Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2255

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 december 2016
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij twee fiches,
die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Besluit deelname van de EU aan PRIMA (Kamerstuk 22 112,
nr. 2254)
Fiche: Mededeling ruimtestrategie voor Europa
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-22112-2255
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2255

1

Fiche: Mededeling Ruimtestrategie voor Europa
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling van de Commissie aan het Europees parlement, de Raad,
het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de
Regio’s: Ruimtestrategie voor Europa
b) Datum ontvangst Commissiedocument
26 oktober 2016
c) Nr. Commissiedocument
COM(2016) 705
d) EUR-Lex
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?qid=1477821653051&uri=COM:2016:705:FIN
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Raad voor Concurrentievermogen, configuratie Ruimtevaart
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Economische Zaken
2. Essentie voorstel
In de strategie wordt een sterk accent gelegd op de maatschappelijke,
economische en veiligheidsgerelateerde benutting van satellietdata, met
name van de Europese Copernicus- en Galileosatellieten voor respectievelijk aardobservatie en navigatie. Voorbeelden hiervan zijn het monitoren
van klimaatverandering en het verbeteren van grenscontroles en maritiem
toezicht. Een ander speerpunt betreft het bevorderen van een innovatieve
en concurrentiekrachtige Europese ruimtevaartsector. Verder gaat de
strategie in op het versterken van de Europese autonome toegang tot de
ruimte (via Europese draagraketten). Ook beschrijft de strategie dat er
sprake is van toenemende bedreigingen in de ruimte (ruimteschroot,
cyberdreigingen en ruimteweer). Als laatste is er aandacht voor de rol van
Europa als onderdeel van het mondiale speelveld alsmede het bevorderen
van internationale samenwerking. Ook wordt er kort ingegaan op de
relaties tussen de EU/Commissie en andere partijen. Hoewel niet expliciet
opgenomen in het voorstel, verliep de relatie tussen de Commissie en het
Europese Ruimtevaartagentschap (ESA) de afgelopen jaren moeizaam. Dit
leek vooral te maken te hebben met de veranderende (en grotere) rol van
de Commissie op het gebied van ruimtevaart. Deze relatie is inmiddels
sterk verbeterd.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
In november 2016 is een brief met de nota Ruimtevaartbeleid 2016 aan de
Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk 24 446, nr. 60). Deze brief bouwt
verder op de nota Ruimtevaartbeleid 2014–2020 (Kamerstuk 24 446, nr. 55)
die op 11 september 2014 naar de Tweede Kamer is verstuurd.
Samengevat zijn de doelstellingen voor het Nederlandse ruimtevaartbeleid zoals ook opgenomen in de bovengenoemde voortgangsbrief:
1. Het ondersteunen van hoogwaardig wetenschappelijk onderzoek op
het gebied van sterrenkunde, aardgericht ruimteonderzoek en
planeetonderzoek.
2. Het bijdragen aan de ontwikkeling van een gezonde ruimtevaartsector, inclusief verkoopbare producten en diensten die aan ruimtevaart
zijn gerelateerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2255

2

3.

4.

Het inzetten van satellietdata voor nieuwe toepassingen en diensten
die nuttig zijn in onze samenleving, alsmede voor bijdragen aan
ontwikkelingen elders, in het bijzonder in ontwikkelingslanden en
opkomende markten.
Het behouden en versterken van de ESA-vestiging te Noordwijk
(ESTEC), alsmede het verder intensiveren van de samenwerking
tussen ESTEC, de Nederlandse kennisinstellingen en het Nederlandse
bedrijfsleven.

b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Nederland verwelkomt de strategie en is positief over het gevolgde
consultatieproces. De genoemde elementen uit het voorstel sluiten aan bij
het nationale ruimtevaartbeleid en bij de inzet van Nederland in Europa.
Deze inzet heeft u als bijlage van de nota Ruimtevaartbeleid 2016
ontvangen (Kamerstuk 24 446, nr. 60). De in de consultatie genoemde
punten hebben een plek in de strategie.
Alle onderdelen uit de strategie acht Nederland van belang, dit geldt met
name voor het beter benutten van satellietdata ten behoeve van het
oplossen van maatschappelijke uitdagingen en inrichten van meer
efficiënte en effectieve (overheids)processen, alsmede een goede
samenwerking tussen de EU en ESA. Beide punten staan expliciet
genoemd in de strategie.
Tevens onderkent Nederland de behoefte aan kennisopbouw en beleidsontwikkeling inzake de defensie- veiligheidsaspecten van ruimtevaart,
waarbij de aandacht vooral uitgaat naar beeldopbouw (space situational
awareness), de invloed van zonneactiviteit op vitale infrastructuren en de
aansluiting bij het nationale cluster voor innovatieve satelliettoepassingen
ter ondersteuning van de nationale veiligheid.
Een aandachtpunt betreft de urgentie van de continuering van zowel het
Europese aardobservatieprogramma Copernicus, als van het satellietnavigatieprogramma Galileo. Hoewel dit onderwerp in de strategie aandacht
krijgt, zou dit naar mening van Nederland nog explicieter genoemd en
uitgewerkt mogen worden. Dit zowel vanwege de al gedane investeringen
in deze programma’s als ten behoeve van het garanderen van een
continue en betrouwbare datastroom. Dit laatste is vooral van belang in
het aantrekken van bedrijven die toepassingen op basis van deze data
willen ontwikkelen. Te denken valt hierbij aan de zogenaamde «value
adding»- bedrijven: bedrijven die de ruwe beschikbare data verrijken,
waardoor de toepassingsmogelijkheden van de data vergroot worden.
Nederland zal zich hiervoor in de Europese Unie inzetten.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Zowel vanuit de EU als de ESA-lidstaten en ESA zelf is er brede steun voor
de strategie en het voorafgaande consultatietraject. Voor zover bekend is
ook het Europees parlement positief over de strategie.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
Artikel 189 VWEU. Er is een gedeelde bevoegdheid van de Europese Unie
en de lidstaten. De uitoefening van bevoegdheid van de Europese Unie
belet de lidstaten niet om hun eigen bevoegdheid uit te oefenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2255

3

b) Subsidiariteit
Positief. Ruimtevaart is bij uitstek een Europese aangelegenheid, zeker
wanneer de concurrentie op dit gebied binnen het mondiale speelveld
wordt aangegaan. Dit heeft te maken met de lange termijn visie en
handelingen en de benodigde grote investeringen. Het Europese niveau is
het geëigende niveau voor deze ruimtevaartstrategie.
c) Proportionaliteit
Positief. De Commissie doet op de verschillende onderdelen verschillende
concrete voorstellen om de genoemde ambities te verwezenlijken. Dit zijn
veelal geen wettelijke voorstellen, al worden maatregelen voor een aantal
onderwerpen niet uitgesloten.
De voorstellen sluiten aan op de ambities en zijn proportioneel van aard,
voor zover op dit moment kan worden voorzien. In de implementatiefase
zullen deze voorstellen de gewone onderhandelingsstructuur doorlopen
met daarin ruimte voor inbreng van de lidstaten.
d) Financiële gevolgen
In de mededeling wordt geen concrete informatie gegeven over de
financiële gevolgen. Uitgangspunt is dat deze binnen het al gereserveerde
budget voor Europees ruimtevaartbeleid in het huidige Meerjarig
Financieel Kader vallen. Het gaat hierbij met name om het Copernicusprogramma (aardobservatie) en de Galileo en EGNOS programma’s
(navigatie), het Space Surveillance and Tracking programma en het
ruimtevaartonderdeel van Horizon 2020.
Nederland is van mening dat de benodigde EU-middelen gevonden
dienen te worden binnen de afgesproken financiële kaders van de
EU-begroting 2014–2020 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de jaarbegroting.
Er worden geen gevolgen verwacht voor de Nederlandse begroting.
e) Gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
Er is geen reden om aan te nemen dat er gevolgen zullen zijn voor
regeldruk en administratieve lasten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 22 112, nr. 2255

4