Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3064
Vragen van het lid Romke deJong (D66) aan de Minister van Economische
Zaken en Klimaat over het bericht «Bedrijven doen te weinig aan
maatschappelijk verantwoord ondernemen» (ingezonden 30 maart 2022).
Antwoord van Minister Adriaansens (Economische Zaken en Klimaat), mede
namens de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(ontvangen 9 juni 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2021–2022, nr. 2433
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «Bedrijven doen te weinig aan
maatschappelijk verantwoord ondernemen»?1
Antwoord
Ja.
Vraag 2, 4 en 5
Hoe gaat u, aangezien meer dan een kwart van de Nederlandse ondernemers
vindt dat het eigen bedrijf te weinig doet aan maatschappelijk verantwoord
ondernemen (MVO), deze bedrijven helpen om hier toch een eerste stap in te
zetten?
Wat gaat u doen om maatschappelijk verantwoord ondernemen nog beter op
de kaart te zetten en onder de aandacht van ondernemers te brengen?
Wat gaat u doen om de drempel voor maatschappelijk verantwoord
ondernemen te verlagen en ondernemers bewust te maken van concrete
stappen die zij kunnen zetten om ook daadwerkelijk te beginnen met
maatschappelijk verantwoord ondernemen?
Antwoord vraag 2, 4 en 5
Het kabinet wil dat alle Nederlandse bedrijven die zakendoen in zowel
binnen- als buitenland, dit verantwoord doen. De overheid voert hiervoor
zowel een nationaal (MVO) als internationaal (IMVO) beleid. Een eerste stap is
er voor zorgen dat ondernemers bekend zijn met MVO op zowel nationaal als
1

ah-tk-20212022-3064
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

BNR Nieuwsradio, 29 maart 2022 (https://www.bnr.nl/nieuws/ondernemen/10471550/bedrijvendoen-te-weinig-aan-maatschappelijk-verantwoord-ondernemen#:~:text=%27Bedrijven%20doen
%20te%20weinig%20aan%20maatschappelijk%20verantwoord%20ondernemen%27,-BNR%
20Webredactie%20Vandaag&text=Meer%20dan%20een%20kwart%20van,onder%20meer%20dan
%20500%20ondernemers.)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

internationaal vlak. Voor laagdrempelige informatie over hoe bedrijven
kunnen beginnen met (I)MVO, kunnen ondernemingen momenteel terecht bij
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), en bij MVO Nederland,
een bedrijfsorganisatie en belangenbehartiger van duurzaam ondernemen die
met steun van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat is opgezet.
Deze organisaties bieden, naast informatie, praktische handvaten voor
bedrijven om bijvoorbeeld op een efficiënte wijze risico’s in waardeketens in
kaart te brengen.
Nationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO)
Het kabinet stimuleert maatschappelijk verantwoord ondernemen ook op
andere manieren dan via informatievoorziening. Zo zet het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat (EZK) zich actief in voor de verduurzaming
van het Nederlandse bedrijfsleven, en heeft het ministerie dit jaar via de
SDE++-regeling bij RVO 13 miljard euro beschikbaar gemaakt voor ondernemingen die hernieuwbare (duurzame) energie produceren en/of CO2verminderende technieken toepassen. EZK maakt verder maatwerkafspraken
met de industrie om de uitstoot van de industriële sector te verminderen en
verantwoord ondernemen te stimuleren.
Via het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie worden daarnaast
bedrijven ondersteund bij het ontwikkelen van circulaire bedrijfsmodellen,2
bijvoorbeeld door het Versnellingshuis Nederland Circulair!, Circulair Inkopen
en circulair ontwerpen. Het Versnellingshuis Nederland Circulair!3 is een
samenwerkingsverband, opgericht in het kader van het Uitvoeringsprogramma Circulaire Economie. In dit samenwerkingsverband worden
ondernemers actief geholpen met hun vragen rond circulariteit. Dat kunnen
vragen zijn over financiering, kennis, netwerkpartners of wet- en regelgeving.
Ook worden ondernemers in de Week van de Circulaire Economie4 geïnspireerd met dit jaar meer dan 250 evenementen in heel Nederland, en heeft het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in 2022 voor het derde jaar de
subsidieregeling circulaire ketenprojecten5 geopend die mkb’ers helpt om in
ketens hun dienst of product circulair te maken, naast een verscheidenheid
aan andere regelingen.
Ook stimuleert het kabinet transparante rapportage door bedrijven over hun
MVO-beleid. Sinds 2004 stelt de overheid hiervoor de Transparantiebenchmark op.6 Deze benchmark wordt eens in de twee jaar opgesteld, en is een
onderzoek naar de transparantie van de MVO-verslaglegging onder de circa
500 grootste Nederlandse bedrijven. Hierdoor leren deelnemers over de
criteria voor maatschappelijke verslaggeving en krijgen zij inzicht in verbetermogelijkheden en hoe zij scoren in vergelijking met andere ondernemingen.
Ook wordt elk jaar de Kristalprijs uitgereikt aan het bedrijf dat het meest
transparant rapporteert over MVO. Bedrijven die hoog scoren in de Transparantiebenchmark zijn relatief goed voorbereid op de Corporate Sustainability
Reporting Directive (CSRD), een Europees wetsvoorstel dat een groep
bedrijven verplicht om te rapporteren over hun duurzaamheidsinspanningen.
Naast het bestaande beleid zullen (I)MVO-standaarden worden toegepast op
het bedrijfsleveninstrumentarium van EZK, waaronder subsidie-instrumenten.
Zo worden bedrijven geïnformeerd over risico’s voor mens en milieu
wanneer zij een subsidie ontvangen voor de inkoop van zonnepanelen of een
innovatietraject, en geadviseerd en gestimuleerd om op een verantwoorde
manier met deze risico’s om te gaan door ze in kaart te brengen, te mitigeren
en zo nodig waardeketens te verleggen en/of toegang tot herstel te bieden.
Op deze manier leren bedrijven hoe zij verantwoord kunnen ondernemen in
hun sector. Zoals toegezegd aan de Kamer loopt hiervoor tot eind 2022 bij
EZK een pilot.7 De informatie hieruit zal gebruikt worden om de komende

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/09/30/uitvoeringsprogrammacirculaire-economie-2021–2023
3
https://versnellingshuisce.nl/
4
https://deweekvandecirculaireeconomie.nl/
5
https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/circulaire-ketenprojecten
6
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, De Transparantiebenchmark, www.transparantiebenchmark.nl
7
Zie Kamerbrief «Toepassing IMVO op EZK-bedrijfsleveninstrumentarium», juni 2021,
Kamerstuk 26 485, nr. 371.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

jaren (I)MVO proportioneel te integreren in het gehele bedrijfsleveninstrumentarium.
Internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO)
Op het gebied van IMVO voert het kabinet sinds 2013 een actief beleid gericht
op het bevorderen van de toepassing van de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen door Nederlandse bedrijven. Na evaluatie van dit
beleid in 2020 is geconcludeerd dat een doordachte mix van verplichtende en
vrijwillige maatregelen nodig is, ook wel het 5V-model genoemd.8 Het
kernelement van dit beleid is IMVO-wetgeving. Zoals opgenomen in het
Coalitieakkoord, bevordert Nederland IMVO-wetgeving in de EU en voert
nationale IMVO-wetgeving in die rekening houdt met een gelijk speelveld met
de omringende landen en implementatie van mogelijke EU-regelgeving.
Binnen deze beleidsmatige aanpak speelt ondersteuning en voorlichting voor
bedrijven die IMVO moeten of willen toepassen een belangrijke rol. Onderdeel van het IMVO-beleid is daarom ook het oprichten van een IMVOsteunpunt. Het steunpunt vervult een spilfunctie («one stop shop») in het
IMVO-beleid. Via het steunpunt moeten bedrijven worden voorgelicht over,
en ondersteund worden bij, het toepassen van gepaste zorgvuldigheid. Het
steunpunt moet bovendien versnippering van dienstverlening voorkomen en
helpen de regeldruk voor bedrijven te beperken. Ook valt het bevorderen van
sectorale samenwerking, het verstrekken van financiële prikkels en het stellen
van voorwaarden aan overheidssteun binnen deze aanpak. Deze maatregelen
kunnen bedrijven, ook wanneer ze niet onder IMVO-wetgeving vallen,
stimuleren tot verantwoord ondernemen en hen daarin ondersteunen.
Vraag 3
Herkent u het beeld dat in het artikel wordt geschetst, namelijk dat een deel
van de ondernemers de term maatschappelijk verantwoord ondernemen wel
kent maar niet weet hoe ze dit toe kunnen passen op hun eigen bedrijf?
Antwoord 3
In het aangehaalde artikel en bijbehorende onderzoek worden inclusieve en
eerlijke ketens, klimaatneutraliteit en circulair ondernemen benoemd als
hoofdonderwerpen. Rond klimaatneutraliteit en circulair ondernemen is een
gebrek aan kennis niet eenduidig. Volgens een onderzoek van ABN Amro uit
2018 was ruim de helft van de 349 ondervraagde Nederlandse bedrijven
actief bezig met verduurzaming van hun bedrijfsmodel, maar gaf een deel
van deze bedrijven aan tijd en kennis te missen.9 Het Klimaatakkoord, de
coronacrisis en de recent hoge prijzen en onzekerheden rond de leveranties
van grondstoffen hebben verduurzaming echter verder bij bedrijven op de
kaart gezet, met een groei van kennis en inspanning tot gevolg.10 De
overheid zet zich actief in voor het verder verspreiden van kennis en
middelen om Nederlandse bedrijven te helpen verduurzamen op de
hierboven vermelde wijze.
Rond inclusieve en eerlijke ketens is uit het onderzoek IMVO maatregelen in
bedrijfsperspectief 11, dat mede aan de basis ligt van de evaluatie van het
IMVO-beleid, gebleken dat 65% van de ondervraagde bedrijfsbestuurders
aangeeft bekend zijn met de internationale raamwerken op het gebied van
IMVO (de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen en de UN
Guiding Principles on Business and Human Rights). Terwijl 65% van de
bedrijven zegt bekend te zijn met de richtlijnen, claimt een veel lager
percentage de OESO-richtlijnen en de UNGP’s grotendeels of volledig
geïmplementeerd te hebben.
Vraag 6
Hoe gaat u de CO2-footprint van bedrijven inzichtelijk maken?

8

Zie beleidsnota «Van voorlichten tot verplichten. Een nieuwe impuls voor internationaal
maatschappelijk verantwoord ondernemerschap», oktober 2020, Kamerstuk 26 485, nr. 337
Banken.nl, Nederlandse bedrijven willen verduurzamen, maar tijd en kennis ontbreken vaak,
2018.
10
ING, Grote bedrijven investeren volop in duurzame herstart uit coronacrisis, 2021.
11
The Terrace. (2019, 4 november). Onderzoek Visie Bedrijfsleven
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 6
Voor het tegengaan van klimaatverandering is niet alleen de uitstoot van
bedrijven binnen onze landsgrenzen van belang. Ook de CO2-uitstoot die in
het buitenland plaatsvindt, omdat wij goederen inkopen voor consumptie of
doorverkoop, is relevant. Het kabinet hecht daarom ook aan het reduceren
van deze keten-emissies (zogeheten «scope 3»-emissies die eveneens
onderdeel uitmaken van de CO2-voetafdruk). Er is een opdracht verleend aan
het RIVM en CBS om CO2-voetafdrukken in beeld te brengen. Daarnaast
wordt door EZK en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat gewerkt
aan een methodiek om ketenemissies inzichtelijk te maken.
Verder staat het kabinet positief tegenover de aandacht voor klimaat in het
voorstel van de Europese Commissie voor de Richtlijn gepaste zorgvuldigheidsverplichting voor ondernemingen, waarbij het kabinet er eveneens
voorstander van is dat de zogenaamde «scope 3-emissies» binnen de
waardeketens onder de reikwijdte van de richtlijn vallen (Kamerstuk 22 112,
nr. 3393). De Nederlandse overheid verleent op dit gebied ook formeel steun
aan het Carbon Disclosure Project (CDP), dat bedrijven stimuleert openbaar te
rapporteren over hun impact op milieu, en moedigt bedrijven aan zich aan te
sluiten bij initiatieven als het Science-Based Targets Initiative(SBTI). Verder
steunt het kabinet de World Benchmarking Alliance in het formuleren van
wereldwijde benchmarkswaaraan prestaties van bedrijven kunnen worden
afgemeten (Kamerstuk 32 813, nr. 940), Tot slot heeft Nederland recent zijn
steun uitgesproken voor de totstandkoming van de CSRD in de Raad voor
Concurrentievermogen, ten behoeve waarvan de Kamer onlangs een brief
heeft ontvangen met de Nederlandse inzet.12 In de CSRD is o.a. opgenomen
dat bedrijven bij het opstellen van de rapportage dienen te beschrijven hoe
de onderneming aansluit bij de transitie naar een duurzame economie en bij
de klimaateisen van het Verdrag van Parijs.
Vraag 7
Hoe gaat u, gezien de situatie in Oekraïne, ondernemers extra motiveren om
duurzamer te ondernemen en daarmee minder afhankelijk te zijn van gas en
hun bestaanszekerheid te bevorderen?
Antwoord 7
De situatie in de Oekraïne maakt door de hoge energieprijzen en de zorgen
om de gasvoorraden nogmaals duidelijk dat Europa te sterk afhankelijk is van
de import van fossiele energiedragers. Het benadrukt dan ook de noodzaak
om de klimaat- en energietransitie te versnellen. Door maximaal in te zetten
op energiebesparing, onze productie van duurzame energie sneller op te
schalen en uit meer verschillende landen energie te importeren, zorgen we
ervoor dat de Europese Unie en Nederland zo snel mogelijk minder afhankelijk zijn van Rusland. De focus voor bedrijven ligt naast CO2-reductie ook op
gasreductie. Hiermee wordt de verduurzaming in Nederland aangejaagd.
Anderzijds kunnen de hoge energieprijzen de mogelijkheden van bedrijven
om in verduurzaming te investeren beperken. Daarom is het goed dat het
kabinet een breed pakket aan instrumenten ter stimulering van de verduurzaming ter beschikking stelt, waar ook bedrijven gebruik van kunnen maken. Zo
zijn onder meer middels de SDE++ en het Klimaatfonds miljarden voor
verduurzaming beschikbaar.
Vraag 8
Deelt u de mening van één op de vijf ondervraagde ondernemers, dat
bedrijven zonder MVO-doelstellingen over vijf jaar niet meer bestaan?
Antwoord 8
Het is de ambitie van het kabinet dat alle bedrijven verantwoord ondernemen
en meegaan in de grote transities van deze tijd, zoals de overgang naar een
klimaatneutrale en circulaire economie Consumenten en investeerders
verwachten in toenemende mate hetzelfde. Het aantal bedrijven zonder
MVO-doelstellingen zal de komende 5 jaar dan ook afnemen. De in het
Coalitieakkoord aangekondigde IMVO-wetgeving zal dit proces verder
versnellen. De afgelopen jaren hebben wel laten zien dat de transitie naar
12

Kamerbrief «Raad voor Concurrentievermogen», februari 2022, Kamerstuk 21 501–30, nr. 552.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

verantwoord ondernemen enige tijd kost, waarbij sommige bedrijven
langzamer bewegen dan anderen. Niet iedereen kan in hetzelfde tempo mee.
Om deze reden staat de overheid klaar om ondernemers in deze transities te
ondersteunen. Of alle bedrijven binnen 5 jaar MVO-doelstellingen zullen
hebben, is zodoende echter lastig te zeggen.
Vraag 9
In welke mate is de bestaanszekerheid en toekomstbestendigheid van
Nederlandse bedrijven volgens u verbonden aan de mate waarin zij maatschappelijk verantwoord ondernemen?
Antwoord 9
Bedrijven kunnen in hun bestaanszekerheid en toekomstbestendigheid
worden geraakt indien zij niet handelen in lijn met de Nederlandse klimaatdoelen. Dit kan van ondernemingen die momenteel nog niet op weg zijn met
het opstellen of behalen van hun klimaatdoelen additionele investeringen
vragen. Zoals aangegeven is hiervoor o.a. via de RVO ondersteuning
beschikbaar.
IMVO biedt daarnaast bedrijven kansen. Verschillende onderzoeken vinden
een positieve correlatie tussen bedrijven die aandacht schenken aan de
belangen van hun stakeholders en duurzaamheidsrisico’s en -kansen, en hun
financiële prestaties. Deze positieve financiële prestaties kunnen onder andere
voortvloeien uit verbeterde operationele efficiëntie, kostenbesparing door
bijvoorbeeld te besparen op het gebruik van grondstoffen, reputatiewinst,
hogere aantrekkingskracht op talent, meer innovatie en first-mover voordelen
op de wereldmarkt. Niet al deze voordelen zijn direct zichtbaar: veel worden
pas zichtbaar op de (middel)lange termijn. Vele Nederlandse bedrijven zien
gelukkig reeds het belang van (I)MVO voor hun onderneming. Hiermee wordt
positieve impact gecreëerd voor mens en milieu en bouwen bedrijven aan
veerkrachtige waardeketens.
Vraag 10
Welke acties gaat u ondernemen om de bestaanszekerheid van bedrijven met
het oog op maatschappelijk verantwoord ondernemen te bevorderen?
Antwoord 10
Met het nationale en internationale MVO beleid, zoals vermeld onder het
antwoord bij vraag 2, 4 en 5, worden MVO en IMVO door het Nederlandse
bedrijfsleven bevorderd. Hiermee worden ook de toekomstbestendigheid en
bestaanszekerheid van bedrijven met het oog op maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen gestimuleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5