Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 710 VII

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2010

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN BINNENLANDSE
ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES (VII)
Aangeboden 18 mei 2011

kst-32710-VII-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

1

Gerealiseerde utigaven naar beleidsterrein (in mln. €)

Arbeidszaken overheid
57 256
Dienstverlenende en
innovatieve overheid
102 420
Bestuur en Democratie
85 847
IOOV
5 540
Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst
190 979

Kwaliteit Rijksdienst
126 165
Algemeen
116 799
Nominaal en onvoorzien
0
Vutfonds
50 010
Nationaal crisis- en
veiligheidsbeleid
56 559

Veiligheid en Bestuur
40 625

Veiligheidsregio’s en Politie
5 223 324

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

2

Gerealiseerde ontvangsten per beleidsterrein (in mln. €)

Nationaal crisis- en
veiligheidsbeleid
134

Veiligheidsregio’s en Politie
4 767
Veiligheid en Bestuur
1 773
Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst
3 207

Vutfonds
139 340

IOOV
0

Nominaal en onvoorzien
0

Bestuur en Democratie
217 869

Algemeen
23 692
Kwaliteit Rijksdienst
10 472
Arbeidszaken overheid
1 224

Dienstverlenende en
innovatieve overheid
10 557

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

3

INHOUDSOPGAVE
blz.
A.

ALGEMEEN
Aanbieding en déchargeverlening
Leeswijzer

5
5
9

B.

BELEIDSVERSLAG
Beleidsprioriteiten 2010
Beleidsartikelen
Niet-beleidsartikelen
Bedrijfsvoeringparagraaf

11
11
20
96
99

C.

JAARREKENING
De departementale verantwoordingsstaat
De samenvattende verantwoordingstaat batenlastendienst
De saldibalans
Topinkomens
Baten-lastendiensten:
Korps Landelijke Politiediensten (KLPD)
Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR)
Centrale Archief Selectiedienst (CAS)
P-Direkt
Landelijke Faciliteit Rampenbestrijding (LFR)
De Werkmaatschappij (DWM)
Logius
4FM

102
102

D.

BIJLAGEN
Burgemeestersbenoemingen
Toezichtrelaties en ZBO’s/RTW’s
Overzicht niet-financiële informatie over inkoop van
adviseurs en tijdelijk personeel
Afkortingenlijst
Trefwoordenregister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

103
105
113
117
117
125
131
137
146
151
158
166
174
174
175
177
179
182

4

A. ALGEMEEN
AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
Aan de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal.
Hierbij bieden wij, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de Minister van Immigratie en Asiel en de Minister van Veiligheid
en Justitie, het departementale jaarverslag van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) over het jaar 2010 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoeken wij de beide Kamers van de Staten-Generaal ons
decharge te verlenen over het in het jaar 2010 gevoerde financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer,
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de betrokken saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f.
de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2010;
b. het voorstel van de slotwet over het jaar 2010 die met het onderhavige
jaarverslag samenhangt;
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het jaar 2010 met
betrekking tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks
schatkist en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2010
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2010, alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over 2010
(de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid, van de
Comptabiliteitswet 2001);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

5

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner
De Minister voor Immigratie en Asiel,
G. B. M. Leers
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

6

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
Minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

8

LEESWIJZER
In de leeswijzer wordt kort ingegaan op de ministeriële verantwoordelijkheid, het beleidsverslag, de begrotingsstructuur, groeiparagraaf, de
diensten die een baten-lastenstelsel voeren en de opbouw van het
jaarverslag.
Ministeriële verantwoordelijkheid
Op 14 oktober is het kabinet Rutte-Verhagen aangetreden. Dit heeft geleidt
tot een herverdeling van beleidsaangelegenheden over andere ministeries. Deze herverdeling heeft in het jaar 2010 nog geen inhoudelijke
gevolgen gehad voor de begroting van het jaar 2010. Derhalve zijn er
geen inhoudelijke aanpassingen doorgevoerd in de begroting dan de
wijziging van de ministeriële verantwoordelijkheid. De ministeriële
verantwoordelijkheid in het jaarverslag wordt ondervangen door
ondertekening van de jaarverslagen door de betrokken ministers in dit
geval de ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Veiligheid en Justitie en Immigratie en Asiel.
Het beleidsverslag
In het beleidsverslag 2010 wordt teruggekeken op de resultaten uit 2010.
Het beleidsverslag bestaat uit vier onderdelen: het verslag over de
beleidsprioriteiten 2010, de beleidsartikelen, de niet-beleidsartikelen en de
bedrijfsvoeringparagraaf.
In de paragraaf beleidsprioriteiten 2010 van het beleidsverslag is rekening
gehouden met de aanwijzing van het ministerie van Financiën om
vanwege het bijzondere uitvoeringsjaar 2010 zo veel mogelijk kort en
bondig te zijn. Het beleidsverslag is opgebouwd uit de beleidsprioriteiten
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de
doelstellingen uit het beleidsprogramma van Balkenende IV die tot
uitvoering zijn gekomen. Beleidsprioriteiten die controversieel zijn
verklaard worden niet toegelicht.
De paragraaf Beleidsprioriteiten is aangevuld met informatie over de
financiële en budgettaire consequenties van de beleidsmaatregelen die
genomen zijn teneinde de beleidsprioriteiten te realiseren. De bedragen in
deze tabellen illustreren het financiële belang van een kabinetsdoel.
Begrotingsstructuur
Met ingang van de begroting 2010 is de artikelindeling aangepast. Daar
als uitgangspunt geldt dat het jaarverslag de spiegel is van de begroting
zijn met de gegevens van de conversietabel uit de begroting de
meerjarige realisatiebudgetten van de jaren 2006 t/m 2009 per artikel
opgebouwd. Deze zijn te vinden in de tabellen budgettaire gevolgen van
beleid.
Groeiparagraaf
Met de nieuwe artikelindeling in de begroting 2010 is extra aandacht
gegeven aan de koppeling meetbare gegevens (prestatie-indicatoren en
kengetallen) en kabinetsdoelstellingen. De begroting is ingericht op
beleidsartikelen en niet op kabinetsdoelen. De bedragen in de tabel bij de
beleidsprioriteiten zijn daarom indicatief en niet 1 op 1 uit de departementale administratie te herleiden. Het is in dit overzicht mogelijk dat een
bedrag ten goede komt aan meerdere doelstellingen en dus meerdere
keren wordt genoemd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

9

Diensten die een baten-lastenstelsel voeren
In de jaarrekening is de financiële verantwoording van de baten-lastendiensten opgenomen. Beleidsmatig vallen deze baten-lastendiensten
onder de operationele doelstellingen van de verschillende begrotingsartikelen. In de jaarrekening wordt voor deze diensten middels een balans,
een staat van baten en lasten en een kasstroomoverzicht, financieel
verantwoording afgelegd over 2010. Tevens worden de bijzonderheden
ten aanzien van de bedrijfsvoering, de ontwikkeling van het vermogen, de
liquiditeit en de exploitatie kort toegelicht.
De activiteiten van Landelijke Faciliteit Rampenbestrijding (LFR) zijn met
ingang van 1 oktober 2010 formeel overgegaan in het Nederlands Instituut
Fysieke Veiligheid (NIFV).
De baten-lastendiensten Logius (voorheen GBO.overheid) en 4FM (de
samenwerking van de facilitaire diensten van vier departementen) zijn in
2010 met tijdelijke status van start gegaan.
Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat in dit jaarverslag wordt
verantwoord over de baten-lastendienst KLPD. Dit is het laatste
verslagjaar dat deze dienst onderdeel uitmaakt van de begroting van
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Met ingang van
het jaar 2011 wordt dit verantwoord in het departementale jaarverslag van
het ministerie van Veiligheid en Justitie.
Opbouw Jaarverslag 2010
Het jaarverslag 2010 is als volgt opgebouwd:
A.
een algemeen deel met de dechargeverlening;
B.
het beleidsverslag 2010 over de prioriteiten en de beleidsartikelen.
In deel B is tevens de bedrijfsvoeringparagraaf opgenomen.
C.
de jaarrekening 2010.
Deel C bestaat uit de verantwoordingsstaten van het departement
en de baten-lastendiensten, de departementale saldibalans en het
overzicht van de gefinancierde topinkomens.
D.
de bijlagen:
1.
overzicht van de burgemeestersbenoemingen in 2010;
2.
overzicht van de toezichtrelaties en ZBO’s/RWT’s;
3.
overzicht niet-financiële informatie over inkoop van adviseurs
en tijdelijk personeel;
4.
afkortingenlijst;
5.
trefwoordenregister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

10

B. BELEIDSVERSLAG
B1. BELEIDSPRIORITEITEN 2010
Inleiding
In 2010 heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
verschillende doelstellingen gerealiseerd. Een voorbeeld daarvan is de
verlichting van administratieve lasten voor burgers met 25%. Daarmee is
deze doelstelling een jaar eerder bereikt dan gepland. Ook trad de Wet
«maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast» in
werking. Door de demissionaire status van de regering vanaf februari
konden echter niet alle beleidsvoornemens ten uitvoer worden gebracht.
Voor het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
betekende dit onder meer dat de doorontwikkeling van het politiebestel en
het Wetsvoorstel «Inrichting verkiezingsproces» «on hold» stonden.
Na het aantreden van het kabinet Rutte-Verhagen in oktober werden aan
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de beleidsvelden Vreemdelingenzaken en Wonen, Wijken en Integratie en de
uitvoeringsorganisatie Rijksgebouwendienst toegevoegd.
Het directoraat-generaal Veiligheid en de Inspectie Openbare Orde en
Veiligheid zijn van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties naar het ministerie van Veiligheid en Justitie gegaan.
De laatste maanden van 2010 is gewerkt aan de uitvoering van bestaand
beleid, aan de ambities van het nieuwe kabinet en aan het vormgeven van
het nieuwe ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Om de onderlinge samenhang duidelijk te maken zijn de ambities van het
kabinet geclusterd in de thema’s: compacte overheid; bestuurlijke
inrichting; bouw- en woningmarkt; integratie, cohesie en burgerschap en
immigratie en asiel.
Naast de resultaten op de beleidsvelden openbaar bestuur, bedrijfsvoering Rijk en Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), wordt
in dit beleidsverslag nog stilgestaan bij de resultaten op het gebied van
veiligheid waar het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in 2010 aan heeft gewerkt.
De beleidsresultaten van de terreinen Wonen, Wijken en Integratie (WWI)
en Immigratie en Asiel worden in het zelfstandige jaarverslag WWI
respectievelijk het jaarverslag van het ministerie van Veiligheid en Justitie
behandeld.
Beleidsresultaten 2010
Kwaliteit en functioneren Rijksdienst
Het Rijk bevordert voortdurend de kwaliteit van de organisatie en het
personeel. Ook het kabinet Rutte-Verhagen benoemt dit als een belangrijke doelstelling voor deze kabinetsperiode. In februari 2011 is het
uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst aan de Tweede Kamer
aangeboden (Kamerstukken II, 2010–2011, 31 490, nr. 54). Daarin staan de
plannen uit het regeerakkoord uitgewerkt. De concentratie van Rijkskantorenlocaties maakt daar onder andere onderdeel van uit.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vervult in de
bedrijfsvoering van het Rijk een rijksbrede, coördinerende voortrekkersrol.
In 2010 is, samen met de andere departementen, verder gewerkt aan een
rijksbrede bundeling van de bedrijfsvoering. Dit omvat onder andere
inkoop, huisvesting en facilitaire dienstverlening. Zo namen zeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

11

departementen de rijkspas in gebruik. De overige departementen volgen
in 2011. Ook sloten eind 2010 acht ministeries aan op de dienstverlening
van P-Direkt en is het nieuwe functiegebouw Rijk vastgesteld. Door
minder differentiatie in functies bevordert het Rijk de flexibiliteit en
uitwisselbaarheid van de ambtenaren.
Het streven van het Rijk om koploper te zijn in duurzame bedrijfsvoering
kreeg invulling met projecten, zoals de invoering van de milieucriteria, de
invoering energiebesparingprogramma huisvesting, de ontwikkeling van
duurzame kaders voor de huisvesting en verduurzaming van de mobiliteit,
waaronder de voorbereiding van praktijkproeven met elektrisch vervoer.
Op het gebied van klanttevredenheid gaven gebruikers van overheidsdiensten in 2010 voor de totale overheidsorganisatie gemiddeld een 6,7.
De score voor de dienstverlening is daarmee gelijk met 2009. Daarmee is
de ambitie van het vorige kabinet om minimaal een 7 voor overheidsdienstverlening te krijgen nagenoeg bereikt.
In 2010 bereidde het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de oprichting en opstart van de baten-lastendienst Doc-Direkt voor
en is de baten-lastendienst 4FM bij het ministerie ondergebracht.
Doc-Direkt is de rijksbrede baten-lastendienst die voor de rijksoverheid
onder meer de bestaande archiefachterstanden zal wegwerken. 4FM
behartigt het facilitair management voor de ministeries van Buitenlandse
Zaken, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, voormalig Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en voormalig Verkeer en Waterstaat
(nu Infrastructuur en Milieu).
Administratieve Lastenverlichting
De administratieve lasten voor burgers namen tot en met 2010 af met
25%. De doelstelling is daarmee een jaar eerder dan gepland gehaald.
Formulieren en het taalgebruik van overheidsorganisaties zijn duidelijker
gemaakt, waardoor de kosten voor burgers afnamen met 24% en de
bestede tijd met 29%. Ook de aanpak van de 10 belangrijkste knelpunten
was eind 2010 klaar. Gebleken is dat gezinnen en uitkeringsgerechtigden
het meeste merken van de maatregelen.
Ook bij de vermindering van administratieve lasten van de professionals
in de domeinen veiligheid, sociale zekerheid, (jeugd)zorg en onderwijs is
in 2010 vooruitgang geboekt. Uit onderzoek in 2010 blijkt dat 80% van de
(voor)genomen maatregelen volgens de professionals zullen bijdragen
aan merkbare lastenvermindering.
Zo voerden in 2010 bijna alle politiekorpsen best practices in die voortkwamen uit inventarisatie bij de korpsen zelf. Een daarvan, die als een
pilot in politieregio Hollands-Midden heeft gedraaid, wordt vanaf 2011
landelijk uitgerold. Het gaat hier om het systeem van FrontofficeBackoffice (administratieve afhandeling vindt plaats door een administratieve backoffice in plaats van door de agent op straat). Hiermee lijkt een
administratieve lastenverlichting van 20% over een geheel korps haalbaar.
Rijkspersoneel
In het project Vernieuwing Rijksdienst is onder andere ingezet op een
kleinere overheid. De uitvoering hiervan ligt op koers, 2011 is het laatste
uitvoeringsjaar. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is in 2010 binnen de gestelde norm gebleven. In het tweede kwartaal
van 2011 wordt een laatste voortgangsrapportage aan de Tweede Kamer
gezonden. Daarin wordt ook de rijksbrede voortgang toegelicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

12

Een evenwichtig samengesteld personeelsbestand is van belang voor een
effectieve overheid. In 2010 resulteerde de aanpak van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in een stijging van het aandeel
vrouwen in de Algemene Bestuursdienst (inclusief Top Managementgroep) naar 25,9%. Daarmee is de doelstelling om 24% van de integrale
management- en strategische concernfuncties binnen het Rijk door
vrouwen te vervullen gerealiseerd. Het streefpercentage aan personeel
met een biculturele achtergrond is niet gehaald. Belangrijkste reden
daarvoor is de uitstroom onder deze groep.
Functioneren openbaar bestuur
De bestuursakkoorden met Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en
Interprovinciaal Overleg (IPO) fungeerden ook in 2010 als basis voor
constructief partnerschap. Het overleg van fondsbeheerders en provincies
over de toekomstige financiële verhouding leidde in 2010 tot een
(tijdelijke) aanpassing van de verdeling in het provinciefonds voor 2011.
Het is nu aan de fondsbeheerders om te komen tot een definitieve
verdeling van het provinciefonds voor 2012 en verder.
Daarnaast bleef het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties betrokken bij het versterken van de bestuurskracht van decentrale
overheden, het vergroten van decentrale beleidsvrijheid en het verminderen van verantwoordingslasten ten opzichte van het Rijk.
Financieel toezicht
Binnen de provincies Noord Brabant en Limburg werd met enkele
gemeenten ervaring opgedaan om de toezichtlasten te verminderen.
Hiermee wordt beoogd het horizontale toezicht te versterken. De overige
tien provincies hebben hun toezicht op gemeenten de afgelopen jaren
meer risico georiënteerd ingericht. In 2011 wordt hieraan verder gewerkt.
In 2010 (verantwoordingsjaar 2009) is ook het principe van Single
information en Single audit (SiSa) verder aangescherpt, waardoor de
verantwoordings- en controlelasten voor zowel medeoverheden als het
Rijk nog verder zijn afgenomen.
Herziening interbestuurlijk toezicht
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in 2010
voorbereidingen getroffen voor de herziening van het interbestuurlijk
toezicht. Dit mede naar aanleiding van rapport van de Commissie Oosting
(Kamerstukken II, 2007–2008, 31 200 VII nr. 8). Mede door de demissionaire status van het vorige kabinet gaat de herziening van het interbestuurlijke toezicht in per 1 januari 2012 en niet per 1 januari 2011.
Burgerschapsvorming en Grondwet
Op 30 september 2010 vond de formele oprichting van het Huis van de
Democratie en Rechtstaat plaats. Het Huis moet de kennis over en de
deelname aan de democratie vergroten.
Op 11 november 2010 werd het advies van de staatscommissie Grondwet
aangeboden aan de Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Veiligheid en Justitie.
Het traject handvest Verantwoordelijk Burgerschap is na de val van het
kabinet door de Tweede Kamer controversieel verklaard.
Verbeteren kwaliteit Gemeentelijke Basisadministratie
De kwaliteit van de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) steeg in 2010
ten opzichte van 2009 (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 444, nr. 7).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

13

In samenwerking met de VNG en gemeenten verbeterde de betrouwbaarheid van de GBA door uitvoering van het programma Modernisering
GBA. Zo zijn onderdelen van het nieuwe gemeentelijke burgerzakensysteem ontworpen. Eind 2010 is aan de Tweede Kamer een voortgangsrapportage gezonden (Kamerstukken II, 2010–2011, 27 859, nr. 39).
Bevolkingskrimp
Ten aanzien van bevolkingsdaling voerde het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties in 2010 het Interbestuurlijk Actieplan
Bevolkingsdaling Krimpen met Kwaliteit uit. Daarvoor zijn onder meer 22
experimenten gestart op gebieden die samenhangen met bevolkingsdaling. Ook maken verschillende regio’s, die nog geen grote bevolkingsdaling kennen, alvast beleid om de te verwachten bevolkingsdaling tegen
te gaan. Voor de zomer van 2011 ontvangt de Tweede Kamer hierover een
voortgangsrapportage.
Veiligheid
Veilige publieke taak
Uit de in 2010 gehouden tussentijdse meting blijkt dat het aantal
slachtoffers van agressie en geweld onder werknemers met een publieke
taak stabiliseert. Dat is zo over alle overheidssectoren (openbaar bestuur,
onderwijs, politie, defensie). In enkele sectoren (rijk, gemeenten en politie)
tekent zich zelfs een daling af. In 2011 zal een nieuwe effectmeting worden
gehouden.
De aanpak van het programma Veilige Publieke Taak kent drie sporen:
grenzen stellen, aanpakken van de daders en ondersteunen van
werkgevers. Op al deze onderdelen heeft het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties zich in 2010 ingezet. Er heeft een campagne
plaatsgevonden over wat burgers zelf kunnen doen wanneer zij agressie
of geweld opmerken. Daarnaast zijn in 2010 vijf grote werkgevers met een
publieke taak, zoals de Belastingdienst en Jeugdzorg, ondersteund bij de
verbetering van de dadergerichte maatregelen. Voorbeelden hiervan zijn
het registreren van incidenten, het reageren naar de dader, het verhalen
van de schade en het doen van aangifte. Ook zijn de eenduidige landelijke
afspraken voor politie en Openbaar Ministerie in werking getreden.
Hiermee is de strafrechtelijke behandeling van voorvallen voor heel
Nederland geüniformeerd.
Dreigingen en risico’s voor de nationale veiligheid
In 2010 werd de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) in
toenemende mate geconfronteerd met een verdere internationalisering en
globalisering van dreiging en het toenemende gebruik van steeds
geavanceerdere technologie. Zo stelde de AIVD met eigen onderzoek vast
dat het aantal gevallen van digitale spionage, het stelen van vertrouwelijke informatie, en (pogingen tot) ontwrichting van de digitale infrastructuur toeneemt.
In 2010 gaf de AIVD prioriteit aan het tijdig onderkennen van de
jihadistisch-terroristische dreiging. Hierbij lag de nadruk op exogene
jihadistische dreiging vanuit internationale groeperingen en netwerken.
Door de internationalisering van de dreiging was het voor de AIVD van
essentieel belang om de samenwerking met diensten uit andere landen
verder te intensiveren. In 2010 is de internationale positionering van de
AIVD dan ook versterkt en is de eigen informatiepositie in en ten opzichte
van het buitenland uitgebreid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

14

De AIVD heeft in 2010 de Nederlandse regering, veiligheidspartners en
andere belanghebbenden kunnen voorzien van eigen geverifieerde en
gevalideerde inlichtingeninformatie. Hiermee leverde de AIVD een
substantiële bijdrage aan de (inter)nationale veiligheid.
Overlast en Verloedering
Samen met partners, zoals andere departementen, gemeenten en politie,
zette het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zich
ook in 2010 voor een veiliger Nederland. De uitvoering van het
programma «Veiligheid begint bij voorkomen» is een voorbeeld waarin
zichtbaar wordt dat een veiliger Nederland niet door één partij wordt
gerealiseerd. De eindrapportage Veiligheid begint bij Voorkomen is al aan
de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II, 2009–2010, 28 684, nr.
276).
Resultaat van deze samenwerking is een veiliger Nederland. De zichtbare
criminaliteit, met uitzondering van overvallen, nam af en het aantal
geweldsdelicten ook. Het kabinetsdoel om fietsendiefstal terug te dringen
met 100 000 was al in 2009 behaald. Het kabinet Rutte-Verhagen zet de
aanpak van overlast en criminaliteit voort om Nederland veiliger te
maken. Daarbij zal waar mogelijk geleerd worden van de beleidsresultaten
van de afgelopen jaren.
De beleidsresultaten zijn opgenomen in onderstaande tabel. De cijfers zijn
ontleend aan de op 1 maart 2011 aan de Tweede Kamer aangeboden
Integrale Veiligheidsmonitor 2010 (Kamerstukken II, 2010–2011, 28 684, nr.
306).

Geweld
Vermogen
Overlast
Verloedering
Fietsdiefstal

Overall doelstelling
2010 t.o.v. 2002

Doelstelling vanaf
2006

Eindresultaat eind
2010

25%
25%
25%
25%
100 000 t.o.v. 2006

20%
6%
17,5%
18,5%
100 000

12%
27%
0%
7%
215 000

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voerde in
2010 de maatregelen uit het Actieplan Overlast en Verloedering verder uit.
Daarbij ging de aandacht vooral naar het beperken van overlast van
dronken mensen op straat, drugsoverlast en overlast door groepen
jongeren. Daarvoor zijn gemeenten ondersteund met onder meer de inzet
van praktijkteams bij de aanpak van jeugdoverlast door overmatig
alcoholgebruik. In 2010 waren totaal zeven praktijkteams actief, waarin
lokale en landelijke experts samenwerken, waarvan één zich specifiek richt
op Marokkaans- Nederlandse jongeren. Bij de aanpak van jeugdoverlast
door alcoholgebruik is overigens een onderdeel van de aanpak controversieel verklaard door de Tweede Kamer. Het gaat om de wijziging van de
Drank- en Horecawet.
Voor de bestrijding van overlast trad op 1 september 2010 de Wet
Maatregelen bestrijding voetbalvandalisme en ernstige overlast in
werking. Tegelijk heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties een handreiking aan gemeenten aangeboden hoe deze
wet gebruikt kan worden. De wet geeft burgemeesters en officieren van
justitie meer bevoegdheden om overlast aan te pakken. De wet is reeds
een aantal malen door gemeenten en het Openbaar Ministerie toegepast
bij voetbalwedstrijden en tijdens de jaarwisseling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

15

Ook is afgelopen jaren gebleken dat de praktijk op sommige terreinen
weerbarstig is. De doelstelling om de ervaren sociale overlast en fysieke
verloedering met 25% te laten dalen ten opzichte van 2002 is niet
gerealiseerd. De oorzaken die het veiligheidsgevoel beïnvloeden zijn
divers, zoals overlast door zwerfvuil en graffiti, maar ook overlast door
jongeren.
In 2010 heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
mede naar aanleiding hiervan met 40 gemeenten het Manifest bestrijding
overlast en verloedering ondertekend. De gemeenten hebben naar
aanleiding hiervan ten minste vijf specifieke maatregelen ter bestrijding
van overlast en verloedering getroffen en zij hebben meegedaan aan de
landelijke schoonmaakdag in het voorjaar van 2010. Gemeenten
wisselden succesvolle maatregelen uit op bijeenkomsten die het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties hiervoor
organiseerde. Ook in 2011 lopen de afspraken uit het manifest door.
Voor het realiseren van een leefbare woonomgeving en een verhoging
van het oplossingspercentage bij misdrijven zijn ook in 2010 extra
wijkagenten en forensisch assistenten aangesteld. De doelstelling om eind
2011 500 extra wijkagenten en forensisch assistenten aan te stellen ligt op
koers.
Eind 2010 zijn reeds 478 wijkagenten extra aangesteld. Hiermee is de
doelstelling voor eind 2011 bijna gerealiseerd. Eind 2010 zijn er 355
forensisch assistenten exra aangesteld. De realisatie van 500 aanstellingen is daarmee nog niet gerealiseerd.
Bestuurlijke aanpak
Met behulp van de Regionale Informatie en Expertise Centra (RIEC) is in
2010 de bewustwording van gemeenten ondersteund op verwevenheid
tussen onder- en bovenwereld en bij de toepassing van de wet Bevordering integriteitbeoordelingen door het openbaar bestuur (BIBOB). Van
de 431 gemeenten sloot inmiddels ongeveer 70% zich aan bij de RIEC.
In Europees verband vond het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties de samenwerking in een informeel netwerk voor
bestuurlijke aanpak met andere lidstaten en de Europese Commissie. Over
de bestuurlijke aanpak van criminaliteit en andere bestuursrechtelijke
maatregelen in andere Europese lidstaten is de Tweede Kamer reeds
geïnformeerd (Kamerstukken II, 2009–2010, 23 490, nr. 599).
Polarisatie en radicalisering
In 2010 voerde het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het derde operationeel actieplan Polarisatie en Radicalisering uit. In
totaal zijn 85 gemeenten door een (gedeelde) decentralisatie-uitkering in
staat gesteld specifiek beleid te voeren op het voorkomen van polarisatie
en radicalisering binnen hun gemeentegrenzen. Daarmee loopt het totaal
aantal bereikte gemeenten op tot 148 sinds de inwerkingtreding van het
Actieplan.
Op basis van de evaluatie van de gestarte projecten is geconcludeerd dat
de ingezette instrumenten doeltreffend zijn. Daarnaast is de herkenning
van polarisatie en radicalisering bij professionals en gemeenten en de
kennis over de aanpak daarvan toegenomen. De voortgangsrapportage
2010 en het operationeel plan 2011 worden voor de zomer van 2011 aan
de Tweede Kamer gestuurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

16

Veiligheidsregio’s
De Inspectie Openbare Orde en Veiligheid constateerde eind 2009 dat de
Veiligheidsregio’s veel investeren in crisisbeheersing en rampenbestrijding. De werkwijze en de organisatie zijn verbeterd. In 2010 ondersteunde het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de
verdere voorbereiding van de regio’s op de nieuwe wetgeving. Na
inwerkingtreding van de Wet Veiligheidsregio’s op 1 oktober 2010, hebben
de regio’s een jaar om te voldoen aan de vereisten uit de wet.
De Wet Veiligheidregio’s moet de slagvaardigheid van de partijen die
betrokken zijn bij de rampenbestrijding en crisisbeheersing verbeteren. De
wet brengt de organisatie van de brandweerzorg, geneeskundige
hulpverlening en crisisbeheersing onder één regionale bestuurlijke regie.
Ook is in 2010 de Landelijk Operationele Staf ingesteld. Deze levert
operationeel advies bij nationale crisis.
Doorontwikkeling politiebestel
Het wetsvoorstel tot wijziging van de Politiewet 1993 is in 2010 controversieel verklaard, waardoor de meeste activiteiten zijn bijgesteld of gestaakt.
In het regeerakkoord van het kabinet Rutte-Verhagen staat dat er een
nationale politie komt onder verantwoordelijkheid van de Minister van
Veiligheid en Justitie. In december 2010 informeerde de Minister van
Veiligheid en Justitie de Tweede Kamer hierover (Kamerstukken II,
2010–2011, 29 628, nr. 239).
Wel is verder gewerkt aan een efficiëntere bedrijfsvoering voor de politie.
Voor het Politiedienstencentrum zijn de business cases uitgewerkt en is de
houtskoolschets voor de nieuwe organisatie vastgesteld. Ook is de
verplichte bovenregionale samenwerking van de politiekorpsen verder
uitgewerkt. Politie en Openbaar Ministerie startten in 2010 met de
uitwerking van de samenwerking op zeven verschillende opsporingsonderwerpen.
De Tweede Kamer ging in november 2009 op voorstel van de minister van
Binnenlandse Zaken akkoord met het sturen op de operationele sterkte
van de politie. Op 31 december 2010 bedroeg de operationele sterkte
49 745 fte.
Overzicht budgetrealisatie van de beleidsprioriteiten
Nummer en omschrijving
kabinetsdoelstelling/ project

Nummer relevant
beleidsartikel

Financieel belang
2010 (x 1 000)

49) Veilige publieke taak

35

€ 6 489

50) – 25% criminaliteit
51) 100 000 minder fietsendiefstallen
52) – 25% overlast en verloedering
55) Aanpak overmatig alcoholgebruik
jongeren
Project Veiligheid begint bij Voorkomen

25

€ 1 000

53) 500 extra wijkagenten

23

€ 26 156

Behaalde eindresultaat in 2010

De doelstelling om eind 2011 het geweld
tegen mensen met een publieke taak terug te
brengen naar van 66% naar 51% is nog niet
binnen bereik. In 2011 zal een nieuwe
effectmeting worden gehouden.
De doelstellingen minder criminaliteit en
fietsendiefstal zijn deels gerealiseerd.
De doelstelling om de overlast en verloedering met 25% te laten dalen ten opzichte
van 2002 is niet gerealiseerd.
De wijziging van de Drank- en Horecawet is
controversieel verklaard door de Tweede
Kamer.
Eind 2010 zijn reeds 478 wijkagenten
aangesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

17

Nummer en omschrijving
kabinetsdoelstelling/ project

Nummer relevant
beleidsartikel

Financieel belang
2010 (x 1 000)

59) Tegengaan radicalisering

25 en 27

€ 5 300

61) Samenwerkingsverbanden binnen
veiligheidsorganisatie versterken met
betrokkenheid van de burger
63) Veiligheidsregio’s en rampenbestrijding

21

€ 6 289

23

€ 117 921

64) Betere overheid met minder mensen

37

Zie toelichting

65) divers personeelsbestand

35 en 37

€ 1 300

67) Burgerschapsvorming en Grondwet

31

€ 2 744

68) Uitvoeren bestuursakkoorden

31

€ 2 215

69) vermindering administratieve lasten

33

€ 8 071

Behaalde eindresultaat in 2010

In 2010 is het derde Operationeel Actieplan
Polarisatie en Radicalisering uitgevoerd. In
totaal zijn 85 gemeenten met behulp van een
(gedeelde) decentralisatie-uitkering in staat
gesteld specifiek beleid te voeren op het
voorkomen van polarisatie en radicalisering
binnen hun gemeentegrenzen.
Burgernet is eind 2010 in 50 gemeenten
operationeel. De doelstelling is daardoor een
jaar eerder dan gepland gerealiseerd.
Na inwerkingtreding van de wet Veiligheidsregio’s op 1 oktober 2010 hebben de regio’s
een jaar om te voldoen aan de vereisten uit
de wet. Evaluatie vindt plaats begin 2012.
In het tweede kwartaal van 2011 zal een
laatste voortgangsrapportage aan de Tweede
Kamer worden gezonden.
Eind 2010 was het percentage vrouwen in
ABD-functies 25,9%, streefcijfer voor 2010
was 24%.
Op 11 november 2010 is het advies van de
staatscommissie Grondwet in ontvangst
genomen. Ook heeft de formele oprichting
van het Huis van de Democratie plaatsgevonden.
Het traject handvest Verantwoordelijk
Burgerschap is controversieel verklaard.
Tussen het Rijk en de medeoverheden zijn
aanvullende bestuurlijke afspraken geformuleerd tegen de gevolgen van de economische
crisis. Het overleg van fondsbeheerders en
provincies over de toekomstige financiële
verhouding heeft geleid tot een (tijdelijke)
aanpassing van de verdeling in het provinciefonds voor 2011.
De inwerkingtreding van het herziene
interbestuurlijk toezicht is verschoven van
1 januari 2011 naar 1 januari 2012. In 2010 is
het principe van Single information en Single
audit (SiSa) verder aangescherpt.
De administratieve lasten op rijksniveau voor
burgers zijn 25 verminderd. De kosten voor
burgers zijn met 29% afgenomen en de
bestede tijd met 25%. De dienstverlening
kreeg in 2010 een 6,9 (doel was een 7).

Algemene Toelichting
De bedragen in deze tabel illustreren het financieel belang van een
kabinetsdoel. De begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties is ingericht op beleidsartikelen en niet op kabinetsdoelen. Deze bedragen zijn daarom indicatief en niet 1 op 1 uit de
departementale administratie te herleiden.
De afgelopen jaren werd het beleidsverslag opgebouwd aan de hand van
de kabinetsdoelstellingen van het kabinet Balkenende IV. Met de val van
dit kabinet en het aantreden van het huidige kabinet komt deze indeling te
vervallen. Het begrotingsjaar 2010 kende het grootste deel van het jaar
een demissionair kabinet. Alleen de eerste zeven weken regeerde het
vorige kabinet missionair. Concreet betekent dit dat de initiatieven die
waren aangekondigd in de beleidsagenda 2010 niet volledig tot uitvoering
zijn gebracht. De afspraak om de begroting en het jaarverslag aan elkaar
te spiegelen blijft echter overeind. Om toch op hoofdlijnen informatie te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

18

verschaffen over de afloop van het vorige kabinetsprogramma wordt
bovenstaande tabel toegepast.
Toelichting doelstelling 50, 51, 52, 55:
Voor de doelstellingen «25% criminaliteitsreductie», «100 000 minder
fietsendiefstallen», «aanpak overmatig alcoholgebruik jongeren» en
«afname overlast en verloedering met 25%» geldt dat deze doelstelling
vanuit verschillende programmabudgetten en bronnen (departementen)
wordt gefinancierd. De financiële omvang van de kabinetsdoelstellingen
op het gebied van criminaliteit en overlast en verloedering is om die
reden geclusterd. Het genoemde bedrag is exclusief de inzet van de
zogenaamde van Montfransmiddelen (vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties circa € 32 mln.) in 2010. Uitkering
daarvan vond via het Gemeentefonds plaats.
Toelichting doelstelling 64:
Voor de doelstelling «betere overheid met minder mensen» is voor de
periode 2008–2011 een taakstellingbedrag vastgesteld ad € 538 mln. in
totaal voor alle departementen. Als gevolg van de crisismaatregelen is
€ 100 mln. afgeroomd van dit budget. Er is verder € 120 mln. toebedeeld
aan het sociaal flankerend beleid en € 318 mln. aan innovatieprojecten die
moeten leiden tot verbetering en afslanking van de rijksdienst. Deze
budgetten zijn inmiddels allemaal overgeheveld naar de desbetreffende
departementale begrotingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

19

Beleidsartikelen

B2. BELEIDSARTIKELEN
Beleidsartikel 21: Nationaal crisis- en veiligheidsbeleid
21 Algemene doelstelling
Het voorkomen van en prepareren op dreigingen tegen de nationale
veiligheid en zorgen dat burger, bedrijfsleven en overheidsorganisaties
goed voorbereid zijn op mogelijke crises.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Met de derde voortgangsbrief Nationale Veiligheid (Kamerstukken II,
2001–2010, 30 821 VII, nr. 10) en de bijbehorende bijlagen is het belang en
de effectiviteit onderstreept van de samenhangende werkwijze die sinds
een aantal jaren wordt gehanteerd om de nationale veiligheid te
waarborgen. Deze werkwijze is samengebracht binnen de strategie
Nationale Veiligheid (Kamerstukken II, 2006–2007, 30 821 VII, nr. 3). Binnen
deze strategie werken overheden, bedrijfsleven (waaronder vitale
sectoren), kennisinstituten, inlichtingendiensten en burgers steeds
intensiever samen. In de brief wordt specifiek aandacht gegeven aan:
• de bescherming van de vitale infrastructuur;
• de voorbereiding op een mogelijke grieppandemie;
• de stand van zaken met betrekking tot de versterking van de zelfredzaamheid;
• de ontwikkelingen rondom de nationale crisisorganisatie.
De voor medio 2010 voorziene derde Nationale Risicobeoordeling is wel
ambtelijk voorbereid maar vanwege de kabinetswisseling niet in 2010 aan
het kabinet aangeboden.
In relatie tot de onder artikel 23 (Veiligheidsregio’s en Politie) vermelde
derde hoofdlijn (Kamerstukken II, 2009–2010, 32 123, nr. 2) ter bevordering
van het presterend vermogen van brandweer en GHOR kan worden
vermeld dat door inwerkingtreding van de Wet Veiligheidsregio’s op
1 oktober 2010 de organisatie van de brandweerzorg, geneeskundige
hulpverlening en crisisbeheersing onder één regionale bestuurlijke regie
is gebracht. Tijdens een ramp of crisis is zo een gecoördineerde aanpak en
multidisciplinaire samenwerking mogelijk en worden burgers beter
beschermd tegen de risico’s van brand, rampen en crises. Door de Wet
Veiligheidsregio’s zijn regio’s verplicht om een risicoprofiel, een
beleidsplan en een crisisplan vast te stellen, bedoeld om goed voorbereid
te zijn ten tijde van een ramp of crisis. De planvorming is geconcentreerd
op regionaal niveau en dient om de organisaties van de hulpdiensten in te
richten en strategische keuzes te laten maken. Door krachten te bundelen,
goede voorbereidingen te treffen en één wettelijke basis te creëren voor
rampenbestrijding en crisisbeheersing zijn Veiligheidsregio’s beter
voorbereid op incidenten. Daarnaast zijn landelijke modelconvenanten
ontwikkeld (drinkwater, gas, elektriciteit, ICT), waardoor regio’s afspraken
met vitale partners kunnen maken om schaarste van deze producten te
kunnen opvangen in het geval van een ramp of crisis. Met het project
Versterking Crisisstructuur op Rijksniveau (COR) zijn in 2010 stappen gezet
om het Nationaal Crisiscentrum om te bouwen naar een professionele
crisisorganisatie voor het gehele rijk met als voorlopig resultaat een
intensievere samenwerking tussen de diverse departementale crisiscentra
op het gebied van informatievoorziening, opleiden, trainen en oefenen,
kennisdeling en -analyse en crisis&risicocommunicatie. Ook zijn in 2010
alle voorwaarden geschapen om op operationeel terrein vanaf 1 maart
2011 gebruik te kunnen maken van de Landelijk Operationele Staf. De
ministerraad heeft op 9 april 2010 het instellingsbesluit van de Landelijke
Operationele Staf (LOS) goedgekeurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

20

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
21.1 Nationaal crisis- en veiligheidsbeleid
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
21.25 Apparaat
21.1 Nationale Veiligheid
21.2 Nationaal Crisisteam
21.3 Onderzoeksraad voor de Veiligheid

55 048

Ontvangsten

52 282

38 401

44 892

Verschil

2010

Vastgestelde
begroting
2010

71 812

35 663

36 149

56 559
8 518
19 409
19 217
9 415

37 027
7 867
10 076
8 348
10 736

19 532
651
9 333
10 869
– 1 321

134

0

134

2010

Financiële toelichting
Op het artikel Nationaal crisis- en veiligheidsbeleid is meer uitgegeven
dan begroot. Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit
inzichtelijk te maken.
Uitgaven
21.1 Er zijn extra uitgaven gedaan voor Netcentrisch werken (NEC) en
voor de Onderzoekraad voor veiligheid.
21.2 Er is meer uitgegeven ten behoeve van Cell Broadcast.
Het betreft hier investeringskosten in het kader van Cell Broadcast. Deze
kosten worden gemaakt ten behoeve van specifieke burgeralarmering
waardoor de burgers bij rampen of crises zeer snel op lokaal/regionaal of
landelijk niveau gealarmeerd kunnen worden via hun mobiele telefoon.
21.3 Er is minder uitgegeven dan begroot. Aangezien het eigen vermogen
van de Onderzoekraad voor veiligheid in 2010 het totaal van de in 2010
toegestane reserves overstijgt is een bedrag in mindering gebracht op de
in 2010 uit te keren rijksbijdrage.
Externe factoren

In de strategie Nationale Veiligheid is opgenomen dat samenwerking met
de zeer diverse partners voorwaardelijk is voor het uit kunnen voeren van
de strategie Nationale Veiligheid. Er bestaat dan ook een continu proces
om deze externe partners te binden en te verbinden.
Voorbeelden om deze partners te verbinden zijn te vinden in de Wet
Veiligheidsregio’s. Deze Wet is op 1 oktober 2010 inwerking getreden.
Daarnaast is er gewerkt aan de continuïteit van vitale producten en
diensten door het opstellen van convenanten tussen regio’s en vitale
partners.
Voor het succes van het Crisisstructuur op rijksniveau (COR) traject is
intensieve samenwerking tussen de ministeries van groot belang. Er zijn
onderdelen die eenvoudig om te zetten zijn naar een «shared service»
gedachte. Een aanvraag bij het voormalige project Vernieuwing Rijksdienst is positief gehonoreerd voor de onderdelen «ICT informatieknooppunt» en «opleiden, trainen en oefenen (OTO)».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

21

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens

Door het grote aantal activiteiten en instrumenten in dit beleidsartikel en
de afhankelijkheid van derden bij de realisatie van de doelstellingen is het
lastig om (overkoepelende) meetbare gegevens op te nemen.
21 Operationele doelstelling 1
Het systematisch identificeren en beoordelen van mogelijke dreigingen op
de nationale veiligheid en het in kaart brengen en waar nodig versterken
van de strategische capaciteiten die nodig zijn om de dreigingen op de
nationale veiligheid te voorkomen dan wel om er mee om te gaan.

Doelbereiking

In 2010 is naast de werkzaamheden ter voorbereiding voor de Nationale
Risicobeoordeling, die overigens door de kabinetswisseling niet in 2010
aan het kabinet is aangeboden, ook gewerkt aan het versterken van de
strategische capaciteiten die nodig zijn om de dreigingen op de nationale
veiligheid te voorkomen dan wel er mee om te gaan. (onder andere
verhogen van de weerstand tegen ICT verstoring, Project zelfredzaamheid,
instellen Landelijke Operationele Staf en opstellen convenant tussen
aantal vitale sectoren en de Veiligheidsregio’s).
Dit is op het niveau van de Veiligheidsregio’s gedaan door de risicoprofielen en crisisplannen voor de regio’s verplicht te stellen. Hierdoor wordt
inzichtelijk welke risico’s er per regio zijn. Zo kunnen regio’s hierop beter
inspelen, bijvoorbeeld door middel van opleidingen, trainingen en
oefeningen.
In 2010 is de oefening Cyberstorm uitgevoerd. Op basis van een ICT uitval
scenario zijn de structuur en de processen van de crisisbeheersing getest.
De evaluatie van de oefening heeft leerpunten opgeleverd.

Instrumenten

Systematisch in kaart brengen beoordeling mogelijke dreigingen en
scenario ontwikkeling. De Nationale Risicobeoordeling (NRB) is voor de
derde keer uitgevoerd. Hierbij zijn zes extra scenario’s toegevoegd: een
spoorwegongeval, een maritiem ongeval, uitval van één internet
exchange, een cyberconflict, voedselschaarste en geopolitiek veroorzaakte
mineraalschaarste. Op basis hiervan is een capaciteitenanalyse uitgevoerd. In het licht van de kabinetswisseling en toevoeging van een
cyberconflict scenario is de toezending van de NRB 2010 aan de Tweede
Kamer vertraagd. In het AO van 9 december 2010 is door de minister aan
de Kamer toegezegd om de NRB begin voorjaar 2011 toe te zenden.
Afspraken met vitale sectoren. De continuïteit van de levering van vitale
producten en diensten krijgt van alle verantwoordelijke ministeries
structurele aandacht. Elk ministerie heeft dit geregeld met de eigen sector.
Waar nodig zijn door de verantwoordelijke ministeries waakvlamovereenkomsten, convenanten afgesloten of andere afspraken gemaakt. In
december 2010 heeft de minister de sectoren openbare orde en veiligheid
en openbaar bestuur gewezen op het belang van hun continuïteit ten tijde
van een crisis en de noodzaak van continuïteitsplannen.
Er zijn landelijke modelconvenanten ontwikkeld (drinkwater, gas,
elektriciteit, ICT), waardoor regio’s afspraken met vitale partners kunnen
maken om schaarste van deze producten te kunnen opvangen in het geval
van een ramp of crisis.
Versterking zelfredzaamheid burger. De pilots zijn afgerond en Denk
Vooruit campagne (Goed voorbereid zijn, heb je zelf in de hand) is met
goed resultaat afgesloten. De resultaten zijn neergelegd in een bevindingenrapportage die de start vormt voor verdere implementatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

22

Beleidsartikelen

Ontwikkelen van landelijke strategieën voor de verdeling van schaarste. Er
zijn twee scenario’s voor schaarste ontwikkeld (voedselschaarste en
mineralenschaarste). Besloten is dat het ministerie van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie en het ministerie van Buitenlandse Zaken
de beleidsopvolging ter hand nemen.
Strategische samenwerking tussen de Veiligheidsregio’s, de vitale
sectoren en de rijksoverheid. Het Strategisch Overleg Vitale Infrastructuren (SOVI) heeft ook in 2010 gefungeerd als platform op hoog strategisch niveau waar de vitale sectoren onderling afspraken maken. Het
Veiligheidsberaad heeft zich als agendalid aangesloten bij het Strategisch
Overleg Vitale Infrastructuren. Ook heeft het Veiligheidsberaad convenanten opgesteld voor de sectoren drinkwater en gas ten behoeve van de
Veiligheidsregio’s. Veiligheidsregio’s kunnen deze convenanten afsluiten
en daarmee specifieke crisisbeheersingsafspraken maken met deze vitale
sectoren.
Europees programma voor de bescherming van vitale infrastructuur
(EPCIP).
Op 24 december 2010 heeft Nederland de EPCIP richtlijn (2008/114 EU)
formeel geïmplementeerd. Dit betekent dat Nederland in haar beleidsprocessen heeft verankerd dat ze structureel kijkt naar mogelijke Europese
vitale infrastructuur in eigen land en naar vitale infrastructuur waar
Nederland van afhankelijk is die gelegen zijn in andere lidstaten van de
Europese Unie. In dit kader is er ook intensief overleg geweest met
collega-lidstaten. Daarnaast heeft Nederland actief geparticipeerd aan de
onderhandelingen binnen het bredere Europese programma voor de
bescherming van vitale infrastructuur.
Uitvoering conclusies Raad van de Europese ministers van JBZ-raad.
In 2010 zijn de lidstaten van de Europese Unie (EU) gestart met de
uitvoering van het EU Actieplan. Dit is een proces dat meerdere jaren zal
duren. Nederland heeft deelgenomen aan de vergaderingen van de
verschillende werkgroepen op EU-niveau. Binnen Nederland is afgestemd
met betrokken ministeries, kennisinstituten en met hulpverleningsdiensten. Op deze wijze wordt een all hazard inbreng gewaarborgd die
bovendien aansluit bij beleid en praktijk in Nederland. Geconstateerd is
dat Nederland één van de koplopers is op het gebied van chemisch,
biologische, radioactief en nucleaire (CBRN) veiligheid. Eén van de
belangrijkste acties uit het actieplan – het vaststellen van een lijst met
hoog risico CBRN materiaal – zal naar verwachting begin 2011 zijn
afgerond.
Bijdragen EU-brede risicoanalyse. In 2010 is een actieve bijdrage geleverd
aan de onderhandelingen voor de totstandkoming van Europese
richtlijnen voor risicobeoordeling. Dit is gebeurd door deelname aan een
netwerk van 6 landen (de kopgroep – Frankrijk, Duitsland, Verenigd
Koninkrijk, Slovenië, Portugal, Nederland) waar op expertniveau en het
niveau van directoraat-generaal, gemeenschappelijke standpunten zijn
geformuleerd. Als resultaat hiervan is een gemeenschappelijke non-paper
aan de overige EU-lidstaten en de Commissie gestuurd waarin de door de
kopgroeplanden gedeelde standpunten ten aanzien van methoden voor
risicobeoordeling zijn vervat. Daarnaast is in oktober 2010 een bijeenkomst georganiseerd voor de Europese Commissie om input te kunnen
verzamelen over de conceptrichtlijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

23

Beleidsartikelen

Versterken landelijke aanpak. Met de brief van 22 februari 2010 (Kamerstukken II, 2009–2010, 30 821 VII, nr. 10) is door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de Tweede Kamer de stand van
zaken meegedeeld met betrekking tot de voorbereiding van de vitale
infrastructuur – inclusief de Veiligheidsregio’s – ten aanzien van de
continuïteit tijdens een grieppandemie.
Ontwikkelen van een trendrapportage in het kader van ICT en Veiligheid.
Het Trendrapport Cybercrime en Digitale veiligheid 2010 is aan de Tweede
Kamer aangeboden (Kamerstukken II, 2010–2011, 28 684, nr. 292) door de
Minister van Veiligheid en Justitie (mede namens de Ministers van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie en Defensie). Het
Trendrapport is opgesteld door GOVCERT.NL in nauwe samenwerking met
KLPD, AIVD, NCTb, MIVD en OPTA. Daarnaast hebben ook experts uit het
bedrijfsleven en academici een bijdrage geleverd.
Het Trendrapport bundelt de beschikbare strategische inzichten in de
belangrijkste trends op het gebied van cybercrime en digitale veiligheid
en brengt deze met elkaar in verband. Dit rapport heeft als doel om een
gezamenlijk en strategisch perspectief te bieden van trends ten behoeve
van beleidsmakers en besluitvormers bij overheden en bedrijven.
Beleidsmakers binnen de Rijksoverheid gebruiken het Trendrapport als
voeding voor de ontwikkeling van de Nationale Cyber Security Strategie
en het bijbehorende actieplan.
Implementatietraject programma Intensivering civiel militaire samenwerking (ICMS).
De uitrol van ICMS verloopt volgens schema. Enkele aanpassingen op de
bestuursafspraken civiel militaire samenwerking zijn al doorgevoerd. In
het overleg «civiel militaire samenwerking», met vertegenwoordigers van
het ministerie van Veiligheid en Justitie en het ministerie van Defensie, is
de uitrol bewaakt. Diverse ICMS defensiecapaciteiten zijn dit jaar als
militaire bijstand ingezet en hebben hun meerwaarde aangetoond.
Uitwerken van de «nafase» van de Taskforce Management Overstromingen (TMO).
In samenwerking met de andere ministeries is medio 2010 in een
interdepartementaal project gestart om een Rijksbrede visie op de nafase
te ontwikkelen. Het afgelopen jaar zijn er verschillende activiteiten
uitgevoerd om input te verzamelen voor het visiedocument. In 2010 is
daarvoor een onderzoek gestart met als doel de taken en verantwoordelijkheden van partijen op rijksniveau in kaart te brengen, waaraan door de
departementen actief is deelgenomen. Eind 2010 is het regionale
modelplan nafase opgeleverd.
Voorbereiden grootschalige nucleaire oefening. In 2010 zijn voorbereidingen voor de opvolgers van de oefeningen Bonfire en Voyager gestart.
Onder de naam Indian Summer is samen met het ministerie van Infrastructuur en Milieu en de regio Zeeland gewerkt aan een oefening met
een scenario op basis van een nucleaire ramp met een kerncentrale. Deze
oefening is een combinatie van de tweejaarlijkse grote oefening om de
crisisstructuur te beoefenen en de vijfjaarlijkse verplichting om het
nationaal plan kernongevallen te beoefenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

24

Beleidsartikelen

21 Operationele doelstelling 2
Een effectieve nationale crisis responsorganisatie voor de aansturing van
crisisbeheersing
Doelbereiking

Met de inwerkingtreding van de Wet Veiligheidsregio’s en de instelling
van de Landelijk Operationele Staf (LOS) is er een stap gemaakt op weg
naar een betere crisis responsorganisatie. Dit wordt gedaan door een
eenduidige lijn wanneer het op het sturen van de operationele diensten
aankomt (door middel van de LOS) en een regionale aansturing voor alle
hulpverleningsorganisaties door de Wet Veiligheidsregio’s.
Op nationaal niveau is nadere uitwerking gegeven aan het implementeren
van de Crisisstructuur op rijksniveau (COR) met het Nationaal CrisisCentrum (NCC) als centraal punt. Implementatie heeft plaatsgevonden van
intensievere samenwerkingsverbanden op zowel de informatievoorziening, planvorming, risicosignalering als communicatie in de vorm van
de doorontwikkeling van het Nationaal Voorlichtingscentrum (NVC).

Instrumenten

Verdere doorontwikkeling van de crisisstructuur op rijksniveau.
Er is in het kader van het COR traject een nieuwe werkwijze voor het
adviseren met betrekking tot crisisbesluitvorming aan Interdepartementale commissie crisisbeheersing (ICCB) en Ministeriële commissie
crisisbeheersing (MCCB) ontwikkeld. Ter ondersteuning van deze
werkwijze is een handleiding voor Crisis beleidsadviseurs ontwikkeld en
vastgesteld in het Interdepartementaal overleg crisisbeheersing.
Daarnaast is een opleidingsprogramma ontwikkeld voor deelnemers aan
de Crisisstructuur op rijksniveau die sinds medio 2010 wordt uitgerold.
Het NCC werkt als informatieloket voor de crisisbeheersing op rijksniveau.
Het Nationaal Voorlichtingscentrum (NVC) heeft een doorstart gemaakt.
Vanuit alle departementen zijn geschikte medewerkers geselecteerd om
aan het NVC deel te nemen. Een opleidingspakket voor het NVC is
ontwikkeld en wordt vanaf eind 2010 uitgevoerd.
Nationaal crisisplan, de landelijk operationele staf en het nationaal
handboek crisisbesluitvorming. Het concept Nationaal Crisisplan is verder
doorontwikkeld, maar nog niet gereed.
Een nieuwe versie van het Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming,
aangepast op basis van de Wet Veiligheidsregio’s en de
verantwoordelijks- en rolverdeling in het nieuwe kabinet is in concept
gereed.
De ministerraad heeft op 9 april 2010 het instellingsbesluit van de
Landelijke Operationele Staf (LOS) goedgekeurd. De voorzitter van de LOS
is door de Minister van Veiligheid en Justitie op 1 december 2010
benoemd.
Inzet ICT-voorzieningen. De stuurgroep Nationale Veiligheid heeft besloten
tot de inrichting van een ICT «informatieknooppunt» waar bestaande ICT
systemen van departementen en Veiligheidsregio’s met elkaar in
verbinding worden gebracht (koppelvlak tussen systemen). Het aanbestedingstraject voor de ontwikkeling en aanschaf van dit «koppelvlak» is
gestart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

25

Beleidsartikelen

Continuering van risicosignalering en alertering
Het instrument risicosignalering is uitontwikkeld en ingebed in de
interdepartementale werkwijze voor crisisbeheersing. De beoordeling van
de dreigingen uit de NRB op de korte tot middellange termijn vindt binnen
deze werkwijze continue plaats.
21 Operationele doelstelling 3
Wegnemen van structurele veiligheidstekorten binnen het Koninkrijk door
de uitvoering van onafhankelijk onderzoek naar ernstige ongevallen,
rampen of dreiging daartoe.
Doelbereiking

De Onderzoeksraad voor veiligheid (OVV) fungeert als onafhankelijk
onderzoeksorgaan, dat op eigen gezag kan besluiten tot het doen van
onderzoek naar de oorzaak van (ernstige) ongevallen en rampen of een
dreiging daartoe. De aanbevelingen van de OVV zijn gericht aan
overheden en bedrijfsleven om een bijdrage te leveren aan het vergroten
van de structurele veiligheid binnen het Koninkrijk.

Externe factoren

Zoals gezegd besluit de Onderzoeksraad voor veiligheid (OVV) op eigen
gezag en in volledige onafhankelijkheid tot het doen van onderzoek naar
de oorzaak van (ernstige) ongevallen en rampen of een dreiging daartoe.
Externe factoren hiervoor zijn voorvallen binnen het Koninkrijk. Een
uitzondering hierop zijn de bij wet of internationaal voorgeschreven
onderzoeken die door de OVV worden verricht (waar onder luchtvaart en
scheepvaart). Indien bijzondere omstandigheden (zoals de Vuurwerkramp
Enschede) dit noodzakelijk maken, kunnen aan de OVV additionele
middelen ter beschikking worden gesteld.

Realisatie meetbare gegevens

De Onderzoeksraad voor veiligheid is een zelfstandig bestuursorgaan met
rechtspersoonlijkheid en is gelet op de onafhankelijke positie op afstand
geplaatst van de Minister van Veiligheid en Justitie. De werkzaamheden
van de raad zijn gekoppeld aan het zich voordoen van een voorval of een
reeks van voorvallen.
De Minister van Veiligheid en Justitie draagt geen verantwoordelijkheid
voor individuele onderzoeken en aanbevelingen die de onderzoeken
mogelijk vergezellen. De Rijkswet Onderzoeksraad voor veiligheid bevat
op dit punt ook geen bevoegdheden. De minister heeft wel een toezichthoudende rol als het gaat om de bij algemene maatregel van rijksbestuur
of algemene maatregel van bestuur aangewezen voorvallen verplicht te
onderzoeken. De Minister van Veiligheid en Justitie vult de ministeriële
verantwoordelijkheid in door het afleggen van verantwoording aan de
Staten-Generaal. In de Rijkswet Onderzoeksraad voor veiligheid is een
aantal bevoegdheden opgenomen die het mogelijk maken invulling te
geven aan de ministeriële verantwoordelijkheid voor de raad. De wet
bevat met het oog op het toezicht op de raad nagenoeg gelijke bepalingen
als het ingediende voorstel voor de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen.

Succesfactoren

De aanbevelingen, als gevolg van een concreet voorval, moeten
suggesties in zich hebben tot het aanbrengen van verbeteringen met het
oog op het voorkomen van een dergelijk voorval in de toekomst of de
beperking van de omvang van de gevolgen.
De openbare orde en veiligheid brengen de leerpunten uit het onderzoek
naar voorvallen in kaart, doet aanbevelingen voor verbetering van de
veiligheid aan verantwoordelijke partijen zoals overheden, bedrijfsleven
en maatschappelijke organisaties en houdt de opvolging van aanbevelingen bij. In de praktijk is de OVV actief binnen de sectoren: luchtvaart,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

26

Beleidsartikelen

scheepvaart, railverkeer, wegverkeer, defensie, gezondheid van mens en
dier, industrie, buisleidingen en netwerken, bouw en dienstverlening,
water en crisisbeheersing & hulpverlening. De onderzoeken die zijn
gedaan in 2010 zijn te vinden op www.onderzoeksraad.nl.
21.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 21.2

Onderzoek onderwerp

AD of OD

Start/
Afgerond

Vindplaats

Beleidsdoorlichting

Beleidsplan crisisbeheersing

AD 21

Start: 2008

Kamerstukken II, 2007–2008,
29 668, nr. 23
Kamerstukken II 2009–2010
30 985, nr. 4

Afgerond:
2009
Effectenonderzoek ex post

voorlichtingscampagnes
Nationaal Crisis- en Veiligheidsbeleid

AD 21

Start: 2010
Afgerond:
2010

Het effectonderzoek naar de campagne «Goed voorbereid zijn, heb je zelf
in de hand», bestaat uit een voor- een tussen- en een eindmeting. Dit
onderzoek is, net als de effectonderzoeken van Postbus 51 campagnes in
opdracht van de Rijksvoorlichtingsdienst van het ministerie van Algemene
Zaken uitgevoerd door een extern bureau. Daarmee is de onafhankelijkheid gewaarborgd.
Het ministerie van Algemene Zaken zal dit onderzoek opnemen in een
overkoepelend rapport voor de Tweede Kamer in de «Jaarevaluatie
Postbus 51 campagnes 2010».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

27

Beleidsartikelen

Beleidsartikel 23: Veiligheidsregio’s en Politie
23 Algemene doelstelling
Een veilige samenleving met behulp van goed functionerende politie-,
brandweer- en geneeskundige hulpverleningsorganisatie.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Jaarlijks wordt met de politiekorpsen gesproken over de behaalde
resultaten op het gebied van de landelijke prioriteiten 2008–2011. Medio
2010 hebben de gesprekken met de korpsen plaatsgevonden om de
resultaten over 2009 te bespreken. De prestatieafspraken hebben
betrekking op het aantal verdachten dat bij het OM wordt aangeleverd, de
doorlooptijden bij jeugdige verdachten, het oplossingspercentage van
geweldszaken en het aanleveren van informatie aan gemeenten ten
behoeve van integraal veiligheidsbeleid. De aanlevering van verdachten
aan het OM had in 2009 fors te lijden onder de invoering van het nieuwe
registratiesysteem Basis Voorziening Handhaving (BVH). Het landelijk
afgesproken aantal verdachten bij het OM is 250 909. Er zijn 6 korpsen die
de regionale streefnorm hebben gehaald. De overige 19 korpsen kunnen
een beroep doen op een hardheidsclausule waardoor zij alsnog een deel
van de prestatiebekostiging kunnen ontvangen. De prestatieafspraak op
het gebied van doorlooptijden Jeugd (Kalsbeeknorm OM) is landelijk
gehaald (15 korpsen hebben de norm gehaald). De Kalsbeeknorm houdt in
dat 80% van de jeugdzaken binnen 30 dagen bij het OM moeten zijn
ingediend. Uit de gesprekken met de korpsen bleek overigens ook dat
korpsen voldoende aandacht hebben besteed aan het in kaart brengen
van jeugdgroepen en de registratie van 12-minners. Verder blijkt uit de
regionale jaarverslagen dat alle korpsen voldoende aandacht hebben
besteed aan het aanleveren van gegevens op wijkniveau bij gemeenten
als input voor integraal veiligheidsbeleid. In de periode maart 2011 tot en
met juni 2011 wordt met de politiekorpsen gesproken over de resultaten
op de landelijke prioriteiten over 2010.
Het kabinet Balkenende IV besloot in 2008 (Kamerstukken II, 2008–2009,
29 628, nr. 110) op basis van de door de korpsen met de samenwerkingsafspraken bereikte resultaten dat het regionale bestel zou worden
doorontwikkeld. Zo is het vergroten van de eenheid en het gemeenschappelijk functioneren van de politie verbeterd. Het daarvoor gemaakte
wetsvoorstel voorzag onder meer in de instelling van een landelijke
shared-services organisatie (Politiedienstencentrum) voor de politie belast
met de bedrijfsvoering, versterking van de bovenregionale samenwerking
en schaalvergroting van de politieregio’s. Het wetsvoorstel is voor advies
aan de Raad van State voorgelegd, die op 2 maart 2010 een reactie heeft
gegeven. Het wetsvoorstel is bij de val van het vorige kabinet controversieel verklaard. Het kabinet Rutte-Verhagen heeft afgezien van verdere
behandeling van dit wetsvoorstel.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het
dagelijks bestuur van het Korpsbeheerdersberaad besloten in maart 2010
gezamenlijk wel door te gaan met het traject voor de voorbereidingen van
het Politiedienstencentrum, op een bestelonafhankelijke manier en zonder
onomkeerbare stappen te zetten. Om die reden is het dagelijks bestuur
van het Korpsbeheerdersberaad verder gegaan met onder andere het
traject van de businesscases (afgerond: ICT, Inkoop en ERP software,
afrondende fase: Financiën en Personeel), het vaststellen van de houtskoolschets voor de nieuwe organisatie en het maken van profielschetsen
voor de kwartiermaker Politiedienstencentrum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

28

Beleidsartikelen

De Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Veiligheid
en Justitie en het dagelijks bestuur van het Korpsbeheerdersberaad
hebben in maart 2010 tevens besloten door te gaan met de uitwerking van
de verplichte bovenregionale samenwerking van de politiekorpsen. Politie
en OM zijn in 2010 gestart met de uitwerking van de samenwerking op
zeven opsporingsonderwerpen.
In het kader van schaalvergroting is daarnaast op 1 oktober jl. een
wijziging van de Politiewet 1993 bij de Tweede Kamer ingediend om de
samenvoeging van de politieregio’s Gooi en Vechtstreek en Flevoland
mogelijk te maken.
Het kabinet Rutte-Verhagen heeft in het regeerakkoord en het gedoogakkoord opgenomen dat het wil komen tot de invoering van Nationale
Politie, door aanpassing van het wetsvoorstel van een nieuwe politiewet
dat bij de Tweede Kamer lag (Kamerstukken II, 2006–2007; 30 880). Op
14 december heeft de Minister van Veiligheid en Justitie in een brief aan
de Tweede Kamer zijn plannen voor de inrichting van de politieorganisatie
op hoofdlijnen bekend gemaakt.
Per 1 oktober 2010 is de Wet Veiligheidsregio’s in werking getreden.
Hierdoor is de organisatie van de brandweerzorg, geneeskundige
hulpverlening en crisisbeheersing onder één regionale bestuurlijke regie
gebracht. Tijdens een ramp of crisis is zo een gecoördineerde aanpak en
multidisciplinaire samenwerking mogelijk en worden burgers beter
beschermd tegen de risico’s van brand, rampen en crises.
Door de Wet op de Veiligheidsregio’s zijn regio’s verplicht om een
risicoprofiel, een beleidsplan en een crisisplan vast te stellen, bedoeld om
goed voorbereid te zijn ten tijde van ramp of crisis. De planvorming is
geconcentreerd op regionaal niveau en dient om de organisaties van de
hulpdiensten in te richten en strategische keuzes te laten maken. Door
krachten te bundelen, goede voorbereidingen te treffen en één wettelijke
basis te creëren voor rampenbestrijding en crisisbeheersing zijn Veiligheidsregio’s beter voorbereid op incidenten.
Daarnaast zijn landelijke modelconvenanten ontwikkeld (drinkwater, gas,
elektriciteit, ICT), waardoor regio’s afspraken met vitale partners kunnen
maken om schaarste van deze producten te kunnen opvangen in het geval
van een ramp of crisis. Bovendien is de Landelijk Operationele Staf
ingesteld. De LOS levert bij nationale crisis een gezamenlijk operationeel
advies ten behoeve van de nationale crisisstructuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

29

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
23.1 Veiligheidsregio’s en Politie
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1
000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen
Uitgaven
23.25 Apparaat
23.1 Bekostiging Politie regionaal/
bovenregionaal
23.2 Bekostiging Politie landelijk
Bijdrage baten-lastendienst KLPD
23.3 Kwaliteit Politie en Veiligheidsregio’s
Bijdrage baten-lastendienst LFR
23.4 Bekostiging Veiligheidsregio’s

4 505 361

Ontvangsten

4 631 559

4 992 395

5 123 847

Vastgestelde
begroting
2010

Verschil

5 447 566
263 400

5 494 823

– 47 257

5 223 324
14 466

5 178 470
17 949

44 854
– 3 483

4 025 629
663 894
556 009
400 232
14 979
119 103

4 036 196
620 025
518 197
372 533
20 000
131 767

– 10 567
43 869
37 812
27 699
– 5 021
– 12 664

4 767

750

4 017

2010

2010

Financiële toelichting
Op het artikel Veiligheidsregio’s en Politie is meer uitgegeven dan
begroot. Op het artikel zijn bovendien meer ontvangsten binnen gekomen.
Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk
te maken.
Uitgaven
23.25. Er zijn minder uitgaven gedaan omdat bij de wijziging van de
begrotingsstructuur vanaf de begroting 2010 een deel van de apparaatuitgaven voor Veiligheid en Bestuur (artikel 25) is toegewezen aan de
apparaatuitgaven voor Politie en Veiligheidsregio’s (artikel 23). Dit is in
2010 overgeheveld naar artikel 25 Veiligheid en Bestuur.
23.1. Er zijn minder uitgaven gedaan doordat:
• bij de wijziging van de begrotingsstructuur een deel van de voorziene
bijdragen aan het KLPD en de Politieacademie ten onrechte was
toegewezen aan het op termijn handhaven van de operationele sterkte
van de politie. Dit is bij Voorjaarsnota gecorrigeerd;
• investeringskosten in het kader van Cell Broadcast zijn overgeheveld
naar artikel 25. Deze kosten worden gemaakt ten behoeve van
specifieke burgeralarmering waardoor de burgers bij rampen of crises
zeer snel op lokaal/regionaal of landelijk niveau gealarmeerd kunnen
worden via hun mobiele telefoon.
23.2. Er zijn meer uitgaven op dit artikelonderdeel gedaan omdat bij de
wijziging van de begrotingsstructuur een deel van de voorziene bijdragen
aan het KLPD en de Politieacademie ten onrechte zijn toegewezen aan
artikelonderdeel 23.1. Het budget is bij Voorjaarsnota overgeheveld. Om
de politiekorpsen in de gelegenheid te stellen aan de thans in de CAO
vastgelegde verplichtingen te voldoen, is daarnaast de raming in 2010
verhoogd ten laste van het budget van latere jaren;
23.3. Er is meer uitgegeven dan begroot. Dit wordt verklaard doordat bij
Voorjaarsnota 2010 de raming aanvankelijk is opgehoogd ten behoeve
van de volgende posten:
• bij het programma Cybercrime (PAC) is vertraging ontstaan doordat de
intentie bestond om in 2009 het Team High Tech Crime (THTC) van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

30

Beleidsartikelen

•

•
•

•

•

KLPD onder te brengen bij het PAC. Door de financiële situatie van het
THTC en de vertraging van de evaluatie was het in 2009 niet haalbaar
dit te bewerkstelligen. De kosten komen hierdoor tot uitbetaling in
2010;
voor de brandweer op de BES-eilanden komen door vertraging in 2009
van het aanbestedingstraject crashtender (een speciaal type brandweervoertuig, vooral gebruikt op luchthavens) en bouw kazerne
Bonaire de kosten tot uitbetaling in 2010;
de verdere landelijke uitrol van Burgernet vond in vijftig gemeenten
plaats in 2010;
bij de wijziging van de begrotingsstructuur is de stijging van de
bijdrage van de Politie voor de exploitatie van C2000 ten onrechte
toegewezen aan artikel 25;
de bijdrage 2010 van het ministerie van Defensie (KMar), Financiën
(Douane) en VWS (ambulancediensten) voor het gebruik van het C2000
netwerk;
aan de Landelijke Faciliteit Rampenbestrijding (LFR) is een bijdrage
verstrekt voor aanschaf en beheer van het materieel van de politie,
brandweer en GHOR.

23.4. Er is minder uitgegeven dan begroot. Dit verschil wordt hoofdzakelijk
verklaard doordat bij Najaarsnota 2010 de raming is verlaagd ten behoeve
van de Bommenregeling. In 2010 is de bestaande explosievenregeling
beëindigd en het beschikbare budget overgedragen aan het Gemeentefonds.
Externe factoren

De keuze voor regionale samenwerking met een bepaalde veiligheidsregio
en op bepaalde dossiers lijkt willekeurig te worden gemaakt. Ook zijn
weinig van de interregionale samenwerkingsafspraken tussen regio’s
formeel vastgelegd.
De taakverdeling tussen regio en gemeenten heeft geleid tot een
verharding en afstandelijkheid in de relatie. Het kost het bestuur van
Veiligheidsregio’s veel moeite om een beslissing of maatregel door alle
gemeenteraden goedgekeurd te krijgen. De veiligheidsregio is afhankelijk
van de relatie tussen de voorzitter van de veiligheidsregio met de andere
burgemeesters binnen de regio. De bezuinigingen binnen de gemeenten
gaan hun weerslag hebben op de budgetten van de Veiligheidsregio’s.

Realisatie meetbare gegevens
23.2 Indicatoren

1. Jeugdcriminaliteit
2. Aantal verdachten van Politie naar OM
3. Normering verdachtenratio geweld
1
2

Basiswaarde
2002

Waarde 2008

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

n.v.t.
218 463
n.v.t.

77,7%
250 130
n.v.t.

1

80%
250 909
60%

2

1
1

2
2

Door invoering van een nieuw registratiesysteem zijn geen betrouwbare cijfers beschikbaar.
Cijfer niet bekend bij publicatie jaarverslag.

Bron: kerngegevens Nederlandse Politie 2008 en Landelijke prioriteiten 2008–2011.

Ad 1. Jeugdcriminaliteit (Kalsbeeknorm): Het percentage processenverbaal veelplegers en harde-kernjongeren dat binnen 30 dagen na het
eerste verhoor wordt aangeboden bij het Openbaar Ministerie.
Ad 2. Verdachten OM: Het aantal aan het Openbaar Ministerie aangeboden verdachten.
Ad 3. Normering verdachtenratio geweld: De definitie geweld in de
verdachtenratio heeft betrekking op de geweldscategorieën openlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

31

Beleidsartikelen

geweldpleging, bedreiging en mishandeling. Deze verdachtenratio geeft
een maat voor de pakkans.
23.3 Kengetallen
Meldingen brand
Meldingen hulpverlening
Doden bij brand
Gewonden bij brand
Reddingen bij brand
Vrijwillig operationeel personeel
Waarvan vrouwen
Beroeps operationeel personeel
Waarvan vrouwen
Niet operationeel personeel 1
1

Waarde 2006

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

49 700
40 000
80
1 073
586
21 644
1 188
5 440
313
3 396

47 300
49 400
68
843
576
21 429
1 300
5 424
307
3 271

45 300
43 900
97
874
880
21 417
1 300
5 468
300
3 582

47 100
41 800
57
1 018
609
21 587
1 300
5 522
300
3 921

Niet operationeel personeel is personeel met een functie op het terrein van pro-actie en/of preventie en personeel in een ondersteunende functie.

Bron: CBS Brandweerstatistiek

23 Operationale doelstelling 1
Voorzien in middelen die nodig zijn voor adequate politiezorg door de
regionale politiekorpsen op regionaal en bovenregionaal niveau.
Doelbereiking

De Minister van Veiligheid en Justitie stelt per regionaal korps een
algemene bijdrage en een aantal bijzondere bijdragen beschikbaar. Voor
de verdeling van de algemene bijdrage wordt gebruik gemaakt van een
budgetverdeelsysteem (BVS), dat op basis van objectieve omgevingskenmerken en verdeelformules de werklast voor een politiekorps voorspelt.
De omvang van het totaal te verdelen budget geldt daarbij als een
gegeven. Het BVS doet geen uitspraak over het totaal benodigde
politiebudget.
Naast het reguliere proces van budgetverdeling en verstrekking kan de
minister in bijzondere gevallen aanleiding zien om een bijdrage op grond
van artikel 3 van het Besluit financiën regionale politiekorpsen (Bfrp) te
verstrekken. Op basis van artikel 3 Bfrp zijn in 2010 onder vier noemers
bijzondere bijdragen verstrekt aan de regiokorpsen:
• Ten eerste hebben de regiokorpsen artikel 3 bijdragen ontvangen op
grond van het in 2009 gesloten Onderhandelingsakkoord met het
dagelijks bestuur van het Korpsbeheerdersberaad. Dit ter dekking van
onder meer de financiële arbeidsvoorwaardenproblematiek bij de
Nederlandse politie. In totaal is hiervoor € 77 mln. uitgekeerd in 2010;
• Ten tweede is in het Onderhandelingsakkoord ook afgesproken dat in
de periode 2010–2012 gemiddeld 1 600 aspiranten naar de opleiding
worden gestuurd. In 2010 zijn hiervoor middelen vrijgemaakt om een
extra impuls te geven aan de instroom van aspiranten in 2010.
Hiervoor is in totaal € 21,9 mln. in 2010 beschikbaar gesteld;
• Ten derde is in het kader van preventief toezicht gesproken met een
aantal korpsen over de begroting en meerjarenraming. Mede vanwege
de zwakke vermogenspositie van de korpsen Flevoland, Fryslân en
Gelderland-Zuid zijn artikel 3 bijdragen beschikbaar gesteld voor in
totaal € 18,7 mln;
• Tot slot zijn vanwege de uitgestelde invoering van het herijkte
budgetverdeelsysteem voor de politie een aantal korpsen eenmalig
gecompenseerd, die er als gevolg van de nieuwe verdeling op vooruit
zouden gaan met ingang van 2011. Zij zijn voor in totaal € 32,7 mln.
gecompenseerd vanuit het budget voor de prestatiebekostiging.
In 2009 was reeds besloten tot een inhouding bij de overige politiekorpsen
ten behoeve van een artikel 4 bijdrage voor het korps Drenthe. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

32

Beleidsartikelen

inhouding en toekenning hebben betrekking op de jaren 2009 en 2010. In
2010 is om die reden een aanvullende bijdrage verstrekt aan het korps
Drenthe ter grootte van € 3,3 mln.
Instrumenten

Preventief toezicht
Preventief toezicht moet worden ingesteld wanneer de begroting van een
regionaal politiekorps een tekort vertoont en het evenwicht in de drie
daarop volgende jaren niet tot stand komt óf als de begroting op het oog
sluitend is, maar na nadere bestudering blijkt dat er toch geen sprake van
evenwicht is.
Preventief toezicht kan worden ingesteld als er sprake is van een tekort in
de jaarrekening of als er sprake is van een termijnoverschrijding bij de
inlevering van begroting en jaarrekening. Preventief toezicht kan leiden tot
een aantal bezuinigingen bij het regionale politiekorps, maar ook tot de
gedeeltelijke besteding van het eigen vermogen binnen de gestelde
grenzen.
Op basis van de in november 2010 ingediende begrotingen zijn negen
korpsen onder preventief toezicht gesteld. Dit zijn de volgende korpsen:
Friesland, Drenthe, Gelderland Zuid, Kennemerland, Hollands Midden,
Zuid Holland Zuid, Brabant Noord, Limburg Noord en Limburg Zuid. Deze
korpsen hebben zodanige tekorten in de begroting dat zonder aanvullende
middelen het begrotingsherstel niet mogelijk is. Overigens hebben ook
andere korpsen tekorten maar deze mogen gebruik maken van het
beschikbare eigen vermogen om deze tekorten te dekken. Maar ook hier
moet begrotingsherstel op een iets langere termijn, dan bij de korpsen die
nu onder preventief toezicht zijn geplaatst, zichtbaar worden.
Besloten is om voorlopig aan de korpsen die onder preventief toezicht
staan nog geen aanvullende maatregelen te vragen. In het nieuwe
regeerakkoord zijn namelijk middelen opgenomen die kunnen bijdragen
aan het oplossen van financiële problematiek. Deze aanvullende middelen
staan nu nog gereserveerd op de begroting en na beschikbaar te zijn
gesteld zullen deze worden opgenomen in een voorjaarcirculaire.
De cyclus rondom landelijke prioriteiten
Zoals beschreven onder de algemene beleiddoelstelling hebben de
ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Veiligheid en
Justitie de gezamenlijke landelijke prioriteiten 2008–2011 vastgesteld, te
weten de aanpak van jeugdcriminaliteit en van geweld, veilige wijken,
opsporing en de aanpak van criminaliteit (zowel kwantitatief als kwalitatief). De voortgang van de landelijke prioriteiten wordt jaarlijks
gemonitord; ook op regionaal niveau.
Toekenning bijdragen
Voor het kunnen toekennen van de diverse bijdragen ontwikkelt en houdt
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties adequate
bekostigingsstelsels in stand. Daarnaast zorgt de minister voor het
ontwikkelen en in stand houden van een systeem van monitoring, dat
adequate sturingsinformatie oplevert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

33

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens

1

23.4 Kengetallen (x € 1 miljoen)

2008

2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

Algemene bijdrage aan regionale politiekorpsen
Bijzondere bijdragen aan regionale politiekorpsen

3 605
101

3 687
359

3 634 1
3431

3 637
355

Bron: junicirculaire 2010

Bron: decembercirculaire 2010

23 Operationele doelstelling 2
Voorzien in middelen die nodig zijn voor adequate politiezorg op landelijk
niveau.
Instrumenten

Politieacademie
In 2010 is de Politieacademie budgettair in staat gesteld om aspiranten op
te leiden.
De resultaten van aantallen aspiranten zijn opgenomen in het Jaarverslag
Nederlandse Politie 2010. Naar verwachting verschijnt het concept
Jaarverslag Nederlandse Politie 2010 in maart 2011. In het jaar 2010 zijn
daarnaast 1 559 mensen aan een initiële opleiding begonnen en zijn 3 699
aan een postinitiële opleiding (incl. losse modules, trainingen, functiegerichte applicaties, etc.) begonnen.
Korps Landelijke Politie Diensten (KLPD)
Met de bekostiging van het KLPD stelt de minister dit onderdeel in staat
de politietaken op een adequaat niveau uit te voeren. Voor specifieke
informatie over het KLPD wordt verwezen naar de paragraaf van de batenlastendiensten van dit jaarverslag.
23 Operationele doelstelling 3
Verhogen van het prestatievermogen en de professionaliteit van de
politie-, brandweer- en geneeskundige hulpverleningsorganisatie.

Instrumenten

Sturen op prestaties van politie via landelijke prioriteiten
Jeugdcriminaliteit
Eind 2010 was het tweede landelijke beeld van de problematische
jeugdgroepen in Nederland gereed. Er is sprake van een daling van het
aantal problematische jeugdgroepen ten opzichte van 2009 van 13
procent.
Een tweede intensivering op het jeugddossier richt zich op de verbetering
van de registratie van 12-minners door de politie en de vroegsignalering
van deze jeugdigen. In 2008 is een traject gestart dat tot doel heeft beter
inzicht te verkrijgen in de omvang van de groep 12-min «verdachten»,
sneller en gerichter begeleiding te realiseren en het opbouwen van een
dossier per jongere met het oog op de vervolging bij mogelijk crimineel
gedrag na het bereiken van de leeftijd van 12 jaar. In 2009 en 2010 hebben
nulmetingen plaatsgevonden. Op basis hiervan is een advies voor een
verbetertraject gevolgd, dat op dit moment in vier pilots wordt uitgevoerd.
Geweld
Opsporing van geweldplegers is onder meer versterkt door een verdere
verbetering van de auditieve en audiovisuele registratie van verhoren en
een kwaliteitsverhoging van de forensisch-technische opsporing. Ook is
recherchepersoneel extra opgeleid en heeft werving, selectie en opleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

34

Beleidsartikelen

van medewerkers van buiten de politie met een hbo of academische
opleiding (zij-instromers) voor de opsporing plaatsgevonden. Een bijdrage
aan het voorkomen van geweldsmisdrijven is door de politie o.a. geleverd
door het verbeteren van de voorlichting, het maken van afspraken met
ondernemers in gebieden waar veel uitgaansgeweld voorkomt en meer
aandacht voor de aanpak van overvallen en huiselijk geweld.
Veilige wijken
Om de veiligheid in de wijk te vergroten draagt de politie zorg voor een
versterkte inzet van gebiedsgebonden politiewerk. De doelstelling is een
uitbreiding naar in totaal 500 wijkagenten per eind 2011. De doelstelling
per eind 2010 is vastgesteld op 375 wijkagenten. Gegevens over realisatie
volgen half maart.
Opsporing
Ook in 2010 is geïnvesteerd in het kwalitatief en kwantitatief versterken
van de opsporing. In het kader van de versterkingsprogramma’s, FINEC,
Cybercrime en Intelligence is geïnvesteerd in opleidingen, knowhow,
innovatie en fte’s. Binnen het programma Intelligence is de focus ook in
2010 gericht geweest op het opleiden van analisten welke volgens het
«intelligence gestuurd werken» werkzaam worden in de regio’s. De
financiële situatie bij de rijksoverheid heeft wel als gevolg gehad dat de
geplande aanwas van fte’s bij dit programma stil is komen te staan. Aan
het eind van 2010 bleek dat het programma Intelligence niet kan rekenen
op de verwachte reservegelden. Hierdoor worden de gestelde doelen van
het programma niet volledig gehaald.
Verhogen van het prestatievermogen van de politieorganisatie
Doorontwikkeling Politieorganisatie
Het kabinet Balkenende IV besloot in 2008 (Kamerstukken II, 2008–2009,
29 628, nr. 110) op basis van de door de korpsen met de samenwerkingsafspraken bereikte resultaten dat het regionale bestel zou worden
doorontwikkeld omdat zo tot voldoende verbetering kon worden gekomen
wat betreft het vergroten van de eenheid en het gemeenschappelijk
functioneren van de politie. Het wetsvoorstel is voor advies aan de Raad
van State voorgelegd. Het wetsvoorstel is bij de val van het vorige kabinet
controversieel verklaard, waarna het kabinet Rutte-Verhagen heeft
afgezien van verdere behandeling van het wetsvoorstel.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het
dagelijks bestuur van het Korpsbeheerdersberaad besloten in maart 2010
gezamenlijk wel door te gaan met het traject voor de voorbereidingen van
het Politiedienstencentrum, op een bestelonafhankelijke manier en zonder
onomkeerbare stappen te zetten. De Ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en Veiligheid en Justitie en het dagelijks bestuur van
het Korpsbeheerdersberaad hebben tevens besloten door te gaan met de
uitwerking van de verplichte bovenregionale samenwerking van de
politiekorpsen. In het kader van schaalvergroting is op 1 oktober jl. een
wijziging van de Politiewet 1993 bij de Tweede Kamer ingediend om de
samenvoeging van de politieregio’s Gooi en Vechtstreek en Flevoland
mogelijk te maken.
Het kabinet Rutte-Verhagen heeft in het regeerakkoord en het gedoogakkoord opgenomen dat het wil komen tot de invoering van Nationale
Politie door aanpassing van het wetsvoorstel van een nieuwe politiewet
dat bij de Tweede Kamer lag (Kamerstukken II, 2006–2007; 30 880). Op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

35

Beleidsartikelen

14 december heeft de Minister van Veiligheid en Justitie in een brief
(Kamerstukken II, 2010–2011, 29 628, nr 231) aan de Tweede Kamer zijn
plannen voor de inrichting van de politieorganisatie op hoofdlijnen
bekend gemaakt.
Politietop divers
De politietop is aantoonbaar meer divers geworden door zowel diverse
doorstroom als zij-instroom naar en in de top. Daarnaast zijn bovenformatieve plaatsen ingevuld in korpsleidingen en is aandacht besteed aan
carrièreperspectief voor de zittende top.
Havank
Het nieuwe Havank systeem is in juni 2010 officieel in gebruik genomen.
Tevens is de organisatie van invoer en verwerking van gegevens
aangepast en vereenvoudigd.
Burgernet
De doelstelling ten aanzien van de landelijke uitrol van Burgernet is
behaald. Thans zijn 50 gemeenten en nagenoeg alle politiekorpsen op
Burgernet aangesloten.
Versterking criminaliteitsaanpak/prestatiebekostiging
De landelijke prioriteiten zijn voor elk korps nader uitgewerkt in – door de
ministers vastgestelde – landelijke doelstellingen op regionaal niveau.
Korpsen die de doelstellingen realiseren komen in aanmerking voor
prestatiebekostiging. De resultaten die zijn behaald met de landelijke
doelstellingen zijn opgenomen in het Jaarverslag Nederlandse Politie
2010. Naar verwachting verschijnt het concept Jaarverslag Nederlandse
Politie 2010 in maart 2011.
Veiligheid BES-eilanden
In het licht van de nieuwe staatkundige verhoudingen op de Nederlandse
Antillen is een substantiële inspanning gepleegd om een verbetering in de
organisatie van de veiligheidsvoorzieningen op de BES-eilanden te
faciliteren (politie, brandweer en rampenbestrijding). Sinds 10 oktober
2010 is de Minister van Veiligheid en Justitie beheerder van zowel het
korps politie BES als het brandweerkorps BES.
Bewapening en uitrusting politie
Verdergaande ontwikkeling «less lethal» wapens en vervanging bestaande
wapens. In 2010 is de pilot met het stroomstootwapen «Taser» bij de
aanhoudings- en ondersteuningseenheden met een jaar verlengd tot
1 mei 2011. Tevens is de evaluatie van start gegaan. Het evaluatierapport
zal begin 2011 gereed zijn en met een advies aan de Minister van
Veiligheid en Justitie worden voorgelegd. De ervaringen tot op heden zijn
erg positief. De keuze voor het nieuwe dienstpistool is vertraagd in
verband met een tweetal onderzoeken van de Rijksrecherche en de
Rijksauditdienst (RAD). De voorlopige gunning zal naar verwachting begin
2011 plaatsvinden.
Diversiteit
De evaluatie van de Taskforce diversiteit loopt. De samenwerkingsafspraken en daarmee de taskforce liepen tot eind december 2010. Uit
rapportages van de Taskforce blijkt dat alle afspraken gehaald zijn, met
uitzondering van het beoogde percentage allochtone medewerkers in de
politiekorpsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

36

Beleidsartikelen

Personele capaciteit van de politie
In 2010 is in overleg met politie en in overeenstemming met de Tweede
Kamer een nieuwe definitie en telling geïntroduceerd, de operationele
sterkte. Vanaf nu worden de afspraken en rapportages in aantallen
operationele sterkte weergegeven. De afspraak voor de operationele
sterkte is 49 500 fte. De realisatie per 30 juni 2010 is 49 436 fte. De «oude»
afspraak van 52 200 fte’s is ruim gehaald. Gegevens over de stand per
31 december 2010 volgen in april.
CAO Politie
In 2010 is een nieuw concept functiewaarderingssysteem ontwikkeld en
opgeleverd. Door het Landelijk Programmabureau HRM is een landelijk
functiegebouw in concept opgeleverd. De vereenvoudiging van het
loongebouw voor de Nederlandse Politie is gerealiseerd en ingevoerd. Het
Landelijk Functiegebouw zal in 2011, inclusief de functiewaardering met
het vernieuwde waarderingssysteem in samenspraak met het landelijk
georganiseerd overleg, na een strakke besluitvormingsplanning worden
geïmplementeerd bij de korpsen.
Integriteit
Het Landelijk Programma HRM heeft het project Integer gedrag afgerond.
Er is een nieuw beleidskader integriteit voor de Nederlandse politie. Voor
zover beschikbaar en mogelijk, zijn de basisnormen uit de Modelaanpak
basisnormen integriteit openbaar ingevoerd in de korpsen. Ook is een
ontwikkelplan voor uitvoering van integriteit als professionele verantwoordelijkheid opgesteld. Met ingang van 1 januari 2010 is het besluit
melden vermoeden van misstand bij Rijk en Politie in werking getreden.
Met ondersteuning van het ministerie van BZK is door het Landelijk
Programma HRM een implementatietraject bij de korpsen in gang gezet
Verhogen van het prestatievermogen van de brandweer- en geneeskundige hulpverleningsorganisatie
Veiligheidsregio’s
De Wet Veiligheidsregio’s en alle samenhangende besluiten zijn op
1 oktober 2010 inwerking getreden.
Oprichting Ondersteuningsorganisatie Fysieke Veiligheid
De wetwijziging om de ondersteuningsorganisatie wettelijk te verankeren
is op dit moment in consultatie. De planning is erop gericht om het
wetsvoorstel halverwege 2011 aan te bieden aan Tweede Kamer, waarmee
de OFV per 1 januari 2012 formeel kan worden opgericht.
Nationaal brandweermonument
De Stichting die in het leven is geroepen voor de totstandkoming van een
Nationaal monument voor de brandweer heeft in september een
convenant gesloten met het Nederlands Instituut Fysieke Veiligheid (NIFV)
ter realisatie van het monument op het terrein van het NIFV. De realisatie
van het monument wordt verwacht in de zomer van 2011.
Chemische biologisch radioactief en nucleair (CBRN)
Op het gebied van Chemische, Biologische, Radioactieve en Nucleaire
(CBRN) respons wordt de ontwikkeling van een multidisciplinaire aanpak
en de samenwerking tussen de multidisciplinaire partners gefaciliteerd.
Hierbij is in 2010 gestage voortgang geboekt. Er is een startarchitectuur
voor de multidisciplinaire aanpak tot stand gekomen. Ook zijn er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

37

Beleidsartikelen

belangrijke vorderingen geboekt op het gebied van multidisciplinair
opleiden, trainen en oefenen.
Geneeskundige Hulpverleningorganisatie (GHOR)
Ten einde een betere verbinding tussen veiligheid en reguliere zorg te
bereiken is het Wetsontwerp publieke gezondheid tweede tranche
ingediend en door de Tweede Kamer aanvaard. Met dit wetsvoorstel
wordt de positie van de voorzitter van de veiligheidsregio bij de infectieziektebestrijding versterkt en wordt door de combinatie van de functies
van directeur GHOR en directeur GGD de adviesfunctie gebundeld.
Verbeteren prestatievermogen politie, brandweer en GHOR via ICT
Beleid infrastructuur en meldkamerdomein
Er zijn afspraken gemaakt om het aantal meldkamers te beperken en het
meldkamerdomein efficiënter in te richten. Er zijn geen afspraken gemaakt
over de voorbereiding of aanpassing van het huidige GMS. Vanuit het
reguliere beheer vindt nog steeds ondersteuning van GMS plaats.
C2000
Binnen het deelproject Dimetra is een nieuwe softwareversie, inclusief de
daarvoor noodzakelijke hardware, geïmplementeerd. In 2011 zal Renatus
worden afgerond. Hiervoor zal voor het meldkamerdomein nieuwe soften hardware worden geïmplementeerd.
Data-interceptie en dataretentie
In 2010 is de overeenkomst (looptijd 2008–2010) tussen de Staat en vijf
providers van telecommunicatiediensten uitgevoerd en geëvalueerd. De
conclusie van de evaluatie was dat de overeenkomst een positieve
toegevoegde waarde heeft gehad. Eind 2010 is dan ook het onderzoek
gestart of een nieuwe overeenkomst voor de komende jaren afgesloten
kan worden met de grote providers. Het is niet doelmatig om vergelijkbare afspraken te maken met kleine providers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

38

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
23.5 Indicatoren

1. Gerealiseerde sterkte korpsen
2. Aantal extra wijkagenten in fte (cumulatief)
3. Aantal extra forensisch assistenten in fte
(cumulatief)
4. Percentage vrouwen en/of allochtonen in
vacatures in Kroonbenoemingen korpsleiding
5. Percentage vrouwen en/of allochtonen in
vacatures in Kroonbenoemingen in schalen 15 en
16, niet zijnde korpsleiding
6. Percentage allochtonen in personeelsbestand bij
korpsen en politieondersteunende organisaties
7. Tijdige afhandeling incidenten binnen
C2000infrastructuur
8. Beschikbaarheid systeem C2000
9. Radiodekking C2000

2007

2008

2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

52 003
n.v.t.

52 322
118

53 348
201

52 200 1
375

53 692
478

n.v.t.

140

233

375

355

23,1%

42,9%

55%

50%

63 2

18,8%

0,0%

25,0%

30%

45%

6,5%

6,7%

6,8%

8,50%

7,0%

95,0%
99,8%
97,4%

96,0%
≥99,9%
≥97,4%

97,7%
99,8%
97,4%

95–98%
98%
95%

97,4%
99,9%
97,4%

1
Voor 2010 is het niveau van de politiesterkte vastgesteld op 52 200 fte’s, inclusief de afspraak over de wijkagenten. (Kamerstukken 2008–2009,
29 628, nr. 137). Inmiddels is met de Tweede Kamer een nieuwe afspraak en een nieuwe sterktedefinitie afgesproken: handhaving van de operationele sterkte op een niveau van 49 500 fte.
2
Dit zijn de zuivere benoemingscijfers. De benoemingen die voortvloeien uit reorganisaties (in de regel functievolgers) zijn niet meegenomen. De
realisatiecijfers inclusief reorganisatiebenoemingen zijn respectievelijk 56% en 31%.

Bron indicatoren 1, 2 en 3: Jaarverslag Nederlandse Politie 2010
Bron indicatoren 4, 5 en 6: Kerngegevens Nederlandse Politie 2010/Jaarverslag en eigen administratie kroonbenoemingen
Bron indicatoren 7, 8 en 9: Voorziening tot samenwerking Politie Nederland (VtsPN).

23 Operationele doelstelling 4
Voorzien in middelen die nodig zijn voor adequate brandweerzorg en
geneeskundige hulpverlening.
Doelbereiking

In de Wet Veiligheidsregio’s en de onderliggende besluiten worden eisen
gesteld aan de Veiligheidsregio’s. Ten behoeve van rampenbestrijding en
Veiligheidsregio’s is de rijksbijdrage aan de regio’s (BDUR) substantieel
verhoogd (Bestuursakkoord vereniging van Nederlandse Gemeente en
Rijk). Uit onderzoek is gebleken dat deze ophoging toereikend is om de
financiële gevolgen van de Wet en de besluiten op te vangen.

Instrumenten

Brede Doeluitkering Rampenbestrijding (BDUR)
De doelen zijn behaald. Met de inwerkingtreding van de Wet Veiligheidsregio’s per 1 oktober 2010 is ook het Besluit Veiligheidsregio’s in werking
getreden. Dit besluit vormt vanaf die datum de grondslag voor de
rijksbijdrage aan de regio’s.

Realisatie meetbare gegevens
23.6 Indicatoren

Het aantal regio’s dat aan de wettelijke verplichting voldoet conform de Ontwerpwet
Veiligheidsregio’s om uiterlijk, na één jaar beschikt over a) een risicoprofiel, b)
beleidsplan en c) een crisisplan.

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

50%

100%

nvt

Bron: Jaarverslagen Veiligheidsregio’s

Na inwerkingtreding van de wet Veiligheidsregio’s op 1 oktober 2010
krijgen de regio’s een jaar om te voldoen aan de vereisten uit de wet. Deze
termijn is nog niet verstreken. De Inspectie Openbare Orde en Veiligheid
zal in 2012 een evaluatie van de implementatie van de Wet uitvoeren.
Door de inspectie is eerder geconstateerd dat door de regio’s veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

39

Beleidsartikelen

geïnvesteerd en gerealiseerd is aan verbeteringen van de organisatie en
werkwijze van de crisisbeheersing en rampenbestrijding.
23.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 23.7

Onderzoek onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Beleidsdoorlichting

Een veiliger samenleving met
behulp van een goed functionerende politie-, brandweer- en
geneeskundige hulpverleningsorganisatie.

AD 23

A: 2012

Vindplaats

B: 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

40

Beleidsartikelen

Beleidsartikel 25: Veiligheid en Bestuur
25 Algemene doelstelling
Een veiligere samenleving door de bestuurlijke kracht van de decentrale
overheden en hun partners in veiligheid te versterken.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2010 is de uitvoering van het Actieplan Overlast en Verloedering
voortgezet. De uitvoering is volgens schema verlopen. De eindrapportage
Veiligheid begint bij Voorkomen en de Veiligheidsmonitor 2009 zijn aan de
Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II, 2009–2010, 28 684, nr. 276).
Uit de eindrapportage blijkt dat Nederland de afgelopen drie jaren veiliger
is geworden, er op tal van terreinen verbeteringen zijn gerealiseerd, maar
ook dat de daling van de perceptie van overlast en verloedering ver
achterblijft bij de doelstelling. De Wet maatregelen voetbalvandalisme
bestrijding ernstige overlast is op 1 september 2010 in werking getreden
(Stb. 2010, 325). Het bestuurlijke instrumentarium om dergelijke
problemen aan te pakken is daardoor uitgebreid.
Voor de bestuurlijke aanpak georganiseerde criminaliteit geldt dat het
merendeel van de Regionale Informatie en Expertise Centra (RIECs) is
gestart met de uitvoering van de beoogde taken. De nadruk ligt hierbij
vooral op het bewust maken van gemeenten op verwevenheid tussen
onder- en bovenwereld en het ondersteunen van gemeenten bij de
toepassing van de Wet BIBOB. De inspanningen op Europees terrein
hebben ertoe geleid dat een inventarisatie is toegestuurd aan de Tweede
Kamer (Kamerstukken II, 2009–2010, 23 490, nr. 599) over de bestuurlijke
aanpak van criminaliteit en andere bestuursrechtelijke maatregelen in
Europese lidstaten. Hieruit blijkt dat lidstaten investeren in de ontwikkeling van een bestuurlijke, preventieve en fiscale aanpak van (georganiseerde) criminaliteit en verschillende aangrijpingspunten zien voor
Europese samenwerking op het terrein van de bestuurlijke aanpak. Mede
op basis van een EU-expertmeeting is een informeel netwerk bestuurlijke
aanpak met andere EU-lidstaten en de Europese Commissie geborgd in
raadsconclusies.
In samenwerking met verschillende departementen, het lokale bestuur,
maatschappelijke instellingen en andere intermediaire is het derde
Operationeel Actieplan Polarisatie en Radicalisering uitgevoerd (Kamerstukken II, 2009–2010, 29 754, nr. 175). Met de aanpak zijn de in dat
Operationeel actieplan benoemde doelstellingen behaald. In 2011 wordt
ingezet op het behalen van de resterende doelen uit het Actieplan
Polarisatie en Radicalisering 2007–2011en worden de activiteiten geborgd
opdat de faciliteiten en deskundigheid zo nodig ook na 2011 beschikbaar
zijn.
Veel inspanningen zijn verricht om de bestuurlijke kracht van de decentrale overheden, burgers en betrokken partners in veiligheid te vergroten
en onderling te versterken. Op het gebied van fysieke veiligheid en
brandveiligheid heeft dit geresulteerd in de totstandkoming van diverse
instrumenten waaronder het handboek Veilig Wonen van brandweer
Amersfoort en de werkwijzer bedrijfsbrandweer evenals verschillende
samenwerkingsverbanden zoals het CCV platform Brandveilige Wijk en
Brandonderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

41

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
25.1 Veligheid en bestuur
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
25.25 Apparaat
25.1 Veiligheid en Bestuur
25.2 Veiligheid, informatie en technologie

69 666

102 190

Ontvangsten

106 062

105 916

Verschil

2010

Vastgestelde
begroting
2010

54 414

58 358

– 3 944

40 625
8 467
14 729
17 429

58 358
4 598
19 251
34 509

– 17 733
3 869
– 4 522
– 17 080

1 773

445

1 328

2010

Financiële toelichting
Op het artikel Veiligheid en bestuur is minder verplicht en uitgegeven dan
begroot. Op het artikel zijn bovendien meer ontvangsten binnen gekomen.
Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk
te maken.
Uitgaven
25.1 Er is minder uitgegeven dan begroot. Dit wordt onder andere
verklaard doordat bij Voorjaarsnota en bij Najaarsnota de raming is
bijgesteld ten behoeve drugpilots, decentralisatie-uitkering, bijdrage aan
het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), toezicht
Drank- en horecawet en de taskforce gehandicapten. Het Rijk heeft
gemeenten een decentralisatie-uitkering verstrekt om polarisatie en
radicalisering in kaart te brengen, te voorkomen en aan te pakken. De
drugpilots zijn gericht op het verminderen van overlast en criminaliteit.
25.2 Er is minder uitgegeven dan begroot. Het verschil wordt verklaard
doordat bij Voorjaarsnota 2010 de raming is bijgesteld met – € 17 mln. ten
behoeve van onder andere C2000, NEC, I-bridge, digitale veiligheid en
FES-gelden. Bij de nieuwe begrotingsindeling zijn de exploitatiekosten
C2000 verantwoord op artikelonderdeel 23.2.
Verplichtingen
Het verschil in de verplichtingen wordt veroorzaakt door het meerjarig
vastleggen van ICT-verplichtingen voor onder andere het Schengen
Informatie Systeem II, algemene nummerplaatherkenning en het project
Icarus.
Ontvangsten
Er is meer ontvangen dan begroot. De ontvangsten hebben betrekking op
medegebruik C2000.
Externe factoren

Het vergroten van veiligheid vergt een overheidsbrede aanpak. De
gemeentelijke diensten leveren via de bestuurlijke aanpak een belangrijke
bijdrage aan het realiseren hiervan, denk bijvoorbeeld aan het screenen
van vergunningen via de Wet BIBOB, het vormgeven van evenementenbeleid, de positionering van coffeeshops in een stad, het verzorgen van
handhaving van de leefbaarheid en het tegengaan van schooluitval ter
bestrijding van jeugdcriminaliteit. Het integraal veiligheidsbeleid vormt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

42

Beleidsartikelen

kern van de lokale aanpak. De gemeente bepaalt hierin, samen met OM,
de prioriteiten in de (lokale) veiligheidsaanpak, brengt partners samen en
regisseert.
Het derde Operationeel Actieplan Polarisatie en Radicalisering is
uitgevoerd in samenwerking met verschillende departementen, het lokale
bestuur en Maatschappelijke instellingen. Kennis- en adviescentrum
Nuansa heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan het bereiken van de
gestelde doelen. Gemeenten en maatschappelijke instellingen zijn mede
door middel van een decentralisatie-uitkering respectievelijk subsidie
gestimuleerd aanpakken uit te werken en toe te passen die polarisatie
en/of radicalisering tegengaan. De Gemeenteprijs polarisatie en radicalisering is in 2010 gewonnen door de gemeente Weert voor hun brede
aanpak van polarisatie en radicalisering.
Op het gebied van brandveiligheid heeft het project (brand)veilig leven op
landelijk en decentraal niveau bijgedragen aan het nemen van verantwoordelijkheid voor veiligheid door de overheid, burgers en bedrijven
gezamenlijk. Door sterker in te zetten op preventie (het voorkomen van
brand) en het verstrekken van voorlichting per specifieke doelgroep is de
eigen verantwoordelijkheid van burgers en bedrijven verder gestimuleerd.
Daarbij staat preventie ook centraal in de nieuwe koers van de brandweerorganisatie.
Realisatie meetbare gegevens

1

25.2 Indicatoren

Overall
doelstelling
2010 t.o.v.
2002

Herijkte
doelstelling
2010 t.o.v.
2006

Resultaat
monitor 2010

Nog te realiseren 1

Geweld
Vermogen
Overlast
Verloedering
Fietsdiefstal

25%
25%
25%
25%
100 000 tov
2006

20%
6%
17,50%
18,50%

12%
27%
0%
7%

8%
–
17,5%
11,5%

100 000

215 000

–

Nog te realiseren= herijkte doelstelling 2010 t.o.v. 2006 verminderd met resultaatmonitor 2010 (t.o.v. 2006)

Bron: Veiligheidsmonitor 2010

25 Operationele doelstelling 1
De veiligheidspartners in staat stellen om hun werk efficiënt en effectief
uit te kunnen oefenen.
Doelbereiking

De 40 gemeenten die samen met de Ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en het ministerie van Wonen Wijken en Integratie het
Manifest bestrijding overlast en verloedering hebben ondertekend zetten
in 2010 en 2011 ieder ten minste vijf eigen maatregelen in tegen overlast
en verloedering. Gemeenten hebben in 2010 deelgenomen aan de Week
van Nederland Schoon. Voorts zijn vanuit Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties onder meer bijeenkomsten georganiseerd voor
gemeenten waarbij kennisdeling over de aanpak van overlast centraal
staat. In 2010 is de website jeugd en veiligheid met voorbeelden gelanceerd en zijn brochures, toolkits en handreikingen gemaakt om
gemeenten en andere organisaties in kennis te stellen van goede
voorbeelden en andere relevante informatie. Ook op andere manieren is
de samenwerking tussen Rijk en gemeenten op het terrein van integrale
veiligheid geïntensiveerd. Praktijkteams zijn ingezet om regionale
gemeentelijke samenwerking te bevorderen, bijvoorbeeld op het terrein

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

43

Beleidsartikelen

van de aanpak van alcohol en jeugd. In deze teams werken lokale en
landelijke experts succesvol samen om de stap van algemeen beleid naar
concrete uitvoering te maken. Naar de mogelijkheden om de perceptie
van veiligheid te beïnvloeden is onderzoek gedaan. Uit het rapport
Omgaan met de perceptie van overlast en verloedering is een aantal
vervolgacties ontstaan. Op basis hiervan wordt met de gemeenten bezien
welke concrete maatregelen kunnen worden genomen om ook de
beleving van veiligheid te vergroten. Aan 10 gemeenten is een
decentralisatie-uitkering toegekend voor diverse pilotprojecten op het
gebied van overlast veroorzaakt door coffeeshops. De projecten zijn
gericht op diverse overlastaspecten in een brede groep gemeenten.
Het bestuur heeft een belangrijke rol te spelen bij de bestuurlijke aanpak
van criminaliteit. Het bestuurlijk instrumentarium (zoals de Wet BIBOB en
de APV) is effectief bij het bestrijden en tegengaan van de vermenging
van boven- en onderwereld. De verdere uitbouw van de RIECs, die
gemeenten ondersteunen bij de toepassing van de bestuurlijke aanpak
van georganiseerde misdaad, is daarom in 2010 voortgezet. Het
jaarverslag van de RIECs is aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 2009–2010 29 911, nr. 42.). Eind 2010 is de kwartiermaker voor
de opbouw van het Landelijk informatie en expertisecentrum (LIEC)
gestart.
De acties binnen het actieplan veilig ondernemen zijn uitgevoerd. Zo is
het Keurmerk Veilig Ondernemen geborgd en is het Convenant Aanpak
Winkelcriminaliteit (deel 3) afgesloten. Justitie, politie en winkeliers
intensiveren met dit convenant hun samenwerking om winkelcriminaliteit
terug te dringen. Onder meer is ingezet op het tegengaan van vernieling
en afhandeling van schade door vernieling.
Op het gebied van polarisatie en radicalisering zijn in totaal ca. 30% van
de gemeenten gestimuleerd tot acties. Gemeenten zijn vrij om hieraan
mee te doen. Ter ondersteuning van gemeenten zijn op diverse thema’s
netwerkbijeenkomsten georganiseerd. Benodigde competenties en tools
voor professionals bij politie, onderwijs en jongerenwerk zijn uitgewerkt
en verspreid, onder andere door middel van handreikingen en/of
trainingen. In 2010 is een trainingsprogramma gestart voor eerstelijnsmedewerkers. Diverse projecten hebben plaatsgevonden met het oog op het
vergroten van weerbaarheid tegen radicalisering. Het project
Kernwaarden democratische rechtstaat is in 10 gemeenten uitgevoerd. Op
het gebied van dierenrechtenextremisme zijn voorlichtingsbijeenkomsten
gehouden voor betrokken gemeenten, politiekorpsen en potentiële
slachtoffers. Mede in het licht van een internationale conferentie in
Amsterdam is onder andere internationaal vergelijkend onderzoek
verricht. Het branche- en het overheidsoverleg over deze problematiek is
gecontinueerd. Internationaal krijgt de Nederlandse «broad approach»
veel aandacht en ook navolging.
Het Rijk heeft in 2010 aan 83 gemeenten een decentralisatie-uitkering
verstrekt om polarisatie en radicalisering in kaart te brengen, te
voorkomen en aan te pakken. Daarmee loopt het totaal aantal gemeenten
dat polarisatie en radicalisering aanpakt met medefinanciering van het
Rijk op tot 148. Aan maatschappelijke organisaties zijn subsidies verstrekt
voor 19 bovenlokale projecten. De projecten richten zich met name op
polarisatie onder jongeren, islamitische radicalisering bij jongeren en
rechtsradicalisering bij jongeren.
In 2010 zijn de resultaten beschikbaar gekomen van de evaluatie van deze
projecten. Hieruit bleek onder andere dat de ingezette instrumenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

44

Beleidsartikelen

doeltreffend zijn en dat de kennis bij professionals en gemeenten over de
aanpak van polarisatie en radicalisering en de herkenning ervan, is
toegenomen. De belangrijkste lessen zijn dat de aanpak van polarisatie en
radicalisering het beste werkt indien, dit is vormgegeven op lokaal niveau,
het gaat om maatwerktrajecten en dit niet alleen gebeurt vanuit het
veiligheidsperspectief, maar ook vanuit het zorgperspectief. Deze lessen
zijn breed bekend gemaakt, onder andere via de website van kennis- en
adviescentrum Nuansa.
De brandveiligheidsvisie is nader uitgewerkt waarbij een begin is gemaakt
met doelkwantificering voor brandveiligheid. Essentieel daarbij is een
systeem waarbij branden en de oorzaken van brand op een eenduidige
wijze worden verzameld en geregistreerd. Om dit te realiseren is samen
met betrokken partijen een traject in gang gezet. Tevens is in 2010 het
ontwerpen van de AMvB brandveilig gebruik niet-bouwwerken voortgezet
waarbij het bedrijfsleven en de brandweer zijn betrokken.
Een basis is gelegd om verdere invulling te kunnen geven aan het
risicobeleid op het terrein van fysieke veiligheid met het oog op
maatschappelijke ontwikkelingen. Onder meer zijn door middel van
onderzoek ervaringen opgedaan hoe effectief het instrument van
Maatschappelijke Kosten-Baten Analyses (MKBA) bij brandveiligheid kan
zijn. Ook is het ontwerp van de nieuwe AMvB Basishulpverlening (BHV) in
2010 het stadium van consultatie ingegaan.
Door het faciliteren in financiële en waar nodig beleidsmatige zin van het
Landelijk Expertise Centrum (LEC), Brandweer Brzo (een samenwerkingsverband van de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond en het Nederlands
Instituut Fysiek Veiligheid (NIFV) en het Platform Transport Veiligheid dat
zich richt op regio-overstijgende infrastructurele projecten op het gebied
van weg-, water, spoor en buisleidingen worden de Veiligheidsregio’s
ondersteund met betrekking tot bovenregionale aspecten van externe-/
fysieke veiligheid.
Instrumenten

Het wetsvoorstel regierol gemeenten ligt voor behandeling bij de Tweede
Kamer (Kamerstukken II, 2009–2010, 32 459, nr. 4). Het wetsvoorstel
verplicht gemeenteraden tot het periodiek vaststellen van een integraal
veiligheidsplan op basis van een veiligheidsanalyse. Het college van
Burgemeester en Wethouders is verantwoordelijk voor de uitvoering van
het plan, waarbij partners worden betrokken. Het wetsvoorstel voorziet in
een zorgplicht voor de burgemeester, deze dient toe te zien op het lokale
veiligheidsbeleid. Het kabinet heeft op basis van een nader advies van de
Raad van State het wetsvoorstel in heroverweging genomen. Een
aangepast wetsvoorstel is medio 2010 aan de Tweede Kamer aangeboden. In oktober 2010 is het verslag van de Tweede Kamer ontvangen
(Kamerstukken II, 2009–2010. 32 459, nr. 5). De nota naar aanleiding van
het verslag is inmiddels aangeboden (deze is begin 2011 verzonden).
De wet regulering prostitutie en bestrijding misstanden seksbranche is in
2009 ingediend bij de Kamer. Het wetsvoorstel voorziet in een brede
regulering van diverse vormen van seksuele dienstverlening en bevat
hiertoe een verplicht vergunningenstelsel voor de exploitatie van
seksbedrijven, een registratieplicht voor prostituees en een strafbaarstelling van klanten die van niet vergund of niet geregistreerd aanbod van
prostitutie gebruik maken. Het voorstel bevat voorts de mogelijkheid voor
gemeenten om voor een nuloptie (geen prostitutiebedrijven) te kiezen,
daarnaast zijn enkele maatregelen opgenomen die toezicht en handhaving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

45

Beleidsartikelen

zullen vergemakkelijken en is de minimumleeftijd voor prostituees
verhoogd naar 21 jaar. Met de in het wetsvoorstel voorziene instrumenten
wordt voorts beoogd, ernstige misstanden zoals mensenhandel te
bestrijden. In april 2010 (Kamerstukken II 2009–2010, 32 211, nr. 8) is de
nota naar aanleiding van het verslag naar de Kamer gezonden. De
plenaire behandeling van het wetsvoorstel is in 2010 tweemaal door de
Kamer uitgesteld en is nu voorzien in 2011.
25 Operationele doelstelling 2
De veiligheidspartners in staat stellen efficiënt en effectief gebruik te
maken van informatie en technologie.
Doelbereiking

Het project Veilig door Innovatie heeft de volgende producten opgeleverd:
• «optimalisatie in proces arrestantenafhandeling (ARAF)». ARAF is een
werkmethodiek die wordt benut bij grootschalige evenementen en
voetbalwedstrijden. Daarbij is het uitgangspunt dat de surveillerende
toezichthoudende agenten op het evenemententerrein/ het stadion bij
het constateren van strafbare feiten waar tegen opgetreden moet
worden, de verdachte aanhoudt. Hierbij worden de bevindingen in de
vorm van het aanhoudingsverbaal, waarvoor men normaliter naar het
bureau gaat om het daar in het bedrijfsprocessensysteem op te maken,
nu op een zogenaamde arrestantenkaart wordt geschreven. Voordeel
van deze methode is dat de toezichthoudende agent op zijn post kan
blijven;
• «Webcrawler» een volledig zelfstandig functionerende instrument dat
in staat is automatisch en zonder voortdurende aandacht van de
gebruiker Internetsites te observeren naar de aanwezigheid van
kinderporno, de inhoud daarvan op te slaan en off-line de website in
kopievorm aan de rechercheur beschikbaar te stellen. Hierdoor kan de
rechercheur zeer effectief (de gebruiker hoeft niet zelf uren op het
Internet actief te zijn) informatie en veranderingen op websites in de
gaten te houden;
• modus operandi-onderzoek als kennisbasis voor innovatie van de nu in
gebruik zijnde diensten en producten ter voorkoming van woninginbraak. Deze kennisbasis kan worden gebruikt voor de aanpassing van
standaards en keurmerken zoals het politie keurmerk Veilig Wonen;
• cobra blussysteem. Bij het gebruik van het blussysteem minder
binnenaanvallen nodig zijn, zeker als er geen mensenlevens in het
geding zijn waardoor er minder slachtoffers zullen vallen onder het
brandweer personeel. Met het Cobra Blussysteem is het mogelijk de
gevaren te beperken door van buitenaf een blusaanval in te zetten
waardoor de brand wel op een veilige manier is te benaderen.
De Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR) heeft
het landelijk informatiebeleidsplan opgeleverd en deze is vastgesteld door
het Veiligheidsberaad. De brandweer heeft activiteiten uitgevoerd die
staan beschreven in de Brandweer Informatievoorziening Leidraad.
De stand van zaken van de uitvoering van de Samenwerkingsafspraken
politie uit 2008 is onderzocht van de implementatie van de Basisvoorzieningen Handhaving, Opsporing en Capaciteitsmanagement. Een
werkgroep onder leiding van een korpschef heeft de problemen betreffende de basisvoorzieningen geïnventariseerd. Verder heeft Het Expertise
Centrum de uitval van de systemen van de acht korpsen in Noord-OostNederland onderzocht. Tenslotte heeft een onafhankelijk adviesbureau de
mogelijkheden voor een verdere centralisatie van ICT-taken en het
verbeterpotentieel van de ICT-strategie onderzocht. De bovenstaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

46

Beleidsartikelen

rapporten en de Informatiestrategie waren voor het Korpsbeheerdersberaad aanleiding om de ICT-strategie te herzien. Deze herziening is nog
gaande.
Het intergouvernementele verdrag van Prüm is vervangen door een
Raadbesluit. Nederland heeft de verplichting op het gebied van de
onderlinge raadpleging van DNA-gegevens en voertuiggegevens
geïmplementeerd. De implementatie van de verplichting betreffende
vingerafdrukken is gestart op basis een doordacht plan van aanpak. De
verplichtingen van het Zweeds Kaderbesluit op het gebied van informatieuitwisseling zijn nationaal geïmplementeerd.
Verschillende onderzoeken zijn uitgevoerd, zoals in het kader van
Chemisch, Biologisch, Radioactief Nucleair het Ontwikkelen van functioneringseis en meetmiddelen chemische incidenten (Validatie ontsmettingsprocedures en innovatie bestrijdingstechnieken chemische incidenten). En
in het kader van terrorismebestrijding het herkennen van afwijkend
gedrag met behulp van camerabeelden.
Instrumenten

Project heeft een doorlooptijd tot en met ultimo 2011. Einddatum van het
project was aanvankelijk 3e kwartaal 2011, maar in verband met het later
starten van het aanbestedingstraject door vertraging in de bestuurlijke
besluitvorming over opdrachtgeverschap loopt het project vertraging op
tot ultimo 2011.
Samen met het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie wordt gewerkt aan het optimaliseren van locatie-informatie
middels aanpassing van de Telecomwet. Hierin zullen nadere eisen
worden gesteld aan de betrouwbaarheid en de nauwkeurigheid van de
locatie-informatie. Naar verwachting zal de nieuwe Telecomwet medio
2011 van kracht worden.
Het misbruikpercentage 1-1-2 bedroeg in 2009 circa 60%, de streefwaarde
voor 2010 en 2011 is 50%.
Daadwerkelijk gerealiseerd is een misbruikpercentage van 70,9% Het feit
dat er geen afname maar juist een toename van het misbruik van 1-1-2
heeft plaatsgevonden heeft de volgende oorzaken:
• het voornemen om SIMkaartloze bellers uit te sluiten voor 1-1-2 is nog
niet doorgevoerd. Hiervoor is een wettelijke basis of een convenant
met de telecomaanbieders nodig. Op dit moment is in 63,8% van alle
gesprekken sprake van «misbruik»;
• door een aanpassing in het netwerk van één van de telecomaanbieders
heeft zich vanaf medio 2010 een toename van ongeveer 10% in het
aanbod van gesprekken voorgedaan;
• verwachte geautomatiseerde bestrijding van misbruik 1-1-2 bleek om
technische redenen niet mogelijk in 2010. Deze maatregelen zullen in
het eerste kwartaal van 2011alsnog worden doorgevoerd.
Wel is het gelukt om door middel van registratie een beter inzicht te
krijgen in de verschillende vormen van misbruik 1-1-2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

47

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
25.3 Indicatoren

Beschikbaarheid 112-centrale netwerk
Misbruik 112 terugbrengen

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

Waarde 2010

99,90%
70%

≥ 99,9%
65%

≥ 99,9%
60%

≥ 99,9%
50%

≥ 99,9%
70,9%

Bron: Korps Landelijke Politiediensten (KLPD)

25.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 25.4

Onderzoek onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Vindplaats

Beleidsdoorlichting

Partners in veiligheid

OD 25.1

Kamerstukken II, 2009–2010,
30 985, nr. 5.

Beleidsdoorlichting

De veiligheidspartners in staat
stellen om hun werk efficiënt en
effectief uit te kunnen oefenen.
De veiligheidspartners in staat
stellen efficiënt en effectief
gebruik te maken van informatie
en technologie

OD 25.1

A: 2009
B: 2009
A: 2011
B: 2011

Beleidsdoorlichting

OD 25.2

A: 2012
B: 2012

Toelichting
Voor enkele grote programma’s in dit artikel («Overlast en Verloedering»
en «Polarisatie en Radicalisering») is in 2011 een goed moment aangebroken in de beleidscyclus om de ervaringen van de afgelopen jaren in
het geheel te overzien en als input te gebruiken voor verdere beleidsontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

48

Beleidsartikelen

Beleidsartikel 27: Algemene inlichtingen en Veiligheidsdienst
27 Algemene doelstelling
Tijdige onderkenning van niet direct waarneembare dreigingen en risico’s
voor de (inter-)nationale veiligheidsbelangen van de Nederlandse staat en
samenleving en daarop gebaseerde informatieverstrekking aan de
partners van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD), die
daardoor worden aangezet om passende maatregelen te nemen.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De AIVD voert haar wettelijke taken (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002) uit in het belang van de nationale veiligheid. Dat wil
zeggen «de bescherming van de democratische rechtsorde, dan wel de
veiligheid of andere gewichtige belangen van de staat.» Het resultaat van
de inspanningen van de AIVD wordt aangewend om bestuurders,
beleidsmakers, en andere belanghebbenden op lokaal, nationaal en
internationaal niveau te informeren, te adviseren en aan te zetten tot
handelen.
In 2010 is de AIVD in toenemende mate geconfronteerd met een verdere
internationalisering en globalisering van de dreiging en het toenemende
gebruik van geavanceerde technologie in de bedreigingen en risico’s.
In 2010 is fors ingezet op het tijdig onderkennen van de jihadistischterroristische dreiging. Gedurende één van de onderzoeken, kreeg de
AIVD concrete aanwijzingen dat Al Shabaab mogelijk op korte termijn een
aanslag wilde plegen in Nederland. Omdat de aanslagdreiging dermate
ernstig was en het doelwit onbekend, heeft de AIVD de veiligheidspartners geïnformeerd en een ambtsbericht uitgebracht.
De AIVD acht het van belang beleid met betrekking tot de aanpak van
jihadisten te richten op zowel deradicalisering als «disengagement». De
AIVD heeft in dit kader advies uitgebracht aan zijn partners (Nationaal
Coördinator terrorismebestrijding (NCTb) en ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties) ten behoeve van het operationeel actieplan
Polarisatie en Radicalisering.
De AIVD heeft in 2010 onderzoek gedaan naar de digitale dreiging en heeft
vastgesteld dat digitale aanvallen op elektronische netwerken toeneemt.
Het gaat hierbij om digitale spionage (het stelen van vertrouwelijke
informatie) en om digitale ontwrichting (ontwrichten van de digitale
infrastructuur). Deze cyberaanvallen hebben criminele of statelijke
doeleinden. De AIVD blijft actief op het gebied van beleidsvorming en het
verhogen van de weerstand tegen cyberaanvallen.
De informatie die komt uit onderzoeken van de AIVD in het kader van de
«inlichtingentaak buitenland», is van belang bij de totstandkoming van het
buitenlandse politieke beleid van de regering. Daartoe heeft de AIVD in
2010 circa 400 inlichtingenrapporten opgesteld en gedeeld met belanghebbende afnemers. Met producten op maat – schriftelijke rapportages,
presentaties en briefings, speelt de AIVD in op de buitenlandpolitieke
inlichtingenbehoefte van de Nederlandse regering.
Verschillende buitenlandse mogendheden sturen inlichtingenofficieren
naar Nederland om onder andere politieke, militaire, economische en
wetenschappelijk en technische informatie te verzamelen. De AIVD tracht
deze vormen van spionage vast te stellen en te verstoren. Zo heeft de
AIVD meermaals geadviseerd tot het weigeren van een visum aan bij de
AIVD bekende inlichtingenofficieren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

49

Beleidsartikelen

De AIVD heeft in 2010 ook onderzoek gedaan naar activiteiten van
groeperingen met een separatistisch oogmerk, waaronder de Koerdische
Arbeiderspartij PKK. De informatie uit het onderzoek naar de
financierings- en ondersteuningsactiviteiten van de PKK in Nederland, is
gedeeld met zeven lokale besturen en de samenwerkingspartners, zoals
de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de Douane.
Vertrouwensfuncties en veiligheidsonderzoeken
Vanuit de Wet Veiligheidsonderzoeken (WVo) verricht de AIVD veiligheidsonderzoeken naar personen die door werkgevers bij de AIVD zijn
aangemeld voor de vervulling van een vertrouwensfunctie. Een vertrouwensfunctie is een functie waarin het mogelijk is misbruik te maken van
kennis of bevoegdheden waardoor de nationale veiligheid of andere
gewichtige belangen van de staat ernstig bedreigd worden. Het aantal
vertrouwensfuncties in 2010 bedroeg 76 129 functies Voor het aantal
vertrouwensfuncties binnen de sectoren, wordt verwezen naar het AIVD
Jaarverslag 2010
Het aantal veiligheidsonderzoeken dat voor de sector Burgerluchtvaart
wordt uitgevoerd fluctueert met de schommelingen van de economische
conjunctuur. In het jaarverslag 2009 rapporteerde de AIVD een daling van
het aantal uitgevoerde veiligheidsonderzoeken (BL-onderzoeken) ten
opzichte 2008. In 2010 herstelde de luchtvaartsector zich langzaam.
Deze BL-onderzoeken worden onder mandaat van de AIVD uitgevoerd
door de Koninklijke Marechaussee (KMar). In 2010 heeft de Kmar bijna
10% van de onderzoeken doorgestuurd naar de AIVD voor verdere
afhandeling. Dit hield onder andere verband met geconstateerde justitiële
gegevens of het inwinnen van informatie in een land waar betrokkene
verblijf heeft gehouden.
In het voorjaar 2010 is gestart met het dynamiseren van de veiligheidsonderzoeken binnen de sector Burgerluchtvaart. Dit betekent dat de AIVD
alle 45 447 vertrouwensfunctionarissen binnen de sector heeft nageslagen
op justitiële gegevens. De naslag kende de volgende resultaten: 4 650
personen beschikten over nieuwe justitiële gegevens. De naslag kende de
volgende resultaten: 4 650 personen beschikten over nieuwe justitiële
gegevens. In 29 gevallen betrof het personen op een vertrouwensfunctie,
die aan een herhaalonderzoek werden onderworpen.
Binnen de luchtvaartsector is de AIVD in 2010 gestart met het project
«BL2010», dat zich richt op het aanscherpen en verbeteren van het
uitvoeringsbeleid van veiligheidsonderzoeken in de burgerluchtvaart.
In november 2010 heeft de AIVD een themadag voor de Nederlandse
Politie georganiseerd die in het teken stond van de weggewerkte
nalatenschap van onderzoeken naar zittende politiefunctionarissen. In
november zijn de laatste veiligheidsonderzoeken naar deze functionarissen afgerond.
In het kader van maatschappelijke ontwikkelingen, zoals het flexibiliseren
van arbeid, heeft in 2010 een pilot functieclustering van vertrouwensfuncties binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties plaatsgevonden. Bij functieclustering behoeven medewerkers die
van vertrouwensfunctie wisselen, niet per definitie aan een nieuw
veiligheidsonderzoek te worden onderworpen. Na evaluatie van de pilot
zijn voorbereidingen getroffen voor het implementeren van functieclustering binnen het ministerie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

50

Beleidsartikelen

Op 10 oktober 2010 is de Wet Veiligheidsonderzoeken ook van kracht
geworden op de BES-eilanden en is de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties verantwoordelijk voor het aanwijzen van vertrouwensfuncties en de uitvoering van de veiligheidsonderzoeken. In 2010 zijn
voorbereidingen getroffen voor een gefaseerde uitvoering in 2011.
Budgettaire gevolgen van beleid
27.1 Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
27.1 Apparaat
27.2 Geheime uitgaven

133 580

174 617

Ontvangsten

175 172

189 714

Verschil

2010

Vastgestelde
begroting
2010

185 307

176 429

8 878

190 979
182 711
8 268

176 429
169 661
6 768

14 550
13 050
1 500

3 207

974

2 233

2010

Financiële toelichting
Op het artikel Algemene inlichtingen en Veiligheidsdienst is meer
uitgegeven dan begroot. Op het artikel zijn bovendien meer ontvangsten
binnen gekomen. Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel
om dit inzichtelijk te maken.
Uitgaven
27.1 Het verschil wordt verklaard doordat bij Voorjaarsnota 2010 middelen
zijn toegevoegd ten behoeve voor onder andere de FLO-regeling,
arbeidsvoorwaarden en het Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging
(NBV).
• FLO-regeling: compensatie voor kosten van de FLO-regeling conform
eerder gemaakte afspraken;
• Arbeidsvoorwaarden: de loonbijstelling tranche 2010 is niet uitgekeerd. Om de AIVD in staat te stellen zich aan de thans in de CAO
vastgelegde verplichtingen te voldoen, is de raming in 2010 verhoogd
ten laste van het budget van latere jaren;
• Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging: het betreft de bijdrage van
verschillende departementen aan het Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging. Deze bijdrage is ingezet om de basisdienstverlening
informatiebeveiliging voor de deelnemende departementen verder
vorm te geven en te continueren.
27.2 Het verschil wordt verklaard doordat de bij Voorjaarsnota 2010
budget is toegevoegd. Door de groei van de dienst naar aanleiding van
besluitvorming Havermans/van Gogh is het beroep op de geheime
begroting toegenomen.
Ontvangsten
In 2010 is meer ontvangen dan begroot omdat de dienst het afgelopen
jaar pro-actiever is gaan sturen op de daadwerkelijke realisatie van de
ontvangsten. Dit heeft geresulteerd in een toename van ontvangsten
vanuit diverse uitkeringsinstanties (onder andere het Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen). Daarnaast is er sprake geweest van meeront-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

51

Beleidsartikelen

vangsten in relatie tot diverse projecten die het afgelopen zijn gestart en
afgerond.
Externe factoren

De externe factoren die van grote invloed zijn op de werkzaamheden van
de AIVD, zijn de toenemende internationalisering/globalisering en de
technologische ontwikkelingen.
Meer en meer wordt de internationale gemeenschap bedreigd door
gebeurtenissen in het buitenland, die mogelijk gevolgen hebben op
economische en politieke internationale arena. Door de globalisering van
het terrorisme is het van essentieel belang om internationaal met
gerespecteerde collega-diensten samen te werken en informatie met
elkaar te delen; de diensten zijn van elkaar afhankelijk. De komende jaren
blijft de samenwerking speerpunt van beleid; de AIVD is een veiligheidspartner die ertoe doet.
De technologische ontwikkelingen zorgen ervoor dat de AIVD constant
verwikkeld is in een innovatiewedloop. Daarom is de AIVD in 2010 gestart
met het versterken van de technische kennis en het structureren van de
innovatieactiviteiten. Hiermee tracht de AIVD te anticiperen op de
ontwikkelingen ondermeer op het gebied van biometrie en digitale
technologie. De AIVD zal ook de komende jaren moeten blijven investeren
in technologie.
De toenemende vraag naar de verschillende producten van de AIVD,
onder andere analyses, veiligheidsonderzoeken en producten op het
gebied van de informatie- en verbindingsbeveiliging, leggen een groot
beslag op de beschikbare capaciteit. De AIVD heeft gezocht naar passende
maatregelen zoals het werven van (tijdelijk) personeel en efficiency- en
effectiviteitverbeteringen.

Realisatie meetbare gegevens
27.2 Indicatoren

Opvolging van AIVD-producten 1
Implementatie IT systemen (dossiervorming mede ten behoeve van targetregistratie, Bravo ten behoeve van de veiligheidsonderzoeken en Victis ten
behoeve van de CT Infobox) 2
Percentage door AIVD uitgevoerde veiligheidsonderzoeken binnen wettelijke
termijn van 8 weken 3

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

Realisatie 2010

100

100%

n.v.t.

100%

100%
2 van de 3
systemen
geïmplementeerd

91,5%

90%

94%

1

Opvolging van AIVD-producten: In 2010 leiden alle door de AIVD uitgebrachte ambtsberichten en producten ten behoeve van het stelsel Bewaken
& Beveiligen tot gekende besluitvorming door de afnemers van die producten.
Versterking informatiehuishouding; Kamerstukken II, vergaderjaar 2007–2008, 30 977, nr. 10.
3
Terugdringen doorlooptijden A veiligheidsonderzoeken, Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009, 30 805, nr. 13
2

Bron: AIVD

Met betrekking tot de inspanningen op de ICT vernieuwingsprojecten over
de periode 2008–2010, heeft de AIVD er twee afgerond. Deze zijn het
BRAVO systeem ter ondersteuning van het werkproces en de dossiervorming voor de veiligheidsonderzoeken, en het Victis systeem ter
verbetering van het werkproces en dossiervorming van de CT Infobox. Het
derde project, de ontwikkeling van het dienstbrede dossiervorming- en
workflowmanagement systeem, is vertraagd (Kamerstukken II, 2009–2010,
30 977, nr. 35). De oorzaken zijn gelegen in de diversiteit, omvang en
complexiteit van het te bouwen systeem. Daarom heeft de AIVD besloten
tot meer aandacht voor de testfase, waardoor de implementatie moet
worden uitgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

52

Beleidsartikelen

27.3 Kengetallen
Aantal openbare publicaties
Aantal ambtsberichten
Aantal ambtsberichten aan EZ 1
Aantal dreigingsinformatie-producten t.b.v. stelsel bewaken en beveiligen (art 6.2.e WiV 2002)
Aantal dreigingsinformatie-producten t.b.v. beveiligings-bevorderende taak (art 6.2.c Wiv 2002)
Aantal aangewezen vertrouwensfuncties
Aantal door AIVD in behandeling genomen veiligheidsonderzoeken
Aantal geweigerde VGB’s

Waarde 2009

Waarde 2010

9
55
74
189
24
73 425
9 796
645

7
64
98
140
17
76 129
8 999
449 2

1
Dit zijn berichten aan het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, in het kader van exportcontrole op strategische goederen
(o.a. dual use).
2
Hiervan hebben 419 weigeringen betrekking op B-vertrouwensfuncties in de burgerluchtvaart.

Bron: AIVD

27 Operationele doelstellingen 1
Algemene inlichtingen- en veiligheid.
Doelbereiking

In 2010 heeft de AIVD zijn inspanningen gefocust op de onderstaande
onderzoeksprioriteiten, als nadere operationalisering van de algemene
beleidsdoelstelling. Hieronder worden de onderzoeksprioriteiten van 2010
kort uiteengezet:
• Aandacht voor internationale terroristische dreiging en de terroristische dreiging vanuit het buitenland;»
• Op het terrein van extremistisch activisme ligt in 2010 het zwaartepunt
op het dierenrechtenactivisme; het operationeel diepteonderzoek
hiernaar is geïntensiveerd;
• In 2010 verschuift de aandacht op het gebied van islamitisch radicalisme enigszins van de concrete dreiging vanuit de salafitische centra
naar het onderkennen en duiden van de meer sluipende en heimelijke
dreigingen vanuit het niet-gewelddadige moslimradicalisme;
• De AIVD richt zijn onderzoeken vooral op het onderkennen van
spionage op economisch en technisch-wetenschappelijk terrein en op
de aantasting van vitale overheidssectoren en ICT-infrastructuren.
Tevens heeft de AIVD aandacht voor beïnvloeding van migrantengemeenschappen en aantasting van politieke en ambtelijke integriteit;
• Voortzetting onderzoek naar de intenties van andere landen om de
regering in staat te stellen de Nederlandse belangen te behartigen;
• Voortzetting van onderzoeken op het gebied van de verwerving van
kennis en middelen voor massavernietigingswapens en hun overbrengingsmiddelen;
• Tijdige levering van relevante, op maat gesneden producten en
diensten aan afnemers. De vorming van een interdepartementale
basisvoorziening.
In het licht van het specifieke karakter van de activiteiten van de AIVD, is
de AIVD terughoudend in het openbaar maken van de behaalde resultaten, vanwege de geheimhoudingsnoodzaak. Voor meer informatie wordt
verwezen naar het AIVD Jaarverslag 2010.

Instrumenten

Doelen zijn behaald.
27.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is eindverantwoordelijk voor de adequate taakuitvoering van de AIVD, waaronder de
doeltreffendheid en de doelmatigheid daarvan. De AIVD rapporteert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

53

Beleidsartikelen

periodiek over deze aspecten aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. Deze legt hierover verantwoording af aan de Tweede
Kamer, zo veel mogelijk in het openbaar, en waar dat niet kan vanwege
geheimhoudingsnoodzaak, via de commissie voor de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten (CIVD) van de Tweede Kamer. Gegeven de geheimhouding wordt in deze begroting geen overzicht van onderzoeken naar de
doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid opgenomen.
De Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) doet onderzoek naar de rechtmatigheid van de taakuitvoering van de AIVD.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

54

Beleidsartikelen

Beleidsartikel 29: Inspectie Openbare Orde en Veiligheid
29 Algemene doelstelling
Een bijdrage leveren aan een veilige samenleving en het vertrouwen van
de burger in de overheid vergroten door onafhankelijk toezicht en
onafhankelijk onderzoek en het doen van aanbevelingen die verantwoordelijken in staat stellen de veiligheid te verbeteren.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De Inspectie Openbare Orde en Veiligheid (Inspectie OOV) heeft, op basis
van haar werkplan 2010, onderzoek verricht naar (aspecten van) de
kwaliteit waarmee brandweer-, Geneeskundige Hulverlening bij
Ongevallen en Rampen- (GHOR), politie-, rampenbestrijdings- en
crisisbeheersingstaken worden uitgevoerd. De rapportages bevatten
conclusies en aanbevelingen die verantwoordelijken in staat hebben
gesteld de kwaliteit van de uitvoering van hun veiligheidstaken te
verbeteren. Daarnaast heeft de Inspectie OOV op verzoek van besturen
onderzoek uitgevoerd naar aanleiding de brand in de Kerkstraat in
Veendam en naar aanleiding van de inzet van het USAR.nl team in Haïti.
In 2010 is de Inspectie OOV eveneens op verzoek van het bestuur gestart
met onderzoek rondom de Stabrechtse Heidebrand.

Budgettaire gevolgen van beleid
29.1 Inspectie IOOV
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
29.25 Apparaat
29.1 Toezicht, onderzoek en aanbevelingen
Ontvangsten

Externe factoren

4 316

5 224

5 719

5 674

Verschil

2010

Vastgestelde
begroting
2010

5 538

5 231

307

5 540
4 726
814

5 231
4 279
952

309
447
– 138

0

0

0

2010

Door middel van een jaarlijkse risicoanalyse kijkt de Inspectie OOV waar
zij optimaal toegevoegde waarde kan realiseren en op welke wijze de
beoogde effecten van wet- en regelgeving en gevoerd beleid vergroot kan
worden. Hierbij gaat de Inspectie OOV uit van vigerende wet- en regelgeving en gevoerd beleid. Daarnaast worden stakeholders geconsulteerd
over hun perceptie van knelpunten. Na analyse van de geschatte
veiligheidsrisico’s enerzijds en de toegevoegde waarde van toezicht
anderzijds worden prioriteiten gesteld en stelt de Inspectie OOV haar
werkplan op. Dit werkplan is mede namens de Minister van Veiligheid en
Justitie door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
aan de Tweede Kamer aangeboden.
De rapportages van de Inspectie OOV zijn, voorzien van een beleidsmatige
reactie van de Minister(s) van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
(en van Veiligheid en Justitie), aangeboden aan de Tweede Kamer en de
verantwoordelijke besturen op provinciaal, regionaal en lokaal niveau. De
rapportages zijn eveneens aangeboden aan de bijbehorende democratische controleorganen (bv. College van B&W, gemeenteraden, Provinciale
Staten (PS) en Gedeputeerde Staten (GS). De Inspectie OOV heeft
daarmee beoogd het politiek-bestuurlijke debat over de kwaliteit van de
taakuitvoering te voeden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

55

Beleidsartikelen

Willen de door de Inspectie OOV voorgestelde verbeteringen effect
hebben, dan moeten de verantwoordelijke besturen en organisaties op
het terrein van de openbare orde en veiligheid ook daadwerkelijk
aandacht en bestuurlijke kracht opvatten om met deze verbeteringen aan
de slag te gaan.
Realisatie meetbare gegevens

Meetgegevens ten aanzien van de resultaten van het toezicht door de
Inspectie OOV zijn vooraf moeilijk te formuleren. Het daadwerkelijke effect
van toezicht is niet gelegen in het aantal rapporten, maar in kwaliteitsverbetering van de taakuitvoering in de praktijk. De Inspectie OOV investeert
daar waar mogelijk in effectmeting van haar toezichtactiviteiten door
middel van follow-up onderzoek (naar de opvolging van aanbevelingen)
en evaluaties van toezichtmethoden. Over de uitkomsten van deze
onderzoeken wordt aan de Tweede Kamer gerapporteerd.
29 Operationele doelstelling 1
Het vergroten van de kwaliteit van de taakuitvoering en de organisatie van
politie, brandweer, Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en
Rampen (GHOR) en rampenbestrijdings- en crisisbeheersingsorganisaties
door toezicht en onderzoek.

Doelbereiking

Het bevorderen van veiligheid is een verantwoordelijkheid van de
overheid. Een van de doelstellingen van het kabinet is daarom het verder
verbeteren van de organisatie van politie, brandweer, Geneeskundige
Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen (GHOR), rampenbestrijding en
crisisbeheersing (Veiligheidsregio’s). De activiteiten in het Werkplan 2010
van de Inspectie OOV zijn afgeleid van deze beleidsdoelstelling van het
kabinet.
Een belangrijk aandachtspunt bij het toezicht van de Inspectie OOV is
selectief en slagvaardig toezicht, intensief waar nodig en op afstand waar
mogelijk. De Inspectie OOV houdt toezicht door systematische en
thematische onderzoeken. Tevens kan de Inspectie OOV besluiten
onderzoek te doen naar aanleiding van een incident, ongeval of ramp.
Systematisch onderzoek
Begin 2010 heeft de Inspectie OOV gerapporteerd over de stand van zaken
in de Veiligheidsregio’s op de onderwerpen uit de Wet Veiligheidsregio’s
en de kwaliteits-AMvB (basisvereisten). Als gevolg van dit onderzoek heeft
de Inspectie OOV in samenspraak met de Ministers van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en Veiligheid en Justitie zich gecommitteerd
aan het monitoren van de veiligheids- en politieregio’s. Gevolg hiervan is
dat de Inspectie OOV door middel van systematisch onderzoek zal
rapporteren over de staat van de rampenbestrijding, de staat van de
politie en de staat van het politieonderwijs.
In het kader van systematisch onderzoek hebben de Ministers van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Veiligheid en Justitie in
2010 de volgende rapportages aan de Tweede Kamer aangeboden:
• rampenbestrijding op orde Eindrapportage maart 2010 (Kamerstukken
II, 2009–2010, 29 517, nr. 40);
• samenwerkingsafspraken 2008, stand van zaken 2010 (Kamerstukken II,
2009–2010, 29 628, nr. 217).
Thematisch onderzoek
In 2010 heeft de Inspectie OOV een aantal onderzoeken uitgevoerd die
inzicht verschaffen in de kwaliteit van (deelaspecten van) de brandweerzorg, GHOR, politiezorg en -onderwijs. De Minister van Binnenlandse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

56

Beleidsartikelen

Zaken en Koninkrijksrelaties heeft in 2010 de volgende rapportages aan de
Tweede Kamer aangeboden:
• politieonderwijs, kwaliteit afgestudeerden geborgd? (Kamerstukken II,
2009–2010, 29 628, nr. 220);
• Kwaliteitsonderzoek school voor handhaving, leergang politiële
verkeersspecialist, leergang politiële milieuspecialist (Kamerstukken II,
2009–2010, 29 628, nr. 189);
• Kwaliteitsonderzoek School voor Politiekunde Locatie Apeldoorn
(Kamerstukken II, 2009–2010, 29 628, nr. 165);
• Civiel-militaire samenwerking Tussenmeting 2009 (Kamerstukken II,
2009–2010, 26 956, nr. 72);
• Doorschakelen! (Kamerstukken II, 2009–2010, 29 628, nr. 186).
Incidenteel onderzoek en advisering
De Inspectie OOV heeft in 2010 onderzoek gedaan naar:
• Calamiteit in de Schiphol spoortunnel (Kamerstukken II, 2009–2010,
29 893, nr. 101).
Daarnaast heeft de Inspectie OOV rechtstreeks naar betrokkenen
gerapporteerd over:
• Brand in de Kerkstraat in Veendam;
• USAR.nl in Haïti;
• Politie en Veilige Publieke Taak (Inspectiebericht);
• Afhandeling in beslaggenomen drugs;
• Continuïteitsplannen Grieppandemie;
• Toezichtkader zelfredzaamheid;
• Hoogwater en overstromingen.
Een aantal onderzoeken is in 2010 gestart. Deze worden in 2011 afgerond.
Het gaat om de onderzoeken:
• Politie en veilige publieke taak;
• Stabrechtse Heidebrand;
• Natuurbranden;
• Brandveiligheid Justitiële instellingen;
• Evaluatie wet BIBOB;
• Veiligheid Spoortunnels;
• Kwaliteit vergunningverlening publieksevenementen;
• Operationele Informatievoorziening Brandweer;
• Inbeslagname verdovende middelen;
• Valideringsonderzoek leergang operationeel leidinggevende;
• Kwaliteitsonderzoek locatie Rotterdam.
Verder is een aantal onderzoeken in 2010 uitgesteld of vervallen. Het gaat
om de volgende onderzoeken:
• Kwaliteit van de opsporing. In goed overleg met het programma
Verbetering opsporing en vervolging is dit onderzoek uitgesteld tot
2011;
• Operationeel presterend vermogen van de GHOR. Dit onderzoek wordt
mogelijk uitgevoerd in 2011;
• Risico en crisiscommunicatie. Dit onderzoek wordt mogelijk uitgevoerd
in 2011;
• Grensoverschrijdend multidisciplinair opleiden en oefenen. Op basis
van een oriënterend onderzoek heeft de Inspectie OOV besloten dat
nader onderzoek op dit moment geen aanvullende waarde heeft;
• C2000. Dit onderzoek wordt mogelijk uitgevoerd in 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

57

Beleidsartikelen

Artikel 31: Bestuur en democratie
31 Algemene doelstelling
Een betere overheid door een goed functioneren openbaar bestuur en
democratie.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

In 2010 hebben de eerder gesloten bestuursakkoorden met de Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG) respectievelijk het Inter Provinciaal
Overleg (IPO) als basis gefungeerd voor constructief partnerschap. Vanuit
die context zijn er gezamenlijke inspanningen geformuleerd om het hoofd
te bieden aan de gevolgen van de economische crisis. Daarnaast is
voortgegaan met het versterken van de bestuurskracht van decentrale
overheden, vergroting van de decentrale beleidsvrijheid en vermindering
van de decentrale verantwoordingslasten ten opzichte van het Rijk.

Budgettaire gevolgen van beleid
31. Bestuur en democratie
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen
Uitgaven
31.25 Apparaat
31.1 Inrichting, werking en financiering
openbaar bestuur
31.2 Democratie en burgerschapsvorming
31.3 Reisdocumenten en basisadministratie
personen
Bijdrage baten- en lastendienst BPR
31.4 Constitutionele zaken (CZW)
31.5 Kiesraad

81 770

Ontvangsten

62 545

75 009

97 083

Vastgestelde
begroting
2010

Verschil

122 482
0

86 507

35 975

85 847
14 718

91 014
10 475

– 5 167
4 243

7 044
24 481

5 488
22 810

1 556
1 671

36 203
27 232
742
2 659

49 094
16 782
430
2 717

– 12 891
10 450
312
– 58

217 869

202 865

15 004

2010

2010

Financiële toelichting
Op het artikel bestuur en democratie is minder uitgegeven dan begroot.
De ontvangsten zijn hoger dan begroot. Onderstaand volgt een toelichting
op artikelonderdeel om dit inzichtelijk te maken.
Uitgaven
31.25 Er is meer uitgegeven dan begroot. Dit is het gevolg van uitvoeringsproblematiek bij de organisatie Openbaar Bestuur en Democratie.
Hiervoor zijn de budgetten bij Voorjaarsnota en Najaarsnota opgehoogd.
31.1 Er is meer uitgegeven dan begroot. Dit wordt verklaard wordt
verklaard door de inzet voor het Actieprogramma Lokaal Bestuur
waarvoor bij Najaarsnota extra budget is toegevoegd.
31.2 Er is meer uitgegeven dan begroot. In juni 2010 zijn de vervroegde
landelijke verkiezingen voor de Tweede Kamer gehouden. Hierdoor is ook
de vervroegde publiekscampagne gehouden waarvoor bij Najaarsnota
budget is toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

58

Beleidsartikelen

31.3 Er is minder uitgegeven dan begroot. Dit wordt onder andere
verklaard door het programma modernisering Gemeentelijke Basisadministratie (mGBA) en het programma Online Raadpleegbare Reisdocumenten Administratie (ORRA). De start van het programma was uitgesteld
vanwege een langere opstartfase. Dit is veroorzaakt door de personele
invulling van het project en een extra onderzoek naar de positionering van
het Burger Zaken Systeem Kern. Het programma ORRA maakt deel uit van
het Programma Reisdocumenten en is vertraagd. Het vorige kabinet heeft
besloten de ORRA aan een nieuw kabinet over te laten en nog geen
onomkeerbare stappen te zetten. Door de vertraging van mGBA en ORRA
was het financieringsarrangement niet meer actueel en is het aangepast
aan de nieuwe financieringsbehoefte.
Ontvangsten
Er is meer ontvangen. Dit valt onder meer te verklaren uit het feit dat bij
de overdracht van de financiële administratie van de Reisdocumenten- en
Verkiezingsprogramma’s van Basisregistratie Persoonsadministratie en
Reisdocumenten (BPR) naar Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
BPR het nog niet gebruikte deel van de bevoorschotting aan Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties heeft terugbetaald. Tevens had BPR een
schuld aan de opdrachtgever op de balans staan die aan Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (opdrachtgever) moest worden terugbetaald.
Externe factoren

In 2010 zijn, zoals blijkt uit de navolgende teksten, belangrijke stappen
gezet bij het verwezenlijken van de genoemde algemene beleidsdoelstelling. Relevante externe factoren zijn het aan intensiteit toenemende
debat over het functioneren van ons democratische stelsel en het feit dat
extra inspanningen nodig zijn om de interbestuurlijke verhoudingen op
het hoge peil van de afgelopen jaren te laten blijven. Hierbij moet worden
aangetekend dat als gevolg van de val van het kabinet, de kamerverkiezingen en de langdurige kabinetsformatie het proces van verdere
beleidsontwikkeling vertraagd is.

Realisatie meetbare gegevens
31.2 Indicatoren

Overheidsdienstverlening

Waarde 2008

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

6,7

6,6

7

6,7

Bron: onderzoek naar de kwaliteit van overheidsdienstverlening.

31 Operationele doelstelling 1
Bestuurskrachtige gemeenten en provincies, die op basis van goede
interbestuurlijke, financiële en informatieverhoudingen, hun taken zo
goed mogelijk kunnen uitvoeren.
Doelbereiking

Langs de weg van de uitvoering van de bestuursakkoorden is gewerkt aan
de verbetering van de verhoudingen tussen de bestuurslagen. Daarmee is
belangrijke voortgang geboekt, getuige ook het feit dat onder moeilijke
financiële omstandigheden het Rijk en de medeoverheden elkaar hebben
kunnen vinden in aanvullende bestuurlijke afspraken.

Instrumenten

Implementatie kabinetsstandpunt provinciale financiën naar
aanleiding van het Rfv-rapport
In 2010 is de Tweede Kamer geïnformeerd (Kamerstukken II, 2009–2010,
32 123 C nr. 5) hoe het kabinet omgaat met het advies van de Raad voor
de financiële verhoudingen (Rfv): «Naar een herijking van de financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

59

Beleidsartikelen

verhouding tussen Rijk en provincies». Het overleg van fondsbeheerders
en provincies over de toekomstige financiële verhouding, heeft in 2010
geleid tot een (tijdelijke) aanpassing van de verdeling in het Provinciefonds voor 2011. Het is nu aan de fondsbeheerders om te komen tot een
definitieve verdeling van het provinciefonds voor 2012 en verder. Omdat
het kabinet heeft afgezien van de invoering van een kilometerheffing is de
noodzaak van een nieuw provinciaal belastinggebied vervallen.
Evaluatie over het financiële toezicht van provincies op
gemeenten
In de provincies Noord-Brabant en Limburg zijn de afgelopen jaren in
twee pilots ervaringen opgedaan met verschillende vormen van financieel
toezicht op gemeenten. Ook de overige tien provincies hebben hun
toezicht de afgelopen jaren meer risico georiënteerd ingericht. Op basis
van deze ervaringen zijn eind 2009 en medio 2010 twee werkconferenties
georganiseerd om de wenselijke aanpassingen van het financieel toezicht
te bespreken. De te treffen maatregelen zullen gericht zijn op een verdere
versterking van het horizontale verantwoordingsproces en daarmee op
een vermindering van de toezichtlast. In 2011 wordt gewerkt aan de
voorbereiding op de te treffen maatregelen, en wordt een besluit
genomen over het aanpassen dan wel intrekken van het wetsvoorstel
Duurzaam financieel evenwicht provincies en gemeenten.
Herziening interbestuurlijk toezicht
In mei 2010 heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het wetsvoorstel revitalisering generiek toezicht bij de Tweede
Kamer ingediend. Dit wetsvoorstel herziet onder meer de generieke
toezichtinstrumenten in de plaatsstelling en vernietiging. In september
2010 heeft de Tweede Kamer verslag uitgebracht over het wetsvoorstel. In
2010 is daarnaast gewerkt aan het herzien en opstellen van beleidskaders
behorende bij de generieke toezichtinstrumenten en zijn voorbereidingen
getroffen voor een reeks aan voorstellen tot wetswijziging ten behoeve
van het afschaffen van specifiek toezicht (bij nota van wijziging). In 2010 is
daarnaast een start gemaakt met de voorbereiding van de toezichthouders
bij het Rijk en bij de provincies op de veranderingen in het toezichtstelsel.
Beoogde inwerkingtreding van het herziene toezichtstelsel is 1 januari
2012.
Aanpassing Mededingingswet gedragsregels overheid (Markt en
Overheid)
Dit wetsvoorstel van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie (EL&I) ligt bij de Eerste Kamer.
Op basis uitkomsten EIPA onderzoek (impact EU-regels op
decentrale overheden) een kopgroep van landen vormen
De komende twee jaar wordt een dialoog met de EU commissie gevoerd
om de aandacht binnen de EU commissie voor de gevolgen van het EU
beleid voor decentrale overheden verder te versterken.
Actieprogramma Grensoverschrijdende bestuurlijke samenwerking (GROS)
De samenwerking met buurlanden heeft concrete oplossingen en
samenwerkingsafspraken opgeleverd. Het actieprogramma is nog niet
afgerond; oplossing van een aantal knelpunten heeft een langere
doorlooptijd nodig. De Raad van Openbaar Bestuur (ROB) is gevraagd een
evaluatie van de aanpak uit te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

60

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
31.3 Indicatoren

1. Aantal specifieke uitkeringen
2. Vermindering interbestuurlijke lasten
1
2

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

134
0%

101

82 1

59
n.v.t

59 2
n.v.t

Exclusief 27 tijdelijke specifieke uitkeringen, bekostigd met geld uit het Fonds economische structuurversterking
Exclusief 29 tijdelijke specifieke uitkeringen, bekostigd met geld uit het Fonds economische structuurversterking

Bron 1: Onderhoudsrapportage specifieke uitkeringen 2010
Bron 2: Nulmeting interbestuurlijke lasten

31.4 Kengetal
Aantal gemeenten onder preventief financieel toezicht

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

19

14

10

14

Bron: Toezichtverslag 2010 van provincies op gemeenten

31 Operationele doelstelling 2
Het stimuleren van de politieke participatie en de betrokkenheid van de
burger bij het democratisch proces.
Doelbereiking

De betrokkenheid bij en deelname van burgers aan de politiek en de
samenleving zijn van groot belang. Als meer burgers participeren in de
politiek draagt dit bij aan de legitimiteit van het openbaar bestuur. De
bevordering van sociale samenhang en van verantwoordelijk gedrag van
burgers tegenover elkaar en tegenover de overheid is van essentieel
belang in een goed werkend openbaar bestuur.

Instrumenten

Subsidiëring van politieke partijen
Politieke partijen die bij de laatste verkiezingen zetels in de Eerste en/of
Tweede Kamer hebben behaald kunnen aanspraak maken op een jaarlijkse
subsidie. Toekenning gebeurt op grond van de voorschriften in de Wet
subsidiering politieke partijen. Voornemen is een nieuwe Wet Financiering
Politieke Partijen (WFPP) te realiseren, waarin naast subsidievoorschriften
ook regels voor giften en partijsponsoring zijn opgenomen. Het ontwerpwetsvoorstel dat daartoe is opgesteld, is aangepast aan het advies van de
Raad van State, het advies van de Kiesraad en de aanbevelingen Group of
States against Corruption (GRECO) die de Raad van Europa in juni 2008
heeft gedaan (Kamerstukken II, 2007–2008, 31 200, nr. 77). Nadien is het
gewijzigde ontwerpwetsvoorstel met de politieke partijen en de Kiesraad
besproken.
Oprichting van het Huis voor Democratie en Rechtsstaat
In 2010 is de stichting Huis voor Democratie en Rechtsstaat opgericht. Op
30 september 2010 vond de formele oprichting plaats tijdens een
bijeenkomst met de Minister en Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer.
Het Huis heeft tot doel om de kennis over en de deelname aan de
democratie te vergroten. In het Huis zijn twee bestaande instellingen, het
Instituut voor Publiek en Politiek en de Stichting Bezoekerscentrum
Binnenhof, opgegaan. Het programma de Haagse Tribune, dat tot doel
heeft om leerlingen uit het voortgezet onderwijs op en rond het Binnenhof
ervaring op te laten doen met politiek, democratie en rechtsstaat, is in
2010 voortgezet. In het schooljaar 2009–2010 hebben 25 000 scholieren
aan het programma deelgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

61

Beleidsartikelen

Rekruteringstool volksvertegenwoordigers
De rekruteringstool is eind 2010 voltooid en zal in 2011 aangeboden
worden aan de politieke partijen.
Het verspreiden van het Handvest Verantwoordelijk Burgerschap
Het discussie- en onderzoekstraject over verantwoordelijk burgerschap
heeft reeds in december 2009 geresulteerd in het rapport «Bouwstenen
van burgerschap» van Veldkamp en de weekkalender 2010 over burgerschap (Kamerstukken II, 2009–2010, 29 614, nr. 20). Daarbij is een aantal
belangrijke waarden en gedragsregels geïdentificeerd die volgens de
representatieve enquête in het rapport Veldkamp veel steun genieten
onder de bevolking. Het verdere traject met betrekking tot het handvest is
bij de val van het kabinet in februari 2010 controversieel verklaard en
daarom is er geen handvest uitgebracht.
Het via de VNG oprichten van een helpdesk en expertisenetwerk
burgerparticipatie
Het afgelopen jaar zijn de nodige activiteiten ondernomen om de
expertise over burgerparticipatie te verspreiden over een breed netwerk.
Er is een werkboek over hoe om te gaan met burgerinitiatieven ontwikkeld
en er is een publicatiereeks over burgerparticipatie voor verschillende
doelgroepen uitgegeven.
Circa 40 voorhoedegemeenten wisselen regelmatig leerervaringen uit over omgaan met burgerinitiatieven.
Er is een leerkring van negen gemeenten opgericht, die allemaal werken
aan een eigen voorbeeldproject. De deelnemende gemeenten zijn Almere,
Amersfoort, Amsterdam-Stadsdeel Nieuw West, Amsterdam-Stadsdeel
Oost, Berkelland, Enschede, Hellendoorn, Tilburg en Zwolle. Zij werken
vooral aan de processen en afspraken binnen hun eigen gemeente. De rol
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is het
leerproces te ondersteunen mede met oog op het uitdragen van de
ervaringen naar andere gemeenten.
Realisatie meetbare gegevens
31.5 Indicatoren

1. Aantal gemeenten dat gebruik maakt van lessen uit de proeftuinen en experimenten (IAMB1)
2. Percentage gemeenten en departementen dat beschikt over methodische aanpak
van burgerinitiatieven

Streefwaarde
2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

100

150

1

15%

20%

1

1
De eerste indicator stamt uit 2008/2009. Toen was er een concreet project «In Actie Met Burgers!» (IAMB) met proeftuinen en experimenten. Dat is
echter afgerond in 2009, en geëvalueerd. De indicator is per abuis in de begoting blijven staan.
De tweede indicator betreft het beoogde streven om overheden systematisch en responsief te laten reageren op burgerinitiatieven. Hier ontbreekt
een monitorinstrument. Zoals aangegeven in de begoting 2011 zal een nieuwe monitorinformatie worden ontwikkeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

62

Beleidsartikelen

31.6 Kengetal

Partij
CDA
PvdA
SP
VVD
GL
CU
D66
PvdD
SGP
OSF

Verleende
subsidie 2009

Verleende
subsidie 2010

3 689 447
3 123 645
2 394 179
2 204 470
967 414
986 719
684 230
540 977
816 707
375 589

3 725 439
3 087 566
2 510 432
2 182 701
966 425
968 209
723 450
544 789
780 598
394 407

Bron: Financiële administratie ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

31 Operationele doelstelling 3
Het in stand houden en optimaliseren van de reisdocumentenketen en het
stelsel van de Gemeentelijke Basisadministratie Persoonsgegevens (GBA).
Doelbereiking

De betrouwbare GBA wordt bereikt door het verbeteren van de kwaliteit
van de GBA. Het actieplan kwaliteit GBA heeft als doel de betrouwbaarheid van de GBA op een beter niveau te brengen in samenwerking
met VNG en gemeenten (motie Heijnen en Bilder, Kamerstukken II,
2007–2008, 31 200, nr. 34).
Met de inwerkingtreding per 10-10-10 van de aangepaste regelgeving
voor de openbare lichamen is de bevoegdheid voor de bevolkingsadministraties en de identiteitskaarten («sédula») van de drie eilanden BES
overgegaan naar het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Voorts zijn de openbare lichamen in de Paspoortwet zoveel
mogelijk op één lijn gebracht met Nederlandse gemeenten.
Conform de afspraken in het bestuurlijk akkoord BZK-VNG van 5 maart
2009 heeft het programma modernisering GBA in 2010 uitvoering
gegeven aan het vastgestelde programmaplan, dat een looptijd heeft tot
2015.

Instrumenten

Het verbeteren van de kwaliteit van de GBA
In 2010 is opnieuw een momentopname uitgevoerd naar de kwaliteit van
de GBA. Uit het onderzoek is gebleken dat de kwaliteit met 0,8% is
gestegen ten opzichte van 2009. Het percentage correcte registraties in
2010 bedroeg 94,4%, Hierover is de Tweede Kamer reeds geïnformeerd
(Kamerstukken II, 2010–2011, 32 444, nr. 7). In 2011 wordt het actieplan
geëvalueerd en worden de opbrengsten gedefinieerd.
Het programma modernisering GBA
De eerste ICT-voorzieningen voor de modernisering GBA zijn opgeleverd,
de gegevensset (onderdeel van het nieuw Logisch Ontwerp) is vastgesteld
en onderdelen van het nieuwe gemeentelijke burgerzakensysteem zijn
ontworpen. In april 2010 heeft een Gatewayreview plaatsgevonden,
waarin de verwachting is uitgesproken dat het programma succesvol kan
worden afgerond. Eind 2010 is aan de Tweede Kamer een voortgangsrapportage gezonden (Kamerstukken II, 2010–2011, 27 859, nr. 39).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

63

Beleidsartikelen

Overgang bevoegdheid voor bijhouding bevolkingsadministraties
op Bonaire, Sint Eustatius en Saba van de eilandsbesturen naar
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
De bij de regelgeving horende uitvoeringstrajecten op de BES-eilanden
waren tijdig afgerond. De verstrekking van persoonsgegevens uit de drie
bevolkingsadministraties aan Nederlandse overheidsinstellingen is op
10-10-10 van start gegaan evenals de uitgifte van een nieuw, op de drie
eilanden afgestemd model identiteitskaarten. Het traject kwaliteitsverbetering bevolkingsadministraties heeft de gegevens in de bevolkingsadministraties substantieel verbeterd. Om de gegevens in de bevolkingsadministraties op het in Nederland gestelde kwaliteitsniveau te brengen en te
houden is echter meer nodig, vooral op het punt van training en opleiding
van medewerkers. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties spant zich dan ook in de eilanden hier nog enige tijd bij te
ondersteunen. Wat betreft de toezegging aan de Tweede Kamer dat de
identiteitskaarten van de openbare lichamen zo spoedig mogelijk zullen
worden vervangen door de NIK, zal in 2011 een inventariserend onderzoek
de gevolgen van het wegnemen van de sédula uit de Nederlands
Antilliaanse systematiek in kaart en de besluitvorming voorbereiden.
Invoering van een verbeterd paspoortuitgifte systeem
Voor zover deze doelstelling betrekking heeft op de ontwikkeling van de
online raadpleegbare reisdocumentenadministratie (ORRA) wordt
verwezen naar hetgeen de voormalige Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties heeft gezegd tijdens het Algemene Overleg
van 7 oktober 2010 en daarna bevestigt door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bij de behandeling van de begroting
van Binnenlandse Zaken en in antwoord op verschillende schriftelijke
vragen. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
oriënteert zich in de komende maanden op dit dossier om tot een oordeel
te kunnen komen over de wijze waarop de ORRA vorm zou kunnen
krijgen. De uitkomst van de oriëntatie zal, conform de toezegging
daarover, aan de Tweede Kamer worden voorgelegd.
Landelijke uitrol van de resultaten van regionale proeven inzake
andere procedures bij aangifte van vermissing en vermoeden van
fraude met reisdocumenten
De regionale proeven inzake andere procedures bij aangifte van
vermissing en vermoedens van fraude met reisdocumenten zijn uitgebreid na een evaluatie en aanbevelingen van de eerste fase van de proef.
Naast doorstart met de regio Amsterdam-Amstelland, is ook een proef
gestart in de politieregio Zuid-Holland Zuid en zal een proef worden
gestart in Gelderland-Midden. Na evaluatie van de proeven zullen beleid
en regelgeving worden aangepast.
Realisatie meetbare gegevens

In de paragraaf van het Agentschap Basisregistratie, Persoonsgegevens
en Reisdocumenten (BPR) zijn diverse meetbare gegevens opgenomen.
31 Operationele doelstelling 4
Het waarborgen van de grondrechten en zorgen voor een goed functionerend constitutioneel bestel.

Doelbereiking

CZW heeft zich ten aanzien van bovenstaande doelstelling als volgt
ingespannen:
• wetsvoorstel College voor de Rechten van de Mens (Kamerstukken II,
2010, 32 467, nr. 2) is in september 2010 ingediend. Dit wetsvoorstel
strekt ertoe een nationaal mensenrechteninstituut op te richten: het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

64

Beleidsartikelen

•
•

Instrumenten

College voor de rechten van de mens. Het College zal tot doel hebben
de mensenrechten in Nederland te beschermen en de naleving
daarvan te bevorderen. Het College zal een cruciale schakel zijn tussen
het maatschappelijk middenveld, nationale en internationale organisaties. Zo zal het op belangrijke wijze bijdragen aan het vertalen van het
beginsel menselijke waardigheid naar handreikingen om aan dat
beginsel in de praktijk vorm te geven. Het College wordt hiermee
hoeder van de menselijke waardigheid;
de staatscommissie Grondwet heeft advies uitgebracht aan de
regering in november 2010;
Wetsvoorstel (Kamerstukken II, 2010, 32 522, nr. 2) is ingediend bij de
Tweede Kamer in september 2010. Dit voorstel is gebaseerd op de
overweging, dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen
tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het opnemen van een
bepaling over de Nederlandse taal en het doen vervallen van additionele artikelen die zijn uitgewerkt. Met dit wetsvoorstel wordt de status
van de Nederlandse en de Friese taal in de Grondwet verankerd.
Daarmee wordt beoogd de positie van deze nationale talen te
beschermen en te versterken in een almaar globaliserende wereld. Als
gevolg van de internationalisering en de pluriforme samenstelling van
de Nederlandse bevolking worden er steeds meer talen gesproken in
Nederland. Onder meer het arbeidsverkeer tussen EU-landen,
immigratie, uitwisseling van studenten, toerisme en internet dragen
daaraan bij. In het bijzonder het Engels wint door het proces van
internationalisering in toenemende mate terrein in Nederland. De
internationale ontwikkeling is niet tegen te houden. De Nederlandse
taal ontwikkelt zich eveneens onder invloed van nieuwe communicatiemiddelen. Met die ontwikkelingen is niets mis, zolang het gebruik van
de Nederlandse taal niet in de verdrukking komt. Dit wetsvoorstel moet
waarborgen dat men in Nederland te allen tijde met de Nederlandse
taal terecht kan.

De voorgenomen instrumenten voor het waarborgen van de grondrechten
en zorgen voor een goed functionerend constitutioneel bestel zijn ingezet.
Verder ontwikkelen antidiscriminatiebeleid
• In 2010 heeft de werkgroep Gezamenlijke Aanpak Discriminatie waarin
vertegenwoordigers zitten van verschillende ministeries, de Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG) en discriminatie registrerende
organisaties zoals politie, OM, antidiscriminatievoorzieningen en de
Commissie gelijke behandeling twee expertmeetings gehouden over
de stroomlijning van registratie en gegevensuitwisseling van discriminatiegegevens.
• Om de bewustwording van discriminatie en de meldingsbereidheid
van discriminatie onder het publiek te vergroten heeft in 2010 van
23 augustus tot en met 26 september een herhaling van een landelijke
voorlichtingscampagne plaatsgevonden.
• Op 13 september 2010 is een brief naar de Tweede Kamer gezonden
met daarin het actieprogramma bestrijding van discriminatie waarin
een aanpak van discriminatie wordt uiteengezet die zich richt op de
lokale aanpak, meldingen en aangiften, registratie, opsporing en
vervolging en voorlichting van discriminatie.
• Er is in opdracht van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een
onderzoek uitgevoerd naar de uitvoering van de Wet gemeentelijke
antidiscriminatievoorzieningen. Bij brief van 17 december is het
onderzoeksrapport naar de Tweede Kamer gezonden inzake de
gemeentelijke antidisciminatievoorzieningen in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

65

Beleidsartikelen

31 Operationele doelstelling 5
Een zodanige toerusting van de Kiesraad dat een goede organisatie en
begeleiding van het verkiezingsproces en een kwalitatief hoogwaardige
advisering over het kiesrecht en de verkiezingen zijn gewaarborgd.
Doelbereiking

De Kiesraad is het centraal stembureau voor de verkiezingen van de leden
Tweede Kamer, de Eerste Kamer en het Europees Parlement. De Raad is
tevens adviescollege voor regering en parlement over kiesrecht en
organisatie en uitvoering van verkiezingen.
Op 3 maart 2010 vonden in 394 gemeenten gemeenteraadsverkiezingen
plaats. Hoewel de Kiesraad bij gemeenteraadsverkiezingen niet optreedt
als centraal stembureau, brengen deze verkiezingen werkzaamheden voor
(het secretariaat van) de Kiesraad met zich mee. Burgers, gemeenten,
politieke partijen en andere instanties doen in verkiezingstijd een beroep
op de Kiesraad als informatiecentrum. Om de vragen die aan de Kiesraad
gesteld worden te beantwoorden, is tijdens de gemeenteraadsverkiezingen een Informatiepunt Verkiezingen ingesteld. Het Informatiepunt is
een samenwerkingsverband tussen de Kiesraad en het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, en valt onder de verantwoordelijkheid van de Kiesraad.
Aanvankelijk zouden de verkiezingen voor de leden van de Tweede Kamer
in mei 2011 plaatsvinden, maar door de val van het kabinet werden er
vervroegde verkiezingen gehouden op 9 juni 2010. De Kiesraad treedt bij
de Tweede Kamerverkiezing op als centraal stembureau. Dit houdt onder
andere in dat de Kiesraad een register van aanduidingen ten behoeve van
de verkiezing voor de leden van de Tweede Kamer bijhoudt. In 2010 zijn 19
nieuwe aanduidingen geregistreerd door de Kiesraad.
Ook voor de Tweede Kamerverkiezing is, in samenwerking met Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, een Informatiepunt Verkiezingen
ingesteld. De Kiesraad heeft op 15 juni 2010 de officiële uitslag van de
Tweede Kamerverkiezing vastgesteld en bekend gemaakt.
In 2010 waren er 19 verkiezingen vanwege gemeentelijke herindelingen. In
10 gemeenten is de herindeling door het toenmalige demissionaire
kabinet aangehouden (controversieel verklaard). In deze gemeenten
hebben op 24 november reguliere en herindelingsverkiezingen plaatsgevonden.
Bij de verkiezingen van de gemeenteraden, Tweede Kamer en bij de
herindelingsverkiezingen in 2010 is de door de Kiesraad ontwikkelde
Ondersteunende Software Verkiezingen (OSV) gebruikt door politieke
partijen, (hoofd)stembureaus en het centraal stembureau ter ondersteuning van de kandidaatstelling en de berekening en vaststelling van de
uitslag.
De voorzitter van de Kiesraad heeft tot taak om bij het openvallen van een
plaats in de Tweede Kamer, de Eerste Kamer of het Europees Parlement
een kandidaat te benoemen als lid van het betreffende vertegenwoordigende orgaan. In 2010 zijn in 24 vacatures opvolgers benoemd.
De Kiesraad is in 2010 bij verschillende rechtszaken betrokken. Het betrof
zowel zaken waarin de Kiesraad partij was bij het geding, als zaken waarin
de Kiesraad als deskundige is opgetreden. In die gevallen waarin de
Kiesraad als deskundige optrad, werd door de voorzitter van de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State om inlichtingen verzocht op
grond van artikel 8:45 van de Algemene wet bestuursrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

66

Beleidsartikelen

Rondom de gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart 2010 zijn 33
beroepschriften ingediend waar de Kiesraad door de Afdeling is gevraagd
om inlichtingen. Bij 2 zaken was de Kiesraad als partij betrokken bij het
geding.
De Kiesraad bracht in 2010 zes adviezen uit.
Instrumenten

Uitvoeren adviestaak door gevraagd en mogelijk ook ongevraagd
adviezen uit te brengen is gerealiseerd.

Realisatie meetbare gegevens

De Raad valt onder de Kaderwet adviescolleges en stelt in de uitvoering
daarvan jaarlijks een jaarverslag op.
Adviezen van de Kiesraad aan het parlement worden ter kennis gebracht
van de Tweede Kamer. Indien de Kamer dit wenselijk acht, wordt een
advies nader toegelicht in een overleg met de Vaste Kamercommissie
voor Binnenlandse Zaken. Alle adviezen van de Raad worden gepubliceerd op de website van de Raad (www.Kiesraad.nl).
Sommige besluiten die de Raad in zijn hoedanigheid van centraal
stembureau neemt, zijn in rechte toetsbaar. Over de rechtmatigheid van
de verkiezingen oordeelt de Tweede Kamer (Tweede Kamerverkiezing en
verkiezing Europees Parlement) dan wel de Eerste Kamer (Eerste
Kamerverkiezing).
31.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Tabel 31.7

Onderzoek onderwerp

AD of OD

Start/Afgerond

Vindplaats

Beleidsdoorlichting

Dualiseringen overhedenoverleg

OD 31.1

Start: 2007
Afgerond:
2007

Kamerstukken II, 2007–2008,
30 958, nr. 2

Effectenonderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

–
Evaluatie Rekenkamerfunctie op
lokaal niveau

OD 31.1

Start: 2010
Afgerond:
april 2011
Start: 2010
Afgerond:
2010
Start: 2008
Afgerond:
2011

Integrale evaluatie financiële
functie

OD 31.1

De AWB en Burgers: ervaringen
met bezwaarschriftprocedures in
de praktijk

OD 31.4

Kamerstukken II, 2009–2010,
30 902, nr. 18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

67

Beleidsartikelen

Artikel 33: Dienstverlenende en innovatieve overheid
33 Algemene doelstelling
Een betere overheid door goede dienstverlening en minder regeldruk.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De doelstelling vermindering van administratieve lasten voor burgers met
25% is nagenoeg gerealiseerd, zowel in kosten (24%) als in bestede tijd
(29%). De administratieve lasten van gemeenten voor burgers namen af
met 30%. De belangrijkste maatregelen waren onder andere de vereenvoudiging belasting op erven en schenken (– 50 000 uur en – € 0,85 mln.),
het vervallen van de rechterlijke toets bij wijziging huwelijksvoorwaarden
(– € 2 mln.) en de invoering van de omgevingsvergunning en de
verruiming van het bouwvergunningvrij bouwen (– € 26,5 mln.). De
groepen die het meest hebben gemerkt van deze, en andere maatregelen,
in 2010 waren gezinnen en uitkeringsgerechtigden.
Het kabinet Balkenende IV heeft de ambitie «minimaal een 7 voor
overheidsdienstverlening» geformuleerd. Uit de in 2010 gehouden meting
blijkt dat de tevredenheid over de dienstverlening in de ketens met een 6,7
iets achter blijft bij het ambitieniveau; de meting geeft ook aan dat de
klanttevredenheid op ketenniveau verder kan verbeteren door onder
andere een bredere uitrol van ontwikkelde instrumenten. De campagne 5
beloften.nl, waarbij gemeenten een overzicht kregen van de implementatie op hun organisatieniveau, is daar het antwoord op geweest in 2010.
5 Beloften aan de burger
In februari 2010 is de campagne 5 beloften van start gegaan, waarin het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de VNG een
«Checklist Dienstverlening» van 40 instrumenten hebben opgesteld die
allen voortvloeiden uit de kabinetsaanpak regeldruk en de verbetering van
de (e-) dienstverlening. Bij de start in februari 2010 hadden gemeenten,
gemiddeld genomen, 30% van de instrumenten ingevoerd. Eind 2010 lag
dat gemiddelde op 54,4%.
Veel gemeenten hebben werk gemaakt van de checklist. Het ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties honoreerde in 2010
gemiddeld 250 wijzigingsverzoeken per maand. Dat betekent dat eind
2010 97% van de Nederlandse bevolking gebruik kon maken van DigiD
voor gemeenteproducten. 95% hoefde minder documenten bij ondertrouw op te geven, 91% hoefde geen kopie kentekenbewijs te tonen bij
een aanvraag parkeervergunning en 90% kon bij de eigen gemeente een
GBA uittreksel online aanvragen.
De instrumenten waarvan de invoering door gemeenten het sterkst is
toegenomen in 2010:
• invoeren van Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). Hiermee
bereikten de aangesloten gemeenten een bereik van 14 155 000 extra
inwoners. (van 8% van gemeenten in maart 2010 naar 66% in
december 2010);
• aansluiten bij www.regelhulp.nl, zodat burgers in één oogopslag zien
welke zorg en sociale voorzieningen er zijn. Ultimo 2010 deden 354
gemeenten mee met de webvoorziening Regelhulp. Hiermee hebben
bijna 4 mln. extra inwoners toegang gekregen tot Regelhulp (van 49%
naar meer dan 80%);
• mediationvaardigheden toepassen. Hiermee worden 2,8 mln. extra
inwoners bereikt. Deze inwoners kunnen rekenen op de inzet van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

68

Beleidsartikelen

•

mediationvaardigheden van de eigen gemeente in de primaire fase
en/of in de bezwaarfase van een bezwaartraject (van 13% naar 38%);
de mogelijkheid om online de waarden voor Onroerende Zaak
Belasting (OZB) in te zien. Ruim 2 mln. extra inwoners kunnen sinds
eind 2010 gebruik maken van dit instrument (van 68% naar 88%).

Budgettaire gevolgen van beleid
33. Dienstverlenende en innovatie overheid
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
33.25 Apparaat
33.1 Administratieve lasten
33.2 Innovatieve dienstverlening en
ontwikkeling
33.3 Beheer e-overheidsvoorzieningen
Bijdrage baten- en lastendienst BPR
Bijdrage baten- en lastendienst Logius

76 585

119 465

Ontvangsten

139 896

107 125

Verschil

2010

Vastgestelde
begroting
2010

138 544

90 302

48 242

102 420
6 485
8 071

90 302
4 290
8 390

12 118
2 195
– 319

35 510
52 354
3 002
44 209

25 087
52 535
3 900
46 775

10 423
– 181
– 898
– 2 566

10 557

0

10 557

2010

Financiële toelichting
Op het artikel dienstverlenende en innovatieve overheid is meer uitgegeven dan begroot. De ontvangsten zijn tevens hoger dan begroot.
Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk
te maken.
Uitgaven
33.25 Er is meer uitgegeven dan oorspronkelijk begroot. Bij Najaarsnota
heeft een correctie op het apparaatbudget plaatsgevonden.
33.2 Er is meer uitgegeven dan begroot. Dit wordt verklaard doordat bij
Voorjaarsnota een bijdrage van het Gemeentefonds is ontvangen ten
behoeve van de uitvoering en het beheer van Antwoord.nl en bij
Najaarsnota het budget is opgehoogd met PRIMA gelden (Programma
Implementatie Agenda ICT beleid). Voor de ontwikkeling van een aantal
e-overheidprojecten ontvangt het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties een budget van het ministerie van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie.
Ontvangsten
Voor de ontwikkeling van een aantal e-overheidprojecten ontvangt het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een budget van
het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie in het
kader van het Programma Implementatie Agenda ICT beleid (PRIMA).
Externe factoren

Of de in 2010 ingezette activiteiten leiden tot een verdere verbetering van
de waardering van de overheidsdienstverlening moet duidelijk worden in
2011. Een van de ontwikkelingen is, naast een bredere invoering van de
ontwikkelde instrumenten, dat burgers in hun verwachtingspatroon lijken
mee te groeien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

69

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
33.2 Indicatoren

Overheidsdienstverlening

Waarde 2008

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

6,7

6,6

7

6,7

Bron: Onderzoek naar de kwaliteit van de overheidsdienstverlening 2010

33 Operationele doelstelling 1
Het verminderen van de regeldruk voor burgers, professionals en
medeoverheden
Doelbereiking

De administratieve lasten van burgers zijn conform de kabinetsdoelstelling van Balkenende IV teruggedrongen met 25% en de lasten voor de
professionals zijn in kaart gebracht en daarop zijn er maatregelen
genomen. Professionals geven aan dat de genomen en voorgenomen
maatregelen naar hun verwachting zullen bijdragen aan de administratieve lastenverlichting. In het begin van de kabinetsperiode Balkenende IV
hebben burgers en professionals zelf aangegeven welke knelpunten zij
ervaren in hun contacten met de overheid. In de aanpak van deze
knelpunten zijn merkbare resultaten behaald. Zo zijn de administratieve
lasten voor burgers bij de bijstand met 35% verminderd. Formulieren en
het taalgebruik van overheidsorganisaties is duidelijker geworden. Dit
scheelt burgers 14% aan invultijd. Om het aantal van 2,6 mln. bezwaarschriften te verminderen zijn mediationvaardigheden ingezet. Bij de
organisaties die deze aanpak toepassen, is ruim 60% van de bezwaarschriften ingetrokken. De kosten namen af met 20% en de klanttevredenheid nam toe met 40%.

Instrumenten

Aanpak administratieve lasten burgers
De gelden uit de versnellingsagenda en de campagne 5 beloften aan de
burger hebben bijgedragen aan het realiseren van de kabinetsdoelstelling.
De aanpak top 10 knelpunten en de versnellingsagenda zijn hiermee eind
2010 afgesloten. Inmiddels zijn 265 gemeenten aangesloten op geautomatiseerde kwijtschelding, is meer dan 80% van de gemeenten aangesloten
op regelhulp en is 90% van de gemeente aangesloten op de gemeentelijke
basisadministratie (GBA) als basisregistratie.
Aanpak administratieve lasten professionals
Met de administratieve lasten van de professionals in de domeinen
veiligheid, sociale zekerheid, (jeugd)zorg en onderwijs is een start
gemaakt na de inventarisatie van de grootste knelpunten. Uit onderzoek is
in 2010 gebleken dat 80% van genomen en voorgenomen maatregelen
volgens de professionals zullen bijdragen aan die merkbare lastenvermindering. Onderwerpen zijn begrijpelijke formulieren, in- en externe
communicatie van instellingen, het verstevigen van de beroepstrots,
ontwikkelen van een meetinstrument voor lastendruk bij instellingen en
overheidsorganisaties en verbetering mediationvaardigheden bij de
inspecties.
Met een financiële impuls van € 2 mln. hebben bijna alle politiekorpsen
best practices geïmplementeerd met als doel de regeldruk en onnodige
bureaucratie te verminderen. Deze best practices kwamen voort uit
meldingen en inventarisaties bij de korpsen zelf.
Een van de best practices die breed wordt ingevoerd is het systeem van
Frontoffice Backoffice (administratieve afhandeling van het primaire
proces vindt plaats door een administratieve backoffice in plaats van door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

70

Beleidsartikelen

de agent op straat). Bij de korpsen die dit hebben ingevoerd lijkt een
administratieve lastenverlichting van 20% over het gehele korps (executieve en niet executieve) haalbaar. 19 korpsen volgden een Masterclass
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om dit
systeem in te kunnen voeren. Een andere maatregel is de boetevolgservice die wordt ingevoerd door 15 korpsen: een internetapplicatie die
burgers in staat stelt hun boete online te volgen. Deze maatregel kan tot
ruim 55% administratieve winst opleveren per jaar
In het project «verbetering klachtafhandeling binnen de politie», is
gewerkt aan een nieuw model klachtenreglement, een uniform registratiesysteem en een uniforme (hoofd)rubricering. Binnen dit project hebben
klachtenbehandelaars en klachtencoördinatoren ter verbetering van de
informele klachtenafhandeling trainingen mediationvaardigheden
aangeboden gekregen. Deze trainingen zijn door de deelnemers als zeer
goed beoordeeld (een score variërend van 8,4 tot 10). De eerste analyses
laten onder andere een vermindering van de tijd zien die aan klachtafhandeling wordt besteed (van 11 naar 8,1 uur).
De ontwikkeling van het proces verbaal Minderjarigen (PVM) ten behoeve
van de afdoening van jeugdstrafrechtzaken is zo goed als afgerond en zal
naar verwachting in 2011 worden geïmplementeerd. Door dit PVM zullen
de ketenpartners in het jeugdstrafrecht minder capaciteit nodig hebben en
een kortere doorlooptijd ervaren.
Het project «Stroomlijning informatievoorziening jeugdstrafrechtketen»,
waarin de informatie aan jeugdige verdachten en hun ouders is verbeterd
heeft niet alleen geleid tot een lagere tijdsbesteding voor de politieprofessional, maar ook tot een kostenbesparing voor de ketenpartners. In de
nieuwe situatie zijn de verschillende mededelingen, brieven en folders die
verdachten en hun ouders vanuit de verschillende systemen uit de
jeugdstrafrechtketen ontvingen vervangen door een generieke folder en
een website.
Realisatie meetbare gegevens
33.3 Indicatoren

Basiswaarde
2002

Realisatie
2002–2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde 2010

Realisatie
2010

0%

17%

22%

28%

23%

29%

0%

21%

22%

21%

23%

24%

0%

0%

25%

30%

Vermindering administratieve lasten
van de burger in tijd (t.o.v. 2002)
Vermindering administratieve lasten
van de burger in kosten (t.o.v. 2002)
Vermindering administratieve lasten
voor burgers bij gemeenten
Bron: Voortgangsrapportage Regeldruk

33 Operationele doelstelling 2
Een betere dienstverlening door goed informatiebeleid, innovatie en de
ontwikkeling van e-overheidsvoorzieningen.
•

•

De website www.overheid.nl is vernieuwd naar analogie van Antwoord
voor bedrijven. Hierin zijn verschillende meldpunten voor burgers en
de persoonlijke internetpagina voor burgers (MijnOverheid) samengevoegd.
De wettelijke verplichting voor gemeenten, provincies en waterschappen om decentrale regelgeving geconsolideerd te publiceren op
internet is op 1 januari 2011 in werking getreden (Staatsblad 2010, nr.
743).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

71

Beleidsartikelen

•

•

•

Instrumenten

Op basis van het handboek voor (keten)samenwerking in dienstverlening wordt een overheidsbrede webvoorziening gemaakt waarmee
overheden op hun eigen website geprofileerde informatie kunnen
bieden op basis van levensgebeurtenissen.
De brief over hergebruik van overheidsinformatie met daarin een
aankondiging van een verkenning naar de mogelijkheden om het
hoofdstuk Hergebruik van de wet Openbaarheid Bestuur aan te passen
is niet aan de Tweede Kamer gestuurd. De aanpassingen van het
hoofdstuk hergebruik van de Wob hadden betrekking op invoering van
marginale verstrekkingskosten en het wegnemen van belemmeringen
in gebruiksvoorwaarden. De noodzaak van deze aanpassingen in de
Wob wordt nu heroverwogen.
Een aantal overheden stelt gepersonaliseerde informatie via MijnOverheid beschikbaar: de persoonsgegevens uit de gemeentelijke basisadministratie, de voertuiggegevens van de Rijksdienst voor het wegverkeer, de eigendomsgegevens van het Kadaster, het Digitaal
Klantdossier werk en inkomen.

Persoonsinformatiebeleid
Het Centraal Meld- en informatiepunt Identiteitsfraude en -fouten (CMI) is
per 1 maart 2010 gestart. Sindsdien zijn in 2010 168 meldingen in
behandeling genomen.
Met de komst van het kabinet Rutte-Verhagen is de verantwoordelijkheid
voor de bescherming van persoonsgegeven geheel belegd bij het
ministerie van Veiligheid en Justitie.
Informatie-infrastructuur
• In 2010 is DigiD-Machtigen, de nieuwe machtigingsvoorziening waarbij
burgers anderen kunnen machtigen om namens hen zaken te doen
met de overheid, verder vormgegeven en beproefd. De voorziening zal
nu ingezet worden bij de vooringevulde aangifte inkomstenbelasting
over 2010. Tevens is de aanbesteding voor de nieuwe versie van DigiD
afgerond en is begonnen met het ontwikkelen van deze nieuwe versie.
• In de aanbesteding van de nieuwe generatie reisdocumenten is de
optie opgenomen, om de elektronische functionaliteit op de Nederlandse Identiteitskaart (e-NIK) te plaatsen. In 2010 zijn de voorbereidingen gestart voor de besluitvorming om al dan niet de e-NIK in te
voeren. De e-NIK geeft de hoogst mogelijke betrouwbaarheid bij online
identificatie en authenticatie en met de e-NIK kunnen voorts transacties met een elektronische handtekening worden afgerond
• Eind 2010 is de sturing en regie op het stelsel van basisregistraties
versterkt.
• Registratie Niet Ingezetenen (RNI). De vastlegging van gegevens over
niet-ingezetenen als onderdeel van de nieuwe basisregistratie
Personen (BRP) is in 2010 voortgezet. Het concept wetsvoorstel BRP is
in maart afgerond en ter consultatie aan betrokken organisaties
aangeboden. Na afronding van deze werkzaamheden wordt het
wetsvoorstel rond de zomer van 2011 naar de Kamer gestuurd.
Beleidscoördinatie en monitoring
Eind 2010 eindigde de looptijd van het Nationaal Uitvoeringsprogramma
dienstverlening en e-overheid (NUP). De voortgang in 2010:
• De toenmalige Staatssecretaris van het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties heeft onder andere via het voorzitterschap
van de bestuurlijke regiegroep dienstverlening en e-overheid de
coördinerende rol voor betere dienstverlening aan de burger en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

72

Beleidsartikelen

•
•

•

•

•

•

•

e-overheid ingevuld. De governance is naar aanleiding van de
aanbevelingen van de Gateway op het NUP aangepast.
Veel overheden hebben een beleid uitgewerkt voor open standaarden
en opensource.
Het aantal gemeenten dat voldoet aan de webrichtlijnen is gering. Wel
is in het afgelopen jaar bij gemeenten een beweging op gang gekomen
om de eigen website beter toegankelijk te maken. Zo hebben 200
gemeenten meegedaan aan het ondersteuningstraject webrichtlijnen
in het kader van de versnellingsagenda van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Daarnaast werken steeds
meer content management systeem leveranciers met de webrichtlijnen
en passen hun systemen erop aan. De werkzaamheden van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op dit terrein
zijn afgerond en de standaard Webrichtlijnen wordt ondergebracht bij
Logius.
Het stelsel van Basisregistraties: niet alle gemeenschappelijke
voorzieningen die noodzakelijk zijn om het stelsel van Basisregistraties
goed te laten functioneren zijn gereed; de implementatie van Digikoppeling en standaarden (voorheen: Overheidsservicebus) door
overheden is gaande, Digimelding en Digilevering zijn nog niet
afgerond. Van de 13 beoogde basisregistraties is ongeveer de helft
gerealiseerd.
De gepersonaliseerde gegevens van de GBA, de Rijksdienst voor het
Wegverkeer, Digitaal Klantdossier werk en inkomen en Kadaster zijn
beschikbaar via www.overheid.nl.
Over de voortgang van het NUP is in de jaarlijkse rapportage aan de
Tweede Kamer gerapporteerd (Kamerstukken II, 2009–2010, 29 362,
nr. 166).
Het project I-teams is eind maart 2010 afgerond en heeft geleid tot 387
realisatieplannen van gemeenten. Belangrijkste conclusies uit het
evaluatie-onderzoek uit 2010 zijn dat i-teams het overzicht en inzicht
hebben gebracht in alle e-overheidsvoorzieningen die er zijn. Het
bestuurlijk laten accorderen van het realisatieplan dat als belangrijkste
product van i-teams wordt gezien heeft geleid tot topambtelijk
draagvlak en capaciteit en middelen zijn beschikbaar gesteld door de
betreffende gemeenteraden. De overall waardering voor i-teams door
de overheden komt uit op een 7,4.
Het Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten (KING) zet zich in om
standaardisatie en intergemeentelijke samenwerking mogelijk te
maken en heeft in 2010 een plan voor implementatieondersteuning bij
gemeenten opgeleverd.

Realisatie meetbare gegevens
33.4 Kengetallen
Aantal burgers met DigiD-inlogcode
Aantal burgers aangesloten op mijn overheid.nl
Aantal berichten uitgewisseld via de overheidstransactiepoort per
jaar
1

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

6,1 mln.
n.v.t.

6,8 mln.
10 000

7,54 mln.
27 760

8,1 mln.
80 000 1

13,5 mln.

15 mln.

21 mln.

38,6 mln.

Mijnoverheid maakt onderdeel uit van overheid.nl.

Bron: Logius

33 Operationele doelstelling 3
Betere dienstverlening door het beschikbaar stellen, optimaliseren en
stimuleren van het gebruik van overheidsbrede infrastructurele
ICT-voorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

73

Beleidsartikelen

Een aantal generieke voorzieningen, die door alle bestuursorganen
kunnen worden gebruikt voor (de verbetering van hun) dienstverlening,
zijn beschikbaar, beschikbaar gekomen of verder ontwikkeld op weg naar
gebruik:
• Gegevensuitwisseling: in 2010 is gestart met de implementatie van
Digikoppeling (set standaarden voor elektronisch berichtenverkeer
tussen overheidsorganisaties) bij verschillende overheidspartijen.
• Toegang: op het terrein van authenticatie en identificatie en beveiligde
interacties is DigiD voor de burgers beschikbaar. Het gebruik in 2010 is
verder toegenomen (ongeveer 35 mln. keer) en ook het aantal burgers
dat over DigiD beschikt is toegenomen (eind 2010 8,1 mln.). De
nieuwbouw van DigiD is gestart; daarin zullen enkele nieuwe functionaliteiten worden opgenomen. DigiD-Machtigen is gerealiseerd en
wordt in 2011 in bedrijf genomen, te beginnen bij het proces van de
Vooringevulde Aangifte 2010 bij de Belastingdienst.
• Informatiebeveiliging: het stelsel van PKI-overheid, dat garant staat
voor beveiligde verbindingen op het hoogste niveau, werkt goed en
wordt veel toegepast.
• Standaardisatie: In 2010 heeft het Bureau Forum Standaardisatie het
secretariaat gevoerd voor het College Standaardisatie en is het gebruik
van open standaarden voor de gegevensuitwisseling bevorderd. Er zijn
enkele nieuwe standaarden vastgesteld voor pas-toe-of-leg-uit lijst.
Een aantal standaarden wordt breed toegepast, bij andere standaarden
is de implementatie bij de overheid beperkt.
• Het beheer van de elektronische wettenbank, de officiële elektronische
publicaties en de samenwerkende productencatalogi is in opdracht van
het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties uitgevoerd door het programma e-Overheid voor burgers van de stichting
ICTU.
• Het gebruik van het BSN (Burger Service Nummer) is in 2010 zonder
problemen verlopen.
Instrumenten

De voorgenomen instrumenten voor het optimaliseren en stimuleren van
het gebruik van overheidsbrede infrastructurele ICT-voorzieningen zijn
ingezet.

Realisatie meetbare gegevens
33.5 Indicatoren

1. Klanttevredenheid GOVCERT.NL
2. Klanttevredenheid Overheid.nl
3. Klanttevredenheid DigiD
4. TPM DigiD voor Burgers
5. TPM PKIoverheid
6. TPM Overheidstransactiepoort

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

7
7,81
n.v.t
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

7,7
7,4
n.v.t.
Ja
Ja
Ja

7,6 1
7,81
7,8
Ja
Ja
Ja

7
7
7
Ja
Ja
Ja

7,9
7,4
7,2 2
3
3
3

1

cijfers naar aanleiding van brondocumenten gecorrigeerd ten opzichte van begroting 2010
betreft voorlopige cijfers
3
Cijfer niet beschikbaar bij publicatie jaarverslag.
2

Bron 1: Govcert.nl
Bron 2: Overheid.nl: Prestatiemeting 2010
Bron 3, 4, 5 en 6: Logius

33.6 Kengetal
Totaal aantal overheidsorganisaties aangesloten
op DigiD

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

333

414

487

535

Bron: Logius

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

74

Beleidsartikelen

33.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
Tabel 33.7

Onderzoek onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Beleidsdoorlichting

Het verminderen van de
regeldruk voor burgers,
professionals en medeoverheden.
Een betere dienstverlening
door goed informatiebeleid,
innovatie en de ontwikkeling
van e-overheidsvoorzieningen.
Betere dienstverlening door
het beschikbaar stellen,
optimaliseren en stimuleren
van het gebruik van
overheidsbrede
infrastructurele
ICT-voorzieningen.

OD 33.1 1

A: 2010

Beleidsdoorlichting

Beleidsdoorlichting

1

Vindplaats

B: 2011
OD 33.21

A: 2010
B: 2011

OD 33.3

A: 2014

B: 2014

Vanwege de raakvlakken van beide beleidsdoorlichtingen zijn deze samen opgepakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

75

Beleidsartikelen

Artikel 35: Arbeidszaken overheid
35 Algemene doelstelling
Een beter presterende overheid door voldoende inzet van en de zorg voor
een competent, divers samengesteld en integer personeelsbestand en een
bestand van politieke ambtsdragers.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

Voldoende goed geschoold overheidspersoneel is van doorslaggevende
betekenis voor een doeltreffend en doelmatig presterende overheid. Dat
vergt aandacht voor en beleid ten aanzien van arbeidsvoorwaardenvorming en een krapper wordende arbeidsmarkt.
De aantrekkelijkheid van de overheid wordt bevorderd door een gericht
arbeids-voorwaarden- en arbeidsmarktbeleid. Daaronder vallen ook de
activiteiten die gericht zijn op het veilig kunnen uitoefenen van een
publieke taak (Programma Veilige Publieke Taak) en het verminderen van
de interne bureaucratie.
Verder zijn activiteiten ontwikkeld om «slimmer werken» te bevorderen.
Daarmee kan het beroep van de overheid op de arbeidsmarkt worden
verkleind. In het licht van het arbeidsmarktbeleid moeten ook de arbeidsparticipatie bevorderende maatregelen worden gezien, die tot doel
hebben het potentieel aan mogelijke overheidswerknemers te vergroten.
Naast een doelmatig en doeltreffend functionerende overheid, wordt het
vertrouwen van de burgers in de overheid ook bevorderd door overheidsorganisaties, die zich integer gedragen, over een divers samengesteld
personeelsbestand beschikken en die zich transparant opstellen. Op deze
aspecten is beleid ontwikkeld en geïmplementeerd. Daarbij kan gedacht
worden aan het programma diversiteit, de rapportage over topinkomens
in de publieke en semi-publieke sector, het initiëren van benchmarks, een
aangepaste regeling ter bescherming van klokkenluiders en het voortzetten van het anoniem kunnen melden van integriteitsschendingen bij
Stichting M (Meld Misdaad anoniem).

Budgettaire gevolgen van beleid
35. Arbeidszaken overheid
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
35.25 Apparaat
35.1 Overheid als werkgever
35.2 Politieke ambtsdragers
35.3 Uitkeringsregelingen voormalige
gebiedsdelen
Ontvangsten

63 853

124 395

99 650

88 393

Verschil

2010

Vastgestelde
begroting
2010

56 931

60 838

– 3 907

57 256
7 597
15 731
7 998

60 838
5 668
13 604
10 094

– 3 582
1 929
2 127
– 2 096

25 930

31 472

– 5 542

1 224

820

404

2010

Financiële toelichting
Op het artikel arbeidszaken overheid is minder uitgegeven dan begroot.
Onderstaand volgt een toelichting per artikelonderdeel om dit inzichtelijk
te maken.
35.25 Er is meer uitgegeven dan begroot. Dit is het gevolg van uitvoeringsproblematiek bij de organisatie Arbeidszaken overheid. Het budget is
bij tweede suppletoire begroting opgehoogd om de uitgaven van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

76

Beleidsartikelen

externen te dekken. Deze waren oorspronkelijk begroot op de programmabudgetten.
35.1 Er is meer uitgegeven dan begroot. Dit wordt onder andere verklaard
door de inspanningen (campagnes, pilots) voor het programma Veilige
Publieke Taak. Hiervoor zijn middelen toegevoegd bij Voorjaarsnota.
35.2 Er is minder uitgegeven dan begroot. Dit wordt verklaard doordat
minder politieke ambtsdragers recht hadden op een uitkering.
35.3 Er is minder uitgegeven. Dit wordt verklaard door lagere uitgaven en
verplichtingen als gevolg van het dalend aantal personen met recht op
een uitkering.
Externe factoren

De relevante externe factoren zijn niet van invloed geweest op het beleid.

Realisatie meetbare gegevens

Op het niveau van de operationele doelstellingen worden meerdere
meetbare gegevens geformuleerd, die goed weergeven wat de
uitkomsten van de inspanningen van het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties zijn.
35 Operationele doelstelling 1
Mede zorgen voor een voldoende aanbod van goed geschoold overheidspersoneel en voor een betrouwbare, herkenbare overheid door het
bevorderen van integriteit, diversiteit, transparantie en kostenbewustzijn
van overheidsorganisaties.

Instrumenten

Voldoende aanbod van goed geschoold overheidspersoneel.
De aandacht heeft zich het afgelopen jaar gericht op het verbeteren van de
arbeidsmarktpositie van de overheid. Enerzijds door beleid dat gericht is
op het verbeteren van de aantrekkelijkheid van de overheid als werkgever.
In dat kader spelen niet alleen de primaire- en secundaire arbeidsvoorwaarden een grote rol, maar ook het bevorderen van het veilig kunnen
uitoefenen van een publieke taak en het verminderen van de interne
bureaucratie in combinatie met het geven van voldoende ruimte aan de
bij de overheid werkende professionals.
Anderzijds door maatregelen om het arbeidsaanbod te vergroten door het
stimuleren van de arbeidsparticipatie en door activiteiten gericht op het
verminderen van de vraag naar arbeid door het stimuleren van het
verhogen van de arbeidsproductiviteit.
Door het kabinet is besloten om de financiële arbeidsvoorwaardenruimte
voor 2010 op nihil vast te stellen. Daarmee hebben de overheidswerkgevers geen ruimte gekregen om in de in 2010 af te sluiten cao’s een
loonstijging af te spreken.
In 2010 zijn er geen nieuwe bestuurlijke afspraken gemaakt met de
Zelfstandige Publieke Werkgevers (ZPW). De voortgang van de in 2008
gemaakte bestuurlijke afspraken over onder andere diversiteit, integriteit
en veilige publieke taak zijn gemonitord en zijn besproken met de
overheidswerkgevers. De resultaten zijn toegelicht in de Trendnota
Arbeidszaken Overheid 2011 (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 501, nr. 2).
Door de voorstellen om het begrotingstekort sterk terug te dringen,
dreigen op korte termijn personeelsoverschotten in bepaalde delen van de
publieke sector. Tegelijkertijd zullen er in de periode 2010–2020 veel
medewerkers uitstromen om met pensioen te gaan. In een verkrappende
arbeidsmarkt wordt het voor de overheids- en onderwijssectoren heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

77

Beleidsartikelen

moeilijk goed gekwalificeerde mensen te vinden en te behouden. Om tot
mogelijke oplossingen te komen voor deze uitdagingen zijn in 2010 twee
arbeidsmarktanalyses uitgevoerd. Ten eerste is een traject uitgevoerd met
vertegenwoordigers van overheidswerkgevers en overheidswerknemers
in de vorm van rondetafelgesprekken. In april 2010 is dit traject succesvol
afgerond. Dit heeft geresulteerd in een gezamenlijk gedragen toekomstverkenning «De grote uittocht». Hierin zijn negen oplossingsrichtingen
benoemd om met het dreigend tekort aan gekwalificeerd personeel in de
publieke sector om te gaan in de periode tot 2020. Dit rapport heeft geleid
tot een spoeddebat op 22 april (Kamerstukken II, 2009–2010, 321 24,
nr. 10).
Ten tweede is de Arbeidsmarktanalyse Openbaar Bestuur 2010 uitgebracht. Deze analyse gaat in op de korte termijn problematiek voor de
sector openbaar bestuur. De analyse signaleert een toenemende
mismatch van vraag en aanbod van personeel en draagt oplossingen aan
om mobiliteit in het openbaar bestuur te vergoten. In dit kader is een
netwerkbijeenkomst georganiseerd met beleidsmakers en
HR-professionals in het veld. De arbeidsmarktanalyse heeft voor de sector
openbaar bestuur veel relevante kennis en informatie opgeleverd
(Kamerstukken II, 2009–2010, 321 24, nr. 21).
Om invulling te geven aan het kabinetsbesluit om de vacaturemarkt in de
publieke sector transparanter te maken is in 2010 samen met Expertisecentrum Arbeidsmarktcommunicatie Rijk en het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid een pilot begonnen.
Verder is samen met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en het ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport advies
gevraagd aan de SER over «Werk maken van baan-baanmobiliteit». Dit
advies in nog in voorbereiding.
Periodiek is overleg gevoerd met de overheidswerkgevers over specifieke
arbeidsmarktknelpunten, over de inhoud van het arbeidsvoorwaardenpakket en over de mogelijkheden om dat aantrekkelijk en passend te
houden in relatie tot de eisen die de arbeidsmarkt aan de overheid stelt en
rekeninghoudend met de financiële randvoorwaarden die het kabinet
daaraan stelt.
Ook in 2010 is bijgedragen is aan de instandhouding van een adequaat
overlegstelsel door subsidies te verlenen aan de Stichting Verdeling
Overheidsbijdragen, de Stichting Verbond Werkgevers Overheid en de
Stichting Centrum voor Arbeidsverhoudingen Overheidspersoneel.
Een divers samengesteld personeelsbestand.
Een herkenbare overheid is één van de aspecten die bijdraagt aan de
legitimiteit van de overheid. Om de herkenbaarheid van de overheid te
vergroten wordt gewerkt aan het realiseren van een divers samengesteld
personeelsbestand. De afgelopen jaren zijn er afspraken gemaakt met de
sectoren gemeenten, provincies, waterschappen, de sector HBO en de
Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS) om diversiteit in het
personeelsbestand te vergroten.
De plannen van de Vereniging van Gemeentesecretarissen en de
A&O-fondsen van gemeenten, provincies en waterschappen zijn volop in
uitvoering. De businesscases voor gemeenten, provincies en waterschappen zijn gereed en worden verder doorvertaald binnen deze
sectoren. De HBO-sector is in 2010 gestart met een op de sector
afgestemd actieprogramma diversiteit. De Vereniging van Gemeentesecretarissen (VGS) wil het aandeel vrouwen, personen met een multiculturele achtergrond in de gemeentelijke top vergroten. Om deze groep te
interesseren voor het vak van gemeentesecretaris en invloed uit te
oefenen op het werving- en selectieproces van gemeentesecretarissen is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

78

Beleidsartikelen

de VGS in 2010 gestart met het project Diversiteit van de Vereniging van
Gemeentesecretarissen. In 2010 zijn er 32 kandidaten geselecteerd om ze
voor te bereiden op de functie van gemeentesecretaris/ algemeen
directeur.
De resultaten worden toegelicht in de Trendnota Arbeidszaken Overheid.
(Kamerstukken II, 2010–2011, 32 501, nr. 2). Verder wordt informatie over
diversiteit jaarlijks verkregen via het Flitspanelonderzoek. Daaruit blijkt
onder meer dat werknemers in de publieke sector hun team vooral op
basis van leeftijd beoordelen als enigszins divers samengesteld. Iets meer
dan de helft van de overheidsmedewerkers is (zeer) tevreden over de
samenstelling van het personeel. De diversiteit onder leidinggevenden
kan echter wel verbeterd worden (www.flitspanel.nl/onderzoeken).
De overheidswerkgevers zijn in 2010 ondersteund door het aanbieden en
ontwikkelen van instrumenten (onder andere de diversiteitsindex), het
doen van onderzoek (onder andere «Diversiteitsbeleid in internationaal
perspectief» en «Succesvolle diversiteitsinterventies»), het verspreiden
van kennis en het actief stimuleren van kennisdeling, zodat zij zelf aan de
slag kunnen. Daarmee wordt invulling gegeven aan het uitgangspunt dat
diversiteitsbeleid maatwerk is.
Bovendien heeft het landelijke netwerk Diversiteitsmanagement (DIV) de
afgelopen jaren verschillende overheidssectoren op hun verzoek praktisch
ondersteund bij het vormgeven van diversiteitsbeleid. Het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft daarvoor samen met het
ministerie van Sociale Zaken Werkgelegenheid en het voormalig
ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu de
financiering verstrekt. DIV is vanaf 1 januari 2011 opgeheven.
De diversiteitsindex ondersteunt de overheidswerkgevers door inzicht te
bieden in de personeelssamenstelling van andere overheidsorganisaties.
Sinds juni 2010 zijn gegevens over diversiteit van alle overheidsorganisaties voor iedereen toegankelijk en is het aantal vergelijkings- en
rapportagemogelijkheden uitgebreid. Ook zijn de website www.denkdivers.nl, een nieuwskrant en een elektronische nieuwsbrief ontwikkeld om
de beschikbare informatie over diversiteit te verzamelen en voor alle
sectoren beschikbaar te stellen. Om kennisdeling te stimuleren heeft het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties daarnaast, in
samenwerking met de verschillende overheidssectoren, op 18 november
2010 een Denk Divers Dag georganiseerd met als thema «succesvolle
interventies in diversiteitsbeleid».
Op het terrein van diversiteit bestaan veel instrumenten. Gebleken is dat
er niet zozeer een behoefte bestond aan allerlei nieuwe instrumenten,
maar wel aan het bij elkaar brengen van de meest succesvolle interventies. Het onderzoek daar naar heeft geresulteerd in een handboek voor
alle sectoren, dat op de Denk Divers Dag van 18 november is gepresenteerd en verspreid. Het is ook digitaal te raadplegen.
In 2010 is er een internationaal vergelijkende studie uitgevoerd naar het
diversiteitsbeleid in de publieke sector in elf landen ter vergelijking met de
publieke sector in Nederland. De resultaten hiervan laten zien dat
diversiteit bijna overal wordt gestimuleerd en gefaciliteerd, dat het
diversiteitsbeleid in Nederland wat los staat van bijvoorbeeld het beleid
met betrekking tot integratie, antidiscriminatie, arbeidsmark en emancipatie. Het Nederlandse beleid richtte zich vooral op vrouwen, allochtonen
en ouderen, in tegenstelling tot de andere landen waarin diversiteit breder
wordt gezien. Tot slot had Nederland in relatie tot andere landen relatief
harde doelstellingen geformuleerd, in de vorm van streefcijfers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

79

Beleidsartikelen

In de artikelen 23 en 37 wordt ingegaan op het diversiteitsbeleid bij de
Politie respectievelijk bij het Rijk.
Integriteit
De betrouwbaarheid van het overheidspersoneel is een ander aspect dat
bijdraagt aan de legitimiteit van de overheid. Verbetering wordt onder
meer nagestreefd door aandacht voor het bevorderen van integriteit.
Op 1 januari 2010 is een nieuwe klokkenluidersregeling voor Rijk en Politie
ingevoerd met belangrijke nieuwe maatregelen ter bescherming van
melders van misstanden. Andere sectoren zijn gevolgd met vergelijkbare
verbeteringen. Met SZW is overeenstemming over het instellen van een
landelijke Commissie advies- en verwijspunt klokkenluiden publieke en
private sector. Gestart is met het opstellen van de AMvB tot instelling van
de commissie.
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties was in 2010
betrokken bij diverse (sectorale) onderzoeken naar de integriteit in het
openbaar bestuur.
Voor het versterken van het integriteitsbesef en het bevorderen van een
evenwichtig en samenhangend integriteitsbeleid bij publieke organisaties
wordt subsidie verstrekt aan Bureau Integriteitsbevordering Openbare
Sector (BIOS). Deze subsidie stelt BIOS in staat te zorgen voor kennisdeling en uitwisseling, zowel nationaal als internationaal. Daartoe worden
integriteitsbijeenkomsten georganiseerd, van presentaties verzorgd,
instrumenten en leidraden ontwikkeld en worden diverse opleidingen en
workshops op het gebied van integriteit gefaciliteerd. In 2010 is, naast
verschillende netwerk- en themabijeenkomsten, wederom de Dag van de
Integriteit georganiseerd en verscheen ook het Jaarboek Integriteit 2011
(www.integriteitoverheid.nl/kenniscentrum).
Transparantie/afleggen rekenschap
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft ook in 2010 bovensectoraal benchmarks gefaciliteerd, als ondersteuning voor de vele
overheidsorganisaties die hun bedrijfsvoering efficiënter proberen in te
richten. Op die manier kunnen goede praktijken uit de ene sector snel
navolging krijgen in een andere sector. De benchark shared services is
hiervan een voorbeeld. In 2010 is gestart met de ontwikkeling van een
gestandaardiseerd ICT hulpmiddel waarmee overheidsorganisaties zich
op alle bedrijfsvoeringsterreinen (onder andere personeel. ICT,
huisvesting) direct kunnen spiegelen aan de prestaties van andere
publieke organisaties. Het bestaande ICT instrument omvat de
mogelijkheid van een intern klantonderzoek, medewerkerstevredenheidsonderzoek en diverse vragen over te onderscheiden bedrijfsvoeringsaspecten. Het is deze combinatie die naar verwachting veel richting geeft
aan de transparantie.
Door de kabinetswisseling is de concept Wet Normering Topinkomens
(WNT) met enige vertraging aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II, 2010–2011, 32 600, nr. 1).
Bevordering van arbeidsparticipatie en arbeidsproductiviteit,
mede in relatie tot kostenbeheersing/-beperking
Overheid en onderwijs zijn succesvol met het vergroten van de arbeidsparticipatie door het verder terugdringen van inactiviteit. Het kengetal dat
de ontwikkeling van het aantal inactieven ten opzichte van het aantal
actieven weergeeft, laat dit zien. De werkloosheid bij overheid en
onderwijs loopt niet op als gevolg van de financiële en economische
crisis. Het beleid is gericht op het begeleiden van werk naar werk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

80

Beleidsartikelen

In een brief aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 2009–2010, 32 124, nr.
20) wordt nader ingegaan op onder meer de arbeidsparticipatie ouderen.
Uit door het CBS gepubliceerde cijfers blijkt een dalend ziekteverzuim bij
het onderwijs en het openbaar bestuur (www.statline.nl).
In het voorjaar van 2010 is door de pensioencommissies geadviseerd over
de hervorming van de pensioenregeling voor overheid en onderwijs. Op
basis van de kabinetsreactie hierop en op de evaluatie van het Financieel
Toetsingskader heeft het kabinet het mandaat vastgesteld voor onderhandelingen in de Pensioenkamer van de Raad voor Overheidspersoneel.
Binnen dit mandaat is door de gezamenlijke overheidswerkgevers een
inzet voor hervorming gedaan. Het in het najaar van 2010 hierover
gestarte overleg met de bonden heeft nog niet tot een onderhandelingsakkoord geleid.
Instrumenten om arbeidsproductiviteit in de sectoren te bevorderen zijn
nog in ontwikkeling. In het kader van het project Slimmer Werken in de
Publieke Sector is ingezet op kennisdeling, meetbaarheid en het in kaart
brengen van sturingsmogelijkheden rondom arbeidsproductiviteit. Het
congres «Slimmer Werken loont» (mei 2010) heeft de thema’s goed op de
kaart gezet. Het netwerk van professionals op het gebied van slimmer
werken is flink in omvang gestegen, wat leidt tot bredere kennisdeling.
In samenwerking met de universiteit Delft (IPSE, Instituut voor Publieke
Sector Efficiency) is begin 2010 een onderzoeksprogramma gestart waarin
sturing, innovaties en productiviteit centraal staan. Onder andere gaat het
om het verder onderzoeken van prikkels ter bevordering van arbeidsproductiviteit. Daarnaast is een verkennend onderzoek uitgevoerd naar de
aanjagende rol van cao-afspraken op arbeidsproductiviteit («Arbeidsproductiviteit en cao’s», Astri juni 2010, www.astri.nl). Deze inzichten bieden
een eerste stap voor het ontwikkelen van eventuele instrumenten of
benchmarks.
Verder is het netwerk in het sociaal medium Linked In «Slimmer werken in
de publieke sector» tijdelijk financieel ondersteund. Het gaat hier om een
netwerk van innovatoren binnen de publieke sector die via zelforganisatie
werken aan intersectorale projecten die slimmer werken in overheidssectoren kunnen bevorderen.
Tegengaan en bestrijden agressie en geweld tegen de publieke
taak
De activiteiten die een veilige publieke taakuitvoering moeten bevorderen,
dragen bij aan de aantrekkelijkheid van de overheid als werkgever. De
aanpak vanuit het programma Veilige Publieke Taak kent drie sporen:
grenzen stellen, het aanpakken van daders en het ondersteunen van
werkgevers, zoals uitgewerkt in de acht maatregelen die als aanbeveling
zijn opgenomen in de Arbocatalogus en de eenduidige landelijke
afspraken met politie en het Openbaar Ministerie.
Uit de in 2010 opnieuw gehouden effect-meting blijkt dat over alle
sectoren bezien sprake is van een stabilisatie van het aantal slachtoffers
van agressie en geweld onder werknemers met een publieke taak in
vergelijking met een meting uit 2008 (49–50%). Wel tekent zich in bepaalde
sectoren (rijk, gemeenten en politie) een daling af. Het betreft hier
werkgevers die al langere tijd investeren in de aanpak van agressie en
geweld. (Bijlage bij brief aan de Tweede Kamer over Voortgangsrapportage programma Veilige Publieke Taak, 26-11-2010).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

81

Beleidsartikelen

Stellen van grenzen
De in 2009 gestarte campagne over wat burgers zelf kunnen doen liep
door in 2010. Daarnaast heeft er een grote campagne plaatsgevonden met
betrekking tot de jaarwisseling. Uit evaluatie blijkt dat hiermee positieve
effecten zijn gerealiseerd, zoals een vergroot probleembesef bij het
algemene publiek.
Aanpakken van daders van geweld tegen de publieke taak
Vijf politieregio’s zijn aangemerkt als ketenintensiveringsregio; Groningen,
Noord en Oost Gelderland, Amsterdam Amstelland, Midden en West
Brabant en Zeeland. Doel is het bevorderen van de samenwerking tussen
politie, Openbaar Ministerie en werkgevers. Het gaat om het gezamenlijk
stellen van normen en de aanpak van daders van agressie en geweld
tegen de publieke taak.
Ook zijn de Eenduidige Landelijke Afspraken voor politie en Openbaar
Ministerie in werking getreden. Het doel van deze afspraken is een
eenduidige, effectieve en snelle afhandeling van agressie en geweld tegen
functionarissen met een publieke taak door politie en Openbaar Ministerie.
In 2010 hebben 8 regionale bijeenkomsten plaatsgevonden. Doel was het
delen van kennis en ervaring en het stimuleren van de samenwerking
tussen politie, Openbaar Ministerie en werkgevers. De kracht van deze
bijeenkomsten lag in de nadrukkelijke rol die de regionale partners
hadden bij de invulling van de bijeenkomsten. Uit de evaluaties blijkt dat
deze aanpak voorziet in een grote behoefte. Inmiddels hebben meer dan
800 personen deelgenomen.
In 86% van de gevallen van geweld tegen functionarissen met een
publieke taak is op basis van de zogenaamde Polaris-richtlijn een
verhoogde straf geëist door het Openbaar Ministerie. De Minister van
Veiligheid en Justitie heeft – zoals ook in het regeerakkoord is aangekondigd – het Openbaar Ministerie verzocht de strafeisen in dit soort
zaken verder te verhogen tot 200% (nu 150%).
Uit de eindevaluatie «Pilot cameraregistratie op ambulances» (DSP-groep
Amsterdam 2010), is gebleken dat de helft van de medewerkers zich
veiliger voelt door de camera’s. Helaas is ook duidelijk geworden dat veel
incidenten niet worden gemeld bij de werkgever en daardoor niet leiden
tot opsporing en vervolging. Deze pilot wordt daarom vooralsnog niet
voortgezet. Eerst dient de meldingsbereidheid van werknemers verhoogd
te worden, wil de inzet van camera’s een bijdrage leveren aan de
opsporing en vervolging van daders.
De pilots, waarbij de politie zichtbaar gebruik maakt van technische
hulpmiddelen als mobiel cameratoezicht, geven in algemene zin de indruk
dat men zich rustiger gedraagt richting de politie. Om het feitelijke effect
vast te stellen is deze pilot voortgezet in een afgebakend gebied, waarin
sprake is van mobiel cameratoezicht op alle voertuigen en alle politiemensen.
Om de aangiftebereidheid te vergroten is een proef gestart met internetaangifte en heeft er voorlichting plaatsgevonden bij Openbaar Ministerie
en politie om de huidige wettelijke mogelijkheden tot afscherming van de
identiteit van het slachtoffer beter te benutten.
Ondersteunen van werkgevers
In 2010 zijn vijf grote werkgevers met een publieke taak (het Uitvoeringsinstituut Werknemers Verzekeringen, de Belastingdienst, Jeugdzorg,
Ambulancezorg en de Dienst Justitiële Inrichtingen) ondersteund bij de
intensivering van hun aanpak van agressie en geweld. Het ging daarbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

82

Beleidsartikelen

vooral om verbetering ten aanzien van de dadergerichte maatregelen,
zoals het registreren van incidenten, het reageren naar de dader, het
verhalen van de schade en het doen van aangifte.
Op 4 februari 2010 is de landelijke uitvoeringsregeling «protocol Geweld
Tegen Politie Ambtenaren» van kracht geworden. Deze uitvoeringsregeling is gericht op de werkgeversrol van de politie bij de aanpak geweld
tegen politiemedewerkers en sluit aan op eerdere afspraken in het
CAO-overleg politie.
In 2010 is voor het eerst een breed onderzoek uitgevoerd naar de aard en
omvang van agressie en geweld tegen politieke ambtsdragers («Bedreigd
Bestuur 2010. Agressie en geweld tegen politieke ambtsdragers bij
gemeenten, provincies en waterschappen» – Ministerie van Binnenlandse
zaken en Koninkrijksrelaties). Eén van de conclusies is dat te vaak geen
melding wordt gemaakt en dat slechts in een derde van de gevallen een
reactie naar de dader wordt gegeven.
In 2010 is begonnen met het uitvoeren van de aanbevelingen in het
rapport «Veiliger Openbaar Vervoer». Het gaat om een stevig pakket aan
structurele maatregelen waar iedere deelnemer zich aan heeft gecommitteerd, zowel procedureel (aanpassen werkwijzen, structuren) als in
financieel opzicht. Een aantal daarvan is afgerond, zoals het verbeteren
van het verhalen van schade, het vereenvoudigen van het aangifteproces
en het versterken van de positie van bijzondere opsporings-ambtenaren.
Met de andere ingezette maatregelen wordt voortgang geboekt. Daarbij
gaat het onder meer om het verankeren van de sociale veiligheid in de te
verlenen concessies, het strafbaar stellen van overtredingen van reis- en
verblijfsverboden en een efficiëntere/ slimmere inzet van toezichthoudend
personeel.
Vanaf januari 2010 kunnen werkgevers al terecht bij de Helpdesk Veilige
Publieke Taak voor advies en ondersteuning bij het verhalen van schade
als gevolg van agressie en geweld. Deze helpdesk wordt onderdeel van
het in het najaar van 2010 verder ontwikkelde Expertisecentrum, Veilige
Publieke Taak. Dit expertisecentrum gaat werkgevers adviseren en
ondersteunen bij een effectieve aanpak van agressie en geweld.
In het kader van de stimuleringsregeling is voor € 1,3 mln. bijgedragen
aan 45 aanvragen. Verder vond op 7 oktober 2010 de derde VPT-beurs
plaats en is de VPT-AWARD voor de tweede keer uitgereikt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

83

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
35.2 Indicatoren

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

66%

–

65%

–

eind 2011
bekend

58%

58%

55%

50%

1

31%

41%

42%

31%

1

5,60%

5,90%

6,10%

7,70%

1

3,80%

3,60%

3%

6%

1

90

97

97

94

97

1. Agressie en geweld tegen werknemers met
publieke taak
2. 50% van de nieuwe instroom bij de overheid is
vrouw
3. 30% van de nieuwe instroom in topfuncties bij
de overheid is vrouw 2
4. 50% meer niet-westerse allochtonen bij de
overheid t.o.v. 2007
5. 2%-punt minder uitstroom van 50-plussers bij
de overheid t.o.v. 2006 3
6. Het percentage organisaties in de openbare
sector dat cf. de WOPT melding maakt over
topinkomens
1

Cijfer niet beschikbaar bij publicatie jaarverslag.
De cijfers instroom van vrouwen en instroom van vrouwen in topfuncties kunnen niet met elkaar worden vergeleken. Bij de instroom van
vrouwen gaat het om instroom van buiten de sector, terwijl het bij de instroom in topfuncties ook gaat om de instroom vanuit andere functielagen.
3
Voor 2006 en 2007 is sprake van een neerwaartse vertekening, doordat in 2004 en 2005 extra vroegtijdige uitstroom heeft plaatsgevonden door de
taakstellingen va het vorige kabinet en vooruitlopend op de versobering van de pensioenregeling per 1 januari 2006. Dit effect loopt in een reeks
van jaren langzaam weg.
2

Bron 1: effectmetingen 2007, 2009 en 2011
Bron 2, 3, 4 en 5: trendnota arbeidszaken 2010 (ABP en UWV)
Bron 6: jaarlijkse rapportage topinkomens aan de Tweede Kamer

35.3 Kengetallen
Aantal onvervulde vacatures in de sectoren Rijk, Provincies,
Gemeenten, Rechterlijke Macht, Waterschappen, Onderwijs, Politie
en Defensie. 1
Bevorderen van aantrekkelijk werkgeverschap: – Aandeel
werknemers dat tevreden is met de primaire en secundaire
arbeidsvoorwaarden 3;
– tevreden over organisatie 4
Driejarig gemiddelde afwijking in loonontwikkeling overheid t.o.v.
de markt 5

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

15 600 2

20 3002

20 7002

10 500

58%
0,40%

59%
0,90%

0,30%

0,40%

1

Bron: CBS
De waarden 2007–2009 wijken af van de begroting 2010. Dit komt omdat CBS in 2010 in de vacaturestatistiek is overgestapt op de standaard
bedrijvenindeling 2008 (SBI2008). Vanwege deze overgang zijn alle resultaten van de periode 1997–2010 opnieuw bepaald.
3
In het Personeels- en mobiliteitsonderzoek 2010 is niet specifiek meer gevraagd naar tevredenheid over de primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden, maar naar de tevredenheid over de organisatie waarbij men werkzaam is.
4
Bron: tweejaarlijkse Personeels- en mobiliteitsonderzoek 2008 – 2010.
5
Bron: CPB
2

35 Operationele doelstelling 2
Het scheppen van voorwaarden voor een brede toegang tot politieke en
bestuurlijke functies en voor het verbeteren van de kwaliteit van de
functievervulling van politieke ambtsdragers.
Doelbereiking

Een brede toegang tot bestuursorganen en een slagvaardig openbaar
bestuur draagt bij aan de herkenbaarheid en legitimiteit van de overheid.
De kwaliteit van de functievervulling door politieke ambtsdragers is
essentieel voor de slagvaardigheid van het openbaar bestuur.
Bestuurlijke integriteit vormt een onderdeel van de kwaliteit van de
functievervulling door politieke ambtsdragers. In 2010 is in overleg met de
koepelorganisaties een beknopt programma «bestuurlijke integriteit»
opgezet, dat zich vooral richt op het versterken van de aandacht voor
integriteit. In dat kader is de bestaande «handreiking» volledig
herschreven en zijn de beroepsgroepen gestimuleerd tot het houden van
onderlinge gesprekken om de alertheid voor het onderwerp te vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

84

Beleidsartikelen

Instrumenten

Rechtspositie en voorstellen Dijkstal
Na het besluit van het kabinet om het voorstel van de commissie Dijkstal
tot verhoging van de ministerssalarissen niet over te nemen, resteerden
er nog een aantal wetsvoorstellen. Deze wetsvoorstellen zijn door de
Eerste Kamer in februari 2010 aanvaard. De twee hierop gebaseerde
Algemene Maatregelen van Bestuur (sollicitatie-/re-integratieplicht en
verrekening neveninkomsten) zijn op 27 februari 2010 en 24 maart 2010 in
werking getreden.
Met het van kracht worden van de «Dijkstal»wetsvoorstellen begin 2010 is
sprake van harmonisatie en modernisering van regelgeving. Harmonisatie
betreft onder andere het brengen van burgemeesters, commissarissen
van de Koningin en voorzitters van waterschappen onder de Algemene
pensioenwet politieke ambtsdragers en een uniforme verrekeningssystematiek van neveninkomsten. Modernisering is er door de introductie van
een sollicitatie- en re-integratieplicht, verkorting van de maximale
uitkeringsduur en het verhogen van de entree-leeftijd voor een verlengde
uitkering onder de Algemene Pensioenwet Politieke Ambtsdragers. Verder
is er sprake van openbaarmaking van nevenfuncties en inkomsten daaruit
en is er een loopbaanprincipe geïntroduceerd voor uitkeringsrechten.
Het opstellen van het kabinetsstandpunt naar aanleiding van de adviezen
van de commissie Dijkstal over fondsvorming en modernisering politieke
pensioenen is vanwege de te lage dekkingsgraad bij het ABP vooralsnog
aangehouden.
Diversiteit
Tot 1 juli 2010 heeft de scoutinggroep burgemeesters activiteiten verricht
die erop gericht waren de interesse en beschikbaarheid van vrouwelijke
en biculturele talenten voor een burgemeestersfunctie te vergroten. De
scoutinggroep heeft vele belangstellenden en potentials bereikt. Ook bij
de regulier bij het benoemingsproces van burgemeesters betrokken
partijen is de aandacht vergroot voor (het belang van) een divers
burgemeesterscorps. Wel is door alle betrokken partijen geconstateerd dat
een programma ontbreekt, waarmee potentiële burgemeesterskandidaten
zich nader kunnen oriënteren en voorbereiden op het burgemeestersambt. In 2010 is begonnen met de voorbereiding van een dergelijk
programma, dat in 2011 van start gaat en waaraan ook door de getalenteerde zij-instromers kan worden deelgenomen.
Personele zorg
De jaarlijkse bijdrage aan het Professionaliseringsfonds voor burgemeesters is gecontinueerd. In het kader van het ondersteunen van
raadsgriffiers bij het benoemingsproces zijn er in het najaar 2 workshops
gehouden.
Het houden van functioneringsgesprekken is onder meer gestimuleerd
door het organiseren van workshops, die zowel de (her)benoemings- als
functioneringsgesprekken bestreken: er is door middel van intensief
contact met de beroepsverenigingen voor wethouders en raadsleden en
het verlenen van incidentele subsidies aan deze verenigingen om de
professionalisering op poten te zetten stevig ingezet op verdere professionalisering van de beroepsgroepen. Het ging daarbij vooral om het meer
toegankelijk maken van opleidingen door het ordenen en inventariseren
van competentieprofielen, zowel voor raadsleden als wethouders. Verder
is de brochure «Moderne nieuwe wethouder op weg» uitgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

85

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
35.4 Kengetallen

waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

19%

20%

19%

19%

percentage vrouwelijke burgemeesters
Bron: database Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en VNG.

35 Operationele doelstelling 3
Uitvoeren van pensioenregelingen van Nederlandse ambtenaren uit de
(voormalige) overzeese gebiedsdelen en hun nagelaten betrekkingen.
Doelbereiking

De pensioenregelingen zijn uitgevoerd. De daartoe voorgenomen
instrumenten zijn daarbij ingezet.

Realisatie meetbare gegevens

Voor deze operationele doelstelling zijn geen meetbare gegevens
beschikbaar. Het betreft hier alleen de uitvoering van regelingen op basis
waarvan specifieke groepen aanspraak kunnen maken op een uitkering of
pensioen.
35.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid

Tabel 35.5

Onderzoek onderwerp

AD of OD

A. Start
B Afgerond

Beleidsdoorlichting

Mede zorgen voor een voldoende
aanbod van goed geschoold
overheidspersoneel en voor een
betrouwbare, herkenbare
overheid door het bevorderen
van integriteit, diversiteit,
transparantie en kostenbewustzijn van overheidsorganisaties.
Het scheppen van voorwaarden
voor een brede toegang tot
politieke en bestuurlijke functies
en voor het verbeteren van de
kwaliteit van de functievervulling
van politieke ambtsdragers.

OD 35.1

A: 2011

Beleidsdoorlichting

Vindplaats

B: 2011

OD 35.2

A: 2013

B: 2013

Toelichting
In 2011 wordt voor een deel van de activiteiten onder de operationele
doelstelling 35.1 bezien in hoeverre er voor de komende jaren nieuwe
activiteiten nodig zijn. Dit is een goed moment terug te blikken op de
activiteiten van de afgelopen jaren en om op basis van dat overzicht van
resultaten en nog te behalen punten keuze te maken voor de toekomst.
Onder de operationele doelstelling 35.3 valt het uitvoeren van een
pensioenregeling van Nederlandse ambtenaren uit de (voormalige)
overzeese gebiedsdelen en hun nagelaten betrekkingen. Een beleidsdoorlichting op deze doelstelling heeft dan ook weinig zin.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

86

Beleidsartikelen

Artikel 37. Kwaliteit Rijksdienst
37 Algemene doelstelling
Een goed presterende rijksoverheid op het gebied van management
development en bedrijfsvoering.
Doelbereiking en maatschappelijke
effecten

De algemene doelstelling is gericht op het functioneren van de totale
rijksoverheid. Een goed functionerende overheid, die integer, effectief en
kostenbewust is, vergroot de legitimiteit van het overheidshandelen.
In 2010 zijn de volgende mijlpalen bereikt:
• Naar aanleiding van de brede heroverweging werkgroep Bedrijfsvoering is een rapport opgesteld («van Schaven naar Sturen») inzake
toekomstvast Bedrijfsvoeringbeleid bij het Rijk. Dit heeft uiteindelijk
zijn uitwerking gekregen in het uitvoeringsprogramma «Compacte
Rijksdienst» dat in februari 2011 is verzonden aan de Tweede Kamer.
De tendens van toenemende flexibilisering in leidinggevende
opdrachten zet ook door in het management bij het Rijk. Via ABDinterim zijn in 2010 109 interimopdrachten succesvol vervuld.
• Het functiegebouw Rijk is vastgesteld en wordt vanaf 2011 gefaseerd
geïmplementeerd.
• Er zijn acht ministeries aangesloten op de gebruiksgerichte dienstverlening van P-Direkt. Verder zijn de voorbereidingen gestart voor de
aansluiting van de overige ministeries in 2011.
• Een evaluatie van het Chief Information Officer-stelsel heeft plaatsgevonden. De Tweede Kamer is hierover in februari 2011 geïnformeerd.
• Doc-Direkt is de archiefbewerkingsorganisatie voor de rijksoverheid
voor het wegwerken van de archiefachterstanden. Alle stappen zijn
doorlopen om in 2011 als baten-lastendienst te gaan werken. De
departementale semi-statische archiefwerkzaamheden en de Centrale
Archief Selectiedienst zijn per 1 januari 2011 gecentraliseerd in deze
nieuwe organisatie.
• Voor de sourcing van diensten in Den Haag een grote stap gezet door
de bundeling van twee dienstverleners in één batenlastendienst
(FM-Holding) en de voorgenomen toetreding van het ministerie van
Volksgezondheid Welzijn en Sport en ministerie van Onderwijs Cultuur
Wetenschappen tot dezelfde FM-Holding.
• De evaluatie van het rijkshuisvestingsstelsel is gereed. Het wordt in het
eerste kwartaal 2011 naar de Tweede Kamer verzonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

87

Beleidsartikelen

Budgettaire gevolgen van beleid
37. Kwaliteit Rijksdienst
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
37.25 Apparaat
37.1 Management Rijksbreed (ABD)
37.2 Functionerende bedrijfsvoering
37.3 Informatisering Rijksdienst
* Bijdrage baten-lastendienst CAS
37.4 Facilitaire zaken Rijksdienst
37.5 Uitvoering garantiestelling
Ontvangsten

122 209

121 030

78 635

121 592

Verschil

2010

Vastgestelde
begroting
2010

139 012

109 920

29 092

126 165
19 468
17 811
33 956
39 585
4 731
15 345
0

109 920
15 998
18 544
29 086
42 914
4 731
3 378
0

16 245
3 470
– 733
4 870
– 3 329
0
11 967
0

10 472

267

10 205

2010

Financiële toelichting
Op het artikel Kwaliteit Rijksdienst is meer uitgegeven dan begroot. Op
het artikel zijn bovendien meer ontvangsten binnen gekomen. Onderstaand volgt een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk te
maken.
Uitgaven
37.25 Er is meer uitgegeven dan begroot bij de oorspronkelijke begroting.
Dit wordt onder andere verklaard doordat het bureau Landelijke
Management Development (LMD) is overgeplaatst van onderdeel Politie
naar onderdeel bureau Algemene Bestuursdienst. Door deze
overplaatsing zijn de bijbehorende middelen ook overgeboekt en dit
betekent dat er meer budget beschikbaar is op dit artikelonderdeel. Bij
Najaarsnota is het budget opgehoogd en zijn er extra uitgaven gedaan ten
behoeve van onder andere het project Verzilvering.
37.2 Er is meer uitgegeven dan begroot bij de oorspronkelijke begroting.
Dit wordt onder andere verklaard doordat bij Voorjaarsnota budget is
toegevoegd door diverse overboekingen van departementen. Het gaat om
budget voor de gezamenlijke inkoop van File-net licenties, budget van
verschillende inspecties ten behoeve van de rijksbrede activiteiten van de
Inspectieraad, budget in het kader van de Vernieuwing Rijksdienst, zoals
automatisering functiegebouw en budget voor activiteiten van de
Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijk op het gebied van
organisatie en personeel. Door de diverse overboekingen is het budget op
dit artikelonderdeel verhoogd en zijn er extra uitgaven gedaan voor onder
andere File-net licenties en rijksbrede activiteiten.
37.3 Er is minder uitgegeven dan begroot bij de oorspronkelijke begroting.
Dit wordt onder andere verklaard doordat er budget bij Voorjaarsnota is
overgeboekt naar andere departementen voor het beheer van Digitale
Werkomgeving Rijk (DWR). Dit betekent dat het beschikbare budget vanaf
Voorjaarsnota minder is geworden en is er voor DWR minder uitgegeven.
37.4 Er is meer uitgegeven dan begroot bij de oorspronkelijke begroting.
Dit wordt onder andere verklaard door diverse overboekingen bij
Voorjaarsnota in het kader van de Vernieuwing Rijksdienst: budget ten
behoeve van 4FM, categoriemanagement en Elektronisch Bestellen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

88

Beleidsartikelen

Factureren. Daarnaast is voor activiteiten van de Interdepartementale
Commissie Bedrijfsvoering Rijk op facilitair gebied budget overgeboekt.
Hierdoor is er vanaf Voorjaarsnota meer budget beschikbaar op dit
artikelonderdeel en zijn er extra uitgaven gedaan in het kader van de
Vernieuwing Rijksdienst.
Ontvangsten
De meerontvangsten worden grotendeels verklaard door de ontvangsten
bij de Voorjaarsnota 2010 voor File-net licenties en Inspectieraad en bij
Najaarsnota de ontvangsten van de Rijksgebouwendienst.
Externe factoren

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werkt voor
de uitvoering van het beleid op het terrein van de bedrijfsvoering nauw
samen met alle ministeries. Draagvlak was daarbij de belangrijkste
externe factor voor het behalen van de doelstellingen.

Realisatie meetbare gegevens

De kwaliteit van het personeel, het management, de organisatie en
informatievoorziening van het Rijk betreft in sterke mate het functioneren
van het Rijk. Kwaliteit is een breed begrip dat nader uitgewerkt wordt in
de operationele doelstellingen. Daar zijn diverse gegevens opgenomen
die iets zeggen over concrete prestaties op dit terrein.
De uitvoering van de Garantieregelingen
Hypotheekgaranties. Bij beschikking van 23 augustus 1974, nr. AB74/
U1271, van de Minister van Binnenlandse Zaken, is de mogelijkheid
geschapen om onder bepaalde voorwaarden een hypotheek-garantie te
verlenen voor tijdige betaling van rente en aflossing op een hypothecaire
geldlening, die in verband met de aankoop van een woning is afgesloten.
Er zijn ultimo 2010 nog 10 garanties geldig. Het theoretische risico
bedraagt € 0,4 mln. Het maximale garantieplafond per 31 december 2010
bedraagt € 1,128 mln.
37 Operationele doelstelling 1
Het bevorderen van de kwaliteit van het management van het Rijk.

Doelbereiking

De ambtelijke leiding heeft een toonaangevende rol bij het bevorderen
van de kwaliteit van het Rijk. Met Management Development (MD) wordt
er structureel geïnvesteerd in de werving, selectie en ontwikkeling van
leidinggevenden op strategische posities van het Rijk (de Algemene
Bestuursdienst: ABD). Uitgangspunt voor de bezetting van strategische
posities binnen het Rijk is de ABD-schouw: een jaarlijkse inventarisatie
van de behoefte en het potentieel aan leidinggevenden. De resultaten van
de schouw zijn tijdens het jaar leidend geweest bij de adviserende rol van
ABD bij werving, selectie en ontwikkeling. In 2010 waren er in totaal 110
benoemingen in de Algemene Bestuursdienst. Het betrof 67 managers die
al een ABD-functie bekleedden, 26 managers die zijn doorgegroeid naar
een ABD-functie en 17 managers van buiten de overheid (bron: ABIS). De
ratio tussen de mobiliteit binnen de ABD, groei van talent vanuit het Rijk
naar de ABD en instroom van buiten het Rijk is 61:24:15. Hiermee is de
streefnorm van 60:30:10 grotendeels gehaald (bron: ABIS). Verder heeft er
een intensivering plaatsgevonden van de loopbaangesprekken met
managers waaronder gesprekken met managers van fuserende departementen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

89

Beleidsartikelen

Het aandeel vrouwen in de ABD (inclusief Top Management Group) steeg
in 2010 met 1 procentpunt naar 25,9% (bron: ABIS). Hiermee is de
kabinetsdoelstelling van 24% in de ABD in 2010 bereikt. In het regeerakkoord van het nieuwe kabinet is diversiteit niet benoemd als prioriteit.
Het Programma Leiderschap Externe Instroom (ABD-PLEX) helpt
leidinggevenden van buiten het Rijk snel de politiek-bestuurlijke
omgeving eigen te maken en daarin succesvol te functioneren. Tegelijkertijd besteedt PLEX aandacht aan het vernieuwende potentieel dat de
leidinggevende met zijn of haar kwaliteiten en netwerk de organisatie
binnenbrengt.
De tendens van toenemende flexibilisering in leidinggevende opdrachten
zet ook door in het management bij het Rijk. In 2010 zijn er 109 interimopdrachten via ABD-Interim vervuld.
In 2010 is een start gemaakt met de ABD TOP Consultants. ABD TOP
Consultants is de consultancy- en interim-managementgroep voor de
overheid. TOP staat voor Tijdelijke Opdrachten, Projecten en
Programma’s.
Uit onderzoek is gebleken dat de kwaliteit van het topmanagement van de
Rijksdienst is gebaat bij ambtenaren die reeds vroeg in hun carrière
bewust (leer-) ervaringen opbouwen. Het programma Managementleerlijnen heeft hiertoe een aantal concrete producten opgeleverd, waaronder:
een rijksintroductieprogramma voor nieuwe rijksambtenaren, inclusief
een Europese module; de brochure «De volgende stap» en criteria voor
toelating tot de ABD-doelgroep. Verder is aandacht en actie gevraagd voor
meer concerndenken en meer gerichte mobiliteit in alle lagen van de
Rijksoverheid.
In 2010 is met name ingezet op de verbetering van de slagingspercentages voor het EU-concours, het EU-toelatingsexamen voor instroom van
jong talent. Er werd door de EU een, door Nederland sterk bepleit, nieuw
model voor het concours ingevoerd, meer gebaseerd op «kunde» dan op
«kennis».
Nederland heeft het aantal topambtenaren (DG en plv DG) verdubbeld:
van twee naar vier. Op directeursniveau werd de directeurspost voor het
Asiel Agentschap te Malta door een Nederlander binnengehaald.
In 2010 hebben vanuit het ABD-Kandidatenprogramma 10 kandidaten een
stage in Brussel gedaan van minimaal drie maanden. Ook is gewerkt op
het gebied van het detacheringbeleid van de departementen en is
geïnvesteerd in het beter betrekken van Den Haag bij de EU.
In samenwerking met Canada (School of Public Service) heeft Bureau ABD
weer het internationale leiderschapsprogramma GEN (Global
Engagement Network) aan directeuren aangeboden. GEN is een
innovatief, internationaal programma dat leiders in de publieke sector
verrijkt met inzichten, instrumenten en strategieën die nodig zijn in een
complexe mondiale context.
In 2010 is het management development voor de Politietop toegevoegd
aan Bureau ABD. Bureau ABD Politietop heeft samen met het Landelijk
Programma HRM van de politie de kadernota «Welkom bij het vernieuwde
MD-huis van de politie» opgesteld. Het bevat de eerste contouren voor
een integraal MD-beleid voor de Nederlandse politieorganisatie. Bureau
ABD Politietop is daarnaast gestart met het toetsen van de arbeidsvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

90

Beleidsartikelen

waarden bij benoemingen in de Politietop en werkt samen met de directie
Politie van het ministerie van Veiligheid en Justitie aan het herijken van
die arbeidsvoorwaarden.
De voorgenomen instrumenten om de doelen te bereiken zijn ingezet.
Realisatie meetbare gegevens
37.2 Indicatoren

Percentage vrouwen in de ABD

Basiswaarde
2002

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Streefwaarde 2010

Realisatie
2010

12,00%

18,20%

20,20%

24,90%

24%

25,9%

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

6-3-1

6-3-1

6-3-1

6-2-2

Bron: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties/Algemene bestuursdienst

37.3 Kengetallen
Ratio voor doorstroom, instroom van onderen en instroom van
buiten

Bron: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties / Algemene bestuursdienst

37 Operationele doelstelling 2
Het bevorderen van de kwaliteit van de organisatie en het personeel van
het Rijk.
Het bevorderen van de kwaliteit van de organisatie en het personeel van
het Rijk is een permanente opdracht van het kabinet, ook voor langere
termijn. Deze doelen kunnen alleen worden bereikt met flexibel en
duurzaam inzetbare ambtenaren. Door de kracht van variëteit is het
mogelijk dat iedereen hier een toegevoegde waarde in kan leveren. De
rijksoverheid kan zo een aantrekkelijke werkgever zijn waar het plezierig
en interessant is om te werken.
Doelbereiking

In 2010 zijn de volgende doelstellingen behaald:
Betere bestuurbaarheid van de bedrijfsvoering
In 2010 gold voor alle ministeries de uitgavennorm van 13% voor externe
inhuur. De ministeries zullen in hun departementale jaarverslagen 2010
rapporteren over de realisatie van deze norm en een eventuele
overschrijding van de norm toelichten. Voorts heeft een aantal ministeries
in een brief aan de Tweede Kamer aangegeven wat de consequenties voor
de taakuitoefening zijn van de verlaging van de uitgavennorm in 2011 tot
10%.
Uitbouw van de shared service centra
Er zijn acht ministeries aangesloten op de gebruiksgerichte dienstverlening van P-Direkt. Verder zijn de voorbereidingen gestart voor de
aansluiting van de overige ministeries in 2011.
Realisatie van de rijkswerkplek
Het functiegebouw Rijk is vastgesteld en wordt vanaf 2011 gefaseerd
geïmplementeerd.
Toekomstvast organisatie- en personeelsbeleid
Het netwerk diversiteit is zes keer bijeengekomen. Rijksbreed is het 2e
Ambassadeursnetwerk Diversiteit Rijk actief geweest. Dit is een gezelschap topmanagers uit de rijksdienst, die samen met een multiculturele
duopartner concrete acties uitvoerden in hun organisatie, zoals onderzoek
naar interne doorstroming en loopbaanbegeleiding. De Rijks Universiteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

91

Beleidsartikelen

Groningen deed onderzoek naar interventies gericht op het behoud van
diversiteit.
Instrumenten

Het programma verminderen van de administratieve lasten bij de
overgang van personeel van het ene naar het andere ministerie loopt nog
door in 2011 en wordt verder opgepakt in het uitvoeringsprogramma
Compacte Rijksdienst.

Realisatie meetbare gegevens
37.4 Indicatoren

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

7,90%

8,20%

8,40%

10,80%

8,4% 1

71,30%

79,80% 2
Geen meting

70,7%

77%

63,2% 3

4

1. Aandeel allochtonen. Doel: toename met 50% in
2011 (11,8%) t.o.v. 2007 (7,9%)
2. % medewerkers, dat een functioneringsgesprek
heeft gehad
3. Werkgeverstevredenheids-onderzoek – %
medewerkers, dat tevreden is met hun baan
4. Werkgeverstevredenheids-onderzoek – %
medewerkers, dat tevreden is met hun werkgever
5. Van de nieuwe instroom is 50% vrouw
6. Van de nieuwe instroom in de
topmanagementgroep is 30% vrouw

77%4

73,90%

Geen meting

57%*
53,60%

Geen
meting4
55,40%

60%4
52,7%

57,20%
50%

Geen meting
56%

n.v.t.

n.v.t.

30%

30%

30%

74%*

1

De in- en uitstroom van allochtone medewerkers is beperkt, waardoor de stand aan hete eind van het jaar min of meer gelijk is met 2009.
De gesprekken vinden sinds december 2008 in december, januari en februari plaats. De cijfers over 2008 zijn hier gecorrigeerd.
Diverse ministeries ondervonden problemen met de registratie van de gesprekken en kunnen daardoor de aantallen gesprekken niet of niet goed
reproduceren.
4
Meetmomenten zijn aangepast. Het gaat om een tweejaarlijkse monitor.
2
3

Bron indicator 1, 2 en 5: Sociaal Jaarverslag
Bron indicator 3 en 4: Personeels- en mobiliteitonderzoek
Bron indicator 6: Emancipatiebeleid (Kamerstukken II, 2008–2009, 30 420, nr. 137)

37.5 Kengetallen
1. Ziekteverzuim (incl. > 1 jaar) – % medewerkers, dat ziek is
geweest

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Waarde 2010

5,60%

5,70%

5,50%

5,4%

Bron: Sociaal Jaarverslag

37 Operationele doelstelling 3
Het bevorderen van de kwaliteit van de ICT en informatievoorziening
binnen de rijksoverheid.
Dit doel kan uitsluitend bereikt worden met een flexibele en duurzame
inzet van Informatievoorziening- en Communicatietechnologie (ICT). Door
de kracht van ICT en Informatievoorziening kan het Rijk zijn taken richting
burger en bedrijfsleven sneller, beter en transparanter vormgeven.
Doelbereiking

In 2010 zijn de volgende doelstellingen behaald:
Betere bestuurbaarheid van de bedrijfsvoering
• De rijksbrede afspraken rondom de rapportage grote ICT-projecten zijn
interdepartementaal aangescherpt en gebundeld met rijksbrede
afspraken over departementaal projectportfoliomanagement. De
rapportage is begin juni 2010 naar de Tweede Kamer gestuurd
(Kamerstukken II, 2009–2010, 26 643, nr. 160).
• Bestaande en nieuwe rijksbrede afspraken rondom projectportfoliomanagement zijn opgesteld en gebundeld en interdepartementaal
vastgesteld. Daarnaast zijn best-practices gedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

92

Beleidsartikelen

•
•

•

•

•

•

Een evaluatie van het Chief Information Officer-stelsel heeft plaatsgevonden. De Tweede Kamer is hierover in februari 2011 geïnformeerd.
Bureau Gateway (methodiek voor review van projecten in de publieke
sector) is volledig operationeel en is per 1 januari 2011 onderdeel van
de Werkmaatschappij.
Eind 2010 zijn de eindconcepten van het herziene Voorschrift Informatiebeveiliging Rijksdienst Bijzondere Informatie (VIR-BI1) en de
Baseline Informatiebeveiliging Rijksdienst (BIR) opgeleverd voor
interdepartementale besluitvorming eerste kwartaal 2011.
In 2010 is de rijksbrede architectuur (MARIJ 1.0) geactualiseerd en in
lijn gebracht met de overheidsbrede NORA 3.0. Specifiek door de
Digitale Werkomgeving Rijk, Elektronisch Bestellen en Factureren,
Basisregistraties zijn domeinarchitecturen opgesteld. De rijksbrede lijst
van open standaarden is in 2010 verder uitgebreid. De nieuwe
Algemene Rijksvoorwaarden voor ICT-overeenkomsten (ARBIT) zijn
vastgesteld met als doel meer flexibiliteit in de contracten van de
Rijksoverheid met ICT-leveranciers te brengen.
De opleidingen voor CIO’s en hun adviseurs zijn ingericht en meerdere
keren in 2010 georganiseerd. Daarnaast zijn kennisbijeenkomsten rond
diverse actuele thema’s voor deze doelgroepen georganiseerd.
De uitgangspunten om samen iets te doen, te laten doen of uit te
besteden op het gebied van ICT dienstverlening zijn opgesteld en
vastgesteld. Een producten- en dienstencatalogus met de eerste
diensten die binnen de rijksdienst gezamenlijk worden ontwikkeld en
beheerd is opgesteld en in beheer genomen. Er is een tactisch beraad
voor generieke ICT rijksbreed ingericht.

Uitbouw van de shared servicecentra
Doc-Direkt is de archiefbewerkingsorganisatie voor de rijksoverheid voor
het wegwerken van de archiefachterstanden. Alle stappen zijn doorlopen
om in 2011 als baten-lastendienst te gaan werken. De departementale
semi-statische archiefwerkzaamheden en de Centrale Archief Selectiedienst zijn per 1 januari 2011 gecentraliseerd in deze nieuwe organisatie.
Realisatie van rijkswerkplek
• Als onderdeel van de Digitale Werkomgeving Rijk (DWR) is de
samenwerkfunctionaliteit ontwikkeld en beschikbaar gesteld aan alle
rijksambtenaren. Het onderdeel Rijksportaal is in 2010 gerealiseerd. Dit
rijksbrede intranet vervangt alle departementale intranetten en wordt
in 2011 deels geïmplementeerd. Verder zijn 4 024 werkplekken
voorzien van de in 2010 ontwikkelde uniforme DWR desktop. In juni
2010 is de Tweede Kamer geïnformeerd over het programma Digitale
Werkomgeving Rijksdienst (Kamerstukken II, 2009–2010, 26 643,
nr. 161).
• In maart 2010 is het Streefbeeld «Informatie van Waarde» aan de
Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II, 2009–2010, 29 362,
nr. 162). Dit bevat de uitwerking van de visie voor het gebruik van
rijksoverheidsinformatie en de maatregelen die de komende jaren
uitgevoerd worden om per 2015 bij alle beleidkernen digitaal documentbeheer te hebben ingevoerd. In 2010 zijn gezamenlijke kaders en
standaarden voor een optimale informatiehuishouding uitgewerkt. Bij
de implementatie hiervan worden de departementen vanuit het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ondersteund.
Instrumenten
1

De nieuwe regeling is VIR-GI (Gerubriceerde
Informatie) genaamd

Het afwegingskader sourcingsstrategieën wordt in het eerste kwartaal
2011 afgerond. De vertraging is ontstaan omdat eerst de uitgangspunten
vanuit het Regeerakkoord moesten worden vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

93

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens
37.6 Indicatoren

1. Aantal Gateway-reviews
2. Aantal DWR desktops (cumulatief)
3. Aantal strekkende kilometers wegwerken archief ná 1975 (cumulatief)

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

Waarde 2010

12
0
0

25
7 500
32

31
4 024
22,4

Bron 1: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties/bureau Gateway
Bron 2: Ministeries leveren informatie aan bij Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Bron 3: Modernisering informatiehuishouding Rijk (Kamerstukken II, 2008–2009, 29 362, nr. 156)

Ad 2 De streefwaarde «Aantal DWR desktops» zal begin 2011 worden
gerealiseerd en de vertraging heeft geen impact op de streefwaarde van
2011, te weten 11 000 DWR desktops.
Ad 3 De streefwaarde bij «Aantal strekkende kilometers wegwerken
archief na 1975» was opgesteld vanuit de verwachting, dat over de
periode van 10 jaren de productie gemiddeld 30 km zou zijn. 2010 was een
aanloopjaar, waarin tijdens het oprichten van de nieuwe archieforganisatie Doc-Direkt nog niet een volledige productie kon worden gerealiseerd.
37 Operationele doelstelling 4
Het bevorderen van de kwaliteit van facilitaire dienstverlening,
huisvesting en inkoop binnen de rijksoverheid.
Doelbereiking

In 2010 is verder vormgegeven aan de ambitie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties om te komen tot een bundeling van beleid op het
gebied van de bedrijfsvoering. Dit omvat onder andere de domeinen
inkoop, huisvesting en facilitaire dienstverlening. Hierbij zijn in de
regievoering van de beleidscyclus onderstaande instrumenten gebruikt.
Ook zijn er belangrijke stappen gezet op het gebied van informatiemanagement, inkoop en aanbesteding, rijkshuisvesting en integrale
bedrijfsvoering.
In 2010 zijn de volgende doelstellingen behaald:
Betere bestuurbaarheid van de bedrijfsvoering
Onderdeel van de organisatieverandering binnen het Rijk is de bundeling
van beleid op facilitair terrein en de invoering van het categoriemanagement. In 2010 is categoriemanagement verder ingevoerd voor een
groot aantal categorieën, zoals de categorie voor personeel, telecommunicatie en ICT. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ondersteunt de
departementen bij de verankering van kennis en het ontwikkelen van
expertise.
Uitbouw van de shared servicecentra
Voor de sourcing van diensten in Den Haag een grote stap gezet door de
bundeling van twee dienstverleners in één batenlastendienst
(FM-Holding) en de voorgenomen toetreding van het ministerie van
Volksgezondheid Welzijn en Sport en ministerie van Onderwijs Cultuur
Wetenschappen in 2012 tot dezelfde FM-Holding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

94

Beleidsartikelen

Realisatie van rijkswerkplek
Er is verder vormgegeven aan de ambitie om het Rijk te positioneren als
koploper in duurzame bedrijfsvoering. Het programma Duurzame
Bedrijfsvoering focust in samenhang op: duurzaam inkopen, duurzame
faciliteiten, duurzame huisvesting en duurzame mobiliteit. Binnen deze
focus worden concrete projecten verricht, die de duurzaamheiddoelstellingen rijksbreed helpen realiseren is samenspraak met rijksambtenaren.
Daarbij is door middel van diverse projectplannen sturing gegeven aan de
ambitie om het thema duurzame bedrijfsvoering de komende jaren beter
op de kaart te zetten.
De evaluatie van het rijkshuisvestingsstelsel is gereed. Het wordt in het
eerste kwartaal 2011 naar de Tweede Kamer verzonden.

Instrumenten

Door de brede heroverwegingen, is er geen afwegingskader voor sourcing
ontwikkeld.
De huisvestingsstrategie voor de rijkspanden in het land is onderdeel
geworden van het uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst en wordt
in 2011 in dat kader opgepakt.
In 2010 hebben 7 departementen de rijkspas uitgerold, de overige 4
departementen volgen in 2011. De oorzaak voor de vertraging komt
voornamelijk voort uit het feit dat de departementen nog veel werk
hebben aan het op orde brengen van hun brongegevens.
Realisatie meetbare gegevens
37.7 Indicatoren

Waarde 2007

Waarde 2008

Waarde 2009

Streefwaarde
2010

n.v.t.
100%

51%
98%

51%
96%

100%
94%

1. Percentage duurzaam inkopen rijksbreed
2. Percentage energiebesparing

Waarde 2010

1

93%

1
Percentage duurzaam inkopen rijksbreed is nog niet bekend. De monitor is begin mei 2011 afgerond. Voor de zomer 2011 zal de Tweede Kamer
hierover worden geïnformeerd.

Bron 1: Monitor duurzaam inkopen
Bron 2: Milieubarometer

37.1 Overzicht onderzoek naar de doelmatigheid en de doeltreffendheid van beleid
37.8

Onderzoek onderwerp

AD of OD

Start/Afgerond

Beleidsdoorlichting

Inkoopmanagement Rijk

OD 37.4
OD 37.2

Effectenonderzoek ex post
Overig evaluatieonderzoek

Kwaliteit organisatie en personeel
Rijk
Het bevorderen van de kwaliteit
van de ICT en informatievoorziening binnen de Rijksoverheid
Het bevorderen van de kwaliteit
van het management van het Rijk
–
Rijkshuisvestingsstelsel

Start: 2014
Afgerond: 2014
Start: 2012
Afgerond: 2012
Start: 2012

OD 37.3

Vindplaats

Afgerond: 2012
OD 371

Start: 2014
Afgerond: 2014

OD 37.4

Start: 2010
Afgerond: 2010

In het eerste kwartaal 2011
wordt dit naar de Tweede
Kamer verzonden.

Toelichting
Daar in 2010 de brede heroverwegingen hebben plaatsgevonden, is de
planning beleidsdoorlichtingen op onderdelen aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

95

Niet-beleidsartikelen

B3. NIET-BELEIDSARTIKELEN
Niet beleidsartikel 39: Algemeen
39 Algemene doelstelling
Op dit artikel worden de apparaatuitgaven begroot van de beheersmatige
ondersteuning van het BZK-beleid door de ambtelijke staf. Tevens wordt
op dit artikel de onderzoeksbudgetten van de stafdirectie kennis en de
werkzaamheden van internationale zaken begroot.
Budgettaire gevolgen van beleid
39. Algemeen
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
39.1 Apparaat algemeen
* Bijdrage baten-lastendienst P-Direkt
* Bijdrage baten-lastendienst Werkmaatschappij
39.5 Kennis, onderzoek (en internationaal)
39.6 Internationaal
39.10 Verzameluitkering

123 459

109 318

Ontvangsten

117 261

129 794

Verschil

2010

Vastgestelde
begroting
2010

121 171

98 357

22 814

116 799
107 983
4 585

98 357
85 871
1 911

18 442
22 112
2 674

53 616
7 731
720
365

54 140
7 401
5 085
0

– 524
330
– 4 365
365

23 692

0

23 692

2010

Financiële toelichting
Op het artikel algemeen is meer uitgegeven dan begroot. Op het artikel
zijn bovendien meer ontvangsten binnen gekomen. Onderstaand volgt
een toelichting op artikelonderdeel om dit inzichtelijk te maken.
Uitgaven
39.1 Er is meer uitgegeven dan begroot bij de vastgestelde begroting. Dit
wordt onder andere verklaard doordat er budget is toegevoegd aan zowel
de uitgaven- als aan de ontvangstenkant voor de geleverde dienstverlening aan P-Direkt en de Werkmaatschappij.
39.6 Er is meer uitgegeven dan begroot bij de vastgestelde begroting. Dit
wordt onder andere verklaard doordat er budget is afgeboekt ten behoeve
van het budgettaire kader KLPD (via juni- en decembercirculaire 2010) en
budget is overgeheveld naar artikel 39.1 ten behoeve van de apparaatskosten voor de internationale ambassaderaden.
39.10 Er is meer uitgegeven dan begroot bij de vastgestelde begroting. De
extra uitgaven betreft onvoorziene bijdragen aan gemeenten die door het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties lopende het jaar
zijn gedaan voor activiteiten op het gebied van innovatie maatschappelijke veiligheid. Gezien de geringe omvang zijn deze bijdragen via de
verzameluitkering van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties uitgekeerd aan de desbetreffende gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

96

Niet-beleidsartikelen

Ontvangsten
De meerontvangsten hangen grotendeels samen met de hierboven
vermelde hogere uitgaven bij artikel 39.1 voor de dienstverlening aan de
baten-lastendiensten.
39 Operationele doelstelling 1
Apparaat algemeen
Onder deze operationele doelstelling zijn de apparaatbudgetten van de
departementale staf opgenomen. Deze apparaatuitgaven zijn niet specifiek
toe te rekenen aan de beleidsdoelstellingen. Daarnaast worden op dit
artikelonderdeel de uitgaven begroot voor de dienstverlening die de
staforganisatie aan het kerndepartement verleent. Deze dienstverlening
kenmerkt zich door een integrale, vraaggerichte aanpak waarbij resultaatgericht en kostenbewust opereren centraal staan.
39 Operationele doelstelling 5
Kennis en onderzoek
Bij het ministerie van Binnenlandse Zaken is een centraal georganiseerde
kennisfunctie vormgegeven, waarbij de eindverantwoordelijkheid centraal
ligt voor het uitgevoerde strategisch, beleidsondersteunend en evaluatief
onderzoek. De uitkomsten van de onderzoeken worden in de verantwoording van de betreffende artikelonderdelen meegenomen.
39 Operationele doelstelling 6
Internationale zaken
Onder deze operationele doelstelling zijn de centrale budgetten
opgenomen voor het onderhouden en uitbreiden van internationale
relaties op het gebied van bestuur en veiligheid. Het betreffen uitgaven
voor het voorbereiden, effectueren en uitbreiden van de inzet van
politiefunctionarissen voor (internationale) vredesmissies. Deze
uitzending van politiefunctionarissen geschiedt via het KLPD.
Met betrekking tot de landenprogramma’s zijn in 2010 twee projecten in
het kader van een aflopend MoU met Roemenië afgerond, betreffende
huiselijk geweld en vrijwilligerspolitie. Daarnaast is in 2010 een MoU
afgesloten met Indonesië op het gebied van politiesamenwerking. Met de
uitvoering van een werkprogramma is direct van start gegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

97

Niet-beleidsartikelen

Niet beleidsartikel 41: Nominaal en Onvoorzien
41. Nominaal en onvoorzien
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)

Realisatie
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
41.1 Loonbijstelling
41.2 Prijsbijstelling
41.3 Onvoorzien

0

0

0

0

Ontvangsten

Verschil

2010

Vastgestelde
begroting
2010

0

– 22 738

22 738

0
0
0
0

– 22 738
0
0
– 22 738

22 738
0
0
22 738

0

0

0

Realisatie

Verschil

2010

Vastgestelde
begroting
2010

50 010

0

50 010

50 010
50 010

0
0

50 010
50 010

139 340

324 022

– 184 682

2010

Niet beleidsartikel 43: VUT-fonds
43. Vut-fonds
Budgettaire gevolgen van beleid (in € 1 000)
2006

2007

2008

2009

Verplichtingen
Uitgaven
43.1 VUT-fonds
Ontvangsten

0

800 000

300 000

0

2010

Financiële toelichting
Gebleken is dat steeds meer mensen besluiten om later gebruik te maken
van FPU (Flexibel Pensioen en Uittreden). De liquiditeitsbehoefte van het
VUT-fonds is daardoor sterk gewijzigd. Dit heeft (al in 2009) geleid tot een
nieuwe aangepaste leenovereenkomst tussen de Staat en het fonds. Kern
daarvan is dat de lening maximaal € 1,8 miljard bedraagt. Verder kan het
VUT-fonds op ieder gewenst moment een beroep doen op uitbetaling van
een tranche van de lening en is zij bevoegd een tranche geheel of
gedeeltelijk vervroegd af te lossen. Daardoor kan het fonds beter inspelen
op de actuele liquiditeitsbehoeften.
Voor 2010 heeft de gewijzigde liquiditeitsbehoefte, als gevolg van
wijzigingen in het gebruik van FPU, ertoe geresulteerd dat het fonds
minder heeft afgelost dan oorspronkelijk begroot (€ 120 mln. ten opzichte
van 300 mln.) en minder rente heeft betaald (€ 19 mln. ten opzichte van
€ 24 mln.). In totaal gaat het € 120 mln. + € 19 mln. is 139 mln. Verder
heeft het fonds in september een niet begroot beroep op het leenplafond
gedaan van € 50 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

98

Bedrijfsvoeringparagraaf

B4. BEDRIJFSVOERINGPARAGRAAF
Inleiding
In de bedrijfsvoeringparagraaf wordt verslag gedaan van relevante
kwaliteitsverbeteringen en aandachtspunten in de bedrijfsvoering van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in 2010.
De bedrijfsvoeringparagraaf heeft het karakter van een uitzonderingenrapportage. Voorgeschreven is dat de bedrijfsvoeringparagraaf in ieder geval
ingaat op de aandachtspunten in het financieel en materieelbeheer, de
rechtmatigheid, de totstandkoming van de niet-financiële beleidsinformatie, en de toezeggingen aan de Algemene Rekenkamer inzake het
rechtmatigheidonderzoek.
Daarnaast wordt in deze bedrijfsvoeringparagraaf de stand van zaken
gemeld op enkele overige aspecten van de bedrijfsvoering, zoals
onderwerpen waarover rijksbrede afspraken zijn gemaakt en/of toezeggingen aan de Tweede Kamer zijn gedaan.
1. Rechtmatigheid
In 2010 is geen sprake van overschrijding van de tolerantiegrenzen voor
de rechtmatigheid en voor de getrouwe weergave.
2. Totstandkoming beleidsinformatie
De totstandkoming van de beleidsinformatie voldoet op hoofdlijnen aan
de eisen die daaraan worden gesteld in de Rijksbegrotingvoorschriften
van het ministerie van Financiën. Op een aantal punten waaronder de
tijdigheid en doelmatigheid verdient het proces nog aanscherping. Dit
wordt in 2011 opgepakt.
Een bijzondere categorie niet-financiële informatie zijn de beleidsdoorlichtingen. In de begroting voor 2010 stonden drie beleidsdoorlichtingen
gepland. In overleg met het ministerie van Financiën is de planning van
de beleidsdoorlichting op artikelonderdeel 37.4 Inkoopmanagement bij
het Rijk opgeschoven naar 2014 om zodoende het beleid de kans te geven
zich verder uit te kristalliseren. De beleidsdoorlichtingen op de artikelonderdelen 33.1 Vermindering administratieve lasten en 33.2 Informatievoorziening overheid zijn door de vele raakvlakken gezamenlijk opgepakt.
Zoals ook vermeld in de begroting 2010 hebben deze beleidsdoorlichtingen een doorloop tot in 2011.
Financieel en materieelbeheer
EU-aanbestedingen
In 2010 is BZK breed (zowel kerndepartement als baten-lastendienten) een
aantal fouten gemaakt bij EU-aanbestedingen. De exacte oorzaken van de
gemaakte fouten lijken in eerste instantie niet eenduidig te zijn en worden
nader geanalyseerd zodat in 2011 tot verdere verbetering kan worden
gekomen.
Zelfbedieningsconcept P-direkt
In de tweede helft van 2009 heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties de P-Direkt zelfbedieningsprocessen in gebruik
genomen. In 2010 heeft P-Direkt de nodige energie gestoken in het
uitwerken van een doeltreffende interne beheerscyclus. Dit proces wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

99

Bedrijfsvoeringparagraaf

in de loop van 2011 afgerond. Het nog niet helemaal afgerond zijn van de
interne beheercyclus heeft tot gevolg dat voor enkele belangrijke
beheerprocessen met betrekking tot de personeelsadministratie bij
P-Direkt de beheersing nog niet volledig werkend is. Aan de kant van het
ministerie, als gebruiker van de zelfbedieningsprocessen, worden
maatregelen vastgesteld om het zelfbedieningsconcept te borgen. Het op
dit moment nog niet volledig werkend zijn van het controlestelsel voor de
personeelsadministratie bij P-Direkt en bij het departement vragen om
een extra controle-inspanning van de interne controle functie. Hieraan
wordt in 2011 extra aandacht besteed.
Baten-lastendiensten
In 2010 is gestart met de oprichting van de nieuwe baten-lastendienst
Doc-Direkt, een archiefbewerkingsorganisatie voor de Rijksoverheid. Het
streven is dit traject in 2011 af te ronden.
Tevens zijn in 2010 Logius (voorheen GBO.Overheid) en 4FM (de
samenvoeging van de facilitaire diensten van vier departementen) als
baten-lastendiensten met tijdelijke status van start gegaan.
De LFR (Landelijke Faciliteit Rampenbestrijding) is per 1 oktober 2010
opgegaan in het Nederlands Instituut voor Fysieke Veiligheid (NIFV).
3. Toezeggingen aan de Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer heeft in het rapport bij het jaarverslag
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 2009 geen onvolkomenheden
in de bedrijfsvoering van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties geconstateerd.
In 2010 is wel extra aandacht gegeven aan de verdere invulling van een
planning & control cyclus voor informatiebeveiliging om zodoende het op
orde blijven van de informatiebeveiliging te borgen. De cyclus zal in 2011
worden geïmplementeerd.
4. Overige aspecten van de bedrijfsvoering
Management control systeem (MCS)
De management informatie rapportage (MIR) neemt binnen het MCS een
belangrijke plaats in als sturings- en verantwoordingsinstrument. In de
MIR wordt maandelijks aan de hand van vooraf vastgestelde indicatoren
gerapporteerd over de stand van zaken van de bedrijfsvoering bij het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Aan het eind
van elk kwartaal bevatte de MIR in 2010 een trendanalyse. De MIR is in
2010 uitgebreid met een viermaandelijkse rapportage over de bedrijfsvoering van de baten-lastendiensten van het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties.
Over onder meer externe inhuur, de personele taakstelling voor 2010, en
betaaltermijnen zijn in 2010 concrete werkafspraken met de directeurengeneraal gemaakt. Dit heeft tot positieve resultaten geleid.
Externe inhuur
In juni 2009 heeft het kabinet ingestemd met een nieuw sturingsinstrument voor externe inhuur. De uitgaven externe inhuur worden hierbij
uitgedrukt als een percentage van de totale uitgaven voor het ambtelijk
personeel. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is
in 2010 onder het sturingspercentage externe inhuur gebleven. In de
bijlage Overzicht niet-financiële informatie over inkoop van adviseurs en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

100

Bedrijfsvoeringparagraaf

tijdelijk personeel zijn de uitgaven van het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties voor externe inhuur in 2010 opgenomen,
inclusief een toelichting.
Personeel
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft haar
fte-taakstelling voor 2010 gerealiseerd. In het kader van het project
Vernieuwing Rijksdienst wordt hierover separaat een rapportage aan de
Tweede Kamer gestuurd.
Betaalsnelheid
Ten opzichte van voorgaande jaren is de betaalsnelheid in 2010 bij het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van hoog niveau
en is de kwaliteitsverbetering uit 2009 voortgezet. Het kerndepartement
(exclusief de AIVD) heeft gemiddeld over 2010 voldaan aan de Rijksnorm
dat 90% van de facturen tijdig dient te worden betaald. In december 2010
werd 94,5% van de factoren tijdig betaald door het kerndepartement. De
AIVD heeft zich in 2010 flink verbeterd waardoor in december 2010 de
AIVD 96,7% van de facturen op tijd heeft betaald. De AIVD voldoet
hiermee ook aan de Rijksnorm.
Duurzaam inkopen
In 2010 zijn bij alle aanbestedingen de beschikbare duurzaamheidcriteria
toegepast. Hiermee hebben wij als departement bijgedragen aan de
realisatie van de geformuleerde ambities en doelen van de kabinetsbrede
aanpak Duurzame ontwikkeling (KADO). Ook bij de baten-lastendiensten
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn in
2010 in beginsel de vastgestelde duurzaamheidcriteria toegepast die
moeten leiden tot een keuze voor duurzame producten boven
niet-duurzame producten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

101

C. JAARREKENING
C1. De departementale verantwoordingsstaat
Departementale verantwoordingsstaat 2010 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII)
Bedragen x € 1 000

Art.

Omschrijving

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting

Verplichtingen

Ontvangsten

5 883 208

530 143

35 663
5 494 823
58 358

37 027
5 178 470
58 358

0
750
445

176 429
5 231
86 507

176 429
5 231
91 014

90 302
60 838
109 920

98 357
– 22 738
0

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

35
37

Beleidsartikelen
Nationaal crisis- en veiligheidsbeleid
Veiligheidsregio’s en Politie
Veiligheid en Bestuur
Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst
IOOV
Bestuur en Democratie
Dienstverlenende en innovatieve
overheid
Arbeidszaken overheid
Kwaliteit Rijksdienst

39
41
43

Niet-Beleidsartikelen
Algemeen
Nominaal en onvoorzien
Vutfonds

21
23
25
27
29
31
33

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

6 055 524

413 035

71 812
5 447 566
54 414

56 559
5 223 324
40 625

134
4 767
1 773

974
0
202 865

185 307
5 538
122 482

190 979
5 540
85 847

90 302
60 838
109 920

0
820
267

138 544
56 931
139 012

98 357
– 22 738
0

0
0
324 022

121 171
0
50 010

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

172 316

– 117 108

36 149
– 47 257
– 3 944

19 532
44 854
– 17 733

134
4 017
1 328

3 207
0
217 869

8 878
307
35 975

14 550
309
– 5 167

2 233
0
15 004

102 420
57 256
126 165

10 557
1 224
10 472

48 242
– 3 907
29 092

12 118
– 3 582
16 245

10 557
404
10 205

116 799
0
50 010

23 692
0
139 340

22 814
22 738
50 010

18 442
22 738
50 010

23 692
0
– 184 682

Jaarrekening

Uitgaven

102

Jaarrekening

Samenvattende verantwoordingsstaat 2010 inzake baten-lastendiensten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII)
Bedragen x € 1 000
Naam

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Korps landelijke politiediensten
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

573 014
573 014
0

610 474
609 523
951

37 460
36 509
951

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

6 000
52 097

7 820
42 584

1 820
– 9 513

Basisadministratie Persoonsgegevens en reisdocumenten
Totale baten 1
Totale lasten
Totaal restitutie afnemers
Saldo van baten en lasten

98 934
98 934
0
0

108 247
98 363
9 884
0

9 313
– 571
9 884
0

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven 2

0
13 143

0
22 465

0
9 322

Centraal Archief Selectiedienst
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

8 591
8 591
0

10 551
10 739
– 188

1 960
2 148
– 188

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

700
914

819
1 327

119
413

P-Direkt
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

69 878
69 051
827

76 837
76 788
49

6 959
7 737
– 778

Totale kapitaalontvangsten 3
Totale kapitaaluitgaven 4

0
8 621

12 000
23 501

12 000
14 880

Landelijke Faciliteit Rampenbestrijding
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

20 670
20 673
–3

16 384
17 149
– 765

– 4 286
– 3 524
– 762

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
93

385
17

385
– 76

Werkmaatschappij
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

133 714
132 037
1 677

130 312
131 028
– 716

– 3 402
– 1 009
– 2 393

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

250
600

0
2 138

– 250
1 538

Logius 5
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

0
0
0

58 853
59 132
– 279

58 853
59 132
– 279

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
0

1 251
1 919

1 251
1 919

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

103

Jaarrekening

Naam

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

4FM 6
Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

0
0
0

46 229
44 418
1 811

46 229
44 418
1 811

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

0
0

15 687
17 928

15 687
17 928

1

De baten zijn hoger dan begroot doordat er meer opbrengsten zijn gegenereerd bij de opbrengst jeugd Nederlandse identiteitskaarten.
De eenmalige uitkering aan het moederdepartement is hoger dan hetgeen begroot is in de begroting 2010.
3
De investeringen en het beroep op de leenfaciliteit zijn eerst bij 1e suppletoire begroting 2010 gemeld.
4
De investeringen en het beroep op de leenfaciliteit zijn eerst bij 1e suppletoire begroting 2010 gemeld.
5
De ramingscijfers Logius zijn eerst bij 1e suppletoire begroting 2010 gemeld.
6
De ramingscijfers 4FM zijn eerst bij 2e suppletoire begroting 2010 gemeld.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

104

Saldibalans

C2. Saldibalans per 31 december 2010
Saldibalans per 31 december 2010 van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII)
1)

Uitgaven 2010

3)

Liquide middelen

4)

Rekening-courant RHB

5)

Uitgaven buiten begrotingsverband
(intra-comptabele vorderingen)

7)

Openstaande rechten

8)

Extra-comptabele
vorderingen

9a)

Tegenrekening extra-comptabele
schulden

10)

Voorschotten

2)

Ontvangsten 2 010

4a)

Rekening-courant RHB

6)

Ontvangsten buiten begrotingsverband (intra-comptabele schulden)

7a)

Tegenrekening openstaande rechten

8a)

Tegenrekening extra-comptabele
vorderingen

9)

Extra-comptabele schulden

5 719 410 560

10a)

Tegenrekening voorschotten

5 719 410 560

11a) Tegenrekening garantieverplichtingen

1 406 403 000

11)

Garantieverplichtingen

1 406 403 000

12a) Tegenrekening openstaande
verplichtingen

4 839 935 934

12)

Openstaande verplichtingen

4 839 935 934

13a)

Tegenrekening deelnemingen

13

6 055 519 106
560 945

8 210 780

15 518 685

Deelnemingen

TOTAAL

413 035 185

18 045 559 010

TOTAAL

5 622 658 242
28 597 404

15 518 685

18 045 559 010

TOELICHTING OP DE SALDIBALANS
Ad 1 en 2. Uitgaven en ontvangsten 2010
Bij de begrotingsuitgaven en -ontvangsten zijn de gerealiseerde uitgaven
en ontvangsten opgenomen met betrekking tot het jaar waarvoor de
Rijksrekening nog niet door de Tweede Kamer is goedgekeurd.
Ad 3. Liquide middelen
De post liquide middelen is opgebouwd uit het saldo bij de banken
(gebaseerd op het laatste dagafschrift) en de contante gelden aanwezig in
de kluis van de kasbeheerders. Het totaalbedrag van € 560 946 is als volgt
opgebouwd:
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD)

560 945

Totaal

560 945

Ad 4. Rekening-courant RHB
Op de Rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding is de financiële
verhouding met het ministerie van Financiën weergegeven. Opgenomen
is het bedrag overeenkomstig het laatste dagafschrift van genoemd
departement.
Ad 5. Uitgaven buiten begrotingsverband (intra-comptabele
vorderingen)
Het bedrag van € 8 210 780 aan uitgaven buiten begrotingsverband is als
volgt opgebouwd:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

105

Saldibalans

a.
b.
c.
d.

Vorderingen kasbeheerders Rijksdiensten:
AIVD
Te vorderen van ministeries en derden
Intra-comptabele voorschotten
Intra-comptabele debiteuren

314 911
3 774 004
434 989
3 686 876

Totaal

8 210 780

Ad a. Vorderingen kasbeheerders Rijksdiensten
Het saldo van de AIVD bestaat voornamelijk uit diverse vorderingen op
eigen personeel, salarissen en pensioenpremie overdracht gedetacheerden bij de EU-organisatie.
Ad b. Te vorderen van ministeries en derden
Dit saldo betreft vorderingen op BZK/Hoofdstuk IIA, IIB en IV (€ 1,2 mln),
die zijn ontstaan in december 2010 en worden verrekend in 2011. Verder
de termijnvoorschotten Loyalis (€ 0,7) een vordering betreffende
EU-project Floodex (€ 0,3), de doorberekening betreffende inhouding
salarissen (€ 0,1 mln), de doorberekening betreffende vervoersplan (€ 0,2
mln) en een vordering op Werkmaatschappij (€ 0,7 mln).
Ad c. Intra-comptabele voorschotten
Dit bedrag betreft door P&O verstrekte voorschotten. Het zijn voornamelijk voorschotten verstrekt bij uitzending naar de Antillen (€ 0,4 mln).
Ad d. Intra-comptabele debiteuren
De vorderingen hebben betrekking op doorberekeningen aan de
Werkmaatschappij (€ 1,0 mln), doorberekeningen detacheringen (€ 1,4
mln), een vordering m.b.t. BES-bijdragen (€ 0,1 mln) en diverse vorderingen op personeel (€ 0,4 mln).
Ad 6. Ontvangsten buiten begrotingsverband (intra-comptabele
schulden)
Het bedrag van € 28 597 404 aan ontvangsten buiten begrotingsverband
is als volgt opgebouwd:
a.
b.
c.

Nog af te dragen loonheffing en sociale premies
Kasbeheerders
Overige intra-comptabele schulden

8 609 506
2 459 196
17 528 702

Totaal

28 597 404

Ad a. Nog af te dragen loonheffing en sociale premies
Het saldo loonheffing (€ 5,4 mln) is in januari 2011 aan de belastingdienst
afgedragen. Verder betreft dit af te dragen premies ABP (€ 3,2 mln).
Ad b. Kasbeheerders
Dit saldo bestaat uit loonheffing (€ 2,4 mln). Deze is ten onrechte
teruggestort door de belastingdienst en zal in 2011 worden afgewikkeld.
Ad c. Overige intra-comptabele schulden
Dit saldo betreft een bedrag aan doorberekening Euro-GSB Doelstelling-2
kosten (€ 16,2 mln), een doorberekening van PRIO (€ 0,1 mln) en een
reservering IKAP (€ 0,8 mln).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

106

Saldibalans

Ad 8. Extra-comptabele vorderingen
Ad 8a. Tegenrekening extra-comptabele vorderingen
Het saldo per 31 december 2010 wordt hieronder per departementsonderdeel per jaar gespecificeerd:
(x € 1)

Stand 31-12-2010

t/m 2006
2007
2008
2009
2010

83 368
38 225
0
1 190
15 395 902

Totaal

15 518 685

Stand openstaande vorderingen per 31 december 2010 per artikel
Artikel Omschrijving

Stand per
31-12-2010

21
23
25
31
33
35
37
39
43

Nationaal crisis- en veiligheidsbeleid
Veiligheidsregio’s en Politie
Veiligheid en Bestuur
Bestuur en Democratie
Dienstverlenende en innovatieve overheid
Arbeidszaken overheid
Kwaliteit Rijksdienst
Algemeen
VUT-fonds

149 436
74 817
1 712
247 253
45 439
9 493
745 263
865 760
13 379 512

Totaal

15 518 685

Artikel 21 Nationaal crisis- en veiligheidsbeleid
Op dit artikel staan 5 vorderingen open, allen ingesteld in 2010. Het gaat
voornamelijk om een 3-tal eindafrekeningen m.b.t. aan de VtsPolitie
Nederland verstrekte voorschotten t.b.v. het beheer van het systeem GSM
2009 (€ 0,1 mln). De verwachting is dat deze vorderingen begin 2011
zullen zijn ontvangen.
Artikel 23 Veiligheidsregio’s en Politie
Op dit artikel staan 6 vorderingen open, allen ingesteld in 2010. Het gaat
voornamelijk om eindafrekeningen m.b.t. aan de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en Politie regio Rotterdam-Rijnmond verstrekte
voorschotten (€ 0,1 mln). De verwachting is dat deze vorderingen begin
2011 zullen worden ontvangen.
Artikel 31 Bestuur en Democratie
Op dit artikel staan 9 vorderingen open, allen ingesteld in 2010. Het gaat
voornamelijk om een 6-tal vorderingen die op Waterschappen zijn
ingesteld op basis van het Vergoedingenbesluit Nationale Ombudsman
(€ 0,2 mln). Het merendeel daarvan zal in begin 2011 worden ontvangen.
Artikel 33 Dienstverlenende en innovatieve overheid
Op dit artikel staan 3 vorderingen open. Het gaat om 1 vordering op VWS
uit het jaar 2003 en een 2-tal creditnota’s. Na onderzoek is gebleken dat de
vordering uit 2003 als oninbaar moet worden beschouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

107

Saldibalans

Artikel 37 Kwaliteit Rijksdienst
Op dit artikel staan 37 vorderingen open, waarvan 28 ingesteld in 2010.
Het grootste gedeelte van de vorderingen heeft betrekking op doorberekende loonkosten i.v.m. detacheringen binnen de Rijksoverheid (€ 0,2
mln). De overige vorderingen betreffen onder andere het door Defensie
nog te betalen aandeel in de IBM-filenetlicenties (€ 0,2 mln), de door I&M
nog te betalen bijdrage voor het project invoering Rijkspas (€ 0,1 mln) en
een afrekening op de Stichting A&O-fonds (€ 0,1 mln).
Een 9-tal vorderingen dateert uit de jaren 2004 t/m 2007. Deze vorderingen
zijn voorlopig buiten invordering gesteld (€ 0,1 mln).
Artikel 39 Algemeen
Op dit artikel staan 14 vorderingen open, waarvan 13 ingesteld in 2010.
Het gaat voornamelijk om een 3-tal vorderingen die in het laatste kwartaal
2010 zijn ingesteld op de Werkmaatschappij op basis van Dienstverleningsafspraken (€ 0,7 mln). Voor alle vorderingen is de verwachting
dat zij begin 2011 zullen worden ontvangen.
Artikel 43 VUT-fonds
Dit betreft een vordering m.b.t. nog te ontvangen rente. Het bedrag is
begin januari 2011 ontvangen.
Ad. 10. Openstaande voorschotten
Ad. 10a. Tegenrekening openstaande voorschotten
De saldi van de per 31 december 2010 openstaande voorschotten en van
de in 2010 afgerekende voorschotten worden hieronder per jaar
gespecificeerd:
Stand openstaande voorschotten per 31 december 2010
(x € 1)

Stand per 01-01-2010

Verstrekt 2010

Afgerekend 2010

Stand per 31-12-2010
101 281 627
117 955 731
257 030 326
376 703 164
4 866 439 712
5 719 410 560

t/m 2006
2007
2008
2009
2010

176 686 067
223 515 564
467 013 396
4 768 711 009
0

4 870 801 859

75 404 440
105 559 833
209 983 070
4 392 007 845
4 362 147

Totaal

5 635 926 036

4 870 801 859

4 787 317 335

Stand openstaande voorschotten per 31 december 2010 per artikel
Artikel

Omschrijving

Stand per 31-12-2010

21
23
25
27
29
31
33
35
37
39

Nationaal crisis- en veiligheidsbeleid
Veiligheidsregio’s en Politie
Veiligheid en bestuur
Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst
IOOV
Bestuur en Democratie
Dienstverlenende en innovatieve overheid
Arbeidszaken overheid
Kwaliteit Rijksdienst
Algemeen
Derden

30 810 810
5 308 519 612
39 207 904
3 903 133
111 970
30 548 632
137 830 989
72 921 868
40 712 344
5 776 616
49 066 682

Totaal

5 719 410 560

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

108

Saldibalans

Artikel 21 Nationaal crisis- en veiligheidsbeleid
De openstaande voorschotten hebben voor circa € 6,2 mln betrekking op
implementatiekosten NEC, voor circa € 9,2 mln op zogenaamde exploitatiekosten van de onderzoeksraad, voor circa € 4,0 mln op voorschotten
aan Laser voor de uitvoering van de «Task Force» wateroverlast en voor
circa € 8,9 mln op voorschotten in het kader van de afwikkeling van de
brand in Volendam-Edam. Na ontvangst en beoordeling van de verantwoordingsinformatie zullen deze posten worden afgewikkeld.
Artikel 23 Veiligheidsregio’s en Politie
M.b.t. 2010 bestaan de openstaande voorschotten voor 69% uit algemene
bijdragen politieregio’s. De bijdragen worden vastgesteld na ontvangst en
beoordeling van de jaarrekeningen 2010. Deze worden naar verwachting
in het tweede kwartaal 2011 aangeleverd.
Daarnaast zijn er regelingen, waar de regio’s voorschotten voor krijgen.
Zo bestaat 15,5% uit diverse bijdragen aan politieregio’s, KLPD en PA
(PVOV, wijkagenten, programma intelligence, taskforce diversiteit,
vrijwilligers, stimuleringsregelingen enz.). Na ontvangst en beoordeling
van de verantwoordingsinformatie zullen deze posten worden
afgewikkeld.
Artikel 25 Veiligheid en Bestuur
Van de openstaande voorschotten heeft circa € 10,0 mln betrekking op de
Voorziening tot Samenwerking Politie Nederland (VtspN), circa € 7,0 mln
op Regionale Informatie en Expertise Centrum (Riec) en circa € 1,9 mln op
het project Icarius. Het restant betreft een overzicht van kleinere
openstaande bedragen verstrekt aan diverse instanties. Voor alle posten
geldt dat na ontvangst en beoordeling van de verantwoordingsinformatie
deze zullen worden afgewikkeld.
Artikel 31 Bestuur en Democratie
De voorschotten bestaan voor € 3,7 mln uit verstrekte subsidies aan
Instituut voor Publiek en Politiek en het Huis van Democratie (deze
instituten zijn in 2010 gefuseerd), € 0,8 mln aan BPR ten behoeve van
Jeugd NIK’s, € 12,7 mln aan de politieke partijen, € 6,8 mln aan St. ICTU
inzake de modernisering GBA, € 1,9 mln aan Congres – en studiecentrum
VNG, € 2,6 mln aan Oorlogsgravenstichting. Deze voorschotten zullen na
ontvangst en beoordeling van de verantwoordingen worden afgewikkeld.
Artikel 33 Innovatie- en informatiebeleid Openbare Sector
De voorschotten bestaan voornamelijk uit bijdragen verstrekt aan de
stichting ICTU (€ 87,6 mln) in het kader van grootschalige projecten als
Gemeenschappelijke machtigingsvoorzieningen, Contactcenter overheid
en Persoonlijke internetpagina. Daarnaast zijn er voor € 35,9 mln
voorschotten verstrekt aan Logius (voorheen GBO-overheid) in het kader
van projecten die de ICT-infrastructuur tussen Overheid, burgers en
bedrijven sneller, betrouwbaarder en gemakkelijker maken. De
voorschotten zullen worden vastgesteld na ontvangst en beoordeling van
de financiële verslagleggingen.
Artikel 35 Arbeidszaken Overheid
De openstaande voorschotten hebben onder andere betrekking op de aan
de Stichting Administratie Indonesische Pensioenen uitbetaalde pensioenregelingen aan gewezen overheidspersoneel en hun nagelaten betrekkingen uit de voormalige overzeese gebieden (€ 25,9 mln), ABP/Loyalis
uitbetaalde uitkeringen en pensioenen aan politie ambtsdragers in het
kader van de APPA-regeling (€ 6,2 mln) en het programma Veilige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

109

Saldibalans

Publieke Taak (€ 5,0 mln). De overige voorschotten betreffen een bedrag
van € 11,2 mln door ICTU uitgevoerde projecten zoals Internetspiegel en
kwaliteitshandvesten en nog (administratief) te verwerken vaststellingen
van diverse subsidies, zoals die aan de stichting CAOP (€ 6,7 mln),
Stichting VFO (€ 3,1 mln) en NCB (€ 1,6 mln). Na ontvangst en beoordeling van de verantwoordingsinformatie zullen deze posten worden
afgewikkeld.
Artikel 37 Kwaliteit Rijksdienst
De openstaande voorschotten hebben betrekking op de bevoorschotting
aan de Werkmaatschappij en ICTU voor de uitvoering van meerjarige
projecten. Het leeuwendeel hiervan is verstrekt voor projecten waarvan de
uitvoering in het kader van de besluitvorming Vernieuwing Rijksdienst is
vastgesteld. De betreffende projecten zijn «Digitale werkomgeving rijk»
(€ 23,2 mln), «E-inspecties» (€ 5,2 mln) en «Marij» (€ 2,2 mln). Daarnaast
zijn voorschotten verstrekt voor projecten die door de Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijk zijn aangedragen (projecten
«Kennislab» (€ 1,0 mln) en «OT2010» (€ 1,2 mln).
De overige voorschotten betreffen subsidies, met als grootste die voor het
A&O-fonds (€ 3,7 mln) en een voorschot van € 1,0 mln met betrekking tot
het kandidatenprogramma voor het Bureau Algemene Bestuursdienst, dat
wordt uitgevoerd door IMEC. Na ontvangst en beoordeling van de
verantwoordingsinformatie zullen deze posten worden afgewikkeld.
Artikel 39 Algemeen
De voorschotten bestaan grotendeels uit posten die bij de directie
Bestuursondersteuning en Kennis horen. Een aantal van deze
voorschotten ad € 0,6 mln zal bij de financiële ontvlechting naar het
Ministerie van Veiligheid en Justitie worden overgeheveld. Het Administratiekantoor is overgegaan naar de Werkmaatschappij (€ 0,4 mln).
Daarnaast heeft PRIO een DVA gesloten met het EC-AJ en een voorschot
verstrekt van € 0,4 mln. Afrekening van deze posten zal in 2011 plaatsvinden.
Derden
De voorschotten op derden bestaan voornamelijk uit de betalingen aan
Loyalis over de jaren 2006 t/m 2010 (€ 46,8 mln). Deze voorschotten zullen
worden afgerekend nadat er een goedkeurend accountantsrapport is
ontvangen.
Ad 11. Openstaande garantieverplichtingen
Ad 11a. Tegenrekening openstaande garantieverplichtingen
Het bedrag van € 1 406 403 000 garanties is als volgt opgebouwd:
Garanties 1 januari 2010
Verleende garanties in 2010

1 172 828 170
263 400 000

+

1 436 228 170
Vervallen garanties in 2010

29 825 170

Totaal openstaande garanties per 31 december 2010

–/–

1 406 403 000

De garanties betreffen:
Hypotheekgaranties. Bij beschikking van 23 augustus 1974, nr. AB74/
U1271, van de Minister van Binnenlandse Zaken, is de mogelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

110

Saldibalans

geschapen om onder bepaalde voorwaarden een hypotheek-garantie te
verlenen voor tijdige betaling van rente en aflossing op een hypothecaire
geldlening, die in verband met de aankoop van een woning is afgesloten.
Er zijn ultimo 2010 nog 10 garanties geldig. Het theoretische risico
bedraagt € 0,4 mln. Het maximale garantieplafond per 31 december 2010
bedraagt € 1,1 mln.
Garanties NICIS. Inzake de garanties EUKN (€ 0,4 mln) het volgende:
Deze garantie loopt t/m 2010. In 2011 zal NICIS dit zelf gaan doen en BZK
staat hier niet meer voor garant. In 2010 zullen de afzonderlijke lidstaten
behoudens wanbetaling hun bijdragen nog leveren of hebben dit reeds
gedaan.
Garanties politieregio’s. De politieregio’s, politieacademie (PA) en de
Voorziening tot Samenwerking Politie Nederland (VTS pn), kunnen in het
kader van het schatkistbankieren een rekening-courantkrediet en een
leenoverkomst aangaan met het ministerie van Financiën. Het rekeningcourantkrediet dient als overbrugging bij een tijdelijk tekort aan liquide
middelen. Een opgenomen lening mag alleen aangewend worden ter
financiering van investeringen in materiële vaste activa bestemd voor de
uitoefening van de politietaak. Voorafgaand aan het afsluiten van een
kredietovereenkomst tussen het ministerie van Financiën en de betreffende politieorganisatie, geeft het vakdepartement een garantie af voor
betaling van de vervallen termijnen van rente en aflossing indien de
politieorganisatie de uit de kredietovereenkomst overeengekomen
verplichtingen niet nakomt. Naast de leenfaciliteiten, waarvan de
politieorganisaties op vrijwillige basis gebruik van kunnen maken, zijn ze
verplicht hun creditsaldi aan te houden bij de schatkist. Ultimo 2010 zijn
voor rekening-courantkredieten en leningen garanties afgegeven van
€ 534,0 mln respectievelijk € 870,9 mln. Ten opzichte van ultimo 2009 een
stijging van € 233,9 mln. Volgens opgave van het ministerie van Financiën
staat ultimo 2010 een bedrag aan leningen open van in totaal € 492,2 mln.
Ad 12. Openstaande verplichtingen
Ad 12a. Tegenrekening openstaande verplichtingen
Het bedrag van € 4 839 935 934 aan openstaande verplichtingen is als
volgt opgebouwd:
Verplichtingen 1 januari 2010
Aangegane verplichtingen in 2010

5 010 826 873
6 129 381 533
11 140 208 406

Tot betaling gekomen in 2010
Negatieve bijstellingen verplichtingen uit eerdere begrotingsjaren

+

6 055 519 106
244 753 366

Totaal openstaande verplichtingen per 31 december 2010

6 300 272 472
4 839 935 934

–/–

Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen
In 2009 is een nieuw aangepaste leenovereenkomst afgesloten tussen de
Staat en het VUT-fonds. Kern daarvan is dat de lening maximaal € 1,8
miljard bedraagt. Het VUT-fonds kan op ieder gewenst moment een
beroep doen op uitbetaling van een tranche en is bevoegd een tranche
geheel of gedeeltelijk vervroegd af te lossen. Van de lening is totaal € 0,5
miljard opgenomen, waardoor er nog een bedrag van € 1,3 miljard
resteert voor opname door het fonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

111

Saldibalans

Het leenplafond bedraagt per onderstaande data:
• Datum inwerkingtreding: € 1 800 000 000
• 2 januari 2014: € 1 700 000 000
• 2 januari 2015: € 900 000 000
• 4 januari 2016: nihil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

112

C3. TOPINKOMENS
Op grond van artikel 6 van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (Stb. 2006, 95) is een overzicht opgenomen
van de medewerkers die in het verslagjaar meer verdiend hebben dan het gemiddelde belastbare loon van de ministers. Dit gemiddelde belastbare
jaarloon is voor 2010 vastgesteld op € 193 000 (was in 2009 € 188 000). Voor dit departement heeft de publicatieplicht betrekking op de navolgende
functionarissen.
Functie

Belastbaar
jaarloon
2009

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2009

Totaal 2009

Belastbaar
jaarloon
2010

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2010

Ontslagvergoeding
2010

Totaal 2010

BZK

SG DEF

151 642

35 791

187 433

156 024

37 064

0

193 088

BZK

Buitengewoon
Adviseur van
BZK
IG SZW

150 006

41 582

191 588

161 089

40 270

0

201 359

142 056

34 801

176 857

160 437

34 929

0

195 366

BZK

Hoofd AIVD
van BZK

160 785

38 877

199 662

164 853

40 185

0

205 038

BZK

SG BZK

169 471

39 905

209 376

177 882

40 595

0

218 477

BZK

SG VenJ

153 021

36 386

189 407

158 196

37 665

0

195 861

BZK

SG FIN

159 328

38 682

198 010

161 657

42 274

0

203 931

BZK

Motivering

40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
38-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen

Opmerkingen

To p i n k o m e n s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

Organisatie

113

Organisatie

Functie

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2009

Totaal 2009

Belastbaar
jaarloon
2010

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2010

Ontslagvergoeding
2010

Totaal 2010

BZK

DG Dienst
Uitvoering
Onderwijs van
OCW

161 460

35 863

197 323

157 313

37 092

0

194 405

BZK

Deltacommissaris

168 982

44 450

213 432

173 421

45 599

0

219 020

BZK

SG SZW

149 094

49 038

198 132

150 789

49 512

0

200 301

BZK

SG VWS

167 491

42 449

209 940

174 063

39 805

0

213 868

BZK

SG IenM

138 180

32 993

171 173

155 366

38 231

0

193 597

BZK

IG Voedsel en
Waren
Autoriteit van
EL&I

47 208

10 215

57 423

157 892

39 283

0

197 175

BZK

Directeur ABD
TOP Consultants van BZK

152 469

65 840

218 309

141 028

71 298

0

212 326

Motivering

38-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
38-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
38-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
39-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
38-urige
werkweek
(ingaande
1/12/2009)
en variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek
(ingaande
1/1/2010;
daarvoor
38-urige
werkweek)
en variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen

Opmerkingen

To p i n k o m e n s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

Belastbaar
jaarloon
2009

In dienst per
1-9-2009

114

Organisatie

Functie

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2009

Totaal 2009

Belastbaar
jaarloon
2010

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
betaalbaar
op termijn
2010

Ontslagvergoeding
2010

Totaal 2010

BZK

Buitengewoon
Adviseur van
BZK

154 481

36 064

190 545

156 389

37 339

0

193 728

BZK

DG ABD van
BZK

151 998

36 259

188 257

157 312

37 537

0

194 849

BZK

Buitengewoon
Adviseur van
BZK

151 951

41 211

193 162

157 918

38 015

0

195 933

BZK

Korpschef

165 999

41 837

207 836

173 133

44 495

0

217 628

Motivering

40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
40-urige
werkweek en
variabele
inkomensbestanddelen
Werkweek
van ca 39,6
uur en
vergoedingen.
Arbeidsvoorwaarden zijn
afgestemd
met het
toenmalige
bevoegd
gezag
(minister
BZK).

Opmerkingen

To p i n k o m e n s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

Belastbaar
jaarloon
2009

115

To p i n k o m e n s

Het gemiddelde belastbare jaarloon van ministers in de zin van de Wet
openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens, is
voor 2010 vastgesteld op € 193 000 (gebaseerd op een arbeidsduur van 36
uur). In 2010 waren er 17 leden van de topmanagementgroep waarvan het
belastbare inkomen boven deze norm kwam. Voor 16 TMG-leden geldt dat
zij vooral boven de WOPT-norm uitkomen vanwege een langere
arbeidsduur dan 36 uur. Meer informatie over de beloning van rijksambtenaren en van de topmanagementgroep in het bijzonder is te vinden in het
Sociaal Jaarverslag Rijk 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

116

Baten-lastendiensten

C4. BATEN-LASTENDIENSTEN
BATEN-LASTENDIENST KORPS LANDELIJKE POLITIEDIENSTEN
(KLPD)
Algemeen
De bereikte resultaten en effecten worden opgenomen in het Jaarverslag
Nederlandse Politie.
Het afgelopen jaar volgden de ontwikkelingen voor de Nederlandse
politie, evenals voor het Korps landelijke politiediensten (KLPD), zich in
hoog tempo op. Met het aantreden van het nieuwe kabinet is besloten dat
er een nieuw politiebestel, onder de verantwoordelijkheid van de minister
van Veiligheid en Justitie, komt. Hierin gaan de huidige 25 regiokorpsen,
de voorziening tot samenwerking politie Nederland (vtsPN), alle bovenregionale voorzieningen en het KLPD op. Het wetsvoorstel tot invoering van
deze nationale politie beschrijft dat dit nieuwe bestel zal bestaan uit tien
regionale eenheden en één of meer landelijke operationele eenheden. De
ondersteunende bedrijfsvoeringstaken worden, wanneer dat doelmatigheidswinst oplevert, geconcentreerd in één dienstonderdeel.
Naast de ontwikkeling naar een nationale politie zag het KLPD zich bij de
start van 2010 geconfronteerd met forse bezuinigingen. In de loop van het
jaar werd duidelijk dat de besteedbare middelen van het korps nog verder
terug zouden lopen, enerzijds veroorzaakt door afnemende bijdragen en
anderzijds door stijgende kosten voor o.a. het opvangen van de politie
CAO, de premieverhoging van het ABP en het Landelijk Functiehuis
Nederlandse Politie (LFNP).
Ondanks de geschetste bestuurlijke en financiële ontwikkelingen hebben
in 2010 ook operationele en beheersmatige ontwikkelingen binnen het
KLPD niet stilgestaan. Centraal hierin staat de korpsvisie Wat ons bindt.
Met deze visie wordt door de diensten van het KLPD op vijf operationele
thema’s samengewerkt.
Bedrijfsvoering
In 2010 is gestart met de reorganisatie van de bedrijfsvoeringdiensten om
te komen tot een centrale bedrijfsvoering die in lijn is met de landelijke
ontwikkelingen op shared services. De reorganisatie wordt uitgevoerd
conform het nieuwe Landelijk Sociaal Statuut Nederlandse Politie (LSS
NP). In 2011 zal de reorganisatie bedrijfsvoering worden afgerond.
Hiermee is een voorschot genomen op de landelijke doelstelling bij de
vorming van de nationale politie om de niet-operationele sterkte met 25%
te reduceren.
Voor het KLPD is een plafond vastgesteld voor de inhuur van externe
inhuur. Voor het jaar 2010 kan worden gesteld dat het korps onder het
vastgestelde plafond is gebleven.
De totale bezetting per 31 december 2010 is 4 933 fte’s (exclusief
aspiranten). Dit betreft 3 036 fte executief en 1 897 fte administratief
technisch personeel. Hiernaast waren er per deze datum 286 fte’s
aspiranten in opleiding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

117

Baten-lastendiensten

Vermogensontwikkeling
Tabel weerstandsvermogen
Baten-lastendienst KLPD

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang (%)
Aandeel materiële vaste activa gefinancierd met
leningen (%)
Verloop voorzieningen (bedragen x € 1 000)

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

48%

54%

50%

55%

54%

39%
10 468

18%
4 762

45%
4 568

58%
6 659

59%
16 513

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang: [exploitatiereserve + onverdeelde resultaat/5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de
laatste 3 jaar] * 100. Percentage materiële vaste activa gefinancierd met leningen: [Leningen bij het MVF/boekwaarde MVA] * 100

Langlopende schulden:
Voor de kapitaalintensieve investeringen wordt gebruik gemaakt van de
leenfaciliteit bij het ministerie van Financiën. Leningen worden gedurende
de looptijd afgelost. Gedurende 2010 is een lening afgeroepen voor de
vervanging van de tapfaciliteit.
Voorzieningen:
Gedurende het jaar is een bedrag van € 11,0 mln. gedoteerd en € 1,2 mln.
onttrokken aan de voorzieningen. Het verloop van de voorzieningen is in
onderstaande tabel weergegeven:
Tabel voorzieningen

Reorganisatie DNR
Toelage W&B DNR
Schade algemeen
Wet Politiegegevens (WPG)
Reorganisatie KLPD
Ambtsjubilea
Totaal voorzieningen

saldo per
31-12-2009

dotaties

onttrek- kingen

overige
mutaties

saldo per
31-12-2010

886
600
–
883
4 290
–
6 659

–
600
522
–
4 399
5 487
11 008

– 142
–
–
– 428
–
–
– 570

– 540
–
–
– 44
–
–
– 584

204
1 200
522
411
8 689
5 487
16 513

Liquiditeit
Het vermogen om aan de kortlopende schulden te voldoen is in onderstaande tabel weergegeven.
Tabel Liquiditeit
Baten-lastendienst KLPD

Quick ratio 1
1

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

0,76

0,32

0,56

0,56

0,61

«Quick ratio»: debiteuren + nog te ontvangen + liquide middelen/crediteuren + nog te betalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

118

Baten-lastendiensten

Exploitatie
Baten-lastendienst KLPD
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2010
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2009

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval uit voorzieningen
Bijzondere baten
Exploitatiebijdrage

535 287
25 200
12 527
–
–
–
–

574 097
17 426
14 954
–
–
3 997
–

38 810
– 7 774
2 427
–
–
3 997
0

564 352
24 729
13 873
84
–
6 055

Totaal baten

573 014

610 474

37 460

609 093

362 229
163 706
5 584

389 865
159 123
4 841

27 636
– 4 583
– 743

396 108
165 209
3 464

41 495

42 442

947

36 253

–
–
573 014

11 008
2 244
609 523

11 008
2 244
36 509

3 431
2 483
606 948

0

951

951

2 145

Omschrijving

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

Toelichting:
De baten en lasten laten afwijkingen zien tussen de realisatie en de
oorspronkelijk vastgestelde begroting. Bij het opstellen van deze
begroting is uitgegaan van de voorziene ontwikkelingen waarvan de
financiële effecten waren vast te stellen. De afwijking tussen realisatie en
begroting wordt voornamelijk veroorzaakt door voorziene ontwikkelingen
welke niet financieel waren in te schatten en onvoorziene ontwikkelingen.
Baten
De opbrengsten van het moederdepartement bestaan uit algemene en
bijzondere bijdragen. De afwijking van de realisatie voor het jaar 2010 in
de algemene bijdrage ten opzichte van de begroting wordt voornamelijk
veroorzaakt door toevoeging van de bijdrage voor het Havank-systeem
(€ 3,1 mln.), loon- en prijsbijstelling 2010 (€ 2,0 mln.) en de brutering
C2000 (€ 4,1 mln.).
Voor wat betreft de bijzondere bijdragen van het moederdepartement
geldt dat ten opzichte van de begroting een stijging heeft plaatsgevonden
door taken en projecten welke niet waren meegenomen in de begroting.
Voorbeelden hiervan zijn de beheerkosten 112, impuls aspiranten en de
projecten van de dienst IPOL. Deze afwijkingen dienen te worden
beoordeeld in relatie tot de ontwikkelingen in de diverse kostencategorieën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

119

Baten-lastendiensten

Voor wat betreft de mutatie voor de post opbrengst overige departementen geldt dat deze wordt veroorzaakt door een aantal bijdragen zoals
brutering C2000, NR-THTC en RAC-centrale. Deze posten zijn in de
begroting onder deze post opgenomen. In de realisatie zijn deze posten
verwerkt in de algemene c.q. bijzondere bijdrage van het moederdepartement.
De overschrijding van € 2,4 mln. op de overige opbrengsten wordt
veroorzaakt door een hogere doorbelasting van dienstverlening van de
tapfaciliteit.
Het totaal van de bijzondere baten bestaat onder andere voor een bedrag
van € 2 mln. uit het resultaat op verkoop van activa en € 0,7 mln.
teruggaaf van in de periode 2007 tot en met 2009 te veel betaalde
werkgeverspremie. Dit betreft incidentele meevallers die niet zijn toe te
rekenen aan de normale bedrijfsvoering van het korps. Derhalve zijn deze
aangemerkt als bijzonder baten.
Lasten
De overschrijding op de personele kosten wordt voornamelijk veroorzaakt
door een overschrijding op de post salarissen en sociale lasten. De
ontwikkelingen ten opzichte van de begroting voor deze post zijn:
• In de begroting is de CAO salarisverhoging van 3,25% niet meegenomen, omdat bij het opstellen van de begroting er nog geen duidelijkheid bestond over de wijze van financiering hiervan. Het effect is € 9,5
mln. Daarnaast heeft de verhoging van de pensioenpremies van het
ABP een kostenstijgend effect van € 0,8 mln.;
• In de begroting is in beperkte mate rekening gehouden met de sociale
lasten over de toelagen. Het effect hiervan is € 3,9 mln.;
• De invoering van het Landelijk Functiehuis Nederlandse Politie, welke
in 2011 met terugwerkende kracht per 1 januari 2010 wordt ingevoerd,
heeft een verhogend effect van € 2,1 mln.. Het uniformeren van de
salarisschalen per 1 maart 2010 betekende voor het KLPD een stijging
van de salarislasten met € 0,6 mln.;
• De invoering van de verschuivingstoelage en de uitkering werving &
behoud heeft geleid tot een overschrijding van deze post met € 1,9
mln.
• In de begroting is een aantal nieuwe taken niet meegenomen zoals het
FINEC-team, Team Internationale Misdrijven en forensisch assistenten
(Havank). Deze uitbreidingen betekenen een toename van de salarislast van € 1,7 mln.
Onderdeel van de personele kosten is de post inhuur van externe
deskundigen. Een groot aantal extern gefinancierde projecten zorgen voor
een overschrijding van € 6,7 mln. van deze post ten opzichte van de
begroting. Dit zijn de projecten zoals, ABVM, ANPR, FIU/InMotion, Havank
en internationale projecten bij de dienst IPOL.
Voor wat betreft de materiële component geldt dat de onderschrijding ten
opzichte van de begroting onder andere wordt veroorzaakt door een
lagere doorbelasting door de vtsPN. Hiervoor geldt dat dit wordt
veroorzaakt door lagere projectkosten in 2010 en de eindafrekening 2009
was lager dan verwacht. Een andere belangrijke oorzaak zijn de lagere
kosten van vliegend materieel doordat in 2010 minder uren zijn gevlogen
dan vooraf gepland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

120

Baten-lastendiensten

De hogere afschrijvingslasten ten opzichte van de begroting worden
onder andere verklaard door het afboeken van activa als gevolg van de
brand in het pand aan de Faunalaan te Driebergen. Daarnaast heeft extra
afschrijving plaatsgevonden op de activacategorie verbindingen &
automatisering die samenhangt met de voorgenomen herijking van de
infrastructuur. Alsmede heeft afboeking van de post geweldsmiddelen &
uitrusting plaatsgevonden in verband met de vervanging van het nieuwe
dienstwapen voor de Nederlandse Politie.
Naast de hiervoor genoemde ontwikkelingen is in 2011 een bedrag van
€ 11,0 mln. gedoteerd aan de voorzieningen. Hiermee was in de begroting
geen rekening gehouden. In de bijzondere lasten is het resultaat op de
afstoot van de oude helikopters voor een bedrag van € 1,0 mln.
opgenomen.
Voor de regionale politiekorpsen zijn de afschrijvingstermijnen vastgelegd
in de Regeling Harmonisatie Politie (HAP). Deze afschrijvingstermijnen
wijken op onderdelen af van de afschrijvingstermijnen geldend voor een
agentschap. Om vergelijkbaar te zijn met de regionale politiekorpsen
worden de HAP afschrijvingstermijnen gehanteerd. De afschrijvingstermijnen van de twee regelingen zijn hieronder weergegeven.
Tabel afschrijvingstermijnen
Categorie

instructiemiddelen
huisvesting
voertuigen
vliegtuigen
vaartuigen
verbindingsmiddelen
automatisering
wapens en uitrusting
operationele middelen

Levensduur
in jaren

Regeling
B&L

HAP

10
8, 20
4, 5, 10
10
7, 10
4, 5, 10
3, 5
5, 10
5, 10

–
5, 10
4, 5
–
–
3, 5
3, 5
–
–

–
10, 15
3, 5, 10
–
4, 10, 20
5, 7, 10
3, 5, 10
–
–

Onderstaand is een overzicht opgenomen van de bezittingen, de schulden
en het eigen vermogen van het Korps Landelijke Politiediensten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

121

Baten-lastendiensten

Baten-lastendienst KLPD
Balans per 31 december 2010
(Bedragen x € 1 000)
Balans 2010

Balans 2009

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

0
189 804
0
20 408
169 396
0
12 290
0
57 911
260 005

0
204 240
0
22 223
182 017
0
13 944
0
67 007
285 191

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– verplichte reserve
– onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
TOR-langlopend deel
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

16 879
15 928
0
951
112 025
0
16 513
114 588
0
260 005

15 928
13 783
0
2 145
118 339
70
6 659
144 195
0
285 191

Toelichting:
Belangrijkste mutaties voor wat betreft de post voorzieningen in 2010 zijn
een dotatie aan de reorganisatievoorziening voor een bedrag van € 4,4
mln. en het vormen van een voorziening ambtsjubilea voor een bedrag
van € 5,5 mln.
Voor wat betreft de eerstgenoemde voorziening geldt dat ophoging heeft
plaatsgevonden op basis van de uitkomsten van de boventalligheid (en de
hiermee samenhangende afbouw) in combinatie met de noodzakelijke
flankerende maatregelen. Voor wat betreft de voorziening ambtsjubilea
geldt dat deze is gevormd ter dekking van de kosten van jubilea waarop
medewerkers recht hebben bij een dienstverband van 12½, 25 en 40 jaar.
Het resultaat 2010 van ca € 1,0 mln. positief wordt na vaststelling van de
jaarrekening toegevoegd aan het eigen vermogen. Over de aanwending
van het eigen vermogen wordt expliciet en separaat besloten door de
eigenaar van het agentschap. Het eigen vermogen dient als buffer voor
incidentele onvoorziene tegenslagen.
Investeringen
Het onderstaande kasstroomoverzicht geeft de feitelijke geldstromen weer
in 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

122

Baten-lastendiensten

Baten-lastendienst KLPD
Kasstroomoverzicht per 31 december 2010
(Bedragen x € 1 000)

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting
(3)=(2)–(1)

34 918
42 105
– 39 000
2 000
– 37 000
0
0
– 13 097
4 000
– 9 097

73 286
21 057
– 29 770
1 320
– 28 450
0
0
– 12 814
6 500
– 6 314

38 368
– 21 048
9 230
– 680
8 550
0
0
283
2 500
2 783

30 926

59 579

28 653

Rekening-courant RHB 1 januari 2010 + stand depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2010 + stand depositorekeningen (=1+2+3+4) (*noot: maximale roodstand 0,5 miljoen
€)

De afname van de RHB met € 13,7 mln. komt voornamelijk door de
afname van de kortlopende schulden met € 28,9 mln. en de toename van
de voorzieningen met € 9,6 mln.
Voor wat betreft de afname van de investeringen geldt dat deze wordt
veroorzaakt door een partiële investeringsstop. De hogere afroep voor wat
betreft de leenfaciliteit hangt direct samen met de vervanging van de
tapfaciliteit.
Doelmatigheid
Overzicht doelmatigheidsindicatoren c.q. kengetallen per 31 december
2010
Tabel doelmatigheidsindicatoren/Kengetallen
Omschrijving Generiek Deel

2010

2011

2012

2013

2014

2015

FTE-totaal (exclusief externe inhuur)
Saldo van baten en lasten (%)

4 933
–

4 910
–

4 867
–

4 867
–

4 867
–

4 867
–

Kwaliteitsindicator:
1. Ontwikkelingsgericht Personeelsbeleid (OPB)
2. Ziekteverzuim
3. Inhuur externen

83,2%
6,5%
3,7%

90,0%
5,5%
6,0%

90,0%
5,5%
6,0%

90,0%
5,5%
6,0%

90,0%
5,5%
6,0%

90,0%
5,5%
6,0%

Prioriteiten KLPD
Centraal staat de korpsvisie Wat ons bindt. Met deze visie wordt door de
diensten van het KLPD op vijf operationele thema’s samengewerkt:
• Nationaal en internationaal knooppunt voor informatie en intelligence;
• Bestrijding van de zware en georganiseerde criminaliteit en terrorisme;
• Toezicht en opsporing op de diverse verkeersstromen;
• Operationele ondersteuning;
• Bewaken en beveiligen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

123

Baten-lastendiensten

1. Nationaal en internationaal knooppunt voor informatie en
intelligence;
Doelstelling: Het KLPD verbetert de informatiehuishouding en de
intelligence op nationaal en internationaal gebied.
Op het gebied van informatie en intelligence heeft het KLPD het afgelopen
jaar een aantal nationale briefings gehouden in de Raad van Korpschefs
(RKC).
2. Bestrijding van de zware en georganiseerde criminaliteit en
terrorisme;
Doelstelling: Het KLPD versterkt de criminaliteitsaanpak kwalitatief.
Voor de bestrijding van de zware en georganiseerde criminaliteit is in
september 2010 gestart met het FinEC programma Niet Goed Geld Terug,
waarbij het KLPD zich richt op het ontnemen van financiële winsten, geld
en goederen, van criminelen.
3. Toezicht en opsporing op de diverse verkeersstromen;
Doelstelling: Het KLPD verbetert de informatiepositie en de samenwerking
met ketenpartners en andere korpsen op het gebied van informatieuitwisseling.
Op het gebied van vervoersstromen heeft in 2010 drie keer de actie
Waakzaam plaatsgevonden. Waakzaam is een vernieuwend concept
waarbij met kennis en informatie van medewerkers uit diverse diensten –
voor en achter de schermen – informatiegericht opsporing plaatsvindt op
de verkeersstromen, specifiek gericht op drugs, witwassen en mensenhandel.
4. Operationele ondersteuning;
Doelstelling: Het KLPD versterkt z’n partners in de veiligheidsvoorzieningen met informatie, tactische en technische expertise, mensen en
middelen.
Binnen de Dienst Operationele Samenwerking (DOS) is in 2010 één loket
opgericht, een zgn. operationeel knooppunt, waar regiokorpsen en
partners een ondersteuningsvraag kunnen indienen, zodat in overleg altijd
ondersteuning geboden kan worden.
5. Bewaken en beveiligen;
Doelstelling: Binnen het Stelsel Bewaken en Beveiligen voorkomt en
bestrijdt het KLPD terroristische dreiging of aanslagen op personen,
objecten en diensten.
Op het thema bewaken en beveiligen levert de Dienst Koninklijke en
Diplomatieke Beveiliging (DKDB) een bijdrage door alle beveiligingsopdrachten van de NCTb uit te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

124

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST BASISADMINISTRATIE PERSOONSGEGEVENS EN REISDOCUMENTEN (BPR)
Algemeen
Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten (BPR) beheert
de stelsels van de identiteitsgegevens van burgers in Nederland. De
missie van BPR is het zorgen voor een betrouwbare registratie en levering
van persoonsgegevens en reisdocumenten.
BPR streeft naar een hoog kwaliteitsniveau. Dat wil zeggen dat BPR
betrouwbaar, professioneel en relatiegericht werkt.
De kosten voor het beheren van de GBA rekent BPR door aan de
gebruikers in de vorm van een kostendekkend tarief. Vanaf 2008 is het
grootste deel van de overheid overgestapt op budgetfinanciering.
Budgetfinanciering is een systeem waarmee de rijksoverheid de kosten
betaalt voor het gebruik van de GBA voor verschillende overheidsinstellingen. Deze aangesloten overheidsinstellingen ontvangen daarom geen
factuur meer. Voor de overige overheidsinstellingen en afnemers gebruikt
BPR het systeem van tarieffinanciering. Het beheer van de beheervoorziening BSN wordt uitgevoerd in opdracht van het ministerie van BZK. De
kosten komen daarmee voor rekening van de begroting van BZK. De
kosten voor het beheren van de reisdocumentenketen en de kosten van de
productie en distributie van de reisdocumenten worden gedekt uit het
tarief (rijksleges) dat BPR in rekening brengt bij de uitgevende instanties.
Bedrijfsvoering
In 2010 zijn de tolerantiegrenzen voor de rechtmatigheid niet
overschreden. Er is sprake van een betrouwbare weergave van de cijfers.
De exploitatie van de GBA is in 2010 gebaseerd op 150 mln. berichten. In
de begroting 2010 is uitgegaan van 130 mln. berichten. Dit aantal is bij de
bepaling van de exploitatiekosten verhoogd tot 150 mln. berichten.
Hiervan zijn 60 mln. berichten tariefgefinancierd en 90 mln. budgetgefinancierd. De realisatie van de tariefgefinancierde berichten lopen bijna
evenredig met de norm. De realisatie van het budgetgefinancierde
berichten in 2010 is ruim 110,4 mln. Volgens de norm zou 90 mln.
bevragingen plaatsvinden. Wat betekent dat de budgetgefinancierde
afnemers ruim 20,4 mln. berichten meer hebben bevraagd. Deze hogere
bevragingen hebben geen invloed op de opbrengsten, omdat met de
opdrachtgever (BZK) een vaste bijdrage is afgesproken.
GBA Berichten verkeer
Soort

2010

Realisatie

Verschil

Tarieffinanciering
Budgetfinanciering

60
90

60,6
110,4

0,6
20,4

Totaal

150

171,0

21,0

In 2010 is de begroting gebaseerd op 1,8 mln. paspoorten en 1,2 mln.
Nederlandse identiteitskaarten (NIK’s) die geleverd worden aan de
uitgevende instanties. In 2010 zijn er ruim 1,8 mln. paspoorten, 1,7 mln.
identiteitskaarten waarvan 0,5 mln. jeugd NIK verstrekt. Overigens is de
regeling voor de gratis NIK per 1 januari 2010 vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

125

Baten-lastendiensten

Reisdocumenten
Soort

2010

Realisatie

Verschil

PN
NIK
JNIK

1,80
1,00
0,20

1,80
1,30
0,50

0,00
0,30
0,30

Totaal

3,00

3,60

0,60

Reisdocumenten
De kostprijs van de documenten is gelijk aan de leges die BPR in rekening
brengt bij de uitgevende instanties, zoals de gemeenten en de buitenlandse posten. De gepresenteerde kostprijs is exclusief de gemeentelijke
leges en eventuele spoedtoeslagen. De kostprijs van het paspoort is in
2010 2,5% hoger dan in 2009. Voor de NIK is de kostprijs met circa 2,3%
gestegen. De kostprijs is conform het vastgestelde indexcijfer van de
producent voor productie en distributie gestegen. Het aantal uitgegeven
reisdocumenten ligt jaarlijks op circa 3 mln. stuks.
GBA
Het basistarief voor de GBA is in 2010 met 4 cent gedaald ten opzichte van
2009. De oorzaak van deze daling is een succesvolle aanbesteding voor
een nieuw contract voor de GBA berichtendienst, waarin vaste prijs
afspraken zijn gemaakt. Voorheen waren de kosten variabel. Gezien het
feit dat het GBA berichtenverkeer elk jaar toeneemt, is dit een behoorlijke
kostenbesparing voor BPR.
Met ingang van 2007 was het tarief verhoogd voor de aflossing van de
lening voor de modernisering van de GBA. Deze lening is in 2009 afgelost.
Door de modernisering GBA ontstaat de mogelijkheid om de persoonsgegevens 24 uur per dag online beschikbaar te stellen voor de gebruikers.
Het aantal raadplegingen van de GBA dat online wordt afgehandeld,
neemt toe.
Vermogensontwikkeling
Tabel weerstandsvermogen
Baten-lastendienst BPR

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang (%)
Aandeel materiele vaste activa gefinancierd met
leningen (%)
Verloop voorzieningen (bedragen x € 1 000)

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

85

100

100

99

100

82
–

96
–

79
–

25
–

132
–

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang: [exploitatiereserve + onverdeelde resultaat/5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de
laatste 3 jaar] * 100.
Percentage materiële vaste activa gefinancierd met leningen: [Leningen bij het MVF/boekwaarde MVA] * 100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

126

Baten-lastendiensten

Liquiditeit
Tabel Liquiditeit
Baten-lastendienst BPR

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

1,39

1,07

1,04

1,02

1,09

Quick ratio 1
1

«Quick ratio»: debiteuren + nog te ontvangen + liquide middelen/crediteuren + nog te betalen

Exploitatie
Baten-lastendienst BPR
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2010
Bedragen x € 1 000
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie t/m
december

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2009

Baten
Opbrengst moeder departement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rente baten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

23 811
0
75 023
100
0
0
98 934

30 234
0
77 934
79
0
0
108 247

6 423
0
2 911
– 21
0
0
9 313

25 210
0
81 546
356
0
0
107 112

Lasten
Apparaatskosten
* personele kosten
* materiële kosten
Rente lasten
Afschrijvingskosten
* inventaris en installaties
* RAAS
* ORRA
* modernisering GBA
Overige lasten
* dotaties voorzieningen
* bijzondere lasten

92 623
7 511
85 112
343
5 968
400
2 111
0
3 457
0
0
0

93 847
7 329
86 518
94
4 422
186
2 111
0
2 125
0
0
0

1 224
– 182
1 406
– 249
– 1 546
– 214
0
0
– 1 332
0
0
0

92 027
8 080
83 947
295
4 527
291
2 111
0
2 125
94
0
94

98 934

98 363
9 884

– 571
9 884

96 943
10 169

Omschrijving

Totaal lasten
voorlopige exploitatie resultaat
waarvan te restitueren aan GBA
gebruikers
waarvan te restitueren aan
opdrachtgever Reisdoc.
saldo van baten en lasten

5 408

6 842

4 476
0

3 327
0

Toelichting:
• Opbrengst moeder departement
De opbrengst van het moederdepartement is hoger dan de begroting.
a. Dit komt doordat er meer opbrengsten zijn gegenereerd bij de
opbrengst jeugd NIK dan was begroot.
b. In de rijksbegroting is € 3,9 mln. opgenomen als opbrengst
beheersvoorziening BSN, terwijl de begroting door BZK is
goedgekeurd voor € 3,2 mln.
c. De opbrengst budgetfinanciering GBA (vaste vergoeding) loopt
evenredig met de oorspronkelijke vastgestelde begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

127

Baten-lastendiensten

•

•

Afschrijving modernisering GBA
De afschrijvingskosten voor immateriële activa zijn lager dan begroot
omdat in 2010 niet geïnvesteerd is in MGBA.
Resultaat
Over het jaar 2010 is een positief exploitatieresultaat behaald van ruim
€ 5,4 mln. bij het beheer van de GBA. Conform regelgeving wordt dit
bedrag verrekend met de gebruikers van de GBA.
De oorzaak van het positieve exploitatieresultaat is het gestegen
volume van het berichtenverkeer (ca. 9%). Dit leidt tot een positief
resultaat van ruim € 0,7 mln. De rest van dit positieve resultaat is tot
stand gekomen doordat de werkelijke kosten in 2010 lager zijn dan
begroot, door vertraging in de besluitvorming en capaciteitsgebrek en
besparing op de berichtendienst.

Bij het beheer van de reisdocumenten is een positief exploitatieresultaat
van ruim € 4,5 mln. Conform regelgeving wordt dit bedrag verrekend met
de opdrachtgever van de reisdocumenten. In dit exploitatieresultaat zit
een bedrag van € 1,1 mln. dat door de opslag per reisdocument als
dekking voor de nog te betalen (2011) rente en aflossing van de lening
voor de RAAS geoormerkt moet worden. Het positieve exploitatieresultaat
komt door hogere opbrengsten uit de spoedleges (€ 1 mln.) en het hoger
aantal uitgegeven documenten dan begroot (€ 13,1 mln.). Verder zijn de
productiekosten (€ 8,5 mln.) hoger dan begroot was door een hogere
uitgifte.
Bij de overige producten en programma’s zijn de baten gelijk aan de
lasten. Met de opdrachtgever is afgesproken dat de werkelijk gemaakte
kosten worden vergoed. De baten bestaan uit de vergoeding voor de
gemaakte kosten en zijn dus per definitie gelijk aan de lasten.
Baten-lastendienst BPR
Balans per 31 december 2010
(Bedragen x € 1 000)
Balans 2010

Balans 2009

Activa
Immateriële activa
Materiele activa
* grond en gebouwen
* installaties en inventarissen
* overige materiele vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

0
1 309
0
253
1 056
0
4 766
190
42 918
49 183

0
5 578
0
286
5 292
0
6 479
166
59 098
71 321

Passiva
Eigen Vermogen
* exploitatiereserve
* onverdeeld resultaat
Langlopende Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen

5 162
5 162
0
0
0
5 312
38 709

5 162
5 162
0
1 389
0
12 743
52 027

Totaal passiva

49 183

71 321

Toelichting
Eigen vermogen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

128

Baten-lastendiensten

Het eigen vermogen in relatie tot het plafond van 5% van de gemiddelde
omzet in de afgelopen drie jaar is € 5,1 mln. Dit bedrag is gelijk aan het
maximale eigen vermogen dat geldt voor een baten-lastendienst. In de
nieuwe financieringsafspraken over de mGBA is € 2,9 mln. als dekking
gereserveerd. Er resteert dan nog een eigen vermogen van € 2,3 mln. Er
wordt geen exploitatiereserve gevormd.
Investeringen
Baten-lastendienst BPR
Kasstroomoverzicht per 31 december 2010
(Bedragen x € 1 000)

Omschrijving

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en vastgestelde
begroting

1.

Rekening-courant RHC 1 januari 2010

39 121

59 097

19 976

2.

Totaal operationele kasstroom

5 968

6 286

318

3.

Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom

– 400
0
– 400

– 154
0
– 154

246
0
246

4.

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom

– 8 100
0
– 4 643
0
– 12 743

– 20 188
0
– 2 123
0
– 22 311

– 12 088
0
2 520
0
– 9 568

31 947

42 918

10 972

5.

Rekening-courant RHC 31 december 2010
(=1+2+3+4) (maximale roodstand € 0,5 mln)

Toelichting
Eenmalige uitkering aan moederdepartement.
De stand van de liquide middelen per 31 december 2010 is lager dan aan
het begin van het jaar 2010. Dit komt door het uitbetalen van het resultaat
aan de opdrachtgevers.
Doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving Generiek Deel

2006

2007

2008

2009

2010

Kostprijzen per product:
* GBA ( in centen)
* Reisdocumenten: Paspoort (in euro’s)
Identiteitskaart (in euro’s)

14
21,83
16,37

18
21,42
16,64

18
21,92
17,01

17
22,40
17,37

13
22,95
17,80

Omzet per productgroep:
* GBA
* Reisdocumenten

16 370
49 829

25 914
77 769

24 485
70 638

26 291
79 993

20 404
84 841

FTE totaal ( excl. externe inhuur)

97

96

98

87

81

Saldo van baten en lasten (%)

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

129

Baten-lastendiensten

Systeem

Omschrijving

Norm

Resultaat
2010

GBA netwerk
GBA-V

Beschikbaarheid
Beschikbaarheid
Responstijd
Storingen
Incidenten
Beschikbaarheid
Beschikbaarheid
Beschikbaarheid
Beschikbaarheid

99,9%
99,0%
< 3 seconden
< 1 per maand
< 2 per jaar
99,9%
99,3%
99,7%
99,8%

99,95%
99,99%
< 1 seconde
0
0
99,95%
99,80%
99,70%
99,94%

NGR

Basisregister
Verificatieregister
BSN
Klanttevredenheid
1

1

In 2011 zal er een meting plaatsvinden.

Toelichting kostprijzen per product
De prijs van de producent wordt jaarlijks geïndexeerd op basis van de
KVGO prognose, indexcijfer CAO lonen en de distributiekosten TNT. Deze
productieprijs is ruim 85% van de kostprijs.
Het basistarief voor de GBA is in 2010 met 4 cent gedaald ten opzichte van
2009. De oorzaak van deze daling is een succesvolle aanbesteding voor
een nieuw contract voor de GBA berichtendienst, waarin vaste prijs
afspraken zijn gemaakt. Voorheen waren de kosten variabel. Gezien het
feit dat het GBA berichtenverkeer elk jaar toeneemt, is dit een behoorlijke
kostenbesparing voor BPR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

130

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST CENTRALE ARCHIEF SELECTIEDIENST
(CAS)
Algemeen
De Centrale Archief Selectiedienst (CAS) van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, te Winschoten, is de belangrijkste
archiefbewerker voor de rijksoverheid en heeft als taak om in opdracht
van de zorgdragers werkzaamheden te verrichten in verband met
archiefbewerking (KB CAS 12 december 1996).
Als facilitaire dienst (lees: Shared Services Organisatie) op het terrein van
selectie, verrijking en beheer van overheidsinformatie beschikt de CAS
over een pakket diensten en producten, waarmee een belangrijke rol
wordt vervuld bij het komen tot een efficiënt informatiebeheer ter borging
van de inzichtelijkheid van zowel recht- en doelmatig bestuur en bedrijfsmatige processen, alsook de verantwoording hiervan aan de burger.
De kerntaken van de CAS zijn:
A. Het bewerken en beheren van archieven van de rijksoverheid.
B. Het beschikbaar stellen van archieven van de rijksoverheid.
Bedrijfsvoering
Per 1 januari 2011 worden de activiteiten van de CAS overgedragen aan
Doc-Direkt. Bij de slotbalans van de CAS per 31 december 2010 wordt
derhalve een verklaring door de RAD verstrekt.
Primair proces
A. Het bewerken en beheren van archieven van de rijksoverheid.
Voor 2010 werd 158 000 uur (2009: 143 000) ingezet voor de uitvoering van door de opdrachtgevers aangedragen projecten. Ruim 38%
van de capaciteit werd ingezet op archiefbewerkingsprojecten vallend
onder de werking van de Raamconvenanten (financiering vanuit het
moederdepartement). De overige 62%, te weten 52% archiefbewerking en 10% opslag&beheersactiviteiten werd ingezet op projecten
waarbij financiering door de opdrachtgevers plaatsvindt.
In 2010 waren de grootste volumeafnemers voor wat betreft
archiefbewerking:
VWS (27%), ELI (17%) en VWS (pensioen en uitkeringsraad) (11%)
De archiefbewerking leverde een output op van 13,1 km geselecteerd
archief, waarvan het meerdendeel ten behoeve van VWS 3,5 km, ELI
2,3 km en VWS (pensioen- & uitkeringsraad) 1,5 km. De in 2010
afgeronde en administratief afgesloten archiefbewerkingsprojecten
leverden per saldo 102 inventarissen op.
B. Het beschikbaar stellen van archieven van de rijksoverheid.
Verwerving van archieven van de Belastingdienst in opdracht van het
Ministerie van Financiën. De vereiste archiefruimte kon worden
gehuurd via de Rijks Gebouwen Dienst, aanpalend aan de CASterreinen.
Ondersteunende Processen
Personeelsaangelegenheden:
a. Informatiebeveiliging
Ultimo 2010 zijn alle medewerkers gescreend. Er is geen melding van
het niet verstrekken van een «verklaring van geen bezwaar.»
b. Externe Inhuur
Ten behoeve van het op peil brengen van de benodigde productiecapaciteit heeft de CAS 24 uitzendkrachten gedetacheerd. Daarnaast zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

131

Baten-lastendiensten

in de periode juli/augustus 35 additionele uitzendkrachten gedetacheerd, hetgeen geleid heeft tot een positieve kwantiteit- en
kwaliteitsimpuls.
Vermogensontwikkeling
Tabel weerstandsvermogen
Baten-lastendienst CAS
Realisatie
2005

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

181

142

121

46

– 18

– 55

22

16

6

25

39

59

–

–

–

–

–

–

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang (%)
Aandeel materiële vaste activa
gefinancierd met leningen (%)
Verloop voorzieningen (bedragen x
€ 1 000)

Eigen vermogen tov gemaximeerde omvang: [exploitatiereserve + onverdeelderesultaat/5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste
3 jaar] * 100.
Percentage materiële vaste activa gefinancierd met leningen: [Leningen bij het MVF/boekwaarde MVA] * 100

De baten-lastendienst CAS werkt op basis van doorberekening van
tarieven tegen integrale kostprijs en zonder winstoogmerk, principe van
kostendekkenheid.
In 2010 is 1,1% van de totale kosten niet gedekt, met als gevolg een
negatief resultaat. Het eigen vermogen bedraagt op balansdatum negatief
€ 0,271 mln.
Liquiditeit
Tabel Liquiditeit
Baten-lastendienst CAS
Realisatie
2005
Quick ratio 1
1

0,91

Realisatie
2006
0,79

Realisatie
2007
0,79

Realisatie
2008

Realisatie
2009

0,66

0,61

Realisatie
2010
0,52

«Quick ratio»: debiteuren + nog te ontvangen + liquide middelen/crediteuren + nog te betalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

132

Baten-lastendiensten

Exploitatie
Baten-lastendienst CAS
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2010
Bedragen x € 1 000

Omschrijving

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– materiele kosten projecten
Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2009

4 731
3 860

3 486
6 750

– 1 245
2 890

4 322
5 397

8 591

315
10 551

315
1 960

134
9 853

8 127
5 276
2 851
54
410
410

10 077
7 035
3 042
51
372
372

1 950
1 759
191
–3
– 38
– 38

9 330
6 386
2 944
39
289
289

239

239

472

8 591

10 739

2 148

10 130

0

– 188

– 188

– 277

Het negatieve resultaat 2010 van € 0,188 mln. (1,8% van de totale kosten)
is als volgt te verklaren.
De bruto-marge archiefbewerkingsprojecten (voorcalculatie versus
realisatie) heeft een positief resultaat van € 0,084 mln. opgeleverd, zijnde
0,98% van de omzet archiefbewerking. De bruto-marge bestaat uit 2
componenten, te weten € 0,411 positief resultaat als gevolg van
afgesloten projecten en € 0,327 negatief resultaat als gevolg van
voorziening onderhanden zijnde projecten ultimo 2010; dit resultaat is
bepaald aan de hand van de waarderingsgrondslagen.
Er is sprake van een negatief bezettings- en budgetresultaat van € 0,649
mln.
Een deel van de afschrijvingskosten op de materiële vaste activa (€ 0,032
mln) is doorberekend naar de projecten; dit is opgenomen onder de post
bijzondere baten, samen met € 0,283 mln. overige baten.
Ad. A Bewerken en beheren van archieven:
In het kader van de afgesloten Raamconvenanten was voor 2010 voor de
uitvoering van de convenantverplichtingen een bedrag van € 4,731 mln.
beschikbaar. De realisatie bedroeg € 3,486 mln. De realisatie projecten
niet-convenantwerkzaamheden bedroeg € 6,874 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

133

Baten-lastendiensten

Ad. B Het tijdelijk beschikbaar stellen van archiefruimte:
Er is een omzet van € 1,627 mln gerealiseerd.
Baten-lastendienst CAS
Balans per 31 december 2010
(Bedragen x € 1 000)

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa
Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

Balans 2010

Balans 2009

0

0

702
535
708
52
970
378
71
3 416

328
510
237
41
506
210
517
2 349

– 83
– 188
1 156

194
– 277
422
0
293
1 717
2 349

505
2 026
3 416

Het eigen vermogen is negatief en zal door de eigenaar, DGOBR, worden
aangevuld.
Onder de post nog te betalen is het onderhanden werk saldo projecten
verantwoord voor een bedrag van € 0,56 mln. negatief.
Niet uit de Balans blijkende verplichtingen
De Bestuurder van de CAS heeft kennis van de volgende niet uit de Balans
blijkende verplichtingen. In 2006 heeft een medewerker strafontslag
verkregen. De medewerker heeft tegen het ontslag een procedure
aangespannen, waar inmiddels een uitspraak over is geweest. Hier volgen
geen verplichtingen uit. Er is een vordering op deze medewerker van
€ 29 000,– die is opgenomen onder de post voorschotten personeel.
Investeringen
Er is in 2010 voor een bedrag van € 1,24 mln. geïnvesteerd, waarvan ruim
50% aan ICT. Van de materiële vaste activa is ultimo 2010 61%
afgeschreven.
Gelet op de liquide middelen positie, zie toelichting kasstroomoverzicht,
heeft de CAS, de investeringen 2010 grotendeels (66%) gefinancierd door
een beroep te doen op de leenfaciliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

134

Baten-lastendiensten

Baten-lastendienst CAS
Kasstroomoverzicht per 31 december 2010
(Bedragen x € 1 000)
(1)

1

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

1
2

Rekening-courant RHB 1 januari 2010
Totale operationele kasstroom

– 410
410

516
62

926
– 348

3

Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringkasstroom

– 700
0
– 700

– 1 242
0
– 1 242

– 542
0
– 542

0

0

0

4

Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement(+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom

– 214
700
486

– 85
819
734

129
119
248

5

Rekening-courant RHB 31 december 2010 (=1+2+3+4) 1

– 214

70

284

Maximale roodstand is € 0,5 mln.

De realisatie investeringen is hoger dan begroot o.a. als gevolg van het
doorschuiven van investeringen 2009.
De mutatie tussen het begin- en eindsaldo rekening-courant voor 2010
bedraagt € 0,446 mln. en is grotendeels te verklaren door het oplopen van
het debiteurensaldo.
Doelmatigheid
2007

2008

2009

2010

85,00
52,00
–
45,50

85,00
52,00
–
45,50

85,00
52,00
–
45,50

85,00
52,00
–
45,50

Uurtarieven
Specialisten
Archiefbewerking
Selecteurs
Opslag & Beheer
Productie
Uren

%

Uren

%

Uren

%

Uren

%

127 434
109 852
17 582

100,0
86,2
13,8

154 739
105 831
48 908

100,0
68,4
31,6

143 004
99 125
43 879

100,0
69,3
30,7

158 577
98 662
59 915

100
62,2
37,8

Uren

fte

Uren

fte

Uren

fte

Uren

fte

5 694

5,1

4 195

4,1

5 441

5,1

4 765

5,1

92 994
11 164

68,9
7,0

91 477
10 159

66,6
6,8

84 143
9 541

59,4
6,0

84 102
9 730

59,2
6,0

Norm

Uren

%

Uren

%

Uren

%

Uren

%

49,2%

1 423,6

70,1

1 048,7

51,6

1 076,2

53,1

941,8

46,2

71,1%
73,8%

1 415,4
1 594,9

69,7
78,5

1 452,9
1 505,5

71,5
74,1

1 416,6
1 590,2

69,7
78,3

1 420,6
1 621,7

70,0
79,0

Totaal
Formatief
Inhuur
Bezetting formatief

Specialisten
Archiefbewerking/
selecteurs
Opslag & Beheer
Productie per fte

Specialisten
Archiefbewerking/
selecteurs
Opslag & Beheer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

135

Baten-lastendiensten

Kwaliteitsindicatoren
Klanttevredenheid:
– aantal ingediende
klachten
Tijdige oplevering:
– % tijdige oplevering
Goede oplevering Nat. Archief:
– % goede staat
– % goede toegang

2007

2008

2009

2010

niet gemeten

1

0

0

100%

100%

100%

100%

95%
100%

97%
100%

97%
100%

97%
100%

De gemiddelde productieve norm p/fte voor de groep archiefbewerking,
71,1% (1450 uur), is niet gerealiseerd, namelijk 70% (1420 uur).
Het ziektepercentage in het primair proces bedroeg 4,6%. CAS totaal geeft
een ziektepercentage van 5,1%.
Ruim 37% van het gerealiseerde productievolume is gerealiseerd door
inhuurkrachten, mede als gevolg van tijdelijk uitbreiding van het volume.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

136

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST P-DIREKT
Algemeen
P-Direkt is dé innovatieve HR-dienstverlener van en voor de ministeries.
De verwerking van de personeels- en salarisadministratie voor twaalf
ministeries, de Hoge Colleges van Staat en het Kabinet der Koningin is
samengebracht in één organisatie. De dienstverlening bestaat uit
HRM-informatie, de personeelsadministratie en salarisverwerking, het
contactcenter, digitale zelfbediening via het P-Direktportaal en personeelsdossiers en managementrapportages.
Bedrijfsvoering
2010 was voor P-Direkt een opbouwjaar met twee gezichten.
Aan de ene kant heeft P-Direkt door een strakke planning en veel focus in
2010 zoals gepland volledig operationeel te zijn. Zij biedt nu het totale
dienstverleningspakket van P-Direkt aan: het portaal, contactcenter,
salarisadministratie en -betaling en informatievoorziening. In 2010 zijn 7
ministeries aangesloten en daarmee is P-Direkt een dienstverleningsorganisatie geworden met 70 000 eindgebruikers voor de complete dienstverlening.
In de loop van 2011 sluiten de laatste vier ministeries aan, namelijk VWS,
EL&I, IenM en Financiën. Vanaf eind 2011 verzorgt P-Direkt de totale
personeels- en salarisadministratie voor alle rijksambtenaren, in totaal
zo’n 125 000 medewerkers.
Kostenbatenanalyse (KBA)

Aan de andere kant heeft P-Direkt in 2010 te maken gekregen met een
aantal factoren die grotendeels niet zijn voorzien in de P-Direkt business
case. Het betreft incidentele kosten (totaal € 18,3 mln.) die betrekking
hebben op de volgende kostencategorieën personele sfeer, optimalisatie
SAP HR en transitieondersteuning, hierna toegelicht.
– Personele sfeer: de van de departementen overgekomen contactcentermedewerkers zijn minder dan verwacht toegerust op hun taken bij
P-Direkt waardoor meer moet worden opgeleid en meer externe
ondersteuning nodig is om de dienstverlening op peil te krijgen en aan
de gang te houden;
– Optimalisatie SAP HR: het SAP-HR-dienstverleningssysteem dat
P-Direkt in 2009 van het ministerie van Justitie overgedragen heeft
gekregen was nog niet voldoende afgestemd op een goede en
efficiente beheersing van het productiewerk en het beheer en
onderhoud. Om dit alsnog mogelijk te maken zijn extra SAP consultants ingehuurd en was ook extra externe ondersteuning nodig voor
de (niet efficiënte) productie;
– Transitieondersteuning: door de specifieke uitdagingen en maatwerk
van elke nieuwe aansluiting is het veronderstelde leereffect kleiner dan
voorzien, is er voor een aantal departementen een technisch complexer gegevensintegratiescenario gehanteerd en zijn de aansluitingen
iets in de tijd naar achteren verschoven.
Om de businesscase zuiver te houden is een lumpsum financiering op
iar-basis afgesproken om het dienstverleningstarief ongemoeid te laten.
Tevens is afgesproken dat de RAD een toets zal uitvoeren op de validiteit
van de kba en dat een werkgroep Financiële Spelregels P-Direkt
voorstellen zal doen om de financiële spelregels toekomstvast te maken,
zodanig dat de departementen niet nogmaals met een dergelijke
«naheffing» worden geconfronteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

137

Baten-lastendiensten

P-direkt legt tweemaal per jaar in een Beheerverslag verantwoording af
over de betrouwbaarheid en controleerbaarheid van haar primaire
dienstverlening, aan de auditdiensten van de opdrachtgevers van P-Direkt.
Op 14 februari 2011 is het Beheerverslag van P-Direkt gepubliceerd over
het 2e halfjaar van 2010.
Vermogensontwikkeling
Tabel weerstandsvermogen
Baten-lastendienst P-Direkt

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang (%)
Percentage vaste activa gefinancierd
met leningen (%)
Verloop voorzieningen
(bedragen x € 1 000)

Realisatie 2006

Realisatie 2007

Realisatie 2008

Realisatie 2009

Realisatie 2010

nvt

0

7,4

5,6

5,2

99,0

92,4

95,9

103,7

102,7

nvt

54

149

149

– 149

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang: [exploitatiereserve + onverdeelde resultaat/5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de
laatste 3 jaar] * 100.
Percentage materiële vaste activa gefinancierd met leningen: [Leningen bij het MVF/boekwaarde VA] * 100

Liquiditeit
Tabel liquiditeit
Baten-lastendienst P-Direkt

Quick ratio 1
1

Realisatie 2006

Realisatie 2007

Realisatie 2008

Realisatie 2009

Realisatie 2010

0,76

0,73

0,96

1,02

0,82

«Quick ratio»: debiteuren + nog te ontvangen + liquide middelen / crediteuren + nog te betalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

138

Baten-lastendiensten

Exploitatie
Baten-lastendienst P-Direkt
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2010 (x € 1 000)
(1)
Omschrijving

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgest.begr.

Realisatie 2010

Verschil realisatie
en oorspr.
begroting

Realisatie 2009

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Bijdrage moederdepartement
Totaal baten

1 911
67 967
–
–
–
–
–
69 878

4 585
70 155
–
–
149
–
1 948
76 837

2 674
2 188
–
–
149
–
1 948
6 959

2 278
48 399
–
16
–
–
3 586
54 279

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
Overige lasten
– dotatie voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten

55 650
28 983
26 667
4 780
8 621
–
8 621
–
–
–
69 051

63 785
41 065
22 720
4 249
8 754
80
8 674
–
–
–
76 788

8 135
12 082
– 3 947
– 531
133
80
53
–
–
–
7 737

46 210
12 054
34 156
3 174
4 863
72
4 791
–
–
–
54 247

Saldo van baten en lasten

827

49

– 778

32

Baten en Lasten
De doorberekening van de reguliere dienstverlening is conform de
vastgestelde Jaarplantarieven en het aantal individuele arbeidsrelaties per
ministerie. Toch is de baten en lastenrealisatie groter dan begroot. Dit
wordt veroorzaakt door de doorbelasting van de kosten in het kader van
de Meerkosten optimalisatie P-Direkt. P-Direkt is namelijk in 2010
geconfronteerd met extra kosten van externe inhuur ten behoeve van het
beheer en de optimalisatie van het SAP HR-systeem, de opbouw van het
contactcenter en de transitie van de departementen.
De realisatie van de kosten van ambtelijk personeel is hoger dan in de
begroting voorzien, dit wordt veroorzaakt door een vervroegde instroom
van ambtelijk P&S-personeel van het ministerie van Financiën. De inhuur
van extern personeel, onderdeel van de materiële kosten, is hoger dan in
de begroting was voorzien. Dit betreft «de meerkosten» extern personeel
ten behoeve van de optimalisatie P-Direkt. Over de financiering van deze
meerkosten door de ministeries zijn in de ICBR medio 2010 duidelijke
afspraken gemaakt waarmee een solide dekking verkregen is. Ook de
eigenaar, de dg Organisatie Bedrijfsvoering Rijk, heeft deze kosten deels
meegefinancierd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

139

Baten-lastendiensten

Baten-lastendienst P-Direkt
Balans per 31 december 2010 (in € 1 000)
Balans 31-12-10

Balans 31-12-09

99 522
–
131

79 025
14 476
156

Activa
Immateriële vaste activa
Immateriële activa in aanbouw/ontwikkeling
Materiële vaste activa
– Grond en gebouwen
– Installaties, inventarissen, hard-software
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

131

156

355
1 153
24 253
125 414

5 634
875
22 174
122 340

Passiva
Eigen Vermogen
– Exploitatiereserve
– Onverdeeld Resultaat
Langlopende leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

135
86
49
93 947
–
1 280
30 052
125 414

86
54
32
93 897
149
2 573
25 635
122 340

Activa
Onder de immateriële activa worden geactiveerd de in beheer genomen
investeringen in de nieuwe dienstverlening. Hieronder zijn opgenomen de
eigen uren, de kosten van derden, de opslag voor algemene ontwikkelondersteuning zoals de kosten van het het bouw-, test- en implementatieteam evenals de rentekosten in relatie tot de opgenomen leningen,
tijdens de bouwperiode. De immateriële vaste activa worden gewaardeerd
tegen de verkrijgingprijs of vervaardigingprijs, verminderd met afschrijvingen of bijzondere waardeveranderingen. De afschrijvingen op
immateriële vaste activa zijn gebaseerd op een economische levensduur
van 10 jaar. Mocht de economische levensduur korter zijn dan geldt
onderstaande verrekeningsclausule. Vanwege deze redenen is de
afschrijvingstermijn langer dan als richtlijn (2–5 jaar) is gegeven in de
Regeling baten-lastendienst 2011. In het pSG-beraad van 31 augustus
2006 is een convenant opgesteld waarin de deelnemende twaalf ministeries verklaren de diensten van P-Direkt te zullen afnemen en de kosten
van de afschrijvingen en het onderhoud en beheer te zullen dragen totdat
de activa volledig zijn afgeschreven. Bij voortijdige opzegging van het
convenant is er een verrekeningsclausule van de restschuld en eventuele
afwikkelingskosten met de deelnemers.
De immateriële activa betreffen het P-Direktportaal, het
personeelsinformatie-systeem SAP HR, het salarisverwerkingssysteem
SAP Payroll, het Centraal Electronische Personeelsarchief (cRMA), het
HRM-portaal en Fase ll (Contactcenter). Deze investeringen zijn bijna
volledig gefinancierd door middel van de leenfaciliteit van het ministerie
van Financiën.
Debiteuren en Nog te ontvangen
De post debiteuren betreft de gefactureerde, nog te ontvangen bedragen
voor verrichte diensten en leveringen. De totale vordering wordt als
inbaar aangemerkt; derhalve is er geen voorziening voor oninbaarheid in
aftrek gebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

140

Baten-lastendiensten

De post Nog te betalen bestaat uit nog te factureren opbrengsten
betrekking hebbend op 2010 en vooruitbetaalde kosten.
Liquide middelen
Alle tegoeden van P-Direkt worden aangehouden bij de Rijkshoofdboekhouding.
Eigen Vermogen
De Regeling Baten-lastendiensten 2011 stelt dat het een batenlastendienst is toegestaan om reserves tot een bedrag van 5% van de
gemiddelde jaaromzet over de afgelopen 3 jaren aan te houden. Het
positief exploitatiesaldo 2010 van € 0,049 mln wordt per 1-1-2011
toegevoegd aan het exploitatiereserve.
Voorzieningen
In overeenstemming met de Regeling baten-lastendiensten 2011 is in 2010
de voorziening voor toekomstig te betalen jubilea-uitkeringen vrijgevallen.
Het opnemen van deze voorziening is niet doelmatig.
Leningen, Crediteuren en Nog te betalen
Op 1 januari 2010 bestond de post leningen uit de leningen ter financiering van de licenties, de dienstverleningssystemen en de softwareontwikkeling van het contactcenter. In 2010 is een lening bij het ministerie
van Financiën opgevraagd voor Fase ll. Dit betreft de opbouw van het
contactcenter, de optimalisatie van dienstverleningssystemen, de migratie
van SAP-HR en CRMA naar de housing en hostingpartner MATCH en de
transitie van de departementen.
De aflossingsverplichtingen van leningen voor het jaar 2011 zijn op de
balans onder Nog te betalen opgenomen.
De facturen die zijn opgenomen onder de post crediteuren zijn in de
eerste weken van 2011 grotendeels betaald. Onder de post Nog te betalen
zijn opgenomen de vooruitontvangen bedragen 2011, de nog te betalen
kosten 2010 en de verplichting uit hoofde van vakantiegeld personeel.
Investeringen
Baten-lastendienst P-Direkt
Kasstroomoverzicht per 31 december 2010 (in € 1 000)
Omschrijving

1.
2.

3.

4.
5.
1

Rekening-courant RHB 1 januari 2010
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2010 (=1+2+3+4) 1

Oorspr.vastgest
begr.(1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie
en oorspr begr
(3)=(2)–(1)

2 581
6 827

22 174
13 580
– 14 751

19 593
6 753
– 14 751

– 14 751

– 14 751

– 8 750
12 000
3 250
24 253

– 129
12 000
11 871
23 466

– 8 621
– 8 621
787

Maximale roodstand is € 0,5 miljoen ultimo boekjaar.

De investeringen en het beroep op de leenfaciliteit zijn hoger dan in de
begroting begroot. Dit komt omdat de leenplafonds 2010 pas bij 1e

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

141

Baten-lastendiensten

suppletoire begroting 2010 zijn vastgesteld. De leningen zijn volledig
opgenomen ter financiering van de investeringsactiviteiten.
De aflossing op leningen is nagenoeg conform begroting. Voor de
opgenomen leningen is bepaald dat deze aflossingen pas starten op het
moment dat de dienstverleningssystemen geactiveerd worden.
De afwijking van de rekening courant RHB realisatie tov begroting per
31 december wordt veroorzaakt door a) facturering 1e kwartaal 2011 van
de dienstverlening en b) facturering van de meerkosten opbouw-P-Direkt
die begin 2011 betaald worden. Deze facturering is afgestemd op de
liquiditeitsbehoefte die P-Direkt in de eerste maanden van 2011 heeft.
Doelmatigheid
P-Direkt is opgericht om de doelmatigheid in de HR-kolom van de
Rijksoverheid te verbeteren waarbij een bijdrage wordt geleverd aan het
slagvaardiger maken van de rijksdienst. Naast deze «macro«- doelmatigheid streeft P-Direkt naar doelmatigheid van de eigen bedrijfsvoering.
Door bundeling van taken van de bestaande dienstverlening uit de
verschillende departementen binnen P-Direkt wordt een efficiencyslag
gemaakt door verdere automatisering van taken. P-Direkt stelt zich tot
doel in deze groeiperiode het huidige overheadpercentage te verlagen
naar 17,5% waardoor de dienstverleningstarieven jaarlijks reëel kunnen
worden verlaagd. Mede als gevolg daarvan realiseert P-Direkt al twee jaar
de doelstelling om het dienstverleningstarief aan de afnemers jaarlijks
met 2% te verlagen. De meerkosten P-Direkt 2010–2011 zijn niet in het
dienstverleningstarief verdisconteerd en worden apart verrekend met de
departementen. Natuurlijk hebben deze kosten wel invloed op de uitkomst
van de KBA P-Direkt.
Dienstverlening
Ten aanzien van de volgende onderwerpen zijn prestatieafspraken dan wel
KPI’s vastgesteld en vervolgens in de planning en control-producten
opgenomen:
Klantgerichtheid
De dienstverlening van P-Direkt is er op gericht de medewerkers van de
departementen te ondersteunen bij het uitvoeren van de personeelsprocessen. Vanuit deze externe focus worden afspraken gemaakt met de
departementen over de kwaliteit van de diensten.
Kwaliteit en kostenefficiency
Naast de klantgerichte sturing is sturing op kwaliteit en kostenefficiency
het middel om doelmatiger werken te bevorderen. Door afspraken te
maken over de hoeveelheid en de kwaliteit van de te leveren diensten
worden doelmatigheidsprikkels geïntroduceerd: als P-Direkt de
afgesproken levels niet haalt hebben de betreffende afnemers recht op
een schade vergoeding.
Naast de planning en control zijn er nog andere instrumenten die P-Direkt
benut om haar doelmatigheid te vergroten. De belangrijkste zijn:
Benchmarking, Audits, Gebruikerstevredenheids-onderzoek en Periodiek
evaluatieonderzoek.
Eind 2008 is de HR Shared Service Center benchmark community 2009
gestart waarin P-Direkt participeert. Doel is om best practices van elkaar
over te nemen. Gebleken is dat P-Direkt als enige het totale kostenpallet
(inclusief afschrijvingen en rente op ontwikkelde systemen) in haar
tarieven verdisconteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

142

Baten-lastendiensten

Periodiek evaluatieonderzoek en audit
Ondermeer naar aanleiding van de doorbelasting van de zogenaamde
meerkosten 2010–2011 aan de departementen wordt met betrekking tot de
bijdrage van P-Direkt aan de doelmatigheid op rijksniveau in 2011 een
onafhankelijk evaluatieonderzoek uitgevoerd. De eigenaar, dgOBR, is
opdrachtgever voor het evaluatieonderzoek. Onderdeel van deze evaluatie
is het uitvoeren van een kosten-batenanalyse. Zijn de besparingen die
vooraf voor reëel werden gehouden ook daadwerkelijk gerealiseerd? De
uitkomsten van de evaluatie moeten er toe leiden dat op zowel het niveau
van P-Direkt als het niveau van de individuele contracthouder voorstellen
voor de ontwikkeling van de doelmatigheid en kwaliteit worden vastgesteld. Vooruitlopend hierop is in 2010 in opdracht van de ICBR door de
RAD een audit gestart waarin wordt getoetst of de werkelijke kosten en
baten overeenkomen met de in de KBA voorgestelde kosten en baten.
Tevens worden de risico’s en onzekerheden voor P-Direkt voor de
toekomst in kaart gebracht. De uitkomsten hiervan worden voorjaar 2011
verwacht.
Optimaal beheer bedrijfsvoering
P-Direkt geeft uitvoering aan de doelmatigheidseis door bij een kwalitatief
goede dienstverlening:
• te sturen op een optimaal contractmanagement binnen de dienstverlening met leveranciers en afnemers. Onder andere door bij leveranciers
afspraken te maken om de dienstverlening jaarlijks goedkoper af te
nemen;
• binnen een in opbouw zijnde organisatie een efficiënte inzet van
personeel te realiseren om hiermee de overhead op een laag niveau te
houden. Onder andere door functies die nog geen volledige capaciteit
vergen te bundelen en door de inzet van externen in de bedrijfsvoeringfuncties te beperken;
• te sturen op het niveau van kostprijzen om inzichtelijkheid te bieden in
het kostenverloop en de resultaten van de dienstverlening.
Daarnaast heeft P-Direkt geparticipeerd in een benchmarkonderzoek voor
baten-lastendiensten die de overheadcijfers van de baten-lastendiensten
binnen het rijk in kaart moest brengen en vergelijken: Rijksbreed bedroeg
dit percentage voor baten-lastendiensten 17,5%.
P-Direkt heeft in 2010 gestuurd op een percentage van 17,5% overhead en
gerealiseerd 17% (2007: 24,5%, 2008: 20%, 2009: 18%). In 2011 zal P-Direkt
dit percentage trachten te handhaven welke onder het Rijksbrede
percentage voor baten-lastendiensten ligt van 17,5%.
Kengetallen
P-Direkt heeft de transitie van projectenorganisatie naar een beheer- en
dienstverleningsorganisatie uitgevoerd. De beheerorganisatie heeft in
2008 en 2009 de nieuwe HRM-oplossingen vanuit de 1e fase in beheer
genomen (onder andere de Payroll, het HRM-informatie en P-Direktportaal
en de Personeelsdossierservice). In 2010 is de organisatiestructuur die dat
beheer op een efficiënte wijze uitvoert verder opgezet. Onderdeel daarvan
is het op eenduidige wijze vastleggen en administreren van afspraken met
de leveranciers en de klanten. Dat laatste vindt plaats in de Service
Charter waarin ook performance-indicatoren worden opgenomen. In 2011
wordt een nulmeting uitgevoerd die de basis zal vormen voor de
doelmatigheidsmeting in de jaren 2011 en verder.
Bij P-Direkt wordt de basisdienstverlening doorberekend middels een
IAR-tarief per maand. Momenteel is er nog sprake van een mix van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

143

Baten-lastendiensten

productafname door verschillende aansluitmomenten van ministeries
waardoor de financiële impact per ministerie verschillend is.
In 2011 zal er echter sprake zijn van een integrale afname van de
basisdienstverlening door alle ministeries: het gaat dan om het zelfbedieningsportaal, het personeelsinformatiesysteem, de salarisverwerking, het
elektronisch personeelsdossier en de personeels- en salarisadministratie
(contactcenter).
Om de doelmatigheid van P-Direkt aan te tonen zal sprake moeten zijn van
een dalende kostprijs bij een (minstens) gelijk blijvende kwaliteit. Naast
beschikbaarheid en betrouwbaarheid wordt ook gerapporteerd over de
reactiesnelheid (calls, incidenten en serviceverzoeken opgelost binnen
streeftijd voor alle klanten samen, per product).
Tabel Doelmatigheid
Omschrijving Generiek Deel
Kostprijzen per product per IAR per jaar 1
Omzet (pxq)
FTE-totaal eind
Saldo van baten en lasten (%) als
percentage van de baten
Klanttevredenheid algemeen
Betrouwbaarheid Informatievoorziening

2008

2009

2010

2011

580
25 716

580
50 677

576
63 913

565
70 625

70

93

377

410

0,00%

0,06%

0,06%

0,36%

nvt
nvt

nvt
nvt

–
99%

7
98%

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt

nvt
nvt
nvt

nvt
nvt
nvt

–
97%
95%

98%
90%
90%

nvt
99%

nvt
99%

85%
99%

90%
98%

nvt
nvt

nvt
nvt

–
–

98%
7

Omschrijving Specifiek Deel
ICT Diensten
Gewogen KP Beheer (zie bovenin tabel)
Gewogen KP Ontwikkeling (P-direkt levert
geen ontwikkeldiensten)
Kwaliteitsindicatoren specifiek
Tijdige afhandeling verwerkingsopdrachten:
automatisch (SAP HR)
nabewerking (CRM)
centraal proces (CRM)
Contactcenter responstijden
Portal beschikbaarheid
Rijksweb tijdige plaatsing wet- en
regelgeving
Gebruikerstevredenheid

1
P-Direkt heeft de jaarlijks prijsstijgingen op haar inkoop van resources van per saldo 2% niet in
de tarieven verdisconteerd waarmee impliciet is voldaan aan de toezegging aan de afnemers om
jaarlijks een efficiencywinst te realiseren van minimaal 2%. De bezuiniging wordt zowel intern
(taakstelling personeel) als extern (efficiencykorting leveranciers) gerealiseerd.

De specifieke kwaliteitsindicatoren zijn hieronder kort toegelicht.
Tijdige afhandeling: opdrachten zijn verwerkt bij de afgesproken salarisbetaling. Dit is onder te verdelen in automatisch (directe invoer via SAP-HR),
nabewerking (invoer via SAP-HR maar bewerking van
P-Direktmedewerker nodig), centraal proces (binnenkomst via telefoon,
mail of post; invoer door P-Direkt medewerker).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

144

Baten-lastendiensten

Contactcenter responstijden: afgehandelde vragen ingediend per telefoon,
mail, post < 5 dagen.
Portal beschikbaarheid: beschikbaarheid portal gedurende de afgesproken
tijden (service window).
Rijksweb wet- en regelgeving up-to-date: publicatie op rijksweb binnen 2
weken na plaatsing in Staatscourant.
Gebruikerstevredenheid
In 2010 heeft er geen overall gebruikerstevredenheidonderzoek plaatsgevonden.
Vanaf oktober 2010 houdt het Contactcenter maandelijks een enquête
onder medewerkers (gebruikers) op de ministeries. Willekeurige
gebruikers ontvangen een e-mail met een uitnodiging om zes vragen over
de dienstverlening van P-Direkt te beantwoorden. Op deze wijze wordt
inzicht verkregen in de tevredenheid over de afhandelingsnelheid van
vragen, de inhoudelijke kwaliteit van de beantwoording en de klantvriendelijkheid. Uit de eerste enquêtes komt het volgende (zeer voorlopige)
beeld naar voren:
• De respondenten geven het Contactcenter van P-Direkt een kleine
voldoende voor de afhandelingssnelheid en kwaliteit van de antwoorden.
• De respondenten geven de medewerkers van het Contactcenter een
voldoende voor de klantvriendelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

145

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST LANDELIJKE FACILITEIT RAMPENBESTRIJDING (LFR)
Algemeen
Per 1 januari 2007 heeft de Landelijke Faciliteit Rampenbestrijding de
status van baten-lastendienst verkregen. De LFR is beleidsmatig ondergebracht bij het directoraat generaal Veiligheid van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
De LFR is een landelijke faciliteit voor de partners in de veiligheid met als
centrale rol de multidisciplinaire ondersteuning, waaronder bijstand en
operationele logistiek.
LFR verleent diensten op het gebied van verwerven en beheren van
materieel en bijstandteams ten behoeve van de brandweer, politie,
geneeskundige hulp bij ongevallen en rampen (GHOR) en andere
hulpverleningsorganisaties. De LFR is per 1 oktober 2010 ondergebracht
bij het Nederlandse Instituut Fysieke Veiligheid (NIFV), vooruitlopend op
de vorming van de Ondersteuningsorganisatie Fysieke Veiligheid (OFV).
Bedrijfsvoering
Naar aanleiding van de accountantsrapportage 2009 is veel inspanning
gestoken in de verdere uitwerking van het projectmatig werken en de
projectrapportages. De projectvoortgang en -beheersing zijn door vaste
templates en uitgebreidere informatie inzichtelijker gemaakt.
Verder is energie gestoken in een zo vlekkeloos mogelijk lopende
overgang naar het NIFV. Op de diverse terreinen zijn voorbereidingen
getroffen om de feitelijke overgang mogelijk te maken. De Wet op de
Veiligheidsregio’s en de aanpassingswet zijn per 1 juli 2010 van kracht
geworden en zijn per 1 oktober 2010 in werking getreden.
De LFR heeft operationele uitrustingen in haar beheer, zoals politiemiddelen en NCC- middelen, C2000 noodstroomaggregaten en de USAR
uitrusting.
Dit jaar was het USAR project nog steeds een punt van zorg: daar het al
vele jaren een omvangrijke verliespost was. De LFR heeft begin 2010 een
overleg in gang gezet met de opdrachtgever over een structurele
toereikende financiering.
Het gemiddelde ziekteverzuim percentage over de periode tot en met
september 2010 bedraagt 8,89%. Dit is een forse verhoging ten opzichte
van 2009 (4,6%) als gevolg van 2 langdurig zieken.
Voor de kosten verbonden aan het inhuren van externen is een financieel
plafond vastgesteld van € 1,3 mln. In afwachting van de overgang naar
het NIFV zijn vacatures langere tijd met extern personeel ingevuld.
Toestemming voor het aantrekken van vast personeel is door BZK
verleend na het bekend worden van de overgangsdatum naar het NIFV.
Daarna is direct – in samenspraak met het NIFV – met de werving van vast
personeel bij het NIFV begonnen. De realisatie van de kosten in verband
met de inhuur komt per 30 september uit op € 1,510 mln. Tevens is er
sprake van detacheringskosten van € 0,458 mln.
Inzake het onderbrengen van de baten- lastendienst LFR bij het NIFV is
een convenant opgesteld tussen het ministerie en het NIFV. Het convenant
is door beide partijen ondertekend. Afgesproken is dat het agentschap
LFR met «lusten en lasten» wordt ingebracht in het NIFV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

146

Baten-lastendiensten

Het resultaat wordt na vaststelling van de jaarrekening ten laste van het
eigen vermogen gebracht. Het eigen vermogen is na het verwerken van
het verlies per 30 september 2010 negatief en wordt door het moederdepartement aangezuiverd conform de regeling baten- en lastendiensten
2007 en zoals is verwoord in het convenant met het NIFV tot een eigen
vermogen van € 0.
Vermogensontwikkeling
Tabel weerstandsvermogen
Baten-lastendienst LFR
Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

–

29,9

80,9

38,5

0

–
–

0
49

0
50

0
141

0
77

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang (%)
Aandeel materiële vaste activa gefinancierd met
leningen (%)
Verloop voorzieningen (bedragen x € 1 000)

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang: [exploitatiereserve + onverdeelde resultaat/5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de
laatste 3 jaar] * 100.
Percentage materiële vaste activa gefinancierd met leningen: [Leningen bij het MVF/boekwaarde MVA] * 100

In verband met de oprichting van de LFR per 1 januari 2007 zijn er geen
gegevens beschikbaar over de jaren tot en met 2006.
Het Eigen Vermogen is van € 0,384 mln eind 2009 gedaald naar € 0,0 mln.
eind 2010 door een bijdrage van het moederdepartement conform de
regelgeving baten – lastendiensten 2011 als mede het convenant met het
NIFV.
Liquiditeit
Tabel Liquiditeit
Baten-lastendienst LFR

Quick ratio 1
1

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

–

0,94

1,15

1,17

1,07

«Quick ratio»: debiteuren + nog te ontvangen + liquide middelen/crediteuren + nog te betalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

147

Baten-lastendiensten

Exploitatie
Baten-lastendienst LFR
Gespecificeerde verantwoordingsstaat per 30 september 2010 (in € 1 000)
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2010

Realisatie per
30-9-2010

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2009

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Incidentele baten
Totaal baten

20 000
0
670
0
0
0
20 670

14 979
0
1 224
0
96
85
16 384

– 5 021
0
554
0
96
85
– 4 286

24 143
4
1 599
2
0
0
25 748

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten

20 550
4 600
15 950
30
93
93
0
0
0
0
20 673

16 922
3 800
13 122
0
75
75
0
152
143
9
17 149

– 3 628
– 800
– 2 828
– 30
– 18
– 18
0
152
143
9
– 3 524

26 687
4 813
21 874
24
121
121
0
– 680
– 680
0
26 152

–3

– 765

– 762

– 404

30-9-2010

31-12-2009

Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Onderhanden projecten
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

0
282
72
33
177
117
851
1 389
2 737
5 376

0
346
89
40
217
0
2 227
538
269
3 380

Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Vooruitontvangen bedragen
Vooruitgefactureerde termijnen
Nog te betalen
Totaal passiva

0
765
– 765
0
77
2 819
368
0
2 112
5 376

384
788
– 404
0
141
1 012
0
655
1 188
3 380

Omschrijving

Saldo van baten en lasten

Balans
Baten-lastendienst LFR
Balans per 30 september 2010 (in € 1 000)

Activa

Passiva

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

148

Baten-lastendiensten

Presentatiewijziging
Met ingang van 2010 wordt de verplichting uit hoofde van de ultimo
verslagleggingperiode resterende verlofuren in de balans gepresenteerd
als voorziening in plaats van nog te betalen kosten. Dit doet meer recht
aan de onzekerheid over de eventuele daadwerkelijke betaling. Tevens zijn
de vooruit ontvangen gelden met betrekking tot de verplaatsing van WAS
palen geherrubriceerd. In plaats van te verantwoorden onder «nog te
betalen» zijn deze bedragen opgenomen onder «vooruitontvangen
bedragen». De vergelijkende cijfers zijn eveneens aangepast.
Balans per 31 december 2009 (x € 1 000)

Voorzieningen
Nog te betalen
Vooruitgefactureerde termijnen

Na correctie

Vóór correctie

141
1 188
655

51
1 589
344

Zie voor de toename van liquide middelen het kasstroomoverzicht.
Investeringen
Baten-lastendienst LFR
Kasstroomoverzicht per 31 december 2010 (in € 1 000)

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

1

Rekening-courant RHB 1 januari 2010 + stand
depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 30 september 2010 + stand
depositorekeningen (=1+2+3+4) 1

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (1)

Realisatie (2)

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting (3)=(2)–(1)

1 471
– 450
– 93
0
– 93
0
0
0
0
0

269
2 100
– 17
4
– 13
0
381
0
0
381

– 1 202
2 550
76
4
80
0
381
0
0
381

928

2 737

1 809

maximale roodstand 0,5 miljoen €.

Doelmatigheid
De LFR heeft veel tijd en inspanning gestoken in de uitvoering en
rapportage van projectmatig werken en de aanpassing van het tijdregistratiesysteem. Hiermee worden alle projecten binnen de LFR op een
gelijkvormige wijze aangestuurd en is de rapportage aangaande de
projectvoortgang en -beheersing verbeterd.
Iedere maand wordt de productiviteit qua uren aan het management
gerapporteerd en besproken.
De LFR gebruikt het internet materieelbeheersysteem (IMS) voor onder
meer onderhoudschema’s, inkoop en rapportage. Ook de voorraad
posities materieel voor de Veiligheidsregio’s kunnen hieruit worden
afgeleid. Het preventief onderhoud is nu volledig in IMS ondergebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

149

Baten-lastendiensten

Kengetallen
Kengetallen

Directe uren – intern
Directe uren per directe medewerker intern
Directe uren per indirecte medewerker intern
Productiviteitspercentage Directe medewerker intern
Productiviteitspercentage medewerker intern

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2010

Realisatie
30-09-2010

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

0
1 387
1 595
75%
86%

23 442
857
2 428
54%
46%

23 442
530
833
– 21%
– 40%

De in de RBV 2011 voorgeschreven doelmatigheidsindicatoren zijn in deze
verantwoording niet opgenomen, aangezien 2010 het laatste jaar is dat
LFR haar activiteiten uitvoert als baten-lastendienst van BZK. Per
30 september 2010 zijn de activiteiten overgedragen aan het NIFV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

150

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST WERKMAATSCHAPPIJ (DWM)
Algemeen
De Werkmaatschappij (DWM) is een concernbreed platform en thuisbasis
voor interdepartementale samenwerking op het terrein van de bedrijfsvoering in brede zin binnen de gehele Rijksoverheid. DWM is per 1 januari
2008 als baten lastendienst gestart en bestond bij de start uit een
Houdster en 12 bedrijfseenheden. Een bedrijfseenheid is het resultaat van
een interdepartementale samenwerking die tot volle wasdom is gekomen,
en aldus in staat concrete producten en diensten te leveren en de
daarmee samenhangende kosten in rekening te brengen bij de opdrachtgevers. Op 1 januari 2009 zijn 6 bedrijfseenheden toegetreden en vanaf
1 november 2010 maakt het Administratiekantoor van BZK deel uit van de
Houdster.
De in totaal 18 bedrijfseenheden van DWM leveren een breed scala aan
producten en diensten op het terrein van de bedrijfsvoering aan onderdelen van de Rijksoverheid. Bijvoorbeeld HRM diensten zoals arbeidsmarktcommunicatie, arbeidsjuridische ondersteuning of bedrijfsmaatschappelijk werk, maar ook post- en koeriersdiensten, grafische en
ICT-dienstverlening, het bieden van coaching, en financiële dienstverlening.
Naast de producten en diensten die door de bedrijfseenheden van DWM
voor de onderdelen van de Rijksoverheid worden geleverd heeft DWM
een aanvullende taak. DWM helpt aangesloten organisaties bij het
implementeren en optimaal benutten van bedrijfsprocessen en systemen.
Daarbij wordt zoveel mogelijk ingezet op standaardisatie, ketenintegratie
en efficiencywinst. Naast de centrale inkoop van diensten biedt DWM
ondersteuning op het gebied van strategie, management, onderzoek,
ontwikkeling en begeleiding naar een baten-lastenorganisatie.
DWM biedt tevens onderdak aan interdepartementale samenwerkingsverbanden (in 2010 het bureau Inspectieraad, het Expertisecentrum Leren en
Ontwikkelen en I-Interim Rijk). Die laatsten kunnen bij DWM terecht voor
de afname van PIOFACH-ondersteuning, zij maken echter geen deel uit
van DWM.
Bedrijfsvoering
Financieel Beheer
Het financiële beheer en de financiële verantwoording van DWM moeten
voldoen aan de voorschriften voor baten-lastendiensten. Daarnaast wordt
er een aantal algemene bedrijfseconomische beginselen als uitgangspunt
genomen. Algemeen uitgangspunt is dat getrouw, duidelijk en stelselmatig inzicht wordt gegeven in de grootte en samenstelling van het
vermogen van de baten-lastendienst en de omvang van de baten en
lasten, het saldo van baten en lasten, kapitaaluitgaven en kapitaalontvangsten.
In 2010 zijn vanuit het verbeterprogramma Beweging in balans belangrijke
verbeteringen doorgevoerd in het financieel beheer. Zo is het gebruik van
Exact uitgebreid met de tijdverantwoordingsmodule, een projectenadministratie en de digitale verwerking van inkoopfacturen en is de verouderde
management-rapportagetool vervangen.
De Regiegroep Informatievoorziening van De Werkmaatschappij ziet toe
op de gewenste uniformering en standaardisering van de ICT binnen
DWM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

151

Baten-lastendiensten

Vanuit de wens naar een zo efficiënt mogelijke administratievoering is
onderzocht hoe te komen tot één financiële administratie in plaats van 19.
De kwaliteit van de vier-maandsafsluitingen is verbeterd door meer op
basis van een interne risicoanalyse invulling te geven aan de controlfunctie en door het management per vier maanden een bijgestelde
resultaatsverwachting te vragen. Hierdoor zijn tijdig risicogebieden
gesignaleerd en gerichte verbeteracties uitgevoerd.
De meest ingrijpende verbetering behelst het besluit om de 7 HRM
expertisecentra inclusief Flexchange te bundelingen tot één EC O&P per
1 januari 2012. Het Programmabureau EC O&P bereidt dit voor.
De overkomst van het Administratiekantoor van BZK heeft het mogelijk
gemaakt dat de afstemming binnen de financiële kolom tijdens de
afsluitingstrajecten informeler en efficiënter verlopen. Aansluitend hierop
is gestart met de voorbereidingen op een verregaande samenwerking
tussen het Administratiekantoor en het Bedrijfsbureau per 1 januari 2012.
Ontwikkelingen
De ontwikkelingen als het uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst
en de komende taakstellingen nopen een uitvoeringsorganisatie als DWM
tot een effectieve, efficiënte en flexibele inrichting van de organisatie.
Vanuit deze gedachte zal 2011 dan ook in het teken staan van concrete
verbeteracties op het gebied van optimalisering en uniforming van
processen en werkwijze [met name vanuit het programma EC O&P], de
planning en control cyclus [wens tot afsluiting per maand] en de huidige
inrichting van de financiële functie [implementatie bevindingen onderzoek
naar één financiële administratie en de bundeling F-kolom]. Ook op het
terrein van ICT en het effectief en efficiënt ontsluiten van gegevens in de
bedrijfsvoeringondersteunende en primaire basisregistratiesystemen tot
betrouwbare managementinformatie zijn verbeteringen gestart. Eind
februari 2011 is een zgn. spoorboekje gereed, waarin vooral de onderlinge
afhankelijkheden van de lopende en nog te starten verbeteracties de
implementatie bepalen.
Vermogensontwikkeling
Tabel weerstandvermogen
Baten-lastendienst Werkmaatschappij

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang (%)
Aandeel materiële vaste activa gefinancierd
met leningen (%)
Verloop voorzieningen (bedragen x € 1 000)

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

nvt

nvt

0%

114%

102%

nvt
nvt

nvt
nvt

49%
nvt

41%
nvt

20%
nvt

Eigen vermogen tov gemaximeerde omvang: [exploitatiereserve + onverdeelde resultaat/5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de
laatste 3 jaar] * 100.
Percentage materiële vaste activa gefinancierd met leningen: [Leningen bij het MVF/boekwaarde MVA] * 100

Om eventuele risico’s uit de normale bedrijfsuitoefening op te kunnen
vangen wordt weerstandsvermogen opgebouwd. Het jaar 2008 is het
eerste jaar van DWM. Eind 2010 overschrijdt het Eigen Vermogen van
DWM de toegestane 5% met circa € 0,1 mln. Op 1 januari 2011 verlaat de
bedrijfseenheid Fasam DWM en wordt onderdeel van FM Holding,
eveneens een baten-lastendienst van BZK. Na deze uittreding daalt het
eigen vermogen van DWM met € 0,5 mln tot onder de toegestane 5%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

152

Baten-lastendiensten

Liquiditeit
Tabel Liquiditeit
Baten-lastendienst Werkmaatschappij

Quick ratio 1
1

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

nvt

nvt

0,99

1,09

1,04

«Quick ratio»: debiteuren + nog te ontvangen + liquide middelen / crediteuren + nog te betalen

Exploitatie
Baten-lastendienst De Werkmaatschappij
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2010 (x € 1 000)
Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2010

Verschil Realisatie en
begroting 2010

Realisatie 2009

Realisatie 2010

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Baten
Opbrengst
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige ministeries
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval uit voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

132 010
54 140
72 391
5 479
10
0
1 694
133 714

129 593
53 616
74 294
1 683
3
0
716
130 312

– 2 417
– 524
1 903
– 3 756
–7
0
– 978
– 3 402

126 392
68 494
55 790
2 108
43
0
2 475
128 910

Lasten
Apparaatskosten
* personele kosten
* materiele kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
* immaterieel
* materieel
Overige lasten
* dotaties voorzieningen
* bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van de baten en lasten

131 705
69 834
61 871
203
129
0
129
0
0
0
132 037
1 677

129 680
71 573
58 107
146
658
101
557
544
307
237
131 028
– 716

– 2 025
1 739
– 3 764
– 57
529
101
428
572
307
237
– 1 009
– 2 393

124 418
67 601
56 817
154
326
0
326
550
126
424
125 448
3 462

Het saldo van baten en lasten 2010 is ruim € 2,4 mln lager dan begroot als
gevolg van het besluit geen beroep te doen op de opdrachtgevende
besturen van de expertisecentra voor een bijdrage in de initiële ontwikkelkosten van ca € 0,9 mln, de programmakosten voor EC O&P van ca € 0,6
mln en extra huisvestingskosten € 0,3 mln.
De activiteiten, begroot in de begroting 2010, zijn in de kern niet
veranderd. Enkele aannames in de begroting 2010 zijn niet gerealiseerd
wat resulteert in lager omzet en lager materiele kosten.
De dotatie voorzieningen betreft het verhogen van de in de balanspost
debiteuren begrepen voorziening dubieuze debiteuren.
De gerealiseerde bijzondere baten van € 0,7 mln bestaan onder andere uit
een bijdrage in de programmakosten EC O&P (ca € 0,5 mln), de opbouwkosten voor vijfkeerblauw (ca € 0,1 mln) en de vrijval verplichte reserve
(€ 0,1 mln) als gevolg van de afschrijving op de materiële vaste activa. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

153

Baten-lastendiensten

gerealiseerde bijzondere lasten betreft met name een schadepost na
faillissement van een leverancier van € 0,2 mln bij een van de
bedrijfseenheden.
Baten-lastendienst De Werkmaatschappij
Balans per 31 december 2010 (x € 1 000)
31/12/2010

31/12/2009

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– Verbouwingen
– Installaties, inventarissen, hard-software
– Overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

1 557
2 244
437
1 493
314
183
7 516
10 079
16 921
38 501

976
1 510
533
944
33
329
10 182
8 837
20 533
42 367

Passiva
Eigen Vermogen
– Exploitatiereserve
– Onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

5 132
5 848
– 716
293
0
7 441
25 635
38 501

5 966
2 504
3 462
452
0
13 837
22 112
42 367

Nog te ontvangen en nog te betalen bedragen
De nog te ontvangen bedragen bestaan uit € 0,8 mln voor vooruitbetaalde
bedragen en nog te factureren omzet bij de bedrijfseenheden DWR (€ 3,3
mln), Flexchange (€ 1,6 mln) en EC MO (€ 1,4 mln).
De nog te betalen bedragen bestaan uit € 4,1 mln vooruitgefactureerde
bedragen, € 2,8 mln voor personeelsgerelateerde verplichtingen, € 1,7
mln nog te besteden gelden, de per saldo door Flexchange met de
ministeries en uitzendbureaus te verrekenen bedragen (€ 4,6 mln), de nog
met het moederdepartement te verrekenen bedragen (€ 1,1 mln) en de
nog te betalen kosten bij de bedrijfseenheden DWR (€ 4,3 mln), FaSam
(€ 2,1 mln) en EC AMC (€ 0,7 mln) en de houdster (€ 2,3 mln).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

154

Baten-lastendiensten

Investeringen
Baten-lastendienst De Werkmaatschappij
Kasstroomoverzicht per 31 december 2010 (x € 1 000)

1

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2010

Realisatie 2010

Verschil Realisatie en
begroting 2010

(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

1.

Rekening-courant RHB per 1 januari 2010

2 808

20 530

17 722

2.

Totaal operationele kasstroom

1 806

– 1 473

– 3 279

3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.

Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom

– 350
0
– 350
0
0
– 250
250
0

– 1 974
0
– 1 974
0
0
– 164
0
– 164

– 1 624
0
– 1 624
0
0
86
– 250
– 164

5.

Rekening-courant RHB per 31 december 2010 + stand
depositorekeningen (= 1+2+3+4) 1

4 264

16 919

12 655

Maximale roodstand € 0,5 mln.)

De investeringen in 2010 bestaan voornamelijk uit aanvullingen op en
verbeteringen van bestaande geautomatiseerde primaire systemen.
Doelmatigheid
De Werkmaatschappij brede indicatoren

Klanttevredenheid departementen
Medewerkerstevredenheid

% fte overhead 1 (o.b.v. benchmark)
% fte primaire proces (o.b.v. benchmark)
Omzet (in € x 1 000)
Gemiddeld aantal fte 2
Omzet per fte in €
1
2

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2010

Realisatie 2009

Jaarplan 2010

Realisatie 2010

7,1

6,9
Onderzoek is
begin 2010
gestart
n.b.
n.b.
128 910
516
249 825

7,1

7,5

7,5
n.b.
n.b.
125 141
632
198 008

7,5
n.b.%
n.b.%
129 592
639
202 804

7,5
n.b
n.b
132 010
641
205 944

overhead inclusief verkoop
fte inclusief tijdelijk IF/detachering

Tevredenheid opdrachtgevers
De uitkomst van het tweede tevredenheidsonderzoek onder departementen toont een toegenomen tevredenheid bij de opdrachtgevers van
DWM (7,5 in 2010 ten opzichte van 6,9 in 2009).
Omzet per fte
De begrote omzet per fte bedraagt bijna € 206 000 ten opzichte van een
gerealiseerde omzet per fte van bijna € 203 000 (een daling van bijna
1,5%).Ten opzichte van het jaarplan 2010 is sprake van een stijging van
bijna 2,5%. Deze omzetgroei gaat niet altijd gepaard met een overkomst
van ambtelijk personeel en bij een aantal bedrijfseenheden leidt dit tot
inhuur van extern personeel om aan de (soms ook tijdelijke) vraag vanuit
departementen te kunnen voldoen. Dit leidt wel tot een toename van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

155

Baten-lastendiensten

omzet, maar niet tot een toename van het aantal fte’s ambtelijk personeel,
waarop het kengetal is gebaseerd.
Indicatoren per bedrijfseenheid
Gezien de veelheid aan producten/diensten bij DWM is ter bevordering
van het inzicht gekozen voor de onderstaande samenvattende overzichten
van indicatoren. In onderstaande tabel is de realisatie 2010 vergeleken
met het jaarplan 2010. De onder het kopje jaarplan 2010 opgenomen
cijfers betreffen de ten opzichte van de begroting 2010 voor het jaar 2010
bijgestelde streefwaarden. De bijgestelde streefwaarden zijn opgenomen
in de begroting 2011. De bijstelling hangt samen met de jaarlijkse
vaststelling van de tarieven bij de start van het uitvoeringsjaar op basis
van de meeste actuele raminginzichten.
Toelichting realisatie
Zoals uit de hierna volgende tabel blijkt ligt de realisatie over het
algemeen in lijn met het jaarplan 2010. Bij Flexchange is het afzet volume
zoals begroot niet gehaald. De oorzaak hiervoor ligt voornamelijk in de
terugloop van nieuwe aanvragen voor tijdelijk personeel.
Bij EC FA is de gemiddelde declarabiliteit lager uitgekomen dan begroot.
Echter EC FA is in 2010 geconfronteerd met langdurig verzuim. Gecorrigeerd hiervoor, ligt de declarabiliteit in lijn met het jaarplan 2010. Dit geldt
ook bij EC RA.
Bij het Buitenhuis is zichtbaar dat door de taakstellingen bij departementen minder diensten zijn afgenomen. Hierdoor is het gemiddelde
aantal declarabele uren lager uitgekomen dan begroot.
Bij SBO is door effectievere inzet van mens en middelen een hogere
declarabiliteit en een lagere kostprijs per uur gerealiseerd. De lager dan
begrootte declarabele uren bij EC MO zijn veroorzaakt door een andere
werkwijze. Deze investeringen moeten zich in 2011 volledig
terugverdienen.
Indicatoren per BE
Houdster

Vijfkeerblauw

Intercoach
Flexchange
AJ

FA

RA

AMC

A&G

Inkooptarief Piofach dienstverlening (in €)
tarief houdster uitgedrukt in opslag % op directe inkooptarief
klanttevredenheid eenheden
opslag printen zwart/wit (in €)
volume zwart/wit
opslag printen kleur (in €)
volume kleur
ontwikkeling kostprijs coachtrajecten (in €)
deelnemers coachtrajecten
Tarief uitgedrukt in opslag % op directe inkoopkosten
directe inkoopkosten uitzendkrachten (in €)
ontwikkeling gemiddelde kostprijs per declarabel uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
ontwikkeling gemiddelde kostprijs per declarabel uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
ontwikkeling gemiddelde kostprijs per declarabel uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
gemiddeld uurtarief maatwerkvacatureplaatsingen (in €)
gemiddeld tarief per standaardvacatureplaatsing in media
(in €)
ontwikkeling gemiddelde kostprijs/decl.uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte

Realisatie 2009

Jaarplan 2010

Realisatie 2010

17 970

19 155

18 255

107,4%
7,1
0,0258
35,3 mln
0,1087
28,1 mln
708
118
3%
124 mln.
102,31
68,46%
1 252
109,00
34,34%
1 007
192,00
55,00%
915
107,50

109,7%
7,1
0,0264
45 mln
0,1114
27 mln
704
120
3%
155 mln.
100,04
68,34%
1 250
111,00
52,00%
1 275
128,71
66,83%
1 109
112,50

110,2%
7,1
0,0265
29,2 mln
0,1114
13,5 mln
775
134
3%
137 mln.
103,82
65,31%
1 194
111,00
40,29%
1 046
130,07
47,0%
1 009
112,50

189,13
113,84
50,00%
728

217,50
118,27
75,55%
1 254

217,50
116,64
72,41%
1 190

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

156

Baten-lastendiensten

Indicatoren per BE
BMW

Bhuro

Buitenhuis

IPKD
Fasam
DWR

SBO
BBR
RBO
MO

ontwikkeling gemiddelde kostprijs per declarabel uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
ontwikkeling gemiddelde kostprijs per decl.uur (in €)
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal werkbare uren
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
ontwikkeling gemiddelde tarief per declarabel uur GDR (in
€)
ontwikkeling gem. kostprijs per decl. uur sessie algemeen
(in €)
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
tarief basis/plusronde per adres (in €)
% fte primaire processen
omzet per fte
aandeel declarabele uren uitgedrukt in totaal werkbare uren
SWF tarief
DWR Client tarief
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
verhouding managementkosten vs. totale personeelskosten
Ontwikkeling gemiddeld tarief per declarabel uur (in €)
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
Ontwikkeling gemiddelde tarief per declarabel uur ( in € )
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte
Ontwikkeling gemiddeld tarief per decl. uur rijksbeveiligers
( in € )
gemiddeld tarief per declarabel uur dienstverlening (in €)
gemiddeld tarief per declarabel uur regio’s
gemiddeld tarief per declarabel uur P&P
gem. aantal declarabele uren per declarabele fte

Realisatie 2009

Jaarplan 2010

Realisatie 2010

81,50
58,00%
1 245
93,05
68,85%
1 232

84,80
58,00%
1 250
102,03
62,50%
1 225

84,80
57,00%
1 236
106,22
55,92%
1 278

131,0

125,0

125,00

131,0
n.b.
676
78,36%
269 157
84,80%
nvt
nvt
1 549
14,20%
n.b.
1 431
137
1 131

125,0
1 120
655
75,36%
246 656
74,60%
143,82
371,83
1 364
8,90%
129,31
1 354
134,68
1 152

125,00
949
655
80,91%
272 550
74,60%
143,82
n.v.t.
1 562
8,11%
118,12
1 373
134,68
1 252,4

52,45
129
92
115
832

53,28
102,29
102,29
102,29
1 250

52,18
108
108
108
924

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

157

Baten-lastendiensten

TIJDELIJKE BATEN-LASTENDIENST LOGIUS
Algemeen
Het jaar 2010 is een keerpunt geweest voor Logius, zowel voor de
productenportfolio als voor de organisatie zelf. Enerzijds hebben er zich
steeds meer beleidmakers van diverse ministeries gemeld die producten
en diensten door Logius willen laten beheren en bij klanten implementeren. De portfolio is daardoor sterk uitgebreid. Anderzijds zijn er serieuze
stappen gemaakt in het professionaliseren van de eigen organisatie. Door
de sterke groei (ook in 2011) is de noodzaak ontstaan de organisatie zo in
te richten dat Logius in staat blijft kwaliteit en efficiëntie te bieden bij de
uitvoering van haar taken. Daarom is gestart met het ontwerpen van een
nieuwe organisatiestructuur.
Taken
Logius heeft vier taken:
– beheer en de exploitatie van bestaande producten;
– inbeheername van nieuwe producten;
– doorontwikkeling van reeds in beheer genomen producten;
– stimulering van gebruik.
Bedrijfsvoering
Instellingsvoorwaarden
Met terugwerkende kracht tot 1 januari 2010 is aan Logius officieel de
status van tijdelijke baten-lastendienst in oprichting verleend. Naar
verwachting voert het ministerie van Financiën in 2011 een groenlichtmeting uit op basis waarvan zij bepaalt of Logius de definitieve status
van baten-lastendienst krijgt. Om te voldoen aan de instellingsvoorwaarden en specifieke toetspunten voor de groenlicht-meting heeft Logius
in 2010 een aantal acties opgestart. Het ministerie van Financiën toetst op
het voldoen aan drie instellingsvoorwaarden, te weten: doelmatigheidsverbetering, resultaatgericht besturingsmodel en kostprijsmodel.
Doelmatigheidsverbetering
Het gaat hierbij met name om het ontwikkelen van een aantal indicatoren
waarmee inzicht wordt verkregen in de doelmatigheids- en kwaliteitsverbetering zoals de ontwikkeling van de productiviteit, kostenefficiëntie als
gevolg van professioneler inkoop-, contract-, en leveranciersmanagement
en de ontwikkeling van de klanttevredenheid.
Productiviteitsverbetering: Logius heeft een nulmeting en een tussenmeting laten uitvoeren op kosten en tarieven, productiviteit, bezetting en
kwaliteit. Op basis daarvan zijn reeds maatregelen genomen zoals de
benchmark DigiD. In 2010 is eveneens een start gemaakt met het
formuleren van prestatie-indicatoren die in 2011 in de rapportages
worden opgenomen.
Kostenefficiëntie: In 2010 is de kostenefficiëntie op het gebied van
contract- en leveranciersmanagement in kaart gebracht. Er wordt een
rationalisatie van alle hostingcontracten doorgevoerd en opnieuw
aanbesteed. Logius is inmiddels gestart met een (benchmark)onderzoek
naar de mogelijke besparingen op de inkoop. Door het verbeteren van de
efficiëntie in de organisatie op contractueel- en inkoopgebied en het
vervangen van inhuurkrachten door ambtenaren, heeft Logius de kosten
reeds kunnen verlagen.
Klanttevredenheid: Evenals in 2009 is er eind 2010 een klanttevredenheidsonderzoek gestart onder de beleidsopdrachtgevers. De uitkomsten
worden meegenomen in de verdere verbetering van de organisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

158

Baten-lastendiensten

Resultaatgericht besturingsmodel en kostprijsmodel
Op het ontwikkelen van een resultaatgericht besturingsmodel heeft Logius
slechts beperkt invloed. In de loop van 2011 zal aan de hand van een
kwalitatief onderzoek, gesprekken en interviews onderzoek worden
gedaan naar de invulling regierol beleidsopdrachtgever, scheiding
eigenaarschap en beleidsopdrachtgeverschap en de financiering en
sourcing van in beheer te nemen producten. Afspraken met de beleidsopdrachtgever inzake contract- en leveranciersmanagement worden
voortaan opgenomen in de opdrachtbrieven. In 2010 is voorts de inkoopen contractadministratie op orde gebracht.
Voor 2010 is als eerste proeve een kostprijs berekend voor DigiD burger
en Digipoort (zie overzicht doelmatigheidsindicatoren). Deze kostprijzen
worden echter nog niet in de praktijk toegepast.
Europese aanbesteding
Logius heeft op basis van het door vier ministers op 9 juni 2006 ondertekende convenant («Convenant van samenwerking tussen overheid en
markt over gebruik van de Nederlandse XBRL-taxonomie»), eind 2009 een
product in beheer genomen. De daarbij behorende onrechtmatige
contracten, de niet gevolgde Europese aanbestedingsregels, zijn door
Logius overgenomen van het ministerie van Financiën (vastgelegd bij de
overdracht).
Wegens grote operationele en politieke druk op de voortgang van het
project kon niet per omgaande een aanbesteding gevolgd worden. De
aanbesteding staat gepland voor 2011.
Daarnaast zijn binnen deze contracten door Logius eind december 2010
fouten geconstateerd bij de inkoop. Logius heeft daarvoor in januari 2011
de RAD gevraagd om onderzoek in te stellen. Dit onderzoek is inmiddels
afgerond en de beheersmaatregelen worden aangescherpt en ingericht.
De totale omvang van de onrechtmatigheid bedraagt € 5,9 mln., waarvan
€ 2,5 mln. in 2010 en ten hoogste € 3,4 mln. doorwerking naar 2011.
Vermogensontwikkeling
Tabel weerstandsvermogen
Baten-lastendienst Logius

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang (%)
Aandeel materiele vaste activa gefinancierd met
leningen (%)
Verloop voorzieningen (bedragen x € 1 000)

Realisatie
2009

Realisatie
2010

n.v.t.

0%.

n.v.t.
n.v.t.

82%
0

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang: [exploitatiereserve + onverdeelde resultaat/5%
van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste 3 jaar] * 100.
Percentage materiële vaste activa gefinancierd met leningen: [Leningen bij het MVF/boekwaarde
MVA] * 100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

159

Baten-lastendiensten

Liquiditeit
Tabel Liquiditeit
Baten-lastendienst Logius

Quick ratio 1
1

Realisatie
2009

Realisatie
2010

n.v.t.

0,97%

«Quick ratio»: debiteuren + nog te ontvangen + liquide middelen/crediteuren + nog te betalen.

Exploitatie
Baten-lastendienst Logius
Balans per 31 december 2010
Bedragen in € 1 000
31-12-2010

1-1-2010

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventarissen
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

0
990
162
248
580
0
2 672
2 527
12 421
18 610

0
1 248
206
243
799
0
843
834
0
2 925

Passiva
Eigen Vermogen
– exploitatiereserve
– onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

0
0
0
467
0
6 120
12 023
18 610

0
0
0
1 248
167
30
1 480
2 925

Liquide middelen
De stijging van de liquide middelen ten opzichte van de openingsbalans is
een gevolg van de start van Logius als baten-lastendienst, waarbij het
startsaldo € 0 bedraagt.
Leningen bij het Ministerie van Financiën
De daling ten opzichte van de openingsbalans is te verklaren uit de
aflossingen in 2010 en het niet aangaan van een nieuwe lening omdat de
investeringen onder de minimumgrens van € 0,5 mln. zijn gebleven.
Nog te betalen
De stijging van deze post ten opzichte van de openingsbalans is het grote
aantal facturen over het vierde kwartaal 2010 dat per 31 december 2010
nog betaald moest worden.
Niet in de balans blijkende activa en verplichtingen
Het totaal van de niet uit balans blijkende activa en verplichtingen
bedraagt € 29,3 mln.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

160

Baten-lastendiensten

Baten-lastendienst Logius
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2010
Bedragen in € 1 000

Omschrijving

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten
1

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting/1e
suppletoire
begroting 2010 1

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

46 775
15 031
3 949
0
0

45 860
10 801
2 192
0
0

– 915
– 4 230
– 1 757
0
0

65 755

58 853

– 6 902

65 255
18 918
46 337
24
476
476

58 532
22 071
36 461
63
493
493

– 6 723
3 153
– 9 876
39
17
17

0

44

44

0
65 755

44
59 132

44
– 6 623

0

– 279

– 279

Realisatie t-1

n.v.t.

n.v.t.

De ramingscijfers voor Logius zijn voor de eerste keer bij suppletoire begroting 2010 aan de Tweede Kamer gepresenteerd.

Kosten: betreffen de werkelijk gemaakte kosten.
Omzet:
• Voor de producten Beheer, exploitatie en onderhoud (incl. Govcert)
geldt dat de omzet, conform de opdrachtbrief, de dekking van de
geplande kosten voor 2010 bevat.
• Voor de projectmatige werkzaamheden zoals de nieuwe ontwikkelingen, in beheer names, werk in opdracht en de overige producten, geldt
dat de omzet de in rekening gebrachte (project)kosten zijn. Echter met
dien verstande dat waar het gaat om de langlopende en – over de
jaargrens van 2010 lopende- projecten (SBR, Dgid_X etc.) de omzet
vastgesteld is op de werkelijk gemaakte kosten. Dit betekent dat het
resultaat aan het einde van het project vastgesteld wordt.
Opbrengst moederdepartement
De opbrengsten van het moederdepartement hebben betrekking op de
omzet van de producten waarvan BZK beleidsopdrachtgever is. Het betreft
de omzet voor:
• Beheer en exploitatie van de producten zoals DigiD (voor burgers),
Digipoort, Digikoppeling, Digimelding en Govcert. (Een toelichting op
de producten is te vinden op de website van Logius).
• Inbeheername van nieuwe producten zoals DigiD Machtigen, MijnOverheid.nl, Digimelding, Digilevering, Stelselcatalogus en Zoekdienst.
• Doorontwikkeling van met name DigiD, Digikoppeling grote berichten,
Digilevering en Diginetwerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

161

Baten-lastendiensten

•

Stimulering van gebruik en de kosten van NL_Alert.

Opbrengsten overige departementen
De opbrengsten van de overige departementen bestaan uit de omzet voor:
• Beheer, exploitatie en ontwikkeling van DigiD voor het Elektronisch
Patiëntendossier (VWS) en beheer en exploitatie van DigiD voor
bedrijven (ELI). Forum Standaardisatie (ELI).
• Ondersteuning van het programma Legis (V&J), Electronisch Bestellen
en Factureren (ELI & BZK/DGOBR).
• Ontwikkeling en implementatie van het Standard Business Reporting
(SBR)-programma (ELI).
Ten opzichte van de begroting is de opbrengst ruim € 4 mln. lager. Dit
wordt verklaard uit een lagere opbrengst dan voorzien voor Legis
(koerswijziging), SBR (temporisering) en Elektronisch Patiëntendossier
(pas op de plaats).
Opbrengst derden
De opbrengst derden bestaat de omzet van de Haagse Ring (€ 1,7 mln.) en
de omzet in het kader van diverse inbeheernames van nieuwe producten
voor de Inspectieraad.
Het verschil met de begroting betreft met name de Haagse Ring, waar de
omzet € 1,1 mln. te hoog was ingeschat. Voorts zijn de kosten voor
e-inspecties nu gerangschikt onder overige departementen.
Toelichting resultaat
Het saldo van baten lasten voor Logius over 2010 is negatief voor een
bedrag van € 279 000, hetgeen verklaard wordt uit:
Nieuwe ontwikkelingen (€ 160 000 winst)
De kosten van nieuwe ontwikkelingen worden in 2010 in zijn totaliteit
gedekt door opdrachtbrieven. In totaal is er een positief verschil tussen
omzet en kosten van € 160 000 hetgeen met name veroorzaakt is doordat
de kosten van DigiD EPD in zijn geheel gefactureerd zijn in 2010, terwijl
een deel van de kosten gemaakt zijn in 2009.
Inbeheernames en werk in opdracht (€ 400 000 verlies)
De kosten hiervan in 2010 zijn € 2,7 mln.; terwijl € 2,3 mln. gedekt is door
opdrachtbrieven en aldus aan opdrachtgevers in rekening gebracht.
Oorzaken voor het verschil zijn tweeledig en moeten geplaatst worden in
de context van inregeling Logius als baten-lastendienst:
• In 2009 zijn er verkooptarieven afgesproken die ook zouden moeten
gelden voor 2010. Achteraf gezien, hetgeen bleek uit de latere
allocatiemodellen voor baten-lastendienst vorming, zijn de afgesproken tarieven te laag terwijl commitment voor deze tarieven in 2009 was
aangegaan.
• Daarnaast zijn er in 2010 uren gemaakt in het voortraject van de in
beheer name die niet gefactureerd konden worden. In de planning en
de desbetreffende opdrachtbrieven van 2011 is hiermee uiteraard wel
rekening gehouden.
BFS (€ 176 000 winst)
In 2010 zijn door BFS de afgesproken werkzaamheden verricht, waarvoor
uiteindelijk € 176 000 minder nodig bleek dan gepland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

162

Baten-lastendiensten

Haagse Ring (€ 131 000 verlies)
De post Haagse Ring bedraagt € 1,8 mln., waardoor er een verlies
ontstaat van ruim € 131 000. De oorzaak hiervan is dat er door Logius
meer kosten voor beheer en administratievoering worden gemaakt dan
waarin het abonnementstarief mee rekening is gehouden.
Veiligheid (€ 40 000 verlies)
De kosten van alle onderdelen van Veiligheid ( NL-Alert, NCV, Informatieknooppunt & Nieuwe Taakvelden) worden per saldo (nog) niet gedekt voor
per saldo € 40 000. Dit is veroorzaakt doordat er werkzaamheden in het
kader van nieuwe taakvelden zijn verricht, waarvoor onvoldoende
financiële dekking is.
Oninbare debiteur (€ 44 000 verlies)
Tenslotte is er nog een bijzondere last in de zin van het afboeken van een
oninbare debiteur ter hoogte van € 44 000.
Gezien het bovenstaande is het niet de verwachting dat dit verlies
structureel is.
Kosten
Apparaatskosten
Tot de personele kosten zijn gerekend de lonen en salarissen van eigen
personeel en de kosten van inhuur voor de capaciteit die vereist is voor
het kunnen uitvoeren van alle geplande activiteiten.
Materiële kosten
De materiële kosten bestaan grotendeels uit contractkosten van de
exploitatie en beheer van de producten van Logius (DigiD, Haagse Ring,
Digipoort, etc.) en de inkoopkosten voor het kunnen doorontwikkelen van
nieuwe producten van Logius. Daarnaast zijn de kosten van huur en
facilitaire ondersteuning door stichting ICTU (ICT-Uitvoeringsorganisatie)
en BZK tot de materiële kosten gerekend. Het verschil van de totale
materiële kosten met de begroting is een rechtstreeks gevolg van het
deels niet doorgaan of temporiseren van projecten waardoor de inkoopkosten eveneens lager zijn geworden (inbeheernames en overige
programma’s zoals SBR, Legis en EPD).
Rentelasten
Dit betreft de rente die betaald is over de rekening-courant en de leningen
Financiën. Het verschil met de begroting betreft met name de rekeningcourantrente. Hier was geen rekening mee gehouden.
Afschrijvingen
De afschrijving heeft betrekking op investeringen voor verbouwingen,
installaties en inventaris en hard- en software.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

163

Baten-lastendiensten

Baten-lastendienst Logius
Kasstroomoverzicht per 31 december 2010 (x € 1 000)

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

1

Rekening-courant RHB 1 januari 2010 + stand
depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2010 + stand
depositorekeningen (=1+2+3+4) 1

(1)
vastgestelde
begroting

(2)
Realisatie

(3)=(2)–(1)
Verschil realisatie en
vastgestelde
begroting

0
0
– 1 248
0
– 1 248
0
0
0
1 248
1 248

0
13 089
– 1 483
0
– 1 483
0
0
– 436
1 251
815

0
13 089
– 235
0
– 235
0
0
– 436
3
– 433

0

12 421

12 421

maximale roodstand 0,5 miljoen €

Doelmatigheid
Generiek deel
Tarieven/uur
FTE-totaal (excl. externe inhuur)
% FTE primair proces
% FTE Overhead
Saldo van baten en lasten (%)
Klanttevredenheid
Betrouwbaarheid/TPM
Periodieke Benchmark producten Logius
Specifiek deel
Omzet per productgroep (in %)
• Beheer & exploitatie
• In beheer name trajecten
• Doorontwikkeling
• Stimulering gebruik
• Projecten
DigiD
• Aantal nieuw aangesloten overheidsorganisaties
• Aantal burgers met DigiD
• Aantal DigiD authenticaties
PKI-Overheid
• Aantal nieuwe certificaatverstrekkers
Digipoort (OTP)
• Aantal aangesloten bedrijven
• Aantal berichten via Digipoort
Govcert
• Aantal afnemers Govcert.nl
• Aantal uitgebrachte beveiligingsadviezen
• Aantal leden e-mail alerts Waarschuwingsdienst.nl
Overige indicatoren 1
Vragen/klachten
• Aantal vragen/klachten
• Snelheid van eerste reactie
• Snelheid van afhandeling
Tijd tussen verzoek klant en realisatie
• Doorlooptijd1
Contract- en leveranciersmanagement
• Prijsbenchmark
Aantal inhuurkrachten vs. eigen medewerkers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

2010
153
82
84%
16%
– 0,5%
6,9
Ja
2009 en 2011
2010

54%
7%
4%
2%
33%
17
8,1 mln.
37,2 mln.
0
480
38,6 mln.
64
1 144
83 075

14
3 dagen
39 dagen

nog niet uitgevoerd
178 %

164

Baten-lastendiensten

Generiek deel
Proces inbeheername nieuwe producten
• Tijdigheid van overdracht/conform planning
• Operationeel conform klantverwachting
DigiD:
• Kostprijs per abonnement (naar authenticaties)
Klein gebruiker
Middel gebruiker
Groot gebruiker
Zeer groot gebruiker (individuele abonn. prijs)
• Kostprijs per aansluiting (eenmalig)
• Kostprijs per authenticatie
Digipoort:
• Kostprijs per abonnement (jaarlijks)
Klein
Middel
Groot

2010

1

€ 1 028
€ 11 307
€ 61 676
tussen € 0,1 en € 2,8
mln.
€ 670
€ 0,17
€ 53 600
€ 402 000
€ 3 216 000

1
Normen en definities zijn in ontwikkeling. Dit is conform de afspraken zoals gemaakt met het
ministerie van Financiën bij het opstellen van het startdocument voor de instelling van de tijdelijke baten-lastendienst Logius. De kostprijzen worden nog niet daadwerkelijk toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

165

Baten-lastendiensten

BATEN-LASTENDIENST 4FM
Algemeen
Op 1 april 2010 startte 4FM als tijdelijke baten-lastendienst van het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De directeurgeneraal Organisatie en Bedrijfsvoering Rijk (verder DGOBR) is eigenaar
van 4FM.
In de nieuwe facilitaire organisatie zijn de krachten gebundeld van de
voormalige facilitaire organisaties van BZ, SZW, IenM en VROM. Daarmee
is 4FM de facilitaire dienstverlener voor deze departementen. 4FM
verzorgt circa 12 000 werkplekken. 4FM biedt diensten aan op het gebied
van: gebouwbeheer (dagelijks beheer en onderhoud en dergelijke)
consumptieve diensten (bedrijfsrestaurant en dergelijke), post en
reprografie (post, spoedstukken en dergelijke) en verstrekken van
inrichting (werkplekinrichting).
In negen maanden is de belangrijkste uitdaging voor 2010 gerealiseerd:
de dienstverlening is zonder grote problemen overgenomen en uit de
reacties van de departementen valt te merken dat de gebruikers weinig
hinder hebben ondervonden van de overgang
4FM werkt vanaf de start met een structureel lager aantal medewerkers
(27%) dan de vier departementale facilitaire diensten voor 1 april 2010.
In 2010 zijn de organisatie, producten en diensten en werkprocessen op
alle departementen nog beter op elkaar afgestemd. Dit noemen we het
harmoniseren van de dienstverlening. Deze fase heeft als eindresultaat in
2010 een nieuwe Producten- en Dienstencatalogus voor 2011 opgeleverd.
Door de harmonisering is het aantal maatwerkafspraken per departementin 2011 verder gereduceerd.
Ook zijn we in 2010, samen met de departementen, diepgaand gaan
onderzoeken wat de mogelijkheden zijn voor standaardiseren, verbeteren
en vernieuwen van de producten en diensten. Standaardiseren houdt in
dat veranderingen breed worden doorgevoerd. De beslissing over het wat
(welke producten en diensten) ligt primair bij de departementen. Eind
december 2010 zijn 26 van de ruim 60 voorstellen, die uit deze onderzoeken voortkwamen, op hoofdlijnen opgesteld. Deze 26 voorstellen
bevinden zich thans in het besluitvormingsproces. Met voornoemde acties
beoogt 4FM maximale flexibiliteit en efficiency. Het is uitgangspunt is: de
klant krijgt dezelfde dienstverlening, ongeacht in welk gebouw hij werkt.
4FM draagt op deze manier bij aan het verder ontwikkelen van het
concept «rijkswerkplek».
Professionaliteit en kwaliteitsbevordering zijn in 2010 vorm gegeven door
te investeren in klant- en resultaatgerichtheid en omgevingsbewustzijn.
Met vrijwel alle medewerkers is een startgesprek gevoerd en in
november/december een functioneringsgesprek (totaal score 97%). De
nieuwe 4FM-cultuur is gebaseerd op de missie: «We gaan ervoor dat
klanten en medewerkers ons aanbevelen bij anderen.»
Bedrijfsvoering
Voor 4FM is het essentieel om haar bedrijfsvoering op orde te hebben en
in control te zijn. In 2010 was er een flink aantal uitdagingen op dit gebied.
Om de kwaliteit van de dienstverlening te waarborgen is ervoor gekozen
om de facilitaire managementinformatiesystemen van de vier departe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

166

Baten-lastendiensten

menten gefaseerd te converteren naar een centraal gestandaardiseerde
inrichting van een facilitair managementinformatiesysteem. Op 9 oktober
vond de laatste conversie plaats. Zodoende kon nog niet iedereen vanaf
1 april werken conform de nieuwe processen en daardoor werd de
bedrijfsvoering nog niet digitaal optimaal ondersteund.
De interim-controle van de RijksAuditDienst heeft geholpen om scherper
zicht te krijgen op de plekken waar de bedrijfsvoering nog niet op orde
was en op welke punten dit verbeterd moest worden. In de laatste drie
maanden van 2010 is dit organisatiebreed opgepakt. Begin 2011 zullen wij
dit tot in de haarvaten van de organisatie verankeren.
Vermogensontwikkeling
Tabel weerstandsvermogen
Baten-lastendienst 4FM

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

81%

n.v.t.
n.v.t.

n.v.t.
n.v.t.

n.v.t.
n.v.t.

n.v.t.
n.v.t.

103%
– 15

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang (%)
Aandeel materiele vaste activa gefinancierd met
leningen (%)
Verloop voorzieningen (bedragen x € 1 000)

Eigen vermogen t.o.v. gemaximeerde omvang: [exploitatiereserve + onverdeelde resultaat/5% van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de
laatste 3 jaar] * 100.
Percentage materiële vaste activa gefinancierd met leningen: [Leningen bij het MVF/boekwaarde MVA] * 100

Liquiditeit
Tabel Liquiditeit
Baten-lastendienst 4FM

Quick ratio 1
1

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

0,95

«Quick ratio»: debiteuren + nog te ontvangen + liquide middelen/crediteuren + nog te betalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

167

Baten-lastendiensten

Exploitatie
Baten-lastendienst 4FM
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2010 1 (x € 1 000)
(1)

(2)

(3)=(2)–(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting/2e
suppletoire
begroting

Realisatie 2010

Verschil realisatie en
2e suppletoire
begroting

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengst derden
Rentebaten
Vrijval voorzieningen
Bijzondere baten
Totaal baten

–
51 557
–
–
–
600
52 157

–
44 884
–
–
15
1 330
46 229

–
6 673
–
–
15
730
5 929

Lasten
Apparaatskosten
– personele kosten
– materiële kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– materieel
– immaterieel
Overige lasten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten

11 213
38 238
361
–
2 027
0
0
0
0
51 839

9 363
30 253
266
–
2 697
–
–
–
1 839
44 418

Saldo van baten en lasten

318

1 811

1 850
7 985
95
–
670
–
–
–
1 839
7 422
–
1 493

Omschrijving

1

Realisatie 2009

N.V.T.

Het boekjaar loopt van 1 april 2010 tot en met 31 december 2010.

Baten
Opbrengst overige departementen
4FM kent vier soorten producten: Basis, Basis plus, Maatwerk en
Werkelijke kosten. Bij de eerste is de prijs en het aantal vooraf vastgesteld.
Bij Basis plus is de afname variabel. Bij de overige producten zijn zowel de
prijs als de afname variabel.
Specificatie Opbrengst overige departementen (x € 1 000)

– Basis
– Basis +
– Maatwerk
– Werkelijk
– opstartkosten
– overige opbrengsten
Totaal

2e suppletoire
begroting 2010

Realisatie 2010

Verschil

34 938
3 764
2 108
8 771
1 976

34 918
2 255
1 086
6 392

20
1 509
1 022
2 379
1 976
– 233
6 673

51 557

233
44 884

De Basis Plus, maatwerk en werkelijke kosten omzet zijn lager doordat er
door de departementen minder producten zijn afgenomen dan begroot.
Eén van de oorzaken van de geringere afname is gelegen in de bezuinigingen die departementen hebben doorgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

168

Baten-lastendiensten

De opstartkosten zijn niet in rekening gebracht, vanwege het voortijdige
inzicht dat 4FM 2010 ook zonder deze vergoeding 2010 met een positief
saldo zou gaan afsluiten.
Bijzondere baten
Met de oprichting van 4FM wordt een besparing gerealiseerd op
personeels- en inkoopkosten (respectievelijk 27% en 5%). Door het
programmabureau Vernieuwing Rijksdienst is geoordeeld dat 4FM
bijdraagt aan een efficiëntere bedrijfsvoering van het Rijk. Hierbij is
besloten € 4,35 mln als claim te honoreren.
De bedragen zijn als volgt toegewezen:
2010 € 3,35 mln (ontvangen in 2010); 2011 € 1,00 mln (nog te ontvangen
in 2011).
De verwerking in het resultaat is als volgt:
Omschrijving
Ontvangen in 2010
Aangewende middelen door het toenmalige ministerie van Verkeer &
Waterstaat betreffende de programmaperiode 2008 tot en met
31 maart 2010
Vrijval VRD
Diversen
Saldo bijzondere baten

In € 1 000
3 350

– 2 026
1 324
6
1 330

Ten behoeve van de op- en inrichting van 4FM zijn ook na 1 april kosten
gemaakt die verband houden met de verantwoorde VRD-baten. Deze
kosten ad € 1,839 mln zijn opgenomen onder de bijzondere lasten.
Lasten
Materiële kosten
Negentig procent van de materiele kosten bestaat uit de inkoopkosten van
derden. Deze kosten blijven achter doordat de vraag van de departementen naar producten van 4FM is achtergebleven bij de oorspronkelijke
raming. In totaal zijn de inkoopkosten ten behoeve van de dienstverleningsproducten € 27 mln.
Rentelasten en afschrijvingskosten materieel
Omdat de waarde van de activa is gewijzigd (lees: gestegen) ten opzichte
van de begroting zijn de afschrijvingskosten gestegen. De hiermee
samenhangende rentekosten stijgen hierdoor ook. Echter, omdat het
begrote rentepercentage hoger is dan het werkelijke percentage, zijn deze
kosten toch lager dan begroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

169

Baten-lastendiensten

Baten-lastendienst 4FM
Balans per 31 december 2010 (x € 1 000)

1

Balans 31-12-2010

Balans 1-4-2010 1

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– Grond en gebouwen
– Installaties en inventarissen
– Overige materiele vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

–
13 571
–
13 298
273
–
397
2 331
14 747
31 046

–
15 687
–
15 285
402
9
–
5 022
–
20 718

Passiva
Eigen Vermogen
– Exploitatiereserve
– Onverdeeld resultaat
Leningen bij het MvF
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal passiva

–
1 811
10 781
59
8 640
9 755
31 046

–
–
15 687
74
–
4 957
20 718

Definitieve openingsbalans per 1-4-2010

Activa
Materiële activa
De materiële vaste activa zijn gewaardeerd tegen de verkrijgings- of
vervaardigingprijs, vermindert met afschrijvingen en bijzondere waardeveranderingen. Afschrijvingen op materiële vaste activa zijn gebaseerd op
de geschatte economische levensduur, rekening houdend met een
eventuele restwaarde. Deze afschrijving vindt lineair plaats. De afschrijvingstermijnen zijn als volgt:
Installaties en Inventaris
– meubilair
– overig inventaris
Overige materiele vaste activa
– vervoermiddelen
– computerhardware en software
– overige materiele vaste activa

10
5
4
3
5

De gehanteerde activeringsdrempel (inclusief kortingen en btw) is € 500
per individuele aanschaf. Voor meubilair is dit een collectieve grens.
Hiermee wordt bedoeld: als de totale waarde van de aanschaffingen meer
bedraagt dan € 500, worden de aanschaffingen geactiveerd en vanaf het
moment van aanschaf afgeschreven. In 2010 is er na 1 april weinig activa
aangeschaft.
Debiteuren
Het saldo debiteuren betreft vorderingen op departementen en eigen
personeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

170

Baten-lastendiensten

Nog te ontvangen
De specificatie van deze post is als volgt:

Vooruitbetaalde en vooruitvangen facturen
Nog te factureren bedragen
Overige te vorderen bedragen

31-12-2010
(x € 1 000)

1-4-2010
(x € 1 000)

1 460
466
405

0
0
5 022

2 331

5 022

Onder de post vooruitontvangen facturen zijn de VRD gelden 2011 ad € 1
mln opgenomen.
Liquide middelen
De rekening courant bij het Ministerie van Financiën per 31-12-2010 is
ruim 14 mln.
Passiva
Eigen Vermogen
De Regeling Baten-lastendiensten 2011 stelt dat het een batenlastendienst is toegestaan om reserves tot een bedrag van 5% van de
gemiddelde jaaromzet over de afgelopen drie jaren aan te houden.
Leningen bij het MvF
Voor de van de deelnemende departementen overgenomen activa is
conform de Regeling Baten-lastendiensten 2011 een lening aangegaan bij
het Ministerie van Financiën. De aflossing 2011 is onder de kortlopende
schuld opgenomen.
Voorzieningen
Voor de werknemers die over zijn gegaan naar 4FM is aan de hand van de
diensttijd berekend wie er binnen vijf jaar in aanmerking komen voor een
gratificatie. In overeenstemming met de in 2010 gewijzigde Regeling
Baten-lastendiensten 2011 heeft 4FM besloten geen bedragen meer aan
de voorziening toe te voegen, maar in vijf jaar vrij te laten vallen, omdat
de voorziening niet doelmatig is. Een vijfde van de voorziening voor 2010,
ad € 0,015 mln is derhalve in 2010 vrijgevallen.
Crediteuren
De openstaande crediteuren en negatieve debiteuren saldi zijn gesaldeerd
opgenomen onder de post crediteuren.
Nog te betalen
De specificatie van deze post is als volgt:

Nog te ontvangen inkoopfacturen
Aflossing 2011 Lening Ministerie van Financiën
Nog te besteden VRD-gelden
Overige nog te betalen bedragen

31-12-2010
(x € 1 000)

01-04-2010
(x € 1 000)

4 142
3 246
1 000
1 367

0
0
4 350
607

9 755

4 957

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

171

Baten-lastendiensten

Investeringen
Baten-lastendienst 4FM
Kasstroomoverzicht per 31 december 2010 (x € 1 000) 1

1.
2.
3a.
3b.
3.
4a.
4b.
4c.
4d.
4.
5.

1
2

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting/2e
suppletoire
begroting

Realisatie 2010

Verschil realisatie
en 2e suppletoire
begroting

0
2 345
– 20 687
–
– 20 687
–
–
– 2 410
20 687
18 277

0
16 988
– 16 268
–
– 16 268
0
0
– 1 660
15 687
14 027

0
14 643
4 419

65

14 747

14 812

Rekening-courant RHB 1 januari 2010 + stand
depositorekeningen
Totaal operationele kasstroom
Totaal investeringen (–/–)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (–/–)
Eenmalige storting door het moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (–/–)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom
Rekening-courant RHB 31 december 2010 + stand
depositorekeningen (=1+2+3+4) 2

4 419
0
0
750
5 000
4 250

Het boekjaar loopt van 1 april 2010 tot en met 31 december 2010.
maximale roodstand € 0,5 mln.

Doelmatigheid
Baten-lastendienst 4FM
Doelmatigheidsindicatoren

Raming
(kostprijsmodel
2010)

Realisatie

Omschrijving Generiek Deel
1.

Kostprijzen werkplek

5 743

4 924

2

FTE-totaal (excl. externe inhuur)

211,2

206,0

3.

Saldo van baten en lasten (%)

1%

4%

4a.

Fysieke en telefonische bereikbaarheid van het Facilitair Servicepunt 7 000

100%

Zie toelichting

4b.

Digitale bereikbaarheid

98%

Zie toelichting

4c.

Verhelpen urgente storingen binnen afgesproken doorlooptijd

100%

Zie toelichting

4d.

Verhelpen niet-urgente storingen binnen afgesproken doorlooptijd

90%

Zie toelichting

5.

Klanttevredenheid maatwerk min. -Tevreden met uitvoering en resultaat -

95%

Zie toelichting

6.

Kostenbesparing aanbestedingen (%)

5%

Zie toelichting

7.

Duurzaamheid (100%)

100%

Zie toelichting

Ad 1. De kostprijzen per werkplek zijn achtergebleven ten opzichte van de
ramingen.
Dit komt omdat de totale facilitaire kosten van de vier departementen
lager zijn uitgevallen dan oorspronkelijk begroot.
Dit heeft enerzijds te maken met een lager bestedingenniveau (een aantal
departementen heeft concrete bezuinigingen doorgevoerd op bijvoorbeeld het gebruik van externe vergaderlocaties). Meer transparantie in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

172

Baten-lastendiensten

kostprijzen van facilitaire dienstverlening en nieuwe aanbestedingen
hebben tot schaalvoordelen op de inkoop geleid.
Ad 2. Het aantal fte’s blijft binnen de toegestane formatie (211,2 fte).
Ad 3. 4FM kreeg in 2010 een claim gehonoreerd door het Programma
Vernieuwing Rijksdienst (VRD). Dankzij deze toekenning was het niet
nodig om opstartkosten bij de opdrachtgevende departementen in
rekening te brengen. We hebben 2010 afgesloten met een positief saldo
van 4%. Dit saldo zal worden toegevoegd aan het eigen vermogen.
Ad 4. De prestatie-indicatoren zijn in 2010 niet continu bijgehouden met
het facilitair management systeem van 4FM. De reden hiervoor is dat met
het verzamelen van data voor prestatie-indicatoren pas kon worden
gestart vanaf het moment dat een departement was overgegaan naar de
systemen van 4FM. Vanaf dat moment kon op alle gebieden op de
4FM-manier gewerkt worden. De laatste conversie vond plaats op
9 oktober.
In de afgelopen 9 maanden heeft 4FM zelf handmatig informatie bijgehouden. Uit deze gegevens blijkt dat de telefonische en digitale bereikbaarheid 100% waren, uitgezonderd «kleine» netwerkstoringen. Wat
betreft de telefooncentrale hebben zich in de periode april tot en met
december 2010 een 3-tal «kleine» netwerkstoringen voorgedaan.
Ad 5. De meting van de klanttevredenheid hebben wij voor het eerste
kwartaal van 2011 ingepland. Over 2010 zijn er daarom geen harde
gegevens over klanttevredenheid.
Ad 6. 4FM heeft als één van haar doelstellingen geformuleerd om binnen
twee jaar 5% besparingen te realiseren op de inkoopkosten. Inmiddels is
een aantal aanbestedingen afgerond. Momenteel kunnen we nog niet
hard kwantificeren hoeveel ten opzichte van de 0-situatie (1 april 2010) is
bespaard. In 2011 maken we heldere afspraken met de eigenaar over
definities om dit wel te kunnen doen.
Ad 7. 4FM zorgt er bij alle nieuwe aanbestedingen voor dat deze voldoen
aan de duurzaamheidscriteria die door Agentschap.nl zijn geformuleerd.
Dit is in 2010 voor alle nieuwe aanbestedingen gehaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

173

Bijlagen

D. BIJLAGEN
D1. BURGEMEESTERSBENOEMINGEN
Periode 1 januari 2010 tot en met 31 december 2010.
Overzicht burgemeestersbenoemingen
Totaal aantal benoemingen in de periode 1 januari 2010 t/m
31 december 2010
Aantal benoemingen waarbij de minister in zijn voordracht de
aanbeveling van de raad volgde

31
31

Overzicht benoeming vrouwelijke burgemeesters
Aantal vrouwelijke burgemeesters op 1 januari 2010
Vrouwelijke burgemeester volgt een vrouw op
Vrouwelijke burgemeester volgt een man op
Vrouwelijke burgemeester benoemd na herindeling
Vrouwelijke burgemeester wordt opgevolgd door een man
Vacature met laatstelijk een vrouwelijke burgemeester
Aantal vrouwelijke burgemeesters op 31 december 2010:

77
3
2
0
7
3
73

Overzicht burgemeestersposten naar politieke kleur en man/vrouw verhouding op 31 december 2010
Partij

Posten

%

Inwoners

%

Man

Vrouw

Totaal

CDA
VVD
PvdA
D66
GL
CU
SGP
OVG
Geen

127
101
100
21
9
8
5
5
1

33,7
26,8
26,5
5,6
2,4
2,1
1,3
1,3
0,3

3 900 528
4 229 838
5 829 020
830 348
233 308
269 491
148 375
82 991
9 870

25,1
27,2
37,5
5,3
1,5
1,7
1,0
0,5
0,1

107
77
79
17
5
8
5
5
1

20
24
21
4
4
0
0
0
0

127
101
100
21
9
8
5
5
1

Totaal

377

304

73

377

15 533 769

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

174

Bijlagen

D2. TOEZICHTSRELATIES EN ZBO’S/RWT’S
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft
verschillende zelfstandige organisaties. Het verschil tussen deze organisaties zit in de omvang, de taken, de bevoegdheden en de werkzaamheden. De overeenkomst is dat ze allen taken uitvoeren die gebaseerd zijn
op beleid dat (mede) is ontwikkeld door het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en waar de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties verantwoordelijk voor is. Om te waarborgen dat
deze organisaties het beleid naar behoren uitvoeren, wordt toezicht
gehouden. De uitgangspunten voor het toezicht op de zelfstandige
organisaties zijn vastgelegd in «toezicht bij BZK: de manier waarop het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties toezicht houdt
op zelfstandige organisaties (2005)». De uitgangspunten en criteria sluiten
aan op de «kaderstellende visie op toezicht» (Kamerstukken II, 2005–2006,
27 831, nr 15). Er is aansluiting bij de Kaderwet ZBO’s (Staatsblad 2006, nr
587).
Jaarlijks voeren de toezichthouders een risicoanalyse voor iedere
ZBO/RWT uit. De risicoanalyse bestaat uit een groslijst van risico’s. Uit de
groslijst worden de belangrijkste risico’s geselecteerd. De aandachtsgebieden voor de risicoanalyse bestaan uit: kwaliteit taakuitvoering, kwaliteit
planning & controlcyclus, vermogensbeheer, personeel, bedrijfsresultaat,
integriteit en bestuurskosten. De door de toezichthouders geselecteerde
risico’s bepalen in belangrijke mate de inhoud van het toezicht. Daarnaast
vinden reguliere activiteiten plaats, zoals het beoordelen van de begroting
en jaarverslagen.
Na het uitvoeringsjaar verantwoorden de toezichthouders zich over het
uitgevoerde toezicht. Voor de Inspectie Openbare Orde en Veiligheid
(IOOV) en het Programma Krachtig Bestuur geldt dat zij zich rechtstreeks
verantwoorden aan de Tweede Kamer. De overige toezichthouders
rapporteren de bevindingen aan de Bestuursraad van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Hiervoor worden de bevindingen gebundeld in het
jaarlijkse toezichtverslag Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Op de
Kiesraad vindt, gegeven het takenpakket, geen inhoudelijk toezicht plaats.
In voorkomende gevallen worden bijzonderheden over de goedkeuring
van tarieven, begroting en jaarrekening of de vermogensopbouw van de
zelfstandige organisaties in de bedrijfsvoeringparagraaf van dit
jaarverslag opgenomen.
Hieronder volgt het overzicht van de ZBO’s en RWT’s die onder de
verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties vallen. De jaarverslagen van de zelfstandige organisaties worden onder meer via het internet gepubliceerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

175

Bijlagen

Naam organisatie

RWT

ZBO

Functie

Begrotingsartikel(en)

Nederlands Bureau Brandweerexamens (Nbbe)
www.nbbe.nl
Nederlands Instituut Fysieke
Veiligheid (NIFV)
www.nifv.nl
Onderzoeksraad voor Veiligheid
(Ovv)
www.onderzoeksraad.nl
Politieacademie (PA)
www.politieacademie.nl

X

X

23. Veiligheidsregio’s en
Politie

3,7

X

X

Afnemen van examens
voor brandweerfunctionarissen
Verzorgen van opleidingen
brandweer-functionarissen

23. Veiligheidsregio’s en
Politie

16,9

X

X

Uitvoeren van onafhankelijk
onderzoek van rampen

21. Nationaal crisis- en
veiligheidsbeleid

11,2

X

X

23. Veiligheidsregio’s en
Politie

208,8

Politieregio’s
www.politie.nl
Stichting Administratie Indonesische Pensioenen (SAIP)
www.saip.nl

X

Verzorgen van opleidingen
en het afnemen van
examens voor politiefunctionarissen
Handhaven veiligheid

23. Veiligheidsregio’s en
Politie
35. Arbeidszaken overheid

4 000

X

X

Uitvoeren van pensioenregelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

Realisatie
(x 1 mln.)

25.9

176

Bijlagen

D3. OVERZICHT NIET-FINANCIËLE INFORMATIE OVER INKOOP
VAN ADVISEURS EN TIJDELIJK PERSONEEL
Inleiding
Uitgaven voor inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel (inhuur
externen) conform definitie Rijksbegrotingsvoorschriften 2011.
Ministerie: Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Verslagjaar: 2010
Uitgaven in 2010 (in € x 1 000)

Programma- en
apparaatskosten

1. Interim-management
2. Organisatie- en Formatieadvies
3. Beleidsadvies
4. Communicatieadvisering
Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)
5. Juridisch Advies
6. Advisering opdrachtgevers automatisering
7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)
8. Uitzendkrachten (formatie & piek)
Ondersteuning bedrijfsvoering

4 205
1 087
1 341
799
7 432
2 781
9 816
4 658
17 255
50 435
50 435

Totaal uitgaven inhuur externen
Inhuur Vernieuwing Rijksdienst projecten

75 122
22 760

Totaal

97 882

Algemene toelichting op de tabel
Bovenstaand overzicht geeft een beeld van de uitgaven (voor batenlastendiensten de kosten) voor inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel
(inhuur externen) conform de rijksbrede definitie in de Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV2011). De baten-lastendiensten zijn ook opgenomen in
dit overzicht. Dit betreffen het KLPD, CAS, BPR, LFR, P-Direkt, 4FM, Logius
en de Werkmaatschappij.
Onder post 8 zijn behalve de uitzendkrachten ook de inzet van externe
deskundigen ten behoeve van de opbouw en uitrol van Fase II van
P-Direkt (€ 8 426), de inzet van externe deskundigen ten behoeve van het
beheer en productie van de P-Direkt-systemen (€ 6 001) en de inzet van
externe deskundigen bij P-Direkt in het kader van het meerwerk 2010
(€ 14 480) verantwoord.
Toelichting op het uitgavenniveau en de belangrijkste mutaties
P-Direkt en de Werkmaatschappij
De baten-lastendiensten P-Direkt en de Werkmaatschappij bevinden zich
in een opbouwfase en hadden daardoor net als in 2009 ook in 2010 extra
inhuur nodig om de taken te kunnen vervullen.
Projecten in het kader van de Vernieuwing Rijksdienst
BZK continueerde in 2010 een aantal innovatieve projecten in het kader
van de Vernieuwing Rijksdienst. Het tijdelijke karakter van de werkzaamheden en de specifieke gevraagde kennis hebben hun weerslag op de
omvang van de externe inhuur bij BZK. Vanwege het incidentele karakter
van de inhuur die met de projecten in het kader van de Vernieuwing
Rijksdienst is gemoeid, is deze net als in 2009 in de tabel apart inzichtelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

177

Bijlagen

gemaakt. Conform de Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV2011) worden
deze uitgaven niet meegeteld bij de berekening van de externe inhuur
voor BZK en valt daardoor ook buiten de berekening van het sturingspercentage.
Sturingsinstrument externe inhuur
In 2009 heeft het kabinet een nieuw sturingsmodel afgesproken voor
externe inhuur. Hierbij mogen de uitgaven externe inhuur maximaal 13%
bedragen van de totale personele uitgaven. De beheersmaatregelen die
BZK genomen heeft om de uitgaven aan externe inhuur te beteugelen
hebben hun vruchten afgeworpen. Het sturingspercentage over 2010 van
11,4% is ten opzichte van 2009 (12,1%) lager. BZK blijft met dit percentage
van 11,4 % ruim onder de rijksbrede norm van 13%.
Sturingspercentage 2010 (in € x 1 000)
Uitgaven ambtelijk personeel
Uitgaven externe inhuur
Totaal personele uitgaven
Percentage inhuur 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

581 547
75 122
656 669
11,4%

178

Bijlagen

D4. AFKORTINGENLIJST
ABD
AD
AIVD
Appa
BBE
BDUR
BES
Bfrp
BIBOB
BPR
BSN
BVS
BZK
CAO
CAOP
CAS
CCV
CIO
COR
DGV
DigiD
DKDB
EC
EGEM
EID
e-NIK
EPCIP
EU
FEZ
Fte
GBA
GBO
GHOR
GMS
G-BIV
GHOR
GS
HBO
HKZ
HRM
IASV
IBV
ICCB
ICMS
ICT
ICTU
IND
INK
IOOV
IPO
JBZ
KLPD
KMAR
LEO
LFR
LOCC

Algemene Bestuurs Dienst
Auditdienst
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Algemene pensioenwet Politieke Ambtsdragers
Binnenlands bestuur en Europa
Brede Doel Uitkering Rampenbestrijding
Bonaire, Sint Eustatius en Saba
Besluit financiën regionale politiekorpsen
Bevordering integriteitbeoordelingen door het openbaar
bestuur
Basisadministratie Persoonsgegevens en Reisdocumenten
Burger Service Nummer
Budgetverdeelsysteem
Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties
Collectieve Arbeidsovereenkomst
Centrum Arbeidsverhoudingen OverheidsPersoneel
Centrale Archief Selectiedienst
Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid
Chief Information Officer
Crisisstructuur op rijksniveau
Directoraat generaal Veiligheid
Digitale identificatie
Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging
Expertisecentra
Elektronische gemeenten
Electronic Immobilization Device
Elektronische Nederlandse Identiteitskaart
Europees programma voor de bescherming van vitale
infrastructuur
Europese Unie
Financieel-Economische Zaken
Fulltime-equivalent
Gemeentelijke Basisadministratie
Gemeenschappelijke Beheerorganisatie voor de overheid
Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
Geïntegreerd Meldkamersysteem
Geneeskundige Bestuurlijke Informatievoorziening
Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
Gedeputeerde Staten
Hoger Beroepsonderwijs
Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorgsector
Human Resources Management
Informatie Architectuur Sector Veiligheid
Informatie Basisvoorziening Veiligheid
Interdepartementale commissie crisisbeheersing
Intensivering civiel militaire samenwerking
Informatie- en communicatietechnologie
ICT-uitvoeringorganisatie
Immigratie en Naturalisatie Dienst
Instituut Nederlandse Kwaliteit
Inspectie Openbare Orde en Veiligheid
Interprovinciaal Overleg
Justitie en Binnenlandse Zaken
Korps Landelijke Politie Diensten
Koninklijke Marechaussee
Landelijk Executie Overleg
Landelijke Faciliteit Rampenbestrijding
Landelijk Operationeel Crisis Centrum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

179

Bijlagen

LOS
MBO
MCCB
MCS
MD
MIVD
NAVI
Nbbe
NBV
NCC
Nibra
Nifv
NIK
NORA
NPNP
NRB
NUP
NVBR
NVC
OC
OM
OOV
OSV
OTO
OTP
Ovv
PeRCC
PIOFACH
PIP
PKI
P&O
PS
PVM
RAAS
RAD
RNI
RWT
SAIP
SBG-J
SISA
SOVI
TMG
TMO
VbbV
VIR
VNG
VPL
VSO
VtS PN
WFPP
WO
WTS
WVO
WVR
ZBO

Landelijke Operationele Staf
Middelbaar Beroepsonderwijs
Ministeriële commissie crisisbeheersing
Management control systeem
Management Development
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Nationaal Adviescentrum Vitale Infrastructuur
Nederlands bureau voor brandweerexamens
Nationaal Bureau Verbindingsbeveiliging
Nationaal Crisis Centrum
Nederlands Instituut voor Brandweer en Rampenbestrijding
Nederlands instituut fysieke veiligheid
Nederlandse identiteitskaart
Nederlandse Overheids Referentie Architectuur
Nieuw Pistool Nederlandse Politie
De Nationale Risicobeoordeling
Nationaal Uitvoerings Programma
Nederlandse Vereniging voor Brandweerzorg en
Rampenbestrijding
Nationaal Voorlichtingscentrum
Ontwikkelcentrum
Openbaar Ministerie
Openbare Orde en Veiligheid
Ondersteunende Software Verkiezingen
Opleiden, Trainen en Oefenen
OverheidsTransactiePoort
Onderzoeksraad voor Veiligheid
personeelsinformatie systeem
Personeel, Informatie, Organisatie, Financiën, Administratie, Communicatie en Huisvesting
Persoonlijke internetpagina
Public Key Infrastructure
Personeel & Organisatie
Provinciale Staten
proces verbaal Minderjarigen
Infrastructuur voor de aanvraag en uitgifte van reisdocumenten
Rijksauditdienst
Register Niet-ingezetenen
Rechtspersoon wettelijke taak
Stichting Administratie Indonesische Pensioenen
Strategische Beleidsgroep Jeugd
Single Information Single Audit
Strategisch Overleg Vitale Infrastructuren
Topmanagementgroep
Taskforce Management Overstromingen
Veiligheid begint bij voorkomen
Voorschrift informatiebeveiliging Rijk
Vereniging van Nederlandse gemeenten
Vut/Prepensioen/Levensloop
Verbond Sectorwerkgevers Overheid
Voorziening tot samenwerking Politie Nederland
Wet Financiering Politieke Partijen
Wetenschappelijk Onderwijs
Wet tegemoetkoming Schade
Wet Veiligheidsonderzoeken
Wet Veiligheidsregio’s
Zelfstandig bestuursorgaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

180

Bijlagen

ZPW
Zvw

Zelfstandige Publieke Werkgevers
Zorgverzekeringswet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

181

Bijlagen

D5. TREFWOORDENREGISTER
Administratieve lasten 11, 12, 18, 68, 69, 70, 71, 92, 99
AIVD 11, 14, 15, 24, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 101, 105, 106, 113, 179
Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst 11, 14, 102, 105, 179
Algemene Rekenkamer 5, 6, 99, 100
Arbeidsmarkt 76, 77, 78, 151
Arbeidsvoorwaarden 32, 51, 76, 77, 78, 84, 90, 91, 115
Basisregistratie 59, 64, 68, 70, 72, 73, 93, 152
Basisvoorzieningen 46
Beleidsprioriteit 4, 9, 17
Bestuursakkoord 13, 18, 39, 58, 59
Bovenregionaal 30, 32
BPR 4, 58, 59, 64, 69, 109, 125, 126, 127, 128, 129, 130, 177, 179
Brandweer 17, 20, 28, 29, 31, 32, 34, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 43, 45, 46, 55,
56, 57, 146, 176, 180
BSN 74, 125, 127, 130, 179
Burger Service Nummer 74, 179
C2000 31, 38, 39, 42, 57, 119, 120, 146
CAS 4, 88, 131, 132, 133, 134, 135, 136, 177, 179
Commissie Dijkstal 85
Constitutioneel bestel 64, 65
Convenanten 20, 21, 22, 23, 29, 131, 133
Crisisbeheersing 17, 20, 22, 23, 25, 26, 27, 29, 40, 55, 56, 179, 180
Crisiscommunicatie 57
Cybercrime 24, 30, 35
Decentralisatie 16, 18, 42, 43, 44
DNA 47
Dualisering 67
GBA 13, 14, 59, 63, 68, 70, 73, 125, 126, 127, 128, 129, 130, 179
Gemeenten 13, 14, 15, 16, 18, 28, 31, 36, 41, 42, 43, 44, 45, 58, 59, 60, 61,
62, 63, 65, 66, 68, 70, 71, 73, 78, 81, 83, 84, 96, 107, 126, 179, 180
GMS 38, 179
Grondrechten 64, 65
Grondwet 13, 18, 65
Informatiebeveiliging 51, 74, 93, 100, 131, 180
Informatiehuishouding 52, 93, 94, 124
Informatievoorziening 20, 25, 46, 57, 71, 89, 92, 95, 99, 137, 144, 151, 179
Inspectie Openbare Orde en Veiligheid 17, 55, 175, 179
Integriteit 16, 37, 53, 76, 77, 80, 84, 86, 175, 179
Interbestuurlijk toezicht 13, 60
IOOV 55, 102, 108, 175, 179
Jeugdcriminaliteit 31, 33, 34, 42
Justitie 5, 6, 9, 10, 11, 13, 15, 17, 24, 25, 26, 29, 32, 33, 35, 36, 44, 55, 56,
72, 82, 91, 110, 117, 137, 179
Kiesraad 58, 61, 66, 67, 175
KLPD 4, 10, 24, 30, 31, 34, 48, 96, 97, 109, 117, 118, 119, 120, 122, 123,
124, 177, 179
Kwaliteit 11, 13, 14, 30, 34, 55, 56, 57, 59, 63, 64, 70, 73, 84, 86, 87, 88, 89,
90, 91, 92, 94, 95, 99, 101, 102, 107, 108, 110, 123, 125, 132, 136, 142, 143,
144, 145, 152, 158, 166, 175, 179
Leenfaciliteit 103, 104, 111, 118, 123, 129, 134, 135, 140, 141, 149, 155,
164, 172
LFR 4, 10, 30, 31, 100, 146, 147, 148, 149, 150, 177, 179
Management control systeem 100, 180
Meldkamer 38, 179
Modernisering GBA 14, 63, 109, 126, 127, 128

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

182

Bijlagen

OM 28, 29, 31, 43, 65, 113, 166, 180
Overhedenoverleg 67
Overlast 11, 15, 16, 17, 19, 41, 42, 43, 44, 48, 109
OVV 26
Paspoort 64, 125, 126, 129
Paspoortwet 63
P-direkt 99, 138, 144
Pensioen 77, 81, 84, 85, 86, 98, 106, 109, 113, 114, 115, 120, 131, 176, 179,
180
Personeelsbeleid 91, 123
Polarisatie 16, 18, 41, 42, 43, 44, 45, 48, 49
Politie 4, 12, 14, 15, 17, 20, 22, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 39,
40, 44, 46, 48, 49, 50, 52, 53, 55, 56, 57, 61, 64, 65, 70, 71, 80, 81, 82, 83, 84,
85, 86, 88, 90, 91, 97, 102, 103, 107, 108, 109, 111, 117, 118, 120, 121, 146,
159, 174, 176, 179, 180
Politiebestel 11, 17, 117
Politieke ambtsdragers 76, 77, 83, 84, 85, 86
Politieke partijen 61, 62, 66, 109
Politieonderwijs 56, 57
Politiesterkte 39
Politiewet 17, 29, 35
Prestatievermogen 34, 35, 37, 38
Preventie 32, 33, 41, 42, 43, 61, 149, 179
Provincies 13, 18, 59, 60, 61, 71, 78, 83, 84
RAAS 127, 128, 180
Radicalisering 16, 18, 41, 42, 43, 44, 45, 48, 49
Rampenbestrijding 4, 10, 17, 18, 20, 29, 31, 36, 39, 40, 55, 56, 100, 103,
146, 179, 180
Reisdocumenten 4, 58, 59, 64, 72, 103, 125, 126, 128, 129, 179, 180
Reisdocumentenketen 63, 125
Samenwerkingsafspraken 28, 31, 35, 36, 46, 56, 60
Specifieke uitkeringen 61
Statuut 117
Terrorisme 52, 123, 124
Terrorismebestrijding 47, 49
Topinkomens 4, 10, 76, 80, 84, 113, 116
Transparantie 77, 80, 86, 172
Trendnota 77, 79, 84
Veilige wijken 33, 35
Veiligheid 5, 6, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 20, 21, 22, 23, 24, 25,
26, 27, 28, 29, 30, 32, 33, 35, 36, 37, 38, 39, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 48, 49, 50,
51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 70, 72, 82, 83, 91, 96, 97, 100, 102, 107, 108, 109,
110, 117, 124, 146, 163, 176, 179, 180
Veiligheidsmonitor 15, 41, 43
Veiligheidsonderzoeken 50, 51, 52, 53, 180
Veiligheidsregio 17, 18, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 28, 29, 30, 31, 37, 38, 39, 45,
56, 102, 107, 108, 109, 146, 149, 176, 180
Verkiezing 11, 58, 59, 61, 66, 67, 180
Verloedering 15, 16, 17, 19, 41, 43, 44, 48
Vitale infrastructuur 20, 23, 24
VUT 98, 107, 108, 111
Werkafspraken 100, 166
Werkmaatschappij 4, 93, 96, 103, 106, 108, 110, 151, 152, 153, 154, 155,
177
WFPP 61, 180
Wijkagenten 16, 17, 35, 39, 109

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 VII, nr. 1

183