Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

20 454

Voortgangsrapportage uitvoering wetten
oorlogsgetroffenen

Nr. 125

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 januari 2017
Op 3 november 2016 heb ik u per brief geïnformeerd over de actuele
ontwikkelingen op het beleidsterrein van oorlogsgetroffenen en de
herinnering van de Tweede Wereldoorlog (Kamerstuk 20 454, nr. 123). Ik
heb u de vernieuwing geschetst in de vormgeving van de herinnering van
de Tweede Wereldoorlog. Een herinnering die immers nog steeds van
cruciaal belang is, onder andere door de terreur tegen burgers, de
systematische en geïndustrialiseerde vernietiging van Joden, Sinti en
Roma en andersdenkenden, de buiten werkingstelling van de rechtstaat
indertijd en de wereldwijde omvang van het conflict. De Tweede Wereldoorlog en deze genocide zijn hiermee kort gezegd het morele ijkpunt voor
hoe wij onze samenleving nooit meer willen. Met het wegvallen van de
generatie ooggetuigen moeten komende generaties hierover blijvend
worden geïnformeerd, zodat begrepen wordt wat het betekent om in
vrijheid te leven.
Daarbij vervult het herdenken een grote rol. De internationale organisatie
die educatie over, herinnering van en onderzoek naar de Holocaust
bevordert is de 31 lidstaten tellende International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA), waarin Nederland zeer actief is. De slachtoffers
van de Holocaust en de genocide op Roma en Sinti worden wereldwijd
herdacht op of rond 27 januari. In Nederland wordt die herdenking
jaarlijks gehouden in het Wertheimpark in Amsterdam, dit jaar op zondag
29 januari. Alle Nederlandse gevallenen van de Tweede Wereldoorlog en
oorlogssituaties en vredesmissies nadien worden nationaal herdacht op
De Dam op 4 mei.
Op dit moment zijn er in Amsterdam twee nationale initiatieven die het
herdenken van en de herinnering aan de Holocaust en haar slachtoffers
op een eigentijdse manier invulling geven. Over zowel de plannen om een
Namenmonument op te richten als de doorontwikkeling van het Nationaal

kst-20454-125
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 20 454, nr. 125

1

Holocaust Museum (NHM) heb ik intensief met de initiatiefnemers
gesproken. Bij de ontwikkeling van dergelijke initiatieven past vanuit de
rijksoverheid vanwege de geschiedenis bescheidenheid en met het oog
op de toekomst betrokkenheid. In overleg met de initiatiefnemers ben ik
gekomen tot concrete bijdragen die realisatie en uitbouw verder mogelijk
moeten maken.
De gemeente Amsterdam heeft vorig jaar € 10 miljoen aan de Joodse
gemeenschap toegekend. Dit besluit volgde op het NIOD-onderzoek naar
de opgelegde betalingen aan Joodse slachtoffers van de Holocaust na de
Tweede Wereldoorlog. Onderhavig voorstel hangt samen met dit
Amsterdamse initiatief.
Bijna alle Europese landen hebben een Holocaust museum of een
Holocaust herinneringscentrum. In 2016 heeft het Nationaal Holocaust
Museum i.o. haar deuren geopend aan de Plantage Middenlaan 27 in
Amsterdam. Deze voormalige Hervormde Kweekschool is het gebouw van
waaruit 600 joodse kinderen gered zijn, die in de naastgelegen crèche
gevangen werden gehouden omdat de eigenlijke Umschlagplatz aan de
overkant van de straat, de Hollandsche Schouwburg, overvol was. De
Umschlagplatz Hollandsche Schouwburg herdenkt de deportatie van
tienduizenden Joden naar de vernietigingskampen, terwijl de Kweekschool de hoop weerspiegelt die uitgaat van de redding van deze
kinderen. Het Nationaal Holocaust Museum reageert nadrukkelijk op de
actualiteit en zoekt voortdurend naar nieuwe vormen van verbeelding en
musealisering van de geschiedenis. Het laat via educatie, tentoonstellingen en randprogrammering zien waarom we ook aan de volgende
generaties moeten vertellen over de Holocaust. Als bijdrage aan het NHM
stel ik de komende jaren € 5,6 miljoen ter beschikking. Hiermee wordt een
noodzakelijk fundament gelegd onder de werving van andere binnen- en
buitenlandse middelen en wordt een belangrijke ideële impuls gegeven
aan de verdere uitbouw van het museum en de exploitatie daarvan.
Op initiatief van het Nederlands Auschwitz Comité is lang gewerkt aan de
realisatie van een Nationaal Holocaust Namenmonument, een gedenkplaats waarop de namen van ruim 102.000 Nederlandse slachtoffers staan
gegrift. De locatie is het plantsoen aan de Amsterdamse Weesperstraat
geworden, gelegen in het Joods Cultureel Kwartier en in de nabijheid van
de Hollandsche Schouwburg, het Joods Historisch Museum, de Portugese
Synagoge en het Nationaal Holocaust Museum. Het ontwerp van Daniel
Libeskind voorziet in muren van baksteen (met elk aanraakbaar de naam
van een slachtoffer) en roestvrij staal in de vorm van het Hebreeuwse «ter
herinnering van.» Het monument fungeert daarmee ook als blijvende
waarschuwing voor de verschrikkingen van extreme ideologieën en
racisme, ook voor toekomstige generaties. Ik stel hiervoor € 2,3 miljoen
ter beschikking welke ook als noodzakelijk fundament en stimulans naar
verdere fondsenwerving kan werken.
Ik verwelkom deze nieuwe herdenkings- en bezinningsplaatsen, die ik zie
als een belangrijke bijdrage aan het herinneringslandschap en de educatie
over de Holocaust.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 20 454, nr. 125

2