Verhagen
van het beleid van de Nederlandse regering. Dat is, denk
ik, een helder oordeel.
Dan kom ik op de motie-Voordewind op stuk nr. 298.
Ook de heren Haverkamp en Van der Staaij hebben op
dit punt vragen gesteld. Dit is eigenlijk een volstrekt
overbodige motie. Ik kan ook zeggen dat zij ondersteuning is van het regeringsbeleid. Ik doe het gevraagde dus
absoluut al. Zoals ik de Kamer al eerder heb gemeld en
de motie ook stelt, hebben wij duidelijk een aantal rode
lijnen aangegeven die wat ons betreft niet mogen
worden overschreden. Op dat punt hebben wij ook deze
week nog zeer intensief onderhandeld met de Russische
voorzitter, die bezig is met een alternatief slotdocument.
Zelfs op dit moment vinden er nog besprekingen plaats.
Ik doe dus al het mogelijke om te zorgen dat er een
slotdocument komt dat recht doet aan onze uitgangspunten. Die uitgangspunten deel ik met u, mijnheer
Voordewind, ik deel ze met u, mijnheer Van der Staaij en
ik deel ze met u, mijnheer Haverkamp. Zolang ik nog een
mogelijkheid zie om een ontwerpslotdocument te krijgen
dat daar recht aan doet, blijven wij praten en onderhandelen. Ik geef u meteen toe, mijnheer Voordewind, dat de
rode lijnen rode lijnen zijn. Ik zie uw motie dan ook als
een steuntje in de rug voor de opstelling van de
Nederlandse regering, want ik sluit niet uit dat er niet
eenduidig door alle lidstaten wordt opgetreden met
betrekking tot de consequenties die aan die rode lijnen
en het overschrijden ervan moeten worden verbonden.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik dank de minister
voor de inzet. Ik begrijp dat die tot het einde zo zal
doorgaan. Ik heb hier een laatste draft van 15 april.
Daarin staat gewoon een herbevestiging van het
statement van 2001. Ik neem aan dat dit ook een rode lijn
is voor de minister en dat als dit erin blijft staan, de
minister gewoon wegblijft, net zoals de Italianen, de
Canadezen, de Amerikanen en de Israëliërs.
Minister Verhagen: Ik ben in nauw overleg met een
aantal landen. Op dit punt hebben wij op basis van de
draft waaraan de heer Voordewind refereert, geconstateerd dat in plaats van de beoogde verbetering, waarover
wij in gesprek en in onderhandeling waren, er op tal van
punten sprake is van een verslechtering ten opzichte van
het eerdere ontwerpdocument van Russische, Egyptische
en Belgische zijde.
Tot slot ben ik de heer Van Dam nog een antwoord
schuldig inzake de commissie-Goldstone. Deze commissie is inderdaad gemandateerd door de VN-Mensenrechtenraad. De heer Van Dam wijst hier terecht op.
Gelet op de discussie die in de Mensenrechtenraad heeft
plaatsgevonden bij de instelling hiervan, kan ik de
Israëlische aarzeling begrijpen. Wij hebben ons toen
onthouden, juist omdat de resolutie, zoals veel van die
resoluties, eenzijdig is en zich focust op Israël. Wij
hebben echter wel gesteld dat wij van mening zijn dat
het juist positief zou zijn als hieraan werd meegewerkt,
dus los van het feit dat wij ons zelf onthouden hebben
van stemming over deze resolutie, met name omdat
Goldstone zelf aangegeven heeft dat hij zich ook wil
richten op Hamas. Wij waren daar overigens sceptisch
over, want Hamas werkt er niet aan mee. Gelet op het
grote respect dat wij hebben voor de heer Goldstone,
hopen wij en zullen wij erop aandringen dat Israël er wel

aan meewerkt, op dezelfde wijze waarop het meewerkt
aan de commissie-Martin van de VN.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Ik dank de minister voor de beantwoording. De stemmingen over de moties zullen aanstaande
dinsdag plaatsvinden.
Ik schors de vergadering tot 17.00 uur.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Voorzitter: Gerkens
Aan de orde is de behandeling van:
- het verslag van een algemeen overleg met de
minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over onder andere het convenant
antibioticaresistentie dierhouderij (29683, nr. 27).
De beraadslaging wordt geopend.
©
De heer Graus (PVV): Mevrouw de voorzitter. Ik begin
maar meteen met het voorlezen van mijn motie. Heel
veel mensen thuis zullen denken dat die motie gewoon
moet worden uitgevoerd. Het had eigenlijk al lang zo
moeten zijn, maar het is niet zo. Vandaar dat ik de
volgende motie indien.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, preventief gebruik van antibiotica
zo veel mogelijk te beperken om resistentie bij mens en
dier te voorkomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Graus. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 28 (29683).
De heer Graus (PVV): De beraadslaging omvat ook alle
adviezen die ik aan de minister heb gegeven om
preventief met andere middelen te werken, zoals pre- en
probiotica in plaats van antibiotica. Vandaar dat in de
motie ″gehoord de beraadslaging″ staat.
De voorzitter: Dan is het woord aan mevrouw Thieme
van de Partij voor de Dieren. Ik begrijp dat zij dit VAO
had aangevraagd. Zij stond echter niet als eerste op de
sprekerslijst, dus daarmee is iets misgegaan, waarvoor
mijn excuses. Wij gaan dit uitzoeken.
©
Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Allereerst maak ik

Tweede Kamer

Antibioticaresistentie

16 april 2009
TK 78

78-6108

Thieme
een opmerking. Daarna dien ik mijn moties achtereenvolgens in.
Ik heb een enigszins vervelend gevoel overgehouden
aan het algemeen overleg over het antibioticagebruik,
vooral omdat ik de minister had gevraagd om inzicht te
geven in de resultaten van een onderzoek naar de
kalverhouderij, naar het antibioticagebruik daarin en naar
de aanwezigheid van de MRSA-bacterie onder de
veehouders en de kalveren. Wij kregen uiteindelijk via
een brief toch te horen dat er sprake was van een
onderzoek en dat er al onderzoeksresultaten zijn. Ik vind
het jammer dat wij die niet in het debat hebben kunnen
bespreken. Het is spijtig dat het op deze manier moet
gaan.
Ik dien de volgende moties in.

constaterende dat veegerelateerde antibioticaresistentie
een steeds groter probleem wordt in de humane
gezondheidszorg en nu al heeft geleid tot hogere
ziekenhuiskosten voor het geïsoleerd verplegen van
patiënten die veegerelateerde MRSA hebben opgelopen;
constaterende dat het huidige ″search and destroy″beleid van ziekenhuizen om MRSA-besmettingen in te
dammen niet kan worden toegepast op veehouders
omdat deze steeds weer in contact komen met de
infectiehaard;
van mening dat de veehouderijsector verantwoordelijk is
voor de verspreiding van veegerelateerde MRSA en
daarmee ook verantwoordelijkheid draagt voor de extra
kosten die verbonden zijn aan het geïsoleerd verplegen
van dragers van de veegerelateerde MRSA-bacterie;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat een stringent beleid ten aanzien van
antibiotica in de humane gezondheidszorg heeft
geresulteerd in een zeer laag percentage antibioticaresistentie onder burgers en Nederland hierdoor een
voorbeeld is voor andere Europese landen;
constaterende dat in schril contrast hiermee, het
veterinaire gebruik van antibiotica de afgelopen tien jaar
met meer dan 80% is gestegen en het gebruik van
antibiotica in de Nederlandse veehouderij het hoogste is
van heel Europa;

verzoekt de regering, te onderzoeken op welke wijze de
meerkosten voor het geïsoleerd verplegen van patiënten
die zijn geïnfecteerd met veegerelateerde MRSA, kunnen
worden verhaald op de sector,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Thieme. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 30 (29683).
Motie
De Kamer,

constaterende dat via de veterinaire achterdeur het lage
percentage humane antibioticaresistentie onder druk
komt te staan maar dat de regering niet voornemens is,
het gebruik van antibiotica in de veehouderij te
reguleren;

gehoord de beraadslaging,

verzoekt de regering, het gebruik van antibiotica in de
veehouderij met regulerende maatregelen drastisch te
reduceren en een voorstel hiertoe binnen drie maanden
aan de Kamer voor te leggen,

constaterende dat verhoging van de natuurlijke
weerstand en verbetering van de leefomstandigheden
van dieren in de veehouderij een belangrijke bijdrage
kunnen leveren aan het verminderen van het antibioticagebruik;

constaterende dat het explosief gestegen antibioticagebruik in de veehouderij grote risico’s veroorzaakt voor
de humane en veterinaire gezondheidszorg;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Thieme. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 29 (29683).

verzoekt de regering, met maatregelen te komen om de
natuurlijke weerstand en leefomstandigheden van dieren
in de veehouderij te verbeteren en de Kamer hierover
binnen een halfjaar te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat 30% van de varkenshouders en
kalverhouders besmet is met de veegerelateerde
MRSA-bacterie en hierdoor een risico vormen voor de
volksgezondheid, met name bij ziekenhuisopname;

Tweede Kamer

Antibioticaresistentie

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Thieme. De indiening van deze motie wordt niet door het
minimumaantal van vijf leden ondersteund. Nu zie ik dat
de heren Graus en Ormel de indiening van de motie
mede ondersteunen. Daarmee wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 31 (29683).

16 april 2009
TK 78

78-6109

Thieme
Thieme. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 33 (29683).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Motie

constaterende dat pijnlijke ingrepen en dieronvriendelijke
houderijsystemen ertoe hebben geleid dat varkens,
kalveren en kippen in de intensieve veehouderij massaal
ziek worden;

De Kamer,

constaterende dat de veehouderijsector door het gebruik
van grote en stijgende hoeveelheden antibiotica
symptoombestrijding lijkt te verkiezen boven het
verbeteren van de omstandigheden waaronder dieren
worden gehouden;
van mening dat in een duurzame en diervriendelijke
veehouderij, zoals die ook wordt geschetst in de
toekomstvisie van de regering, geen plek is voor
grootschalig gebruik van antibiotica;
verzoekt de regering, veehouders financieel te stimuleren
tot de omschakeling naar het biologische (dynamische)
houderijsysteem, waarin alleen curatief antibiotica wordt
gebruikt,

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het antibioticagebruik in de veehouderij de afgelopen tien jaar met meer dan 80% is toegenomen tot 890 ton antibiotica in 2008;
constaterende dat uit onderzoek blijkt dat inmiddels 60%
van de varkensbedrijven, 88% van de kalverbedrijven en
30% van de varkenshouders en kalverhouders besmet is
met de resistente MRSA-bacterie;
van mening dat het veelvuldig toedienen van gemedicineerd veevoer aan koppels dieren niet bijdraagt aan een
zorgvuldig en afgewogen gebruik van antibiotica in de
veehouderij;
verzoekt de regering, een verbod in te stellen op het
gebruik van gemedicineerd veevoer,

en gaat over tot de orde van de dag.

en gaat over tot de orde van de dag.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Thieme. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 32 (29683).

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Thieme. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 34 (29683).
©

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) al in 2008 heeft geanalyseerd dat
het ontstaan van megastallen de kans op infectieziekten
van dier op mens vergroot;
constaterende dat de relatie tussen schaalvergroting in
de veehouderij en het grotere risico op verspreiding van
antibioticaresistente bacteriën van dieren naar mensen
onlangs is bevestigd door microbiologen;
van mening dat aanvullend empirisch onderzoek naar
antibioticaresistentie bij burgers in intensieve
veehouderijgebieden noodzakelijk is om meer inzicht te
krijgen in de gezondheidsrisico’s van verdergaande
schaalvergroting in de veehouderij;
verzoekt de regering, in het geplande onderzoek naar
gezondheidsrisico’s van megabedrijven de veegerelateerde antibioticaresistentie onder burgers expliciet mee
te nemen,

De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Wij hebben een
inhoudelijk AO gehad, maar het lijkt erop dat nog een
mogelijkheid onbenut blijft. Daarom dien ik de volgende
motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de toename van het antibioticagebruik
en daardoor de toename van antibioticaresistentie in de
veehouderij negatieve consequenties kan hebben voor
mens en dier;
overwegende dat een breed pakket aan maatregelen,
waaronder ziektepreventie, gerichter antibioticagebruik
en gebruik van alternatieven, nodig is om het antibioticagebruik in de veehouderij terug te dringen;
overwegende dat uit onderzoek van onder meer RIKILT
(Fyto-V-project) blijkt dat er kwalitatieve, betrouwbare en
werkzame kruidenpreparaten beschikbaar zijn als
alternatief voor antibiotica;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid

overwegende dat de minister van LNV in haar reactie op
de resultaten van het Fyto-V-onderzoek aangeeft dat er

Tweede Kamer

16 april 2009
TK 78

Antibioticaresistentie

78-6110

Van der Vlies
potentie lijkt te zitten in het gebruik van werkzame
kruidenpreparaten als alternatief voor antibiotica;
overwegende dat uit het genoemde onderzoek blijkt dat
de belangrijkste belemmeringen voor brede toepassing
van werkzame kruidenpreparaten niet liggen in de
wetenschappelijke onderbouwing van de werkzaamheid,
maar in het ontbreken van een transparant wettelijk
kader dat geschikt is voor kruidenproducten met een
complexe samenstelling, en dat in het rapport gewezen
wordt op mogelijke oplossingen, bijvoorbeeld een
alternatief registratiesysteem of uitbreiding van de lijst
genoemd onder artikel 19 van het Diergeneesmiddelenbesluit;
verzoekt de regering, onnodige juridische belemmeringen voor de inzet van werkzame kruidenpreparaten als
alternatief voor antibiotica in de veehouderij weg te
nemen en hiervoor een transparant wettelijk kader te
ontwikkelen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van der Vlies. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 35 (29683).
De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik heb goed moeten
lezen om deze motie tot mij te laten komen. Ik heb twee
vragen aan de heer Van der Vlies. Hij stelt ″dat de
belangrijkste belemmeringen voor brede toepassing van
werkzame kruidenpreparaten niet liggen in de wetenschappelijke onderbouwing van de werkzaamheid″. Komt
dat doordat er geen wetenschappelijke onderbouwing is
of is die er wel en zijn de belemmeringen van andere
aard?
De heer Van der Vlies verzoekt voorts de regering
″onnodige juridische belemmeringen″ weg te nemen.
Betekent dat dat hij voorstander is van het opwerpen van
″juridische belemmeringen″?
De heer Van der Vlies (SGP): Ik heb zojuist de tekst van
de motie aan de voorzitter gegeven. Ik heb die dus niet
meer voor mij, maar er staat ongetwijfeld iets in de trant
van ″die niet nodig zijn″. Leest u het dictum maar. Dus
juridische bepalingen die nodig zijn en die van nut
kunnen zijn, tast ik niet aan. Het gaat mij om ″onnodige″
juridische belemmeringen. Dat is punt één.
Dan punt twee. Ik heb inderdaad begrepen dat er
betrouwbaar wetenschappelijk onderzoek is. Dat zou het
probleem niet zijn. Dat betrouwbaar wetenschappelijk
onderzoek is het RIKILT-onderzoek. Dat dit er is, wordt
bevestigd door de minister van LNV. Zij heeft naar
aanleiding van de resultaten van dit onderzoek namelijk
aangegeven dat er potentie lijkt te zitten in het gebruik
van werkzame kruidenpreparaten en dat die een
alternatief zouden kunnen zijn voor het gebruik van
antibiotica. Ik kan zelf de waarde van dat wetenschappelijk onderzoek niet beoordelen. Daar ben ik niet deskundig genoeg voor, maar mij wordt gezegd dat het
toereikend is. Toepassing van de preparaten zou echter
nog vastzitten op de overige belemmeringen op het
verdere traject. Ik meen dat het voldoende interessant
zou zijn om die in ieder geval weg te nemen en om
zodoende ruimte te bieden voor bepaalde aanwendin-

Tweede Kamer

Antibioticaresistentie

gen. In de wandelgangen heb ik gehoord dat er in dit
gebouw mensen zijn met ervaring op dit gebied en dat
zij hierover relativerend doen, maar er zijn ook voorbeelden die op het tegenovergestelde duiden. Dat wordt mij
althans gemeld. Als wij echter gezamenlijk vaststellen
dat het antibioticagebruik in de veehouderij heeft geleid
tot een resistentierisico met consequenties voor de
humane gezondheid, dan moeten wij alle mogelijke
alternatieven benutten. Dat is de strekking van deze
motie.
De voorzitter: Ik dank u voor deze toelichting, mijnheer
Van der Vlies. Ik wil graag het woord geven aan
mevrouw Snijder-Hazelhoff, maar ik zie dat zij er niet is.
Ik begrijp daaruit dat zij afziet van het woord. Dan heeft
de heer Polderman van de fractie van de SP dat.
©
De heer Polderman (SP): Voorzitter. Tijdens het AO
hebben wij onder andere gesproken over het feit dat aan
de diervoerders medicijnen worden toegevoegd. De
diervoederindustrie zegt zelf: overheid, reguleer ons.
Zoiets maak je niet vaak mee en daarom dacht ik: dit is
een inkopper voor de minister; zij zal dit onmiddellijk
doen. Tot mijn verbazing zei de minister op mijn vraag
om maatregelen die niet te zullen nemen. Daarom dien ik
de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat:
- het probleem van toenemende antibioticaresistentie
niet onderschat mag worden;
- door het gebruik van medicijnen in het voer dit
medicijnengebruik gemakkelijk onzorgvuldig gedoseerd
kan worden;
- een onzorgvuldige en veelal te ruime dosering kan
leiden tot toename van resistentie;
- de diervoederindustrie zelf vraagt om regulerende
maatregelen van de overheid;
- enig tempo in de beëindiging van deze praktijk van
medicijnentoediening via het voer wenselijk is;
verzoekt de regering, zo snel mogelijk een tijdpad op te
stellen, met een einddatum van hooguit enkele jaren, dat
ertoe leidt dat toediening van medicijnen via het
voerspoor op zo kort mogelijke termijn wordt beëindigd,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Polderman. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 36 (29683).
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter: Voordat ik de minister het woord geef,
deel ik de leden mee dat ik ervan uitga dat zij alleen

16 april 2009
TK 78

78-6111

Polderman
interrumperen als de minister hun eigen motie
bespreekt.

handen zal nemen en regulerende maatregelen zal
nemen. Wanneer kunnen wij daarover dan discussiëren?

©

Minister Verburg: De discussie daarover kunnen wij
begin volgend jaar voeren, als dan zichtbaar is dat de
ombuiging in de ontwikkeling onvoldoende is. Mevrouw
Thieme en ik hebben samen geconstateerd dat het
toenemend gebruik een verontrustende ontwikkeling is.
De sector ziet dat ook zelf. De curve moet dit jaar een
substantiële verandering, afvlakking naar beneden laten
zien. Die beweging zal zich de komende jaren moeten
voortzetten. Ik heb de convenantspartners niet voor niks
gevraagd om gezaghebbende en geloofwaardige
voorstellen te doen en voornemens kenbaar te maken. Ik
heb hun ook gevraagd om te monitoren zodat wij
allemaal kunnen zien wat er gebeurt en welke resultaten
worden geboekt.

Minister Verburg: Voorzitter. Ik dank u voor het geduld.
Er bleken negen moties te zijn. Die moest ik even
ordenen en van een zorgvuldig oordeel voorzien.
Ik dank de Kamer voor haar inbreng. Ik begin direct
met het behandelen van de moties.
De motie van de heer Graus zie ik als een ondersteuning van het beleid.
De heer Graus (PVV): Ik ben blij om te horen dat de
minister mijn motie ziet als een ondersteuning van het
beleid, maar daarvan is in de praktijk nog niets te zien. Ik
neem aan dat dit betrekking heeft op het toekomstige
beleid en dat het dus nog niet in de planning zit.
Minister Verburg: Het zit wel in de planning. Wij hebben
het daar ook uitvoerig over gehad. Ik heb niet voor niks
de partners van het convenant over antibioticaresistentie
bij elkaar geroepen. In het algemeen overleg heb ik
gezegd dat in 2009 een substantiële omkering moet
plaatsvinden van de ontwikkeling – de stijgende curve
moet een dalende curve worden – maar dat kan niet van
de ene op de andere dag. Dat betekent dat wij bondgenoten zijn bij het uitvoeren van hetgeen de heer Graus in
zijn motie vraagt en bedoelt. Ik zie zijn inzet daarom
graag als een ondersteuning van mijn beleid.
De heer Graus (PVV): De heer Van der Vlies spreekt over
fytotherapie, maar ik heb ook gesproken over pre- en
probioten. Dan moeten de belemmeringen die zich
daarbij voordoen ook worden weggenomen.
Minister Verburg: Alles wat daaraan kan bijdragen zullen
wij samen moeten doen met de mensen die daarvoor
direct verantwoordelijk zijn, namelijk de ondernemers in
de hele keten. De zorg is zeer terecht. Dit heeft niet voor
niks mijn heel grote aandacht. Ik dring er niet voor niks
bij al die convenantspartners op aan om hiervan werk te
maken. Dat is noodzakelijk. Dat is in hun eigen belang, in
het belang van hun dieren en in het belang van de
volksgezondheid. Ik zie de motie als een ondersteuning
van het beleid.
In de eerste motie-Thieme wordt de regering verzocht
het gebruik van antibiotica in de veehouderij met
regulerende maatregelen drastisch te reduceren en een
voorstel hiertoe binnen drie maanden aan de Kamer voor
te leggen. Wij hebben een convenant. Ik heb aangegeven
dat dit niet genoeg is. De partners zullen in de praktijk
concrete voorstellen moeten doen en moeten laten zien
dat er een verandering komt in de ontwikkeling: in plaats
van een ontwikkeling in de groei, moet er een ontwikkeling in de afname zijn. Dit jaar moet de eerste knik te zien
zijn en de komende jaren moet het gebruik verder naar
beneden gaan. De partners zijn daar wat mij betreft op
afrekenbaar, maar ik ontraad het om dat te doen zoals in
de motie wordt aangegeven.
Mevrouw Thieme (PvdD): De minister zegt dat de sector
de kans krijgt om het zelf te doen, maar ik vraag mij af
op welk moment de minister zal zeggen dat het naar
haar mening niet voldoende is, dat zij het heft in eigen

Tweede Kamer

Antibioticaresistentie

Mevrouw Thieme (PvdD): Kan de minister toezeggen dat
zij nog zal aangeven wat een substantiële verlaging van
het antibioticagebruik precies is, bijvoorbeeld in
percentages?
Minister Verburg: Ik ga dat nu niet op een schaaltje
leggen of op een centimeter knippen. Wel ben ik het met
mevrouw Thieme eens dat de gebruikscurve vrij steil
omhoog liep. Dat is verontrustend. Dat deel ik met
iedereen in de Kamer die dat zegt. Daar moet verandering in komen. Als er tempo gemaakt wordt, komt er
eerst een afvlakking en vervolgens een ombuiging. Het
zou mijn diepe wens zijn om dit jaar al een ombuiging te
zien, maar dat zullen wij volgend jaar beoordelen. Ik heb
al aangegeven dat ik de Kamer daarvan natuurlijk op de
hoogte zal stellen. Dat doen wij overigens ook bij de
jaarlijkse behandeling van de diergezondheidsagenda. Zo
houden wij de vinger aan de pols, want mijn onrust en
zorg hierover zijn ook groot.
In haar derde motie verzoekt mevrouw Thieme te
onderzoeken op welke wijze de meerkosten van het
geïsoleerd verplegen van patiënten die zijn geïnfecteerd
met veegerelateerde MRSA op de sector kunnen worden
verhaald. Ik ontraad aanvaarding van de motie. Ik heb
aangegeven hoe de zorg en de aandacht hiervoor is,
maar dit lijkt mij op dit moment geen effectieve inzet.
Mevrouw Thieme verzoekt mij ook maatregelen te
nemen om de natuurlijke weerstand en leefomstandigheden van dieren in de veehouderij te
verbeteren en de Kamer hierover binnen een halfjaar te
informeren. Ik vind deze motie overbodig, omdat dit een
deel is van de Nationale Agenda Diergezondheid,
waarover regelmatig wordt gerapporteerd. Wij komen
hierover zelfs zeer binnenkort in de Kamer over te
spreken. Dat lijkt mij ook de geëigende plek om dat te
doen.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik deel de mening van de
minister niet dat het een overbodige motie zou zijn, want
wij vragen de minister juist om aan te geven wat moet
worden gedaan om die leefomstandigheden en de
gezondheid van dieren te verbeteren. De minister geeft
alleen maar aan dat het moet gebeuren, maar zij geeft
geen richtlijnen.
Minister Verburg: Vorig jaar hebben wij de dierenwelzijnsagenda vastgesteld met 98 concrete maatregelen.
Ook daarover komen wij zeer binnenkort te spreken. De

16 april 2009
TK 78

78-6112

Verburg
Nationale Agenda Diergezondheid is aanvullend daarop.
Het bevorderen van dierenwelzijn is een belangrijke
voorwaarde voor diergezondheid.
In haar vijfde motie verzoekt mevrouw Thieme de
regering veehouders financieel te stimuleren tot een
omschakeling naar het biologisch-dynamische houderijsysteem, waarin alleen curatief antibiotica worden
gebruikt. Mevrouw Thieme gaat in deze motie echter
voorbij aan het feit dat ondernemers hun eigen keuzes
maken. Dat doen zij ook door het inschatten van hun
marktkansen. Het staat ondernemers vrij om biologischdynamisch te gaan produceren. Ik heb daar ook een
stimuleringsprogramma voor. Gisteren is er een speciale
dag gehouden over biologische productie en consumptie. Het enthousiasme is groot en iedereen zou dat dus
kunnen doen, maar ik zie geen rol en verantwoordelijkheid voor de overheid om die omschakeling nu financieel
te gaan sturen, zodat alle boeren daartoe zouden worden
gedwongen. Zij hebben een eigen keuze. Wij hebben een
stimulerend beleid en iedereen mag die keuze maken. Ik
ontraad dan ook aanvaarding van deze motie.
Mevrouw Thieme (PvdD): Er staat niet in dat boeren
gedwongen worden om die omschakeling te maken; het
gaat om een financiële stimulering, juist in tijden van
crises.
Minister Verburg: Er zijn mijns inziens voldoende
mogelijkheden en stimulansen, zowel fiscaal en
financieel, voor boeren die nu al biologisch produceren
en voor boeren die dat zouden willen.
In nog een andere motie verzoekt mevrouw Thieme de
regering om in het geplande onderzoek naar
gezondheidsrisico’s van megabedrijven de veegerelateerde antibioticaresistentie onder burgers expliciet mee
te nemen. Ik kan mevrouw Thieme op dat punt toezeggen dat ik zal kijken of dit al opgenomen is in het
voorgenomen onderzoek. Dat betekent dat ik het oordeel
over de motie aan de Kamer laat. Mevrouw Thieme kan
haar motie natuurlijk ook altijd intrekken.
Mevrouw Thieme (PvdD): Ik waardeer het aanbod van
de minister om ernaar te kijken, dus ik wil de motie wel
aanhouden, maar dan wil ik graag weten wanneer de
minister de Kamer daarover kan informeren.
Minister Verburg: Ik zeg toe binnen twee weken. Dat lijkt
mij een reële termijn, ook gelet op de houdbaarheid van
moties.
Mevrouw Thieme (PvdD): Dan houd ik de motie aan.
De voorzitter: Op verzoek van mevrouw Thieme stel ik
voor, haar motie (29683, nr. 33) van de agenda af te
voeren.
Daartoe wordt besloten.
Minister Verburg: Dan kom ik opnieuw bij een motie van
mevrouw Thieme, waarin zij de regering verzoekt om
een verbod op het gebruik van gemedicineerd veevoer.
Hierbij is de sector aan zet. Er wordt hard aan gewerkt,
maar daarover moeten niet alleen hier, maar ook in
Brussel afwegingen worden gemaakt. De heer Polderman
refereerde er ook aan dat de sector er zelf mee bezig is.
Ik denk dat deze lijn wel moet worden ingezet, maar dat

Tweede Kamer

Antibioticaresistentie

een verbod niet van de ene op de andere dag kan. Ik
voel er nu niet voor, omdat ik vind dat het een ontwikkeling moet zijn, maar ik zie wel dat wij daar moeten
uitkomen. Daarover verschillen de Kamer en ik niet van
mening, maar ik ontraad de aanneming van deze motie.
In de motie-Van der Vlies op stuk nr. 35 wordt de
regering verzocht onnodige juridische belemmeringen
voor de inzet van werkzame kruidenpreparaten als
alternatief voor antibiotica in de veehouderij weg te
nemen en hiervoor een transparant wettelijk kader te
ontwikkelen. Ik zie wat hij bedoelt. Ik heb hierover een
toezegging gedaan in het algemeen overleg. Ik duid de
motie zo dat onnodige juridische belemmeringen worden
weggehaald. Ik vind wel dat goed onderzochte en
werkzame kruidenpreparaten toegelaten moeten kunnen
worden. Ik zeg toe dat ik zal afwegen en overwegen of
het noodzakelijk is om daarvoor een nieuw wettelijk
kader te ontwikkelen, maar ik weet nog niet dat
noodzakelijk is. Als ik de motie zo mag duiden, zie ik
deze als ondersteuning van het beleid.
De heer Van der Vlies (SGP): Ik ben wel gevoelig voor
dat laatste punt van de minister. Als ik in het dictum
toevoeg: hiervoor ″zo nodig″ een transparant wettelijk
kader te ontwikkelen, dan denk ik dat wij elkaar
tegemoetkomen.
Minister Verburg: Dat zou kunnen. U zou ook een punt
kunnen zetten achter het woordje ″nemen″.
De heer Van der Vlies (SGP): Dat zal ik overwegen en
dat zal ik de voorzitter laten weten.
Minister Verburg: Over de laatste motie van de heer
Polderman heb ik eigenlijk al iets gezegd. De bedoeling
is helder. Ik duid de motie zo dat wordt gevraagd om te
bekijken welk tijdpad wij nodig hebben en om rekening
te houden met afspraken in EU-verband. Dan zie ik deze
motie als ondersteuning van beleid.
De heer Polderman (SP): Het is toch merkwaardig om
alleen te zeggen dat dit Europees beleid is. De fabrikanten schrijven zelf dat zij toe willen naar een datum
waarop de productie van gemedicineerde veevoeders
definitief wordt verboden. De minister kan wel zeggen
dat zij eerst in Brussel moet overleggen, maar dat is toch
een heldere uitnodiging?
Minister Verburg: Ja, ik beschouw dat ook als een
uitnodiging. Daarom beschouw ik deze motie als een
ondersteuning van beleid om dat te gaan doen. Ik heb
wel een garantie op mijn eigen inzet, maar ik heb helaas
nog geen garantie op de uitkomst in Brussel. Als ik dat
zou hebben, zouden wij onmiddellijk zaken kunnen doen,
maar zo ver ben ik nog niet. Ik weet niet of ik ooit zo ver
kom. Dat zou geweldig zijn. Dit betekent dat ik antwoord
zoals ik heb geantwoord.
De heer Polderman (SP): De conclusie is dat Brussel ons
hier tegenhoudt?
Minister Verburg: Nee, ik denk dat in Brussel zorgvuldig
beleid wordt gemaakt en dat je daarover in Brussel
afspraken zult moeten maken. Wij hebben vanmorgen
een hele verhandeling gehad over spelregels en over wat
je doet als je het daarmee niet eens bent of als je vindt

16 april 2009
TK 78

78-6113

Verburg
dat de spelregels niet meer passen op de situatie van
vandaag of morgen. Ik vind dat je dan een zodanige
partner moet zijn dat je zegt dat je dat in Europees
verband gaat veranderen, zodat het wel passend is. Het
wil er bij mij ook niet in dat de problemen die wij in
Nederland zien op het gebied van antibioticaresistentie,
zich niet in andere Europese lidstaten voordoen. Dan is
het verstandig om inclusief te denken en te werken.
De heer Van der Vlies (SGP): Ik had beloofd nog terug
te komen op het dictum van de door mij ingediende
motie. Ik wilde het dictum eerst nog even in zijn geheel
doorlezen, vandaar dat ik zo-even niet meteen kon
ingaan op de suggestie van de minister. Ik ga graag in
op haar suggestie om achter de woorden ″weg te
nemen″ een komma te plaatsen en de daarop volgende
woorden als niet geschreven te beschouwen. Als de
motie een positief advies krijgt van de minister – daar
lijkt het op – en de Kamer de motie aanvaardt, wordt de
minister dus gevraagd onnodige juridische belemmeringen weg te nemen voor de inzet van werkzame
kruidenpreparaten als alternatief voor antibiotica in de
veehouderij, waarbij het aan de regering wordt overgelaten op welke wijze dat gebeurt. Als daarvoor ooit een
wettelijke precisering nodig is, dan komt die er, en als
het niet nodig is, hoeft die er niet te komen. Op die
manier interpreteer ik het dictum van mijn motie. Ik hoop
dat het advies van de minister over de motie hetzelfde
kan blijven.
De voorzitter: De motie-Van der Vlies (29683, nr. 35) is
in die zin gewijzigd dat zij thans luidt:
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de toename van het antibioticagebruik
en daardoor de toename van antibioticaresistentie in de
veehouderij negatieve consequenties kan hebben voor
mens en dier;
overwegende dat een breed pakket aan maatregelen,
waaronder ziektepreventie, gerichter antibioticagebruik
en gebruik van alternatieven, nodig is om het antibioticagebruik in de veehouderij terug te dringen;
overwegende dat uit onderzoek van onder meer RIKILT
(Fyto-V-project) blijkt dat er kwalitatieve, betrouwbare en
werkzame kruidenpreparaten beschikbaar zijn als
alternatief voor antibiotica;
overwegende dat de minister van LNV in haar reactie op
de resultaten van het Fyto-V-onderzoek aangeeft dat er
potentie lijkt te zitten in het gebruik van werkzame
kruidenpreparaten als alternatief voor antibiotica;

complexe samenstelling, en dat in het rapport gewezen
wordt op mogelijke oplossingen, bijvoorbeeld een
alternatief registratiesysteem of uitbreiding van de lijst
genoemd onder artikel 19 van het Diergeneesmiddelenbesluit;
verzoekt de regering, onnodige juridische belemmeringen voor de inzet van werkzame kruidenpreparaten als
alternatief voor antibiotica in de veehouderij weg te
nemen,
en gaat over tot de orde van de dag.
Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Vlies.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 37 (29683).
Minister Verburg: De heer Van der Vlies en ik verstaan
elkaar goed op dit punt. Ik blijf bij mijn oordeel dat de
motie een ondersteuning van het beleid is.
De beraadslaging wordt gesloten.
Aan de orde is het debat naar aanleiding van een
algemeen overleg op 1 april 2009 over moties en
toezeggingen LNV.
©
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Eén motie en
een rare situatie. Ik zal dat toelichten. Minister Verburg
heeft vorig jaar, toen zij kennisnam van de plannen om
Nederlandse varkens naar Rusland te transporteren,
gezegd dat zij daar helemaal niet blij mee is, omdat dit
niet past in het dierenwelzijnsbeleid van de regering. Zij
zei toen dat zij daar helaas juridisch niets tegen kon
doen. Dat was natuurlijk een klein beetje jokken, want de
minister is altijd bevoegd om met wetsvoorstellen te
komen. Ik kon dat wel begrijpen, want het was haar
eigen partij die het bij de implementatie van de Europese
transportregels onmogelijk heeft gemaakt om verdergaande Nederlandse regels te stellen. De Kamer heeft
echter vervolgens een motie aangenomen om die
mogelijkheid wel op te nemen. Toch houdt de minister
nog steeds vast aan haar weigering om op te treden
tegen de varkenstransporten naar Rusland. De vraag is
dus of het krokodillentranen waren, of dat wij te maken
hebben met een integere minister. Daarom dien ik alsnog
een motie in, die ervoor kan zorgen dat de minister haar
afkeuring kan omzetten in concrete daden. De motie luidt
als volgt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

overwegende dat uit het genoemde onderzoek blijkt dat
de belangrijkste belemmeringen voor brede toepassing
van werkzame kruidenpreparaten niet liggen in de
wetenschappelijke onderbouwing van de werkzaamheid,
maar in het ontbreken van een transparant wettelijk
kader dat geschikt is voor kruidenproducten met een

Tweede Kamer

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

constaterende dat de minister het vervoer van Nederlandse varkens naar Russische slachthuizen afwijst
omdat deze transporten niet passen in het regeringsbeleid ten aanzien van dierenwelzijn;

16 april 2009
TK 78

78-6114