Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1184
Vragen van het lid Akerboom (PvdD) aan de Minister van Buitenlandse Zaken
over Iraanse demonstranten die de doodstraf opgelegd hebben gekregen:
(ingezonden 25 november 2022).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen
23 december 2022)
Vraag 1
Bent u ervan op de hoogte dat afgelopen week vijf mensen die deelnamen
aan protesten in Iran de doodstraf opgelegd hebben gekregen en er
momenteel minstens 21 schijnprocessen lopen met de doodstraf als eis?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u ervan op de hoogte dat eerder deze maand 227 van de 290 Iraanse
parlementariërs de rechterlijke macht hebben opgeroepen hard op te treden
tegen demonstranten en hen eventueel de doodstraf op te leggen?
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Bent u op de hoogte van de vele oproepen aan de internationale gemeenschap om nu actie te ondernemen, gezien er 15.000 demonstranten gearresteerd zijn en velen van hen het risico lopen lange gevangenisstraffen of de
doodstraf opgelegd te krijgen?2
Antwoord 3
Ja.

1

Isabel Bolle, «Iran deelt steeds vaker doodstraf uit aan demonstranten», 16 november 2022,
Iran deelt steeds vaker doodstraf uit aan demonstranten | Trouw.
2
Amnesty International UK, «Iran: sham capital trials being held against at least 21 people – new
research», 16 november 2022, Iran: sham capital trials being held against at least 21 people –
new research | Amnesty International UK.

ah-tk-20222023-1184
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 4
Hoe oordeelt u over deze berichten? Kunt u in uw analyse meenemen dat het
Iraanse regime in het verleden massaexecuties heeft uitgevoerd, waaronder
in 1988 waarbij duizenden politieke gevangen in een tijdspanne van 3
maanden geëxecuteerd zijn, en dat de huidige president van Iran, Ebrahim
Raisi, daar een grote rol in speelde?3
Antwoord 4
De berichten zijn zeer zorgelijk, temeer gezien het grote aantal executies dat
Iran in het verleden ten uitvoer heeft gebracht. Nederland heeft het geweld
tegen vreedzame demonstranten van meet af aan veroordeeld en blijft alle
mensenrechtenschendingen in Iran ten sterkste veroordelen. Voorts is
Nederland onder alle omstandigheden tegen de toepassing van de doodstraf.
Nederland heeft Iran herhaaldelijk opgeroepen om een moratorium ten
aanzien van de doodstraf in te voeren, onder andere in de VN Mensenrechtenraad.
Vraag 5
Bent u het ermee eens dat de persoonlijke sancties die de Europese Unie
(EU) tot nu toe heeft opgelegd veel te zwak zijn om de druk op de Iraanse
overheid op te voeren?
Antwoord 5
Mede op initiatief van Nederland zijn in EU-verband op 17 oktober, 14 november en 12 december jl. inmiddels drie pakketten mensenrechtensancties
aangenomen. Vooralsnog lijken de Iraanse autoriteiten inderdaad niet van
koers te veranderen voor wat betreft de gewelddadige repressie van
vreedzame protesten in Iran. Tegelijkertijd zijn de EU-mensenrechtensancties
ook een belangrijk signaal naar zowel demonstranten in Iran, als ook naar
derde landen, dat mensenrechtenschendingen niet zonder gevolgen blijven.
Naast het opleggen van mensenrechtensancties heeft Nederland de recente
Mensenrechtenraadresolutie voor het opzetten van een
VN-onderzoeksmechanisme gesteund. Dit is een signaal aan Iran dat
mensenrechtenschendingen niet zonder gevolgen blijven en dat de Internationale Gemeenschap mensenrechtenschenders verantwoordelijk houdt.
Vraag 6
Waarom zijn er nog steeds geen sancties afgekondigd tegen de hoogste
leiders van het land?
Antwoord 6
Zie ook de beantwoording op vraag 5. Er zijn inmiddels drie
EU-sanctiepakketten afgekondigd in respons op de ernstige mensenrechtenschendingen in Iran waaronder politici en hoge functionarissen in de
juridische en veiligheidssectoren. Over concrete (en al dan niet toekomstige)
doelwitten van EU-sancties kan het kabinet geen uitspraken doen, omdat dit
de effectiviteit en het verassingseffect van sancties zou ondermijnen.
Vraag 7
Waarom zijn er nog geen handelssancties opgelegd om een sterk signaal te
zenden?
Antwoord 7
Onder het nucleaire akkoord (JCPOA) is een groot deel van de brede
economische sancties (sectorale maatregelen) tegen Iran opgeschort. Het
herinvoeren van thans opgeschorte (sectorale) maatregelen is niet mogelijk
onder de huidige afspraken van het nucleaire akkoord. Daarbij moet worden
benadrukt dat de handelsstroom tussen de EU en Iran reeds beperkt is, dus
dat het effect van eventuele herinvoering van dergelijke sectorale maatregelen ook beperkt zou zijn. Ten slotte treffen sectorale sancties de gehele
bevolking van een land, terwijl gerichte sancties enkel de mensenrechtenschenders treffen.

3

Amnesty International, «Mass secret killings of political dissidents in 1988», onbekend, https://
www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2018/10/blood-soaked-secrets/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 8
Bent u bereid hier wel voor te pleiten?
Antwoord 8
Zie ook het antwoord op vraag 7. Het herinvoeren van handelssancties zou
vanwege de zeer beperkte handelsstroom tussen de EU en Iran in de praktijk
een weinig effectief drukmiddel zijn, maar mogelijk wel grote gevolgen
hebben voor de Iraanse bevolking en de nucleaire onderhandelingen met
Iran. Nederland beschouwt diplomatieke onderhandelingen nog steeds als de
meest effectieve manier om een Iraanse nucleair wapen te voorkomen.
Nederland staat wel in voortdurend contact met EU- en andere gelijkgezinde
partners over mogelijke aanvullende maatregelen, waaronder sancties, om de
druk op de Iraanse autoriteiten op te (blijven) voeren in respons op de
ernstige mensenrechtenschendingen in Iran.
Vraag 9
Waarom heeft Nederland nog geen eigenstandige actie genomen om de druk
op de Iraanse overheid op te voeren?
Antwoord 9
Nederland ziet grotere meerwaarde in het instellen van EU sancties vanwege
de grotere effectiviteit dan unilaterale sanctiemaatregelen. Daarnaast heeft
Nederland zich actief uitgesproken in EU- en VN-verband en was Nederland
mede-initiatiefnemer van de inmiddels drie aangenomen mensenrechtensanctiepakketten. Ook is met Nederlandse steun de onafhankelijke onderzoeksmissie van de VN Mensenrechtenraad naar mensenrechtenschendingen in Iran
tot stand gekomen. Bilateraal heeft Nederland herhaaldelijk in gesprekken
met Iraanse autoriteiten het geweld tegen vreedzame demonstranten
veroordeeld en Iran opgeroepen om de gewelddadige repressie te staken.
Vraag 10
Bent u het ermee eens dat alleen een veroordeling en een oproep tot een
«onpartijdig» onderzoeken naar de dood van Mahsa Amini niet veel indruk
maakt op Teheran?
Antwoord 10
Met Nederlandse steun is op 24 november 2022 met ruime meerderheid een
resolutie aangenomen in de VN Mensenrechtenraad, waarmee een onafhankelijke VN onderzoeksmissie is ingesteld naar alle mensenrechtenschendingen in Iran sinds de dood van Mahsa Amini op 13 september 2022. Deze
zogeheten «fact finding mission» van de VN Mensenrechtenraad is belangrijk
om ernstige mensenrechtenschendingen in Iran onafhankelijk te monitoren
en te onderzoeken. Dat is essentieel om straffeloosheid tegen te gaan en Iran
verantwoordelijk te blijven houden.
Vraag 11
Bent u het ermee eens dat een response in EU-verband op grootschalige
mensenrechtenschendingen vaak moeizaam en laat tot stand komt omdat
lidstaten van de EU verschillende belangenafwegingen maken, zoals het
geval was na de Russische inval in Oekraïne?
Antwoord 11
Nee. Ik zie grote eenheid binnen de EU voor wat betreft de sterke veroordeling van mensenrechtenschendingen in Iran. De Hoge Vertegenwoordiger
kwam al op 25 september 2022 – een week na de start van demonstraties in
Iran – met een sterke gezamenlijke verklaring namens de 27 EU Lidstaten. De
EU lidstaten waren het daarnaast snel eens over het niet alleen in woorden
veroordelen van mensenrechtenschendingen in Iran, maar ook het concreet
instellen van nieuwe EU mensenrechtensancties. Tijdens de eerstvolgende
Raad Buitenlandse Zaken sinds de dood van Mahsa Amini werd een eerste
mensenrechtensanctiepakket aangenomen. Sindsdien zijn bij de daaropvolgende Raden Buitenlandse Zaken in november en december 2022 nog twee
pakketten EU mensenrechtensancties aangenomen alsmede buitengewoon
kritische raadsconclusies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 12
Bent u het ermee eens dat Nederland zich daarom wel moet inzetten voor
een harde reactie in EU-verband, maar zich hier niet van afhankelijk zou
moeten maken, en bij grootschalige mensenrechtenschendingen parallel aan
een EU-reactie ook unilaterale stappen zou moeten nemen? Zo ja, hoe gaat u
dit doen?
Antwoord 12
Nee. Nederland heeft de mensenrechtenschendingen in Iran direct sterk
veroordeeld, zowel bilateraal (publiek en achter de schermen), als ook in
multilateraal verband. Zie ook het antwoord op vraag 9. Tegelijkertijd heeft
een gezamenlijke EU reactie en/of (sanctie)maatregelen wel degelijk meer
impact dan een nationale verklaring van Nederland alleen. Dat is juist de
kracht van het blok van 27 EU lidstaten.
Vraag 13
Kunt u een beeld schetsen van de huidige handelsstromen tussen Nederland
en Iran?
Antwoord 13
Ja. Zie beantwoording vraag 14 en 15.
Vraag 14 en 15
Welke producten/grondstoffen worden er momenteel geëxporteerd naar en
geïmporteerd uit Iran?
Welke bedragen zijn hierbij gemoeid?
Antwoord 14 en 15
Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is in 2021 voor 16 miljoen euro geïmporteerd uit Iran. Dit betrof voornamelijk voeding (groenten en
fruit), grondstoffen zoals metaalertsen en metaalafvallen, dierlijke en
plantaardige oliën en chemische producten. In dat zelfde jaar is voor
434 miljoen euro geëxporteerd naar Iran. Dit betroffen voornamelijk
medicinale en farmaceutische producten, machines en vervoersmaterieel,
diverse gefabriceerde goederen en voeding.
Vraag 16
Waarom heeft u naar aanleiding van de grootschalige mensenrechtenschendingen bovenstaande handelsstromen niet stopgezet?
Antwoord 16
Zie beantwoording van vraag 8.
Vraag 17
Welke afhankelijkheden hebben Nederland en andere Europese landen van
Iran?
Antwoord 17
Nederland is niet afhankelijk van Iran. Hetzelfde geldt, voor zover bij
Nederland bekend, voor andere Europese landen.
Vraag 18
Bent u al begonnen met deze afhankelijkheden af te bouwen zodat ze geen
rol kunnen spelen in besluitvorming over sancties jegens het Iraanse regime?
Zo ja, op welke manier en doet de Europese Commissie dit ook? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 18
Zoals gesteld onder 17 spelen afhankelijkheden geen rol in de besluitvorming
jegens Iran.
Vraag 19
Kunt u naar aanleiding van de Tweet van de premier van 21 november
waarin hij zegt dat de acties van het Iraanse regime niet onbestraft mogen
blijven, toelichten welke vervolgstappen het kabinet van plan is te zetten om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

te laten zien dat het grove geweld en de mensenrechtenschendingen
ontoelaatbaar zijn en om de demonstranten te steunen?
Antwoord 19
Zie het antwoord op vraag 9 en 10. Nederland staat daarnaast in voortdurend
contact met EU- en andere gelijkgezinde partners over mogelijke aanvullende
maatregelen, waaronder sancties, om de druk op de Iraanse autoriteiten op te
(blijven) voeren in respons op de ernstige mensenrechtenschendingen in Iran.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5