4
Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus
Aan de orde is het debat over de ontwikkelingen rondom
de verspreiding van het coronavirus.
De voorzitter:
Ik was vergeten iedereen van harte welkom te heten, de
Kamerleden, de minister voor Medische Zorg, de mensen
op de publieke tribune, maar ook de mensen die op een
andere manier dit debat volgen. Dit debat gaat over de
ontwikkelingen rondom de verspreiding van het coronavirus. Ik geef de heer Hijink als eerste spreker het woord. Hij
spreekt namens de SP-fractie. De spreektijd is zes minuten.

De heer Hijink (SP):
Voorzitter. Minimaal 38 mensen in ons land zijn inmiddels
besmet met het coronavirus. Wereldwijd hebben wij het
over meer dan 90.000 mensen, waarvan er helaas 3.200,
en waarschijnlijk wel meer, aan het virus zijn overleden. Bij
de bestrijding van het virus moeten wij wat de SP betreft
nuchter kijken naar wat effectief is. Wij nemen geen extreme
maatregelen als het niet nodig is, omdat het gewone leven
zo veel mogelijk door moet gaan. Maar tegelijkertijd moeten
wij ook klaarstaan om wél ingrijpende maatregelen te
nemen, juist als het nodig is, om verdere verspreiding van
het virus te voorkomen.
Wij kunnen in ons land bij dit soort uitbraken rekenen op
de kennis, de expertise en de voorgestelde aanpak van
zowel het RIVM als de GGD. Dankzij de inzet van onze
huisartsen en het personeel in ziekenhuizen wordt alles op
alles gezet om patiënten de best mogelijke zorg te geven,
ook al is de druk, zeker op de huisartsen, enorm toegenomen.
De SP heeft heel veel vragen. Zo luiden de huisartsen de
noodklok doordat de basiszorg in gevaar komt door de extra
drukte als gevolg van het coronavirus. Er is gebrek aan
beschermende middelen, bijvoorbeeld mondkapjes, om
zichtzelf en het personeel goed te beschermen. Wij kunnen
niet accepteren dat huisartsen naar de Gamma of de
Bouwmarkt moeten om zichzelf te beschermen tegen dit
soort gevaar. Dat is niet acceptabel. Ik vraag de minister of
hij het daarmee eens is. In Amsterdam zien wij op dit
moment dat tandartsen behandelingen schrappen en patiënten naar huis sturen omdat zij — dan heb ik het over de
reguliere zorg — niet de behandeling kunnen geven die zij
moeten geven. Mijn vraag aan de minister is wat hij hieraan
gaat doen. Waarom wijst hij de maatregelen af die bijvoorbeeld in Frankijk en Duitsland zijn genomen om mondkapjes
en andere beschermende maatregelen te behouden voor
zorgverleners? Waarom wijst hij dergelijke maatregelen af?
Wij begrijpen ook dat op dit moment een herverdeling van
coronatesten plaatsvindt tussen ziekenhuizen. Dat is
natuurlijk verstandig. Maar kan de minister duidelijk maken
of er ook voor de langere termijn voldoende testen
beschikbaar zijn en dat straks dus niet de voorraad aan
testen gaat bepalen of wij iedereen die wij eigenlijk zouden
willen testen, ook daadwerkelijk kunnen testen?

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

Ook hoor ik graag van de minister wat hij gaat doen om
het dreigende tekort aan grondstoffen voor geneesmiddelen
aan te pakken. Wij mogen straks niet in de situatie komen
dat er een tekort is aan antibiotica, bloedverdunners en
andere geneesmiddelen.
De SP wil ook opheldering over de capaciteit in ziekenhuizen. De minister laat in een brief weten dat hij ziekenhuizen
heeft geadviseerd om bij een grotere uitbraak te bekijken
of coronapatiënten opgevangen kunnen worden in verpleeghuizen. Mijn vraag is: hoe dan? Er zijn lange wachtlijsten.
Sterker nog, 560 ziekenhuisbedden worden elke dag
opnieuw bezet gehouden door oudere mensen die eigenlijk
ergens anders terecht zouden moeten kunnen, bijvoorbeeld
in een verpleeghuis. De heer Distel van het RIVM heeft
afgelopen dinsdag in een briefing gezegd dat dit stuk in de
brief anders gelezen moet worden, namelijk dat ouderen
die al in een verpleeghuis wonen, daar zorg zouden kunnen
krijgen als zij in het verpleeghuis besmet zouden worden
met het virus. Ook dit lijkt mij heel ingewikkelde en risicovol.
Ik hoor graag van de minister hoe het nu echt zit en ook
waarom de communicatie hierover zo rommelig is gegaan.
In het advies van het Outbreak Management Team lezen
wij dat ziekenhuizen ook op zoek zouden moeten gaan naar
extra bedden, bijvoorbeeld in kazernes of in tenten van
Defensie. Het feit dat zij dit nu nog moeten gaan doen, wekt
bij ons de indruk dat die plannen er klaarblijkelijk nog niet
liggen. Graag hoor ik van de minister of dat klopt. Kan de
minister toelichten of de ziekenhuizen standaard draaiboeken klaar hebben liggen voor dit soort uitbraken, of moeten
die plannen, nu wij eigenlijk al in het midden van de storm
zitten, nog gemaakt worden? Hoe reageert de minister op
het sluiten van afdelingen van ziekenhuizen, nadat een
besmetting bij een patiënt is vastgesteld? Hoe voorkomen
wij dat dit meer gebeurt? Hoe wordt de zorg in de regio
opgevangen als dit op meer plaatsen gebeurt, zoals we nu
helaas zien? Hoe voorkomt de minister dat dergelijke
ingrepen — die natuurlijk soms nodig zijn om het virus
verder te beperken — de continuïteit van zorg in de regio
niet bedreigen? Overweegt de minister bijvoorbeeld om de
zorg voor mensen met een besmetting in één regio of zelfs
op landelijke schaal te concentreren? Specialisten zeggen
tegen ons: beter tien patiënten met het virus in één ziekenhuis op één locatie, dan in tien ziekenhuizen één patiënt. Ik
vraag aan de minister hoe hij daarnaar kijkt en of hij bijvoorbeeld ook overweegt om het calamiteitenziekenhuis in
Utrecht hiervoor beschikbaar te stellen.
Voorzitter. Kan de minister financiële steun toezeggen aan
ziekenhuizen die als gevolg van deze virusuitbraak in problemen komen? De prijzen van ontsmettingsmiddelen en
verbandmiddelen stijgen hard. Er kan ook sprake zijn van
een hoger ziekteverzuim in ziekenhuizen. Het tijdelijk sluiten
van afdelingen of van zelfs het hele ziekenhuis, zoals we
ook al hebben gezien, kan natuurlijk financiële gevolgen
hebben. Ik wil aan de minister vragen of hij ziekenhuizen
tegemoet gaat komen als zij als gevolg hiervan in de problemen komen. Zo ja, hoe gaat hij dit dan doen?
Voorzitter. Wij krijgen vooralsnog niet de duidelijkheid of
bij alle mensen die besmet zijn, ook daadwerkelijk een
herleiding is te vinden naar een besmet gebied, bijvoorbeeld
in Noord-Italië. Kan de minister uitleggen waarom dit in
sommige gevallen zo lang duurt? Ik hoorde de heer Van
Dissel zeggen dat dit komt doordat mensen aan de beademing liggen. Het is dan moeilijk om te praten. Maar er zijn

5 maart 2020
TK 60

60-4-1

natuurlijk in de omgeving wel degelijk mensen die kunnen
aangeven of er een link is met besmet gebied en wat de
gevolgen daarvan zijn.
Veel mensen maken zich ook zorgen over de groep van 900
leden van studentenvereniging Vindicat uit Groningen, die
afgelopen weekend nog heeft besloten om met z'n allen te
gaan skiën in Noord-Italië. Dat is een tamelijk onverantwoord besluit, als je het mij vraagt. Welke maatregelen
worden genomen om deze groep op te vangen en in de
gaten te houden als deze groep komend weekend terugkomt? Kan de GGD in Groningen dergelijke aantallen
eigenlijk wel aan?
Tot slot wil de SP nog van de minister weten wat de stand
van zaken is als het gaat om de organisatie van grote,
internationale evenementen. Op dit moment is het zo dat
de organisatie zelf bepaalt of die uitgesteld of afgesteld
moeten worden. Ik hoor graag wanneer de minister die
besluitvorming gaat overnemen, zodat hij bepaalt welk
evenement doorgaat en welk evenement beter op een later
moment kan worden gehouden.
Voorzitter. Daar moet ik het omwille van de tijd bij laten.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Hijink. Dan geef ik nu het woord aan
de heer Jansen namens de PVV.

De heer Jansen (PVV):
Voorzitter. Voor de PVV zijn twee zaken van wezenlijk belang
voor iedereen in Nederland. Ten eerste is dat maximale
bescherming van onze burgers tegen dit verschrikkelijke
coronavirus. We hebben niet de illusie dat je dit buiten de
deur houdt, want het is er al. Maar, neem nu wel de juiste
maatregelen om verdere verspreiding te beperken. Op die
maatregelen kom ik later terug en dan zal ik ook aan de
minister vragen om daarop te reageren.
Het tweede punt is dat we Nederlanders die al besmet zijn,
zo goed mogelijk moeten behandelen om ze er weer
bovenop te helpen. Laten we tegelijkertijd opletten dat we
het niet onnodig erger maken. Behandeling door professionals in een ziekenhuis, noodhospitaal of regionale
opvanglocatie, heeft onze voorkeur. Lopen we door thuisquarantaine niet extra risico ten opzichte van ziekenhuisopname? Hoe ziet de minister dit?
Al een maand geleden zei de PVV dat het geen kwestie was
van óf het coronavirus Nederland zou bereiken, maar van
wanneer dit zou gebeuren. De experts hielden tot op het
laatste moment nog vol dat de kans daarop nihil was. Het
is inmiddels wel duidelijk dat ze daarmee fout zaten. Toch
luistert de minister nog steeds naar deze experts in plaats
van dat hij zelf een conclusie trekt op basis van de gebeurtenissen in binnen- en buitenland. Wij vragen ons dan af:
waarom? Durft hij soms niet impopulaire, maar noodzakelijke maatregelen te nemen? We werden beticht van paniek
zaaien. Onze moties om proactief te handelen en onze
inwoners te beschermen en te informeren, werden weggestemd. Maar het coronavirus is een tikkende tijdbom en de
timer staat bijna op nul. Er is geen enkele regie. De minister
wijst naar het RIVM, het RIVM wijst naar de huisartsen, de

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

huisartsen wijzen naar de GGD en bij de GGD staat iedereen
in de wacht.
De heer Renkema (GroenLinks):
Zojuist zei de PVV dat experts steeds hebben gezegd dat
de kans nihil zou zijn dat we het virus hier zouden krijgen.
Dat is absoluut niet waar. We hebben steeds informatie
gekregen van het RIVM. Er zijn drie briefings geweest, ook
dankzij de PVV, die ze in de procedurevergadering heeft
aangevraagd. Prima. Daar is heel duidelijk gemaakt wat de
ontwikkeling van het virus is. Waarom zegt de PVV dit hier?
Waarom gebruikt de PVV hier woorden die ertoe leiden dat
mensen zich nu meer zorgen gaan maken dan nodig is?
Een van de elementen van het debat vandaag zal zijn: hoe
zorgen we ervoor dat wij het hoofd koel houden? Daar
passen deze bewoordingen absoluut niet bij.
De heer Jansen (PVV):
De PVV gaat uit van realisme. Daarom gaan wij zo meteen
een aantal maatregelen aankondigen en de minister vragen
daarop te reageren. In antwoord op de eerste vraag: het
RIVM heeft bij de allereerste technische briefing wel degelijk
aangegeven dat de kans dat het virus Nederland zou
bereiken, nihil werd geacht. Inmiddels weten we dat dat
gewoon niet waar is. Dat is precies de reden waarom ik
deze opmerking hier maak. Ik wil ook nog wel een ander
voorbeeld noemen waar ik straks in mijn tekst ook nog op
terugkom. Er zijn gevallen van besmetting van mensen in
Nederland die geconstateerd zijn op het moment dat ziekenhuizen afweken van een richtlijn die was opgesteld door
het RIVM. Dat zijn de voorbeelden waarbij wij twijfel hebben
of wij op dit moment wel de juiste maatregelen nemen;
maatregelen die noodzakelijk zijn om dit verder te voorkomen.
De heer Renkema (GroenLinks):
Afsluitend wat mij betreft. Zojuist werd het RIVM beticht
van onwaarheden. Daar distantieer ik mij absoluut van. Ik
ben bij die briefing geweest en dat is daar niet gezegd.
De heer Jansen (PVV):
Dat is de mening van mijn collega. Ik heb die opmerking
wel gehoord en ik heb die zelfs genoteerd. De opmerking
is ook terug te vinden in de notulen.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Even een aanvulling op wat meneer Renkema naar voren
brengt. Ten eerste heb ik een andere herinnering aan de
technische briefing. Laat ik het daarop houden. Maar ik vind
ook de toonzetting van de PVV toch wel schofferend voor
alle zorgverleners, artsen, het RIVM en de GGD, die de
afgelopen weken alleen maar 24/7 aan het werk zijn. Dat
wil ik toch graag even kwijt.
De heer Jansen (PVV):
In reactie daarop: ik denk dat er geen partij is als de PVV
die het altijd opneemt voor onze mensen in de zorg, voor
onze mensen die keihard werken, voor onze helden. Ook
de afgelopen periode hebben zij keihard hun best gedaan.
Maar zij moeten wel worden geregisseerd door iemand die
de leiding neemt. Dat zou deze minister moeten doen. Hij

5 maart 2020
TK 60

60-4-2

moet zich niet laten leiden door wat de experts hem adviseren, maar hij moet zelf besluiten nemen. Dat moet hier
gebeuren. De experts adviseren ons alleen maar daarin.
De heer Veldman (VVD):
We hebben als Kamer het genoegen gehad drie keer door
de heer Van Dissel van het RIVM in een technische briefing
bijgepraat te worden over wat er aan de hand is. Volgens
mij is dat zelfs drie keer door de PVV aangevraagd, waarvoor dank. Dat geeft ons als Kamerleden de ruimte om met
deskundigen het gesprek te voeren over wat er aan de hand
is en over wat er nodig is. In die technische briefings heeft
de heer Van Dissel van het RIVM heel helder geschetst in
wat voor fase we nu zitten en welke maatregelen daarbij
passend zijn. Stelt de heer Jansen hier nu dat het RIVM
tekortschiet? Stelt de heer Jansen hier nu dat hij vindt dat
er verdergaande maatregelen moeten worden getroffen in
de fase waarin we nu zitten?
De heer Jansen (PVV):
Daar kom ik inderdaad zo op terug. Wie op dit moment in
onze ogen tekortschiet in de maatregelen die genomen
worden, is de minister. De minister laat zich adviseren door
het RIVM. Wij denken dat de minister zelf het voortouw
moet nemen en dat hij ook impopulaire maatregelen moet
nemen om te voorkomen dat mensen in onzekerheid verkeren over het verdere verloop van het coronavirus. Wij zien
deze zaken graag terug in het antwoord zo meteen van de
minister. Dat is waar de PVV zich op het moment sterk voor
maakt.
De heer Veldman (VVD):
Ik heb geprobeerd heel goed te luisteren en ik hoop toch
een beetje gehoord te hebben dat de heer Jansen zegt dat
hij zich wil aansluiten bij de adviezen van de experts.
Tegelijkertijd hoor ik hem zeggen dat de minister moet gaan
handelen. Kan de heer Jansen aangeven waar de minister
heeft afgeweken van de adviezen van de experts?
De heer Jansen (PVV):
Ik kom in de loop van mijn betoog terug op de maatregelen.
De minister laat zich op dit moment volledig leiden door
de experts. Iedere keer opnieuw is er een gebeurtenis. Er
komt een persconferentie en dan wordt er gereageerd op
een gebeurtenis. Wat wij op dit moment bij deze minister
missen, is dat hij zelf vooruitdenkt. Regeren is vooruitzien.
We moeten niet reageren op situaties, maar we moeten er
zelf actief voor zorgen dat wij de mensen de juiste informatie geven, op de juiste momenten en in de juiste hoeveelheid, zodat ze precies weten wat er staat te gebeuren. Dan
worden ze ook niet onzeker. Dan worden ze ook niet verrast
door maatregelen die genomen gaan worden. Dat ontbreekt
op dit moment, de regierol.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik hoor de PVV-fractie hier heel grote woorden gebruiken
richting de minister, maar ook richting experts. Daar stoor
ik mij aan. De PVV-fractie, de heer Jansen, zei zojuist: de
minister moet zich niet laten leiden door experts. Mijn vraag
aan de heer Jansen is: door wie zou hij zich wel moeten
laten leiden? Door de PVV-fractie misschien?

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

De heer Jansen (PVV):
Ik heb net volgens mij al aangegeven dat de experts ons
adviseren, de Kamer adviseren, de minister adviseren. Maar
uiteindelijk moet de minister ook zelf zijn plan trekken en
misschien constateren dat het goed is om een aantal stappen te zetten om de mensen nu al te attenderen op wat er
eventueel kan gebeuren en welke maatregelen we dán gaan
nemen, in plaats van iedere keer maar te zeggen: ik luister
naar de experts, ik neem deze adviezen van de experts
volledig over, maar ik weiger eigenlijk zelf een stap verder
te zetten en de mensen meer gerust te stellen, meer te
informeren. Dat mis ik hier.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Wat volgens mij nu gebeurt is dat er een coronavirus is in
Nederland dat van dag tot dag ontwikkelingen met zich
meebrengt en dat er van dag tot dag wordt gekeken naar
passende maatregelen. Daarbij wordt niet alleen gekeken
naar het heden, maar ook naar scenario's voor de toekomst.
Deze minister, de zorgverleners in het land, het RIVM, de
GGD's, doen dat allemaal op basis van experts, op kennis,
op expertise die ze hebben. Wat de PVV-fractie hier zegt is:
ik wil niet het coronavirus bestrijden, maar ik wil het
angstvirus aanwakkeren. Daar stoor ik me aan. Dit kan echt
niet. We moeten in de aanpak van dit serieuze probleem
varen op de kennis van de mensen in het land die echt
verstand van zaken hebben en niet het angstvirus aanwakkeren.
De voorzitter:
Dan is dit punt duidelijk gemaakt.
De heer Jansen (PVV):
Ook hier wordt weer de angstkaart gespeeld. Het is onzinnig
om dat hier te vermelden. Het enige wat wij doen is kijken
naar de ontwikkelingen. We kijken naar de eerste besmetting van een week geleden, we kijken naar het aantal
besmettingen nu en er komen iedere dag besmettingen bij.
Vanmorgen weer twee, dat waren medewerkers, werkzaam
in de zorg, in ziekenhuizen, waar een patiënt met het coronavirus is opgenomen. Dat zijn dingen die ons ongelofelijk
zorgen baren. Daar moeten we op dit moment als Nederland
actie op ondernemen en op dit moment hebben wij het idee
dat de minister extra stappen zou kunnen zetten om dat te
bewerkstelligen.
De voorzitter:
Mevrouw Diertens is nog niet aan de beurt geweest. Dan
geef ik u het woord.
Mevrouw Diertens (D66):
Ik wou toch de PVV vragen of zij geen vertrouwen hebben
in de feiten die op dit moment op wetenschappelijke basis,
als onderlegger voor het beleid dat nu gevoerd wordt, met
quarantaine en al dat soort zaken, naar voren worden
gebracht. Want juist al die wetenschappers, al die experts
zijn bezig en werken nu zo hard om het virus in te dammen,
wat ook een succesvolle methode tot nu toe is. Laten we
daar dan ook een beetje begrip voor hebben en daar ook
vertrouwen in hebben. Ik denk dat dat vertrouwen heel erg

5 maart 2020
TK 60

60-4-3

noodzakelijk is voor de mensen die ons op dit moment
behulpzaam zijn.
De heer Jansen (PVV):
Wij hebben absoluut vertrouwen in de adviezen die we
krijgen van de experts, net zoals iedereen dat hier heeft.
Maar wat ons ook opvalt, na alle technische briefings —
het is logisch maar helaas — is dat de informatie die we
krijgen vaak verouderd is, een aantal dagen, soms weleens
twee weken. Bij de laatste presentatie zagen we een sheet,
gedateerd 11 februari. Daarna kwam de informatie van 13
februari en uiteindelijk kwam er wat informatie over
Nederland. Wat we ook hebben gezien in alle drie de briefings is dat er nog steeds vragen zijn, ook bij de experts,
net zoals die bij ons leven in de Tweede Kamer, net zoals
die ook leven bij de minister. Maar we kijken ook naar landen om ons heen en we zien dat er een aantal landen zijn
die maatregelen hebben genomen die verder gaan dan de
WHO adviseert. We zien landen die bij wijze van spreken
op dit moment 120 scholen sluiten, kijk naar Frankrijk. We
zien in Noord-Italië dat alle scholen en universiteiten dicht
zijn tot 15 maart. Dat zijn maatregelen die ze nemen die
heel ver gaan. Ik hoor vanochtend ook de reactie dat misschien het recht op onderwijs in het geding komt. Maar het
zijn wel goede maatregelen, want je voorkomt wel op dat
moment dat de uitbraak nóg verder doorwoekert. Dat zijn
de zaken waarvan wij op dit moment in Nederland ook
zeggen: neem nu goede maatregelen, gebaseerd op de
informatie die wij hebben, maar denk ook na hoe we verdergaan, al naargelang de ontwikkeling van dit virus, al
naargelang de ontwikkeling van het aantal besmettingen
en het aantal slachtoffers dat eventueel gaat vallen. Laten
we hopen dat het er geen enkele is in Nederland, maar kijk
naar de landen om je heen. Je moet als politiek stappen
durven zetten op het moment dat die noodzakelijk zijn.
Mevrouw Diertens (D66):
Waar ik me nu echt heel erg aan stoor, is dat u toch heel
selectief bent in wat u goede maatregelen vindt. U haalt
allerlei praktijkervaringen in andere landen erbij waarvan
niet wetenschappelijk of door experts bewezen is dat dat
ook dé goede maatregelen zijn. Ik wil daar geen kwalificatie
aan hechten, omdat ook door onze experts wetenschappelijk
wordt bekeken wat belangrijk is en wat niet belangrijk is.
Ik vind dat u nu eigenlijk wat krenten uit de pap aan het
plukken bent: nou, daar doen ze dit en daar doen ze dat. Ik
ben ervan overtuigd dat onze wetenschappers, dat ons
RIVM al dat soort data bestudeert en bezig is om daar de
goede maatregelen uit te nemen.
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Jansen (PVV):
Ook landen om ons heen hebben steekhoudende argumenten om die maatregelen te nemen. U zet ze nu weg als landen die gewoon maar wat aanmodderen en maar wat doen,
al is het maar om massahysterie te voorkomen. Onzin! Deze
landen nemen die besluiten gebaseerd op de gebeurtenissen, gebaseerd op de besmettingen in hun land, gebaseerd
op het aantal slachtoffers dat daar valt. Dat is goed, want
dat betekent namelijk dat je als politiek je verantwoordelijk-

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

heid neemt en ook vooruitdenkt. Dat zouden we met z'n
allen hier moeten doen in plaats van nu alleen maar de PVV
aan te vallen. Denk nou eens gewoon constructief mee.
Bent u het met mij eens dat onze bevolking, onze inwoners
ontzettend onwetend zijn over de stappen die wij gaan
nemen, eventueel de scenario's die erachter hangen en
wanneer welke stap aan bod gaat komen? Dat is toch
helemaal niet bekend? Als je dan kijkt ... Voorzitter, sorry
dat ik het even wat langer doe.
De voorzitter:
Nee, dat mag.
De heer Jansen (PVV):
Als je dan kijkt naar de situatie in Engeland: in Engeland
hebben ze heel simpel één A4. Bovenaan staan zeven
stappen en onderaan staan een aantal mogelijkheden: hoe
te handelen als je het idee hebt dat je besmet bent en hoe
kun je het voorkomen. De zeven stappen die bovenaan
staan zijn essentieel. Daar staat precies bij: we beginnen
met voorlichting en al naar gelang de ontwikkelingen
schalen we op. Dat is hier helemaal niet bekend, bij de
mensen niet. Misschien wel bij de minister en misschien
wel bij de experts, maar onze inwoners, onze burgers weten
hier helemaal niets van af, en dat moet veranderen.
De voorzitter:
Ik zie jullie weer staan, want jullie zijn allemaal geweest.
Op dit punt is er genoeg gewisseld, lijkt mij. Anders vervallen we echt in herhaling. Ik wil dus een beroep op jullie
doen om niet opnieuw dezelfde vragen in de een of andere
vorm te stellen. De heer Jansen heeft ongeveer een minuut
gesproken en hij heeft nog vijf minuten. Ik ga naar de heer
Renkema voor één vraag en dan geef ik de heer Jansen de
gelegenheid om zijn bijdrage af te ronden.
De heer Renkema (GroenLinks):
Ik begrijp u, maar we zitten hier wel in de kern van het
debat: vertrouwen wij op onze deskundigen? Ik heb geen
vraag, maar ik wil wel iets zeggen. Ik vind het volstrekt
kwalijk dat vijf minuten geleden werd gezegd dat wij tijdens
briefings onvolledige informatie zouden hebben gehad,
onjuiste informatie zouden hebben gehad of verouderde
informatie zouden hebben gehad. Ik vraag — toch een vraag
— om afstand te nemen van die uitspraak.
De heer Jansen (PVV):
Ik kan niet anders constateren dan dat de informatie die we
hebben gekregen, ook afgelopen week nog, voor een groot
deel te oud was. 11 februari, 13 februari; we leven hier
verdorie wel op 5 maart. Waar hebben we het over met z'n
allen?
De voorzitter:
Oké. Mevrouw Van den Berg. Of de heer Veldman? Ik zie u
boos kijken. We zijn net begonnen, dus die boosheid sparen
we voor later op de dag. Ja? De heer Veldman.

5 maart 2020
TK 60

60-4-4

De heer Veldman (VVD):
Boos nog wel. Voorzitter toch! De heer Jansen haalt er in
zijn betoog een aantal dingen extra bij en daarom sta ik
hier weer. Hij verwijst naar een aantal maatregelen die in
andere landen getroffen zijn en stelt vervolgens dat we dat
hier ook moeten doen. Dat is precies wat de heer Van Dissel
van het RIVM in die technische briefing aan ons heeft uitgelegd: dat we hier in Nederland passende maatregelen
nemen, horend bij de fase waar we in zitten. De heer Van
Dissel heeft ook expliciet gezegd: ik kan niet uitsluiten dat
ook in Nederland dat soort maatregelen misschien nodig
zijn, maar nu niet. Op basis van welke kennis zegt de heer
Jansen dan dat het nu wel moet?
De heer Jansen (PVV):
Als de VVD de moeite had genomen om mij een stukje
langer te laten praten ...
De voorzitter:
Nou, daar krijgt u straks ...
De heer Jansen (PVV):
... dan hadden ze namelijk precies gehoord wat ik zeg over
andere landen en over maatregelen. Misschien dat hij
daarna nog een keer de vraag wil stellen.
De voorzitter:
Prima, daar krijgt u straks de gelegenheid toe.
De heer Veldman (VVD):
Dan wacht ik dat rustig af.
De voorzitter:
Prima. Mevrouw Van den Berg.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik zou de PVV willen vragen om de opmerkingen wat meer
in vragende vorm te maken dan gewoon zo stellig te zeggen
dat het RIVM geen passende maatregelen voorstelt en geen
goede acties onderneemt. Ik kan alleen maar in die zin de
vragen van meneer Veldman ook ondersteunen.
De voorzitter:
Goed. Ik stel voor dat u verder gaat, meneer Jansen.
De heer Jansen (PVV):
Ja. Ik heb volgens mij al zes vragen gesteld, voorzitter.
De voorzitter:
Goed.
De heer Jansen (PVV):
Voorzitter. Het wordt tijd voor één regisseur in deze crisis
en die moeten we nu regelen. Landen om ons heen, meneer

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

Veldman, hebben veel verdergaande maatregelen genomen
dan wij. Waarom zij wel en wij niet? In wiens belang zijn
eigenlijk de huidige slappe maatregelen die deze minister
neemt? Is het voor onze burgers, voor de economie of dient
het misschien een politiek doel? Deze slappe maatregelen
zijn de oorzaak van ten minste twee besmettingen in
Nederland, die niet waren bemerkt als de ziekenhuizen
volledig de richtlijnen van het RIVM hadden opgevolgd.
Hoe kan dit in vredesnaam? Wat gaat de minister hieraan
doen? Of laat hij ook dit zomaar op zijn beloop?
Waarom speelt de minister geen open kaart naar de mensen
in het land? Iedereen mag toch weten wat ons te wachten
staat, afhankelijk van de zwaarte van de uitbraak? Tot 60%
van de Nederlanders kan besmet raken. Dat zijn ruim 10
miljoen mensen. 10 miljoen! Hebben we wel zo veel
behandelplekken, personeel, beschermingsmiddelingen,
apparatuur et cetera? Kunnen de huisartsen dit wel aan?
Zij worden namelijk naar voren geschoven om op huisbezoek te gaan en al dan niet na overleg vast te stellen of er
sprake kan zijn van een besmetting. Van alle kanten horen
we dat ze over onvoldoende beschermingsmiddelen
beschikken. Niet voor niets luiden ze daar ook allemaal de
noodklok over.
Dan de maatregel om verpleeghuizen in te zetten voor extra
capaciteit. Wat een totaal gebrek aan realiteitszin. Zelfs als
het alleen gaat om mensen die er al zitten, zoals ons van
de week werd verteld, dan nog ga je kwetsbare ouderen
niet blootstellen aan extra risico's. Dit kan toch serieus niet
de bedoeling zijn, minister? Het zijn toch wel deze mensen
die ons land hebben opgebouwd na de oorlog en daarom
veel meer aandacht en bescherming verdienen? Graag een
reactie.
De minister zei dat we goed waren voorbereid. De scenario's
zouden klaarliggen. Misschien kan de minister ons nu dan
ook vertellen met hoeveel besmettingen we in de verschillende scenario's rekening moeten houden, en hoeveel
potentiële slachtoffers. Wanneer gaan we dit communiceren
aan onze burgers om ze voor te bereiden? Onze burgers
hebben toch het recht dit te weten en te kunnen vertrouwen
op ons? Alles draait om onze burgers actief informeren.
Om de boel goed op de rit te krijgen stelt de PVV de volgende maatregelen voor.
1. Kom met een negatief reisadvies voor alle risicogebieden
waar het coronavirus actief is, communiceer dat duidelijk
via alle kanalen aan de burgers en ontraad de mensen ten
stelligste om af te reizen daarnaartoe.
2. Verbied vluchten met mensen uit risicogebieden waar
het coronavirus een grote brandhaard is, te landen in
Nederland. Denk aan Hubei, denk aan Zuid-Korea, denk
bijvoorbeeld aan Noord-Italië, om maar een paar voorbeelden te noemen.
3. Verplicht meldplicht en veertien dagen quarantaine voor
iedereen die terugkomt uit het een groot risicogebied waar
het coronavirus een brandhaard is.
4. Test altijd op het coronavirus bij mensen die zich melden
met luchtwegklachten, ook als ze niet direct te linken zijn
aan risicogebieden of in aanraking zijn gekomen met mensen die er wel zijn geweest.
5. Licht de mensen uitgebreid en eerlijk voor. Werk met
scenario's en communiceer duidelijk welke maatregelen
daarbij horen. Communiceer ook welke gevolgen dit heeft

5 maart 2020
TK 60

60-4-5

voor aantallen besmettingen en verwachte slachtoffers.
Onder het mom van geen paniek willen zaaien wordt nu
alles onder de pet gehouden.
Graag een reactie op deze punten. Want nemen we deze
maatregelen nu niet, dan gaat die tijdbom af. Dat laat de
PVV nooit, maar dan ook nooit gebeuren! Bij al deze maatregelen staat wat ons betreft de veiligheid van onze burgers
voorop.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Jansen. Dan geef ik nu het woord aan
mevrouw Sazias namens 50PLUS.

Mevrouw Sazias (50PLUS):
Voorzitter. In tegenstelling tot de spreker van de PVV vindt
50PLUS dat we eigenlijk best goed op streek zijn met de
informatievoorziening en de maatregelen. Want dit is een
nieuw virus. Wij krijgen dit allemaal nieuw over ons heen,
en dit is ook een lerende situatie. Wat ik alleen werkelijk
niet begrijp, is hoe het mogelijk is dat, met al deze maatregelen en informatie, er toch gewoon 900 studenten afreizen
naar Noord-Italië om daar vrolijk te gaan skiën. Ik ben ook
benieuwd hoe de GGD in Groningen dat gaat opvangen. Ik
vind ook dat de rector erop aangesproken zou moeten
worden dat dit een volkomen onverantwoorde actie is,
waarmee ze de volksgezondheid in Nederland in gevaar
brengen.
Ik zei al: dit is een nieuw virus, een nieuwe ontwikkeling,
waarvan we moeten leren. We hebben natuurlijk ook de
uitbraak van SARS gehad. In hoeverre hebben we van die
uitbraak kunnen leren? Wat gaan we van deze uitbraak
leren? Gaan we van hieruit protocollen vaststellen? Want
dit zal echt niet de laatste keer zijn dat er een nieuw virus
opduikt, dit komt vast nog een keer voor. Dus wat gaan wij
met al die informatie die we hebben gekregen doen?
De heer Jansen (PVV):
Zoals u weet hebben wij vragen aan de minister gesteld
over het uitreizen van die 900 studenten. Maar bent u ervan
op de hoogte dat de GGD Groningen gisteren via social
media en via de eigen website heeft gereageerd welke
maatregelen zij daarop gaat nemen?
Mevrouw Sazias (50PLUS):
Die heb ik even gemist, meneer Jansen.
De heer Jansen (PVV):
De minister zal daar ongetwijfeld antwoord op kunnen
geven.
Mevrouw Sazias (50PLUS):
Ik hoop op antwoord van de minister, dank u wel.

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

Mevrouw Van Esch (PvdD):
Gelukkig hoor ik 50PLUS praten over het voorkomen van
een volgende uitbraak, iets wat wij als Partij voor de Dieren
ook al bij de vorige bijeenkomst over het coronavirus hebben aangegeven. Ik ben benieuwd of 50PLUS het ook met
ons eens is dat we ook naar de oorzaak, internationale
handel in wilde dieren, moeten gaan kijken. Want daarmee
kunnen we echt een volgend virus voorkomen. In China
zijn ze daar nu mee bezig, maar volgens mij moeten we
daar in Nederland en de Europese Unie nu echt aan gaan
werken, om daarmee een volgend virus te voorkomen. Ik
ben benieuwd naar uw visie.
Mevrouw Sazias (50PLUS):
Ja, als het gaat om werken met wilde dieren en dat soort
zaken die een gevaar op kunnen leveren, zeker. Maar aan
de andere kant is het ook zo dat in deze globaliserende
wereld het heen en weer reizen echt niet minder gaat worden. Dus wat dat betreft moeten we daar wel gewoon
rekening mee houden in de toekomst. Nogmaals, ik geloof
niet dat dat minder gaat worden. We blijven gewoon reizen
over de wereld. Dat is gewoon deze tijd.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik denk het ook, helaas. Maar het gaat er ons vooral om hoe
we al dat gesleep met dieren over de hele wereld kan worden voorkomen. De virussen komen van oorsprong vanuit
dieren en worden overgedragen op mensen. Dus als je die
internationale handel aanpakt, kun je wel degelijk proberen
om dit soort virussen te voorkomen. Hopelijk kunnen we
50PLUS daarin als medestander zijn, want daarin moeten
we echt stappen zetten.
Mevrouw Sazias (50PLUS):
50PLUS is zeker geen voorstander van gesleep met dieren.
Maar zelfs al zou je er niet mee slepen, dan nog. Want je
ziet dat het coronavirus van een markt in Wuhan komt. Dus
dan nog zou je daarmee, gelet op het reizen van mensen,
problemen hebben. Ik ben bang dat je dat helemaal kunt
voorkomen.
De voorzitter:
Goed, gaat u verder, mevrouw Sazias.
Mevrouw Sazias (50PLUS):
Goed. Ik had het over SARS en wat we daarvan leren en
wat we weer leren van deze uitbraak. Want denk nou niet
dat dit nooit weer voor gaat komen.
In ziekenhuizen maken ze zich zorgen over de voorraden.
Daar is ook al eerder over gesproken. De Nederlandse
Federatie van Universitair Medische Centra waarschuwde
vorige week al dat de centra problemen hadden. Vooral
van groot belang voor het ziekenhuispersoneel is dat die
zich voldoende kunnen beschermen. Wij zijn absoluut
voorstander van een Europees inkoop van medische hulpmiddelen, zodat we voorraden in Europa kunnen hebben,
die vooral beschikbaar moeten kunnen zijn voor het
medisch personeel.

5 maart 2020
TK 60

60-4-6

Meneer Hijink had het ook al even over de verpleeghuizen.
Het is inderdaad niet zo dat ouderen in verpleeghuizen
worden opgevangen in het geval van het Covid-19-virus.
Maar als een oudere in een verpleeghuis dat krijgt, dan zou
hij daar blijven. Toch heb ik daar vragen bij, want in een
verpleeghuis heb je geen isolatiekamers of beademingsapparatuur. Hoe zorg je er dan voor dat andere cliënten in
datzelfde verpleeghuis goed beschermd worden? Wij hebben daar toch onze grootste twijfels over.
In Duitsland zijn de contactonderzoeken gestaakt omdat
daar geen capaciteit meer voor is. Hoe zit dat in Nederland?
Hoelang kunnen wij dat nog volhouden? Hebben wij genoeg
capaciteit voor die contactonderzoeken? Want ik begrijp
dat die heel erg arbeidsintensief zijn.
Dan nog iets anders, over de informatievoorziening. Ik ben
benieuwd hoe het zit met die testen. Ik begrijp dat er mensen binnenkomen bij de eerste hulp die zeggen: ik heb
gehoest vanmiddag; doe mij zo'n test. Zo'n coronatest is
ingewikkeld. Zou de minister, vooral ook voor de informatievoorziening aan de mensen, nog eens willen uitleggen
hoe arbeidsintensief zo'n coronatest is? Het is geen zwangerschapstest, waarbij je even op een staafje plast en voilà:
je weet het. Dus wil de minister nog iets meer zeggen over
die testen en over dat die niet zomaar zonder limiet kunnen
plaatsvinden?
Ik was even gaan ratelen, voorzitter. Ik zag net dat ik nog
vier minuten had, maar daar zijn nu twee minuten af door
de interrupties. Fijn.
Eind 2018 is van mijn fractie een motie aangenomen over
het introduceren van een regionaal systeem dat het mogelijk
maakt om informatie uit te wisselen over beschikbare bedden in ziekenhuizen. Het is niet altijd duidelijk voor huisartsen en ambulancevoorzieningen waar een bed met de juiste
acute ziekenhuiszorg beschikbaar is. De ziekenhuizen in
Zuidwest-Nederland kunnen nu live volgen hoeveel bedden
er beschikbaar zijn bij andere ziekenhuizen. Waarom is dat
niet mogelijk voor de rest van Nederland? Gezien de ontwikkelingen met het coronavirus lijkt mij dat cruciaal. Ook
verzochten we in de motie om het mogelijk te maken om
regionale informatie over het aantal beschikbare bedden
in crisistijd ook voor aangrenzende regio's en GGD's
inzichtelijk te maken. Wat is daarvan de huidige stand van
zaken?
Het OMT, het Outbreak Management Team ... Voorzitter,
dit terzijde, maar kunnen we alsjeblieft zorgen dat we
gewoon Nederlandse woorden gebruiken? Het OMT heeft
een werkgroep ingesteld om zich te buigen over de
behandelmogelijkheden bij corona en over het beleid bij
groepen met een mogelijk verhoogd risico op een ernstig
beloop. Ik heb dit gisteren ook al gevraagd bij de technische
briefing. Chloroquine is een oud malariamedicijn, waarvan
de universiteit in Leuven zegt dat het in elk geval kan helpen
om bij de ernstigste gevallen de angel eruit te halen. Het is
een oud medicijn, maar het is goedgekeurd, dus je mag
ervan uitgaan dat het veilig is. Ik vroeg dat bij de technische
briefing, maar dat werd lankmoedig van tafel geveegd. Dat
vind ik toch jammer. Waarom? In China zijn daar hele goede
resultaten mee behaald. Hoe gaat het overleg met andere
landen, bijvoorbeeld China, over de resultaten van medicijnen? Ik kan me voorstellen dat dat via de Wereldgezond-

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

heidsorganisatie gaat, maar ik vond de manier waarop dit
gisteren van tafel werd geveegd, heel erg jammer.
Voorzitter, tot zover.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Sazias. Dan geef ik nu het woord aan
mevrouw Van den Berg namens het CDA.

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Laat ik beginnen met complimenten,
want we zien dat artsen, verpleegkundigen, de GGD's, het
RIVM, de ambtenaren op het ministerie en de minister zelf
zeer hard werken, en dat onze virologen internationaal
toonaangevend zijn. Daar wil ik namens het CDA mijn grote
dank en waardering voor uitspreken. Hoe staat het met de
beschikbaarheid van de zorgverleners? Want we horen wel
dat met name de huisartsen overbelast raken. Graag een
reactie.
Voorzitter. Dat harde werken is helaas wel nodig. Het is
essentieel dat we het virus weten in te dammen; containment, zoals de World Health Organization dat noemt. We
moeten het virus vroeg in het proces remmen, want het is
onbekend, we hebben geen vaccin, we hebben geen collectieve basisimmuniteit en we weten nog relatief weinig over
de wijze van overdracht en hoe het virus zich ontwikkelt.
Daarom herhaalt de directeur-generaal van de World Health
Organization telkenmale dat agressieve maatregelen nodig
zijn. Graag een reactie op de vraag of onze maatregelen
voldoende agressief zijn.
Het CDA heeft daarom ook nog enkele andere vragen, ten
eerste over de relatie met Europa. In de eerste plaats zien
we verschillen binnen Europa. Goed samenwerken binnen
Europa is essentieel.
De voorzitter:
Misschien kunt u voor de interruptie eerst dit stukje afmaken.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik begon net aan een nieuw paragraafje.
De voorzitter:
Oké, dan ga ik naar de heer Jansen.
De heer Jansen (PVV):
Dank u, voorzitter. Het CDA vraagt aan de minister of onze
maatregelen agressief en hard genoeg zijn. Wat vindt u
daar zelf van?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Wij hebben vanaf dag één vier dingen naar voren gebracht.
Ten eerste de communicatie naar de mensen toe. Die is in
ieder geval enorm toegenomen, maar daar kom ik straks
nog op terug. Het volgende punt betreft de verschillen
binnen Europa, waar ik net over begon. Zeker voor de

5 maart 2020
TK 60

60-4-7

mensen in de grensstreek is het moeilijk te begrijpen
waarom in Nederland iets niet gebeurt wat in een ander
land wel gebeurt. Dat kan ook alles te maken hebben met
risico-inschattingen, maar daar zouden wij graag wat meer
duidelijkheid over willen hebben. Het derde punt is dat als
het RIVM iets adviseert, dat ook heel snel geïmplementeerd
moet worden. Over het vierde punt maken wij ons als CDA
al langer zorgen. Dat betreft de medicijnproductie en de
beschikbaarheid en de afhankelijkheid van China. Ik wil dus
graag van de minister op sommige punten gewoon nog
wat nadere toelichting hebben.
De heer Jansen (PVV):
Als ik het goed begrijp, wil het CDA dus alleen nadere toelichting, maar is voor de rest alles koek en ei.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Wij willen een nadere toelichting hebben. Daarna zullen wij
kijken of wij vinden dat het antwoord van de minister voldoende is of dat we op basis van wat wij zien en horen toch
nog wat andere vragen of opmerkingen daarover hebben.

ren en communiceren. Het is goed dat er nu veel meer
gecommuniceerd wordt, maar we zouden dat als CDA graag
wat meer gestructureerd zien; misschien iedere ochtend
bij het journaal standaard een update, het nepnieuws ontzenuwen en weer even herhalen waar mensen terechtkunnen met alle vragen. Graag een reactie van de minister.
Voorzitter. Het is belangrijk dat de informatie eenduidig is.
Internationaal horen we dat naast handen wassen bijvoorbeeld ook telefoons en toetsenborden regelmatig schoongemaakt zouden moeten worden. Waarom wordt dat advies
in Nederland niet verspreid?
Mevrouw Diertens (D66):
Ik luister met belangstelling naar dat gezegd is dat we als
Europa, als Europese landen en ook internationaal meer
moeten samenwerken, en dat er meer hulp moet komen.
Wat denkt u over bijvoorbeeld het inreizen op Schiphol?
Heeft u daar ook een visie op? Ik ben zelf net teruggekomen.
Er staat geen enkel bord over ...
De voorzitter:
Waar bent u geweest, mevrouw Diertens?

De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Diertens (D66):
Wat denkt u, mevrouw de voorzitter?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Voorzitter. In de eerste plaats de verschillen binnen Europa.
Goed samenwerken binnen Europa is essentieel. Het is dus
ook goed dat dat met de repatriëring gebeurde, maar het
is ook belangrijk dat dit op andere gebieden gebeurt, want
samen sta je sterker. Dat gaat dus over informatie-uitwisseling over aantallen, test- en behandelcapaciteit, beddencapaciteit, kennisuitwisseling omtrent vaccinontwikkeling,
maar misschien ook gemeenschappelijke inkoop van
beschermingsmiddelen en medicijnen om te zorgen dat je
niet tegen elkaar uitgespeeld gaat worden. Kan de minister
de laatste stand geven? Wat doet Nederland samen met
Europa? Waarom is er geen gemeenschappelijke aanpak
van mensen die van buiten de EU komen?
Tegen die achtergrond heeft het CDA verschillende
Kamervragen gesteld. Het is namelijk niet of in ieder geval
moeizaam uit te leggen als er vlak over de grens complete
dorpen worden afgesloten en scholen dichtgaan, terwijl
enkele kilometers verderop in Nederland geen maatregelen
worden genomen. We begrijpen dat de risico's verschillen,
maar kan de minister dit nog eens toelichten? Want voor
mensen is dit vaak verwarrend. Kan de minister ook toelichten waarom er niet meer wordt gemonitord en gehandhaafd
om het aantal reizigersstromen te laten afnemen, het risicogedrag te laten afnemen van de terugkerende reizigers en
niet te reizen naar risicogebieden?
Voorzitter. Klopt het dat er nu bij ernstige klachten wordt
getest en niet alleen als er indirect of direct contact geweest
is met iemand uit besmet gebied? Hebben we voldoende
capaciteit en kunnen we die ook flexibel opschalen? Zijn er
nog voldoende testmiddelen?
Voorzitter. Je aanpak kan enorm goed zijn, maar als die niet
bekend is, bereik je het tegenovergestelde: onzekerheid en
zelfs paniek. Want 50% van al het werk is vaak communice-

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Op de BES-eilanden, voorzitter.
Mevrouw Diertens (D66):
Ik ben op Curaçao en Sint-Maarten geweest.
Er is geen signaal, geen bord met iets als "denkt u aan
handen wassen" of "corona" of dat soort dingen. Daar zijn
ook vragen over gesteld. Wat is de visie van het CDA op
hoe we meer mensen kunnen informeren als ze aankomen
in Nederland?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dat is ook de reden waarom ik zeg: vaak is 50% van het
werk communicatie. Ik denk dat we dat echt nog wel wat
gestructureerder kunnen aanpakken. Daar zouden wij de
minister dus ook toe willen oproepen.
De heer Hijink (SP):
Mevrouw Van den Berg had het over de grensstreek, ook
in Limburg. Wij hebben daar ook zorgwekkende verhalen
over gehoord. Ik noem het voorbeeld van mensen die net
over de grens in Duitsland wonen maar wel in Nederland
in zorg zijn, en die vervolgens met klachten terugkomen uit
een risicogebied en dan eigenlijk nergens terecht lijken te
kunnen. U kent die verhalen waarschijnlijk ook.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ja, die ken ik ook.

5 maart 2020
TK 60

60-4-8

De heer Hijink (SP):
Nu is mijn vraag aan het CDA: heeft u nu het gevoel dat de
lokale GGD dit op een goede manier heeft aangepakt? Of
is het verzoek van het CDA aan de regering om op dit punt
extra maatregelen te nemen?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Het CDA heeft antwoorden gekregen op zijn vragen die met
name specifiek gingen over de grensregio in Limburg. Wij
hebben dan nog wel zorgen over dat de GGD bepaalde
adviezen geeft, maar het dan vervolgens aan de burgemeesters is om iets wel of iets niet te doen. Daarover zou ik graag
meer duidelijkheid willen hebben. Wat zijn de vrijheidsgraden als het RIVM of de GGD eenmaal een advies heeft
gegeven?
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Voorzitter. Hoe zit het met de communicatie op de BESeilanden — mevrouw Diertens komt van de Koninkrijkslanden vandaan — en met de samenwerking met de Koninkrijkslanden in het Caribisch gebied?
Voorzitter. De benodigde agressieve maatregelen kunnen
grote economische effecten hebben. Is de minister bereid
om het verzoek om deeltijd-WW te honoreren en zo nodig
andere tijdelijke noodmaatregelen te nemen? Wat doen het
kabinet en de ambassades om Nederlandse bedrijven in
het buitenland te helpen? Kan er een telefoonlijn worden
geopend voor het mkb?
Daarnaast horen we dat bijvoorbeeld handgel tegen woekerprijzen op marktplaats.nl wordt aangeboden. Is de
minister bereid om het rekenen van woekerprijzen voor dit
soort producten als economisch delict te bestempelen?
Ouders met een ziek kind durven niet meer opa en oma te
vragen om op te passen, maar blijven zelf thuis. Is daar
bijvoorbeeld al met werkgevers over gesproken?
Voorzitter. Hoe staat het met het aanpassen van de draaiboeken? Het Verenigd Koninkrijk is daar zeer open over.
Wat zijn de Nederlandse ideeën en besluiten daarover?
Voorzitter, ten slotte. Het CDA heeft begin 2019 al gewezen
op de te grote afhankelijkheid van China wat betreft bijvoorbeeld antibiotica. Nu lezen we over tekorten. Graag een
update van de stand van zaken. Antibiotica helpen niet bij
een virus, maar helpen wel als je als bijeffect een longontsteking krijgt. Van CDA'ers die in de gezondheidszorg werken, horen we dat er nu al een tekort is aan persoonlijke
beschermingsmiddelen, zoals mondkapjes en handalcohol.
Komt de gewone zorg, bijvoorbeeld operaties, hierdoor in
gevaar? En hoe staat het met de voorraad infuusvloeistoffen? Is Nederland in staat om, indien noodzakelijk, snel het
noodziekenhuis op te schalen en bij escalatie ook het
noodhospitaal in korte tijd te organiseren? En heeft de
minister de mogelijkheid om beslag te leggen op middelen?
We hadden begrepen dat dat niet zo is, maar het lijkt ons
wellicht wel noodzakelijk.

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van den Berg. Ik geef nu het woord
aan de heer Kuzu. Dat is in afwijking van de sprekerslijst,
maar de heer Kuzu heeft toestemming van alle woordvoerders gekregen om nu alvast te spreken. De heer Kuzu
namens DENK.

De heer Kuzu (DENK):
Dank u wel, voorzitter. En ook dank aan mijn collega's die
er begrip voor hebben getoond dat ik eerder zal spreken.
Ik zal na mijn bijdrage ook moeten vertrekken naar Rotterdam vanwege persoonlijke omstandigheden.
Voorzitter. Met bijna 300 miljoen kinderen wereldwijd die
niet naar school kunnen, meer dan 3.000 overledenen in
China, meer dan 100 overledenen in Italië, afgelaste evenementen en inmiddels 38 vastgestelde besmettingen is de
zorg van de samenleving over het coronavirus terecht.
Aangezien de overheid de grondwettelijke taak heeft om
de volksgezondheid te bevorderen moet alles op alles gezet
worden om deze infectieziekte te bestrijden. Ik zie dat heel
veel mensen in de zorg dat ook met passie doen. Ik wil
richting al die mensen mijn complimenten en mijn compassie uitspreken.
Het is nodig om deze infectieziekte te bestrijden vanwege
de impact op de volksgezondheid, de impact op de economie en de impact op het sociale leven. Zeg maar gerust:
onze manier van leven staat onder druk. Van het kabinet,
en specifiek van de minister voor Medische Zorg, wordt
dan daadkracht verwacht. Van hem mag verwacht worden
dat hij helderheid verschaft. Hij zou aanwezig moeten zijn,
de regie moeten pakken en zich moeten laten gelden. We
zagen dat de minister in eerste instantie lange tijd afwezig
was. Misschien was hij er wel op de achtergrond, maar niet
op de voorgrond. Dan duikt hij plotsteling wel overal op de
voorgrond op. Hij moest zelfs tijdens een live uitzending
op 27 februari tot zijn eigen verrassing een briefje voorlezen
om het eerste geval in Nederland bekend te maken. Hij wekt
daarmee de indruk dat hij toeschouwer is. Zoals wel vaker
luidt de kritiek van DENK op deze minister: de regierol ontbreekt, of het nou gaat om ziekenhuisfaillissementen of het
bestrijden van het coronavirus.
Dit debat is wat DENK betreft vooral bedoeld om duidelijkheid te krijgen, bijvoorbeeld over allerlei wisselende protocollen. Kom wel naar het werk. Kom niet naar het werk. Met
ernstige klachten? Of al bij milde klachten? Al dan niet
afhankelijk van of je in Noord-Italië bent geweest? Wat is
het nou precies? Ieder bedrijf lijkt zijn eigen beleid te hebben. Het ene bedrijf last een medische sabbatical in en
stuurt al zijn medewerkers weg. In het Louvre in Parijs
houden medewerkers het zelf voor gezien. Uiteraard wordt
daar hevig over bericht.
Voorzitter. Als tweede moet er duidelijkheid komen over
wisselende berichten vanuit de overheid. Ga naar de huisarts. Ga niet naar de huisarts, maar bel de huisarts. Daarna
was het: bel niet naar de huisarts, behalve als je klachten
hebt. Wat is het nou precies?

5 maart 2020
TK 60

60-4-9

Als derde moet er duidelijkheid komen over verwarrende
communicatie over mondkapjes. Er werd gezegd dat ze niet
werken, maar volgens andere berichten werken ze weer
wel. Vervolgens zien we ziekenhuizen moord en brand
schreeuwen over een tekort aan mondkapjes. Die twee
zaken sporen niet met elkaar. Mijn vraag aan de minister
is: werken die mondkapjes nou wel of niet?
Als vierde moet er duidelijkheid komen over de vraag of er
voldoende quarantaineplekken in ziekenhuizen zijn. Zo niet,
bestaat er dan een plan om, zoals in Italië en Duitsland,
noodhospitalen in te richten naast of in de buurt van ziekenhuizen?
Als vijfde moet er duidelijkheid komen over hoeveel ernstige
en kritieke patiënten ziekenhuizen maximaal kunnen verwerken.
Als zesde moet er duidelijkheid komen de aanbeveling van
de WHO om snel hard in te grijpen. Wat is snel volgens de
minister en wat is hard volgens de minister? Vindt hij dat
het adequaat gebeurt?
Voorzitter, dan een tweede punt. De fractie van DENK ergert
zich kapot aan sommige speculanten die proberen een
financieel slaatje te slaan uit het coronaverhaal. Voorbeelden zijn een flaconnetje handgel voor €35 en mondkapjes
tegen bizarre prijzen. Mijn collega van het CDA sprak er ook
over. Wij vinden dit ook echt verwerpelijk. Welke mogelijkheden heeft de minister om dit soort speculatiegedrag tegen
te gaan? Kan de Distributiewet, een wet die we eigenlijk al
heel lang niet gebruiken en die is bedoeld om schaarste in
noodsituaties aan te pakken, hier mogelijk bij helpen?
Voorzitter. Mijn laatste punt gaat over zelfverrijking. In 2009
was er heftige paniek over de zogenaamde Mexicaanse
griep. Daarvoor is zelfs een dubbele vaccinatieronde
gehouden voor alle kinderen in Nederland. Een paar weken
later constateerden we dat een paar honderd mensen lichte
griepverschijnselen hadden en er gelukkig niemand is
overleden. De viroloog die toen veelvuldig te zien was op
tv, zien we nu ook overal opduiken. De desbetreffende
viroloog, die zestien jaar werkzaam was bij het RIVM en
een belangrijk adviseur was van de voorganger van deze
minister, zou via een bedrijf persoonlijk financieel belang
hebben gehad bij de productie van vaccins tegen de Mexicaanse griep. Hoewel er sprake lijkt te zijn van vermeende
belangenverstrengeling, is het altijd door de betrokkene
ontkend. Hij zegt er niet aan verdiend te hebben, maar bezit
wel 10% van de aandelen. De zaak stinkt wel. Ik zou de
minister daarom willen vragen om scherp en alert te zijn
tegen speculanten en ze geen millimeter ruimte te verschaffen om zichzelf te verrijken aan een infectieziekte waar heel
veel mensen ongerust over zijn.
Voorzitter. Het kabinet moet wat DENK betreft dus drie
dingen doen. Een. Duidelijkheid verschaffen. Twee. Rust
en kalmte bewaren. Drie. Ervoor zorgen dat niemand, maar
dan ook niemand, zichzelf onnodig verrijkt. Vooralsnog
praten we over een griepachtige infectie die voor de meeste
mensen in Nederland milde klachten oplevert. Het contrast
met echt gevaarlijke infectieziektes, zoals ebola, is heel
groot. Hopelijk — dit is een hoop die ik uitspreek — kijken
we over een paar weken hierop terug als op een storm in
een glas water.
Dank u wel, voorzitter.

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

De heer Jansen (PVV):
Op de valreep, voorzitter. Ik hoor nou net de laatste woorden: "een storm in een glas water".
De heer Kuzu (DENK):
Hopelijk.
De heer Jansen (PVV):
U hoopt dat het dat is. Maar als u kijkt naar de ontwikkelingen wereldwijd, als u kijkt naar Noord-Italië, als u kijkt naar
het aantal besmettingsgevallen in Nederland en in de landen om ons heen, kunt u toch niet in stand houden dat het
mogelijk een storm in een glas water is? U kunt het wel
hopen, maar dat is toch niet de praktijk?
De heer Kuzu (DENK):
Dat is precies de reden waarom ik mijn bijdrage ermee
begon dat 300 miljoen kinderen wereldwijd niet naar school
kunnen. Er zijn meer 3.000 overledenen in China en meer
dan 100 overledenen in Italië. Het is dus echt iets waar we
serieus over moeten zijn. Ik spreek de hoop uit — het is een
hoop — dat het in Nederland mee gaat vallen; hopelijk. Dat
neemt natuurlijk niet weg dat er allerlei maatregelen
genomen moeten worden. We moeten ons laten voeden
door experts die veel meer verstand hebben van dit soort
zaken dan de politiek. We moeten alert en scherp zijn en
de minister moet zijn regierol gaan pakken.
De heer Jansen (PVV):
290 miljoen kinderen gaan niet naar school vanwege het
virus. Vindt u dat overtrokken of vindt u dat een juiste
maatregel in die omstandigheid in dat land?
De heer Kuzu (DENK):
Het is vooral vreselijk dat 290 miljoen kinderen niet naar
school kunnen vanwege de uitbraak van een virus waar we
heel weinig over weten en waarvan de aard echt serieus is
vanwege het aantal mensen dat is overleden. Dat is vreselijk. Daarom moeten we er alles aan doen om deze infectieziekte zo veel mogelijk in te dammen in Nederland. Ik zie
dat heel veel mensen daar heel goed mee bezig zijn. Op die
weg moeten we doorgaan.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Kuzu. Dan geef ik nu het woord aan
mevrouw Van Esch namens de Partij voor de Dieren.

Mevrouw Van Esch (PvdD):
Voorzitter. Paniek moeten we voorkomen. Ik snap dat de
minister, het RIVM en de overige betrokken instanties
hiermee bezig zijn. Dat is goed, maar er is een balans tussen
het voorkomen van paniek aan de ene kant en preventiemaatregelen aan de andere kant. Ik heb toch het gevoel en
heb ook van dichtbij gezien dat de balans helaas de afgelopen week doorgeslagen is naar het voorkomen van paniek.
Dat kan schadelijke gevolgen hebben.

5 maart 2020
TK 60

60-4-10

Een goede bekende van mij zit momenteel in thuisquarantaine met het coronavirus. Aan de hand van haar casus heb
ik toch wel degelijk kritiek op de protocollen van het RIVM,
zeker in de fase van vorige week. Mijn kennis heeft namelijk
vrienden met het coronavirus en zij heeft hen vorige week
nog gewoon ontmoet. Zij werden niet, zoals een artikel in
een lokale krant schrijft, door de GGD geadviseerd om sinds
hun terugkomst uit Noord-Italië thuis te blijven, integendeel.
Hier volgt hun verhaal. De man werd vorige week na
thuiskomst uit Noord-Italië ziek. Hij belde de huisarts, maar
werd niet getest. Hij was namelijk niet in het Italiaanse
quarantainegebied geweest. Hij heeft tot wel vijf keer toe
gebeld met de huisarts, met de GGD en zelfs met het RIVM.
Hij heeft aangeboden om zelf voor de test te betalen, maar
ook dat kon niet. Hij had koorts en hoestte in het bijzijn van
zijn partner, die nog de hele week over straat is gegaan en
heeft gewerkt. De GGD en het RIVM hebben hen niet
geadviseerd om thuis te blijven. Pas toen het protocol op
zondag werd aangepast om mensen na terugkomst uit heel
Noord-Italië te testen, mochten zij worden getest. Zij hebben
hier opnieuw zelf voor moeten bellen. De uitkomst: allebei
corona. Zij hebben dus nog een week lang mensen aan
kunnen steken, zo ook mijn eigen kennis. Ik wil graag een
reactie van de minister hierop. Waarom is het protocol niet
eerder aangepast? Waarom werden mensen die in NoordItalië waren geweest én zich ziek voelden, niet eerder
geadviseerd om thuis te blijven?
Voorzitter. Alsof deze gang van zaken nog niet onverantwoord genoeg is, kreeg het stel bij de uitslag van de GGD
nog een advies: zeg dit tegen niemand en meld je op je
werk gewoon ziek. Ook tegen mensen die ze hadden gezien
én die de symptomen hadden, moesten ze het nog even
stilhouden. Ik vraag aan de minister: wat is de reden voor
dit wat ons betreft toch wel vreemde advies van de GGD?
Voor wie nu denkt dat dit een solitaire casus is: in het
Eindhovens Dagblad lezen we dat ook een patiënt uit Helmond er zelf op moest aandringen om getest te worden en
dat de uitslag positief was.
Aan degene die ik ken, werd gisteren het advies gegeven
dat zij het feit dat zij corona heeft aan niemand hoeft te
vertellen. Het mag, maar het hoeft niet. Ze hoeft haar contacten die ze in de afgelopen week heeft gezien, niet te
informeren. Deze mensen hoeven dus ook niet thuis te
blijven. Dit in tegenstelling tot in Duitsland, waar het protocol is dat mensen die in aanraking zijn geweest met iemand
met corona, juist wel thuis moeten blijven. Is de minister
het met de Partij voor de Dieren eens dat het protocol in
Duitsland dus wel degelijk verdergaat om besmettingen te
voorkomen? Mijn fractie vraagt zich dan ook af of dit kabinet
daadwerkelijk inzet op preventie van verspreiding van deze
ziekte, of dat de gezondheidsdiensten vooral bezig zijn met
het voorkomen van paniek. Vindt de minister het verantwoord om mensen niet te testen of niet de hele waarheid
te laten verspreiden, slechts om onrust te voorkomen? Zorgt
het gebrek aan informatie juist niet voor onrust? Ik vraag
de minister of deze beperkte aanpak te maken heeft met
het tekort aan zorgpersoneel, onder andere bij de GGD. Het
virus verspreidt zich namelijk sneller dan de procedures
van de GGD het op dit moment bij kunnen houden. Volgens
mij hebben meerdere fracties dit ook aangegeven. Ik ben
benieuwd naar de reactie daarop.
Voorzitter. Ik ben teleurgesteld in wat de minister preventie
noemt. De minister lijkt achter de feiten aan te lopen. Als

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

ik naar de procedure kijk, denk ik dat de kans op een grote
uitbraak in Nederland hiermee alleen maar wordt vergroot.
Tot slot wil ik benadrukken dat dit coronavirus een opvolger
is in een lange rij zoönosen, ziekten die van dieren op
mensen overgaan. SARS, MERS, de Mexicaanse griep, Qkoorts, ebola: allemaal komen ze van wilde dieren of vee,
en ze maken vele menselijke slachtoffers. Ik vraag iedereen
in deze Kamer erop te reflecteren of de intensieve fok en
de internationaal slecht gereguleerde handel in dieren dit
gezondheidsrisico waard zijn. De vee-industrie en de handel
in wilde dieren zijn een tikkende tijdbom. Het wachten is
op een volgende uitbraak. Het is hoog tijd dat we in het
beleid oorzaak en gevolg aan elkaar gaan koppelen. In het
vorige debat over het coronavirus gaf deze minister aan
met zijn collega van LNV hierover in gesprek te gaan. We
zijn benieuwd: is het al gelukt? Wat zijn de vorderingen op
dit punt?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Jansen (PVV):
We zijn blij dat de Partij voor de Dieren net als de PVV toch
ook wat punten van kritiek noemt. Ik had al het idee dat wij
helemaal alleen stonden en dat de rest het allemaal wel
goed vond. Maar ik ben wel benieuwd naar het volgende.
U heeft een kennis die in thuisquarantaine zit. Bent u bij
haar op bezoek geweest? En zo ja, bent u zelf ook getest op
het coronavirus?
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik ben niet bij haar op bezoek geweest.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Esch. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Renkema namens GroenLinks.

De heer Renkema (GroenLinks):
Voorzitter, dank u wel. Veel mensen hebben iets gezegd of
geschreven over de basisbehoeften van de mens. Wat verbindt ons allemaal? Welke overeenkomsten zijn er tussen
mensen? Ik denk dat drie aspecten daarvan wel relevant
zijn in het debat van vandaag. De mens wil veilig zijn. Dan
gaat het over je eigen veiligheid, maar zeker ook over de
veiligheid van je directe naasten. Onveilige situaties willen
we vermijden. Het tweede is dat de mens zekerheid wil.
Onzekerheid en twijfel vermijden we. Het derde is dat de
mens zelfbeschikking wil. Als keuzes voor ons worden
gemaakt, vinden we dat lastig. Ook die situaties vermijden
we.
We weten over het algemeen als mens maar moeilijk om
te gaan met onveiligheid, onzekerheid en machteloosheid.
Daar herken ik mezelf ook in. Het nieuwe coronavirus heeft
in Nederland inmiddels tientallen mensen besmet en ik
maak me daar zorgen over, niet zozeer voor mezelf maar
wel voor de gezondheid van heel veel anderen. Mijn moeder
bijvoorbeeld is 90 en heeft chronische leukemie. Een long-

5 maart 2020
TK 60

60-4-11

ontsteking zou haar fataal worden. Het ontbreken van een
vaccin — daar moeten we echt nog even op wachten —
maakt mensen zenuwachtig, want je wilt immers beschermd
worden. Ik begrijp dat heel goed. Maar tegelijkertijd moeten
we ons absoluut niet gek laten maken. De meeste mensen
worden gelukkig niet ernstig ziek van dit virus en ook in
China zien we het aantal nieuwe besmettingen nu afnemen.
We hebben goede zorgverleners in Nederland en uitstekende wetenschappelijke instellingen. Ik heb dan ook vertrouwen in de aanpak van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, het RIVM, en de inzet van onze GGD's.
Wel heb ik een aantal vragen aan onze minister, maar ik zie
dat de heer Jansen een vraag heeft.
De voorzitter:
Dat zie ik ook. De heer Jansen.
De heer Jansen (PVV):
Ik hoor de heer Renkema zeggen dat het aantal besmettingen in China afneemt, maar volgens mij was er de afgelopen nacht juist weer een toename. Dus is het misschien
niet te vroeg om conclusies te trekken dat de dalende trend
daadwerkelijk voortzet of dat het misschien met hiccups
gaat?
De heer Renkema (GroenLinks):
In de eerste dagen van de uitbraak heb ik grafieken gezien
die aangaven dat binnen een aantal weken de helft van de
wereldbevolking besmet zou zijn. Toen ging het over de
snelle uitbraak in Wuhan en die werd doorgetrokken naar
heel China en eigenlijk de hele wereld. Dat is niet het geval
gebleken. Ik denk dat in China op dit moment heel stevige
maatregelen worden genomen en ook moeten worden
genomen en dat China redelijk in staat is om dat soort
grafieken tegen te spreken doordat het aantal nieuwe
besmettingen afneemt. Het zal ongetwijfeld per dag verschillen maar het zijn niet de gegevens die in eerste instantie
werden gepubliceerd en die je op de sociale media kon
zien, alsof heel China binnen drie weken besmet zou zijn.
De heer Jansen (PVV):
Het antwoord wordt nu heel erg op China betrokken, maar
er zijn natuurlijk veel meer landen waar er juist wel een
enorme stijging is van het aantal besmettingen. Dus bent
u niet iets te stellig dat de aanpak van China blijkbaar werkt,
zeker omdat, zoals ik zei, het aantal besmettingen de afgelopen nacht in China weer is toegenomen?
De heer Renkema (GroenLinks):
Zoals ik net heb gezegd, maak ik mij ernstig zorgen over
het feit dat inmiddels in Nederland tientallen mensen
besmet zijn en maak ik mij ook ernstig zorgen over de
situatie in Noord-Italië. Het vraagt dus om hele goede
maatregelen. Tegelijkertijd zeg ik er ter relativering bij dat
niet iedereen ernstig ziek wordt door dit virus en dat je ziet
dat maatregelen werken. Er worden dus door landen
maatregelen genomen die werken.
Ik ga verder met een aantal vragen aan de minister. Het
Beatrixziekenhuis is gesloten geweest voor nieuwe patiënten en bezoekers. Toen lag een patiënt al dagenlang met
ernstige luchtwegklachten in het ziekenhuis en in die tijd is

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

er niet getest op het coronavirus. Dat werd pas in het
nieuwe ziekenhuis waar de patiënt naartoe ging, het Rotterdamse Erasmus, ontdekt. Hoe kan het nou zijn dat een ziekenhuis deze patiënt niet heeft getest? Het protocol was
twee dagen voorafgaand aan die overplaatsing aangescherpt door het RIVM en daarin werd ziekenhuizen geadviseerd om alle patiënten met onverklaarbare longproblemen te testen op corona. Waar ging het nou mis in deze
casus? Op welke wijze deelt het RIVM zijn protocollen met
zorgprofessionals en welke lessen trekken we hier uit? Hoe
denkt de minister dit misverstand in het vervolg te voorkomen?
Juist de intensive care is kwetsbaar gebleken voor een uitbraak van het coronavirus. Patiënten die daar komen, kunnen blijkbaar het coronavirus onder de leden hebben zonder
dat daar direct signalen voor zijn die voortvloeien uit de
huidige casusbeschrijving, namelijk contact met mensen
in Noord-Italië. Verschillende ziekenhuizen zijn inmiddels
getroffen en afdelingen worden gesloten. Die intensive care
is wel de kern van onze gezondheidszorg. Is de minister
van plan om extra maatregelen te treffen om juist die
intensive cares te beschermen? Graag een reactie op dit
punt.
Dan over de GGD's. We hebben 25 GGD-regio's in Nederland en ze hebben op dit moment een zeer belangrijke taak,
namelijk het monitoren van het virus, testen afnemen en
voorlichting geven. Er wordt heel veel werk verzet met name
in dat zo arbeidsintensieve bron- en contactonderzoek, maar
een GGD-regio omvat tegenwoordig vaak meer dan 600.000
inwoners. Ik ontvang signalen dat niet alle GGD's voldoende
geëquipeerd zijn. Er stond vanochtend nog een artikel in
de NRC dat daar ook over gaat. Heel veel gemeenten hebben de afgelopen jaren bezuinigd op die GGD-taken, die
een gemeentelijke verantwoordelijkheid betreffen, waarbij
juist de kleinere GGD's een vrij beperkte capaciteit hebben.
Sommige hebben maar enkele infectie-artsen en verpleegkundigen infectieziekten. Juist deze professionals hebben
nu een enorme verantwoordelijkheid en een groot takenpakket. Ziet de minister ook dat sommige GGD's een te
beperkte capaciteit hebben waardoor het lastig is om alle
taken goed uit te voeren en wat gaat de minister met dat
gegeven doen? Graag op dat punt een reactie.
We zitten nu in de fase waarin het ministerie, het RIVM, de
GGD's en andere instanties bikkelhard werken om dat
coronavirus te beperken. Containment heet dat in het jargon
van de publieke gezondheidszorg. Helaas Engels, ik zeg
gewoon indammen. Maar op het moment dat er heel veel
gevallen komen en onderzoek naar verdere verspreiding
niet meer lukt, dan is deze strategie niet meer houdbaar.
Dan vraag ik mij af bij hoeveel gevallen met een onbekende
herkomst, dus buiten de casusbeschrijving, we overgaan
naar de volgende fase. Welke maatregelen worden dan
overwogen? Worden al voldoende voorbereidingen
getroffen mocht die fase aanbreken?
Huisartsen en ziekenhuizen maken zich zorgen over de
voorraad persoonlijke beschermingsmiddelen. Ziet de
minister dat hier landelijke coördinatie nodig is? En is de
minister het met GroenLinks eens dat als deze crisis achter
ons ligt, de draaiboeken moeten worden geëvalueerd?
Het liefst wil ik dat er zo snel mogelijk een vaccin komt voor
dit nieuwe virus. Dat is de beste bescherming voor iedereen.

5 maart 2020
TK 60

60-4-12

Als wij mogen afgaan op uitbraken van dit soort virussen
in het verleden, dan komt zo'n vaccin er ook. Mijn vraag is
wat het kabinet op dit moment doet om dat te bewerkstelligen of te bespoedigen.

rio's op voorhand toe te lichten en te zeggen: dit zou een
optie zijn, dat zou een optie zijn. Dat leidt eerder tot een
soort van paniek en tot angstgevoelens, die wij juist moeten
tegengaan.

De voorzitter:
Vindt u het goed dat u even ...

De voorzitter:
Gaat u verder.

De heer Renkema (GroenLinks):
Misschien kan de heer Jansen zijn vraag stellen, daarna
rond ik af.

De heer Renkema (GroenLinks):
Dan rond ik af, voorzitter. Ik ben ermee begonnen: als mens
krijgen we een gevoel van onbehagen als wij ergens geen
grip op hebben, als wij onzeker zijn en ons niet veilig voelen.
Toch wil ik waarschuwen voor te veel paniek en ook voor
de maatschappelijke ontwrichting die dat met zich zou
meebrengen. Het tegengaan daarvan is ook onze rol als
Kamer, net als het weerspreken van desinformatie. Op 24
januari bracht het RIVM al een advies uit over de mogelijke
corona-uitbraak in Nederland. De rol van onze Kamer is om
het beleid te controleren en de minister te controleren. Dat
moeten wij doen. Maar laten wij met ons allen ook het
hoofd koel en het hart warm houden. Dank u wel.

De voorzitter:
Oké, dan ga ik naar de heer Jansen.
De heer Jansen (PVV):
Is de heer Renkema het met mij eens — want ik heb dezelfde
vragen ook gesteld — dat dit eigenlijk al gecommuniceerd
had moeten worden naar onze burgers? Hadden zij niet
recht op die informatie? Hadden zij niet het recht om te
weten dat wij als overheid goed bezig zijn en welke stappen
wij wanneer gaan zetten?
De heer Renkema (GroenLinks):
Nee, dat ben ik niet met de heer Jansen eens. Ik denk dat
elke fase van deze uitbraak vraagt om nieuwe maatregelen.
Op het moment dat de huidige maatregelen niet meer
effectief zijn, zul je nieuwe maatregelen moeten overwegen.
Maar het lijkt me niet verstandig om nu te zeggen dat over
drie weken misschien wel de scholen in Nederland dicht
moeten of dat over zes weken misschien wel bepaalde
evenementen moeten worden afgelast. Ik wil echter wel
weten wat in de voorbereiding de scenario's zijn en hoe die
worden voorbereid. Maar om nu te communiceren dat wij
wellicht over twee, drie of vier weken iets moeten doen,
lijkt mij zeer onverstandig.
De heer Jansen (PVV):
We hebben het hier helemaal niet over "wellicht". Wij
vroegen gewoon om stappen uit te werken en aan te geven
wanneer wij welke stap zetten. Dat is wat wij gevraagd
hebben. Volgens mij heeft de burger toch recht op die
informatie. Hij moet toch weten wat er gebeurt bij een
bepaald aantal besmettingen, of bij een bepaald aantal
mensen dat daaraan overlijdt. Het kan toch niet zo zijn dat
wij de burger eigenlijk in het ongewisse laten en die informatie maar onder de pet houden, om vooral geen paniek
te zaaien? De mensen moeten toch gewoon weten waar zij
uiteindelijk aan toe zijn?
De heer Renkema (GroenLinks):
Het laatste ben ik volledig met de PVV eens. De mensen
moeten weten waar zij aan toe zijn. Daarom vertrouw ik
erop dat de maatregelen die nu genomen worden door het
RIVM en waarover wordt gecommuniceerd, op dit moment
als voldoende worden beschouwd en dat, op het moment
dat de volgende stap moet worden gezet, het RIVM, de
GGD's en ook het ministerie de mensen volledig zullen
informeren. Het lijkt mij niet nodig om alle mogelijke scena-

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Renkema. Dan geef ik nu het woord
aan mevrouw Dik-Faber, namens de ChristenUnie.

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Goed dat we vandaag over het
coronavirus spreken, want de ontwikkelingen gaan
razendsnel. In een week tijd heeft het ECDC, het Europees
centrum voor ziektepreventie en -bestrijding, de kans op
besmetting met het coronavirus bijgesteld. Eerst was het
laag tot matig, nu is het matig tot hoog.
Ik wil dit debat beginnen met waarderende woorden voor
het RIVM, de GGD's, de huisartsen en iedereen die heel
hard werkt om de uitbraak van het coronavirus zo klein
mogelijk te houden. Ik wil ook waarderende woorden uitspreken voor de minister. Ik voel mij als Kamerlid goed
geïnformeerd. Ik vind ook dat de minister goed zichtbaar
is en duidelijk communiceert, ook naar de Nederlandse
bevolking. Tot slot wil ik in mijn inleiding ook de patiënten
en hun naasten heel veel sterkte toewensen en de patiënten
ook beterschap wensen. Ik heb net nog even op de website
van het RIVM gekeken: het gaat inmiddels om 38 personen.
Voorzitter. Als ik mensen om me heen spreek en als ik naar
mijn mailbox kijk, dan zijn er toch een paar vragen die
steeds weer terugkomen. De allereerste vraag is: waarom
gaan we niet veel grootschaliger testen? In het gesprek met
het RIVM bij de technische briefing, is daaraan ook aandacht
besteed. Ook in schriftelijke vragen die door collega's zijn
gesteld, komt aan de orde dat een test pas effectief is als
er symptomen zijn van het virus. Voor dat moment kan het
virus dus ook niet worden aangetoond. Dat is voor mij
helder, maar ik denk dat het goed is om dat ook duidelijk
te communiceren.
De tweede vraag die ik vaak hoor, is: waarom neemt
Nederland geen maatregelen, zoals in het buitenland
gebeurt? Het gaat dan bijvoorbeeld om het afgelasten van
grote evenementen. Afgelopen dinsdag heb ik daar zelf ook

5 maart 2020
TK 60

60-4-13

een aantal vragen over gesteld aan het RIVM. Voor mij is
helder geworden dat dit komt, doordat de situatie in landen
anders is. De context in bijvoorbeeld Italië, maar ook in
Duitsland, is gewoon anders dan in Nederland. Landen
nemen dus ook andere passende maatregelen om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Er zijn ook
politieke en culturele verschillen; ik kom daar zo nog op
terug.
Voorzitter. De Nederlandse overheid volgt de adviezen van
het ECDC en de Wereldgezondheidsorganisatie. Ik denk dat
dit goed is. Nederlanders hebben ook vertrouwen in deze
aanpak, zo blijkt uit onderzoek waarover ik vanmorgen in
de kranten las. Toch is het voor veel mensen onbegrijpelijk
dat landen zo verschillend omgaan met de bestrijding van
het coronavirus. Ik heb de volgende vraag aan de minister:
wanneer vindt de volgende EPSCO-Raad plaats? Staat de
geharmoniseerde aanpak, waarbij de adviezen van ECDC
worden gevolgd, dan ook op de agenda? Wordt daar ook
gesproken over voldoende beschermingsmiddelen voor
zorgverleners? Ik denk dat een Europese aanpak daarvan
gerechtvaardigd is.
Voorzitter. Via de ROAZ-en is geïnventariseerd of er tekorten
zijn aan beschermingsmiddelen. Ik begreep van de minister
dat dit niet het geval zou zijn. Toch krijg ik signalen van
huisartsen die veel te weinig beschermingsmateriaal hebben, met name als het gaat om mondkapjes. Ik hoorde van
een huisartsenpraktijk, waar een aantal huisartsen werken,
dat zij gewoon drie mondkapjes in huis hebben. Dat is niet
genoeg. Wat gaat de minister hieraan doen? Is hij bereid
om dezelfde stappen te zetten als de Franse president? De
Franse president heeft bepaald dat beschermingsmateriaal
geconfisqueerd wordt voor zorgverleners.
Voorzitter. Een andere zorg is dat huisartsen veel visites
moeten afleggen, omdat mensen niet naar de praktijk
mogen komen. Dit vergt veel tijd en brengt nog meer
risico's met zich mee. Hoe kunnen huisartsen hierbij worden
ondersteund? Welke rol kunnen de GGD's, en wellicht ook
ziekenhuizen, hierbij spelen? Mocht er een grotere uitbraak
komen, dan kunnen huisartsen de extra taken die zij nu
krijgen niet meer aan. De eerstelijnszorg is al overbelast.
Hoe wordt hierop geanticipeerd?
Een andere vraag gaat over de verpleeghuizen. In het advies
van het Outbreak Management Team staat dat gekeken
moet worden naar alternatieve locaties, zoals verpleeghuizen, voor verzorging, verpleging en behandeling van patiënten. Hoe kijkt de minister hiernaar, juist ook met het oog
op de kwetsbaarheid van bewoners van verpleeghuizen?
Voorzitter. Ik heb kort nog een aantal punten over het proces
van de afgelopen weken. Een vrouw heeft op de intensive
care van een ziekenhuis gelegen, zonder dat bekend was
dat ze het virus had. Ik sluit mij aan bij de vragen die mijn
collega Renkema daarover heeft gesteld. Dan was er de
persconferentie van het RIVM. Daarin werd gesteld dat er
een zeer klein risico was dat kinderen het virus zouden
oplopen. Prompt was er een kind dat toch het virus had.
Mijn vraag aan de minister is: hoe zit dat nu precies?
Ik kijk naar het vervolg van dit proces. Het Outbreak Management Team adviseert dat we zo lang mogelijk moeten
inzetten op het inperken van het virus, maar dat we ons
ook moeten voorbereiden op vervolgstappen als dit niet
meer lukt. Ik heb de volgende vraag aan de minister: kan

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

hij ons meenemen in hoe dit proces precies gaat verlopen?
Gebeurt dit stap voor stap? Vinden er voorbereidingen
plaats voor een ernstig scenario, het ernstigste scenario,
of wellicht voor allebei?
Ik zie een interruptie.
De heer Jansen (PVV):
Ik heb een heel korte vraag. Mevrouw Dik-Faber zegt
namens de ChristenUnie dat zij voldoende is geïnformeerd.
Inmiddels stelt zij dertien vragen. Mevrouw Dik-Faber, bent
u voldoende geïnformeerd of heeft u gewoon heel veel
vragen, omdat u onvoldoende bent geïnformeerd?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik voel mij goed geïnformeerd over de stappen die de
minister zet en over de aanpak van het RIVM. Ik vind ook
dat de informatie die op de website van het RIVM staat,
zeer adequaat is. Ik vind het ook goed dat een telefoonnummer is opengesteld, waar mensen hun vragen kunnen
stellen. Ik heb wel aanvullende verduidelijkingsvragen, en
volgens mij mag dat vandaag in dit debat.
De voorzitter:
De heer Jansen.
De heer Jansen (PVV):
Heel kort nog. Als u verduidelijkingsvragen heeft, bent u
dus niet volledig geïnformeerd.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik voel mij wel voldoende geïnformeerd. Ik ben hier vandaag
om het debat aan te gaan met de minister.
De heer Hijink (SP):
Ik hoor mevrouw Dik-Faber de minister uitgebreid complimenteren met de communicatie naar buiten toe, maar ik
hoor daar toch ook heel andere reacties op. Ook dat klungelige briefje bij de NOS en hoe dat is gegaan. Maar ik hoor
mevrouw Dik-Faber ook iets zeggen over de communicatie
rondom het opvangen van patiënten in verpleeghuizen. En
ik hoor haar over de tekorten aan beschermende middelen
voor huisartsen en andere zorgverleners, wat door de
minister eerst was ontkend, maar wat in het advies van het
Outbreak Management Team al werd erkend. Van allerlei
kanten — van huisartsen zelf — krijgen wij te horen dat die
tekorten er zijn. Dan kun je toch niet spreken van heel duidelijke communicatie van de kant van de minister?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
De minister heeft in zijn brief laten weten dat er gecheckt
is bij de ROAZ'en, de regionale overleggen ... U kent de
afkorting. Gebleken is dat er geen tekorten aan hulpmiddelen waren. Dat heeft mij verbaasd. Ik ga ervan uit dat deze
informatie klopt en dat de minister zijn oor daar te luisteren
heeft gelegd. Die informatie verbaast mij omdat ik van de
andere kant, van huisartsenpraktijken, hoor dat ze zich wel
degelijk zorgen maken over de beschikbaarheid van zorgmiddelen. Ik heb begrepen dat er in ziekenhuizen ineens
beschermingsmiddelen verdwijnen. Die worden, bijvoor-

5 maart 2020
TK 60

60-4-14

beeld door bezoekers, meegenomen. Als ik die verhalen
hoor, wil ik die vandaag wel graag onderdeel van het debat
maken. Ik vind het belangrijk dat hierover geen misverstand
bestaat. Er moeten gewoon voldoende beschermingsmiddelen in Nederland en binnen Europa zijn. Daarom moeten
we dat ook in Europa op de agenda zetten.

daar toch nog eens goed naar te kijken en deze informatie
toegankelijk te laten zijn voor alle personen, bijvoorbeeld
ook voor mensen met een auditieve beperking. Graag een
reactie van de minister.

De heer Hijink (SP):
Ik ben het inhoudelijk erg met mevrouw Dik-Faber eens,
maar zij stelde zelf net vast dat de minister communicatief
zo goed bezig was, terwijl ik daar vanuit de zorgsector zelf
juist heel veel kritiek op hoor. Als het gaat over de verpleeghuizen en wat daarover geschreven is, als het gaat over het
niet-bestaan van zogenaamde tekorten aan beschermende
middelen, maar die er dus wel zijn, is er juist veel kritiek op
het optreden van de minister. Dan verbaast het mij dat
mevrouw Dik-Faber inhoudelijk onze zorgen deelt, terwijl
de minister uitgebreid complimenten krijgt voor de manier
waarop hij dit heeft aangepakt. Volgens mij botst dat nogal.

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Dik-Faber. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Van der Staaij namens de SGP.

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik neem de brieven van de minister uiterst serieus. Ik neem
ook de signalen van huisartsen uiterst serieus. Ik wil dat
vandaag onderdeel van het debat maken, omdat we allemaal — huisartsen, u en ik, de mensen in het land — vinden
dat er voldoende beschermingsmiddelen moeten zijn. Ik
denk dat de minister dat ook vindt, maar dat zullen we zo
van hem horen. Daarover mag gewoon geen misverstand
bestaan. Daarom maak ik dat vandaag onderdeel van het
debat.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. Mijn vraag is ook of het in dit verband en naar
de toekomst toe nog zinvol is om te kijken naar de testcapaciteit. Ik noem de mobiele testcentra, zoals in Duitsland, of
de drive throughs, zoals in Zuid-Korea. Is dat iets wat ook
in de scenario's voor Nederland mogelijk aan de orde komt?
Het Rode Kruis helpt in Italië bij gezondheidschecks op
vliegvelden en het heeft ook hier menskracht en middelen
aangeboden. Is de minister hierover in Nederland, naar de
toekomst toe, ook in gesprek met het Rode Kruis?
Dan mijn overige vragen. De vaccins. Daar wordt op veel
plekken aan gewerkt. Het is een wereldwijde opgave in het
belang van alle landen. In hoeverre is er sprake van een
door de Wereldgezondheidsorganisatie gecoördineerde
aanpak? Welke rol speelt Nederland of Europa hierbij? Is
het niet goed om de financiering vanuit verschillende landen
bij elkaar te brengen om bij te dragen aan de meest kansrijke vaccins?
Tot slot, toch nog even over de publiekscommunicatie. Ik
vind dat er echt goed en veel wordt gecommuniceerd door
het RIVM. Mensen krijgen veel informatie vanuit de media,
de GGD, het RIVM en de Rijksoverheid. Deze informatie
moet eenduidig, begrijpelijk en toegankelijk zijn. Maar er
kwamen toch nog wel wat woorden voorbij — social distancing, transmissies, casusdefinitie — waarvan ik dacht: zijn
die voor iedereen te begrijpen? Daarom mijn oproep om

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

Dank u wel.

De heer Van der Staaij (SGP):
Voorzitter. Aziatische griep, SARS, Mexicaanse griep. Van
tijd tot tijd zijn zij er weer, nu corona, grote virusuitbraken
die wereldwijd veel mensen doen opschrikken. Als we
terugkijken in de geschiedenis zien we aan de ene kant
gelukkig heel veel vooruitgang in de gezondheidszorg,
dankzij wetenschap en techniek, maar beseffen we aan de
andere kant dat we met al ons kennen en kunnen broze,
kwetsbare, afhankelijke mensen blijven. Dat stemt ons ook
bescheiden of, om het in Bijbeltaal te zeggen, ootmoedig.
Ik las van een kerk in Wuhan die een gebed van verootmoediging op internet plaatste, met daarin ook de zinsnede die
ik toch mooi vind om te citeren: "Wees ons genadig, Here,
onze lichamen zijn zwak en kwetsbaar als stof in de wind."
Voorzitter. Dat zijn ook tonen die mij aanspreken als je
reflecteert zoals de heer Renkema en anderen ook deden,
op wat nu ook weer wereldwijd aan de orde is. Gelukkig
heeft voor heel velen corona een mild verloop, een ziekte,
en ontvangen zieken ook weer genezing. Dat is iets wat we
zeker ook niet moeten wegpoetsen. Tegelijkertijd is het
wereldwijd realiteit dat er ook heel wat ernstig zieken zijn
en dat mensen in rouw zijn om geliefden die zij zich zagen
ontvallen. Ver weg in China en in andere landen, maar ook
dichterbij, in Italië meer dan 100 doden. Ik wil ook nadrukkelijk zeggen: in onze gedachten en gebeden leven we met
hen mee.
Op de overheid, op onze regering, rust de verantwoordelijkheid om in zorg en onrust een verstandige koers te varen
en dat is een hele opgaaf. Niet bijdragen aan paniek, maar
wel aan alertheid, niet onnodig vergaande maatregelen
nemen, maar ook niet te afwachtend zijn. Als parlementariër
volg ik dit nauwgezet, maar voel ik ook een zekere terughoudendheid in het invulling geven, in onze controlerende rol.
Onze basishouding is er een van vertrouwen dat op basis
van inzichten en adviezen van deskundigen steeds een
weloverwogen keus wordt gemaakt en passende maatregelen worden genomen. Zeker als we er nog middenin zitten,
hebben we niet een aandrang om alle gemaakte keuzen
van de afgelopen dagen en weken nu eens even goed tegen
het licht te houden.
Dat komt op een later moment weer meer aan de orde. Dan
denk ik aan een bestuurlijke en medisch-inhoudelijke evaluatie zoals we die eerder ook zaken. Mag ik inderdaad veronderstellen, zo vraag ik de minister, dat dat ook deze keer
weer het geval zal zijn en dat we ook met alle wijsheid
achteraf nog eens goed kunnen terugblikken?
Ik heb dat zelf trouwens ook weer gedaan; het is ook altijd
nuttig om terug te blikken. Hoe gingen wij zelf als parlement

5 maart 2020
TK 60

60-4-15

om met bijvoorbeeld de maatregelen in het kader van de
Mexicaanse griep? Toen is daar, in 2011, een overleg over
geweest en was er eigenlijk ook wel kritiek. Zijn we niet te
snel van te sombere scenario's uitgegaan? Hebben we niet
onder invloed van de media, van ongerustheid, te snel
vergaande maatregelen genomen? Dat was toen weer de
les. Dat laat zien hoe het elke keer weer nauw luistert en
hoe je ofwel een stap te ver naar de ene kant of een stap te
ver naar de andere kant kan zetten.
Eén les was toen ook dat het bestuurlijk afstemmingsoverleg te weinig in beeld is geweest. Ik vraag aan de minister
of dat nu beter is. Wordt naast het uitbraakmanagementteam ook dat bestuurlijk afstemmingsoverleg goed betrokken? En is ook de tegenspraak, ook richting experts, steeds
goed georganiseerd?
Voorzitter. Het is goed om vandaag ook te kijken hoe de
minister zijn afwegingen maakt in het nemen en voorbereiden van maatregelen. Naast een aantal terechte vragen of
we nu de goede dingen doen, die zeker aan de orde mogen
komen, toekomstgericht nu, heb ik ook wat meer algemene
vragen. De minister spreekt — dat ik hoor steeds terugkomen en dat snap ik en steun ik ook wel — van een stapvoor-stapbenadering, gefaseerd, proportioneel, passend.
Maar soms hoor je ook wat kritische tegenstemmen: zou
je niet wat meer nadruk op het proactieve, op de effectiviteit
moeten leggen? Moet je dan soms ook niet verdergaande
maatregelen nemen, die misschien wel even wat tegenspraak kunnen oproepen, maar die wel kunnen helpen om
het virus effectiever in te dammen, bijvoorbeeld op het punt
van reisadviezen? Er zijn ook andere voorbeelden genoemd.
Dus behalve een reactie op die concrete vragen zou ik graag
ook wat breder willen horen hoe de minister dat afweegt,
hoe hij met dat spanningsveld omgaat. Want laten we eerlijk
zijn: het is nooit wiskunde. Het blijven ook altijd wel weer
bestuurlijke keuzes in heel lastige omstandigheden.
Mensen vragen zich ook af wat ze zelf kunnen doen om
verspreiding van het virus te voorkomen. Het is goed dat
daar helder over gecommuniceerd wordt. Ik vind dat op
rijksoverheid.nl/coronavirus al heel wat relevante informatie
helder bij elkaar is gebracht. Heel goed om daar steeds ook
uiterste zorgvuldigheid in te betrachten. Ik zou ook wel
willen beklemtonen dat we ook weer niet moeten doen
alsof die website ons precies vertelt wat we in alle
omstandigheden moeten doen. Er blijft ook wel altijd een
stuk eigen verantwoordelijkheid. Ik zou dat in het bijzonder
ook willen linken aan internationale evenementen. Ik zou
bijvoorbeeld vrijdag zelf spreken op een internationale
conferentie in Apeldoorn, met deelnemers uit allerlei landen. De organisatoren hebben de afweging gemaakt of het
per se nodig is om dat op dit moment te doen. Er zit altijd
een bepaald risico aan. Kan het niet gewoon op een later
moment? Dat is een mooi voorbeeld van een stuk eigen
verantwoordelijkheid nemen.
Laat dus ook helder zijn dan niet alles wat niet afgeraden
wordt door de experts, in een keer allemaal verstandig zou
zijn. Er blijft altijd nog ruimte voor eigen verantwoordelijkheid. Ik heb wel een vraag aan de minister. Wanneer komt
zijns inziens bij bijvoorbeeld evenementen de bestuurlijke
verantwoordelijkheid in het geding? Dat we kunnen zeggen:
ja, prachtig, maar is het echt nog wel slim op dat op dit
moment te doen? Hoe is dan de bestuurlijke verantwoordelijkheidsverdeling? Is helder wie daarvoor aan zet is?

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

Voorzitter, tot slot, want ik zie dat mijn tijd op is, sluit ik me
aan bij alle vragen die gesteld zijn over de persoonlijke
beschermingsmiddelen in de zorg. Dat zijn terechte vragen.
Het is goed om het daar vandaag nog over te hebben. Dank
u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van der Staaij. Dan geef ik nu het
woord aan de heer Veldman namens de VVD.

De heer Veldman (VVD):
Voorzitter. Wanneer een nieuw onbekend virus, zoals nu
het coronavirus, waartegen nog geen behandeling of vaccin
bestaat en dat zich zeer snel verspreidt, zich openbaart, is
het volstrekt logisch dat er bezorgde reacties uit de
samenleving komen, dat er veel vragen zijn en dat de
ongerustheid toeneemt. Kan ik nog wel naar mijn werk?
Moet ik boodschappen inslaan? Moet ik met een mondkapje
over straat? Moeten we scholen sluiten, evenementen
afzeggen en havens, luchthavens en grenzen afsluiten?
Vanuit onbekendheid en onzekerheid begrijp ik die primaire
reactie. Die hebben velen en die had ik in eerste instantie
ook. Maar zo logisch als deze primaire reactie is, zo logisch
is het en moet het ook zijn om vervolgens te luisteren naar
deskundigen. Zij hebben immers de antwoorden op die
vragen.
Het was uiteraard een illusie om te denken dat we het virus
bij de grenzen van Nederland zouden kunnen tegenhouden.
Op 27 februari hadden we dan ook de eerste Nederlander
die besmet was met het coronavirus. Met de komst van het
virus in Nederland zelf is ook de onrust verder toegenomen.
Volgens mij is het belangrijk om binnen de onrust die er
nu ontstaat, juist de rust te bewaren, de zaken in perspectief
te blijven zien en de juiste vragen te blijven stellen.
Wereldwijd zijn er nu meer dan 90.000 geïnfecteerden en
helaas meer dan 3.000 mensen die eraan overleden zijn.
Dat klinkt zonder context als heel erg veel. Als we er het
aantal griepgeïnfecteerden in Nederland van het afgelopen
griepseizoen naast zetten — 400.000 geïnfecteerden en
ongeveer 2.000 mensen extra overleden — ontstaat er al
een ander beeld. Betekent dit dat we rustig achterover
kunnen leunen? Nee, zeker niet. Maar het betekent wel dat
we de rust moeten bewaren, niet in paniek moeten raken
en vooral de deskundigen hun werk moeten laten doen.
De heer Jansen (PVV):
Rust bewaren is natuurlijk altijd goed, maar wanneer worden de VVD en meneer Veldman onrustig? Bij hoeveel
besmettingen, bij hoeveel slachtoffers wordt u onrustig en
denkt u van: nou, misschien is dit niet zo'n klein akkefietje
— zoals u in het verleden weleens zei — maar moeten we
misschien eens een keer wat vaker hierover met elkaar van
gedachten wisselen?
De heer Veldman (VVD):
Ik heb goed nieuws voor de heer Jansen. Ik word niet
onrustig, want ik heb een groot vertrouwen in de Nederlandse zorg. Als ik Nederland vergelijk met veel andere
landen, dan staan we er hartstikke goed voor. We hebben
prima huisartsen in Nederland, een enorm netwerk van
huisartsenzorg, we hebben prima GGD's in Nederland, we

5 maart 2020
TK 60

60-4-16

hebben prima ziekenhuizen in Nederland, we zijn de top
van de wereld. Dus ik maak mij geen zorgen, ik vertrouw
op de deskundigen, ik vertrouw op de artsen die we hebben.
De heer Jansen (PVV):
Schitterend antwoord, maar de vraag was: bij hoeveel
besmettingen en bij hoeveel slachtoffers. Of maakt het u
eigenlijk niet uit of het nou 1.000 of 10.000 besmettingen
zijn? Het maakt u allemaal niet uit, u bent allemaal volledig
gerustgesteld, want wij zijn top of the bill.
De heer Veldman (VVD):
Dit is een oneigenlijke vraag. Mag ik eens een ander getal
tegen de heer Jansen aanhouden? Heeft hij enig idee hoeveel griepgeïnfecteerden er afgelopen seizoen in de Verenigde Staten waren, om maar eens wat grotere getallen te
nemen? Heeft hij enig idee?
De heer Jansen (PVV):
Ik kijk naar de situatie in Nederland, want ik zit hier om de
Nederlandse burgers te vertegenwoordigen. Aangezien er
in Amerika iets meer mensen wonen dan hier, zullen de
getallen daar waarschijnlijk maal 100 of maal 200 zijn ten
opzichte van het aantal gevallen in Nederland. Maar ik denk
dat de heer Veldman mij ongetwijfeld dat antwoord gaat
geven, want anders stelt hij die vraag niet.
De heer Veldman (VVD):
Zeker, ik zal het de heer Jansen vertellen. 26 miljoen geïnfecteerden en 14.000 mensen extra overleden. Dat geeft
maar aan dat de vraag die de heer Jansen mij stelt een
oneigenlijke vraag is. Want het gaat niet om het aantal
geïnfecteerden dat we in Nederland hebben, het gaat niet
over het aantal mensen dat er misschien helaas aan zal
overlijden. Laten we ons gelukkig prijzen dat dat nu nog
niet het geval is en dat de meeste mensen herstellen. Het
gaat erom: zijn wij op de goede manier bezig? Het gaat
erom: is onze zorg er klaar voor als er meer geïnfecteerden
zijn? Dan ben ik niet ongerust. Als ik naar de Nederlandse
zorg kijk en naar hoe er nu gehandeld wordt, dan stelt mij
dat juist gerust, dan zie ik dat er goed gewerkt wordt.
De heer Jansen (PVV):
Tot slot: het enige wat ik kan constateren is dat de heer
Veldman het antwoord niet wil geven of niet kan geven.
Dat is het enige wat ik kan constateren.
De heer Veldman (VVD):
Kijk, het is geen kwestie van willen en ook niet van kunnen,
het is een kwestie van de zaken in perspectief zien. Dan is
het dus niet zo absoluut. De absoluutheid die de heer Jansen stelt van "bij welk aantal maakt u zich dan ongerust",
daar gaat het niet om. Het gaat erom: bij welk aantal dan
ook zijn de professionals in staat om dan adequaat te handelen. Dát is de vraag die voorligt. Vooralsnog is dat het
geval. Ik heb er vertrouwen in — daar kom ik zo op — dat
dat ook in de toekomst zo zal zijn.
Want de minister heeft de Kamer en de samenleving afgelopen weken nauwgezet op de hoogte gehouden. Samen

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

met het RIVM, de GGD's en andere betrokken partijen is
via verschillende kanalen informatie gegeven, zijn telefoonlijnen geopend voor diegenen die vragen hebben over het
coronavirus en vragen welke maatregelen zijzelf moeten
nemen. De VVD vindt dat de minister op dit moment adequaat handelt. Laat ik in het bijzonder de heer Van Dissel,
ook vandaag aanwezig, van het RIVM benoemen: wat mij
betreft de juiste man op de juiste plek. Hij straalt rust en
gezag uit, legt zaken helder uit en is duidelijk over de fase
waarin we nu in Nederland verkeren, welke maatregelen
daarbij passen en welke nog niet. Uiteraard ook mijn complimenten voor al die mensen bij de GGD's, al die huisartsen
die op dit moment snoeihard werken om ook alle vragen
die hun bereiken te beantwoorden en al het onderzoek wat
nodig is te verrichten.
Voorzitter. De cruciale vraag — ik zei het net al tegen de
heer Jansen — is: doen we nu de dingen die nodig zijn?
Niet meer, niet minder. Hierin moeten we varen op de
deskundigen die we hebben. Als ik de heer Van Dissel van
het RIVM hoor, begrijp ik heel goed waarom wij in deze
fase nog geen draconische maatregelen nemen zoals we
die in sommige andere landen wel zien. Ik begrijp dus
eigenlijk niet waarom er ook hier mensen zijn, niet-deskundigen, die daar wel toe oproepen. Laten we nu vooral varen
op datgene wat deskundigen adviseren en niet bijdragen
aan het zaaien van onrust en de onduidelijkheid verder
vergroten. Ik onderschrijf de stappen die de minister nu zet
en met de Kamer heeft gedeeld.
De heer Hijink (SP):
Ik ben het eens met de heer Veldman dat rust belangrijk is
en dat we nuchter moeten kijken welke maatregelen nu
nodig zijn. Maar om nu net te doen alsof er helemaal niks
aan de hand is, dat is natuurlijk wel weer de andere kant
op. Hij zegt eigenlijk: de cruciale vraag is of we op dit
moment genoeg doen om het virus in te dammen. Maar
dat is niet de enige cruciale vraag. De vraag is namelijk ook
of de bestrijding van het virus niet een dusdanige druk legt
op huisartsen, de GGD's en de ziekenhuiszorg dat de reguliere zorg in gevaar komt. Dat is een vraag die wij hier volgens mij ook moeten beantwoorden. We horen van huisartsen dat zij niet alleen tekortschieten in beschermende
maatregelen, maar ook dat zij een enorm hoge druk ervaren
op dit moment. Dat geldt voor de GGD, maar in de ziekenhuizen kan het ook zomaar, binnen nu en een paar dagen,
verergeren als meer afdelingen moeten sluiten en als het
ziekteverzuim omhooggaat. Ik wil van de VVD graag horen
welke maatregelen zij voorstelt om ons zorgstelsel, dat heel
kwetsbaar is omdat we op sommige plekken echt langs het
randje van de capaciteit gaan, bestand te houden tegen dit
soort extra werkdruk.
De heer Veldman (VVD):
De heer Hijink stelt een aantal terechte vragen. Een aantal
collega's hebben dat net in hun bijdrage ook gedaan. Ik
denk dat het goed is als de minister daarop antwoordt. Het
zijn gelukkig vragen die we met elkaar ook al in technische
briefingen aan de heer Van Dissel gesteld hebben. Wat ik
daaruit opgemaakt heb, is dat we nu passende maatregelen
nemen. Als we naar een andere fase gaan ... Containment,
het indammen van ... De heer Van Dissel zei afgelopen
dinsdag zelfs letterlijk: het virus de kop indrukken. Dat is
de fase waar we nu inzitten en waar we mee bezig zijn. Als

5 maart 2020
TK 60

60-4-17

we naar een andere fase gaan, zo zei hij, gaan we ook
andere maatregelen nemen, want dan moet je ervoor zorgen dat de druk op de zorg niet te groot wordt. Want er zijn
natuurlijk ook nog mensen die iets anders onder de leden
hebben en die bijvoorbeeld voor een operatie ingepland
staan. Dan moeten we ervoor gaan zorgen dat de druk op
de zorg en de samenleving niet onnodig groot wordt. Hij
had het erover dat je dan moet gaan spreiden. Wij stellen
hier nu allemaal goede vragen. De heer Van Dissel heeft
aangegeven dat daar protocollen voor klaarliggen en dat
daar scenario's voor zijn, dus dat is in die zin niet nieuw
voor ons. Ik vind het goed dat u deze vragen weer aan de
minister heeft gesteld. Ik ga ervan uit dat de minister vergelijkbare antwoorden zal geven als de heer Van Dissel
gegeven heeft. Dus ja, het is een goede vraag, maar volgens
mij zijn de antwoorden al een beetje bekend.
De heer Hijink (SP):
Ik spreek de VVD hierop aan, omdat ik vind dat we niet
alleen de verantwoordelijkheid hebben om het werk van
de minister te controleren maar ook de verantwoordelijkheid
richting zorgverleners om ervoor te zorgen dat zij hun werk
kunnen doen. Ik heb het dan niet alleen over het bestrijden
van een nieuw virus, maar ook over de middelen die zij
moeten hebben. Ook tandartsen, die misschien nu helemaal
niet zo veel te maken hebben met het coronavirus, hebben
niet meer de middelen om hun werk te kunnen doen, zoals
we in Amsterdam zien. Dat is belangrijk en ik vind dat de
VVD daar oog voor moet hebben. De bestrijding van het
virus is cruciaal — dat moeten we doen — maar laten we
niet vergeten dat de huisartsen nu onder enorme druk staan,
ook als het gaat om de reguliere zorg.
De heer Veldman (VVD):
Zeker. Dat ben ik helemaal met de heer Hijink eens. Ik was
net aanbeland bij die beschermende hulpmiddelen, in het
bijzonder de mondkapjes. Ik ga daar dadelijk precies op
antwoorden wat de heer Hijink waarschijnlijk wil horen.
De voorzitter:
Eerst mevrouw Van Esch.
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Ik wil toch even ingaan op het virus de kop indrukken. In
mijn eigen bijdrage gaf ik aan dat een kennis van mij het
coronavirus heeft. Zij hoeft aan niemand te vertellen dat zij
dat coronavirus heeft. Ik kan bij haar op bezoek zijn geweest
en dan hoef ik dat ook niet hier te vertellen. Dat hoeft allemaal niet. Ik ben benieuwd in hoeverre u vindt dat die
aanpak helpt bij het de kop indrukken van het virus op dit
moment.
De heer Veldman (VVD):
Ik kan daar een heel juridisch antwoord op geven, maar ik
kan ook antwoorden wat ik zelf zou doen. Stel dat ik het nu
zou hebben. Dan zou ik dat aan mijn omgeving vertellen:
jongens, hou wat afstand. Waarschijnlijk zou ik dan ook het
advies hebben gekregen om nu niet hier te staan, maar om
thuis te verblijven. Het meer juridische antwoord — daar
hebben we in deze zaal ook rekening mee te houden — is
dat wij mensen niet kunnen verplichten om te vertellen

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

welke ziekte zij onder de leden hebben, net zo goed als dat
wij mensen niet opleggen dat ze het aan hun omgeving
bekend moeten maken als ze besmet zijn met het influenzavirus. Dat heeft ook gewoon iets met privacy te maken. Ik
vind het volstrekt logisch dat zo'n verplichting niet aan
mensen wordt meegegeven. Maar het lijkt me wel verstandig dat er aan mensen meegegeven wordt om zichzelf in
acht te nemen en om rekening te houden met hun omgeving. Dit staat ook op de website van het RIVM. Daar staat
een hele uitleg: als je je nu niet goed voelt, wanneer neem
je dan contact op met je huisarts en wanneer met de GGD?
Mevrouw Van Esch (PvdD):
Het advies dat mijn kennis krijgt, is niet dat ze het juridisch
gezien niet hoeft te vertellen. Het advies is nu: je mag het
vertellen, maar dat hoeft niet. Je kunt als GGD ook het
advies geven: vertel het; je hoeft het niet te vertellen, maar
het lijkt ons goed om dat wel te doen. Maar dat advies wordt
ook niet gegeven. Dat vind ik een zorgelijk punt. Juridisch
kun je die mensen niet dwingen om het te vertellen, maar
je kunt wel degelijk het advies geven om het in ieder geval
te vertellen in hun eigen omgeving, waarmee ze die week
nog in aanraking zijn geweest. Want daarmee kunnen ze
helpen. Ik ben dus benieuwd waarom we ons in Nederland
die proactieve houding niet kunnen aanmeten, zoals in
andere landen wel het geval is.
De heer Veldman (VVD):
Ik denk dat daar ook een goede en eigen verantwoordelijkheid bij mensen zelf ligt: op het moment dat je nu ziek bent
— het maakt daarbij eigenlijk niet uit met welk virus je nu
besmet bent; dat kan ook het reguliere griepvirus zijn —
vertel je ook tegen je omgeving: mensen, hou even afstand,
want anders word je op dit moment via mij ziek. In het
artikel over het voorbeeld dat u noemde, volgens mij uit
Helmond, zag ik dat die mensen zelf heel mooi de verantwoordelijkheid hebben genomen om te zeggen: ik blijf nu
even thuis, want ik weet nog niet wat ik heb. Dat was nog
voordat de testen gedaan waren. Dat lijkt me een prima
stap om ook zelf verantwoordelijkheid te nemen voor je
eigen gedrag en daarmee ook voor je omgeving.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Veldman (VVD):
Ik was gebleven bij de opmerking dat ik de stappen onderschrijf die de minister nu zet en met de Kamer gedeeld
heeft. Als de huidige situatie langer aanhoudt, maak ik me
wel zorgen over de beschikbaarheid van medicijnen,
medische hulpmiddelen en in het bijzonder mondkapjes.
Er lijkt een run op mondkapjes te zijn, terwijl het voor particulieren onzinnig is om met mondkapjes over straat te
lopen. Professionals dreigen zonder mondkapjes te komen
zitten. Is de minister bereid om, als nodig, daarop stevig in
te grijpen, zodat gegarandeerd kan worden dat professionals de beschikking hebben over de hulpmiddelen die zij
nodig hebben?
Voorzitter. Het opduiken van een nieuw, onbekend virus of
van bacteriën, zoals het coronavirus, zal niet voor het laatst
gebeuren. Het coronavirus maakt heel concreet zichtbaar

5 maart 2020
TK 60

60-4-18

dat we bijvoorbeeld voor de levering van medicijnen
afhankelijk zijn van onder andere China. De noodzaak om
deze afhankelijkheid te verminderen, moet hoger op de
agenda. De zorgen over resistente bacteriën en het niet
meer beschikbaar hebben van werkende antibiotica moeten
hoger op onze agenda. De vraag aan de minister is welke
informatie hij al kan delen over zijn contacten met de
nieuwe Eurocommissaris om productie weer terug te halen
naar Europa om de afhankelijkheid van China wat dat betreft
te verminderen, want daar hebben we eerder met elkaar
over gesproken.

we nu zitten. Particulieren kopen mondkapjes en er zitten
retailers tussen die op grote schaal voorraden opkopen om
die te verkopen. Dat is onzinnig, omdat we met elkaar weten
— met dank aan de heer Van Dissel in de technische briefingen — dat het hier nu dragen van een mondkapje helemaal geen zin heeft. Laten we die middelen dan vooral
beschikbaar hebben voor onze professionals. Vandaar mijn
vraag: is de minister, indien nodig, bereid om vergaande
stappen te zetten? Dat kan bijvoorbeeld zo'n stap zijn als
Macron in Frankrijk heeft gezet.

Voorzitter, ik rond af. Laten we met elkaar de rust bewaren
en geen onnodige paniek veroorzaken. Laten we de minister
aansporen adequaat te blijven handelen op basis van
adviezen van deskundigen. En laten we vooral de hoop
uitspreken dat de mensen die nu besmet zijn met het
coronavirus, goed herstellen.

De voorzitter:
U was klaar? Meneer Hijink heeft nog een vraag.

Mevrouw Sazias (50PLUS):
De heer Veldman heeft het over het naar Europa halen van
de productie van dit soort hulpmiddelen, maar denkt u niet
dat dat heel erg veel duurder zou zijn? Zouden we niet
kunnen volstaan met het aanleggen van voorraden in
Europa?
De heer Veldman (VVD):
Op dit punt had ik het specifiek over medicijnproductie, niet
over de mondkapjes, als u die bedoelt. We hebben in het
debat eerder met elkaar gewisseld dat de afhankelijkheid
van landen als China en India op het punt van de productie
van met name generieke medicijnen best wel groot is. Zo'n
beetje 70% à 80% van de productie komt uit die landen. De
vraag is of dat wenselijk is. Ik vind van niet. We zien nu heel
concreet dat een aantal fabrieken in China gesloten is of op
halve capaciteit produceert. Dat heeft dus effect voor
generieke middelen hier. Een groot deel van deze Kamer,
een meerderheid van deze Kamer, heeft volgens mij met u
uitgesproken dat de minister met zijn collega's in Europa
aan de slag moet om ervoor te zorgen dat die afhankelijkheid vermindert, dat we weer meer beschikbaarheid en
productie hebben binnen Europa of dat we, daar waar die
productiecapaciteit er is — onder andere in Griekenland
wordt behoorlijk wat geproduceerd — daar ook weer
gebruik van maken.

De heer Hijink (SP):
Toen de SP gisteren dit voorstel deed — precies wat in
Frankrijk gebeurt: beschermingsmiddelen zoals mondkapjes
worden gevorderd, zodat ze bewaard blijven voor zorgverleners — noemde de VVD dat "een heel draconische maatregel". En nu zegt u eigenlijk: het wordt tijd dat we die kant
opgaan. Ik vraag me dus af hoe dat binnen één dag zo kan
veranderen. En wat vindt de VVD er dan van dat de minister
vanochtend in antwoord op schriftelijke vragen van ons
heeft gezegd dat hij dat absoluut niet van plan is?
De heer Veldman (VVD):
Er zit geen enkel licht, geen lucht tussen wat ik gisteren zei
en vandaag zeg. Gisteren noemde ik dat "een draconische
maatregel". Zo noem ik het vandaag nog steeds. Het is een
draconische maatregel als je beslag legt op alle beschermingsmiddelen die er zijn, als je beslag legt op alle mondkapjes die er zijn. Dat is een draconische maatregel. Maar
ik zeg hier en nu, vandaag, tegen de minister: ik kan het
niet beoordelen, maar als dat nodig is, dan is dat een stap
die wat mij betreft gezet kan worden, maar dan wel op het
moment dat dat nodig is. Kortom, bottomline: doen wat
nodig is, niet meer en niet minder.

Mevrouw Sazias (50PLUS):
Dat zijn we zeker met elkaar eens als het over medicatie
gaat. Maar toch zou ik erop willen aandringen dat we in elk
geval beginnen met het aanleggen van die voorraden, ook
wat medicijnen betreft.

De heer Hijink (SP):
Ja, "doen wat nodig is", maar uiteindelijk moet de minister
een dergelijk besluit nemen, althans als hij de mogelijkheden daartoe wil hebben. De vraag is dan wel: wie bepaalt
wanneer zo'n maatregel genomen moet worden? Wij horen
nu van alle kanten van huisartsen die het met één mondkapje moeten doen. Wij horen van tandartsen in Amsterdam
die überhaupt geen werk meer hebben omdat ze de middelen niet hebben. Het lijkt mij dat het tekort dan dus vrij acuut
is en dat zo'n maatregel daarom zo snel mogelijk genomen
zou moeten worden. Wanneer vindt de VVD dat een tekort
ernstig genoeg is om tot zo'n maatregel over te gaan?

De heer Veldman (VVD):
Ik antwoord daar heel graag ja op. Ik zeg daar wel bij:
"komma, maar". Voorraden moet je aanleggen op basis van
de vraag hoeveel er nodig is. Het heeft, zeker met medicatie,
geen zin om oneindige voorraden aan te leggen, want op
een gegeven moment moet je die dingen dan ook weer
vernietigen. Dat er nu met de beschermingsmiddelen, bijvoorbeeld die mondkapjes, een tekort dreigt te ontstaan —
of, zoals ik van sommige huisartsen en tandartsen hoor, is
ontstaan — heeft wel te maken met de acute situatie waarin

De heer Veldman (VVD):
Volgens mij is het aan de minister om uiteindelijk te
besluiten of er verdergaande stappen gezet moeten worden.
Hij moet dat doen op basis van de beschikbaarheid van de
materialen en de voorraden die er zijn. En ja, ik zie met u
dat in delen van Nederland aan de bel wordt getrokken met
de boodschap: wij zijn bijna door onze voorraad heen. En
ja, ik zie ook dat in delen van Nederland wordt gezegd:
misschien moeten we onderling wat beter uitruilen, want
wij hebben nog voorraden. Ik heb geen zicht op de actuele

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

5 maart 2020
TK 60

60-4-19

voorraad. Het is de rol van de minister om dat wel te hebben. Vandaar mijn vraag: als het nodig is, is hij dan bereid
om — ik gebruik vandaag hetzelfde woord als gisteren —
draconische maatregelen te nemen? Als het moet, dan
moeten we dat doen. Maar als we dat niet hoeven te doen,
dan zal ik de eerste zijn die hier staat en zegt: het is een
overbodige, draconische maatregel. Maar het is aan de
minister om dat te beoordelen. Ik vraag hem om dat te doen
en de maatregelen te treffen die nodig zijn.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Veldman. Ik geef nu het woord aan
mevrouw Diertens namens D66.

Mevrouw Diertens (D66):
Dank u wel, voorzitter. Het coronavirus houdt ons echt flink
bezig, en terecht. Het is een nieuw virus, waarbij nog veel
onduidelijk is. Omgaan met onzekerheid is vreselijk moeilijk.
D66 maakt zich vooral zorgen om de kwetsbaren: oudere
mensen en mensen met een zwakke gezondheid. Voor hen
is deze onzekerheid nog veel groter. Je denkt toch even na
als in jouw buurt iemand het virus heeft opgelopen. Juiste
en heldere communicatie vanuit de overheid en instituties
is daarom extra belangrijk. Uiteraard is er altijd iets te winnen op dat vlak. Ik denk dat we er trots op mogen zijn dat
we goede professionals hebben en goede wetenschappers,
zoals bij het RIVM en in het GGD-netwerk, die op dit
moment flink uren maken om ons te helpen en te begeleiden. Wij hebben het volste vertrouwen dat dezen wat ze
doen goed doen. Voor D66 is het daarom belangrijk dat de
politiek de brandweer niet te veel stoort terwijl die aan het
blussen is en de professionals laat doen waar ze goed in
zijn. We moeten het virus zeer serieus nemen en ons
baseren op feiten. En we moeten plannen gereed hebben
om te kunnen opschalen indien de nood hoog is.
Er zijn drie punten waarover wij meer duidelijkheid zouden
willen. Het betreft: de Europese samenwerking, de wijze
van communicatie en de situatie in Caribisch Nederland.
Het is goed om te lezen dat er meerdere spelers zijn, zoals
ECDC en de Europese Commissie, die zich bezighouden
met dit dossier. Het is niet een landelijk maar grensoverschrijdend probleem. Europese samenwerking is hierbij
essentieel. Wat gaat het European coronavirus response
team, opgericht door de Europese Commissie, precies
doen? Welke maatregelen kan Europa nemen om tot uniforme afspraken te komen op de specifieke terreinen van
vaccinatieontwikkeling, reisadviezen inclusief afspraken
rond vliegverkeer en vluchthavens en de bevoorrading van
genoeg medische hulpmiddelen? Over dat laatste hebben
we het er al gehad: beschermende kleding, medicatie
enzovoort. Wat kan de minister morgen op 6 maart concreet
voorstellen bij de Gezondheidsraad? Graag een reactie.
Voorzitter. De kracht zit hem in de herhaling van concrete,
eenduidige boodschappen, bijvoorbeeld over welke maatregelen wel en welke maatregelen niet noodzakelijk zijn.
Het RIVM is in staat gebleken die maatregelen wetenschappelijk goed te onderbouwen. We merken echter wel dat er
op sommige punten nog onzekerheid is. Zo zien we dat er
bedrijven zijn die verder gaan dan het RIVM adviseert en
dat er onduidelijkheid is over te nemen preventieve maat-

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

regelen en het melden van ziekten. Dit blijkt onder andere
uit de toename van vragen die gezonde mensen zelf stellen
aan bijvoorbeeld de huisarts. Ook merken we vanuit ziekenhuizen dat er twijfels zijn of er draaiboeken klaarliggen voor
calamiteiten. Kan de minister, zoals in de brief van 2 maart
is aangegeven, nogmaals de bevestiging geven dat noodscenario's zijn uitgedacht en klaarliggen?
Er is ook enige onduidelijkheid over reisadviezen naar verschillende gebieden in de wereld. Kan de minister uitleggen
op welke gronden deze reisadviezen worden bepaald?
Ten behoeve van realistische informatievoorziening en het
voorkomen van het wijd verspreiden van feitelijke onjuistheden kan het kabinet duidelijker communiceren, bijvoorbeeld via een dagelijkse corona-update. Kan de minister
voorzien in de behoefte om vanuit de regering eenduidige
informatie op een vast moment en via meerdere kanalen
te delen? En kunnen bij belangrijke persconferenties gebarentolken aanwezig zijn?
Voorzitter. Ik sluit af met de situatie in Caribisch Nederland,
waar ik dus net geweest ben. Op het Franse deel van SintMaarten zijn de eerste gevallen geconstateerd. Ik weet dat
het RIVM en de KMar, de marechaussee, goed aangehaakt
zijn. Heeft het RIVM voldoende zicht op dit gebied en biedt
het voldoende hulp voor dit deel van het Koninkrijk? Denk
daarbij aan tijdig en snel testen en het tijdig isoleren met
voldoende beschikbare hulpmiddelen.
Ik wil graag afsluiten met de mensen die besmet zijn en de
mensen die zorg verlenen heel veel sterkte toe te wensen
in deze onzekere tijden.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel mevrouw Diertens. De heer Jansen staat er al
heel lang.
De heer Jansen (PVV):
Ik heb toch nog een vraag voor D66. Ik heb u even rustig
laten uitpraten, want u was met een mooi betoog bezig.
Mevrouw Diertens (D66):
Dat heeft u niet veel moeite gekost?
De heer Jansen (PVV):
Nee, ik sta helemaal achter de afsluiting.
Mevrouw Diertens (D66):
Fijn. Dank u wel.
De heer Jansen (PVV):
Maar ik heb wel een vraag. Het RIVM heeft bepaalde protocollen en richtlijnen opgesteld waar we ons met z'n allen
aan moeten houden op dit moment. Maar ik heb net twee
voorbeelden genoemd. Ik wil ze nog weleens herhalen: het
Jeroen Bosch Ziekenhuis en het TweeSteden Ziekenhuis.
Die hebben allebei aangegeven dat ze geconstateerd hebben dat er bij hen iemand besmet was met het coronavirus,

5 maart 2020
TK 60

60-4-20

terwijl ze die besmettingen niet zouden hebben opgemerkt
als ze de richtlijnen van het RIVM volledig zouden hebben
gevolgd. Bent u het met de PVV eens dat er blijkbaar toch
ruimte zit tussen de richtlijnen van het RIVM en de praktijkgevallen?

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Diertens. Dan geef ik nu het woord
aan de heer Hiddema namens Forum voor Democratie.

Mevrouw Diertens (D66):
Ja, dat klopt. Er zijn hier onzekerheden. Die protocollen
bestaan en zijn goed, maar dat neemt niet weg dat onze
professionals altijd ook zelf verantwoordelijk zijn om op dat
moment keuzes te maken en eventueel wel te gaan testen,
zoals artsen uit ziekenhuizen mij ook verteld hebben. Ik
denk dat het gewoon en-en is.

De heer Hiddema (FvD):
Voorzitter. De minister toont zich bekwaam, heb ik begrepen. Hij straalt rust uit en hij waakt over ons op gepaste
wijze. Alleen, hoe dichter ik hem nader, hoe grieperiger ik
word. Ik zal mijn best doen.

De heer Jansen (PVV):
Het is altijd goed als professionals hun verstand en gevoel
volgen, maar het zou toch zo moeten zijn dat wij met z'n
allen protocollen afspreken die voor iedereen gelijkluidend
zijn en die voor alle ziekenhuizen hetzelfde zijn. Want nu
zijn er ziekenhuizen die een stap verder willen gaan en er
zijn ziekenhuizen die dat niet doen. Je ziet dat daardoor
besmettingen wel of niet opgemerkt worden. Dat is toch
niet de juiste werkwijze? Er moet toch een vaste lijn zijn die
voor iedereen geldt?
Mevrouw Diertens (D66):
Er is een vaste lijn, maar dat betekent niet dat ziekenhuizen
meer of minder moeten gaan doen.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik ben blij dat mevrouw Diertens het belang van eenduidige
en dagelijkse communicatie aangeeft en dat het ook
belangrijk is dat iedereen die informatie goed kan vinden.
Ik ben ook blij dat zij ervoor pleit om Caribisch Nederland
niet te vergeten. Wat dat betreft zijn wij helemaal eensgezind.
Ik wil toch graag even doorgaan op die protocollen, want
bij eenduidige communicatie hoort ook dat het minimum
dat iedereen moet doen overal zou moeten gebeuren. Is
mevrouw Diertens het met het CDA eens dat dat voor bij
wijze van spreken alle zorgverleners en burgemeesters
geldt, zodat iedereen eenduidig de adviezen van RIVM en
GGD opvolgt?
Mevrouw Diertens (D66):
Ja, daar ben ik het zeker mee eens. Ik pleit ook voor een
heldere communicatie. Ik heb ook aangegeven dat ik denk
aan een update via een coronavirusjournaal of wat dan ook,
zodat de onzekerheid die ontstaat door mismanagement
of misinformatie eruit gefilterd wordt. Als ik zie wat er
allemaal langskomt op social media kan ik me ook wel
voorstellen dat mensen daar heel erg bezorgd over raken,
want het is bijna niet meer te filteren wat waar en niet-waar
is. Ik denk dat wij als overheid de verantwoordelijkheid
hebben om daarin duidelijkheid te scheppen.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik ben blij dat D66 en het CDA wat dat betreft helemaal op
één lijn zitten.

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

Vijf maanden geleden vroeg ambtgenoot Baudet maar liefst
tweemaal een debat over de verspreiding van het nieuwe
coronavirus aan. Het werd toen nogal achteloos weggewuifd. Dat komt wel tijdens het AO, zei men. Die laconieke
reactie hield aan. Zo'n wijdverbreide uitbraak van het
coronavirus zou ons toch niet overkomen? De reactie van
het RIVM was ook bevreemdend. Na een coronabesmetting
in Tilburg meende de RIVM-directeur dat de grootschalige
verspreiding van het virus tijdens carnaval onwaarschijnlijk
was, want men zou carnaval tenslotte — ik citeer — in een
kleine groep vieren. Wat een expertise! De moed zinkt de
burger al in de schoenen. Dat wekt niet de indruk van een
opperste staat van paraatheid, nietwaar?
Laat ik heel duidelijk zijn: Forum pleit niet voor paniek of
paranoia, wel voor realisme en gepaste voorbereiding op
een epidemie met serieuze gevolgen voor mens en maatschappij. Het is mogelijk dat veel mensen ziek worden.
Uitbraken van het coronavirus zijn vaak lokaal geconcentreerd, zoals we ook wel in Italië hebben gezien. Huisartsen
en ziekenhuizen kunnen opeens overweldigd worden door
patiënten en bezorgde burgers. Zijn zij daar adequaat op
voorbereid? Wat als veel ongeruste mensen zich opeens
willen laten testen? Voor hoeveel dagen zijn er PCR-testen
voorhanden? Wat gebeurt er met de kinderen als scholen
tijdelijk hun deuren moeten sluiten? Hoe wordt besloten
wanneer en hoe dit moet gebeuren? Het is zaak dat hier
duidelijke protocollen voor zijn en dat publieke instellingen
hiermee bekend zijn. Zijn die er? Kan de minister aangeven
welke protocollen hiertoe voorhanden zijn?
Wat Forum betreft staan drie zaken centraal. Ten eerste. De
terechte zorgen onder de bevolking kunnen het beste worden beantwoord met volledige openheid van zaken. De
mond mag worden bedekt, maar de realiteit niet. Wij juichen
het daarom toe dat het RIVM op zijn schreden is teruggekeerd en de nieuwe coronagevallen nu toch per gemeente
publiceert. We sporen alle betrokkenen aan om de grootst
mogelijke openheid te geven over de stand van zaken.
Schimmigheid vergroot de zorgen.
Ten tweede. In geval van twijfel: testen, testen, testen! De
toegang tot een test op het coronavirus moet laagdrempelig
zijn. Er verschenen berichten dat het Radboud, het medisch
centrum te Nijmegen, iedereen met luchtwegklachten op
het coronavirus testte. Dat zou volgens het AD in tegenspraak zijn met het RIVM-protocol. In dat geval heeft het
Radboudumc een juist besluit genomen. Eventuele terughoudendheid van het RIVM om te testen kan desastreuse
consequenties hebben, zowel voor zieken als voor de
samenleving. Wil de minister hierop toezien?
Ten derde: capaciteitsvergroting. Er verschenen al berichten
over een gebrek aan mondkapjes in de ziekenhuizen. Die

5 maart 2020
TK 60

60-4-21

zijn vervolgens schielijk ontkracht, maar mij kwam ter ore
dat academische ziekenhuizen en het RIVM vandaag een
noodbijeenkomst organiseren om het gebrek aan opvangcapaciteit en PCR-testen te bespreken. Kan de minister ons
op de hoogte stellen van de uitkomsten hiervan? Hoeveel
testen zijn er nog beschikbaar in Nederland? Hoelang is de
doorlooptijd, de tijd in het laboratorium vanaf het moment
van testen tot de uitslag? Een medicus werkzaam in dit circuit fluisterde mij in dat die doorlooptijd een week bedraagt.
Klopt dat? Zo ja, dan is dat te lang. Zou het dan niet beter
zijn om alle geteste personen dringend zelfquarantaine te
adviseren? Wat gaat de minister doen om het aantal PCRtesten zo snel mogelijk te vergroten en de doorlooptijd te
verkorten?
Ten slotte. India heeft aangekondigd geen paracetamol
meer te zullen exporteren. Dit noopt tot reflectie. Zijn we
voor essentiële geneesmiddelen en andere medische artikelen te afhankelijk van het buitenland? Als andere landen
hun producten in het geval van een pandemie niet langer
exporteren, komt Nederland dan in de problemen? Is hier
een plan voor? Graag een reflectie van de minister.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Hiddema. De heer Jansen heeft een
vraag.
De heer Jansen (PVV):
Heel kort, voorzitter. We gaan helemaal terug naar het begin
van de bijdrage van de heer Hiddema. U gaf aan dat uw
partijgenoot het debat had aangevraagd. Ik wil hier toch bij
opmerken dat de PVV voor het debat heeft gestemd, dus
dat niet iedereen het weggewuifd heeft.
De heer Hiddema (FvD):
Meneer Jansen, die opmerking accepteer ik in alle vriendelijkheid, want ik wil bij betrokkenen totaal niet de mogelijke
illusie wekken dat ik hier partijpolitieke standpuntjes naar
voren wil brengen.
De heer Renkema (GroenLinks):
Toch even op datzelfde punt, hoor. Want er is inderdaad
een aantal keren om een debat gevraagd. We hebben ook
een AO over infectieziekten gehad. Daar is Forum toen niet
verschenen. Ik zie de heer Baudet vandaag niet, maar u
gelukkig wel, maar, meneer Hiddema, u was niet aanwezig
bij twee van de drie technische briefings door het RIVM. U
bent bij één van de drie geweest en daar vertrok u zonder
vragen te stellen, maar nu bent u wel vrij stellig in uw
opvattingen over het RIVM. Kunt u dat eens aan mij uitleggen?
De heer Hiddema (FvD):
De opvattingen die ik nu ventileer, zijn tot mij gekomen en
verwoord ik nu. Het maakt niet uit wanneer.
De heer Renkema (GroenLinks):
Daarmee beantwoordt u mijn vraag nog niet.

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

De heer Hiddema (FvD):
Nou, het zijn mijn opvattingen. U heeft ze gehoord. Ik hoef
u toch niet te vertellen hoe ik aan mijn opvattingen kom?
Als u het er inhoudelijk niet mee eens bent, hoor ik het wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Hiddema. Dan geef ik tot slot het woord
aan mevrouw Ploumen namens de PvdA.

Mevrouw Ploumen (PvdA):
Voorzitter, dank u wel. Allereerst zou ik iedereen die persoonlijk getroffen wordt door het virus of kinderen of
naasten heeft die getroffen zijn, van harte beterschap en
sterkte wensen. Want het is toch gewoon akelig als het je
overkomt.
Voorzitter. Ik zou een aantal vragen willen stellen aan de
minister. Mijn eerste vraag gaat over de voorlichting aan
het publiek. Anderen hadden het daar ook al over. Naar
mijn waarneming is die voorlichting uitgebreider en best
wel toegankelijker geworden. In het begin was die soms
moeilijk te vinden en ingewikkeld. Wordt er nu ook met
enige regelmaat een beetje gecheckt of mensen de informatie die verstrekt wordt, gemakkelijk tot zich kunnen nemen?
Is die ook goed te begrijpen? Want soms verliezen we ons
in jargon, terwijl het juist zo belangrijk is dat helder en strak
duidelijk wordt gemaakt wat we nu wel of niet moeten doen.
Dan wil ik een aantal vragen aan de minister stellen over
hoe in de zorg omgegaan wordt met het coronavirus, over
de risico's voor de patiënten en zeker ook voor het zorgpersoneel.
Voorzitter. Huisartsenpraktijken laten weten dat ze soms
wel moeite hebben om de stroom aan telefoontjes goed af
te handelen. Het is natuurlijk heel begrijpelijk dat mensen
gaan bellen. De doktersassistenten zijn sowieso al overbelast. Nu ik hier toch sta: zij zouden een BIG-registratie
moeten krijgen, want zij doen veel zelfstandig werk. Maar
hoe kunnen die huisartsenpraktijken ontlast worden? Wat
kan de minister daarvoor doen?
Voorzitter. Hoe schat de minister — op basis, neem ik aan,
van adviezen van experts — de kans in dat zorgpersoneel
veel extra risico loopt? We hebben gezien dat een aantal
intensive cares gesloten zijn. Er zijn ook poliklinieken
gesloten. Waar kan zorgpersoneel terecht met zijn vragen?
Kunnen ze wellicht al eerder getest worden als ze daar
behoefte aan hebben, eerder dan door het RIVM geadviseerd wordt voor andere mensen?
Voorzitter. Dat brengt me op een vraag over de beschermingsmaterialen. Anderen vroegen er ook al naar. Ik heb
begrepen dat het voor mij geen enkele zin heeft om een
mondkapje aan te schaffen. Ik moet vooral goed mijn handen wassen. Maar ik merk dat andere mensen toch graag
mondkapjes willen aanschaffen. Dat leidt tot tekorten, bijvoorbeeld in tandartsenpraktijken. Heeft de minister of het
RIVM er oog voor en zicht op hoe dat beschermingsmateriaal verdeeld wordt? Wat gaat hij doen als er berichten
komen over structurele tekorten?

5 maart 2020
TK 60

60-4-22

Voorzitter. Niet alleen beschermingsmaterialen leggen een
beslag op capaciteit, maar ook zieke mensen. Wat betekent
het voor de zorg in een bepaalde stad of een bepaalde regio
als afdelingen van ziekenhuizen gesloten worden of tijdelijk
gesloten worden? Wie houdt er eigenlijk toezicht op dat de
zorg voldoende toegankelijk is voor iedereen? Heeft de
inspectie daar een rol in? Houdt de minister dat zelf in de
gaten?

De vergadering wordt van 12.26 uur tot 13.30 uur geschorst.

Voorzitter. Dan een vraag over de samenwerking met de
Europese collega's. Ik kom zelf uit een grensregio. Ik weet
dat een voorschrift in Nederland er 150 meter verder aan
de Belgische kant niet is of anders is, en andersom. In het
dagelijkse leven kan je daar best wel mee leven. Je kan daar
zelfs je voordeel mee doen. Tenminste, zo was het vroeger,
toen een pakje sigaretten in België goedkoper was. Ik ben
overigens gestopt met roken. Maar dit is natuurlijk toch wel
even wat anders. Het is echt wel verwarrend als mensen
aan de Duitse kant van de grens andere voorschriften krijgen dan aan de Nederlandse kant. Heeft de minister overleg
met zijn collega's? Wat levert dat overleg op? Wat levert
het overleg op met alle EU-collega's? Wordt er toch
gestreefd naar eenduidige informatievoorziening? Daar zou
ik heel graag wat meer over willen horen.
Voorzitter. Vooruitlopend op een situatie waarvan we allemaal hopen dat die niet gaat ontstaan, maar waarover ik
toch echt graag wat duidelijkheid wil: stelt u zich eens voor
dat er toch een grote uitbraak komt in Nederland. Wat is
dan de definitie daarvan? Wat is een grote uitbraak? Welke
concrete maatregelen gaat de minister dan nemen als de
capaciteit uitgebreid moet worden? Wie heeft daar dan de
regie over? Is dat de Directeur Publieke Gezondheid van
die regio? Kan die directeur dan ook opdrachten geven aan
ziekenhuizen en zorgverleners? Heeft hij of zij doorzettingsmacht om te zeggen: nu gaat deze zorg voor, of, nu moet
deze afdeling uitbreiden? Wie gaat daar eigenlijk over? Wie
heeft daar de regie over?
Voorzitter. Je zou je kunnen voorstellen dat het publieke
belang en de marktwerking met elkaar gaan botsen. Wie
grijpt dan in? Is dat de minister? Is dat de inspectie? Is dat
de NZa? Is dat de veiligheidsregio? Ik denk dat het belangrijk
om toch te weten, ook al hopen we met elkaar dat zo'n grote
uitbraak ons niet gaat treffen, hoe die lijnen lopen en wie
het uiteindelijk voor het zeggen heeft om ervoor te zorgen
dat ons belang, het publieke belang, gegarandeerd en
geborgd is.
Voorzitter, daar zou ik het bij willen laten. En nogmaals,
van harte beterschap aan iedereen die getroffen wordt door
het coronavirus. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Ploumen. Daarmee zijn we ook aan
het einde gekomen van de eerste termijn van de zijde van
de Kamer.
De beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering tot 13.30 uur. Dan beginnen we
eerst met de regeling. Daarna gaat de minister in op de
vragen die de Kamerleden hebben gesteld.

Tweede Kamer

Ontwikkelingen rondom verspreiding
coronavirus

5 maart 2020
TK 60

60-4-23