Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 317

JBZ-Raad

Nr. 626

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN
VOOR RECHTSBESCHERMING EN DE STAATSSECRETARIS VAN
JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2020
Hierbij bieden wij u, mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties, de geannoteerde agenda aan van de informele
bijeenkomst van de Raad Justitie en Binnenlandse Zaken op 6 en 7 juli
2020 via videoconferentie.
De Minister van Justitie en Veiligheid, de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid zijn op basis van de agenda voornemens aan deze informele
JBZ-Raad deel te nemen.
Als bijlage bij de geannoteerde agenda treft u een geactualiseerd
voortgangsoverzicht aan van de JBZ-dossiers voor het tweede kwartaal
van 20201.
Graag maakt de Minister van Justitie en Veiligheid van deze gelegenheid
nog gebruik om melding te maken van een recente en voor ons land
relevante ontwikkeling in relatie tot het EOM. De Hoofdaanklager van het
EOM, mevrouw Kövesi, heeft mij op 25 juni jl. per brief laten weten dat de
Commissie in de begroting voor het EOM voor 2021 ruimte zal reserveren
voor de aanstelling van twee voltijds gedelegeerd Europese aanklagers in
Nederland. Dat laatste is in overeenstemming met het verzoek dat ik haar
daartoe zelf eerder heb gedaan. Het is verheugend nieuws, want dit
besluit zal in mijn optiek bijdragen tot de effectiviteit van het EOM. De
Europese Commissie had aanvankelijk namelijk de aanstelling van twee
deeltijd gedelegeerd Europese aanklagers op basis van een 0,25 fte
aanstelling in gedachten. Mevrouw Kövesi heeft Nederland verder
verzocht uiterlijk 30 september a.s. geschikte kandidaten voor de post van
gedelegeerd Europese aanklager voor te dragen. Ik heb het OM gevraagd
daartoe tijdig een voordracht aan mij te doen. Voor de goede orde wijs ik
1

kst-32317-626
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 626

1

er nog op dat de goedkeuring van de begroting van het EOM voor 2021
onderdeel uitmaakt van de lopende besprekingen over het nieuwe
Meerjarig Financieel Kader, dus de EOM-begroting is nog niet vastgesteld.
Graag informeert de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid uw Kamer
daarnaast over het uitstel van de Commissiemededeling Migratiepact.
Ondanks het voornemen van de Europese Commissie om het nieuwe Pact
inzake migratie en asiel met voorrang uit te brengen, is het waarschijnlijk
dat de publicatie van de betreffende Mededeling wordt uitgesteld tot na
de zomer. Commissaris Johansson heeft gemeld eerst overeenstemming
over het nieuwe Meerjarig Financieel Kader van de Europese Unie te
willen afwachten.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 626

2

Geannoteerde agenda van de informele bijeenkomst van de Raad
Justitie en Binnenlandse Zaken, 6–7 juli 2020
I. Justitie
1. Werksessie I – Omgaan met COVID-19 als Europese
democratieën
Het Duits voorzitterschap nodigt de JBZ-Ministers uit om te reflecteren op
de wijze waarop de lidstaten omgaan met de COVID-19 crisis in het licht
van de beginselen van de rechtsstaat. De weerbaarheid van de judiciële
systemen en het respect voor de rechtsstaat, zelfs in moeilijke omstandigheden, staat hierbij centraal. Ook beoogt het Duits voorzitterschap de
effecten op en reactie van de samenleving in deze uitwisseling te
betrekken.
Het kabinet onderschrijft dat de lidstaten van de Europese Unie moeten
functioneren als democratieën, verankerd in de beginselen van de
rechtsstaat. Niet voor niets worden democratie en rechtsstaat beide
genoemd in artikel 2 van het Verdrag inzake de Europese Unie als
waarden waarop de Unie berust. Het kabinet benadrukt dan ook met grote
regelmaat dat het naleven van de beginselen van de rechtsstaat een
verplichting is die voortvloeit uit de Verdragen die lidstaten uit vrije wil
hebben onderschreven, en waar zij derhalve ook op kunnen worden
aangesproken. De eerbiediging van de rechtsstaat is bovendien essentieel
voor het kunnen bestaan van wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten
als voorwaarde voor justitiële samenwerking. Aantasting ervan schaadt
de Europese rechtsorde en rechtszekerheid.
De COVID-19 crisis raakt sterk aan aspecten van de rechtsstaat. Hierbij is
het Nederlandse standpunt dat buitengewone maatregelen in het kader
van de bestrijding van het COVID-19 virus geoorloofd en soms noodzakelijk zijn vanuit het oogpunt van de bescherming van de volksgezondheid, maar dat deze wel dienen te voldoen aan de vereisten van
noodzakelijkheid, proportionaliteit en tijdelijkheid, en tevens de waarden
van de Unie, waaronder de beginselen van de rechtsstaat, democratie en
fundamentele rechten, en internationale verdragsverplichtingen dienen te
respecteren. Nu het aantal besmettingen afneemt, is het tevens van
belang dat lidstaten de uitgevaardigde noodmaatregelen evalueren en
waar nodig aanpassen of verlichten.
Het kabinet erkent het gevaar dat sommige lidstaten de COVID-19-crisis
aangrijpen om maatregelen door te voeren die vanuit het oogpunt van de
beginselen van rechtsstaat, democratie en grondrechten vragen
oproepen. Het kabinet verwelkomt in dat licht de twee rapporten van het
Grondrechtenagentschap over de impact van de COVID-19 maatregelen
op grondrechten. Tevens steunt het kabinet het initiatief van de
Commissie om de noodmaatregelen die lidstaten nemen in het kader van
de COVID-19 crisis te monitoren. Het kabinet heeft de Commissie
meermaals opgeroepen om indien noodzakelijk nadere actie te ondernemen. Het kabinet zal zich ervoor inspannen de bespreking van
noodmaatregelen in relatie tot de rechtsstatelijkheid regelmatig in de RAZ
en in de JBZ-Raad, juist vanuit de verantwoordelijkheid van JBZ-Ministers
voor de juridische en justitiële elementen van rechtsstatelijkheid, te
blijven voeren zolang de omstandigheden hiertoe aanleiding geven.
Ook in Nederland zijn buitengewone maatregelen getroffen. Zo bevat de
Tijdelijke wet COVID-19 Justitie en Veiligheid enige bijzondere maatregelen om het rechtsverkeer en enkele onderdelen van het wetgevingsproces met inachtneming van de bijzondere omstandigheden zo goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 626

3

mogelijk te kunnen laten door functioneren. Ook op het gebied van
digitale democratische besluitvorming en participatie zijn bijzondere
maatregelen genomen. Dankzij deze tijdelijke wet is het in Nederland
bijvoorbeeld mogelijk geworden voor decentrale overheden om in een
digitale omgeving rechtsgeldige besluiten te nemen. De huidige maatregelen van deze tijdelijke wetten hebben een tijdelijk karakter en zijn tot
1 september geldig. Voor de tijdelijke wet digitale beraadslaging en
besluitvorming heeft de Minister van BZK op 25 juni jl. bekend gemaakt
deze te verlengen tot 1 november, beide Kamers zijn hierover geïnformeerd (Kamerstuk 35 424, nr. 7). Een eventuele verlenging voor een
periode van twee maanden van de tijdelijke wet COVID-19 Justitie en
veiligheid kan alleen plaatsvinden na overleg met beide Kamers.
Het dient namelijk voorop te staan dat de buitengewone maatregelen
tijdelijk van kracht blijven en de democratische besluitvorming niet of
minimaal verhinderen. Daarom wordt vanuit respect voor de beginselen
van de rechtsstaat, democratie en fundamentele rechten hard gewerkt aan
een stevigere wettelijke grondslag voor maatregelen (de tijdelijke wet
maatregelen COVID-19) waarin het uitgangspunt van democratische
besluitvorming en de rechtvaardiging van de inperking van sommige
grondrechten beter tot uitdrukking komt. Dit is te meer van belang omdat
democratische legitimatie niet alleen cruciaal is vanuit het idee van de
autonomie van het individu, maar ook vanuit het idee dat invloed op de
besluitvorming bijdraagt aan instandhouding van het draagvlak voor de
maatregelen die nodig blijven.
Het kabinet constateert dat er draagvlak is onder de meerderheid van de
Nederlandse bevolking voor de in Nederland genomen maatregelen naar
aanleiding van COVID-19. Tegelijkertijd zorgt de stapsgewijze versoepeling
van de maatregelen en de sectorspecifieke aanpak ervoor dat de situatie
voor burgers en bedrijven minder eenduidig wordt. Dit kan weerstand en
gevoelens van onrechtvaardigheid oproepen. Nederland hecht belang aan
een constructief gesprek met sectoren en burgers en blijft streven naar
zorgvuldige en begrijpelijke communicatie over de maatregelen.
Wat betreft de weerbaarheid van het rechtssysteem is het onderliggend
principe dat rechtspleging een belangrijk proces is voor de rechtsstaat.
Maatregelen met betrekking tot de werking van het rechtssysteem tijdens
de COVID-19 crisis moeten er daarom steeds op gericht zijn om deze
processen, waaronder internationale strafrechtelijke samenwerking, zo
veel en zo lang als mogelijk doorgang te laten vinden. Bij dit geheel heeft
de rechtspraak de verantwoordelijkheid om maatregelen te treffen die
invulling geven aan de adviezen omtrent de COVID-19 pandemie. Overleg
bij het nemen van de maatregelen is essentieel om te zorgen dat de
maatregelen niet alleen de problemen verplaatsen naar andere ketenpartners.
Maatregelen kunnen daarentegen ook positieve effecten hebben op de
rechtsstaat. In het bijzonder de digitalisering van diverse processen zoals
het justitieel systeem, maar ook het toenemend gebruik van digitale en
audiovisuele middelen in de rechtspraak en op het gebied van internationale rechtshulp en uitlevering. Het kabinet zet zich er daarom voor in
om deze positieve effecten voor de toekomst te behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 626

4

2. Slachtofferrechten
a. Presentatie van de nieuwe EU strategie inzake slachtofferrechten door de Commissie
Tijdens de JBZ-Raad van 2–3 december 2019 zijn raadsconclusies
slachtofferrechten aangenomen (Kamerstuk 32 317, nr. 581). Hierop
voortbouwend is op 24 juni jl. de Europese Strategie voor Slachtofferrechten voor de periode 2020–2025 gepresenteerd. De Commissie zal
tijdens de aankomende informele JBZ-Raad van 6–7 juli deze strategie
toelichten. Er is hierbij geen discussie voorzien.
De Europese Strategie voor Slachtofferrechten voor de periode 2020–2025
richt zich op een aantal prioriteiten: effectieve communicatie met
slachtoffers en een veilige omgeving om aangifte te doen; het verbeteren
van de bescherming en ondersteuning van de meest kwetsbare slachtoffers; faciliteren van schadeverhaal; versterken van de samenwerking en
de coördinatie tussen actoren die met slachtoffers te maken hebben en
versterken van de internationale dimensie van slachtofferrechten.
De eerste impressie van deze strategie is positief. De strategie is erop
gericht om de situatie voor de slachtoffers in de praktijk te verbeteren.
Daarbij wordt ook ingezet op het verbeteren van de mogelijkheden om
zowel binnen een lidstaat als in grensoverschrijdende situaties schade te
verhalen. Dit is voor het kabinet een belangrijk punt, aangezien is
gebleken dat het in grensoverschrijdende situaties moeilijk is om
vergoeding van de dader te krijgen.
Uw kamer zal via de reguliere kanalen nader worden geïnformeerd over
het kabinetsstandpunt inzake de Europese Strategie voor Slachtofferrechten voor de periode 2020–2024.
b. Presentatie van de beleidsnota «Versterken van bescherming
en steun aan slachtoffers van terrorisme in de EU» door de EU
coördinator voor terrorismebestrijding
In aanloop naar de informele JBZ-Raad van 6–7 juli zal de EU coördinator
voor terrorismebestrijding een beleidsnota presenteren over slachtoffers
van terrorisme. De beleidsnota zal tijdens de aankomende informele
JBZ-Raad door de EU coördinator voor terrorismebestrijding worden
toegelicht. Er is hierbij geen discussie voorzien.
De verwachting is dat in de beleidsnota ingezet wordt op het versterken
van de onderlinge uitwisseling van expertise door regelmatige ontmoetingen te stimuleren tussen de relevante contactpersonen van lidstaten.
Het kabinet staat positief tegenover het verbeteren van deze onderlinge
uitwisseling van expertise en informatie in de praktijk. Daarbij wil het
kabinet zoveel mogelijk gebruik maken van bestaande structuren, zoals
het «Expert Centre on Victims of Terrorism» van de Europese Commissie.
Tevens is de verwachting dat de beleidsnota ingaat op compensatieregelingen specifiek voor slachtoffers van terrorisme. Het kabinet sluit voor
slachtoffers van terroristische misdrijven aan bij de algemene aanpak
voor slachtoffers van misdrijven (ongeacht of er een terroristisch motief
was). Het kabinet heeft in haar beleid er voor gekozen niet te voorzien in
aparte rechten en regelingen voor schadevergoeding aan slachtoffers van
een terroristische aanslag, maar wel maatregelen getroffen om deze
slachtoffers voortvarend een schadevergoeding te kunnen toekennen. In
tegenstelling tot Nederland hebben enkele Europese lidstaten wel aparte
schadevergoedingsregelingen voor terrorisme en slachtoffers van
misdrijven. In het algemeen kan het kabinet eventuele voorstellen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 626

5

het wegnemen van obstakels voor schadeverhaal in grensoverschrijdende
situaties ondersteunen. Tegelijkertijd heeft het de voorkeur van het
kabinet dat de geboden oplossing ook voorziet in de behoeftes van
slachtoffers van niet aan terrorisme gerelateerde, grensoverschrijdende
misdrijven.
3. Werksessie II – Versterken van de democratie in tijden van
COVID-19 en respons op haatzaaien en desinformatie
Het voorzitterschap wil tijdens de informele JBZ-Raad van 6–7 juli de
vraag voorleggen hoe de democratie in tijden van de COVID-19 pandemie
kan worden versterkt, in het bijzonder met betrekking tot aanzetten tot
haat en desinformatie. Het voorzitterschap legt daarbij de vraag neer hoe
de EU zou moeten handelen in reactie op haatzaaien en desinformatie.
De COVID-19 pandemie heeft het belang om de Europese democratieën te
versterken benadrukt. Zo is er sprake van aan de COVID-19 crisis
gerelateerde toename van racistische en xenofobe incidenten, zoals
(online) haatzaaien. Tevens is er in de afgelopen periode veel misleidende
informatie rondgegaan over COVID-19. Ook zijn er lidstaten die de
COVID-19 crisis hebben aangegrepen om regelgeving te maken om de
vrijheid van meningsuiting sterk in te perken, met als argument om
desinformatie en haatzaaien te voorkomen. Het Nederlandse standpunt is
dat buitengewone maatregelen in het kader van de bestrijding van het
COVID-19 virus geoorloofd en soms noodzakelijk zijn vanuit het oogpunt
van de bescherming van de volksgezondheid, maar dat deze wel dienen te
voldoen aan de vereisten van noodzakelijkheid, proportionaliteit en
tijdelijkheid, en tevens de waarden van de Unie, in dit kader met name
fundamentele rechten als de vrijheid van meningsuiting en het beginsel
van non-discriminatie, alsook internationale verdragsverplichtingen
dienen te respecteren. Het kabinet hecht sterk aan aandacht voor de
aanpak van genoemde zorgelijke ontwikkelingen in relatie tot de COVID-19
crisis.
Naar aanleiding van de COVID-19 pandemie is de discriminatie van
bepaalde groepen Nederlanders toegenomen. De op gemeentelijk niveau
opererende Anti-discriminatie voorzieningen (ADV’s) constateren dat
mensen met een Oost-Aziatisch uiterlijk te maken krijgen met discriminerende opmerkingen over hun afkomst in relatie tot het COVID-19 virus.
Ook komt het voor dat zij slachtoffer worden van intimidatie, bedreiging
of geweld. Ook andere groepen melden dat zij zich gediscrimineerd
voelen, zo blijkt uit het rapport van de ADV’s. Dit is veelal in relatie tot
maatregelen die genomen worden om de COVID-19 pandemie het hoofd
te bieden.
Mede naar aanleiding van de motie van het lid Ellemeet c.s.2, die het
kabinet oproept om uit te dragen dat discriminatie van Nederlanders met
een Chinese achtergrond onacceptabel is, heeft voormalig Minister Bruins
van Medische Zorg en Sport in zijn brief van 11 februari 2020 stelling
genomen tegen alle vormen van discriminatie3. Het kabinet sluit zich
hierbij aan en blijft uitdragen dat alle vormen van discriminatie onacceptabel zijn.
Het kabinet pleit er tevens voor om reeds ingezette processen voor de
aanpak van haatzaaien en desinformatie voor ogen te houden.

2
3

Kamerstuk 25 295, nr. 84.
Kamerstuk 25 295, nr. 93.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 626

6

Haatzaaien wordt in artikel 1, eerste lid, onder a en b, van het
EU-kaderbesluit gedefinieerd als het publiekelijk aanzetten tot haat of
geweld jegens een groep wegens ras, huidskleur, religie, afkomst of
nationale of etnische afkomst. Haatzaaien is daarmee een strafbare uiting
en verboden. Reeds voor de COVID-19 crisis kreeg het onderwerp
haatzaaien meer aandacht in de EU. Het kabinet is voorstander van een
gezamenlijke Europese aanpak van (online) haatzaaien en onderstreept
het belang van samenwerking bij de strafrechtelijke vervolging en de
belangrijke rol van het onderwijs bij preventie. Voor het kabinet staat
hierbij een vrijwillige aanpak/zelfregulering voorop.
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen illegale content, zoals
haatzaaien, en content die niet onrechtmatig is maar wel schadelijk, zoals
desinformatie. Desinformatie als fenomeen is geen afgebakend juridisch
begrip, maar het kan beschouwd worden als een beleidsterm4. Ook is een
algemeen verbod op de verspreiding van desinformatie of niet-objectieve
informatie niet verenigbaar met de internationale normen voor beperkingen van de vrijheid van meningsuiting.
De verspreiding van desinformatie met als doel om schade toe te brengen
aan het publieke debat, democratische processen, de open economie of
nationale veiligheid is een reële dreiging. Het tegengaan van desinformatie, ook gerelateerd aan COVID-19, vraagt een gezamenlijke inspanning
van alle betrokken actoren: internetdiensten, maatschappelijke organisaties, media, wetenschap, politieke partijen en de overheid. Het kabinet
heeft reeds voor de COVID-19 crisis een strategie vastgesteld tegen
desinformatie langs drie actielijnen: preventie, de informatiepositie
verstevigen en (zo nodig) reactie5. Ook in de context van COVID-19 wordt
deze strategie ingezet6.
De vrijheid van meningsuiting staat bij het adresseren van desinformatie
te allen tijde voorop. Het adresseren van desinformatie is primair een taak
van journalistiek en wetenschap, al dan niet in samenwerking met
internetdiensten. Dit betekent dat het bestempelen van desinformatie als
dusdanig en dit «fact-checken» ook primair geen taak is van de overheid.
Wel geldt dat de overheid moet kunnen optreden als de nationale
veiligheid, politieke, maatschappelijke en/of economische stabiliteit in het
geding is. Dit houdt concreet in dat de overheid soms desinformatie
tegenspreekt. Dit is onder andere afhankelijk van de context en de impact
van het betreffende bericht. Bij de afweging wordt ook meegenomen of
een bericht al in de reguliere media ontkracht is. Tevens is er een rol voor
de overheid in het actief communiceren over haar eigen beleid. Dit is
goed te zien in de context van COVID-19 crisis waar het kabinet zich in
eerste instantie richt op officiële kanalen, zowel voor gezondheidsinformatie over het COVID-19 virus als voor informatie over het overheidsbeleid en ontwikkelingen en gebeurtenissen om ons heen. Het kabinet
stelt hierbij wel dat het blijft altijd aan burgers zelf blijft om informatie,
ook die van de overheid, op waarde te schatten.
Daarnaast hebben ook de online platformen een verantwoordelijkheid om
de verspreiding van desinformatie over de COVID-19 pandemie te
adresseren. Het is hierbij van belang dat bij deze acties de grondrechten
van burgers gewaarborgd zijn, zeker waar er door hen gebruik gemaakt
wordt van kunstmatige intelligentie en automatische besluitvorming. Het
kabinet verwelkomt in dat kader de oproep van de Commissie in de
voornoemde recente mededeling aan de online platformen om maande4

Kamerstuk 30 821, nr. 112.
Kamerstuk 30 821, nr. 91.
6
Kamerstuk 30 821, nr. 112.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 626

7

lijks rapporten te publiceren over hun beleid en maatregelen om de
verspreiding van COVID-19-gerelateerde desinformatie tegen te gaan.
Meer informatiedeling, inzet, transparantie en verantwoordelijkheid is
nodig. Tevens kijkt het kabinet uit naar de evaluatie van de gedragscode
desinformatie en het Democratie Actieplan waarin mogelijk verdere
transparantie maatregelen richting de online platformen een plek krijgen.
Desinformatie houdt niet op bij de grenzen, ook niet bij de COVID-19
pandemie. Dit kan mogelijk gevolgen hebben voor de stabiliteit en
veiligheid van EU en haar lidstaten. Daarom ondersteunt het kabinet
informatie-uitwisseling hierover in Europees verband. Op 10 juni jl. is er
een mededeling gepubliceerd over desinformatie gerelateerd aan
COVID-197. De plannen uit deze mededeling bouwen voort op het EU
Actieplan tegen desinformatie8. Verdere stappen om desinformatie te
adresseren en de democratie te versterken, zullen uiteengezet worden in
het Democratie Actieplan dat eind 2020 verwacht wordt. Ook de Digital
Services Act, welke digitale diensten zal reguleren, zal naar verwachting
onderdeel zijn van deze bredere inzet. U zal middels de reguliere kanalen
van het BNC proces worden geïnformeerd over het kabinetsstandpunt
inzake deze dossiers en over de voornoemde mededeling over
desinformatie.
II. Binnenlandse zaken en Veiligheid
1. Werksessie I: Europees Politie Partnerschap
Het Duits voorzitterschap voorziet bij dit agendapunt een discussie over
het voorstel voor een Europees Politie Partnerschap. Een onderliggend
document is hierover nog niet beschikbaar.
De COVID-19 Pandemie heeft het belang aangetoond van snelle en
digitale grensoverschrijdende samenwerking tussen de rechtshandhavingsautoriteiten. Het voorzitterschap wil daarom met een Europees
Politie Partnerschap (EUPP) de samenwerking van de rechtshandhavingsautoriteiten verder verbeteren. Dit past binnen het streven van het Duits
voorzitterschap voor een vrije en veilige Schengen ruimte. Het voorzitterschap wil bereiken dat elke politieagent en -agente uit alle lidstaten te
allen tijde de benodigde informatie uit alle lidstaten kan verkrijgen. Het
gaat hierbij om de informatie die nodig is om in een Unie zonder grenzen
actuele bedreigingen het hoofd te kunnen bieden. Volgens het voorzitterschap kunnen de bestaande instrumenten beter en effectiever worden
benut.
Het voorzitterschap wil daartoe gezamenlijk bekijken hoe belemmeringen
kunnen worden verminderd en de implementatie van de bestaande
instrumenten kan worden verbeterd. Zo zou de rol van Europol kunnen
worden vergroot en informatie-uitwisseling tussen de rechtshandhavingsautoriteiten van de lidstaten kunnen worden verbeterd.
Het kabinet staat in beginsel positief ten aanzien van het beoogd Europees
Politie Partnerschap en kijkt met interesse uit naar voorstellen hieromtrent. Voor de veiligheid van alle Europese burgers is het van belang dat
rechtshandhavingsautoriteiten binnen de Europese Unie goed en effectief
met elkaar samenwerken en dat relevante informatie voor handhaving
– ook uit andere lidstaten – beschikbaar is. Met betrekking tot de rol van
Europol wil het kabinet niet vooruitlopen op het verwachte voorstel van
de Commissie inzake de herziening van het Europol mandaat. Voor nu
onderschrijft het kabinet de huidige rol van Europol als ondersteuner van
7
8

JOIN/2020/8 final.
Kamerstuk 22 112, nr. 2760.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 626

8

het operationele werk van de rechtshandhavingsautoriteiten in de
lidstaten van de Europese Unie en als centrale hub voor analyse en
specifieke kennis.
2. Werksessie II: Zoek- en reddingsacties op zee
Bij het opstellen van deze Geannoteerde Agenda, waren er geen
documenten voor dit agendapunt waren beschikbaar.
Uw Kamer is bekend met het standpunt van het kabinet inzake dit
onderwerp.9 De internationaalrechtelijke plicht om mensenlevens op zee
te redden blijft te allen tijde het uitgangspunt. Daarbij is het echter wel
zaak dat reddingsoperaties van NGO-schepen en anderen niet bijdragen
aan het in stand houden van de criminele activiteiten van mensensmokkelaars die, geholpen door dit soort goedbedoelde acties, mensenlevens op
het spel zetten. Hiervoor zijn meer duidelijke kaders en goede afspraken
nodig tussen alle betrokken partijen. Dit moet volgens het kabinet leiden
tot een effectief en voorspelbaar ontschepingsmechanisme op basis van
een verplichte grensprocedure en de herverdeling van kansrijke asielzoekers in geval van aanhoudende disproportionele druk. Ervaring leert
dat een groot deel van de migranten die in EU Lidstaten aankomen via de
Centraal Mediterrane Route, geen recht heeft op asiel. Daarom zal
terugkeer prominent in de discussie moeten figureren. In het geval dat er
evident geen sprake is van asiel, moet betrokkenen de toegang tot de
Schengenzone worden ontzegd en aan de buitengrens worden gewerkt
aan terugkeer. Het kabinet acht het van belang dat de Commissie hiervoor
nieuwe voorstellen presenteert in het kader van de mededeling voor het
nieuwe Migratiepact, dat zeer waarschijnlijk na de zomer wordt verwacht.
Zoals uw kamer eerder gemeld, is het kabinet bereid om een tijdelijk
mechanisme te overwegen, mits dit bijdraagt aan de gewenste structurele
oplossing voor ontscheping op basis van de hierboven genoemde
elementen. Het kabinet ziet graag dat alle lidstaten hieraan deelnemen. Zo
niet, dan is het van belang dat het een zo groot mogelijke en geografisch
evenwichtige groep lidstaten betreft die hun verantwoordelijkheid nemen,
inclusief de lidstaat van aankomst.

9

Zie o.a. Kamerstuk 32 317, nrs. 535 en 568.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 317, nr. 626

9