Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 605

Beleid ten aanzien van
ontwikkelingssamenwerking

Nr. 147

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN VOOR
BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Hierbij sturen wij u de brief over intellectuele eigendomsrechten in relatie
tot ontwikkelingslanden.
Tijdens de begrotingsbehandeling van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking 2014 (Handelingen II 2013/14, nrs. 29 en nr. 30) is op
27 november 2013 een motie van het lid Sjoerdsma c.s. ingediend
(Kamerstuk 33 750 V, nr. 33). De motie vraagt het kabinet, overwegende
dat uit het rapport «Commitment to Development Index» van het Center
for Global Development blijkt dat het Nederlandse beleid op intellectueel
eigendom beperkend werkt voor de innovatiestroom naar ontwikkelingslanden, te onderzoeken hoe het Nederlandse beleid op intellectueel
eigendom minder beperkend kan zijn voor de innovatiestroom naar
ontwikkelingslanden en de Kamer daarover in een brief te informeren.
Deze brief gaat in op de wijze waarop het kabinet uitvoering geeft aan
deze motie.
Ten eerste zullen wij daarbij ingaan op de Commitment to Development
index, en de elementen daarin die het intellectuele eigendomsrecht
betreffen. Wij achten dat noodzakelijk omdat wij de conclusies van het
onderzoek op een aantal punten niet delen. Daarna zetten wij het
Nederlandse beleid met betrekking tot intellectuele eigendomsrechten en
ontwikkelingslanden uiteen.
1. Commitment to Development Index
De Commitment to Development Index1 (CDI) wordt sinds 2003 jaarlijks
opgesteld door het Center for Global Development. De index omvat een
aantal voor ontwikkelingslanden relevante beleidsterreinen, waarop
ontwikkelde landen beoordeeld worden op de ontwikkelingsvriendelijkheid van hun beleid, te weten hulp, handel, financiën, migratie, milieu,
veiligheid en technologie.
1

kst-32605-147
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

http://www.cgdev.org/initiative/commitment-development-index/index

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 147

1

Met betrekking tot het deel van het rapport over intellectuele eigendomsrechten dat onder technologie valt, plaatsen wij enige kanttekeningen, om
de uitkomst van het rapport, en bijgevolg de conclusie die tot de motie
heeft geleid, in perspectief te kunnen plaatsen.
Allereerst, een belangrijke kanttekening bij de bescherming van intellectuele eigendomsrechten is de invloed van de EU-wetgeving. Dit geldt
overigens ook voor handel en delen van de andere beleidsterreinen
waarop de CDI-landen, inclusief een aantal EU-lidstaten, scoort. De punten
die voor Nederland genoemd worden, zijn dus ook van toepassing op de
andere onderzochte Europese landen omdat ze voortvloeien uit Europese
regelgeving, waar Nederland achter staat. Hieronder gaan wij kort in op
de punten die de Commitment to Development Index 2013 als zwak punt
voor Nederland benoemt, en voorzien wij deze van een korte toelichting.
Octrooien
Het rapport geeft aan dat Nederland octrooien op plant- en diervariëteiten
toestaat. Op grond van de biotechnologierichtlijn2, die in de Rijksoctrooiwet 1995 is geïmplementeerd, zijn planten- en dierenrassen niet
octrooieerbaar. De bewering is daarom feitelijk onjuist. Overigens wordt
er in Nederland en de EU wel octrooi verleend voor plant – en diergerelateerde uitvindingen, mits de technische uitvoerbaarheid van de uitvinding
niet is beperkt tot één planten- of dierenras.
Databankenrecht
Een ander punt betreft de constatering van het rapport dat Nederland een
met octrooien vergelijkbare eigendomsrechten aan ontwikkelaars van
gegevenscompilaties (databanken) biedt, waaronder compilaties die zijn
samengesteld uit gegevens uit het publieke domein. Hier gaat het over het
Europees geregelde Databankenrecht3. Ook hier voldoet Nederland aan
de Europese regelgeving op dit terrein.
Dwanglicentie
Op basis van Verordening (EG) 816/20064 kunnen daarvoor in aanmerking
komende (ontwikkelings)landen die medicijnen nodig hebben om
problemen op het gebied van hun volksgezondheid aan te pakken
verzoeken om verlening van dwanglicenties voor octrooien voor de
vervaardiging van medicijnen bestemd voor export naar die ontwikkelingslanden. De verordening implementeert het Doha besluit inzake het
WTO TRIPS-verdrag (World Trade Organization – Trade-Related Aspects of
Intellectual Property Rights) en volksgezondheid5. Tot op heden heeft
Nederland nog geen verzoek tot afgifte van een dwanglicentie vanuit
derde landen ontvangen. De conclusie van het rapport dat Nederland
houders van een octrooi niet dwingt om licenties te verstrekken om te
voldoen aan sociale noden, delen wij daarom niet. Wel is het van belang
te onderzoeken waarom ontwikkelingslanden zonder eigen productiecapaciteit nauwelijks gebruikmaken van het Doha besluit bij het WTO
TRIPS-verdrag. Nederland pleit er binnen de EU voor om in WTO
TRIPS-kader te onderzoeken of dit veroorzaakt wordt door obstakels in de
2

Richtlijn 98/44/EG van het Europees Parlement en de Raad van 6 juli 1998 betreffende de
rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen.
3
Richtlijn 96/9/EG van het Europees Parlement en de Raad van 11 maart 1996 betreffende de
rechtsbescherming van databanken.
4
Verordening (EG) Nr. 816/2006 van het Europees Parlement en de Raad van 17 mei 2006
betreffende de verlening van dwanglicenties voor octrooien inzake de vervaardiging van
farmaceutische producten voor uitvoer naar landen met volksgezondheidsproblemen.
5
30 augustus 2003 (WT/L/540).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 147

2

regelgeving dan wel doordat er nog geen grote behoefte aan dit mechanisme is.
Voor wat betreft handelsverdragen Handelsverdragen
wordt het Nederland aangerekend dat Nederland stimuleert dat de EU
extra verplichtingen op het gebied van intellectuele eigendomsrechten
(zgn. TRIPS-plus bepalingen) vraagt in bilaterale handelsverdragen. De
inzet van Nederland is echter al enige jaren juist gericht6 op het inbrengen
en behoud van de TRIPS-flexibiliteiten voor ontwikkelingslanden bij de
Europese Commissie in deze onderhandelingen.
2. Nederlands beleid met betrekking tot intellectueel eigendom
en ontwikkelingslanden
In de reactie7 op het onderzoeksrapport Harnessing Intellectual Property
Rights for Development (HIPR)8 heeft het vorige kabinet aangegeven dat
een goedwerkend intellectueel-eigendomsrechtsysteem van wezenlijk
belang is voor het stimuleren van innovatie en voor de toegang tot en
overdracht van technologie, en daarmee economische ontwikkeling. Als
het gaat over de inrichting van het intellectuele-eigendomsrechtsysteem
in een bepaald land, dan is het van belang dat rekening kan worden
gehouden met het ontwikkelingsniveau en de lokale situatie van een land,
door gebruik te maken van de bestaande flexibiliteiten die het multilaterale kader biedt in het TRIPS-verdrag. Dat is nog steeds het standpunt
van het kabinet. Nederland zal zich binnen de EU extra inzetten om te
bevorderen dat dit standpunt terugkomt in de EU-positie in handelsonderhandelingen.
Economische groei, technologie overdracht en overdracht van kennis
Intellectuele eigendomsrechten zijn voor bedrijven van groot belang bij
het versterken van hun concurrentiekracht. Ondernemingen – van heel
groot tot erg klein – kunnen meer profiteren van hun innovaties als zij
gebruikmaken van intellectuele eigendomsrechten9. Bij het actief inzetten
van het systeem van intellectueel eigendom voor economische groei, gaat
het om het beschermen van producten en diensten door intellectueleeigendomsrechten zoals het auteursrecht, merkenrecht, octrooirecht en
het tekeningen- en modellenrecht. Landbouwproducten (bijvoorbeeld
koffie) kunnen in aanmerking komen om als geografische aanduiding of in
geval van nieuwe plantenrassen door een kwekersrecht beschermd te
worden.
Ontwikkelingslanden beschikken zelf vaak niet over kennis en technologie
en zijn voor hun ontwikkeling veelal aangewezen op de import van
technologie. Octrooibescherming bevordert innovatie maar kan tevens de
toegang van de gebruikers tot de nieuwe technologie beperken indien zij
niet in staat zijn licenties te verkrijgen of de hogere prijs voor de
6

Kamerstuk 32 605, nr. 110.
Kamerstuk 32 605, nr. 110.
8
Harnessing Intellectual Property Rights for Development, Wolf Legal Publishers, 2011. Het
rapport is het resultaat van een zogenaamd Schokland-akkoord tussen het Ministerie van
Buitenlandse Zaken en het Platform MDG-profs, een samenwerkingsverband tussen Nederlandse kennisinstellingen en een aantal ministeries, met als doel om Nederlandse kennisinstellingen meer te betrekken bij het realiseren van de Millennium Ontwikkelings Doelstellingen.
Het doel van het Platform was om de relatie tussen intellectuele eigendomsrechten en het
realiseren van de Millennium Ontwikkelings Doelstellingen in kaart te brengen en beleidsaanbevelingen te doen. De nadruk van het onderzoek lag op Afrika (met name Oeganda en
Zuid-Afrika) en Nederland.
9
Reactie op het evaluatieonderzoek Intellectueel Eigendom 2006–2010, Kamerstuk 30 635, nr. 3.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 147

3

beschermde producten te betalen. Daarom bevat het TRIPS-verdrag een
uitdrukkelijk evenwicht tussen de belangen van producenten van
intellectuele eigendom en de behoeften van gebruikers van technologie
en van consumenten van de eindproducten. Daarom ook zijn technologieoverdracht en overdracht van kennis belangrijke instrumenten voor
economische groei. Technologieoverdracht en overdracht van kennis
staan echter nooit op zichzelf, en kunnen alléén succesvol plaatsvinden als
er voldaan wordt aan andere elementen en randvoorwaarden zoals de
aanwezigheid van een infrastructuur, een regulerend raamwerk, de
capaciteit om kennis te absorberen en lage transactiekosten. Om
technologieoverdracht en overdracht van kennis te faciliteren draagt
Nederland bij aan de capaciteitsopbouw van ontwikkelingslanden.
Nederland heeft bijvoorbeeld, in het kader van technische samenwerking,
in 2012 en 2013 trainingen op het gebied van kwekersrecht gegeven in
Kenia, Vietnam, Ethiopië, Zimbabwe, en aan de Afrikaanse organisaties
ARIPO (African Regional Intellectual Property Organization) en OAPI
(L’Organisation Africaine de la Propriété Intellectuelle). In het kader van de
verplichtingen onder artikel 67 van het TRIPS-verdrag wordt door de EU
jaarlijks over activiteiten in het kader van technische samenwerking
bericht.
Verder deelt de topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen kennis over
verbetering van lokale zaad- en veredelingssystemen in ontwikkelingslanden. Het Hortibusinessplan10 in Zuid-Afrika bijvoorbeeld, heeft als doel
om zowel kennis als technieken en faciliteiten, aangepast op de lokale
omstandigheden, uit te wisselen.
Een ander voorbeeld betreft het Seed 2 Feed programma dat kennis deelt
over en inzet op verbetering van lokale zaad- en veredelingssystemen in
ontwikkelingslanden11. De Nederlandse kennis van gewasverbetering,
zaadveredeling, ICT en duurzame teelt kan een belangrijke bijdrage
leveren aan de zorg voor voldoende veelzijdig voedsel en aan de
verdiencapaciteit in Afrika. Daarbij staat samenwerking tussen publieke en
private partijen in de tuinbouw en de kennissector centraal bij de
topsectoren.
Flexibiliteiten
In het TRIPS-verdrag zijn flexibiliteiten ingebouwd, die het landen
mogelijk maken om in hun wetgeving bescherming en handhaving van
intellectuele eigendomsrechten dusdanig in te vullen dat dit past bij de
specifieke omstandigheden van hun land, mits wordt voldaan aan de
minimum voorwaarden. Het gaat dan om het vinden van een juiste
nationale balans tussen het belang van intellectueel eigendomsrechthebbenden en de publieke (algemene) belangen die gediend worden met het
gebruik, de toegang tot de ontwikkelde producten en de (verdere)
toepassing en ontwikkeling van de erbij betrokken innovaties.
Voorbeelden van flexibiliteiten zijn mogelijkheden bij invulling van de
voorwaarden van octrooieerbaarheid (art. 27), databescherming (art.
39.3), het verlenen van dwanglicenties (art. 31), een ruimere overgangstermijn voor het implementeren van handhavingsverplichtingen (deel III),
en voor de minst ontwikkelde landen12 een (verlengbare) overgangstermijn voor de implementatie van de meeste bepalingen van het
TRIPS-verdrag (art. 66.1).

10

http://www.greenporthollandinternational.nl/afrika/zuid-afrika-2/
http://www.raboseed2feed.com/
12
http://www.wto.org/english/thewto_e/whatis_e/tif_e/org7_e.htm
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 147

4

Wij achten het van belang dat ontwikkelingslanden de ruimte moeten
blijven houden die past bij hun specifieke situatie, met name daar waar
het gaat om de volksgezondheid en voeding (art. 8 TRIPS-verdrag). Dat
vraagt om maatwerk, ook bij bilaterale vrijhandelshandelsakkoorden en
partnerschapsovereenkomsten tussen de EU en ontwikkelingslanden.
Om het belang van de TRIPS-flexibiliteiten extra te benadrukken, bepleiten
wij in lopende onderhandelingen met ontwikkelingslanden over vrijhandelsakkoorden en partnerschapsovereenkomsten, daar waar mogelijk
samen met gelijkgezinde lidstaten, actief dat de EU in een af te sluiten
akkoord met deze landen geen TRIPS-plus-bepalingen vraagt die de
mogelijkheden van ontwikkelingslanden om gebruik te maken van
flexibiliteiten ten behoeve van de volksgezondheid en voeding inperken.
Ook zal Nederland de onderhandelingsresultaten hierop beoordelen. In
het kader van de volksgezondheid blijven wij het belang van de mogelijkheden die de Verklaring van Doha inzake het TRIPS-verdrag en volksgezondheid13, het Doha besluit inzake het TRIPS-verdrag en volksgezondheid14 en het Protocol uit 200515 bieden, benadrukken. Zo heeft
Nederland succesvol gepleit voor opname van een referentie naar
voorgaande verklaringen in de akkoorden tussen de EU en Colombia/
Peru16 en tussen de EU en Centraal-Amerika17.
Tevens bepleiten wij dat in de EU per ontwikkelingsland het ambitieniveau
van het akkoord wordt vastgesteld en onderbouwd. Er is namelijk geen
«one size fits all»-benadering. In sommige gevallen kunnen grote
economische belangen (zoals handelsbetrekkingen, het niveau van de
industrie/innovatie en het niveau van namaak/piraterij) leiden tot een
hoger ambitieniveau met betrekking tot de bescherming en handhaving
van intellectuele eigendomsrechten18, in andere gevallen kunnen
ontwikkelingslanden zelf vragen om bepaalde bepalingen, bijvoorbeeld op
het gebied van merken, auteursrecht of geografische indicaties, omdat zij
mogelijkheden tot exploitatie van hun eigen producten of diensten zien.
Ten slotte vragen wij aandacht voor randvoorwaarden zoals een langere
implementatie termijn, alsmede hulp bij capaciteitsopbouw als het
ambitieniveau omhoog gaat.
In het kader van de flexibiliteiten heeft Nederland zich, via de EU, actief
ingezet voor verlenging van de overgangstermijn voor minst ontwikkelde
landen bij WTO. Deze termijn liep in juni 2013 af, en is vorig jaar verlengd
tot 1 juli 2021 (IP/C/64). Nederland zal er voor pleiten dat alle minst
ontwikkelde landen gelijk worden behandeld, ook degene die in een
proces van toetreding tot de WTO zijn.
Samenvattend en als reactie op de motie:
Hoewel wij de conclusies van het Commitment to Development onderzoek
zoals hiervoor uiteengezet niet delen, onderschrijven wij het belang van
een op individuele ontwikkelingslanden aangepast niveau van intellectuele eigendomsrechten bescherming. Nederland zet actief in op een
EU-handelsbeleid dat hier recht aan doet:
– Ontwikkelingslanden moeten bij de inrichting van het intellectuele
eigendomsrechtsysteem rekening kunnen houden met hun ontwikke13

14 november 2001 (WT/MIN (01)/dec/2).
30 augustus 2003 (WT/L/540).
15
6 december 2005 (WT/L/641, Trb. 2007, 102). De EG is sinds 2007 aan het Protocol gebonden.
Het protocol is nog niet in werking getreden, en de termijn om het protocol te accepteren is
door WTO verlengd tot 31 december 2015 (WT/L/899).
16
Kamerstuk 33 591, nr. 3.
17
Kamerstuk 33 467, nr. 3.
18
Kamerstuk 22 112, nr. 1195 (BNC fiche bij de Mededeling Intellectueel Eigendom).
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 147

5

–

–
–

–

lingsniveau en hun lokale situatie, door gebruik te maken van de
bestaande flexibiliteiten die het multilaterale kader biedt in het WTO
TRIPS-verdrag.
Wegens het belang van volksgezondheid en voeding bepleiten wij
actief dat de EU geen TRIPS-plus-bepalingen vraagt in akkoorden die
de mogelijkheden van ontwikkelingslanden om gebruik te maken van
flexibiliteiten ten behoeve van de volksgezondheid en voeding
onnodig inperken en wij zullen onderhandelingsresultaten hierop
beoordelen.
Wij bepleiten dat in de EU per ontwikkelingsland het ambitieniveau
van het akkoord wordt vastgesteld en onderbouwd.
Wij vragen aandacht voor randvoorwaarden zoals een langere
implementatie termijn, alsmede hulp bij capaciteitsopbouw als het
ambitieniveau omhoog gaat.
Wij zullen in EU-verband bepleiten de WTO te laten onderzoeken
waarom ontwikkelingslanden zonder eigen productiecapaciteit
nauwelijks gebruikmaken van de dwanglicentie voor vervaardiging van
medicijnen bestemd voor de export bij het WTO TRIPS-verdrag.

Om invulling te geven aan de mogelijkheden voor het gebruik van
intellectuele eigendomsrechten voor economische groei en sociale
ontwikkeling is een groot aantal projecten op het gebied van technische
samenwerking en technologie overdracht opgezet, in bijlage 1 wordt een
aantal voorbeelden in diverse sectoren en landen toegelicht. Deze
projecten zijn onzes inziens van groot belang om het potentieel van
intellectuele eigendomsrechten ten volle te benutten en optimaal rekening
te houden met lokale maatschappelijke afwegingen met betrekking tot de
balans tussen bescherming van intellectuele eigendomsrechten en
toegang tot kennis en technologie.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 147

6

BIJLAGE 1

Bij de World Intellectual Property Organization (WIPO, Genève,
Zwitserland) wordt veel aandacht besteed aan activiteiten voor ontwikkelingslanden, zowel op het vlak van bescherming van producten, als
technologie overdracht en overdracht van kennis. Het WIPO budget voor
deze activiteiten, dat voornamelijk tot stand komt door de bedragen die
voor de registratie van octrooien, merken en modellen betaald moeten
worden, bedroeg 269 miljoen Zwitserse Franc van 2010 tot en met 2013.
Voor 2014–2015 is 143,3 miljoen Zwitserse Franc gereserveerd. Het gaat
bijvoorbeeld over activiteiten op het gebied van octrooien, merken en
modellen, auteursrecht; maar ook om het WIPO Training Centre, SME’s
and Innovation, projecten in Afrika, Arabische landen, Azië en de Pacific,
Latijns-Amerika en de Caribische landen, en de minst ontwikkelde landen,
en om het onderwerp genetische bronnen en intellectueel eigendom. De
EU heeft in relatie tot genetische bronnen bij WTO (2008) en WIPO (2005)
voorstellen ingediend met betrekking tot een verplichte onthulling van de
«origin» of «source» van genetische bronnen in octrooiaanvragen welke
aan strikte randvoorwaarden gebonden zijn. Deze randvoorwaarden zijn
(o.a.) opgenomen om uitholling van het octrooisysteem te voorkomen, en
om administratieve lasten tegen te gaan. Wij willen benadrukken dat wij
deze voorstellen nog steeds steunen.
Meer specifiek is in 2007 is bij de WIPO, naast de activiteiten die reeds
verricht worden in het kader van bovenstaande activiteiten, het
Committee on Development and Intellectual Property (CDIP) opgericht. Dit
comité richt zich door middel van projecten op de implementatie van de
WIPO Development Agenda aanbevelingen. Een belangrijk doel van deze
Development Agenda aanbevelingen ziet op het vergroten van kennis van
ontwikkelingslanden op het gebied van intellectuele eigendomsrechten en
het beter gebruik maken hiervan. Inmiddels lopen er 29 projecten19. De
Development Agenda projecten zien (o.a.) op het te gelde maken van
creatieve prestaties en producten door gebruik te maken van intellectuele
eigendomsrechten. Concrete projecten betreffen bijvoorbeeld de
projecten «IP and Product Branding for Business Development in
Developing Countries and Least Developed Countries (LDCs)» en
«Strengthening and Development of the Audiovisual Sector in Burkina
Faso and Certain African countries».
Het doel van het eerste project over «branding» is het ondersteunen van
het MKB, en dan met name lokale groepen van boeren en producenten in
ontwikkelingslanden en de minst ontwikkelde landen, bij het opzetten en
implementeren van een strategie voor «branding», en de intellectuele
eigendomsrechten die daarvoor gebruikt kunnen worden. De nadruk ligt
hierdoor op merkrechten en geografische aanduidingen. Er zijn drie
landen geselecteerd waar het project sinds 2010 wordt geïmplementeerd,
namelijk Thailand, Panama en Uganda. Hierbij ligt de focus in Thailand op
handgemaakte producten, in Panama op de promotie van drie specifieke
merken (namelijk Café de Palmira, La Chorrera ananas, en Mola Kuna
textiel), en in Oeganda op katoen, sesam en vanille.
Het doel van het tweede project over de audiovisuele sector is het
versterken van de Afrikaanse audiovisuele sector. De focus ligt hierbij op
het vergroten van het inzicht in het auteursrechtelijke systeem, en er zal
worden gekeken hoe intellectuele eigendomsrechten de belangrijkste
fasen van het proces (ontwikkeling, productie, distributie en tentoonstelling) strategisch kunnen ondersteunen. Er zijn drie pilot landen
geselecteerd, namelijk Burkina Faso, Kenia en Senegal. Dit project is in
januari 2013 gestart.

19

http://www.wipo.int/ip-development/en/agenda/projects.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 147

7

Op het gebied van technologie overdracht (artikel 66.2 TRIPS) bestaan
wereldwijd vele initiatieven, vooral op het gebied van klimaat-technologie.
Zo is er bijvoorbeeld WIPO Green20, dit is een interactieve markt, welke
innovatie en de verspreiding van groene technologieën bevorderd. Dit
doet zij door aanbieders van technologieën en diensten te koppelen aan
degenen die innovatieve oplossingen zoeken. WIPO heeft ook een
specifieke database gericht op het zoeken van octrooi informatie
gerelateerd aan de zogenaamde Environmentally Sound Technologies
(ESTs), de IPC Green Inventory.21
Het Europees Octrooibureau, het International Centre for Trade and
Sustainable Development (ICTSD) en het United Nations Environment
Programme (UNEP) hebben in 2010 empirisch onderzoek verricht naar
schone energie en octrooien. In het rapport «Patents and clean energy:
bridging the gap between evidence and policy» is een overzicht te vinden
van technologieën met betrekking tot schone energie. Daarnaast is er een
analyse van het octrooi-landschap gemaakt. Ook is er onderzoek verricht
naar licentie-activiteiten op dit terrein; hieruit bleek dat naast intellectuele
eigendomsrechten andere factoren, zoals wetenschappelijke infrastructuur, goede markt-condities, een goed investeringsklimaat en human
capital, erg belangrijk zijn. 70 procent van de respondenten gaf hierbij aan
dat zij bereid zijn klimaat-vriendelijke technologieën tegen flexibele
voorwaarden te willen licentiëren, als het gaat om landen met beperkte
financiële capaciteit. Naar aanleiding van het project heeft het Europees
Octrooibureau de octrooi classificaties voor «climate change mitigation»
aangepast, en is de database doorzoekbaar gemaakt.
Het WIPO Re:Search22 consortium, opgericht in 2011, richt zich op de
zogenaamde «neglected tropical diseases» (zoals malaria, tuberculosis).
Het consortium, dat is samengesteld uit publieke en private instellingen,
wetenschap en maatschappelijke organisaties, biedt via een database
toegang tot beschikbare relevante intellectuele eigendomsrechten,
waardoor nieuwe partnerships mogelijk kunnen worden gemaakt.
Onder het 7e Europese Kaderprogramma richtten een aantal projecten
zich specifiek op de toegang tot medicijnen, voorbeelden van
programma’s zijn «Accessing Medicines in Africa and South Asia»
(AMASA), «Access to Pharmaceuticals» (ATP) en «Monitoring Medicines».
Onder het nieuwe programma, Horizon 2020, zullen projecten starten die
zich richten op HIV/AIDS, Tubercolosis, «Rare diseases» en «Vaccine
development for poverty-related and neglected infectious disease». Ten
slotte is vermeldenswaardig dat Nederland partner is in het in 2003
opgerichte European and Developing Countries Clinical Trials Partnership
(EDCTP). EDCTP richt zich op de ontwikkeling van nieuwe en verbeterde
medicijnen, met name tegen HIV/AIDS, tuberculosis en malaria. Het
programma loopt tot mei 2015, en zal onder Horizon 2020 een vervolg
krijgen (EDCTP II). Om de ontwikkeling van en toegang tot relevante
medicijnen te verhogen steunt Nederland een 7-tal Product Development
Partnerships (PDPs) voor verwaarloosde ziekten, het Tropical Disease
Research Programma, Global Fund voor Aids, Tuberculose en Malaria en
de Global Alliance for Vaccins and Immunisation.
Om de capaciteit van Afrikaanse onderzoeksinstituten op het gebied van
medicijnen te vergroten steunt Nederland de Council on Health Research
for Development (COHRED). Ook ondersteunt Nederland de samenstelling
van de Access to Medicines Index, die multinationale farmaceutische
producenten op een rangorde lijst plaatst door middel van analyse van de
prestaties op het gebied van toegang tot medicijnen.
20

http://www.wipo.int/policy/en/climate_change/
http://www.wipo.int/classifications/ipc/en/est/
22
http://www.wipo.int/research/en/
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 147

8

Ten slotte willen wij het belang van instrumenten die betere toegang
geven tot kennis en technologie die door intellectuele eigendomsrechten
wordt beschermd, zoals de mogelijkheid van toepassing van Humanitarian Use Licences in publiek gefinancierd onderzoek, benadrukken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 605, nr. 147

9