Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

33 977

Evaluatie Wet toezicht accountantsorganisaties
(Wta)

Nr. 42

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 februari 2023
Hierbij zend ik u, mede namens de Minister van Economische Zaken en
Klimaat, allereerst mijn antwoorden op de vragen uit het verslag van de
vaste commissie voor Financiën van 18 oktober 2022 over mijn brief van
20 juli 2022 inzake Evaluatie Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta)
(Kamerstuk 33 977, nr. 41). Omdat verschillende van de vragen die zijn
gesteld zien op de verklaring omtrent risicobeheersing heb ik met het
opstellen van de beantwoording gewacht tot de publicatie op
20 december 2022 van de geactualiseerde Corporate Governance Code,
om mij zodoende een mening te kunnen vormen over de inhoud van deze
Code. Zie Kamerstuk 33 977, nr. 43 voor de beantwoording.
Daarnaast bied ik u hierbij de vijfde voortgangsrapportage aan van de
«Kwartiermakers toekomst accountancysector» (de kwartiermakers). Zie
bijlage 2.
Beide kwartiermakers, Marlies de Vries en Chris Fonteijn, zijn aangesteld
om verbeteringen aan te jagen in de accountancysector. Die verbeteringen
bleken nodig, blijkens het eindrapport van de Commissie toekomst
accountancysector (Cta) van 20 maart 2020.1 Zij doen in hun vijfde
voortgangsrapportage verslag van hun werkzaamheden in het afgelopen
halfjaar.
Voordat ik reageer op de aandachtspunten van de kwartiermakers in hun
vijfde voortgangsrapportage wil ik van de gelegenheid gebruik maken om
nog eens het doel te benadrukken van het werk van de kwartiermakers.

1

kst-33977-42
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 33 977, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 977, nr. 42

1

Kwaliteit van de wettelijke controle
Krediet- of kapitaalverschaffers en schuldeisers moeten vertrouwen
kunnen hebben in de verklaring van de accountant omtrent de
getrouwheid van de jaarrekening en het bestuursverslag. Hoe belangrijk
de publieke rol en taken van de accountant ook zijn, de eerste schakel in
de keten van verantwoordelijkheid, te weten de te controleren onderneming of instelling, heeft de primaire verantwoordelijkheid voor de
verantwoording. Daarnaast heeft deze de verantwoordelijkheid om de
accountant in staat te stellen al het nodige en gewenste onderzoek te
doen naar de mate waarin de jaarrekening en het bestuursverslag het
wettelijke vereiste inzicht geven. De onderneming of instelling, de
controlerend accountant en de accountantsorganisatie van waaruit de
accountant werkt hebben ieder een rol te vervullen. Al deze schakels in de
keten hebben een verantwoordelijkheid om bij te dragen aan de juistheid
van financiële en in toenemende mate niet-financiële informatie (veelal
opgenomen in de jaarrekening en het bestuursverslag van de onderneming). De wet- en regelgeving is gericht op de hoogst mogelijk kwaliteit
van de wettelijke controle. Het doel van die controle is dat gebruikers van
de jaarrekening of het bestuursverslag het vereiste inzicht krijgen in de
jaarrekening en het bestuursverslag.
Alle huidige en toekomstige wet- en regelgeving, alsmede natuurlijk ook
het werk van beide kwartiermakers, staan wat mij betreft in het teken van
het oorspronkelijke en blijvend actuele doel, te weten de kwaliteit van de
wettelijke controle.2 Het is daarbij mijn visie dat alle schakels in de keten,
inclusief hun vertegenwoordigende organisaties, kunnen bijdragen aan de
kwaliteit van de verantwoording door de onderneming en aan de
wettelijke controle van die verantwoording. Ik roep hen op alle mogelijke
verbeteringen serieus en voortvarend op te pakken.
Vijfde voortgangsrapportage Kwartiermakers toekomst
accountancysector
In deze vijfde voortgangsrapportage zien de kwartiermakers aanleiding stil
te staan bij incidenten waarmee twee accountantsorganisaties eind 2022
in het nieuws kwamen. De kwartiermakers bezien deze incidenten vanuit
een breder perspectief van enkele van de aandachtspunten die zij hebben
bij de sector, namelijk de geheimhoudingsplicht en het gehele stelsel van
beroepsprofiel, opleiding en governance van dit stelsel.
Daarnaast signaleren de kwartiermakers een trend in de markt van
accountantsorganisaties. Namelijk dat private-equity-investeerders
toenemende belangstelling hebben als kapitaalverschaffers van of
aandeelhouders in accountantsorganisaties die werkzaamheden
verrichten voor het midden- en kleinbedrijf. Van consolidatie onder
MKB-accountantsorganisaties kan een gunstige impuls uitgaan. Ik vind
het echter verstandig dat de kwartiermakers deze trend signaleren. Het
belang dat aandeelhouders in algemene zin hebben bij groei van omzet
en winst zou immers kunnen botsen met het belang van kwaliteit van de
wettelijke controle en de investeringen die hiervoor nodig zijn. Ook de
AFM volgt daarom deze ontwikkeling. Ik blijf hierover periodiek met de
AFM in gesprek.
Verklaring omtrent de Risicobeheersing
De kwartiermakers staan net als in hun vierde voortgangsrapportage stil
bij het belang van de verklaring omtrent de risicobeheersing (VOR), af te
2

Tenminste sinds de inwerkingtreding van de Wet toezicht accountantsorganisaties in 2006.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 977, nr. 42

2

geven door de te controleren onderneming of instelling. In deze verklaring
neemt de onderneming informatie op over haar beleid en uitvoering
daarvan ten aanzien van diverse in- of externe risico’s. Ik onderschrijf dat
de eerste schakel in de keten, dus de onderneming of instelling waarvan
de externe accountant de jaarrekening controleert, een belangrijke rol en
taak heeft om zekerheid te verschaffen over de mate waarin deze risico’s
beheerst.
Eerder schreef ik dat ik de Monitoring Commissie Corporate Governance
Code (de Commissie) heb gevraagd zich hierover te buigen in het licht van
de herziening van de Code. Inmiddels is de geactualiseerde Code
gepubliceerd. De actualisatie van de bepaling inzake deze verklaring is
echter niet zo uitgebreid als aanbevolen door de Universiteit Leiden
(rapport Versterking Verantwoordingsketen). De Commissie schrijft in haar
Verantwoordingsdocument dat zij het onderwerp daarvoor te controversieel acht.3 Invoering van de VOR zou een te ingrijpende inhoudelijke
verandering zijn ten opzichte van de voorstelde wijzigingen van de Code.
De Commissie beveelt een volgende Commissie aan hiermee verder aan
de slag te gaan.
Gegeven dat er voorlopig geen nieuwe leden zijn benoemd in de
Commissie, terwijl verschillende schragende partijen wel doordrongen
zijn van de urgentie van het onderwerp, organiseert VNO-NCW een
bijeenkomst in maart 2023 met alle schragende partijen, de NBA, de AFM
en de betrokken ministeries om te spreken over de VOR. Daarbij heeft
VNO-NCW aangegeven «een extra stap» te willen zetten ten opzichte van
de betreffende bepaling in de geactualiseerde Code. Ik zal op die
uitnodiging ingaan. Ik vind het goed en constructief dat VNO-NCW als
vertegenwoordiger van de te controleren entiteiten zelf het initiatief neemt
om dit onderwerp op te pakken. Voor mij is bij het ontwikkelen van een
VOR een aantal elementen van belang. Een VOR moet betekenisvol zijn
voor de gebruikers, uitvoerbaar voor de ondernemingen en controleerbaar door de accountant. Ik zal uw Kamer informeren over het vervolg
van dit traject.
Advies van de Raad van State over het Wetsvoorstel toekomst
accountancysector
De kwartiermakers plaatsen in hun rapportage enkele opmerkingen bij het
advies van de Raad van State van 30 november 2022 over het
Wetsvoorstel toekomst accountancysector.4 Momenteel bestudeer ik het
advies. Ik ben voornemens na bestudering van het advies het
wetsvoorstel rond de zomer bij uw Kamer in te dienen.
Structuurmodellen
De kwartiermakers schetsen de onderzoeken die momenteel zijn uitgevoerd of lopen: respectievelijk joint audit en het experiment met het
intermediairmodel alsmede de operationele splitsing als variant op het
audit only-model. Zij geven aan dat zij verwachten hun bevindingen te
kunnen delen in hun slotrapportage. In die rapportage nemen zij ook het
partnermodel mee. Ik zie uit naar alle deelbevindingen en hun algehele
appreciatie van alle onderzoeksresultaten.
Sinds de vierde voortgangsrapportage van de kwartiermakers heeft EY
Nederland op 8 september 2022 bekend gemaakt dat EY haar structuur wil
3

Verantwoordingsdocument actualisatie Corporate Governance Code 2022 | Publicatie |
Monitoring Commissie Corporate Governance (mccg.nl).
4
https://www.raadvanstate.nl/adviezen/@132263/w06-22-0142-iii/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 977, nr. 42

3

aanpassen door een scheiding van haar accountancy- van haar advieswerkzaamheden. In het licht van de onderzoeken naar structuurmodellen
en de reflecties daarop van de kwartiermakers zal ik met interesse
kennisnemen van de keuzes, die EY uiteindelijk maakt bij de vormgeven
van de nieuwe structuur.
Cultuur
De kwartiermakers schetsen een gemengd beeld van de vorderingen die
zijn gemaakt op het vlak van cultuur. Enerzijds vinden zij het hoopgevend
dat de sector zelf nu de benodigde cultuurverandering aanpakt. De
Nederlandse Beroepsorganisatie voor Accountants (NBA) vervult hier een
belangrijke rol. Anderzijds signaleren de kwartiermakers dat de sector wat
betreft cultuur nog veel werk te doen heeft. Er is kennelijk sprake van een
afwachtende houding en een zekere neiging zich te verschuilen achter
(soms vermeende) belemmeringen in wet- en regelgeving. De kwartiermakers verbinden de ook wat mij betreft belangrijke conclusie aan dit
gemengde beeld dat langdurige inzet nodig is van de NBA, de accountantskantoren en de accountants om de cultuur te verbeteren.
In algemene zin vind ik het overigens positief te lezen dat de kwartiermakers zien dat de NBA bezig is met een bestuurlijke professionaliseringsslag. Over de stappen, die de NBA in de afgelopen verslagperiode
heeft gezet op het gebied van beroepscultuur, zijn de kwartiermakers en ik
verheugd.
Fraude en (dis)continuïteit
Het kunnen en willen detecteren van risico’s op fraude en discontinuïteit
bij de te controleren onderneming of instelling valt of staat met een
professioneel-kritische houding van de accountant. Daarnaast is van
belang dat de accountantsorganisatie van waaruit de accountant werkt
voldoende middelen en expertise beschikbaar stelt. Ik constateer dat de
kwartiermakers waarnemen dat binnen de NBA wordt gewerkt aan een
integrale benadering. Tegelijkertijd vind ik het primair aan de betreffende
onderneming of instelling om passend en effectief risicobeleid te
ontwikkelen, dit beleid uit te voeren en om risico’s op fraude en discontinuïteit te ontdekken en signalen daarover te delen met de externe
accountant.
Educatie
Met de kwartiermakers onderschrijf ik de noodzaak te komen tot een
toekomstbestendig beroepsprofiel, als basis van gemoderniseerde en
aantrekkelijke opleidingen tot accountant en een bijbehorend, passend
stelsel van governance van de opleiding tot accountant. Ik ben met de
kwartiermakers en de NBA in gesprek over de passende opvolging van
deze aanbeveling, waarbij ik een rol voorzie voor de kwartiermakers zelf.
Innovatie
De kwartiermakers doen andermaal de oproep aan accountantsorganisaties om sturing te geven aan de inzet van data-analyse. Accountantsorganisaties laten de keuze over de inzet van data-analyse nog vaak over
aan de inschatting van de controleteams. Ik ondersteun de herhaalde
oproep van de kwartiermakers in deze. Het kan geen twijfel lijden dat de
kwaliteit van de wettelijke controle door de externe account mede
afhankelijk is van slimme inzet van innovatie die beschikbaar is binnen de
betreffende accountantsorganisatie. Accountantsorganisaties moeten dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 977, nr. 42

4

ook de voorwaarden scheppen die bevorderen dat het controleteam en de
controlerend accountant optimaal boekenonderzoek kunnen doen.
Slot
De kwartiermakers hebben nog een klein jaar te gaan. Zij zullen mij rond
de zomer van dit jaar hun zesde rapportage aanbieden, te volgen door een
slotrapportage eind dit jaar. Ondertussen zijn werkgroepen van de NBA
bezig met voorstellen voor diverse hier genoemde trajecten.
Trajecten ten aanzien van cultuur en gedrag, professioneel-kritische
grondhouding, het voldoende doortastend onderzoek doen bij de te
controleren onderneming of instelling naar signalen die duiden op
fraude-, discontinuïteits- of andere risico’s, educatie of innovatie zijn niet
zo zeer een kwestie van wettelijke regels maar van attitude van
accountants.
Waar het aankomt op wettelijke regels zal ik mij inspannen om het
Wetsvoorstel toekomst accountancysector zo snel mogelijk bij uw Kamer
in te dienen, naar verwachting rond komende zomer.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 33 977, nr. 42

5