> Retouradres Postbus 320, 1110 AH Diemen

Zorginstituut Nederland

Aan de relevante veldpartijen in de verpleeghuiszorg

Eekholt 4
1112 XH Diemen
Post bus 320
1110 AH Diemen
www.zorginstituutnederland.nl
info@zinl.nl
Contactpersoon

0530.2017001970

Datum
Betreft

13 januari 2017
Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Onze referentie
2017001970

Geachte heer/mevrouw,
Hierbij biedt Zorginstituut Nederland het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg aan de
veldpartijen aan. Het kader is opgenomen in het Register van het Zorginstituut en
vormt daarmee de wettelijke basis voor de kwaliteit van de verpleeghuiszorg. We
danken alle sectorpartijen en de Kwaliteitsraad van het Zorginstituut voor de
totstandkoming van dit kwaliteitskader. De partijen in de praktijk zijn nu aan zet
om hier daadwerkelijk invulling aan te geven. Het Zorginstituut zal de
verschillende ontwikkelopdrachten op de wettelijke Meerjarenagenda plaatsen en
regie op de implementatie blijven voeren.
Mijlpaal
Met de totstandkoming van dit kwaliteitskader wordt een belangrijke mijlpaal
bereikt in de kwaliteitsontwikkeling van de verpleeghuiszorg. Voor de hele sector
en alle betrokken partijen beschrijft dit kader wat cliënten en naasten mogen
verwachten van verpleeghuiszorg. Het Zorginstituut realiseert zich dat een
complex vraagstuk zoals dit geen simpele oplossingen kent. Daarom biedt het
kader ruimte en vertrouwen om lokaal en contextgebonden invulling te geven aan
zorg en ondersteuning. Tegelijkertijd kent het kader ook concrete vereisten voor
en opdrachten aan de sector om de komende jaren verder te ontwikkelen en het
lerend vermogen te versterken.
Cliënt als vertrekpunt
De cliënt als mens is het vertrekpunt voor dit kader, net zoals die centraal stond
in het overgedragen document ‘Kwaliteit in dialoog’. Het is de cliënt die bepaalt
hoe zorgverleners en zorgorganisaties zo optimaal en liefdevol mogelijk kunnen
bijdragen aan de kwaliteit van zijn of haar leven. En het is ook de cliënt die het
resultaat van deze inspanningen beoordeelt: in welke mate is hij of zij tevreden
over de bijdrage van de geleverde zorg aan de beoogde kwaliteit van leven? Het
is aan zorgverleners en organisaties om de zorg hierop af te stemmen, inzichtelijk
te maken op welke wijze hieraan gewerkt wordt en blijvend te leren en te
verbeteren.
Leren en verbeteren
In het kwaliteitskader staat het continu werken aan betere kwaliteit centraal.
Zorgverleners en zorgorganisaties krijgen vanuit dit kwaliteitskader de
Pagina 1 van 3

verantwoordelijkheid en het vertrouwen om in de lokale context continu samen
aan de verbetering van kwaliteit van zorg en ondersteuning te werken. Leren en
verbeteren is niet vrijblijvend, maar is de norm voor goede kwaliteit van zorg.
Daarmee zijn indicatoren die voor leren en verbeteren ontwikkeld worden tevens
toetsbaar.

Zorginstituut Nederland
Datum
13 januari 2017
Onze referentie
2017001970

Ambitieuze norm
We realiseren ons dat de blijvende verbetering van de kwaliteit van de
verpleeghuiszorg een forse opgave is. Tegelijkertijd is juist de verpleeghuiszorg
een sector bij uitstek waarin een waardevolle bijdrage geleverd kan worden aan
de kwaliteit van leven. Dat gebeurt dan ook al op veel plaatsen en in veel
zorgmomenten.
Verpleeghuiszorg en zorg thuis
We zijn ons er ook van bewust dat verpleeghuiszorg steeds meer in de directe
woonomgeving van cliënten wordt geleverd. De term verpleeghuiszorg dekt
daarmee niet de gehele lading, maar vooralsnog lijkt een betere term niet
voorhanden. We zien graag dat partijen de ontwikkelingen in de Zorg Thuis en
wijkverpleging verbinden met de verpleeghuiszorg en vice versa, zodat
uiteindelijk mensen en hun behoeften ook daadwerkelijk centraal komen te staan
en systemen en organisaties dienend zijn. De eerste stappen zijn hiertoe al gezet
door de sector en het Zorginstituut zal die samenhang actief bevorderen. Het gaat
uiteindelijk om mensen die zorg ontvangen passend bij hun behoefte en
persoonlijke leven, ongeacht de plaats waar ze zich bevinden.
Kwaliteitsinformatie
Kwaliteitsinformatie is voor cliënten van belang om te kunnen kiezen voor de zorg
die zij nodig hebben. Bovendien is deze informatie belangrijk voor interne sturing,
zorginkoop en toezicht. Basisveiligheid maakt onderdeel uit van
kwaliteitsinformatie, net als inzicht in leren en verbeteren en cliëntwaarderingen.
Registreren en benchmarken is hierbij nadrukkelijk geen doel op zich, maar moet
bijdragen aan kwaliteitsverbetering en ondersteunend zijn aan de directe
zorgverlening. Met oog op de gewenste indicatoren basisveiligheid is ervoor
gekozen om in eerste instantie de ‘Vragenlijst risico-indicatoren verslagjaar 2015’
te blijven hanteren met een ontwikkelopdracht aan het veld.
Personeelssamenstelling
Leren verbeteren vormt de sleutel om te komen tot een gefundeerde norm voor
een verantwoorde personeelssamenstelling. De personeelssamenstelling is
integraal onderdeel van goede kwaliteit van zorg en daarom als hoofdstuk
opgenomen in dit kwaliteitskader. Gezien de grote diversiteit in cliëntengroepen
en omgevingen waarin verpleeghuiszorg wordt gegeven, en bij gebrek aan een
(inter)nationaal wetenschappelijk onderbouwde norm, is gekozen voor lokale,
contextgebonden en persoonsafhankelijke normen voor personeelssamenstelling.
Door de lokaal gemaakte keuzes in de personeelssamenstelling en de geleverde
zorgprestaties te expliciteren en transparant te maken kunnen partijen de
gewenste norm de komende jaren ontwikkelen. Hiertoe staan opdrachten in het
kader opgenomen.
In de tussentijd vertrouwt het Zorginstituut erop dat zorgorganisaties en verleners met het kader voor minimale tijdelijke normen voor voldoende en
bekwaam personeel zoals in het kwaliteitskader opgenomen en de op de
Pagina 2 van 3

conceptleidraad ‘Verantwoorde Personeelssamenstelling’ van V&VN te baseren
handreiking, voldoende handvatten hebben om de personeelssamenstelling af te
stemmen op de zorgvraag van de cliënten.

Zorginstituut Nederland

Eigenaarschap
Het dynamische ontwikkelproces van samen leren en verbeteren van kwaliteit is
de rode draad van dit kader, en moet dat dus ook zijn in de implementatiefase.
Daarvoor is vertrouwen en een gevoel van eigenaarschap cruciaal. En dat vergt
tijd en ruimte, evenals een wijze van verantwoording die daarbij past. Bij
consultatie is gebleken dat er voldoende draagvlak bestaat voor uitvoering van dit
Kwaliteitskader. Bij opname van dit kwaliteitskader in het Register van het
Zorginstituut zijn de vereisten en opdrachten vastgesteld.

Onze referentie
2017001970

Datum
13 januari 2017

Implementatie
De verdere ontwikkeling en implementatie van dit kader heeft een goede
ondersteuning nodig om de voortgang te bewaken en om recht te doen aan de in
dit kwaliteitskader voorgestane richting van leren en ontwikkelen. De regie op dit
proces van ontwikkeling en implementatie ligt vooralsnog bij het Zorginstituut, de
verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt bij de sectorpartijen. Om dit te
bereiken richt het Zorginstituut een stuurgroep in die de uitvoering van de
opdrachten ondersteunt en bewaakt. Deze stuurgroep bestaat uit
vertegenwoordigers van de relevante sectorpartijen, inclusief cliënten en
zorgkantoren. Gedurende dit proces zal naar verwachting de noodzaak van
centrale regie en ondersteuning minder worden.
Met de vaststelling van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg kan de volgende fase
in de verbetering van de kwaliteit van de verpleeghuiszorg een aanvang nemen.
Het Zorginstituut spreekt nogmaals haar grote waardering uit voor de inzet van
de vele professionals en organisaties en de betrokkenheid van cliënten en naasten
om de kwaliteit van de verpleeghuiszorg nu en in de toekomst blijvend te
verbeteren.
Hoogachtend,

Arnold Moerkamp
Voorzitter Raad van Bestuur

Pagina 3 van 3

Kwaliteitskader
Verpleeghuiszorg
Samen leren en verbeteren

| Van goede zorg verzekerd |

2

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Voorwoord
Ontwikkeling kwaliteitskader verpleeghuiszorg
Dit kwaliteitskader is opgesteld door de Kwaliteitsraad van het Zorginstituut Nederland en is daarna
vastgesteld door de Raad van Bestuur van het Zorginstituut op 12 januari 2017.
In februari 2015 is Waardigheid en Trots geïnitieerd, een programma voor de verbetering van de kwaliteit
van de verpleeghuiszorg, waaronder het kwaliteitskader. Het Zorginstituut heeft dit kader, inclusief
basisveiligheid en personeelssamenstelling, vervolgens op haar Meerjarenagenda geplaatst. Ondanks
de inspanningen van de sectorpartijen, kon geen overeenstemming over de inhoud bereikt worden
op de gestelde datum van 1 oktober 2016. Het Zorginstituut heeft vervolgens de verantwoordelijkheid
voor de realisatie van het Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg en de Leidraad Verantwoorde Personeels­
samenstelling overgenomen conform haar wettelijke doorzettingsmacht. De door de sectorpartijen
opgestelde conceptversies van deze documenten vervallen daarmee, hoewel een belangrijk deel van de
inzichten en inhoud is gebruikt bij het schrijven van het huidige Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg.
Het Zorginstituut heeft de Kwaliteitsraad vervolgens verzocht om het kwaliteitskader op te stellen. De
inhoud was daarbij leidend. De Kwaliteitsraad is gestart met een analysefase, bestaande uit de volgende
onderdelen: een inventarisatie van de eerdere conceptleidraad en conceptkader, een politieke, inhou­
delijke en strategische analyse, gesprekken met bestuurders van relevante partijen, een hoorzitting met
experts op het terrein van meten en verbeteren van kwaliteit en een analyse van de wetenschappelijke
literatuur. Aansluitend daarop is de commissie verpleeghuiszorg ingesteld, bestaande uit zes leden van de
Kwaliteitsraad, ondersteund door een deskundige van het Zorginstituut en een extern deskundige. Deze
commissie heeft het concept kwaliteitskader opgesteld, op basis van beschikbare literatuur, ervaringen
en deskundigheid. Vervolgens is het concept kwaliteitskader, waarin basisveiligheid en personeels­
samenstelling als aparte hoofdstukken zijn geïntegreerd, ter consultatie voorgelegd aan de relevante
partijen en aan vijf externe deskundigen. Na het verwerken van de feedback heeft de Kwaliteitsraad het
kwaliteitskader voor vaststelling aangeboden aan de Raad van Bestuur van het Zorginstituut.
De Kwaliteitsraad realiseert zich terdege dat het opstellen van het kwaliteitskader een eerste stap is, die
gevolgd moet worden door implementatie van het kader in de praktijk. Om de voorgestelde richting van
leren en verbeteren daadwerkelijk vorm te kunnen geven, is voor bepaalde onderdelen tijd en ontwik­
kelruimte noodzakelijk. Daarbij gaat het met name om de ontwikkeling van gefundeerde normen voor
basisveiligheid en voor contextgebonden personeelssamenstelling. In de slotparagraaf beschrijft de
Kwaliteitsraad op hoofdlijnen de visie op de gewenste implementatieroute.

3

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Inhoudsopgave
Voorwoord3
Inleiding6

Kwaliteit en veiligheid
1.
2.
3.
4.

Persoonsgerichte zorg en ondersteuning			
Wonen en welzijn
Veiligheid
Leren en verbeteren van kwaliteit

10
12
13
17

R.andvoorwaarden
5.
6.
7.
8.

Leiderschap, governance en management
Personeelssamenstelling
Gebruik van hulpbronnen
Gebruik van informatie

21
23
27
28

Implementatie
Implementatie op hoofdlijnen

31

Bijlagen
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Handreikingen voor persoonsgerichte zorg en ondersteuning 
Handreikingen voor wonen en welzijn	
Uitwerkingen thema’s basisveiligheid	
Inhoudsopgave kwaliteitsplan
Inhoudsopgave kwaliteitsverslag	
Lijst met gebruikte afkortingen		
Bronnen	

33
35
37
38
39
40
41

5

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Inleiding
Dit kwaliteitskader verpleeghuiszorg1 is als kwaliteitstandaard opgenomen in het wettelijke Register van
het Zorginstituut. Dit Register maakt zichtbaar wat zorgaanbieders, cliënten en zorgverzekeraars hebben
afgesproken over wat goede zorg is en vormt de basis voor toezicht en verantwoording.
Het doel van het kwaliteitskader is drieledig. Ten eerste beschrijft dit document wat cliënten en hun
naasten mogen verwachten van verpleeghuiszorg. Ten tweede biedt dit document opdrachten voor zorg­
verleners en zorgorganisaties om samen de kwaliteit te verbeteren en het lerend vermogen te versterken.
Ten derde vormt dit document het kader voor extern toezicht en voor inkoop en contractering van zorg.
In deze inleiding worden achtereenvolgens de uitgangspunten, de reikwijdte en de inhoudelijke thema’s
van het kader beschreven.

Uitgangspunten
1. In de verpleeghuiszorg is de cliënt als mens altijd het vertrekpunt. Daarbij moet het gaan
om alle levensdomeinen die voor de cliënt van belang zijn. De zorg en ondersteuning worden
multidisciplinair en integraal vormgegeven en zijn dienend hieraan. Iemand met een zorgbehoefte is
vooral iemand met een eigen geschiedenis, een eigen toekomst, eigen doelen, eigen context en eigen
naaste(n). En niet uitsluitend een anonieme cliënt, patiënt of bewoner in een zorgorganisatie.
2. Dit kwaliteitskader legt nadruk op leren als basis voor kwaliteitsverbetering. Betere kwaliteit
van verpleeghuiszorg is immers gebaat bij een stimulerende benadering, met vertrouwen in de
betrokkenheid, trots en kracht van zorgverleners en met respect voor de lokale en persoonlijke
context.
3. Ook met betrekking tot toezicht en verantwoording legt dit kader de nadruk vooral op leren als
basis voor kwaliteitsverbetering en minder op verantwoording via gedetailleerde uitkomsten. Dat
biedt ruimte aan zorgverleners. Leren en verbeteren is echter niet vrijblijvend; continu werken aan
betere kwaliteit is de norm. Op indicatoren voor leren en verbeteren zal getoetst en gehandhaafd
gaan worden.
4. Dit kwaliteitskader wil het vertrouwen versterken in de mensen die in de verpleeghuiszorg werken
en hun relatie met de cliënt. Het zijn immers de zorgverleners2 die een sleutelrol hebben bij het leren
en verbeteren. Zij kennen de context van de cliënt en kunnen vanuit hun professionaliteit werken aan
de kwaliteit die daarbij aansluit. Zorgorganisaties ondersteunen het proces van leren en verbeteren
door verantwoordelijkheid te nemen voor de randvoorwaarden.
5. De focus ligt op samen leren: zowel intern met cliënten, naasten en zorgverleners als extern met
andere zorgorganisaties, ouderenbonden, zorgcoöperaties en zorgkantoren. Het kader stimuleert
de samenwerking met interne en externe betrokkenen, door middel van bijvoorbeeld het samen
ontwikkelen van kwaliteitsplannen, het samen bespreken van kwaliteitsverslagen en het samen
bepalen van verbeterplannen. Maar samen leren kan ook door middel van uitwisselingen, audits en
visitaties. Voor samen leren is het nodig dat de gebruikte kennisbronnen zoals cliëntervaringen en
kwaliteitsverslagen in alle openheid voor alle betrokkenen beschikbaar zijn, met behoud van privacy
van cliënten en zorgverleners.
6. Dit kwaliteitskader wil ook een bijdrage leveren aan het verminderen van bureaucratie en
administratieve lasten. Ten eerste door de nadruk te verplaatsen van het aanleveren van landelijk
vastgelegde details naar het lokaal leren en verbeteren. Ten tweede door verantwoording afleggen en
leren onder te brengen in hetzelfde traject (via het jaarlijkse kwaliteitsverslag). Ten derde door aparte
uitvragen in het kader van externe verantwoording te ontmoedigen.

1 Er is gekozen voor de gangbare term verpleeghuiszorg, ondanks het feit dat ‘verpleegzorg’ in toenemende mate extramuraal of in groepsverband met PGB’s
plaatsvindt.
2 Het begrip zorgverlener staat in dit kwaliteitskader voor de verschillende verpleegkundige, verzorgende, psychosociale en (para)medische disciplines die zorg
verlenen aan een verpleeghuiszorg cliënt.

6

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

7. De verpleeghuiszorg moet naast liefdevol en persoonsgericht ook veilig voor cliënten zijn. Dit kader
besteedt daarom de noodzakelijke aandacht aan basisveiligheid, waarbij rekening wordt gehouden
met de specifieke omgeving van verpleeghuiszorg. Bij veiligheid hoort ook verantwoording afleggen.
Op indicatoren voor veiligheid zal worden getoetst en gehandhaafd.
8. Dit kader besteedt extra aandacht aan de personeelssamenstelling. Verpleeghuiszorg is
mensenwerk en zonder voldoende, bevoegd en bekwaam personeel kan er geen kwalitatief
verantwoorde verpleeghuiszorg worden geleverd.
9. Dit kwaliteitskader sluit aan bij de uitgangspunten over kwaliteit die beschreven zijn in de
vernieuwde Wet Langdurige Zorg (WLZ), te weten: (a) de geboden zorg moet ondersteunend zijn
aan de kwaliteit van leven van de cliënt; (b) de cliënt krijgt een persoonlijk arrangement dat is
afgestemd op eigen behoeften en (c) de zorgaanbieder is verantwoordelijk voor de kwaliteit van zorg
en ondersteuning, met als belangrijkste bouwstenen: betrokken en vakbekwame zorgverleners, een
persoonlijk zorgleefplan en betrokkenheid van informele zorgverleners.
10. Dit kwaliteitskader verpleeghuiszorg beschrijft het uitgangsniveau van kwaliteit waar
verpleeghuiszorg aan moet voldoen. Dat neemt niet weg dat er een beroep wordt gedaan op
zorgverleners, zorgorganisaties en koepels om altijd te streven naar meer en betere kwaliteit dan de
basisnormen uit dit kader.

Reikwijdte
• Verpleeghuiszorg bevindt zich binnen de sector Verpleging en Verzorging en richt zich daarbinnen
op de WLZ geïndiceerde cliënten3.
• Verpleeghuiszorg is continue, langdurige, systematische en multidisciplinaire zorg voor ouderen
en chronisch zieken. Het gaat om een integraal aanbod van verpleging, verzorging, behandeling,
begeleiding, welzijn en wonen.
• Het kwaliteitskader gaat over de zorg en ondersteuning van cliënten met een ZZP-indicatie
4 t/m 10, die 24 uur aangewezen zijn op WLZ zorg en ondersteuning. Dit gaat over zorg die geboden
wordt aan groepen van cliënten dan wel zorg die voor een deel van de tijd geclusterd geboden
wordt, zoals tijdelijke opnamen. Het kader geldt ook voor situaties waar mensen kiezen om met een
persoonsgebonden budget in groepsverband zorg te krijgen.
• De verpleeghuiszorg kent veel verschillende doelgroepen waaronder in ieder geval: mensen met
dementie, mensen met somatische zorgbehoeften waaronder specifieke aandoeningen als Chorea van
Huntington, de ziekte van Parkinson, Multiple Sclerose, Korsakov, NAH (Niet Aangeboren Hersenletsel),
CVA (Cerebro Vasculair Accident), chronische psychiatrie en geronto-psychiatrie. Maar ook palliatief
terminale patiënten of mensen met een verstandelijke beperking behoren tot de doelgroep.
• De cliënten binnen deze doelgroepen komen overeen met elkaar op de punten kwetsbaarheid,
multi-problematiek en omgaan met beperkingen. Er zijn echter ook verschillen in leeftijd en leefstijl,
zorg- en ondersteuningsbehoefte, zorgintensiteit, verblijfsduur en het benodigd deskundigheids- en
competentieniveau van de zorgverleners.
• Er wordt steeds meer verpleeghuiszorg geleverd in de directe woonomgeving van cliënten waarbij ook
zorgverleners zoals specialisten ouderengeneeskunde in consult worden gevraagd. Op deze vormen
van (consultatieve) verpleeghuiszorg zijn delen van dit kwaliteitskader nu reeds goed toepasbaar. In de
nabije toekomst zou het kwaliteitskader ook voor deze vormen van toepassing moeten zijn: immers,
ook buiten de muren van zorgorganisaties moet het zorgaanbod kwalitatief goed zijn. Hier ligt een
oproep aan de sector om in 2017 op basis van het onderhavig kwaliteitskader een vertaalslag te maken
en de kwaliteitsnormen voor deze ‘extramurale’ verpleeghuiszorg nader uit te werken.

Visie op verpleeghuiszorg: model en thema’s kwaliteitskader
Het hoofddoel van verpleeghuiszorg is een zo goed mogelijk bijdrage te leveren aan de kwaliteit van
leven van de cliënt, door een optimale interactie tussen cliënt, zorgverlener en zorgorganisatie in het
zorg- en behandelproces. De zorgorganisatie draagt zorgt voor de juiste randvoorwaarden en middelen
(personeel, leren en ontwikkelen, veiligheid, informatie, financiën en fysieke omgeving) om dit hoofd­
3 Gezien dit uitgangspunt valt de Geriatrische Revalidatie Zorg hier in strikte zin niet onder omdat deze zorg gefinancierd wordt vanuit de Zorgverzekeringswet. Echter
veel van de onderdelen zijn ook bruikbaar voor deze categorie zorg.

7

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

doel te bereiken. De cliënt bepaalt binnen de gegeven kaders hoe zorgverleners en zorgorganisatie zo
optimaal en liefdevol mogelijk kunnen bijdragen aan de kwaliteit van zijn of haar leven. Het is dan ook
de cliënt die het resultaat van deze inspanningen beoordeelt: in welke mate is hij of zij tevreden over de
bijdrage van de geleverde zorg aan de beoogde kwaliteit van leven?
Als basis voor het kwaliteitskader verpleeghuiszorg is een model gekozen dat het beste aansluit bij de
voor dit kwaliteitskader verpleeghuiszorg geformuleerde visie en uitgangspunten. Het model baseert zich
zowel op de door het College voor Rechten van de Mens geformuleerde aanbevelingen voor mensen­
rechten in verpleeghuizen (College voor Rechten van de Mens, Februari 2016) als de beschikbare (we­
tenschappelijke) kennis, standaarden en informatie over kwaliteit van verpleeghuiszorg en langdurende
zorg. Het is een integraal model en alle in dit model onderscheiden thema’s dragen gezamenlijk bij aan
het hiervoor beschreven hoofddoel van kwaliteit in de verpleeghuiszorg.
Het kwaliteitskader beschrijft de kwaliteit van zorg op micro-, meso- en macroniveau.
• Microniveau. Het kader beschrijft wat de cliënt kan verwachten van de dagelijkse interactie met
zorgverleners (liefdevolle, persoonsgerichte en kwalitatief goede zorg), en beschrijft de elementen van
kwaliteit die belangrijk zijn in het contact met de cliënt en in (multidisciplinaire) samenwerking.
• Mesoniveau: Het kader beschrijft de randvoorwaarden die de zorgorganisatie op orde moet hebben
om de zorg op microniveau zo optimaal mogelijk te ondersteunen.
• Macroniveau: Het kader beschrijft waar IGZ, NZa, zorgkantoren en samenleving op kunnen rekenen
in het licht van toezicht en verantwoording (veilige en verantwoorde zorg) en beschrijft de rol van de
landelijke koepels bij de ondersteuning van het werken aan leren en verbeteren.

Veilig
hei
d

L

Optimale
kwaliteit van leven
van de cliënt

L
Go eide
v rs
Ma erna chap,
nag nce e
eme n
nt

van
uik e
Gebr rmati
info

Randvoorwaarden

n
welzij

ren
bete
ve r
it
e n a li te
en kw
er van

Inhoud

Perso
zorg- onsge
ri
e
steu n ond chte
nin erg

Wo

en
nen

G
hu ebru
lpb ik va
ron n
nen

l snee lling
o
s
r
Pe nste
same

Figuur 1: Integraal model voor dynamisch en ontwikkelingsgericht werken aan kwaliteit verpleeghuiszorg
De zorg- en ondersteuningsbehoefte van de cliënt vanuit zijn of haar eigen geschiedenis, toekomst en
doelen zijn het vertrekpunt van het zorgproces. Dat zorgproces wordt geconcretiseerd in de interactie
tussen cliënt, zorgverlener en zorgorganisatie binnen de woon- en verblijfsetting waarin de zorg plaats­
vindt. Dit model geeft concrete invulling aan het kader waarmee de zorgorganisatie kwaliteit van zorg
kan vormgeven. De acht thema’s in het model zijn gerelateerd aan thema’s van inhoud van zorg,
kwaliteit en veiligheid (bovenste helft cirkel) en de randvoorwaarden hiervoor (onderste helft cirkel).

8

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

De vier kwaliteit en veiligheid thema’s zijn:
• Persoonsgerichte zorg en ondersteuning. Dit gaat over de wijze waarop de cliënt in alle
levensdomeinen uitgangspunt is bij zorg- en dienstverlening. Iemand met een zorg- en
ondersteuningsbehoefte is vooral een uniek persoon met een eigen geschiedenis, een eigen toekomst
en eigen doelen. Persoonsgerichte zorg en ondersteuning vindt plaats binnen een relatie tussen cliënt
en zijn naaste(n), zorgverlener en zorgorganisatie. De kwaliteit van deze relatie bepaalt mede de
kwaliteit van zorg.
• Wonen en welzijn. Dit gaat over de wijze waarop de organisatie en zorgverleners in hun zorg- en
dienstverlening enerzijds oog hebben voor optimale levenskwaliteit en welbevinden van cliënten en
betrokken naaste(n) en anderzijds gericht zijn op het bevorderen en ondersteunen hiervan.
• Veiligheid. Garanderen van basisveiligheid betekent dat een zorgorganisatie met gebruikmaking van
relevante professionele standaarden en richtlijnen, vermijdbare schade bij cliënten zoveel mogelijk
voorkomt en leert van veiligheidsincidenten. Het gaat om risicobewustzijn en risicoreductie.
• Leren en verbeteren van kwaliteit. Dit gaat over de wijze waarop de zorgverlener en zorgorganisatie
op dynamische en lerende wijze zorg dragen voor optimale zorg en verzorging voor cliënten,
daarbij gebruikmakend van de best beschikbare kennisbronnen zoals wetenschappelijke literatuur,
professionele richtlijnen, landelijke en lokale data, gesystematiseerde ervaringsgegevens en
kwalitatieve informatie.
De vier randvoorwaardelijke thema’s zijn:
• Leiderschap, governance en management. Dit gaat over de aansturing en governance van de
zorgorganisatie die faciliterend zijn voor kwaliteit, zoals het beleggen van verantwoordelijkheid,
besluitvorming en risicomanagement, en over de strategische, statutaire en financiële verplichtingen.
• Personeelssamenstelling (voldoende en vakbekwaam personeel). Dit gaat over de adequate
samenstelling van het personeelsbestand. Hoeveel zorgverleners met welke vaardigheden en
competenties zijn nodig om te voorzien in de (fluctuaties in) wensen en behoeften van de cliënten
waaraan de zorgorganisatie zorg en ondersteuning biedt?
• Gebruik van hulpbronnen. Dit gaat over het effectief en efficiënt gebruiken van hulpbronnen om de
best mogelijke zorgresultaten en ervaringen te behalen met de beschikbare financiën en middelen.
• Gebruik van informatie. Dit gaat enerzijds over het actief gebruik maken van informatie rondom
de inzet van middelen, voor het leveren, monitoren, managen en verbeteren van zorg, alsook over
het op transparante wijze verstrekken van kwaliteitsinformatie aan cliënten, hun naasten en aan de
samenleving.

9

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

1

Persoonsgerichte zorg
en ondersteuning		
Vereisten
• De vier onderscheiden thema’s (compassie, uniek zijn, autonomie en zorgdoelen) zijn voor zorg­verleners
richtinggevend bij kwaliteitsverbetering op het terrein van persoonsgerichte zorg en ondersteuning.
• Elke verpleeghuisorganisatie dient aantoonbaar invulling te geven aan deze thema’s en dit zichtbaar te
maken in kwaliteitsplan en kwaliteitsverslag.
• De voorgestelde uitwerkingen per onderscheiden thema’s zijn handreikingen voor de instrumenten
voor verbetering, het voeren van gesprekken en het ontwikkelen van competenties. Zorgorganisaties
zijn vrij om deze thema’s naar eigen inzicht aan te vullen.
• Vanaf 1-7-2017 beschikt iedere cliënt binnen 24 uur over een voorlopig zorgleefplan (met in ieder
geval zaken zoals medicatie, dieet, primaire hulpvraag, een eerste contactpersoon en afspraken over
handelen bij calamiteiten), dat uiterlijk zes weken na opname (of zoveel eerder als mogelijk) volledig
en (tot bijstelling aan de orde is) definitief wordt 4 .
• Vanaf 1-7-2017 is de verantwoordelijkheid voor het opstellen van een zorgleefplan belegd bij een
verzorgende van tenminste niveau 3 (IG), of bij een andere zorgverlener van tenminste niveau 3.
Bij voorkeur is dit de contactverzorgende dan wel de eerste verantwoordelijk verzorgende of
verpleegkundige (EVV-er).

1.1

Introductie
Persoonsgerichte zorg en ondersteuning gaat over de wijze waarop de cliënt in alle levensdomeinen
uitgangspunt is bij zorg- en dienstverlening met als doel om uiteindelijk de bijdrage aan de kwaliteit van
leven van een cliënt zo optimaal mogelijk te laten zijn. Iemand met een zorg- en ondersteuningsbehoefte
is vooral een uniek persoon met een eigen geschiedenis, een eigen toekomst en eigen doelen.
Persoonsgerichte zorg en ondersteuning vindt plaats binnen een relatie tussen cliënt en zijn naasten,
zorgverleners en zorgorganisatie. De kwaliteit van deze relaties, en met de deskundigheid en competenties
van de zorgverleners, bepaalt mede de kwaliteit van zorg en draagt aldus bij aan de kwaliteit van leven
van de cliënt.
Persoonsgerichte zorg en ondersteuning vraagt van organisaties betrokkenheid en deskundigheid
om zorgverleners te ondersteunen bij het verstaan van de cliënt. Hiertoe heeft de zorgverlener een
stimulerende en veilige werkomgeving nodig in de zorgorganisatie waarin hij werkt, en tijd om dit uit
te voeren.
Kenmerkend voor verpleeghuiszorg is dat het om multidisciplinaire verzorging, verpleging, behandeling
en ondersteuning van cliënten gaat. Door de toename van de zorg- en ondersteuningsbehoefte, de
zwaardere problematiek en de verkorting van de verblijfsduur neemt de complexiteit van verpleeghuis­
zorg voor de meeste doelgroepen echter hand over hand toe. En daarmee ook de vereiste inbreng van de
medische en verpleegkundige zorgverlening. Het gaat dan om adequaat behandelen, maar ook gepast
afzien van behandeling, en ook goede palliatieve zorg en begeleiding bij het sterven.
De medische en verpleegkundige zorg dient vanzelfsprekend eveneens plaats te vinden op een persoons­
gerichte, veilige en verantwoorde wijze, waarbij goede afspraken en goede samenwerking met andere
medische en verpleegkundige zorgverleners buiten het verpleeghuis van groot belang zijn.

4 www.zorgleefplanwijzer.nl/zlp-informatie/wet-en-regelgeving.html

10

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Het kwaliteitskader verpleeghuiszorg onderscheidt vier thema’s5 als het gaat om kwaliteit van persoons­
gerichte zorg en ondersteuning, te weten:
1. Compassie: de cliënt ervaart nabijheid, vertrouwen, aandacht en begrip;
2. Uniek zijn: de cliënt wordt gezien als mens met een persoonlijke context die ertoe doet en met een
eigen identiteit die tot zijn recht komt;
3. Autonomie: voor de cliënt is de mogelijkheid van eigen regie over leven en welbevinden leidend, ook
bij de zorg in de laatste levensfase;
4. Zorgdoelen: iedere cliënt heeft vastgelegde afspraken over (en inspraak bij) de doelen ten aanzien
van zijn/haar zorg, behandeling en ondersteuning.

1.2

Uitwerking per thema
De vier thema’s zijn richtinggevend voor zorgverleners bij het verbeteren van kwaliteit op het terrein van
persoonsgerichte zorg en ondersteuning. Iedere verpleeghuisorganisatie dient aantoonbaar invulling te
geven aan deze thema’s en zichtbaar te maken in kwaliteitsplan en kwaliteitsverslag (zie hoofdstuk 4).
De vier thema’s op het terrein van persoonsgerichte zorg en ondersteuning zijn in bijlage 1 verder
uitgewerkt. Bij deze uitwerkingen in sub-thema’s hanteert het kwaliteitskader het ik-perspectief vanuit
de cliënt, ook als de wilsbekwaamheid op onderdelen is verminderd.
Deze uitwerkingen moeten niet gezien worden als strikte voorschriften, maar als voorbeelden van
invullingen. Het zijn handreikingen voor gespreksvoering, voor het bepalen van de inhoud van de
instrumenten voor het verbeteren (besprekingen, cliëntraadplegingen, evaluatie-instrumenten, zorg­
evaluaties en spiegelgesprekken met cliënten en naasten), en voor het ontwikkelen van competenties
van zorgverleners. Het is aan de zorgverleners en zorgorganisaties om naar eigen inzicht de thema’s in
te vullen en waar nodig aan te vullen. Het gaat immers om datgene wat voor de betreffende cliënt van
belang is.
Bij een persoonsgerichte benadering past maatwerk, ook in de benadering. Het gaat daarbij om drie
dimensies van professionaliteit: vakbekwaamheid, lerend vermogen en samenlerend vermogen6.

5 Deze thema’s zijn gebaseerd op het Concept Kwaliteitskader ouderenzorg (2016) en de informatie uit de analysefase.
6 www.zorginstituutnederland.nl/beroepen+en+opleidingen/anders+kijken%2C+anders+leren%2C+anders+doen

11

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

2

Wonen en welzijn			
Vereisten
• Vijf thema’s (zingeving, zinvolle dagbesteding, schoon en verzorgd lichaam plus verzorgde kleding,
familieparticipatie & inzet vrijwilligers en wooncomfort) zijn leidend bij kwaliteitsverbetering op het
terrein van wonen en welzijn.
• Elke verpleeghuisorganisatie dient aantoonbaar invulling te geven aan deze thema’s en zichtbaar te
maken in kwaliteitsplan en kwaliteitsverslag (zie hoofdstuk 4).
• Het aanpassen van de woonomgeving aan de wensen en mogelijkheden van de verschillende doelgroepen van verpleeghuiszorg verdient specifieke aandacht.

2.1

Introductie
Dit hoofdstuk gaat over de wijze waarop de zorgverleners en zorgorganisaties in hun zorg- en dienst­
verlening oog hebben voor optimale levenskwaliteit en welzijn van cliënten en hun naaste(n), en de wijze
waarop zij gericht zijn op het bevorderen en ondersteunen ervan. Hierbij speelt de zorg van lichaam en
geest van de cliënt een rol maar is de woon- en leefomgeving, waarin de cliënt die verpleeghuiszorg
ontvangt eveneens van groot belang voor zijn kwaliteit van leven.
In dit kwaliteitskader verpleeghuiszorg worden vijf thema’s7 onderscheiden:
1. Zingeving
2. Zinvolle tijdsbesteding
3. Schoon en verzorgd lichaam plus verzorgde kleding
4. Familieparticipatie en inzet vrijwilligers
5. Wooncomfort
Bij zingeving gaat het om aandacht en ondersteuning van levensvragen. Bij zinvolle tijdsbesteding gaat
het om aandacht en ondersteuning van activiteiten die voor de cliënt het leven de moeite waard maken.
Bij een schoon en verzorg lichaam en kleding gaat het om aandacht en ondersteuning van persoonlijke
verzorging. Bij familieparticipatie en inzet van vrijwilligers gaat het over ruimte bieden aan de rol van
mantelzorgers en over de afbakening van de inzet van vrijwilligers. Mantelzorgers verdienen onder­
steuning in hun vaak zware rol, zowel in de organisatie maar ook daarbuiten. Bij wooncomfort gaat het
om zaken als gastvrijheid, maaltijden, schoonmaak en inrichting.

2.2

Uitwerking per thema
De vijf thema’s zijn leidend bij het verbeteren van kwaliteit op het terrein van wonen en welzijn. Iedere
verpleeghuisorganisatie dient aantoonbaar invulling te geven aan deze thema’s en zichtbaar te maken in
kwaliteitsplan en kwaliteitsverslag (zie hoofdstuk 4).
In bijlage 2 zijn deze thema’s verder uitgewerkt. Bij deze uitwerking hanteert het kwaliteitskader het
ik-perspectief vanuit de cliënt, ook als de wilsbekwaamheid op onderdelen is verminderd. Deze
uitwerking geldt niet als strikt voorschrift, maar dienen als handreikingen voor gespreksvoering, voor
het bepalen van de inhoud van het verbeterinstrumentarium (bijvoorbeeld besprekingen, cliëntraad­
plegingen, evaluatie-instrumenten, zorgevaluaties en spiegelgesprekken met naaste(n)) en voor het
ontwikkelen van competenties van zorgverleners. Het zijn nadrukkelijk geen voorschriften maar voor­
beelden van invullingen. Het staat de zorgverleners en zorgorganisatie vrij om de thema’s naar eigen
inzicht in en aan te vullen.

7 Thema’s zijn gebaseerd op informatie uit de analysefase.

12

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

3

Veiligheid				
Vereisten
• Vier thema’s van basisveiligheid (medicatieveiligheid, decubituspreventie, gemotiveerd gebruik van
vrijheidsbeperkende maatregelen en preventie acute ziekenhuisopname) zijn vanaf 2017 een belangrijk
onderdeel van het leren en verbeteren in zorgorganisaties, onder andere door indicatoren op basis van
deze vier thema’s op te nemen in het kwaliteitsverslag.
• Indicatoren over de basisveiligheid worden uiterlijk 1 juli volgend op het betreffende verslagjaar
aangeleverd bij de Openbare Database van het Zorginstituut door een daartoe ingerichte organisatie
die voldoet aan de aanleverspecificaties van het Zorginstituut8.
• Elke verpleeghuisorganisatie heeft een incidentencommissie of maakt gebruik van een lokale of
regionale incidentencommissie (gereed per 1-7-17).

Opdrachten aan de sector
• Verenso en V&VN krijgen vanuit hun professionele verantwoordelijkheid de opdracht om samen met
de andere relevante sectorpartijen en de IGZ, op basis van de vier thema’s, te komen met een set van
zo valide mogelijke indicatoren voor de basisveiligheid (gereed per 1-7-2017). Deze indicatoren dienen
bruikbaar te zijn voor lokaal leren en verbeteren, en voor de toezichttaak door de IGZ vanaf verslagjaar
2018. Totdat deze nieuwe set beschikbaar is, zal de uitvraag gebaseerd blijven op de set van indicatoren
voor de basisveiligheid, zoals deze door de IGZ over het verslagjaar 2015 is uitgevraagd, met de daarbij behorende methodologische beperkingen op het gebied van validiteit, betrouwbaarheid en vergelijkbaarheid. Bij openbare publicatie moet hierover worden gecommuniceerd middels een duidelijke disclaimer.
• Beroepsorganisaties en kennisorganisaties worden opgeroepen om stappen te nemen om meer
kennis en ervaring op te doen met zogenaamde punt prevalentie metingen als indicatoren.
• Beroepsorganisaties en kennisorganisaties worden opgeroepen om op termijn indicatoren te ontwikkelen voor andere relevante veiligheidsthema’s, zoals opsporen van delier, bewegen, ondervoeding,
incontinentie, valpreventie, onbegrepen gedrag, rationeel antibiotica en antipsychotica gebruik.
• Beroepsorganisaties en kennisorganisaties worden opgeroepen om te komen met voorstellen voor
het zinvol gebruik van de kwaliteitsverslagen voor analyse van landelijke trends op het gebied van de
basisveiligheid en het destilleren van beleidsopgaven die daaruit voort kunnen vloeien.
• Beroepsorganisaties en kennisorganisaties worden opgeroepen om studies naar medicatiegebruik (antipsychotica, hypnotica, antidepressiva, antibiotica), ziekenhuisopnames en geriatrische problematiek
(decubitus, urineweginfecties, delier, depressie, versneld functioneel en cognitief verval) te initiëren.

3.1

Introductie
Werken aan zorginhoudelijke kwaliteit gaat uit van professionele standaarden en richtlijnen. Voor veilig­
heid betekent dit dat zorgorganisaties en zorgverleners vermijdbare schade bij cliënten zoveel mogelijk
voorkomen en leren van veiligheidsincidenten.
Streven naar optimale veiligheid moet een hoge prioriteit hebben, maar moet wel gezien worden in
balans met andere belangrijke waarden in de verpleeghuiszorg. Daarbij zullen vragen beantwoord
moeten worden over de spanning die kan ontstaan tussen persoonlijke vrijheid en welzijn aan de ene
kant, en persoonlijke veiligheid en risico’s aan de andere kant.
Veiligheid houdt niet alleen zorginhoudelijke veiligheid in. Uit andere wettelijke kaders vloeien andere
veiligheidseisen voort zoals veiligheid van hulpmiddelen, brandveiligheid, de aanwezigheid van ont­
ruimingsplannen, voedselveiligheid en drinkwaterveiligheid. Er zijn ook wettelijke vereisten rondom
klachten en inspraak. Het kwaliteitskader verpleeghuiszorg gaat ervan uit dat de zorgorganisatie zich ook
hieraan houdt, maar vermeldt ze verder niet specifiek in dit hoofdstuk.
8 Eerste verslagjaar van aanlevering van de indicatoren basisveiligheid is 2016, met dezelfde indicatoren als over verslagjaar 2015. Vanaf 1-7-2017 is de nieuwe set
indicatoren gereed, die vanaf verslagjaar 2018 gebruikt dient te worden voor de aanlevering.

13

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

In dit hoofdstuk staat een aantal relevante thema’s waaruit normen voortvloeien die de basisveiligheid
van de cliënt in de verpleeghuiszorg moeten garanderen. Die normen vormen de minimale veiligheids­
eisen waar de zorgorganisatie verantwoording over aflegt en op de naleving waarvan de Inspectie voor
de Gezondheidszorg (IGZ) toetst. Niet (kunnen) voldoen aan deze afspraken betekent dat de verpleeg­
huiszorg in de betreffende instelling niet aan het vereiste basisveiligheidsniveau voldoet.

3.2

Borgen van basisveiligheid
Net als voor andere inhoudelijke onderwerpen, zijn voor basisveiligheid landelijke professionele stan­
daarden leidend bij het maken van lokale afspraken en protocollen. De afspraken die hieruit voortkomen
worden in ieder geval in het kwaliteitsplan van de zorgorganisatie vastgelegd (zie verder hoofdstuk 4).
Ook hier staat samen leren centraal: de resultaten op deze afspraken worden besproken in teams, per
locatie en per organisatie en gespiegeld aan de informatie uit eerdere jaren en aan die van andere collega
organisaties.
In het kwaliteitskader verpleeghuiszorg worden vier relevante thema’s9 rondom basisveiligheid
benoemd, die in bijlage 3 verder zijn uitgewerkt:
1. Medicatieveiligheid
2. Decubituspreventie
3. Gemotiveerd gebruik van vrijheid beperkende maatregelen
4. Preventie van acute ziekenhuisopnamen
Bij het borgen van de basisveiligheid rond de hierboven genoemde vier thema’s vormen documenteren
en leren binnen de organisatie-eenheden voor verpleeghuiszorg het fundament. Op dit moment zijn
er onvoldoende valide, betrouwbare en bruikbare indicatoren voor de veiligheid van verpleeghuiszorg.
Hierbij speelt een aantal belemmerende factoren een rol:
Het gestandaardiseerd meten van klinische problemen zoals decubitus en infecties is lastig door
beperkingen in de documentatie en codering. De tellers van de indicatoren zijn daardoor moeilijk ver­
gelijkbaar. Er zijn grote verschillen in doelgroepen en organisatie-eenheden waarbinnen de veiligheid
wordt beoordeeld. De noemers van de indicatoren zijn daardoor moeilijk vergelijkbaar.
9 Thema’s zijn gekozen op basis van studie van de wetenschappelijke literatuur op terrein van zorg- en kwaliteitsstandaarden aangevuld met actuele informatie IGZ
over bruikbare risico-indicatoren.

14

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

In vergelijking met andere zorgsectoren ontbreken landelijke standaardisatie van methodieken en
kwaliteitsregistraties vrijwel geheel.
Optimale monitoring van veiligheid in de verpleeghuiszorg vraagt een valide, betrouwbare en ver­
gelijkbare set van gegevens op het terrein van basisveiligheid. Het lijkt zinvol om daarbij geen gebruik te
maken van een permanente registratie, maar van zogenaamde punt prevalentie metingen. Daarbij wordt
over gedefinieerde tijdsperioden (dagen tot weken) op gestandaardiseerde wijze het vóórkomen van
bepaalde veiligheidsthema’s geregistreerd. Op dit moment ontbreekt het aan voldoende kennis en
ervaring met deze vorm van registratie, en het zal nog de nodige tijd vergen voordat deze in de praktijk
gebracht is. Tot die tijd zal er wel lokaal geleerd en landelijk toezicht gehouden moeten worden op het
gebied van de basisveiligheid.

Lokaal leren
Met betrekking tot het lokaal samen leren en lokaal toezicht zijn de volgende stappen van belang:
• Met de uitgewerkte vier thema’s als handreiking (zie bijlage 3) vindt documentatie en interne reflectie
plaats als onderdeel van het reguliere kwaliteitsbeleid. In het kwaliteitsverslag (zie hoofdstuk 4) maakt
de instelling zowel kwalitatief als kwantitatief duidelijk hoe het staat met de basisveiligheid. Voor
kwantitatieve maten maken wordt zoveel als mogelijk gebruik gemaakt van bestaande landelijke
standaarden, maar bovenal wordt een invulling gekozen die inzichtelijk en begrijpelijk is voor de lokale
organisatie en die als basis kan dienen voor leren en verbeteren.
• De gegevens van de vier veiligheidsthema’s worden op geaggregeerd niveau tevens besproken in de
Raad van Bestuur en in de Raad van Toezicht, en worden in het kader van het kwaliteitsbeleid jaarlijks
vergeleken en besproken met de collega organisaties uit het lerend netwerk en verwerkt in
de verbeterparagraaf van het kwaliteitsplan (zie hoofdstuk 4).

Landelijk toezicht en transparantie
Met betrekking tot het landelijke toezicht zijn de volgende stappen van belang:
• De IGZ blijft in haar toezicht gebruik maken van de protocollen en richtlijnen zoals deze van toepassing
zijn op de uitvoering van de zorg. Dit betreft onder andere de veilige principes voor medicatieveiligheid,
richtlijnen conform de wet BOPZ voor de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen en de
richtlijn probleemgedrag.
• Verenso en V&VN krijgen vanuit hun professionele verantwoordelijkheid de opdracht om samen met
de andere relevante sectorpartijen en de IGZ, op basis van de vier thema’s, te komen met een set
van zo valide mogelijke indicatoren voor de basisveiligheid (gereed per 1-7-2017). Deze indicatoren
dienen bruikbaar te zijn voor lokaal leren en verbeteren, en voor de toezichttaak door de IGZ vanaf
verslagjaar 2018. Het Zorginstituut biedt ondersteuning middels de daarvoor noodzakelijke kennis over
methodologie en landelijke aanlevering.
• De nieuwe set van indicatoren moet worden opgenomen in het kwaliteitsverslag vanaf verslagjaar
2018 en uiterlijk 1 juli volgend op het betreffende verslagjaar aangeleverd bij de Openbare Database
van het Zorginstituut Nederland.
• Totdat deze nieuwe set beschikbaar is, zal de uitvraag gebaseerd blijven op de set indicatoren
voor de basisveiligheid, zoals deze door de IGZ over het verslagjaar 2015 is uitgevraagd, met de
daarbij behorende methodologische beperkingen op het gebied van validiteit, betrouwbaarheid
en vergelijkbaarheid. Bij openbare publicatie moet hierover worden gecommuniceerd middels een
duidelijke disclaimer.
• De indicatorenset Basisveiligheid 2016 is conform de ‘Vragenlijst risico-indicatoren verslagjaar 2015’10
en wordt vóór 01-03-2017 op de Transparantiekalender gepubliceerd, zodat de aanlevering ingericht
kan worden. De aanlevering moet gedaan zijn vóór 01-07-2017 over verslagjaar 2016. Daarvoor
moet vanaf 15-04-2017 een aanleverportaal beschikbaar zijn voor instellingen om hun gegevens in
te voeren. Beoogde sluitingsdatum van het portaal is 15-06-2017, waarna het aanleverbestand door
de gegevensmakelaar kan worden samengesteld en aangeleverd aan Zorginstituut Nederland. De
10 Zie: www.igz.nl/onderwerpen/verpleging-en-langdurige-zorg/verpleegzorg_voor_ouderen/uitvraag_indicatoren_verslagjaar_2015/index.aspx

15

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

gegevensmakelaar moet z.s.m. worden ingehuurd, waarbij Zorginstituut Nederland het technisch
opdrachtgeverschap heeft, en wordt gepoogd sectorpartijen het formele opdrachtgeverschap te
geven. Voor verslagjaar 2016 dekt Zorginstituut Nederland de kosten voor inrichting van het portaal
en de uitvoeringskosten van de uitvraag. Daarna moet de sector de kosten zelf dragen. Aanlevering is
verplicht voor alle locaties die WLZ-zorg leveren en de aanlevering wordt voorzien van zowel kvk- als
kvk-vestigingsnummer om de locatie te kunnen identificeren.
• Beroepsorganisaties en kennisorganisaties worden opgeroepen om te komen met voorstellen voor
het zinvol gebruik van de kwaliteitsverslagen voor analyse van landelijke trends op het gebied van de
basisveiligheid en het destilleren van beleidsopgaven die daaruit voortvloeien.

Verdere ontwikkeling
Naast de reeds genoemde stappen op korte termijn zijn onderstaande opdrachten voor verdere
ontwikkeling van het thema basisveiligheid van groot belang:
• Beroepsorganisaties en kennisorganisaties worden opgeroepen om stappen te nemen om meer kennis
en ervaring om punt prevalentie metingen op een verantwoorde wijze op te zetten en de resultaten op
een verantwoorde wijze te vergelijken.
• Beroepsorganisaties en kennisorganisaties worden opgeroepen om indicatoren te ontwikkelen voor
andere relevante veiligheidsthema’s in de verpleeghuiszorg, zoals opsporen van delier, voldoende
bewegen, voorkomen van ondervoeding, incontinentie behandeling, valpreventie, diagnostiek van
onbegrepen gedrag, rationeel antibiotica en antipsychotica gebruik.
• Beroepsorganisaties en kennisorganisaties worden opgeroepen studies naar medicatiegebruik
(antipsychotica, hypnotica, antidepressiva, antibiotica), ziekenhuisopnames en geriatrische
problematiek (decubitus, urineweginfecties, delier, depressie, versneld functioneel en cognitief verval)
te initiëren.

3.3

Uitwerking per thema
De vier thema’s op het terrein van basisveiligheid zijn in bijlage 3 verder uitgewerkt in sub-thema’s.

16

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

4

Leren en verbeteren
van kwaliteit			
Vereisten
• Elke verpleeghuisorganisatie heeft in de loop van 2017 een kwaliteitsplan opgesteld volgens de in dit
hoofdstuk geschetste werkwijze.
• Elke verpleeghuisorganisatie verzorgt vanaf het rapportagejaar 2017 de interne én externe verantwoording via één kwaliteitsverslag. Dit document verschijnt jaarlijks voor 1 juli volgend op het rapportagejaar en wordt gepubliceerd op de website van de organisatie.
• Elke verpleeghuisorganisatie dient tevens het webadres van het kwaliteitsverslag, uiterlijk 1 juli volgend
op het betreffende verslagjaar, aan te leveren aan de Openbare Database van Zorginstituut Nederland.
• Elke verpleeghuisorganisatie past jaarlijks het kwaliteitsplan aan op basis van het kwaliteitsverslag.
Het aangepaste kwaliteitsplan verschijnt uiterlijk 31 december.
• Elke verpleeghuisorganisatie maakt uiterlijk 1-7-2017 deel uit van een lerend netwerk met tenminste
twee andere collega zorgorganisaties.
• In elke verpleeghuisorganisatie vindt een vijfjaarlijkse (multidisciplinaire) kwaliteitsvisitatie plaats
door de relevante beroepsorganisatie.
• Elke verpleeghuisorganisatie beschikt voor 1-1-18 over een kwaliteitsmanagementsysteem.

Opdrachten aan de sector
• De relevante sectorpartijen worden opgeroepen om samen met IGZ, een methode te ontwikkelen waarmee het lerend vermogen van organisaties zichtbaar gemaakt kan worden, zodat toegezien kan worden
of er voldoende gereflecteerd en geleerd wordt van ervaringen en uitkomsten (gereed per 1-1-2018).
• Beroepsorganisaties worden opgeroepen om gezamenlijk een multidisciplinaire kwaliteitsvisitatie
te ontwikkelen zodat in elke verpleeghuisorganisatie een vijfjaarlijkse kwaliteitsvisitatie plaats kan
vinden vanuit multidisciplinair perspectief (gereed per 1-1-18).
• Beroepsorganisaties worden opgeroepen om gezamenlijk een agenda te maken voor het opstellen/
reviseren van (multidisciplinaire) richtlijnen en protocollen. Deze agenda kan vervolgens geplaatst
worden op de meerjarenagenda van het Zorginstituut (gereed per 1-1-18).
• Kennisorganisaties en (universitaire) kennisnetwerken worden opgeroepen om de nieuwe kennis en
ervaring die beschikbaar komt vanuit de lerende netwerken van zorgorganisaties, actief te verbinden
met onderzoek, onderwijs en beleid.
• Erkende kwaliteitscertificaten zoals HKZ dienen op basis van het kwaliteitskader verpleeghuiszorg hun
certificatieschema te herijken.

4.1

Introductie
Dit hoofdstuk gaat over de wijze waarop zorgverleners en zorgorganisaties in de verpleeghuiszorg op een
lerende wijze zorg dragen voor optimale zorg en verzorging voor cliënten, daarbij gebruikmakend van de
best beschikbare kennisbronnen zoals wetenschappelijke literatuur, professionele richtlijnen, landelijke
en lokale data, gesystematiseerde ervaringsgegevens en kwalitatieve informatie.
Zorgverleners en zorgorganisaties krijgen vanuit dit kwaliteitskader de verantwoordelijkheid én het
vertrouwen om in de lokale context van de dagelijkse praktijk samen continu aan de verbetering van
kwaliteit van zorg en ondersteuning. Daarmee ligt de nadruk vooral op een dynamisch ontwikkelproces
van samen leren en verbeteren en minder op de verantwoording en handhaven aan de hand van
gedetailleerde indicatoren. Daarbij gaat het niet zozeer om de foto, maar om de film van hoe een zorg­
organisatie met zorgverleners en cliënten aan de verbetering van kwaliteit van verpleeghuiszorg werkt.
Leren en verbeteren is niet vrijblijvend; continu werken aan het verbeteren van kwaliteit is de norm voor
een goede zorgorganisatie en voor professionele zorgverleners.
17

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

De wijze van verantwoording van kwaliteit door de zorgorganisatie moet passend zijn bij dit proces
van samen leren en verbeteren, hetgeen ook van belang is vanwege het beperken van administratieve
lasten. Zo levert elke zorgorganisatie door middel van één document (het kwaliteitsverslag) interne en
via gestandaardiseerde aanlevering externe verantwoording af. Aparte uitvragen in het kader van externe
verantwoording zijn dan in principe niet meer nodig.
In dit kwaliteitskader wordt eveneens uitgegaan van het belang van transparantie. Voor het lokale
leer- en verbeterproces is het belangrijk dat de relevante informatie in alle openheid beschikbaar is voor
de betrokkenen. Voor keuze-informatie en externe verantwoording is openbaarheid van het kwaliteits­
verslag en vergelijkbaarheid van informatie vereist, bijvoorbeeld door publicatie op de eigen website en
overzichtssites.

4.2

Uitwerking per thema
Om vertrouwen en ruimte te creëren voor zorgverleners en zorgorganisaties om samen te leren en te
verbeteren zijn kaders nodig en behulpzaam. In dit kwaliteitskader verpleeghuiszorg worden hierin vijf
elementen onderscheiden:
1. Kwaliteitsmanagementsysteem
2. Jaarlijks geactualiseerd kwaliteitsplan
3. Jaarlijks kwaliteitsverslag
4. Continu werken in de praktijk aan verbeteren door zorgverleners
5. Deel uitmaken van een lerend netwerk
Ad 1: Kwaliteitsmanagementsysteem
• Verpleeghuisorganisaties voldoen aan een (erkend) kwaliteitsmanagementsysteem voor de zorg.
Borging kan plaatsvinden door certificering.
• Verpleeghuisorganisaties werken aan kwaliteit volgens heldere verantwoordelijkheidsverdelingen en
check & balances. Dit geldt voor zowel hiërarchisch organisaties als voor organisaties met zelfsturing.
Ad 2: Jaarlijks geactualiseerd kwaliteitsplan
• Verpleeghuisorganisaties beschikken over een actueel kwaliteitsplan, dat is opgesteld in samenwerking
met cliënten en naasten (CR), (para)medici, verpleegkundigen en verzorgenden.
• Het kwaliteitsplan bevat onder andere een beschrijving van doelgroepen, zorgzwaarte, typen zorg die
verleend worden en de omvang en kwalificatieniveaus van zorgverleners (personeelssamenstelling).
• Het kwaliteitsplan bevat een omschrijving en toelichting van beleid en maatregelen op de vier kwaliteit
en veiligheid thema’s en de vier randvoorwaardelijke thema’s van dit kader.
• Het kwaliteitsplan bevat tevens een verbeterparagraaf per locatie (volgens KvK registratie) voor het
volgend jaar. Deze verbeterparagraaf is een essentieel onderdeel van het kwaliteitsplan en is onder
andere gebaseerd op de bevindingen uit het kwaliteitsverslag.
• Het kwaliteitsplan wordt jaarlijks geactualiseerd en wordt voorafgaand aan de vaststelling voor
feedback voorgelegd aan tenminste twee collega-organisaties van het lerend netwerk.
• Het kwaliteitsplan staat niet naast maar maakt nadrukkelijk onderdeel uit van de begrotings- en
jaarplancyclus in een zorgorganisatie.
• De Raad van Bestuur is eindverantwoordelijk voor en daarmee aanspreekbaar op het kwaliteitsplan.
• Eind 2017 heeft elke verpleeghuisorganisatie een kwaliteitsplan opgesteld volgens boven geschetste
werkwijze.
• Bijlage 4 bevat de belangrijkste elementen van de inhoudsopgave van het kwaliteitsplan, bedoeld als
handreiking bij het opstellen van het kwaliteitsplan.
Ad 3: Jaarlijks kwaliteitsverslag
• Jaarlijks brengt de zorgorganisatie een kwaliteitsverslag uit. Deze rapportage is gebaseerd op de
evaluatie van de doelstellingen en inhoud van het kwaliteitsplan, inclusief feedback op kwaliteitsplan
door de collega organisaties uit het lerend netwerk, en volgt daarmee ook de hoofdstukken van het
kwaliteitsplan.

18

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

• Cliëntraadpleging als informatiebron voor de evaluatie van zorg is een vast onderdeel van het
kwaliteitsverslag. De basis van de cliëntraadpleging is een erkend kwantitatief dan wel kwalitatief
instrument naar keuze.
• Medewerkersraadpleging als informatiebron voor de evaluatie van kwaliteit van de leer- en
werkomgeving kan een onderdeel van het kwaliteitsverslag zijn.
• Het concept kwaliteitsverslag moet voor vaststelling besproken worden met vertegenwoordiging van
cliënten/naasten (CR), (para)medici en verpleegkundigen en verzorgenden, en met tenminste twee
collega zorgorganisaties uit het lerend netwerk.
• Dit kwaliteitsverslag dient als interne verantwoording (CR, OR, RvT) en bevat tevens de elementen
voor de externe verantwoording (inkoop, toezicht en keuze-informatie cliënten).
• Het kwaliteitsverslag is een openbaar document en staat op de website van de zorgorganisatie,
behoudens onderdelen die de belangen van cliënten, medewerkers en/of de organisatie schaden.
• Het kwaliteitsverslag dient tevens vindbaar te zijn via een publieke website, zoals www.kiesbeter.
nl. Daartoe dient het webadres van het kwaliteitsverslag, uiterlijk 1 juli volgend op het betreffende
verslagjaar aangeleverd te worden aan de Openbare Database van Zorginstituut Nederland.
• Bijlage 5 bevat de belangrijkste elementen van de inhoudsopgave van het kwaliteitsverslag, bedoeld
als handreiking bij het opstellen van dit verslag.

Ad 4: Continu werken in de praktijk aan verbeteren door zorgverleners
• Zorgverleners zijn in de praktijk nauw betrokken bij het maken van het kwaliteitsplan en
kwaliteitsverslag en werken zo op cyclische en ontwikkelingsgerichte wijze mee aan verbetering.
• Kort-cyclische feedback, continue reflectie en dialoog wordt gestimuleerd en vindt in een open
klimaat plaats.

Ad 5: Deel uitmaken van een lerend netwerk
• Elke verpleeghuisorganisatie maakt eind 2017 deel uit van een lerend netwerk met tenminste twee
verschillende collega zorgorganisatie die onder een andere rechtspersoon vallen en een andere Raad
van Bestuur hebben.
• Een lerend netwerk bestaat uit organisaties die tezamen voor minimaal 120 cliënten zorg bieden en kent
geen maximum. Bij de keuze van netwerkpartners staat het leren en de praktische werkbaarheid centraal.
• Hierin wordt in ieder geval aantoonbaar samengewerkt rondom het kwaliteitsplan en het
kwaliteitsverslag met verbeterparagraaf.
• Actieve onderlinge uitwisseling vindt in openheid plaats door bijvoorbeeld bezoek, consultatie,
benchmarking en intervisie. Dat geldt voor zowel medewerkers als bestuurders.
• Er is voor alle zorgverleners en bestuurders tijd en ruimte beschikbaar om op gezette tijden mee te
lopen bij een collega organisatie uit het lerend netwerk. De wijze hoe dit geregeld wordt is onderdeel
van het kwaliteitsplan.
• Uitwisseling van kennis is hier eveneens een onderdeel van. Nieuwe kennis die hierdoor beschikbaar
komt, moet actief verbonden worden met onderzoek, onderwijs en beleid. Hier ligt een rol voor
(universitaire) kennisnetwerken en kennisorganisaties.

4.3

Verantwoording afleggen over leren en verbeteren van kwaliteit
Om het vertrouwen te krijgen voor de professionele ruimte voor leren en verbeteren is verantwoording
over leren en verbeteren van groot belang. Deze verantwoording wordt afgelegd op twee niveaus:
• Lokaal aan de eigen collega’s en medezeggenschapsorganen via het betrekken van hen bij het maken
van het kwaliteitsplan, kwaliteitsverslag met verbeterparagraaf, maar ook aan de collega’s van
het lerend netwerk tijdens momenten van uitwisseling en contact. Dit vindt plaats in de sfeer van
openheid, veiligheid en vertrouwen.
• Landelijk aan de samenleving, waarbij verantwoording op het terrein van leren en verbeteren wordt
afgelegd middels met het maken van het kwaliteitsverslag. Dit verslag wordt op de website van
de zorgorganisatie gepubliceerd. Tevens wordt het webadres op de hierboven beschreven wijze
aangeleverd aan de Openbare Database van Zorginstituut Nederland, zodat de verslagen landelijk
vindbaar worden.

19

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

• Vertrouwen en ruimte voor leren en verbeteren zijn niet gebaat bij een te ver doorgevoerde
verantwoording op gedetailleerde normen die door derden zijn bepaald. Anders dan bij basisveiligheid
(zie hoofdstuk 3), geldt bij leren en verbeteren van kwaliteit dat te gedetailleerde externe normen juist
beperkend kunnen werken.
Leren en verbeteren is echter niet vrijblijvend en daarom is het wenselijk om het lerend vermogen van
organisaties zichtbaar te maken. Op dit moment zijn hiervoor, behoudens het jaarverslag, geen geschikte
methoden beschikbaar. De relevante sectorpartijen worden dan ook opgeroepen om samen met de IGZ,
een methode te ontwikkelen waarmee het lerend vermogen van organisaties zichtbaar gemaakt kan
worden, zodat vanaf 2018 inzichtelijk is of er adequaat en voldoende gereflecteerd en geleerd wordt.

20

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

5

Leiderschap, governance
en management
Vereisten
• Elke zorgorganisatie borgt professionele inbreng in het aansturen van de organisatie door opname
van een specialist ouderengeneeskunde, verpleegkundige of psychosociaal zorgverlener als lid van
de Raad van Bestuur. Zolang dit (nog) niet is gerealiseerd dient er structureel overleg te zijn tussen de
Raad van Bestuur met vertegenwoordigers van de genoemde beroepsgroepen.
• De leden van de Raad van Bestuur lopen op gezette tijden mee binnen het primaire proces van de
eigen zorgorganisatie, zodat zij gevoel houden met het primaire proces op de werkvloer.
• Elke Raad van Bestuur van een zorgorganisatie voor verpleeghuiszorg werkt volgens de geldende versie
van de Zorgbrede Governance Code.
• De leiderschapsstijl en gedrag van de Raad van Bestuur is ondersteunend aan dit kwaliteitskader verpleeghuiszorg. De Raad van Bestuur is eindverantwoordelijk voor de toepassing ervan en de Raad van
Toezicht ziet hier actief en aantoonbaar op toe.
• De Raad van Bestuur stimuleert in het licht van kwaliteitsverbetering van verpleeghuiszorg de
oprichting van een Verpleegkundige/verzorgende Adviesraad (VAR) dan wel een Professionele
Adviesraad (PAR) in zijn/haar organisatie, of door andere vormen waaronder digitale platforms.

5.1

Introductie
Dit thema gaat over de aansturing en governance van de zorgorganisatie die faciliterend zijn voor
kwaliteit, zoals het beleggen van verantwoordelijkheid, besluitvorming en risicomanagement, en over
de strategische, statutaire en financiële verplichtingen.
Dit kwaliteitskader geeft een aantal lijnen aan die van cruciaal belang zijn voor kwaliteit van verpleeg­
huiszorg:
• De persoonsgerichte zorg- en ondersteuning van de cliënt en het belang van de relatie tussen cliënt,
zorgverlener en zorgorganisatie voor de kwaliteit van zorg.
• Het faciliteren en in hun kracht zetten van de zorgverleners.
• Het niet vrijblijvende dynamische ontwikkelproces van samen leren en verbeteren van kwaliteit
van zorg en ondersteuning, met verantwoording die daaraan dienend is.
De rol en het leiderschap van de Raad van Bestuur van de zorgorganisatie is hieraan actief onder­steunend
en stimulerend. De Raad van Toezicht ziet toe op de uitvoering hiervan.
In het kwaliteitskader verpleeghuiszorg worden zes thema’ s onderscheiden als het gaat om leiderschap,
governance en management.
1. Visie op zorg
2. Sturen op kernwaarden
3. Leiderschap en goed bestuur
4. Rol en positie interne organen en toezichthouder(s)
5. Inzicht hebben en geven
6. Verankeren van medische, verpleegkundige en psychosociale expertise

5.2

Uitwerking per thema
De zes thema’s op het terrein van leiderschap, governance en management kennen de volgende uit­
werkingen:

Ad 1: Visie op zorg
• De organisatie formuleert in samenspraak met belanghebbenden een heldere visie op haar
meerwaarde voor cliënten en hun naasten: waar gaat en staat de organisatie voor?
21

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

• De organisatie formuleert in samenspraak met belanghebbenden een visie op zorg, ondersteuning en
behandeling vanuit de focus kwaliteit van leven.
• Bovenstaande onderdelen van de visie zijn opgenomen in het kwaliteitsplan, alsook in de strategische
koers van de organisatie.

Ad 2: Sturen op kernwaarden
• De organisatie formuleert in samenspraak met belanghebbenden een set van gedeelde waarden
• De organisatie stelt de persoonsgerichte zorg en ondersteuning centraal en borgt de veiligheid van de
cliënt te allen tijde.
• De organisatie creëert de randvoorwaarden voor het vakmanschap van haar zorgverleners.
• De organisatie zorgt voor synergie tussen cultuur en regels, met als doel een cultuur te creëren van
waaruit de juiste zaken geregeld worden en het gewenste gedrag mogelijk is.

Ad 3: Leiderschap en goed bestuur
• De Raad van Bestuur stelt zich ondersteunend, faciliterend en transparant op naar alle zorgverleners en
cliënt/naasten binnen de organisatie.
• De Raad van Bestuur van de zorgorganisatie maakt verbinding met en tussen binnen- en buitenwereld.
• De Raad van Bestuur heeft overzicht op de verantwoordelijkheden van de organisatie en specifiek ook
op zijn/haar verantwoordelijkheden ten aanzien van kwaliteit.
• De Raad van Bestuur grijpt tijdig in als dat voor borging van de veiligheid en kwaliteit van de zorg
noodzakelijk is, alsmede voor aspecten die de kwaliteit van leven van cliënten ondersteunen.
• De Raad van Bestuur zorgt ervoor dat opbouw en de omvang van het personeelsbestand bij de visie,
taken en doelgroep passen.
• De organisatie werkt volgens de afspraken van de geldende Zorgbrede Governance Code.

Ad 4: Rol en positie interne organen en toezichthouder(s)
• De Raad van Bestuur faciliteert het werk van de cliëntenraad.
• De Raad van Bestuur werkt volgens wettelijke kaders van Wet op de Ondernemingsraden (WOR) en
Wet Kwaliteit klachten en geschillen in de zorg (WKKGZ).
• De Raad van Bestuur stimuleert inhoudelijke input op zijn beleid, bijvoorbeeld door oprichting
van een VAR dan wel PAR, of door andere vormen waaronder digitale platforms.
• Raad van Toezicht ziet toe op het volgen Zorgbrede Governance Code.

Ad 5: Inzicht hebben en geven
• De Raad van Bestuur heeft de regie over het dynamisch kwaliteitsontwikkelproces zoals beschreven in
hoofdstuk 4, door verantwoordelijkheid te nemen voor het samen met alle belanghebbende maken en
gebruiken van het kwaliteitsplan en kwaliteitsverslag.
• De Raad van Bestuur speelt een actieve rol bij totstandkoming en actief onderhouden van lerend
(regionaal) netwerk.
• De organisatie maakt duidelijke afspraken over de verantwoordelijkheidsverdeling tussen
zorgverleners in de keten.
• De leden van de Raad van Bestuur lopen op gezette tijden mee binnen het primaire proces van de eigen
zorgorganisatie, zodat zij gevoel blijven houden met de kwaliteit van zorg en het werk op de werkvloer.
Ad 6: Verankeren van medische, verpleegkundige en psychosociale expertise
• Elke verpleeghuisorganisatie borgt professionele inbreng in het aansturen van de organisatie, door
opname van een specialist ouderengeneeskunde, verpleegkundige of psychosociaal zorgverlener als lid
van de Raad van Bestuur.
• Indien dit (nog) niet is gerealiseerd dient er structureel overleg te zijn tussen de Raad van Bestuur met
vertegenwoordigers van de genoemde beroepsgroepen.
• Kleinere zorgorganisaties kunnen gezien hun schaalgrootte op dit punt onderling samenwerking zoeken.

22

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

6

Personeelssamenstelling
Vereisten
• Elke verpleeghuisorganisatie moet voor zijn personeelssamenstelling gebruik maken van de tijdelijke
normen die beschreven zijn in paragraaf 6.3, totdat de sector landelijke context-gebonden normen
heeft ontwikkeld voor voldoende en vakbekwaam personeel.
• De personeelssamenstelling in al haar dimensies is zoals beschreven in de hoofdstuk onderdeel van
het kwaliteitsplan en wordt geëvalueerd in het jaarlijkse kwaliteitsverslag. Vooruitlopend hierop
publiceert elke zorgorganisatie de gegevens van 2017 uiterlijk 1-7-2017 op zijn website.
• Vanaf 1-1-18 is er voor iedere zorgverlener tijd en ruimte om op gezette tijden mee te lopen bij een
collega organisatie uit het lerend netwerk. De wijze hoe dit wordt georganiseerd wordt vastgelegd in
het kwaliteitsplan en geëvalueerd in het kwaliteitsverslag.
• Er is voor alle zorgverleners voldoende tijd en ruimte om te leren en te ontwikkelen via feedback,
intervisie, reflectie en scholing. De omvang en aard hiervan worden vastgelegd in het kwaliteitsplan
en geëvalueerd in het kwaliteitsverslag.

Opdrachten voor de sector
• Kennisorganisaties en (universitaire) kennisnetwerken worden opgeroepen om vanuit kwaliteitsplannen
en kwaliteitsverslagen van individuele zorgorganisaties kennis te destilleren over de relaties tussen personeelssamenstelling, context en uitkomsten. Het Zorginstituut kan hierin een faciliterende rol spelen.
• De relevante sectorpartijen krijgen de opdracht om op basis van de opgedane kennis en ervaringen
landelijke context-gebonden normen te ontwikkelen voor voldoende en vakbekwaam personeel
(gereed eind 2018).
• Opleidingen moeten anticiperen op de verwachte verschuivingen die optreden door de aanbevelingen
over de personeelssamenstelling uit dit kwaliteitskader.
• V&VN wordt gevraagd om de concept-leidraad ‘Verantwoorde Personeelssamenstelling’ door te
ontwikkelen tot een handreiking voor verzorgenden en verpleegkundigen, die aansluit bij de inhoud
van het kwaliteitskader. Hierbij betrekt de V&VN de vakbonden.
• V&VN krijgt de opdracht om met een definitieve norm te komen voor de 24/7 bereikbaarheid en
beschikbaarheid van BIG-geregistreerde verpleegkundigen (gereed per 1-7-17).

6.1

Introductie
Zonder voldoende, bevoegd en bekwaam personeel kan er geen kwalitatief verantwoorde verpleeghuis­
zorg worden geleverd. De personeelssamenstelling van een zorgeenheid is geen statisch gegeven en de
personele behoefte kan van dag tot dag verschillen. Het efficiënt omgaan met de benodigde en beschik­
bare zorgverleners vereist het proactief organiseren van een adequaat personeelsbestand dat voldoende
zorgverleners omvat met het noodzakelijke aantal, vaardigheden en competenties. Alleen zo kan tege­
moet worden gekomen aan de wensen en behoeften van de cliënten waaraan de zorgorganisatie zorg en
ondersteuning levert.
Door de veranderingen in de zorgzwaarte, de toenemende complexiteit van zorg en de daling van de
verblijfsduur van cliënten in de verpleeghuiszorg is er spanning ontstaan tussen het competentieniveau
van de zorgverleners en de eisen die daaraan gesteld worden. Uit de literatuur blijkt dat er een positief
verband bestaat tussen het juiste competentieniveau van medewerkers en de kwaliteit van de verpleeg­
huiszorg.11 12

11 The relationship between nursing staffing and quality of care in nursing homes: a systematic review. Karin Spilsbury, Catherine Hewitt, Lisa Stirk, Clive Bowman.
International Journal of Nursing Studies 48 (2011) 732-750.
12 De dagelijkse bezetting en kwaliteit van zorg in instellingen voor langdurige zorg. T.L. Hingstman, M. Langelaan, C. Wagner. NIVEL, 2012.

23

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Gezien de geschetste veranderingen en het belang van het juiste competentieniveau, dient er voldoende
aandacht te zijn voor adequate scholing en nascholing van individuele zorgverleners. Binnen het Zorginstituut kan het IZBO (Innovatie Zorgberoepen en Opleidingen) hier een rol pakken om de gewenste
veranderingen in kaart te brengen. Investeringen in het onderwijs kunnen er mogelijk aan bijdragen dat
voldoende en juist gekwalificeerde zorgverleners beschikbaar komen.

Geen generieke kwantitatieve norm voor zorgverleners
In dit kader wordt niet gekozen voor een eenvoudige generieke kwantitatieve norm van een aantal
zorgverleners per cliënt, zoals bijvoorbeeld de recent gesuggereerde formule van twee zorgverleners op
acht cliënten. Generieke kwantitatieve normen houden onvoldoende rekening met de grote diversiteit
in cliëntengroepen die verpleeghuiszorg ontvangen en met de omgevingen waarin verpleeghuiszorg
wordt geleverd. De verschillen zijn te groot, soms is meer, soms minder en soms ander personeel nodig.
Bovendien blijkt uit de literatuur dat voor een dergelijke norm onvoldoende aanwijzingen zijn13. Schaarste
of overvloed op de arbeidsmarkt kan overigens in sommige regio’s belangrijk zijn, maar dit speelt geen
rol in de reden waarom in dit kader niet gekozen is voor een generieke kwantitatieve norm.
Gezien de grote diversiteit in cliëntengroepen en in omgevingen waarin verpleeghuiszorg wordt gegeven
is in dit kader gekozen voor een traject naar landelijke context-gebonden normen voor personeels­
samenstelling. In paragraaf 6.2 worden voor dit traject de kaders beschreven. Een dergelijke norm zal
stap voor stap ontwikkeld moeten worden.
Tot het zover is, zijn er kaders en normen nodig waarmee zorgorganisaties in de tussenliggende periode
moeten werken. In paragraaf 6.3 worden deze kaders en normen uitgewerkt.

6.2

Kaders voor ontwikkeling van landelijke context-gebonden normen voor personeels­
samenstelling
De landelijke context-gebonden normen moet aansluiten bij de lokale context van de zorgorganisatie en
bij de aard van de doelgroep(en). Het is ook van belang dat de norm aansluit bij de aanbevelingen van dit
kwaliteitskader, met name de persoonsgerichte benadering en het samen leren en verbeteren.

13 Meer is niet per se beter. De relatie tussen de personele inzet en de kwaliteit van zorg in verpleeghuizen. Hamers e.a. Academische Werkplaats Maastricht. Maart 2016.

24

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Om te komen tot landelijke context-gebonden normen voor de personeelssamenstelling zijn een aantal
stappen nodig, zowel binnen zorgorganisaties zelf als voor de sector in de breedte.
• Zorgorganisaties starten vanuit de huidige situatie en passen hun personeelssamenstelling aan, met
behulp van de kaders voor tijdelijke normen uit paragraaf 6.3.
• De personeelssamenstelling wordt opgenomen in het kwaliteitsplan. Daarin geeft de zorgorganisatie
inzicht in de huidige situatie van het personeelsbestand (aard van de aanstellingen, kwalificatieniveau
van zorgverleners en vrijwilligers, ziekteverzuim, de in- door- en uitstroomcijfers en de ratio personele
kosten/opbrengsten). Elke zorgorganisatie publiceert deze gegevens op zijn website voor 1-7-17.
• Vervolgens reflecteert iedere zorgorganisatie over de balans tussen de aard van de te verlenen zorg en de
daarvoor noodzakelijke personeelssamenstelling. Reflecteren betekent in openheid inzicht geven in de
knelpunten op terrein van personeelssamenstelling, de gekozen oplossingen en de geboekte resultaten.
Reflectie vindt plaats binnen de eigen organisatie (medewerkers, medezeggenschapsorganen), binnen
het lerend netwerk, en met cliënten (en hun naasten) over waar hun zorg- en ondersteuningsbehoeften
liggen. Deze opbrengsten van deze reflecties worden beschreven in het kwaliteitsverslag. Dit verslag is
een openbaar document en wordt gepubliceerd op de website van de organisatie en landelijk vindbaar
gemaakt op een publieke website door aanlevering van het webadres aan de Openbare Database van
Zorginstituut Nederland op de in Hoofdstuk 4 beschreven wijze.
• Bij het vaststellen van de juiste personeelssamenstelling moet de interactie tussen de cliënt, zijn naasten
en de zorgprofessional het uitgangspunt zijn. Dat laatste kan alleen als medewerkers goed worden
toegerust. Zij hebben handvatten nodig om als team te analyseren wat voor een bewonersgroep
moet worden ingezet om voldoende tijd, aandacht, kennis, kunde te bieden. Zij moeten ruimte krijgen
om mensen echt te kennen, want alleen dan kunnen ze hun signalerende rol goed invullen. Het is
belangrijk dat zij een stem krijgen richting management en bestuur. De concept-leidraad ‘Verantwoorde
Personeelssamenstelling’ bevat waardevolle elementen om zorgverleners hiervoor handvatten
te bieden. Daarom wordt V&VN gevraagd om deze concept-leidraad door te ontwikkelen tot een
handreiking voor haar leden die aansluit bij de inhoud van dit nieuwe kwaliteitskader.
• In het geactualiseerde kwaliteitsplan met verbeterparagraaf worden de opbrengsten van de reflecties
verwerkt en wordt het beeld geschetst van de personeelssamenstelling op basis van ontwikkelingen
in de vraag van de doelgroepen en lokale situatie. Zo wordt elk jaar door iedere zorgorganisatie een
strategische personeelsplanning gemaakt die nodig is om het gewenste zorgaanbod te realiseren. Het
streven is om te komen tot een wenselijke balans in aard en omvang van personeel om de kwaliteit
van verpleeghuiszorg op verantwoorde wijze te kunnen (blijven) leveren. Acties om te komen tot de
wenselijke situatie worden in de verbeterparagraaf van het kwaliteitsplan beschreven.
• De sector moet vervolgens op basis van de opgedane kennis en ervaring landelijke context-gebonden
normen ontwikkelen voor voldoende en vakbekwaam personeel. Kennisorganisaties en (universitaire)
kennisnetwerken spelen daarbij een belangrijke ondersteunende rol. Zij worden opgeroepen om uit de
kwaliteitsplannen en kwaliteitsverslagen van individuele zorgorganisaties kennis te destilleren over de
relaties tussen personeelssamenstelling, context en uitkomsten. Het Zorginstituut kan hierbij overigens
een faciliterende rol spelen.
• Daarnaast zal gekeken moeten worden naar de bestaande opleidingen met de nadruk op afstemming
tussen vraag en aanbod, waarbij de verpleeghuissector nadrukkelijk wordt betrokken. Aanbevelingen
van de commissie Innovatie Zorg Beroep en Opleiding (zie voetnoot 7) zijn hierbij behulpzaam. Op
deze wijze kan stap voor stap toegewerkt worden naar verdere normering op basis van de verkregen
informatie.

6.3

Kaders voor tijdelijke normen voor personeelssamenstelling
Naast kaders voor de ontwikkeling van landelijke context-gebonden normen, zijn er voor de korte
termijn kaders met minimale normen nodig waarmee zorgorganisaties in de tussentijd moeten werken.
Deze tijdelijke normen zijn belangrijk voor zowel cliënten als medewerkers, omdat hiermee de noodzake­
lijke zorg geboden kan worden en er tevens aandacht blijft voor verantwoorde werkomstandigheden.
Deze tijdelijke kaders moeten garant staan voor veilige, verantwoorde en persoonsgerichte zorg en
moeten aansluiten bij de rol van de familie als partner. De kaders moeten ook voldoen aan de bestaande
wet- en regelgeving (ARBO, CAO, Arbeidstijdenbesluit, etc.), moeten gezond werken en zelf te reguleren
25

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

werkdruk stimuleren, en moeten vakkundige en flexibele bezetting mogelijk maken. Tot slot moeten
deze normen de continuïteit van zorg garanderen en oog hebben voor een doelmatige organisatie met
optimale productiviteit.
Bovenstaande uitgangspunten zijn vertaald in de volgende kaders voor voldoende en bekwaam
personeel:

1. Aandacht, aanwezigheid en toezicht
• Tijdens de zorg en ondersteuning bij intensieve zorgmomenten (zoals opstaan, naar bed gaan, intake
en rond het sterven) zijn er minimaal twee zorgverleners beschikbaar om deze taken te verrichten.
• Tijdens de dag en avond is er permanent iemand in de huiskamer of gemeenschappelijke ruimte
om de aanwezige bewoners de benodigde aandacht en nabijheid te bieden en toezicht te houden.
Wanneer een bewoner de ruimte moet verlaten is er iemand aanwezig om dit op te vangen. Hierbij
kan ook gedacht worden aan de inzet van een vrijwilliger of familielid. Dit kwaliteitskader vraagt wel
nadrukkelijke aandacht voor de afbakening tussen professionele verantwoordelijkheid en de inzet van
familie en vrijwilligers.
• In iedere dagdienst (ook in het weekend) is er per groep iemand aanwezig die de juiste kennis en
competenties heeft om separaat van de zorgtaken aandacht te besteden aan zingeving/zinvolle
dag-invulling van cliënten.
• De zorgverleners die in direct contact zijn met de cliënten, kennen hun naam, zijn op de hoogte van hun
achtergrond en persoonlijke wensen.

2. Specifieke kennis, vaardigheden
• Er is altijd iemand aanwezig die met zijn of haar kennis en vaardigheden aansluit bij de (zorg)vragen
en (zorg)behoeften van de cliënten en bevoegd en bekwaam is voor de vereiste zorgtaken.
• Er is in iedere locatie (volgens KvK registratie) voor cliënten met een indicatie verblijf met verpleging
of behandeling, 24/7 een BIG geregistreerde verpleegkundige binnen 30 minuten ter plaatse14.
• Er is in iedere locatie (volgens KvK registratie) voor cliënten met een indicatie verblijf met verpleging
of behandeling 24/7 een arts bereikbaar en oproepbaar. Deze arts reageert direct en is uiterlijk binnen
30 minuten ter plaatse.
• Er zijn 24/7 aanvullende voorzieningen beschikbaar voor (on)geplande zorg, vragen of toenemende
complexiteit zoals: opschalen van personeel (inzetten mobiel team), inroepen specialist
ouderengeneeskunde, overleg medisch specialist of gedragsdeskundige, tijdelijke overplaatsing cliënt
naar andere afdeling in dezelfde zorgorganisatie, inschakelen Centrum voor Consultatie en Expertise
(CCE), ingang zetten ‘meer-zorg’.

3. Reflectie, leren en ontwikkelen
• Er is voor iedere zorgverlener voldoende tijd en ruimte om te leren en te ontwikkelen via feedback,
intervisie, reflectie en scholing. De omvang en aard hiervan is vastgelegd in het kwaliteitsplan. CAO
afspraken en eisen van de beroepsvereniging hierover worden nageleefd en de beoogde CAO gelden
worden hiervoor ingezet.
• Vanaf 1-1-18 is voor iedere zorgverlener tijd en ruimte om op gezette tijden mee te lopen bij een collega
organisatie uit het lerend netwerk. De wijze hoe dit wordt georganiseerd wordt vastgelegd in het
kwaliteitsplan.
• Er is voldoende tijd beschikbaar om als EVV-er of contactverzorgende deel te nemen aan
multidisciplinair overleg.
• Methodisch werken en multidisciplinair werken vormen de basis van verpleeghuiszorg. Een deel van
de deskundigheidsbevordering besteedt aan deze aspecten (multidisciplinaire) aandacht.
• Er is een scholingsbeleid van zittende en aankomende zorgverleners dat hun vakbekwaamheid
aantoonbaar versterkt (op basis van de diverse onderdelen van dit kwaliteitskader en nadrukkelijke
aandacht voor omgaan met zorgdilemma’s en adequate zorg bij het levenseinde).
• Er zijn periodieke gesprekken waarin competentie- en loopbaanontwikkeling aan de orde komen.
14 Dit is een indicatie. De beroepsvereniging V&VN wordt gevraagd op uiterlijk 1 juli 2017 met een definitieve norm voor bereikbaarheid en beschikbaarheid te komen.

26

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

7

Gebruik van hulpbronnen
Vereisten
De benodigde hulpbronnen en de wijze waarop deze dienend zijn aan het primair proces worden vanaf
2017 beschreven in het kwaliteitsplan en gaan mee in de cyclus van kwaliteitsverslag, bespreking met
interne en externe stakeholders en update van het kwaliteitsplan.

Dit thema gaat over het effectief en efficiënt gebruiken van hulpbronnen om de best mogelijke zorg­
resultaten en ervaringen te behalen met de beschikbare financiën en middelen.
Goede persoonsgerichte zorg en ondersteuning begint bij de wensen en behoeften van cliënten. Een
evenwichtig samenspel in de driehoek cliënt, informele zorg en zorgverleners is daarbij een belangrijke
pijler van kwaliteit. Het bestuurlijk leiderschap stuurt op de aanwezigheid van de juiste randvoorwaarden
voor het bieden van kwalitatief goede verpleeghuiszorg.
Vakmanschap, deskundigheidsbevordering, zeggenschap, een interne structuur van informatie,
reflectie en feedback zijn als belangrijke hulpbronnen in de voorgaande hoofdstukken reeds aan de
orde gekomen.
Andere belangrijke hulpbronnen bij het realiseren van kwaliteit van verpleeghuiszorg die aanwezig én op
orde moeten zijn, ook in tijden van reorganisatie, fusie en wisseling in management en bestuur, zijn:
• De gebouwde omgeving (o.a. vastgoed, onderhoud, buitenruimtes, woonoppervlakte, bewegingsruimte
per cliënt, privacy en faciliteiten voor terminale zorg);
• Technologische hulpbronnen zoals ICT en gebruik van domotica, wearables, telemonitoring en e-health;
• Materialen en hulpmiddelen (o.a. beschikbaarheid, actualiteit, vindbaarheid en onderhoud);
• Facilitaire zaken (o.a. keuken, beveiliging, tuin, winkel, restaurant, receptie);
• Financiën en administratieve organisatie;
• De professionele relaties en samenwerkingsovereenkomsten met andere zorginstellingen, zoals
ziekenhuizen, specialistenmaatschappen, apotheken, GGZ-instellingen en afdelingen klinische geriatrie.
De bovenstaande thema’s zijn niet expliciet aan de orde gekomen in de eerdere hoofdstukken van dit
kwaliteitskader. De wijze waarop de inzet van juist deze hulpbronnen dienend is aan het primair proces
wordt beschreven in het kwaliteitsplan en volgt daarin ook de stappen van samen leren en verbeteren:
de evaluatie van inzet en gebruik van hulpbronnen, en kennisuitwisseling met collega zorgorganisaties
van het lerend netwerk. Het openbaar maken van informatie vindt tenminste plaats via een jaarlijks
kwaliteits­verslag.

27

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

8

Gebruik van informatie
Vereisten
• Elke verpleeghuisorganisatie dient vanaf 2017 minimaal één keer per jaar informatie over cliënt­
ervaringen te verzamelen en te gebruiken middels erkende instrumenten15. De informatie over
cliëntervaringen is onderdeel van het jaarlijks kwaliteitsverslag en kan onder andere gebruikt worden
voor verbetering en voor keuze-informatie voor (potentiële) cliënten.
• Elke verpleeghuisorganisatie dient in het kader van onderlinge landelijke vergelijkbaarheid vanaf
verslagjaar 2016 minimaal één keer per jaar informatie over de Net Promotor Score16 (NPS) score per
locatie (volgens KvK-registratie) van de eigen verpleeghuisorganisatie aan te leveren. Hiervoor mag
ook de aanbevelingsvraag van Zorgkaart Nederland gebruikt worden. De informatie met betrekking
tot NPS is onderdeel van het jaarlijks kwaliteitsjaarverslag en dient uiterlijk 1 juli volgend op het
betreffende verslagjaar aangeleverd te worden bij de Openbare Database van het Zorginstituut door
een daartoe ingerichte organisatie die voldoet aan de aanleverspecificaties van het Zorginstituut.

Opdrachten aan de sector
• Gegevens die gebruikt worden voor het berekenen van de indicatoren van basisveiligheid zijn in
principe vastgelegd in het (elektronische) cliëntendossier (registratie aan de bron). Standaardisatie
van deze gegevens vindt plaats volgens de informatiestandaard en gegevens kunnen worden
opgenomen in landelijke kwaliteitsregistraties.
• De sector wordt opgeroepen om te komen tot een selectie van erkende instrumenten voor ervaringen
en oordelen van cliënten. De instrumenten meten de bijdrage van de organisatie aan kwaliteit van
leven, niet over kwaliteit van leven als zodanig.
• Nieuwe kennis en ervaringen die beschikbaar komen vanuit de uitwisselingen tussen zorgorganisaties
moeten actief verbonden worden met onderzoek, onderwijs en beleid. Hierin is een rol weggelegd
voor (universitaire) kennisnetwerken en kennisinstituten.
• De relevante partijen krijgen de opdracht om de informatiestandaard behorende bij dit kwaliteits­
kader te maken (gereed per 1-1-2018).

8.1

Introductie
Actief gebruik maken van alle bronnen van informatie heeft tot doel inzet van mensen en middelen, het
leveren, monitoren, managen, samen leren en verbeteren van zorg te ondersteunen, alsook het bieden
van informatie aan cliënten en hun naasten opdat zij er gebruik van kunnen maken.
Bij de in hoofdstuk vier beschreven werkwijze van kwaliteitsverbetering en kwaliteitsbeoordeling zijn twee
zaken van essentieel belang: a) het samen leren en verbeteren in lokaal verband op basis van verzamelde
informatie en b) het afleggen van verantwoording intern en extern op basis van verzamelde informatie.
Het verzamelen, vastleggen en beheren van informatie is daarmee van essentieel belang. Met expliciete aan­
dacht hierbij voor het verzamelen van kwalitatieve en kwantitatieve cliëntervaringen en oordelen. In eerste
instantie moet immers aan de cliënt verantwoording worden afgelegd over de geboden kwaliteit van zorg.
Het werk en leerklimaat is een belangrijk onderdeel van dit kwaliteitskader én is van essentieel belang is
voor het leveren van kwalitatief goede zorg. Daarom verdient het aanbeveling om het verzamelen van
ervaringen van medewerkers onderdeel te laten zijn van de informatieverzameling.
Het jaar 2017 is een overgangsjaar voor de keuze van zowel de instrumenten voor het verzamelen van
cliëntervaringen en oordelen. Daarna kunnen zorgorganisaties kiezen uit een waaier van instrumenten
die naar verwachting beschikbaar komt.
In de sector verpleeghuiszorg staan kwaliteitsregistraties en databases met kwaliteitsinformatie in
de kinderschoenen. Daar ligt een ontwikkelopgave, naast het feit dat meer dan nu het geval is voor
kwaliteits­verbetering door zorgorganisaties gebruik gemaakt kan worden van bestaande registratie­
15 Het staat de zorgorganisatie vrij om op continue basis en real-time cliëntervaringen te meten.
16 De Net Promotor Score, afgekort NPS, is een eenvoudige manier om middels één vraag de klantenloyaliteit van een organisatie te meten. De Net Promotor Score is
in 2003 ontwikkeld door Satmetrix, Bain & Company en Fred Reichheld.

28

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

systemen zoals op het terrein van medicatie. Registreren en benchmarken is geen doel op zich, maar
moet bijdragen aan kwaliteitsverbetering en ondersteunend zijn aan de directe zorgverlening. Tot slot is
het van belang dat informatie openbaar is en transparant gepubliceerd wordt, voor zover die bijdraagt
aan het inzicht van waar de organisatie voor staat, wat de cliënt kan verwachten en hoe en waarmee de
organisatie structureel aan verbetering werkt.

8.2

Uitwerking per thema
In dit kwaliteitskader verpleeghuiszorg worden drie thema’ s onderscheiden als het gaat om gebruik van
informatie:
1. Verzamelen en delen van informatie primair voor samen leren en verbeteren van kwaliteit
2. Benutten en optimaliseren van bestaande administratiesystemen
3. Openbaarheid en transparantie

Ad 1 Verzamelen en delen informatie waaronder cliëntoordelen
• Cliëntervaringen worden minimaal 1 maal per jaar verzameld middels een erkend (kwantitatief dan
wel kwalitatief) instrument. Het instrument meet de subjectief ervaren bijdrage van de organisatie
aan de kwaliteit van leven van de cliënt. Het staat de zorgorganisatie vrij om continu ervaringen van
cliënten te meten. Het instrument is naar keuze van de zorgorganisatie. Voor het vaststellen van
erkende instrumenten ligt er in het jaar 2017 een ontwikkelopgave voor de sector, waarna indicatoren
opgenomen kunnen worden op de Transparantiekalender voor aanlevering over verslagjaar 2018.
• Elke verpleeghuisorganisatie dient in het kader van onderlinge landelijke vergelijkbaarheid vanaf
verslagjaar 2016 minimaal één keer per jaar informatie over de Net Promotor Score 17(NPS) score per
locatie (volgens KvK-registratie) van de eigen verpleeghuisorganisatie aan te leveren. Hiervoor mag ook
de aanbevelingsvraag van Zorgkaart Nederland gebruikt worden. De informatie met betrekking tot NPS
is onderdeel van het jaarlijks kwaliteitsjaarverslag en dient uiterlijk 1 juli volgend op het betreffende
verslagjaar aangeleverd te worden bij de Openbare Database van het Zorginstituut door een daartoe
ingerichte organisatie die voldoet aan de aanleverspecificaties van het Zorginstituut.
• Informatie wordt zoveel mogelijk op efficiënte wijze verzameld tijdens het zorgproces in het werk en
gebruikt om persoonsgerichte zorg en ondersteuning te plannen en te verbeteren.
• Het verzamelen, vastleggen en beheren van data en informatie vindt plaats op een veilige en effectieve
wijze. (Wettelijke) vastgestelde privacy- en veiligheidseisen worden hierbij gevolgd.
• Niet alleen het verzamelen is van belang maar ook het uitwisselen van en reflecteren op
kwaliteitsinformatie tussen interne en externe stakeholders binnen een zorgorganisatie.
• Nieuwe kennis en ervaringen die beschikbaar komen vanuit de collegiale uitwisselingen tussen
zorgorganisaties zouden actief verbonden moeten worden met onderzoek, onderwijs en beleid. Hierin
is een rol weggelegd voor (universitaire) kennisnetwerken en kennisinstituten. Zie ook hoofdstuk 4.
• Mogelijkheden worden verkend voor landelijke kwaliteitsregistraties op het terrein van
verpleeghuiszorg voor specifieke doelgroepen. Zie hoofdstuk 3.
• Individuele beroepsorganisaties maken gezamenlijk een plan van aanpak ultimo 2017: hoe vanuit de
kwaliteitsverslagen van de individuele zorgorganisaties, de informatie uit de hoofdstukken op een
zinvolle manier kan worden beoordeeld, gesynthetiseerd en gebruikt voor analyse van landelijke trends
en het articuleren van beleidsopgaven.

Ad 2 Benutten en optimaliseren bestaande administratiesystemen
• Registraties die voorwaardelijk zijn voor een goed zorg- behandel- en ondersteuningsproces worden
zoveel mogelijk uit bestaande administratieve datasystemen betrokken. Hierbij kan gedacht worden
aan bijvoorbeeld een systeem van de apotheker in het licht van medicatieveiligheid en systematisch
inzicht in aard en omvang van ongeplande ziekenhuisopnames.
• Aanvullende gegevensverzameling vindt niet plaats of is slechts bij uitzondering aan de orde.

17 De Net Promotor Score, afgekort NPS, is een eenvoudige manier om middels één vraag de klantenloyaliteit van een organisatie te meten. De Net Promotor Score is
in 2003 ontwikkeld door Satmetrix, Bain & Company en Fred Reichheld.

29

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Ad 3 Openbaarheid en transparantie
• Kwaliteitsverslag inclusief cliëntversie zijn openbaar toegankelijk via o.a. de website van de
zorgorganisatie, de Openbare Database van Zorginstituut Nederland en een publieke website.
• De aan de Openbare Database van het Zorginstituut aangeleverde data worden ontsloten op publieke
websites, zoals www.kiesbeter.nl

30

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Implementatie op
hoofdlijnen
Opdrachten voor de sector
• Zorgorganisaties en zorgverleners moeten dit kwaliteitskader implementeren in hun eigen organisatie
en zijn verantwoordelijk voor het op de gestelde datums in praktijk brengen van de vereisten. Koepelen brancheorganisaties ondersteunen hun leden hierbij.
• LOC en Patiëntenfederatie Nederland worden gevraagd om een lekenversie van het kwaliteitskader te
maken (gereed per 1-7-2017).
• V&VN wordt gevraagd om een ledenversie van het kwaliteitskader verpleeghuiszorg te maken (gereed
per 1-7-2017).
• De IGZ wordt gevraagd om binnen drie maanden haar toezichtkader aan te passen op basis van de
vereisten en opdrachten van het kwaliteitskader verpleeghuiszorg.
• De NZa wordt gevraagd om binnen drie maanden een normenkader te maken om te komen tot nieuwe bekostiging en waar nodig nieuwe beleidsregels. Vervolgens kan de NZa dan haar toezichtkader
aanpassen.
• De Zorgkantoren moeten de contractering baseren op de aanbevelingen van dit kwaliteitskader.
• De opdrachten zoals geformuleerd in hoofdstuk 1 t/m 8 worden volgens de genoemde tijdslijnen door
de diverse geadresseerde partijen uitgevoerd. Hiertoe wordt een implementatieplan opgesteld door de
stuurgroep Implementatie kwaliteitskader verpleeghuiszorg (gereed per 1-4-2017).
• De relevante partijen worden gevraagd om op basis van dit kwaliteitskader een aangepaste versie te
maken voor de ‘extramurale’ verpleegzorg (gereed per 1-1-2018).
• Op meerdere plaatsen in dit kader wordt opgeroepen om meer kennis te ontwikkelen. De relevante
partijen worden gevraagd om samen met de (universitaire) kennisnetwerken en kennisinstituten een
onderzoekagenda op te stellen op basis van deze oproepen (gereed per 1-7-2017). De overheid (VWS,
ZonMw) wordt opgeroepen om hiervoor programmatische ondersteuning te organiseren.

Dit kwaliteitskader beschrijft vanuit organisatieperspectief wat goede en doelmatige verpleeghuiszorg
betekent en wat verwacht wordt van zorgverleners en zorgorganisaties als het gaat om kwaliteit van
verpleeghuiszorg. Het dynamisch ontwikkelproces van samen leren en verbeteren van kwaliteit is de rode
draad van dit kader, en moet dat dus ook zijn in de implementatiefase. Daarvoor is vertrouwen en een
gevoel van eigenaarschap cruciaal. En dat vergt tijd en ruimte, evenals een wijze van verantwoording die
daarbij past.
Bij opname van dit kwaliteitskader in het Register Zorgstandaarden van het Zorginstituut zijn de
vereisten en opdrachten vastgesteld. De ontwikkeling en implementatie hiervan heeft een goede onder­
steuning nodig om de voortgang te bewaken en om recht te doen aan de in dit kwaliteitskader voor­
gestane richting van leren en ontwikkelen.

Wat zijn de volgende stappen?
De sector, en in het bijzonder de zorgverleners en zorgorganisaties zijn nu aan zet. Zij moeten kennis­
nemen van de inhoud van dit kader en vervolgens aan de slag gaan met de implementatie ervan. Voor
sommige onderdelen zal echter hulp en ondersteuning wenselijk of nodig zijn. Landelijke sectorpartijen
en kennisorganisaties spelen daarin een belangrijke rol. De regie op dit proces van implementatie ligt in
de eerste fase na het doorzettingstraject bij het Zorginstituut, de verantwoordelijkheid voor de uitvoering
ligt bij de sectorpartijen. Gedurende dit proces zal naar verwachting de noodzaak van centrale regie en
ondersteuning minder worden.

31

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Wat betekent dit concreet?
• De verantwoordelijkheid voor de implementatie ligt primair bij de zorgverleners en hun
zorgorganisaties.
• De regie op de bewaking van de voorgang en de ondersteuning van deze implementatie ligt bij
de stuurgroep Implementatie kwaliteitskader verpleeghuiszorg van het Zorginstituut, bestaande uit
vertegenwoordigers van de relevante sectorpartijen, inclusief cliënten en zorgkantoren.
• De IGZ en NZa zijn geen onderdeel van de stuurgroep, maar kunnen wel op verzoek aanwezig zijn.
Zij houden de stuurgroep op de hoogte van hun activiteiten in de sector en vice versa.
• De IGZ past na het verschijnen van het kwaliteitskader verpleeghuiszorg haar toezichtkader aan op
basis van de vereisten en opdrachten en van het kwaliteitskader verpleeghuiszorg.
• De NZa wordt gevraagd om na het verschijnen van het kwaliteitskader een normenkader te maken om
te komen tot nieuwe bekostiging en waar nodig nieuwe beleidsregels. Vervolgens kan de NZa dan haar
toezichtkader aanpassen.
• Het voorzitterschap en secretariaat van deze stuurgroep ligt bij Zorginstituut.
• De stuurgroep zorgt waar nodig voor ondersteuning bij de implementatie van het kwaliteitskader
• De stuurgroep zal in een vroege fase bespreken of het nodig is om andere nog niet betrokken partijen
te laten aansluiten.
• Er zullen zorgorganisaties zijn die nu kampen met een urgent vraagstuk rondom kwaliteit en
veiligheid of anderszins behoefte hebben aan begeleiding bij de implementatie. Voor deze
concrete ondersteuningsbehoefte voor een tijdige implementatie van dit kader zullen bestaande
ondersteuningsprogramma’s worden moeten aangepast en ingezet, zodat ook deze organisaties in een
gewenst tempo kunnen voldoen aan de vereisten en opdrachten van het kader.

Wat is de opdracht voor de stuurgroep?
• Bewaak de voortgang en de ondersteuning van de implementatie van het kwaliteitskader
verpleeghuiszorg.
• Werk de opdrachten uit het kwaliteitskader verder uit en maak afspraken met de betrokken partijen
over proces en planning. De stuurgroep laat zich gedurende het proces op gezette tijden informeren
over de uitvoering door de verantwoordelijke instellingen en professionals.
• Ontwikkel een duurzaam kwaliteitsnetwerk verpleeghuiszorg door de activiteiten van de partijen bij
de implementatie met elkaar te verbinden. Betrek uitdrukkelijk zorgorganisaties, zorgverleners en
cliëntenraden. De vertegenwoordigde sectorpartijen in de stuurgroep hebben de verantwoordelijkheid
om dit proces te ondersteunen.

32

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Bijlage 1
Handreikingen voor persoonsgerichte
zorg & ondersteuning
Thema
Compassie:
nabijheid,
vertrouwen,
aandacht en
begrip

Uniek zijn:
gezien worden
in persoonlijke
context, eigen
identiteit.

Sub-thema’s
Cliënt
• Kennen de zorgverleners mij en mijn verhaal, mijn behoeften en wensen, en mijn zorgen,
problemen en levensvragen?
• Spreken ze mij aan op de manier die ik prettig vind?
• Praten de zorgverleners met mij in plaats van over mij?
• Maken ze echt contact met mij?
• Is er aandacht voor mijn familie en naaste(n) en de mensen die mij mantelzorg geven?
Zorgverlener
• De zorgverlener heeft inlevingsvermogen, toont empathie en begrip.
• De zorgverlener beschikt over een breed repertoire aan communicatieve en sociale vaardigheden
en beschikt over de juiste kennis en vaardigheden op het gebied van zorg die hij/zij levert.
• De zorgverlener heeft respect voor normen en waarden van de cliënt, naaste(n) en mantelzorgers.
Cliënt
• Is er aandacht voor wat ik belangrijk en zinvol vind om te doen ook vanuit mijn levens­
beschouwing en om contacten die ik wil onderhouden?
• Word ik daarbij geholpen indien ik dat wil, met respect voor mijn eigen regie en autonomie?
• Zoeken zorgverleners naar de betekenis van mijn gedrag als ik me niet meer kan uitdrukken?
• Voel ik mij veilig?
• Word ik met respect behandeld?
• Is er iets te beleven/te ontdekken en word ik daarbij betrokken?
• Kan ik mijn eigen gang gaan, ook als ik geen behoefte heb om iets te doen?
• Kan ik zoveel mogelijk mijn eigen keuzes maken en kan ik zoveel mogelijk mijn leefstijl voort­zetten?
Zorgverlener
• De zorgverlener kent het levensverhaal van de cliënt en ondersteunt waar mogelijk om dat voort
te zetten.
• De zorgverleners kennen de persoonlijke wensen behoeften van en risico’s bij de cliënt.
• De zorgverlener is in staat om veranderd gedrag te duiden of om daar adequate hulp bij te vragen.
• De zorgverleners hebben aandacht voor de naaste(n) van de cliënt als onderdeel van zijn eigen leven.
• De zorgverlener kan bij het volgen van professionele richtlijnen en standaarden een goede
afweging maken in het licht van de persoonlijke situatie en wensen van de cliënt.
• Dilemma’s worden samen besproken en wordt van geleerd.

33

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Thema
Autonomie:
behoud van
eigen regie
over leven en
persoonlijk
welbevinden
ook bij zorg
in de laatste
levensfase

Sub-thema’s
Cliënt
• Kan ik waar mogelijk mijn eigen leven vorm en inhoud geven zowel in grote als in kleine onder­
delen van de dag.
• Indien ik zelf de regie niet meer kan nemen, krijgen mijn naaste(n) dan de kans om mijn ogen en
oren te zijn en mijn wensen te verwoorden of gedrag toe te lichten en te verklaren?
• Met mij is bij opname concreet gesproken over zorg rondom het levenseinde. Ik heb aan kunnen
geven wat mijn wensen zijn: wat ik wel wil (bijvoorbeeld comfort, geen pijn, wel vocht- en
voeding) en niet wil (bijvoorbeeld geen antibiotica of bloedproducten, niet beademen, geen
ziekenhuisopname).
• De afspraken over zorg rondom het levenseinde zijn ook bekend bij mijn naaste(n) en worden
met mij op regelmatige basis geëvalueerd.
Zorgverlener
• Zorgverleners laten zich primair leiden door de eigen wensen van de cliënt. Daarbij geldt als
uitgangspunt: liever zelf laten doen dan overnemen.
• Cliënten krijgen de kans om zoveel mogelijk zelf sturing over hun leven te houden.
• De zorgverleners wegen met de cliënt en zijn naaste(n) de veiligheidsrisco’s af tegen de kwaliteit
van leven.
• De zorgverleners bespreken bij opname de wensen van cliënten rondom zorg bij het levenseinde.
Wensen worden geïnventariseerd, opgenomen in het zorgplan en actief gedeeld met het multi­
disciplinaire team. Richtlijnen rondom palliatieve zorg worden gevolgd.
• De wensen van en afspraken met de cliënt worden gedeeld met de naaste(n) en op regelmatige
basis opnieuw besproken met de cliënt.

Zorgdoelen:
Iedere cliënt
heeft afspra­
ken over en
inspraak bij
de doelen ten
aanzien van
zijn/haar zorg,
behandeling
en onder­
steuning.

Cliënt
• Ik heb een eigen actueel zorgleefplan en medisch dossier dat in samenspraak met mij en mijn
naaste(n) is opgesteld.
• Ik herken mij in het zorgleefplan en medisch plan, en anders kan ik dat ter sprake brengen.
• Mijn/onze inbreng doet ertoe om de zorgverlening beter af te kunnen stemmen op mijn/onze
behoeften.
• Ik ben (of mijn belangenbehartiger) is bij het multidisciplinair overleg als ik dat wil.
• Met mij of mijn belangenbehartiger wordt op regelmatige basis besproken of de (zorg- en
behandel) afspraken nagekomen worden, en of de zorg aan mijn wensen behoeften voldoet
(weder­kerigheid).
• Ik kan me op het gesprek over mijn zorgleefplan voorbereiden.
• Over levenseinde zorg worden door de specialist ouderengeneeskunde met mij en mijn naaste(n)
concrete afspraken gemaakt.
• Ook mijn naasten zijn gesprekspartner over zorg en behandeling als ze dat willen en ik dat wens.
Zorgverlener
• Iedere cliënt beschikt binnen uiterlijk zes weken na opname over een zorgleefplan en medisch
plan, of zoveel eerder als mogelijk.
• Binnen 24 uur zijn in ieder zaken zoals medicatie, dieet, primaire hulpvraag, een eerste contact­
persoon en handelen bij calamiteiten vastgelegd in een concept zorgleefplan en medisch plan dat
na maximaal zes weken definitief wordt.
• Het zorgleefplan is opgesteld door tenminste een niveau 3 zorgverlener. Bij voorkeur is dit ook de
contactverzorgende dan wel EVV-er van de cliënt.
• Het medisch plan wordt opgesteld door de SO.
• Zorgverlener volgt bij het werken met zorgleefplannen de richtlijnen voor gebruik van en
multidisciplinair overleg over het zorgleefplan zie: www.zorgleefplanwijzer.nl/zlp-informatie/
wet-en-regelgeving.html
• De zorgverleners werken individueel en (multidisciplinair) samen met een actueel zorgleefplan
dat ook werkelijk verbinding houdt met de uitvoering van zorg.
• Zorgverleners hebben inzicht in de situatie van de cliënt, inzicht in het zorg- en behandelproces
rondom de cliënt. Werken hierin samen als multidisciplinair team.
• Zorgverleners kunnen inzicht geven over de zorg aan de cliënt, aan zijn naaste(n), aan collega’s en
aan de zorgorganisatie.

34

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Bijlage 2
Handreikingen voor wonen en welzijn
Thema
Zingeving

Uitwerking
Cliënt
• Er is bij zorgverleners aandacht voor mijn specifieke levensvragen zoals verlies van functies,
eenzaamheid, rouw, depressie, ouderdom en invulling laatste levensfase.
• Ik kan iets betekenen voor anderen en de organisatie helpt mij daarbij indien nodig.
• Ik kan een geestelijke verzorger spreken van mijn levensbeschouwelijke signatuur.
Zorgverlener
• De zorgverleners besteden aandacht en tijd aan specifieke levensvragen zoals gevoelens van
eenzaamheid, verlies van functies, rouw, depressie, ouderdom en invulling laatste levensfase?
• Geestelijke verzorging is bereikbaar voor cliënten, hun naaste(n) en medewerkers, passend
bij hun levensbeschouwing.

Zinvolle
tijdsbesteding

Schoon en
verzorgd lichaam
plus verzorgde
kleding

Cliënt
• Ik kan iedere dag deelnemen aan verschillende activiteiten in individueel of groepsverband
• Ik word gestimuleerd om te bewegen.
• Ik kan naar buiten gaan als ik dat wil.
• Ik kan een leven leiden dat zo veel mogelijk past bij mijn persoon.
• Bij de uitvoering van de dagactiviteiten kan ik begeleiding krijgen van een vrijwilliger of
professional.
Zorgverlener
• Er is dagelijks een gedifferentieerd activiteiten aanbod (groepsgewijs en individueel)
gedurende de dag.
• Er is aandacht aan bewegen
• Vrijwilliger of professional zijn aanwezig om de activiteiten te begeleiden.
• Er wordt bij de tijdsbesteding rekening gehouden met de grote verschillen in cliënten en hun
behoefte aan ondersteuning en zorg.
Cliënt
• Ik kan naar eigen wens en behoefte en in overleg met mijn naaste(n) de dagelijkse persoon­
lijke verzorging van lichaam en
kleding ontvangen (o.a. bed, bad, toiletgang, haardracht, make-up, bril, gehoorapparaat,
kledingkeuze).
Zorgverlener

Familie­
participatie en
inzet vrijwilligers

• De zorgverlener geeft de cliënt naar eigen wens en behoefte en in overleg met de naaste(n)
de dagelijkse persoonlijke verzorging van lichaam en kleding (o.a. bed, bad, toiletgang,
haardracht, make-up, bril, gehoorapparaat, kledingkeuze).
Cliënt
• Mijn naaste(n) en andere betrokkenen uit mijn sociale netwerk krijgen de ruimte om in mijn
zorg en ondersteuning te participeren.
• Vrijwilligers zijn aanwezig op de afdeling waar ik verblijf.
• Het beleid rondom participatie familie en inzet vrijwilligers is beschreven en bij mij en mijn
naaste(n) bekend.
• De taken en verantwoordelijkheden van familie en vrijwilligers zijn helder voor mij en mijn
naaste(n).
Zorgverlener
• Zorgverleners geven naaste(n) en andere betrokkenen uit het sociale netwerk van de cliënt
de ruimte om in de zorg en ondersteuning te participeren.
• Vrijwilligers zijn aanwezig op de afdeling en werken samen met de zorgverleners.
• Het beleid rondom participatie familie en inzet vrijwilligers is beschreven en bekend bij
zorgverleners.
• De taken en verantwoordelijkheden van familie en vrijwilligers zijn helder voor alle
betrokken partijen.
• Vrijwilligers hebben scholing gekregen voor de groep waarmee ze werken.

35

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Thema
Wooncomfort
(gastvrijheid,
maaltijden,
schoonmaak en
inrichting)

Uitwerking
Cliënt
• De inrichting van woonomgeving is aan­gepast aan mijn zorg- en ondersteuningsbehoeften
(privéruimten, recreatieruimten, gebedsruimte, buitenruimten, verkeersruimten)
• De privé, verkeers- en gedeelde (recreatie)ruimten ervaar ik als schoon en veilig ingericht.
• Ik kan met eigen spullen mijn kamer inrichten.
• Ik kan van het eten genieten.
• Ik kan kiezen voor een maaltijd aangepast aan geloofs- of levensovertuigingen.
Zorgverlener
• De inrichting van woonomgeving is aan­gepast aan de doelgroep (privéruimten, recreatie­
ruimten, gebedsruimte, buitenruimten).
• De privé, verkeers- en gedeelde (recreatie)ruimten zijn schoon en veilig.
• Zorgverleners stellen cliënten in de gelegenheid gesteld met eigen spullen hun kamer in te
richten.
• Zorgverleners koken samen met cliënten die dat willen en kunnen.
• Zorgverleners vragen of de cliënten de maaltijden smakelijk vinden.
• De zorgverleners kunnen de cliënten een maaltijdkeuze voorleggen ook aangepast aan
geloofs- of levensovertuigingen.

36

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Bijlage 3
Thema’s basisveiligheid
1. Medicatie
Medicatieveiligheid

Antipsychoticagebruik

Antibioticagebruik

2. Decubitus (graad 2-4)
Preventie van decubitus
Aanwezigheid van decubitus

3. VBM

Uitwerking
• % cliënten bij wie met een regelmatige frequentie (bijv. elke drie maanden) een
formele medicatiereview plaatsvindt door apotheker en specialist ouderengenees­
kunde.
• Aantal geregistreerde medicatiefouten (MIC). Volgen van de trends in medicatiefouten binnen de organisatie-eenheden van de instelling en verantwoording over
de opvolgende verbeteracties, van voorschrijven tot toediening, inclusief voorraad­
beheer.
• Binnen organisatie-eenheden documenteren van aard (ATC-codes) en prevalentie
(% bewoners) en reflecteren (in FTO, maar ook met de collega organisaties uit het
lerend netwerk) op aard en omvang van het antipsychoticagebruik.
• Binnen de organisatie-eenheden documenteren van aard (ATC-codes) en prevalentie
(% bewoners) en reflecteren (bv ook in FTO, maar ook met de collega organisaties
uit het lerend netwerk) op aard en omvang antibiotica gebruik, ook met het oog op
de toenemende resistentie problematiek.
Uitwerking
• Regelmatige monitoring van huid(letsel), voedingstoestand, mondzorg,
incontinentieletsel bij alle bedlegerige of immobiele cliënten.
• Prevalentie decubitus categorie 2, 3 en 4.
• Primair aantoonbaar maken dat binnen organisatie-eenheden voorkómen en
vóórkomen van decubitus wordt gedocumenteerd en besproken.
Uitwerking

Inzet vrijheid beperkende
maatregelen

• Wat is % cliënten bij wie in de afgelopen 30 dagen een vrijheid beperkende maat­
regel als verpleegdeken en/of jumpsuit/hansop is toegepast en wat was reden van
de inzet

Evaluatie

• Is bij de cliënten bij wie in de afgelopen 30 dagen VBM is getroffen, deze maatregel
per soort geëvalueerd met cliënt/naaste(n)? Niet alleen maatregel maar ook proces
voor inzet van maatregel. Is vooraf voldoende naar alternatieven gezocht?

4. Ziekenhuisopnamen

Uitwerking

Aantal ongeplande
opnamen (psychiatrisch)
ziekenhuis per organisatieeenheid over een bepaalde
periode

• Incidentie opname(psychiatrisch) ziekenhuis /insturen SEH per organisatie-een­
heid/per doelgroep

Redenen zieken­
huisopnamen

 iekenhuisopnamen ten gevolge van:
Z
• Vallen, heupfractuur
• Luchtweginfectie/urineweginfectie
• Delier
• CVA
• Onbegrepen gedrag

37

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Bijlage 4
Inhoudsopgave kwaliteitsplan
Deze bijlage bevat de belangrijkste elementen van de inhoudsopgave van het kwaliteitsplan, bedoeld als
handreiking bij het opstellen van het kwaliteitsplan.

Profiel zorgorganisatie
• Omschrijving zorgvisie en kernwaarden
• Omschrijving doelgroepen, aantal cliënten per doelgroep, leeftijdsverdeling
• Type zorgverlening, ZZP-verdeling, omzet per doelgroep
• Aantal locaties (overeenkomend met KvK registratie), zorgomgeving (kleinschalig/grootschalig) en
voornaamste besturingsfilosofie
• Landelijk/stedelijk van aard

Profiel personeelsbestand/personeelssamenstelling
• Hoeveel zorgverleners en vrijwilligers per organisatie-eenheid/doelgroep
• Verdeling zorgverleners over functies en niveaus (kolom (para)medisch, psychosociaal, verpleegkundig,
verzorgend in de verschillende niveaus 1-3, facilitair, administratief en management, vrijwilligers)
• Per kolom inzicht in verhouding leerling/gediplomeerden
• In- door- en uitstroomcijfers
• Ratio personele kosten versus opbrengsten

Situatie, plannen en voornemens, waardering door bestuur en interne stakeholders en
hoofdverantwoordelijke per hoofdstuk van het kwaliteitskader verpleeghuiszorg
• Persoonsgerichte zorg en ondersteuning
• Wonen en welzijn
• Veiligheid
• Leren en werken aan kwaliteit
• Leiderschap, governance en management
• Personeelssamenstelling (voldoende en vakbekwaam personeel)
• Gebruik van hulpbronnen
• Gebruik van informatie

Verbeterparagraaf en beschrijving van samen leren en verbeteren
• Beschrijving van de verbeterparagraaf per locatie (volgens KvK registratie)
• Beschrijving van op welke wijze en met welke interne en externe partijen plannen per relevante
organisatie-eenheid tijdens en na het jaar wordt geëvalueerd en hoe resultaten terugvloeien naar
betrokkenen in de zorgorganisatie.

38

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Bijlage 5
Inhoudsopgave kwaliteitsverslag
Deze bijlage bevat de belangrijkste elementen van de inhoudsopgave van het kwaliteitsverslag, bedoeld
als handreiking bij het opstellen van dit verslag. Het gaat om een algemeen beschrijvend onderdeel op de
acht onderscheiden hoofdstukken en specifieke aandacht voor uitkomsten op het terrein van veiligheid,
leren en werken aan kwaliteit en de cliëntoordelen.

Algemeen beschrijvend overzicht uitkomsten
Beschrijvend overzicht van uitkomsten op de plannen en acties zoals geformuleerd in het kwaliteits­
plan. Met name moet duidelijk worden of en hoe voldaan wordt aan de in elk hoofdstuk van dit kader
genoemde aanbevelingen.
• Persoonsgerichte zorg en ondersteuning
• Wonen en welzijn
• Veiligheid
• Leren en werken aan kwaliteit
• Leiderschap, governance en management
• Personeelssamenstelling (voldoende en vakbekwaam personeel)
• Gebruik van hulpbronnen
• Gebruik van informatie

Specifieke aandacht voor drie onderdelen:
I. Veiligheid
1.
2.
3.
4.
5.

Opname van kwantitatieve uitkomsten op de vier veiligheidsthema’s en bijbehorende uitwerkingen.
Medicatieveiligheid
Decubituspreventie
Gemotiveerd gebruik van vrijheid beperkende maatregelen
Preventie van acute ziekenhuisopnamen

II. Cliëntoordelen
Benoemen gebruikt instrument. Beschrijving van de kwalitatieve of kwantitatieve uitkomsten op de
jaarlijkse meting van cliëntoordelen. Daarnaast geeft het kwaliteitsverslag op deze plaats een beschrij­
ving van de NPS-score (of de score op de aanbevelingsvraag van Zorgkaart Nederland) per locatie van de
verpleeghuisorganisatie (volgens KvK-inschrijving).

III. Leren en werken aan kwaliteit
Beschrijving op hoofdlijnen of en hoe voldaan wordt aan de aanbevelingen van dit kader rondom samen
leren en verbeteren. Daarbij het gaat vooral over:
1. Het kwaliteitsplan inclusief verbeterparagraaf
2. Het kwaliteitsverslag
3. Het samen leren, waaronder deel uit maken van het lerend netwerk

39

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Bijlage 6
Lijst met gebruikte afkortingen

		

ABR
Antibioticaresistentie
ACP
Advance Care Planning
ARBO
Arbeidsomstandigheden wet
ATC
Anatomisch Therapeutisch Chemisch Classificatiesysteem dagdoses
BIG
Beroepen Individuele Gezondheidszorg
BOPZ
Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen
CAO
Collectieve Arbeid Overeenkomst
CR
Cliëntenraad
CCE
Centrum voor Consultatie en Expertise
CVA
Cerebro Vasculair Accident
EVV-er
Eerst Verantwoordelijke Verzorgende
FTO
Farmacotherapeutisch overleg
GPS
Global Positioning System
IZBO
Innovatie Zorgberoepen en Opleidingen
HKZ
Harmonisatie Kwaliteitsbeoordeling in de Zorg
ISO
International Organization for Standardization
IGZ
Inspectie voor de Gezondheidszorg
KvK
Kamer van Koophandel
LOC
Landelijke Overleg Cliëntenraden
MIC
Melding Incidenten Cliënten
NAH
Niet Aangeboren Hersenletsel
NPS
Net Promotor Score
NZa
Nederlandse Zorgautoriteit
PAR
Professionele Advies Raad
PfN
Patiëntenfederatie Nederland
PGB
Persoonsgebonden Budget
RvT
Raad van Toezicht
SEH
Spoedeisende Hulp
VAR
Verpleegkundig Advies Raad
VBM
Vrijheidsbeperkende maatregelen
Verzorgende IG Verzorgende Individuele gezondheidszorg (niveau 3)
V&VN
Vereniging voor verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten
WKKGZ
Wet Kwaliteit klachten en geschillen zorg
WLZ
Wet Langdurige Zorg
WOR
Wet op de Ondernemingsraden
ZZP
Zorgzwaarte pakket

40

Kwaliteitskader Verpleeghuiszorg

Bijlage 7
Bronnen

		

• De cliënt centraal. De betekenis van mensenrechten voor ouderen in verpleeghuizen. College voor
Rechten van de Mens, Februari 2016.
• Concept kwaliteitstandaard kwaliteit ouderenzorg (september 2016).
• Concept Leidraad personele samenstelling V&VN (september 2016).
• Interne stukken Kwaliteitsraad analyse fase: inhoudelijke, strategische en politieke analyse.
• https://www.zorgleefplanwijzer.nl/zlp-informatie/wet-en-regelgeving.html
• https://www.zorginstituutnederland.nl/beroepen+en+opleidingen/
anders+kijken%2C+anders+leren%2C+anders+doen
• http://www.bgs.org.uk/press-3/press-and-pr/bgs-press-releases/2016-commissioning-guidance
• Meer is niet perse beter. De relatie tussen de personele inzet en de kwaliteit van zorg in verpleeghuizen.
Hamers e.a. Academische Werkplaats Maastricht. Maart 2016
• National Standards for Residential Care Settings for Older People in Ireland. Safer, Beter Care. Health
Information and Quality Authority. 2016
• Waardigheid en trots Liefdevolle zorg voor onze ouderen. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport. Februari 2015.
• Kamerbrief Voortgang ‘Waardigheid en Trots, liefdevolle zorg voor onze ouderen’. Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Juni 2015.
• Voortgangsrapportage Waardigheid en Trots. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Juni 2015.
• Kamerbrief invulling Waardigheid en Trots, ruimte voor verpleeghuizen. Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Juli 2015.
• Kamerbrief over kaders langdurige zorg 2016. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Januari
2016.
• Rapport-2e-voortgangsrapportage-waardigheid-en-trots 2016. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport. Januari 2016.
• Kamerbrief Waardig leven met zorg. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Februari 2016.
• Kamerbrief Bijlage 1 Waardig leven met zorg. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Februari
2016
• Kamerbrief over vervolg kwaliteitskader, leidraad personeel en indicatoren basisveiligheid. Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Oktober 2016.
• Kamerbrief over Kwaliteit verpleeghuizen niet vrijblijvend. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport. Oktober 2016.
• The relationship between nurse staffing and quality of care in nursing homes: A systematic review. Karen
Spilsbury , Catherine Hewitt, Lisa Stirk, Clive Bowman. International Journal of Nursing Studies 48 (2011)
732–750.
• De dagelijkse bezetting en kwaliteit van zorg in instellingen voor langdurige zorg. T.L. Hingstman, M.
Langelaan, C. Wagner. NIVEL, 2012.

41