Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3260
Vragen van de leden Becker en Van Wijngaarden (beiden VVD) aan de
Staatssecretaris en de Minister van Justitie en Veiligheid over het bericht
«Meer migranten claimen slachtoffer van mensenhandel te zijn» (ingezonden
24 april 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Broekers-Knol (Justitie en Veiligheid)
(ontvangen 2 juli 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2018–2019, nr. 2743.
Vraag 1
Kent u het bericht «Meer migranten claimen slachtoffer van mensenhandel te
zijn»?1
Antwoord 1
Ja, dat bericht ken ik.
Vraag 2
Klopt het dat steeds meer Afrikaanse migranten claimen slachtoffer te zijn
van mensenhandel? Zo ja, kunt u cijfers geven van het jaarlijks aantal
mensen per land van herkomst, dat claimt slachtoffer van mensenhandel te
zijn in de afgelopen tien jaar?
Antwoord 2
Onderstaande tabel laat de ontwikkeling van de top 5 nationaliteiten in de
jaren 2013–2017 zien. Recente cijfers voor 2018 en 2019 van alle nationaliteiten die aangeven slachtoffer te zijn van mensenhandel zijn nog niet beschikbaar.

1

ah-tk-20182019-3260
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

NRC, 24 april 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Tabel 1: Top-5 nationaliteiten van de bij CoMensha gemelde slachtoffers in de periode
2013–2017

Nederland
Polen
Roemenië
Bulgarije
Nigeria
Hongarije
Filipijnen
Oeganda

2013
n=1.117

2014
n=1.256

2015
n=1.150

2016
n=952

2017
n=958

Totaal
N=5.433

1 (455)

1 (462)
2 (94)
3 (90)
5 (55)

1 (433)
2 (90)
4 (44)
3 (85)
4 (44)

1 (288)
2 (69)
3 (66)
5 (41)
4 (46)

1 (339)
2 (80)
3 (70)

1 (1.977)
2 (351)
3 (332)
4 (268)
5 (231)

3 (62)
4 (60)
5 (54)
2 (85)

4 (46)

4 (75)
5 (34)

Bron: Nationaal Rapporteur (2018): 75–76

Sinds begin 2019 is er echter een substantiële stijging te zien van het aantal
vreemdelingen dat aangifte wil doen van mensenhandel, met name van
Dublinclaimanten. Zo heeft de politie in de eerste vier maanden van dit jaar al
ruim 475 verzoeken ontvangen om aangiftes op te nemen, wat een enorme
stijging is ten opzichte van het afgelopen jaar. Volgens signalen vanuit de
politie en de Immigratie- en Naturalisatiedienst (hierna: IND) betrof dit met
name een toename van Nigeriaanse Dublinclaimanten. Om deze reden zijn
cijfers bij de IND opgevraagd. Hieruit blijkt dat er een stijging te zien is van
het aantal toegekende tijdelijke vergunningen mensenhandel door de IND, de
zogeheten B8-aanvragen. Uit deze cijfers van de IND blijkt ook dat een groot
deel van de tot 1 mei 2019 verstrekte mensenhandelvergunningen verleend is
aan Nigerianen.
Zo blijkt dat er in 2019 (januari t/m april) ongeveer 80 Nigerianen een
B8-aanvraag hebben ingediend. In heel 2018 waren dit ongeveer 110
B8-aanvragen door Nigerianen. Ook blijkt uit de cijfers dat in de eerste vier
maanden van dit jaar al evenveel Nigeriaanse mannen een aanvraag hebben
ingediend als in heel 2018 (60)2.
Vraag 3
Kunt u aangeven in hoeveel procent van de gevallen het gaat om mensen die
eerder in een ander Europees land waren en bij wie, door de bewering
mensenhandel, de Dublinclaim op dat andere land wordt opgeheven?
Antwoord 3
Cijfers van de IND laten de laatste drie jaar een substantiële stijging zien van
het aantal Dublinclaimanten dat, na het doen van aangifte, aanspraak heeft
gemaakt op een tijdelijke verblijfsvergunning mensenhandel. In 2016 ging het
om 36 vreemdelingen, in 2017 om 70 vreemdelingen en in 2018 om
173 vreemdelingen.
Deze stijging zet ook dit jaar door. Tot en met april 2019 zijn er door de IND in
totaal ongeveer 170 tijdelijke B8-verblijfsvergunningen verstrekt, waarvan
ongeveer 140 aan (potentiële) Dublinclaimanten. In ongeveer 80% van de
zaken ging het om een (potentiële) Dublinclaimant. In 2016 lag dit percentage
op 24% (op totaal 156 vergunningen).
Vraag 4
Welk beroep legt de toename van het aantal beweringen dat sprake is van
mensenhandel op de beschikbare capaciteit van justitie, recherche en
slachtofferhulp? Klopt het geschetste beeld in het artikel dat de aanpak van
mensenhandel vastloopt door de snelle toename? Zo ja, wat is hiertegen uw
aanpak?
Antwoord 4
Er is een stijging te zien van het aantal aangiftes van mensenhandel door
migranten eind 2018 en begin 2019. Hierdoor is de wachttijd voor het
opnemen van een aangifte bij de politie opgelopen. In 2019 gaat het volgens
het Openbaar Ministerie (hierna: OM) naar verwachting om (minstens) een
verdubbeling ten opzichte van 2018. Het behandelen van deze grote
hoeveelheid aangiftes met een zeer gering aantal opsporingsindicaties
bestaat voor politie en het OM voornamelijk uit administratieve handelingen.
2

Afgerond op tientallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Deze administratieve handelingen gaan evenwel ten koste van de beschikbare
capaciteit voor de opsporing en vervolging van andere mensenhandelzaken.
De aanpak van mensenhandel loopt hierdoor vast. Zo liggen bij de politie
momenteel rond de 300 aanvragen voor het doen van aangifte. Daarnaast is
er sprake van allerlei keteneffecten, bijvoorbeeld voor de Dienst Terugkeer en
Vertrek (hierna: DT&V), de IND en zorgpartners/opvang.
Vraag 5
In hoeveel gevallen per jaar stelt u vast dat het verhaal bij een asielaanvraag
over mensenhandel niet klopt of zelfs om fraude gaat en welke gevolgen
worden hieraan verbonden? In hoeveel gevallen wordt overgegaan tot
aangifte tegen de valse aanvraag en wat zijn de gevolgen per geval voor de
asielaanvraag en het recht op verblijf?
Antwoord 5
Bij de beoordeling of een vreemdeling in aanmerking komt voor een
verblijfsvergunning asiel, spelen de verklaringen van de vreemdeling over
mensenhandel over het algemeen geen rol. Deze verklaringen hangen
immers niet samen met de gronden uit het Vluchtelingenverdrag. Daarnaast
is het vrijwel onmogelijk voor de politie om vast te stellen dat er sprake is
van een onterechte of zelfs frauduleuze aangifte.
Vraag 6
Is het de uniforme werkwijze van politie en justitie de aangifte van mensenhandel niet op te nemen als nadere details niet worden gegeven? Zo nee,
bent u bereid dit te overwegen?
Antwoord 6
Er is geen sprake van een uniforme werkwijze om de aangifte van mensenhandel niet op te nemen als nadere details niet worden gegeven. Op grond
van artikel 163, zesde lid, Sv is er namelijk sprake van een plicht om aangiftes
op te nemen. Van deze plicht kan, blijkens uitspraken van de Nationale
ombudsman, in beginsel alleen worden afgeweken wanneer «zonder enig
verder onderzoek en zonder de minste twijfel kan worden vastgesteld dat de
gedraging of gebeurtenis die ter kennis van de politie wordt gebracht niet is
te kwalificeren als een strafbaar feit». Onvoldoende opsporingsindicaties
vallen niet onder dit criterium, waardoor dergelijke aangiftes altijd opgenomen worden.3 Deze werkwijze kan juridisch gezien niet gewijzigd worden.
Echter, wanneer een vreemdeling niet in staat is geweest om aangifte van
mensenhandel in Nederland te doen wegens de hoge wachttijd bij de politie,
kan die persoon in het kader van de Dublinverordening wel worden overgedragen aan een andere lidstaat. Op grond van het interstatelijk vertrouwensbeginsel committeert iedere Europese lidstaat zich aan zowel de mensenhandelrichtlijn als internationale regelgeving op het gebied van mensenrechten.
Dat betekent dat Nederland niet de enige aangewezen lidstaat is om een
dergelijke aangifte op te nemen. Voorgaande neemt niet weg dat er te allen
tijde naar gestreefd wordt iedereen tijdig aangifte te laten doen.
Vraag 7
Heeft u internationaalrechtelijk gezien de mogelijkheid de regelgeving
dusdanig te wijzigen dat de Dublin-claim op het andere EU-land niet vervalt
bij een bewering dat sprake is van mensenhandel, zodat dit geen reden meer
is om hierover te liegen? Zo ja, bent u bereid dat te overwegen?
Antwoord 7
Wanneer een vreemdeling aangifte doet van mensenhandel, wordt deze
aangifte ambtshalve aangemerkt als aanvraag voor een verblijfsvergunning
en wordt er in vrijwel alle gevallen4 een tijdelijke verblijfsvergunning verstrekt
voor de duur van het strafrechtelijk onderzoek. Uit de Dublinverordening
volgt dat wanneer een lidstaat een verblijfsvergunning verstrekt aan een
Dublinclaimant die ook een asielaanvraag heeft ingediend, de verantwoordelijkheid voor de asielaanvraag hiermee ook overgaat op deze lidstaat en de

3
4

Zie bijvoorbeeld Nationale ombudsman 2011/178; Nationale ombudsman 2006/279.
Strafrechtelijke antecedenten kunnen een afwijzingsgrond vormen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

claim vervalt. Dublinclaimanten kunnen door het doen van aangifte van
mensenhandel relatief eenvoudig bewerkstelligen dat Nederland verantwoordelijk wordt voor de asielaanvraag. Dit maakt de verblijfsrechtelijke mensenhandelregeling kwetsbaar voor oneigenlijk gebruik.
De afgelopen maanden heb ik van verschillende stakeholders het signaal
ontvangen dat er een substantiële stijging te zien is van met name Dublinclaimanten die aangifte willen doen van mensenhandel. Hierdoor is de wachttijd
om aangifte te doen opgelopen tot een aantal maanden. Als gevolg hiervan
verkeren potentiële slachtoffers langer in onduidelijkheid, en komen ook
uitvoeringsorganisaties als de IND en DT&V in de knel.
Bij brief van 28 juni 2019 heb ik uw Kamer geïnformeerd over een integraal
pakket aan maatregelen die bovengenoemde problematiek adresseert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4