Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

28 638

Mensenhandel

Nr. 78

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR IMMIGRATIE, INTEGRATIE EN
ASIEL
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 mei 2012
Inleiding
In mijn brief van 15 november 20111 heb ik een aantal maatregelen
aangekondigd om misbruik van de verblijfsregeling voor slachtoffers van
mensenhandel tegen te gaan. Eén van de maatregelen betrof een
onderzoek naar de inrichting van de bedenktijd. In een brief van
22 december 2011 heeft mijn collega van Veiligheid en Justitie toegezegd
dat het onderzoek voor mei 2012 zou zijn afgerond. Bij deze informeer ik u
– mede namens de minister van Veiligheid en Justitie – over de uitkomst
van het onderzoek.
De bedenktijd geeft het slachtoffer van mensenhandel gedurende
maximaal drie maanden rechtmatig verblijf in Nederland. Tijdens deze
periode kan het slachtoffer besluiten om al dan niet aangifte van
mensenhandel te doen of om op andere wijze medewerking te verlenen
aan het opsporings- en vervolgingsproces. Indien het slachtoffer
medewerking verleent aan het proces, dan ontvangt het een (tijdelijke)
verblijfsvergunning. Indien het slachtoffer dit niet doet, vervalt de
verblijfsstatus van het slachtoffer. Onderzocht is welke mogelijkheden er
zijn om de regeling voor de bedenktijd aan te passen om mogelijk
misbruik te voorkomen.
Tijdens het onderzoek is specifiek ingezoomd op de mogelijkheid om de
drempel om in aanmerking te komen voor de bedenktijd, te verhogen of
om de duur van de bedenktijd te verkorten. Daarnaast is onderzocht of
andere aanpassingen aan de bedenktijd wenselijk zijn. Hieronder wordt
eerst ingegaan op de algemene bevindingen die het onderzoek heeft
opgeleverd en daarna de conclusies met betrekking tot de drempel, de
duur en overige aanpassingen van de bedenktijd.

1

Kamerstuknummer 28 638, nummer 57.

kst-28638-78
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 638, nr. 78

1

Algemene bevindingen
Ten behoeve van het onderzoek is uitgebreid gesproken met deskundigen
op het gebied van mensenhandel van onder meer de politie, het
Openbaar Ministerie (OM) en de Nationaal rapporteur mensenhandel
(NRM). Een algemene bevinding van het onderzoek was dat het niet
waarschijnlijk is dat mensen die misbruik van de B9 willen maken een
beroep zullen doen op de bedenktijd. Het doel van het misbruik is immers
om een verblijfsvergunning te bemachtigen en deze krijgt iemand pas na
het doen van aangifte (of het verlenen van medewerking aan het
opsporingsonderzoek). Personen die misbruik willen maken, zullen dan
ook meteen aangifte doen. Om dit misbruik tegen te gaan, worden de
maatregelen getroffen die ik heb genoemd in de bovengenoemde brief
van 15 november 2011, zoals de pilot om aangiften met weinig of geen
opsporingsindicaties zo snel mogelijk af te handelen. Deze pilot zal ook uit
moeten wijzen of verdere maatregelen of aanpassingen om misbruik van
de B9-regeling tegen te gaan, wenselijk zijn.
Verhoging drempel bedenktijd
Door een verhoging van de drempel om in aanmerking te komen voor de
bedenktijd zouden kansloze aangiften kunnen worden voorkomen.
Momenteel dient de politie – conform de Aanwijzing mensenhandel van
het OM – bij de «geringste aanwijzing» dat sprake is van een slachtoffer
van mensenhandel deze persoon de bedenktijd aan te bieden. Op grond
van de Europese regelgeving is het mogelijk om de drempel te verhogen
zodat deze alleen aan personen wordt aangeboden bij een op «redelijke
gronden gebaseerd vermoeden van slachtofferschap». In de praktijk zou
deze verhoging inhouden dat een slachtoffer pas de bedenktijd krijgt
aangeboden, indien er meerdere concrete signalen zijn dat er sprake is
van mensenhandel.
Met de deskundigen van de politie en het OM, de NRM en enkele
opvanginstellingen zijn de voor- en nadelen van een verhoging van de
drempel uitgebreid besproken. De door alle partijen gedeelde belangrijkste conclusie was dat voor een effectieve aanpak van mensenhandel
een lage drempel van groot belang is. De praktijk leert dat slachtoffers van
mensenhandel bij hun eerste aanraking met de politie veelal nog niet
bereid zijn om over hun mensenhandelsituatie te spreken. Door een
verhoging van de drempel wordt de kans groter dat slachtoffers niet in
aanmerking komen voor de bedenktijd en dus ook niet herkend worden
als slachtoffer. Hierdoor bestaat de kans dat het aantal aangiften afneemt,
hetgeen ten koste gaat van de effectiviteit van de aanpak van mensenhandel. Ik stel daarom voor de drempel voor de bedenktijd niet te
verhogen.
Duur bedenktijd
Ook is onderzocht of de duur van de bedenktijd – drie maanden – moet
worden aangepast naar bijvoorbeeld twee maanden. Gemiddeld maken
slachtoffers momenteel maar gebruik van twee van de drie maanden
bedenktijd. Een beperking van de duur zal het risico op kansloze aangiften
niet tegengaan. Daarnaast is door vertegenwoordigers van de opvanginstellingen aangegeven dat een deel van de slachtoffers de drie maanden
echt nodig heeft om te besluiten of ze aangifte willen doen (wat ze in de
meeste gevallen ook doen1). De hiervoor genoemde instanties waren ook
op dit punt unaniem van mening dat de bedenktijd niet moet worden
aangepast. Ik acht een wijziging van de duur van de bedenktijd dan ook
niet wenselijk.
1

Kamerstuknummer 28 638, nummer 53.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 638, nr. 78

2

Overige aanpassingen
Naast de verhoging van de drempel en de beperking van de duur van de
bedenktijd is met politie en het OM onderzocht of de bedenktijd op andere
punten kan worden aangepast. Hierbij is geconstateerd dat de bedenktijd
in de praktijk ook wordt toegekend aan personen die in het verleden
slachtoffer waren van mensenhandel. De bedenktijd is echter bedoeld om
slachtoffers een periode rust te bieden om een afweging te maken of zij
aangifte willen doen. Personen die in het verleden slachtoffer waren van
mensenhandelaren hebben deze bedenktijd feitelijk al gehad en kunnen
meteen aangifte doen.
Zowel de politie als het OM zijn voorstander van het niet langer aanbieden
van de bedenktijd aan personen die in het verleden slachtoffer van
mensenhandel waren. Bij de toepassing van de aanscherping van de
bedenktijd zal als richtlijn worden toegepast dat slachtoffers die zich al
langer dan drie maanden (duur bedenktijd) niet meer bevinden in een
mensenhandelsituatie geen recht hebben op de bedenktijd. Ik stel voor de
Aanwijzing mensenhandel van het OM en de Vreemdelingencirculaire
2000 hiertoe aan te passen.
Conclusie
Naar aanleiding van de resultaten van het onderzoek, concludeer ik dat er
vooralsnog geen redenen zijn om in het kader van de aanpak van misbruik
van de verblijfsregeling de duur en de drempel van de bedenktijd aan te
passen.
Wel stel ik voor dat de bedenktijd niet meer zal wordt aangeboden aan
slachtoffers die zich al langer dan drie maanden niet meer in een
mensenhandelsituatie bevinden.
De minister voor Immigratie, Integratie en Asiel,
G. B. M. Leers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 638, nr. 78

3