingen hebben hun activiteiten in de provincie Kunduz in de loop
van 2015 uitgebreid en op 28 september jl. wisten zij tijdelijk de stad
Kunduz in handen te krijgen. Na enkele dagen lukte het de Afghaanse
troepen met westerse luchtsteun en westerse special forces eenheden de
controle over de stad grotendeels te herstellen. Daarmee kwam echter
niet meteen een einde aan de gevechten in Kunduz, die ook op 3 oktober
nog doorgingen. Op die dag kwam het ziekenhuis van AzG onder vuur te
liggen.
Onmiddellijk nadat de aanval op het ziekenhuis bekend was geworden,
heeft president Obama op 3 oktober jl. zijn medeleven uitgesproken en
een volledig onderzoek aangekondigd door het Amerikaanse Ministerie
van Defensie. President Obama zei te verwachten dat het onderzoek een
transparant, volledig en objectief beeld zou geven van de feiten en
omstandigheden. Hij zegde volledige medewerking toe aan aparte
onderzoeken van de NAVO en van Afghanistan zelf. Op 7 oktober heeft

kst-27925-567
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 925, nr. 567

1

President Obama zijn verontschuldiging over de gebeurtenissen aangeboden aan AzG-voorzitter Joanne Liu. Over de stand van zaken van een
eventueel Afghaans onderzoek is op dit moment geen informatie
voorhanden.
Het onderzoek van de NAVO beperkt zich tot een feitenrelaas. De NAVO
doet altijd feitelijk onderzoek in geval van acties waarbij burgerslachtoffers zijn gevallen. Het Amerikaanse onderzoek is inmiddels voltooid.
Naar aanleiding van dit onderzoek stelde de Commandant van de
NAVO-operatie Resolute Support en de Amerikaanse troepen in Afghanistan Generaal John Campbell tijdens een persconferentie op
25 november jl. dat de VS heeft gefaald ten aanzien van de eigen hoge
standaard om burgerslachtoffers te voorkomen. De persconferentie was
een samenvatting van de conclusies van het 3.000 pagina’s tellende
rapport1. Een publieke versie van het rapport is thans in de maak.
Generaal Campbell sprak van een zeer tragisch incident dat voorkomen
had kunnen worden. De aanval was toe te schrijven aan menselijke
fouten, gecombineerd met procedurele fouten en technische mankementen.
Het onderzoek heeft volgens Generaal Campbell vastgesteld dat het
ziekenhuis van Artsen zonder Grenzen abusievelijk is geïdentificeerd als
doelwit. Het eigenlijke doelwit was een hoofdkwartier van het Afghaanse
National Directorate of Security (NDS) dat bezet was door opstandelingen,
en dat zich enkele honderden meters van het AzG-ziekenhuis bevond. Het
Amerikaanse vliegtuig dat de aanval uitvoerde, was al in de lucht en kreeg
toen de opdracht het NDS-gebouw aan te vallen. Normaal gesproken gaat
er een briefing vooraf aan een dergelijke opdracht, waarin onder andere
de te vermijden doelwitten worden overlegd. Deze briefing vond in deze
situatie niet plaats en er was geen «no-strike-list» aan boord. Het direct
betrokken personeel voerde vervolgens onvoldoende verificatie van het
doelwit uit. De verantwoordelijke Amerikaanse commandant op de grond
had geen zicht op het doelwit en was daarom afhankelijk van Afghaanse
militairen in de buurt van het NDS-hoofdkwartier. Via radiocommunicatie
tussen Afghaanse troepen, de Amerikaanse commandant en het vliegtuig
werd vervolgens het AzG-ziekenhuis als aan te vallen doel vastgesteld, in
plaats van het NDS-hoofdkwartier enkele honderden meters verderop.
Bemanningsleden richtten zich op de fysieke beschrijving van het gebouw
en waren in het donker niet in staat tekenen waar te nemen die duidden
op de beschermde status van het ziekenhuis.
Doordat het vliegtuig eerder die avond vanwege een vermeende
raketaanval 8 mijl van de geplande koers was afgeweken, functioneerden
technische systemen niet volledig accuraat. Hierdoor wezen deze
systemen een open veld aan toen de bemanning de coördinaten invoerde
van het NDS-hoofdkwartier, die zij van de Amerikaanse commandant op
de grond hadden ontvangen. Deze situatie droeg bij aan het besluit om af
te gaan op het dichtstbijzijnde gebouw dat aan de beschrijving van het
doelwit voldeed. Deze misidentificatie bleef de gehele operatie in stand,
ook bij gebrek aan waarneming van vijandelijke activiteiten vanuit het
doelwit.
Ook is niet ingegrepen door de bevelslijn, hoewel er redenen waren om
de aanval af te blazen. Op het moment dat de bemanning van het
vliegtuig aan het hoofdkwartier op de luchtbasis in Bagram doorgaf dat
het in de aanval ging, werden de coördinaten van het doelwit
(AzG-ziekenhuis) doorgegeven. Het Amerikaanse commandocentrum te
Bagram was op de hoogte gesteld van de coördinaten van het
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 925, nr. 567

2

AzG-ziekenhuis en had beschikking over een «no-strike-list», maar
verzuimde de coördinaten die binnenkwamen van het vliegtuig daarmee
te vergelijken en realiseerde zich daarom niet dat deze overeen kwamen
met die van het AzG-ziekenhuis. Ook dit werd verergerd door falende
communicatiesystemen.
Net als de VS is het kabinet geschokt door deze conclusies. Het is zeer
betreurenswaardig dat de bestaande procedures dit incident niet hebben
kunnen voorkomen. Het kabinet verwelkomt het voornemen van de
Amerikaanse autoriteiten om de lessen van deze tragische gebeurtenissen
te gebruiken om systemen en procedures grondig tegen het licht te
houden en te verbeteren, zodat dergelijke zeer pijnlijke fouten in de
toekomst zoveel mogelijk worden voorkomen. Generaal Campbell heeft
op 25 november jl. de schorsing aangekondigd van het personeel dat het
meest direct betrokken was bij het incident, hangende de besluitvorming
over administratieve en disciplinaire maatregelen. De VS hebben
aangekondigd schadevergoeding te willen betalen aan slachtoffers die bij
de aanslag gewond raakten en nabestaanden. Verder hebben zij hulp
toegezegd bij het herbouwen van het ziekenhuis in Kunduz. Hiermee geeft
de VS zich ten volle rekenschap van de verantwoordelijkheid van dit
tragische incident. UNAMA heeft op 12 december jl. de VS-rapporten
verwelkomd, en heeft daarnaast herhaald dat een onafhankelijk onderzoek
dienstig zou zijn.
Het kabinet heeft altijd het belang onderstreept van grondig en transparant onderzoek naar de toedracht van de luchtaanval op het
AzG-ziekenhuis in Kunduz, onder andere in een gesprek met AzG
Nederland. Het kabinet ziet vooralsnog geen aanleiding om te twijfelen
aan de kwaliteit, grondigheid en uitkomst van de diverse VS rapporten.
President Obama heeft bovendien zijn verontschuldiging aangeboden aan
AzG. Het is nu primair aan de geëigende autoriteiten in de VS om
vervolgstappen te zetten en om te bezien of aanvullend onderzoek nodig
is, indachtig onder meer de aanbeveling van UNAMA en de publieke
versie van het rapport.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 925, nr. 567

3