Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 135

Plan van Scholen

Nr. 52

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 mei 2015
Tijdens de Regeling van Werkzaamheden van 23 april 2015 (Handelingen II
2014/15, nr. 80, item 6) is verzocht om een brief naar aanleiding van de
uitzending van het televisieprogramma Zembla van 22 april 2015 over
leerlingen die geweigerd worden door scholen en noodgedwongen
thuiszitten. Met uw brief van 23 april 2015 zond u mij vervolgens de
vragen die de leden van de vaste commissie voor OCW graag in de brief
beantwoord zouden zien1. Met deze brief voldoe ik aan uw verzoek.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

1

kst-31135-52
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 135, nr. 52

1

Hieronder zijn per fractie de aanvullende vragen en antwoorden
opgenomen.
Vragen van de leden van de VVD-fractie
1. Wat is de stand van zaken betreffende de uitvoering van de motie van
de leden Straus en Ypma over afstandsonderwijs (Kamerstuk 31 135 nr.
45)?
Mijn voornaamste uitgangspunt is en blijft dat ieder kind recht heeft op
onderwijs. Daar hoort bij dat ieder kind in principe naar school gaat. In
uitzonderlijke situaties kan het gebeuren dat dit (tijdelijk) niet mogelijk is.
In die gevallen kan onderwijs thuis tijdelijk worden toegestaan als
daarnaast wordt ingezet op een traject gericht op het terugleiden naar
school. Ik deel dus de constatering in de motie van de leden Straus en
Ypma2 dat thuisonderwijs in alle gevallen een uitzondering moet zijn op
de situatie waarin leerlingen naar school gaan. In het notaoverleg van
29 september 2014 over de beleidsreactie op het Onderwijsraadadvies
inzake artikel 23 Grondwet bleek een brede Kamermeerderheid voor het
mogelijk maken van maatwerk voor kinderen, wanneer onderwijs op een
school (tijdelijk of gedeeltelijk) niet wenselijk of mogelijk is.
Op dit moment vindt een inventarisatie plaats onder welke voorwaarden
en voor welke leerlingen onderwijs op een andere locatie dan de school
verder mogelijk gemaakt kan worden. Op basis van deze inventarisatie
werk ik een aantal scenario’s uit waarover ik u voor de zomer informeer.
Naar aanleiding van het gesprek dat ik hierover met uw Kamer zal voeren,
zal ik komen tot een definitieve regeling voor onderwijs op een andere
locatie dan de school. De uitvoering van de motie van de leden Straus en
Ypma over afstandsonderwijs3 en de motie van het lid Ypma over
kinderen die niet fulltime op school onderwijs kunnen volgen4 zal ik hierin
meenemen.
2. Hoe verhouden zich de uitspraken van de Staatssecretaris in de
uitzending van Zembla met (de uitvoering van) deze motie?
Mijn reactie in Zembla is in lijn met de geschetste ontwikkelingen in het
antwoord op vraag 1. Zie ook mijn brief over de inventarisatie van
onderwijs op een andere locatie dan de school van 27 oktober 2014.5
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
1. Hoe heeft u uitvoering gegeven aan de motie van het lid Ypma over
kinderen die niet fulltime op school onderwijs kunnen volgen
(Kamerstuk 34 000-VIII-35) d.d. 6 november 2014?
Zie het antwoord op vraag 1 en 2 van de VVD.
2.
3.

Welke informatie verstrekt u aan scholen en ouders over
maatwerkoplossingen?
Welke informatie verstrekt u aan scholen en ouders over een
verdeling van het budget tussen scholen en maatwerkoplossingen
buiten school?

2

Kamerstuk 31 135 nr. 45
Kamerstuk 31 135 nr. 45
4
Kamerstuk 34 000-VIII, nr. 35
5
Kamerstuk 31 135, nr. 49
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 135, nr. 52

2

In februari 2015 is op www.passendonderwijs.nl een handreiking
beschikbaar gesteld: «Alle leerlingen een plek: mogelijkheden voor
maatwerk». Daarin worden de verschillende mogelijkheden voor
maatwerk beschreven die het huidige stelsel reeds biedt. Ook wordt
daarin kort ingegaan op de mogelijkheden die er voor scholen zijn om met
onderwijsbekostiging elders een deel van het onderwijsprogramma in te
kopen.
4. Aan welke minimale kwaliteitsstandaard moeten particuliere initiatieven voldoen, zodat er meer maatwerkoplossingen mogelijk zijn voor
deze kinderen (bijvoorbeeld bekwaamheid leerkrachten en
inspectietoezicht)?
In mijn reactie op de inventarisatie naar onderwijs op een andere locatie
dan de school zal ook deze vraag worden betrokken.
5. Bent u bereid een experiment te starten zodat kleinschalige initiatieven
een kans krijgen om (mits ze voldoen aan inspectietoezicht en
minimale kwaliteitseisen ten aanzien van bekwaamheid) af te wijken
van de stichtingsnorm?
Naar aanleiding van mijn brief over onderwijs op een andere locatie dan
de school en de mogelijkheden die ik daarbij zie, ga ik graag met uw
Kamer in gesprek.
6. Hoe kunt u ervoor zorgen dat het oordeel van ouders serieus wordt
meegewogen in de oplossing die het samenwerkingsverband bedenkt?
In het stelsel passend onderwijs is geborgd dat de voorkeur van ouders
wordt meegewogen bij het realiseren van een passend onderwijsaanbod.
Een belangrijk deel hiervan is dat ouders hun kind kunnen aanmelden bij
de school van hun voorkeur. De school heeft hierbij de verantwoordelijkheid om na overleg met de ouders de ondersteuningsbehoefte van de
leerling vast te stellen.
Daarnaast is de positie van ouders in passend onderwijs geborgd op
collectief niveau. Ouders (en leerlingen en onderwijspersoneel) hebben
via de ondersteuningsplanraad inspraak op het ondersteuningsplan van
het samenwerkingsverband, waarin de invulling van ondersteuningsvoorzieningen in de regio opgenomen is.
7. Waar kunnen ouders aankloppen als ze zich onvoldoende gehoord
voelen of de oplossing niet in het belang vinden van hun kind? Hoe
voorkomen we ingewikkelde juridische gevechten en kan er meer
vanuit het belang van het kind worden gedacht?
Ouders die te maken hebben met een plaatsingsprobleem van hun kind,
kunnen een beroep doen op de onderwijsconsulenten. De inzet van een
onderwijsconsulent is (kosteloos) beschikbaar om te bemiddelen en te
ondersteunen bij de plaatsing op een school, in overleg met alle betrokkenen. Een overzicht van formele en informele oplossingsrichtingen is ook
gegeven op www.geschillenpassendonderwijs.nl. Op www.passendonderwijs.nl is een factsheet beschikbaar gesteld waarin staat welke acties
ouders en school kunnen doorlopen als het niet (meteen) lukt om een
passende plek te realiseren.
Zie verder het antwoord op vraag 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 135, nr. 52

3

8. Kunt u toelichten hoe het mogelijk is dat kinderen met een IQ van 130
op een school terecht komen voor kinderen met een maximaal IQ van
90?
Niet alleen het IQ van de leerling is leidend bij de bepaling van een
passende onderwijsplek voor een leerling. Ook de behoefte aan ondersteuning van de leerling bij het doorlopen van het onderwijsprogramma is
hierbij van belang. Vanuit die behoefte kan het zo zijn dat de leerling beter
af is op het (v)so waar de meest passende ondersteuning wordt geboden.
De school voor (v)so heeft hierbij wel de opdracht om de leerling een
onderwijsprogramma te bieden dat past bij het intelligentie- en ontwikkelingsniveau van de leerling.
9. Kan er in plaats van de leerplicht ook een leerrecht komen?
Alle kinderen en jongeren hebben in Nederland recht op onderwijs. De
Leerplichtwet 1969 waarborgt dat een leerling ook gebruik maakt van dat
recht, tenzij ouders een beroep doen op een van de vrijstellingsgronden in
deze wet. Mocht het ondanks dat algemeen geldende recht op onderwijs,
niet goed lukken om een passende plek voor een kind te vinden, dan zijn
er verschillende wegen voor ouders om alsnog onderwijs voor hun kind te
realiseren. Denk aan de inzet van onderwijsconsulenten en de geschillencommissie passend onderwijs.
10. Hoe is het mogelijk dat het aantal kinderen met een vrijstelling
leerplicht zo enorm is gestegen? Wat is uw ambitie, binnen hoeveel
jaar zou dit gehalveerd moeten zijn?
De afgelopen jaren is het aantal kinderen met een vrijstelling van
inschrijving inderdaad toegenomen. De redenen om een beroep te doen
op vrijstellingen zijn divers. In de Leerplichtwet 1969 is vastgelegd dat het
in bepaalde gevallen acceptabel is dat vrijstelling wordt gegeven van de
verplichting tot inschrijving. Daarbij dient opgemerkt te worden dat
(alleen) ouders een beroep kunnen doen op een vrijstelling voor hun kind
en dat de Leerplichtwet 1969 voorwaarden stelt aan het toekennen van de
vrijstelling. Als aan deze voorwaarden is voldaan, geschiedt de
toekenning van rechtswege.
Een vrijstelling op grond van medische of psychische ongeschiktheid
(Leerplichtwet 1969, artikel 5, onder a) zal voor sommige kinderen de
beste oplossing zijn. Ik wil ouders deze mogelijkheid niet ontnemen. Voor
deze kinderen past geen kwantitatieve doelstelling voor het terugdringen
van aantal vrijstellingen. Echter: deze vrijstelling is enkel bedoeld voor
kinderen die helemaal niet naar school kunnen. Mogelijk is er ook een
aantal kinderen dat wel mogelijkheden heeft om (gedeeltelijk) naar school
te gaan, bijvoorbeeld nu onderwijs niet meer geldt als voorliggende
voorziening op zorg. Ik zet mij er voor in dat voor deze kinderen passend
onderwijs kan worden gerealiseerd.
Naar aanleiding van de inventarisatie naar onderwijs op een andere
locatie kom ik met beleidsscenario’s voor situaties waarin het voor
jongeren mogelijk is om onderwijs op een andere locatie dan de school te
krijgen. Dit kan ertoe leiden dat jongeren die nu een vrijstelling van de
leerplicht hebben, die in de toekomst niet meer aanvragen.
Vragen van de leden van de SP-fractie
1. Wat is uw reactie op de uitzending van Zembla?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 135, nr. 52

4

De uitzending van Zembla schonk aandacht aan leerlingen die nog op
zoek zijn naar een passende plek. Een aantal van deze leerlingen is ook bij
het ministerie onder de aandacht gebracht. Vaak gaat het hierbij om
leerlingen bij wie er sprake is van een complexe ondersteuningsvraag.
Ik vind het niet wenselijk dat leerlingen thuis zitten zonder uitzicht op
plaatsing, of dat er geen passend aanbod wordt gedaan. Samenwerkingsverbanden zijn verantwoordelijk voor het bieden van een dekkend aanbod
aan ondersteuningsvoorzieningen in de regio en de inspectie ziet hierop
toe. In bijzondere gevallen kan het tijdelijk volgen van onderwijs in de
thuissituatie aan de orde zijn, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een
leerling met een complexe ondersteuningsvraag die wordt voorbereid op
het (opnieuw) instromen in het onderwijs. Deze toeleiding van de leerling
naar school geschiedt in overleg met ouders en onder verantwoordelijkheid van de school waar de leerling is ingeschreven.
2. Kunt u een overzicht geven van het specifieke aantal thuiszitters (ook
per regio). Hoe is het getal 8000 – zoals in de uitzending genoemd door
het Ministerie van OCW – precies opgebouwd?
Ik gaf u bij de leerplichtbrief 2015 de meest recente gegevens over
thuiszittende jongeren.6 Aan het eind van het schooljaar waren er in totaal
7798 thuiszittende jongeren. Daarvan waren er 6714 absoluut verzuimers
(leer- en kwalificatieplichtigen die niet bij een onderwijsinstelling
ingeschreven waren) en 1084 thuiszitters (op een onderwijsinstelling
ingeschreven leer- en kwalificatieplichtigen die langer dan 4 weken
ongeoorloofd afwezig waren).
In de benchmark van Ingrado die op 19 maart gelanceerd is, zijn de
gegevens per gemeente beschikbaar.7
3. Wat is de stand van zaken inzake de «Miep Ziek» contracten (aantallen,
specifieke criteria om hiervoor in aanmerking te komen, aantal
aanvragen/lengte wachtlijst) en wat is de stand van zaken van de 49
contracten uit 2013?
Voor meer informatie over de invulling van maatwerkconstructies verwijs
ik graag naar de antwoorden die ik op vragen van de SP-fractie op 3 juli
2013 naar de Kamer gezonden heb over de invulling van bijzondere
maatwerkconstructies.8 Sindsdien zijn er voor ongeveer 15 leerlingen
door school en ouders afspraken gemaakt in de vorm van een maatwerkconstructie, van een wachtlijst is daarbij geen sprake. Het huidige totaal
aantal maatwerkconstructies is ongeveer 55. Bij mijn beleidsreactie op de
inventarisatie naar onderwijs op een andere locatie dan de school worden
ook deze constructies betrokken.
4. Wat is het aantal ontheffingen van de gehele of de gedeeltelijke
leerplicht?
In het schooljaar 2013–2014 waren er in totaal bijna 13.000 leerlingen met
een vrijstelling:
– vrijstelling op grond van medische of psychische ongeschiktheid: 4.444
kinderen.
– vrijstelling op grond van richtingsbezwaren: 575 kinderen.
– vrijstelling op grond van onderwijs in het buitenland: 7.933 kinderen.

6

Kamerstuk 26 695, nr. 100
www.vsvkompas.nl
8
Aanhangsel Handelingen II 2012/13, nr. 2750
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 135, nr. 52

5

Er zijn geen gegevens beschikbaar over het aantal leerlingen met een
vrijstelling van het geregeld schoolbezoek (artikel 11 van de Leerplichtwet
1969). Deze gegevens worden niet uitgevraagd bij de gemeenten.
5. Kunt u een overzicht geven van het aantal OPDC’s sinds maart 2015
door DUO geregistreerd en het aantal OPDC’s of vergelijkbare
tussenvoorzieningen (regulier onderwijs voor zorgleerlingen) die met
sluiting worden bedreigd?
Bij DUO zijn inmiddels 18 opdc’s geregistreerd. Hiermee is het overzicht
nog niet compleet. Naar verwachting is er na de zomer een compleet
overzicht, aangezien het vanaf 1 augustus verplicht wordt om leerlingen te
registreren die onderwijs volgen op een opdc. Onbekend is of en hoeveel
opdc’s met sluiting worden bedreigd. Wel is in een aantal gevallen
gebleken dat de nieuwe samenwerkingsverbanden het voorzieningenaanbod in hun regio, waaronder een eventueel opdc, tegen het licht
houden. Dit kan ertoe leiden dat besloten wordt het opdc in de toekomst
anders in te richten.
6. De leden van de SP-fractie vragen u een toelichting te geven op uw
uitspraak in de uitzending van Zembla dat: «de regeling thuisonderwijs
ook voor autistische kinderen zou kunnen gelden».
Het doel van passend onderwijs is om alle leerlingen met een extra
ondersteuningsbehoefte een passende plek op school te bieden. Er
kunnen zwaarwegende redenen zijn om een leerling met ernstige
medische of psychische problematiek tijdelijk geen onderwijs op school te
laten volgen. Daarvoor zijn al mogelijkheden binnen de huidige wet- en
regelgeving. De Leerplichtwet biedt immers ruimte aan de leerplichtambtenaar om op grond van artikel 11 van de Leerplichtwet 1969 een tijdelijke
vrijstelling te verlenen van de verplichting tot geregeld schoolbezoek. Een
leerling blijft dan wel ingeschreven op een school. Deze school blijft dus
ook verantwoordelijk voor het onderwijs aan die leerling. In overleg met
de leerplichtambtenaar en onder verantwoordelijkheid van de school kan
dan bekeken worden of de leerling tijdelijk onderwijs thuis kan volgen,
waarbij het doel volledige terugkeer naar school is.
7. Krijgen autistische kinderen een recht op thuisonderwijs?
Nee. Het is wenselijk dat er waar mogelijk een passend aanbod op een
reguliere of speciale school wordt gedaan. Dit geldt voor alle leerlingen,
ongeacht de extra ondersteuningsbehoefte of beperking die zij eventueel
hebben. Zie verder het antwoord op vraag 6.
8. Acht u het niet wenselijker dat er speciale scholen (tussenvoorzieningen, OPDC’s) in stand worden gehouden, zodat deze kinderen gewoon
naar een reguliere school kunnen?
Het samenwerkingsverband is verantwoordelijk voor een dekkend
ondersteuningsaanbod. Mocht een regio niet kiezen voor een opdc, dan
moet op een andere manier invulling worden gegeven aan een passend
aanbod voor leerlingen. Zie ook mijn antwoord op vragen van het lid
Siderius inzake de sluiting van speciale school ’t Nyrees in Almelo.9
9. Wat is in uw ogen de verhouding tussen het recht op thuisonderwijs
voor autistische kinderen en de sluiting van tussenvoorzieningen?

9

Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 2045

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 135, nr. 52

6

Het is van belang dat een samenwerkingsverband een geheel aan
voorzieningen organiseert dat aansluit bij de behoefte van leerlingen in de
regio. Hoe het samenwerkingsverband hieraan invulling geeft, is aan de
schoolbesturen in het gebied. Ouders, onderwijspersoneel en leerlingen
hebben via de ondersteuningsplanraad inspraak op dit beleid. Zie verder
het antwoord op vraag 7 en 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 135, nr. 52

7