Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 305

Wijziging van enkele belastingwetten en enige
andere wetten (Overige fiscale maatregelen
2016)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 20 oktober 2015
Inhoudsopgave
1. Inleiding
2. Vereenvoudiging informatieplicht bij eigenwoningschuld
anders dan bij aangewezen administratieplichtigen
3. Afschaffen minimumwaarderingsregel bij afkoop
4. Definitie geneesmiddelen
5. Afschaffen jaarbetaling motorrijtuigenbelasting
6. Fictie exportregeling in afvalstoffenbelasting
7. Vereenvoudiging fiscaal procesrecht; massaal bezwaar en
prejudiciële vragen
8. Schorsende werking hoger beroep bij toeslagen
9. Uitbreiding regeling uitgaven voor monumentenpanden en
Natuurschoonwet 1928 naar aanleiding van uitspraken van het
Hof van Justitie van de Europese Unie
10. Implementatie verrekenprijsdocumentatie en «country-bycountry reporting»
11. Verzachten sanctie bij aflossingsachterstand
12. Imputatie SEW/BEW
13. Benutten dubbele vrijstelling fiscale partners bij onder meer
kapitaalverzekeringen
14. Rekening houden met tegengestelde belangen ten aanzien
van de WOZ-waarde
15. Aanscherpen gebruikelijkheidscriterium werkkostenregeling
16. Aanpassen vpb-plicht overheidsondernemingen
17. Growkits en kweekvloeistoffen
18. Verlaging tarief energiebelasting lokaal opgewekte duurzame
energie
19. Teruggaafregeling voor aardgas als brandstof voor vaartuigen
20. Uitzondering partnerbegrip bij stiefkinderen
21. Lijfsdwang in geval van civiele vordering
22. Aanscherping disculpatiemogelijkheid
23. Commentaar NOB

kst-34305-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

2
2
3
4
5
6
6
12

15
15
26
28
28
30
30
33
35
36
37
37
37
39
39

1

24. Commentaar RB

43

1. Inleiding
Het kabinet heeft met interesse kennisgenomen van de vragen en
opmerkingen van de leden van de fracties van de VVD, de PvdA, de SP,
het CDA, de PVV, D66, de ChristenUnie en de SGP.
Hierna wordt bij de beantwoording van de vragen zo veel mogelijk de
volgorde van het verslag aangehouden, met dien verstande dat gelijkluidende of in elkaars verlengde liggende vragen gebundeld zijn beantwoord.
De leden van de fracties van het CDA en D66 hebben gevraagd in te gaan
op het commentaar van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs
(NOB) en het Register Belastingadviseurs (RB) op het onderhavige
wetsvoorstel. Op deze commentaren wordt, voor zover de vragen niet
separaat door de leden van één van de fracties zijn gesteld, ingegaan aan
het slot van deze nota naar aanleiding van het verslag.
2. Vereenvoudiging informatieplicht bij eigenwoningschuld
anders dan bij aangewezen administratieplichtigen
De leden van de fractie van de PvdA vragen met betrekking tot het
voorgestelde artikel 3.119g van de Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB
2001) of de gehele informatievoorziening door de belastingplichtige via de
aangifte plaatsvindt en of er nog gevallen resteren waarin de belastingplichtige documentatie moet opsturen.
Voor wat betreft de informatieverplichting van het voorgestelde artikel
3.119g van de Wet IB 2001 geldt het volgende:
– Voor schulden die na 31 december 2015 zijn aangegaan gaat de gehele
informatievoorziening vanaf 1 januari 2016 via de aangifte lopen.
– Voor schulden die voor 31 december 2015 zijn aangegaan, gaat de
verstrekking van gegevens die betrekking hebben op de periode vanaf
1 januari 2016, vanaf 1 januari 2016 eveneens via de aangifte lopen.
– Voor schulden die voor 31 december 2015 zijn aangegaan, blijft de
verstrekking van gegevens die betrekking hebben op de periode voor
1 januari 2016 nog via het oude proces lopen en daarvoor zal dus nog
het bestaande informatieformulier moeten worden gebruikt.
Overigens geldt de informatieverplichting van genoemd artikel alleen
voor sinds 1 januari 2013 aangegane eigenwoningschulden waarop de
fiscale aflossingseis van toepassing is en de lening is aangegaan bij een
ander dan een aangewezen administratieplichtige.1
De leden van de fractie van de SP vragen naar de sancties voor het niet,
onjuist of onvolledig doen van aangifte inkomstenbelasting. Op het niet
doen van aangifte staat een verzuimboete. De maximale hoogte van deze
verzuimboete is bepaald in de Algemene wet inzake rijksbelastingen
(AWR) en wordt nader ingevuld in het Besluit Bestuurlijke Boeten
Belastingdienst (BBBB). Op grond van het BBBB bedraagt de verzuimboete vanwege het niet of niet tijdig doen van aangifte € 369. Het
opzettelijk of grof schuldig niet juist of onvolledig doen van aangifte is een
vergrijp. De hoogte van de vergrijpboete wordt bepaald door een
percentage van het bedrag van de belastingaanslag. In het BBBB zijn
strafverzwarende en strafverminderende omstandigheden neergelegd.
1

In bepaalde gevallen kan ook een schuld die na 31 december 2012 is aangegaan nog onder het
overgangsrecht vallen waardoor hier geen aflossingseis voor geldt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

2

3. Afschaffen minimumwaarderingsregel bij afkoop
De leden van de fractie van de PvdA vragen met betrekking tot de
afschaffing van de minimumwaarderingsregel bij afkoop op welke wijze
en onder welke voorwaarden belastingplichtigen aanspraak kunnen
maken op de toezegging dat vooruitlopend op de wet een tegemoetkoming kan worden verleend voor afkopen die zijn gedaan voor 1 januari
2016. Om deze toezegging gestand te doen is met ingang van
12 september 2015 vooruitlopend op wetgeving een beleidsbesluit van
kracht geworden, waarin is goedgekeurd dat bij afkoop van een aanspraak
op lijfrente of periodieke uitkeringen, de minimumwaarderingsregel
buiten toepassing blijft.2 Daarbij is ook expliciet bepaald dat de regels
voor ambtshalve vermindering van toepassing zijn op aanslagen die
minder dan vijf jaar onherroepelijk vaststaan. Verder zijn er geen
additionele voorwaarden aan verbonden.
De leden van de fractie van de SP vragen meer informatie over situaties
waarin het bedrag aan verschuldigde belasting hoger zou zijn dan de
afkoopsom van de lijfrente. Hierover merk ik op dat de afkoopwaarde van
een lijfrenteovereenkomst in belangrijke mate wordt beïnvloed door de
behaalde beleggingsresultaten en de door de verzekeraar in rekening
gebrachte kosten. Bij relatief hoge kosten gecombineerd met lage
beleggingsresultaten kan het voorkomen dat de waarde in het economische verkeer van een lijfrenteaanspraak zelfs aanzienlijk lager is dan de
in totaal door de verzekeringnemer betaalde premies. Dit kan er bij
toepassing van de minimumwaarderingsregel dan toe leiden dat een
belastingplichtige meer belasting is verschuldigd dan het bedrag van de
afkoopsom van de lijfrente. Er zijn mij geen cijfers bekend over de mate
waarin dit daadwerkelijk is voorgekomen, wel zijn hierover signalen bij de
Belastingdienst binnengekomen. In de praktijk kiezen belastingplichtigen
er ook wel voor de lijfrenteovereenkomst om te zetten in een ander
lijfrenteproduct. Wordt deze keuze gemaakt en blijft de waarde van de
lijfrenteovereenkomst aldus behouden voor de oudedagsvoorziening, dan
is de belastingplichtige op het moment van omzetting geen belasting
verschuldigd.
De leden van de fractie van het CDA vragen het kabinet het mogelijk te
maken dat woekerpolissen kunnen worden afgekocht zonder dat
revisierente in rekening wordt gebracht. Hierbij verwijzen zij naar het
algemeen overleg over het Pensioen in eigen beheer van 24 september
2015 waarin een nog niet bestaande faciliteit werd besproken om
pensioen in eigen beheer af te kopen zonder fiscale consequenties.
Ik wil benadrukken dat het in het algemeen overleg ging om het met
elkaar wisselen van gedachten over de mogelijkheid van het afschaffen
van een fiscaal regime voor het pensioen in eigen beheer. Het achterwege
laten van de revisierente was in die context bedoeld als een financiële
prikkel voor de betreffende belastingplichtigen om het fiscale regime van
het pensioen in eigen beheer te verlaten. Dat is een andere invalshoek dan
de nazorg voor woekerpolishouders. Zoals aangegeven kunnen woekerpolishouders zonder de heffing van revisierente de lijfrenteovereenkomst
omzetten in een ander lijfrenteproduct. Ik ben in mijn brief van
21 september 2015 reeds uitgebreid ingegaan op de revisierente, ook in
relatie tot zogenoemde woekerpolissen.3

2

Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 3 september 2015, nr. BLKB2015/1080M
(Stcrt. 2015, 29065).
3
Kamerstukken II 2015/16, 34 220, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

3

4. Definitie geneesmiddelen
De leden van de fractie van het CDA vragen zich af of door de beperking
geen geneesmiddelen tussen wal en schip vallen en of naast de spierbalsem en de littekengel een overzicht kan worden gegeven van de
middelen die niet meer onder het lage tarief zullen vallen. Daarbij vragen
zij ook hoe het zit met homeopathische middelen, geneesmiddelen met
een lage dosis of zelfzorggeneesmiddelen die alleen met een recept van
de huisarts verkrijgbaar zijn, zoals slijmoplossende neusspray voor
baby’s. Ook vragen de leden van de fractie van D66 of het kabinet kan
toelichten voor welke geneesmiddelen straks als gevolg van het
aansluiten bij de handelsvergunning het verlaagde btw-tarief niet langer
geldt en wat de reikwijdte van deze wijziging is. Voorts vragen de leden
van de fractie van D66 waarom de wijziging geen budgettair effect heeft
en vragen om nauwkeuriger aan te geven wat de budgettaire opbrengst is
van deze wijziging.
Voorgesteld wordt om voor de toepassing van het verlaagde btw-tarief op
leveringen van geneesmiddelen de voorwaarde van een handelsvergunning in het kader van de Geneesmiddelenwet op te nemen, dan wel
dat de geneesmiddelen behoren tot een categorie die in die wet is
vrijgesteld van die voorwaarde. Door deze voorgestelde aanpassing wordt
bereikt dat een heldere en eenduidige afbakening ontstaat, waarover geen
discussie meer hoeft te bestaan. Op grond van de huidige Geneesmiddelenwet kan een product namelijk alleen als geneesmiddel op de Nederlandse handelsmarkt worden gebracht als daarvoor een handelsvergunning is afgegeven. Het op de markt brengen van een product
waarvoor geen handelsvergunning is afgegeven en dat niet is vrijgesteld
op grond van artikel 40, derde lid, onderdelen a tot en met g, van de
Geneesmiddelenwet, is dus in strijd met de Geneesmiddelenwet. Het
maakt daarbij verder niet uit of sprake is van homeopathische middelen,
«geneesmiddelen» met een lage dosis of zorggeneesmiddelen die alleen
met een recept van de huisarts verkrijgbaar zijn. Zolang deze producten
als een geneesmiddel in de zin van de Geneesmiddelenwet kwalificeren
omdat ze de vereiste handelsvergunning hebben (tenzij sprake is van een
uitzonderingsgeval) zijn ze belast tegen het verlaagde btw-tarief.
Op grond van de voorgestelde wijziging kan indien een product dat een
geneesmiddel is in de zin van de Geneesmiddelenwet waarvoor geen
handelsvergunning is verleend (en daarvan ook niet is vrijgesteld in de zin
van de Geneesmiddelenwet) en dat op de markt wordt gebracht daarvoor
het verlaagde tarief niet worden toegepast. Inmiddels heb ik geconstateerd dat voor de levering van bepaalde producten die niet aan de
vergunningsvoorwaarde van de Geneesmiddelenwet voldoen, toch het
verlaagde tarief van toepassing is omdat ze als geneesmiddel worden
aangemerkt (bijvoorbeeld bij een bepaalde soort medicinale shampoo
tegen hoofdluis). Momenteel wordt onderzocht hoe deze tarieftoepassing
in de omzetbelasting zich verhoudt tot de Geneesmiddelenwet. Ook wordt
bezien of er nog meer van dergelijke gevallen zijn. In dat licht trek ik,
totdat hierover en over de budgettaire gevolgen daarvan meer duidelijkheid is, de voorgestelde maatregel in.
Verder vragen de leden van de fractie van het CDA of het kabinet kan
bevestigen dat deze maatregel nooit producten betreft die onder de
zorgverzekeringswet vallen. De vraag of een geneesmiddel vergoed wordt
vanuit de zorgverzekering is in het kader van de onderhavige maatregel
geen criterium. Vanuit de zorgverzekering geldt overigens dat alleen die
geneesmiddelen die voldoen aan de geneesmiddelenwet vergoed
worden. Zelfzorggeneesmiddelen worden doorgaans niet vergoed.
Verder vragen de leden van de fractie van D66 of er EU-lidstaten zijn die
het verlaagde btw-tarief breder toepassen. Net zoals Nederland, hebben
ook andere EU-lidstaten zich te houden aan de Europese BTW-richtlijn. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

4

de BTW-richtlijn staat dat lidstaten een verlaagd btw-tarief mogen
toepassen op farmaceutische producten van een soort die gewoonlijk
gebruikt wordt voor de gezondheidszorg, het voorkomen van ziekten of
voor medische en veterinaire behandelingen, met inbegrip van voorbehoedsmiddelen en producten bestemd voor de hygiënische bescherming
van de vrouw. Niet alle EU-lidstaten hebben gebruik gemaakt van de
mogelijkheid het verlaagde tarief voor farmaceutische producten toe te
passen. Van de lidstaten die wel een verlaagd tarief toepassen, is er geen
inzicht in de wijze waarop die lidstaten de toepassing van dat verlaagde
btw-tarief hebben afgebakend.
5. Afschaffen jaarbetaling motorrijtuigenbelasting
De leden van de fractie van de SP vragen of de jaarbetaling van de
motorrijtuigenbelasting (MRB) niet goedkoper is dan in meerdere
termijnen betalen. Mogelijk doelen de leden van de fractie van de SP op
de korting van € 12 die werd verleend bij het vooruit betalen van vier
kwartalen in één keer. Deze korting is in de Wet uitwerking autobrief
afgeschaft per 1 januari 2012. Het is daardoor niet meer goedkoper om de
MRB jaarlijks te betalen.
Tevens vragen de leden van de fractie van de SP of er nog andere redenen
zijn om de jaarbetaling af te schaffen naast het verminderen van de
uitvoeringskosten. Het afschaffen van de mogelijkheid tot jaarbetaling
leidt tot vereenvoudiging voor de Belastingdienst omdat de jaarbetalingen
een afwijking van het standaardproces vormen. Als gevolg van deze
maatregel is er een besparing op de uitvoeringskosten. De maatregel
beoogt geen andere doelstelling dan deze vereenvoudiging.
De leden van de fractie van de SP vragen hoeveel fte en hoeveel uren de
Belastingdienst bezig is met de jaarbetaling MRB en waar de besparing op
de uitvoeringskosten uit voortvloeit. Ook de leden van de fractie van het
CDA vragen hiernaar en vragen waarom de jaarbetalingen voor de
Belastingdienst ingewikkeld zijn.
Jaarbetalingen vormen een uitzondering op het standaardproces van
belastingtijdvakken van een kwartaal en zijn daarom relatief ingewikkeld.
De verrekeningssystematiek die bij het standaardproces wordt gebruikt,
wordt bij de jaarbetalingen niet toegepast. Hierdoor dienen gedurende het
jaar speciaal voor jaarbetalingen die een specifiek deel van de automatisering beslaan, afwijkende herzieningen te worden berekend bij tariefwijzingen op het moment dat er een wijziging aan het motorrijtuig of een
wisseling van de houder plaatsvindt. Deze problematiek is vergelijkbaar
met die van middeling in de Wet IB 2001 en verliesverrekening in de
winstsfeer (inkomensbelasting en vennootschapsbelasting), omdat bij
jaarbetalers correcties op de verschuldigde belasting moeten worden
aangebracht over de (belasting)jaargrens heen. De systematiek bij
jaarbetalingen leidt er daarom toe dat er extra rekeningen moeten worden
verstuurd (voor een heel klein bedrag), hetgeen weliswaar geen fte of
uren met zich meebrengt, maar wel extra kosten. Verder kunnen jaarbetalingen niet automatisch worden geïncasseerd. Het MRB-systeem is niet
ingericht op het innen van vorderingen die nog niet bestaan. Daarom
wordt separaat bijgehouden wie de jaarbetalers zijn.
Nu de Belastingdienst bezig is met (de voorbereiding van) de bouw van
een nieuw autobelastingensysteem is dit het moment om keuzes te
maken wat er wel en niet moet worden opgenomen in het nieuwe
(MRB-)systeem. De genoemde besparing op de uitvoeringskosten is dan
ook gelegen in een besparing op ontwikkelingskosten en onderhoudskosten. Er hoeft dan niet opnieuw een uitzondering in het systeem te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

5

worden ingebouwd (en te worden onderhouden) voor een relatief kleine
groep jaarbetalers.
Door het afschaffen van de mogelijkheid tot jaarbetaling kan deze
uitzondering op het standaardproces in het ontwerp van het nieuwe
MRB-systeem buiten beschouwing worden gelaten. Hiermee wordt in de
aanloop naar het nieuwe MRB-systeem een besparing van € 567.000
eenmalig en van € 119.000 structureel gerealiseerd.
De structurele besparing hangt samen met het niet meer hoeven
onderhouden van dit afwijkende onderdeel in het MRB-systeem. Het saldo
van de kosten die verbonden zijn aan de afschaffing van de mogelijkheid
tot jaarbetaling is opgenomen in de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel.
De leden van de fractie van de PVV vragen welk percentage van de
MRB-plichtigen gebruik maakt van de mogelijkheid tot jaarbetaling.
Ongeveer 4% van de MRB-plichtigen maakt gebruik van deze
mogelijkheid.
6. Fictie exportregeling in afvalstoffenbelasting
De leden van de fractie van de VVD vragen of de exportregeling met een
fictiebepaling ook voor de overheid beter uitvoerbaar wordt en wat de
gevolgen zijn voor het bedrijfsleven. De fictiebepaling maakt de heffing bij
export van afval inderdaad ook voor de overheid beter uitvoerbaar. Het
voorkomt geschillen over de vraag of zich een belastbaar feit voordoet
(zijn de afvalstoffen bestemd om buiten Nederland te worden verbrand),
en zo ja, welke hoeveelheid afvalstoffen in de belastingheffing betrokken
moet worden. Duidelijkheid hierover is ook in het belang van de betrokken
bedrijven. De fictiebepaling heeft voor deze bedrijven wel tot gevolg dat
zij – voor zover dat nu nog niet gebeurt – vooraf duidelijk zullen moeten
gaan formuleren op welke wijze de afvalstoffen in het buitenland zullen
worden verwerkt.
7. Vereenvoudiging fiscaal procesrecht; massaal bezwaar en
prejudiciële vragen
Het kabinet is blij dat de leden van de fractie van de VVD het terecht
vinden dat ook in belastingzaken een prejudiciële procedure wordt
ingevoerd. Dat het kabinet dat nu voorstelt, komt mede doordat het
verzoek daartoe van de leden van de fractie van de VVD bij monde van het
lid van de Tweede Kamer mevrouw Neppérus in februari 2012 sindsdien
herhaald is in de fiscale wereld. Ook wordt het ondersteund door de
positieve ervaringen met de civiele prejudiciële procedure, die naar voren
komen in de jaarverslagen van de Hoge Raad over 2013 en 2014.
Daarnaast doet het kabinet nu ook voorstellen tot verbetering van de
massaalbezwaarprocedure. Het kabinet verwacht dat (juist) de combinatie
van de prejudiciële procedure en de massaalbezwaarprocedure tot een
snellere beantwoording van breder levende rechtsvragen kan leiden.
De leden van de fracties van de PvdA en D66 vragen naar de knelpunten
in de huidige massaalbezwaarregeling. Het voornaamste knelpunt in de
huidige regeling is dat de aanwijzing als massaal bezwaar beperkt is tot
die bezwaren die uitsluitend de rechtsvraag betreffen, al dan niet met
accessoire kwesties zoals de in rekening gebrachte belastingrente. Als de
belastingplichtige ook andere bezwaren heeft tegen de belastingaanslag
kan hij geen gebruik maken van de massaalbezwaarregeling en wordt hij
gedwongen om individueel te procederen. Immers de inspecteur doet in
dat geval uitspraak op bezwaar, waarbij hij in ieder geval het bezwaar dat
de rechtsvraag betreft, afwijst. Dit knelpunt van de huidige regeling raakt
niet alleen de belastingplichtige maar ook de doelen van de massaalbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

6

zwaarregeling. Deze regeling houdt immers in dat een aantal representatieve zaken wordt uitgeprocedeerd, waarbij de uitkomst leidend is voor de
afdoening van andere bezwaarschriften. Het «bundelen» van de geschillen
over een bepaalde rechtsvraag heeft voordelen voor belastingplichtigen,
de Belastingdienst en de rechterlijke macht. Belastingplichtigen kunnen
zich eenvoudig aansluiten bij een massaalbezwaarprocedure, terwijl de
werklast voor de Belastingdienst en de rechterlijke macht overzienbaar
blijft en de rechtseenheid wordt gediend. Met name dit laatste kan worden
doorkruist indien belastingplichtigen met zogenoemde gemengde
bezwaren – die betrekking hebben op de rechtsvraag en op andere
geschilpunten – buiten de massaalbezwaarprocedure om individueel
moeten procederen. Dit knelpunt wordt in de voorgestelde regeling
opgelost door gemengde bezwaarschriften te splitsen. Het kabinet vindt
het verder niet meer goed uit te leggen dat de afwikkeling van een
massaalbezwaarprocedure verschilt indien de inspecteur wel of niet
(geheel) in het gelijk gesteld wordt en vindt het bovendien wenselijk dat
de geschillen definitief beëindigd zijn nadat de massaalbezwaarprocedure
is doorlopen. Ook deze knelpunten worden aangepakt.
Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven is het in het
maatschappelijke belang dat opgeworpen (rechts)vragen zo snel mogelijk
beantwoord worden en dat dit voor de betrokken partijen – belastingplichtigen, de Belastingdienst en de rechterlijke macht – op een zo efficiënt en
effectief mogelijke wijze geschiedt, zeker als er (potentieel) een groot
aantal vergelijkbare geschillen speelt. De bestaande knelpunten in de
massaalbezwaarprocedure worden dus niet alleen door de Belastingdienst ervaren maar ook door belastingplichtigen, dit in antwoord op de
vraag van de leden van de fractie van de PvdA.
De leden van de fractie van de PvdA vragen verder waarom er tot nu toe
slechts twee massaalbezwaarprocedures zijn geweest. Anders dan in deze
vraag besloten lijkt te liggen, is het niet zo dat regelmatig massaal
rechtsvragen worden opgeworpen, waarvan de afdoening gebaat is bij
toepassing van de massaalbezwaarregeling. Ook voor de toekomst
verwacht het kabinet dat de massaalbezwaarprocedure sporadisch zal
(kunnen) worden toegepast.
De leden van de fractie van de PvdA veronderstellen dat er groepen van
de massaalbezwaarprocedure worden uitgesloten. Dat is niet juist. Aan
het feit dat er een massaalbezwaarprocedure loopt, zal door de Belastingdienst uitvoerig ruchtbaarheid worden gegeven, bijvoorbeeld via de
website. Belastingplichtigen die (daardoor) menen dat het antwoord op de
opgeworpen rechtsvraag ook voor hen van belang is, kunnen zich
eenvoudig aansluiten bij de massaalbezwaarprocedure, zodra dit
technisch mogelijk is zelfs via een webformulier. Vervolgens kunnen zij
meeliften op de uitkomst van de massaalbezwaarprocedure, zonder dat zij
zelf kosten hoeven te maken. Naar de mening van het kabinet sluit de
massaalbezwaarprocedure dus geen groepen uit, maar maakt deze het
juist eenvoudiger voor belastingplichtigen om tegen hun belastingaanslag
te protesteren. Dit neemt niet weg dat degene die nalaat om rechtsmiddelen aan te wenden, hoe laagdrempelig dit ook kan geschieden, ook
straks zijn kansen voorbij laat gaan.
Tot slot vragen de leden van de fractie van de PvdA in dat kader naar de
selectie van de uit te procederen zaken. De Belastingdienst heeft bij uitstek
zicht op de binnenkomende bezwaarschriften en de inhoud daarvan. De
Belastingdienst kan dan ook het beste beoordelen welke rechtsvraag er
massaal speelt en in het bijzonder welke deelvragen en feitencomplexen
te onderscheiden zijn. Indien een geselecteerde zaak onverhoopt niet
representatief zou zijn, leidt dit ertoe dat in de procedure bij de rechter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

7

geen (volledig) antwoord op de rechtsvraag wordt verkregen. Er moet dan
alsnog een andere zaak worden uitgeprocedeerd. In die zin heeft de
inspecteur er ook zelf belang bij dat een door hem geselecteerde zaak
representatief is.
Zoals de leden van de fractie van de SP terecht veronderstellen is de
achtergrond van de voorstellen tot het invoeren van een fiscale prejudiciële procedure en tot verbeteringen in de massaalbezwaarprocedure
bedoeld om rechtsvragen die in een (potentieel) groot aantal vergelijkbare
geschillen spelen voor alle partijen op een zo efficiënt en effectief
mogelijke wijze te beantwoorden.
De leden van de fractie van de SP vragen of een onherroepelijke uitspraak
van de rechter in de massaalbezwaarprocedure over de berekening van
het box 3-inkomen op de korte termijn weer een herziening van de heffing
kan vereisen. Het heeft in de ogen van het kabinet niet opportuun om
vooruit te lopen op het oordeel van de Hoge Raad. Zoals bij ieder arrest
van de Hoge Raad zal de uitspraak zorgvuldig worden bestudeerd en
indien nodig wordt de wet aangepast. Overigens heeft de Hoge Raad in de
arresten van 3 en 24 april 2015 bevestigd dat de forfaitaire benadering in
box 3 juridisch houdbaar is.4
De leden van de fractie van de SP vragen wat de extra kosten zijn als het
kabinet besluit om de heffing voortaan te baseren op het daadwerkelijk
behaalde rendement. Genoemde leden vragen of de kosten van de
uitvoering niet opwegen tegen het voeren van een rechtvaardig beleid
omtrent het belasten van vermogen. Het op dit moment invoeren van een
belasting op het daadwerkelijke individueel behaalde rendement is niet
mogelijk. Dit betekent dat het kabinet nu ook geen uitspraken kan doen
over de kosten van zo een systeem of over de vraag of die kosten
gerechtvaardigd zijn. Belangrijke uitdagingen liggen in de uitvoerbaarheid, de ontwijkingsmogelijkheden en de constructiegevoeligheid van
het belasten van werkelijke individuele rendementen uit sparen en
beleggen. Hoe zo een systeem er ook uit zal zien, het is duidelijk dat het
meer informatie vraagt voor de uitvoering dan de huidige en voorgestelde
vermogensrendementsheffing. Het is ook duidelijk dat de informatie die
financiële instellingen op dit moment verplicht aan de Belastingdienst ter
beschikking stellen niet voldoende is om zo een systeem te kunnen
uitvoeren. Dit geldt ook voor de verplichtingen op grond van de Richtlijn
2014/107/EU5, waar in de Common Reporting Standard (CRS) is overgenomen. Ook voor vermogensbestanddelen die niet bij financiële instellingen worden aangehouden, zoals onroerende zaken, is veel informatie
noodzakelijk. Zonder nadere maatregelen zou een systeem van belasten
van werkelijke rendementen een flinke stap terug betekenen in het proces
van de vooringevulde aangifte, de VIA. Op dit moment kan al van meer
dan 60% van de Nederlandse belastingplichtigen de aangifte van te voren
worden ingevuld en de activiteiten zijn erop gericht dit percentage te
verhogen tot 95.
Voordat uitspraken kunnen worden gedaan over de kosten, dienen de
verschillende aspecten van een dergelijk systeem zorgvuldig te worden
onderzocht en verder te worden uitgewerkt, in samenwerking met de
ketenpartners en constructiebestrijders. Het kabinet gaat hier mee aan de
slag. In de nota naar aanleiding van het verslag op het Belastingplan 2016
gaat het kabinet uitgebreid in op het belasten van het werkelijke individuele rendement.
4

Hoge Raad 3 april 2015, nr. 13/04247, ECLI:NL:HR2015:812 en Hoge Raad 24 april 2015, nr.
14/01504, ECLI:NL:HR:2015:1171.
5
Richtlijn 2014/107/EU van de Raad van 9 december 2014 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU
wat betreft verplichte automatische uitwisseling van inlichtingen op belastinggebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

8

De leden van de fractie van de SP vragen waarom het kabinet een
aanwijzing massaal bezwaar heeft gegeven met betrekking tot de
geschillen over het forfaitaire rendement dat wordt toegepast voor de
berekening van het box 3-inkomen. De massaalbezwaarprocedure kan
worden toegepast indien voor de beslissing op een groot aantal bezwaarschriften de beantwoording van eenzelfde rechtsvraag van belang is. Ten
tijde van de Kamervragen van de leden van de fractie van de SP in
november 20146 was er nog geen sprake van een zodanig groot aantal
bezwaarschriften dat toepassing van de massaalbezwaarprocedure in de
rede lag. Pas naar aanleiding van de vaststelling van de aanslagen
inkomstenbelasting 2014 in het voorjaar van 2015 steeg het aantal
bezwaren tegen het forfaitaire box 3-rendement zo explosief dat
gesproken kon worden van een massaal bezwaar voor afdoening waarvan
de massaalbezwaarregeling de beste oplossing biedt.
Op hun vraag kan ik de leden van de fractie van de SP antwoorden dat de
genoemde aanwijzing massaal bezwaar niet de algemene beginselen van
behoorlijk bestuur schendt. Bij het maken van een keuze voor toepassing
van de massaalbezwaarregeling is de Belastingdienst uiteraard gebonden
aan het daarvoor geldende wettelijke kader. Naar mijn mening heeft de
Belastingdienst binnen dat kader op zorgvuldige wijze de juiste keuzes
gemaakt en daarbij telkens voor alle betrokkenen de meest efficiënte
werkwijze gekozen. Zoals gezegd was er in november 2014 geen sprake
van massaal bezwaar. Vanwege het huidige wettelijk kader kon de
massaalbezwaarregeling daardoor niet worden toegepast. Zodra dit wel
het geval was, is dit ook gebeurd. Daarmee wordt niet alleen de indieners
van de eerste bezwaarschriften, maar ook alle overige belastingplichtigen
van wie de aanslag bij de aanwijzing massaal bezwaar op 26 juni 2015
nog niet onherroepelijk vaststond een optimale rechtsbescherming
geboden. Met de leden van de fractie van de SP ben ik overigens van
mening dat het wenselijk kan zijn dat de massaalbezwaarregeling eerder
kan worden toegepast, namelijk reeds op basis van de verwachting dat
een groot aantal bezwaarschriften zal worden ingediend. De voorgestelde
massaalbezwaarregeling voorziet daar dan ook in.
De leden van de fractie van de SP geven aan dat de Bond voor Belastingbetalers onnodig – extra – kosten heeft gemaakt en vragen of het kabinet
daarmee bekend is en wat de Belastingdienst met deze extra kosten doet.
Het is het kabinet niet gebleken dat de Bond voor Belastingbetalers extra
kosten heeft gemaakt. Kosten die de Bond voor Belastingbetalers heeft
gemaakt, zouden naar de inschatting van het kabinet ook gemaakt zijn
indien van meet af aan de massaalbezwaarregeling van toepassing zou
(kunnen) zijn geweest.
De leden van de fractie van de SP vragen naar de kosten voor de schatkist,
indien de inspecteur in de procedure tegen het forfaitaire box
3-rendement geheel of gedeeltelijk in het ongelijk zou worden gesteld. De
massaalbezwaarregeling wordt alleen toegepast indien de Belastingdienst
van oordeel is dat de bezwaren op grond van het geldende recht
afgewezen moeten worden en dat de bestuursrechter in belastingzaken
redelijkerwijs tot hetzelfde oordeel zal komen. Het kabinet onderschrijft
het oordeel van de Belastingdienst. Het ramen van de kosten voor de
schatkist en het meenemen van de uitkomst van de onherroepelijke
uitspraak van de rechter in een herziening van de vermogensrendementsheffing, waarnaar de leden van de fractie van de SP ook vragen, is daarom
prematuur.

6

Handelingen II 2014/15, 2014Z19783.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

9

De leden van de fractie van het CDA lijken te veronderstellen dat de
gevallen waarin de massaalbezwaarregeling kan worden toegepast,
wijzigen. Dit is echter niet juist. Evenals onder de huidige massaalbezwaarregeling bepaalt het voorgestelde artikel 25c, tweede lid, van de
AWR dat de massaalbezwaarprocedure kan worden toegepast indien voor
de beslissing op een groot aantal bezwaarschriften de beantwoording van
eenzelfde rechtsvraag van belang is. In de memorie van toelichting is dit
gevat onder de term dat er een breder maatschappelijk belang bestaat bij
de beantwoording van de rechtsvraag. Deze term wordt ook gebruikt bij
de rechtsvragen die ter beantwoording bij wijze van prejudiciële
beslissing aan de Hoge Raad kunnen worden voorgelegd. Deze duiding
van het soort geschillen waarom het in beide regelingen gaat, heeft geen
specifieke inperkende of uitbreidende betekenis. Zoals ook is geantwoord
op een vraag van de leden van de fractie van de PvdA ontvangt de
Belastingdienst de bezwaarschriften en kan de Belastingdienst dan ook bij
uitstek beoordelen wanneer een bepaalde rechtsvraag massaal wordt
opgeworpen.
Onder de huidige massaalbezwaarregeling treedt een aanwijzing niet in
werking dan nadat vier weken zijn verstreken na de toezending van een
afschrift daarvan aan de Tweede Kamer. Het kabinet stelt voor om dit door
directe inwerkingtreding te vervangen. De leden van de fracties van het
CDA en D66 stellen daarover vragen. Het kabinet meent dat de controlerende taak van de Tweede Kamer niet beperkt is tot een van tevoren
voorgelegde (voorgenomen) werkwijze. De informatie die de Tweede
Kamer wordt verstrekt onder de voorgestelde regeling is bovendien exact
dezelfde informatie als de Tweede Kamer nu ontvangt. Daarnaast heeft de
toepassing van de massaalbezwaarregeling naar de mening van het
kabinet uitsluitend voordelen voor de betrokken partijen, in het bijzonder
de belastingplichtigen die eenvoudig kunnen «meeliften». Er is het kabinet
veel aan gelegen om – indien de massaalbezwaarregeling wordt
toegepast – belastingplichtigen daar zo snel mogelijk over te informeren
zonder daarbij een voorbehoud te hoeven maken, ook omdat de termijn
om bezwaar te maken en om dus mee te doen aan de massaalbezwaarregeling met zes weken betrekkelijk kort is. Het kabinet houdt daarom vast
aan het laten vervallen van de reactietermijn vooraf van de Tweede
Kamer, dit in antwoord op de vraag van de leden van de fractie van het
CDA.
De leden van de fractie van het CDA vragen naar de gehouden expertmeeting. Zoals niet ongebruikelijk is, heeft het kabinet een brede
vertegenwoordiging van experts uitgenodigd om zijn voornemen om een
prejudiciële procedure in te voeren te toetsen. Om een ieder in de
gelegenheid te stellen zijn of haar mening vrijelijk te uiten, is van deze
expertmeeting inderdaad geen verslag gemaakt. Daarnaast is aan de
president van de Hoge Raad en de procureur-generaal bij de Hoge Raad
advies gevraagd over een concept van het wetsvoorstel en is het gehele
Belastingplanpakket voor advies aan de Raad voor de rechtspraak
voorgelegd. Het advies van de Raad voor de rechtspraak gaat niet
specifiek in op de voorgestelde fiscale prejudiciële procedure. Op verzoek
van de leden van de fractie van het CDA is het advies van de president
van de Hoge Raad en de procureur-generaal bij de Hoge Raad als bijlage
bij deze nota gevoegd. Dit advies van de president van de Hoge Raad en
de procureur-generaal bij de Hoge Raad is tevens gepubliceerd op de
website van de Hoge Raad.
De leden van de fractie van de PVV vragen of de voorgestelde wijzigingen
in de massaalbezwaarregeling leiden tot een onnodige papierstroom.
Deze vraag lijkt te zijn gebaseerd op de veronderstelling dat de massaalbezwaarregeling wordt aangescherpt. Het is echter nu en onder de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

10

voorgestelde regeling zo dat om mee te doen aan de massaalbezwaarregeling belastingplichtigen zich moeten melden bij de Belastingdienst. Van
een aanscherping en een daarmee verband houdende toename van de
papierstroom is dus geen sprake.
De leden van de fractie van de PVV vragen het kabinet daarnaast om in te
gaan op de ambtshalve afhandeling. De bevoegdheid van de inspecteur
om een belastingaanslag of beschikking ambtshalve te verminderen of
ambtshalve een teruggaaf te verlenen van ingehouden of op aangifte
afgedragen belasting is neergelegd in artikel 65 van de AWR. Nadere
regels zijn gegeven in artikel 21 van het Besluit fiscaal bestuursrecht.
Daarin is onder andere opgenomen dat – kort gezegd – nieuwe jurisprudentie of beleid geen aanleiding is tot ambtshalve vermindering of
teruggaaf.
De leden van de fractie van D66 vragen het kabinet nader toe te lichten
waarom het voorstel voor een fiscale prejudiciële procedure niet in een
afzonderlijk wetsvoorstel is opgenomen. Zoals het kabinet ook in het
nader rapport heeft aangegeven, meent het dat het hier niet gaat om een
majeure wijziging van het fiscale procesrecht, maar om uitbreiding van
een beproefd en gewaardeerd instrument. Daarnaast lijkt voor het
invoeren van een fiscale prejudiciële procedure brede maatschappelijk
steun te bestaan. Onder deze omstandigheden heeft het kabinet het niet
nodig geacht om het voorstel in een afzonderlijk wetsvoorstel op te
nemen.
De leden van de fractie van D66 vragen verder naar de tegemoetkoming in
de proceskosten en vergoeding van griffierecht waarover de inspecteur
een afspraak kan maken met de belastingplichtige in een uit te procederen
zaak. Het kabinet merkt graag op dat de huidige regeling niet voorziet in
het kunnen maken van een dergelijke afspraak. In zoverre meent het
kabinet dat de voorgestelde regeling een verbetering is. Daarnaast wijst
het kabinet erop dat een eventuele afspraak een aanvulling is op de
wettelijke regels voor tegemoetkoming in de proceskosten en vergoeding
van het griffierecht, die (voor de vergoeding van proceskosten in de
beroepsfase) zijn uitgewerkt in het Besluit proceskosten bestuursrecht. Dit
betekent bijvoorbeeld dat de inspecteur kan afspreken dat de proceskosten en het griffierecht ook worden vergoed als de belastingplichtige
geheel in het ongelijk gesteld wordt en dat de inspecteur een hogere
tegemoetkoming in de proceskosten kan afspreken dan uit het Besluit
proceskosten bestuursrecht voortvloeit. Of de inspecteur een afspraak
maakt, is echter afhankelijk van de omstandigheden van het geval. De
voornaamste proceskosten zijn namelijk de kosten van door een derde
beroepsmatig verleende bijstand. In belastingzaken kan de belastingplichtige zelf optreden bij de bestuursrechter en procesvertegenwoordiging wordt ook niet voorgeschreven bij massaal bezwaar. Het is dan ook
zeker geen wet van Meden en Perzen dat in een te selecteren zaak kosten
worden gemaakt die voor (een afspraak over een) tegemoetkoming in
aanmerking komen. Ik kan de leden van de fractie van D66 echter
toezeggen dat de inspecteur altijd zal afspreken dat het griffierecht
vergoed wordt.
De leden van de fractie van D66 vragen waarom geen rechtsmiddelen zijn
opengesteld tegen de beslissing van de bestuursrechter in beroep en
hoger beroep om geen prejudiciële vraag te stellen en om de behandeling
van een vergelijkbare zaak niet te schorsen. Het kabinet heeft de regeling
voor het stellen van prejudiciële vragen in belastingzaken zo veel mogelijk
geënt op de regeling voor het stellen van prejudiciële vragen in civiele
zaken. Ook daar staan geen rechtsmiddelen open tegen de genoemde
beslissingen. Daarnaast zou het openstellen van een rechtsmiddel een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

11

afwijking zijn van de in het algemeen in het bestuursrecht geldende regel
dat geen beroep openstaat tegen – kort gezegd – tussenbeslissingen
(artikel 8:104, derde lid, onderdeel b, van de Algemene wet bestuursrecht
(Awb)). Het kabinet ziet onvoldoende aanleiding om in deze gevallen van
die algemene regel af te wijken. In de memorie van toelichting is daarbij
gewezen op de meer actieve rol van de bestuursrechter in belastingzaken
en specifiek voor het niet schorsen van een vergelijkbare zaak op andere
omstandigheden die zich in een individuele zaak kunnen voordoen en die
een voortvarende behandeling rechtvaardigen.
8. Schorsende werking hoger beroep bij toeslagen
De leden van de fractie van het CDA zijn nog niet overtuigd van de
juistheid van de maatregel om schorsende werking te verbinden aan het
hoger beroep bij de toeslagen omdat de Belastingdienst/Toeslagen
gewoon de rechter kan vragen om schorsende werking. Daarnaast vinden
zij het te ver gaan om de Belastingdienst/Toeslagen meer rechten toe te
kennen omdat zij negatieve signalen krijgen over de wijze van procederen
door de Belastingdienst/Toeslagen: door steeds met nieuwe argumenten
te komen zodra een zaak verloren dreigt te worden, niet goed voorbereid
aan een zaak te beginnen en stukken (te) laat in te leveren.
Het is inderdaad zo dat de Belastingdienst/Toeslagen desgewenst bij de
rechter via een voorlopige voorziening om schorsende werking kan
vragen als er sprake is van een spoedeisend belang. Dat is in het verleden
door de Belastingdienst/Toeslagen ook een aantal malen geprobeerd. De
verzoeken zijn echter steeds afgewezen. In de praktijk blijkt dit dus geen
bruikbare route te zijn om schorsende werking te bewerkstelligen. Voor
wat betreft de negatieve signalen over het procederen van de
Belastingdienst/Toeslagen waar de leden van de fractie van het CDA op
wijzen: die worden niet herkend.
Allereerst merk ik op dat, anders dan die signalen lijken te suggereren, het
doel van de Belastingdienst/Toeslagen niet is om burgers de toeslagen te
onthouden, maar om ze te betalen aan de burger die het toekomt. Daarom
bekijkt de Belastingdienst/Toeslagen ook in beroep of er reden is om terug
te komen op een eerder besluit. Aanleiding hiervoor kan bijvoorbeeld zijn
dat de burger in beroep alsnog met de benodigde bewijsstukken komt. Bij
binnenkomst van elk beroep wordt een dergelijke beoordeling gemaakt en
zo nodig wordt in het vervolgtraject nogmaals een beoordeling gemaakt.
Hierbij kan het inderdaad voorkomen, dat in beroep een andere afwijzingsgrond wordt tegengeworpen.
Zo komt het bijvoorbeeld met enige regelmaat voor dat de burger in
eerste instantie de gevraagde stukken niet overlegt. De toeslag wordt dan
op die grond afgewezen. Vervolgens overlegt de burger in beroep alsnog
bewijsstukken. Uit deze stukken blijkt dat niet aan de voorwaarden
voldaan wordt. In beroep wordt dan niet langer tegengeworpen dat er
geen stukken zijn overlegd, maar wordt tegengeworpen dat (uit de
stukken blijkt dat) niet aan de voorwaarden wordt voldaan.
Daarnaast kan het soms voorkomen dat in beroep een aanvullende
afwijzingsgrond wordt genoemd. Dit is vooral bedoeld ter voorlichting
van de rechtbank. In een beslissing op bezwaar kunnen niet altijd alle
afwijzingsgronden opgenomen worden, maar Belastingdienst/Toeslagen
acht het soms wel noodzakelijk dat de rechter op de hoogte is van het feit
dat er naast de in de beslissing op bezwaar genoemde gebreken, nog
meer belemmeringen zijn om in aanmerking te komen voor de toeslag.
Het is dus zeker niet zo dat de Belastingdienst/Toeslagen, als die een zaak
dreigt te verliezen, op zoek gaat naar andere argumenten om de zaak
alsnog te winnen.
Wat betreft het niet goed voorbereid zijn en het te laat inleveren van
stukken: de Belastingdienst/Toeslagen doet er alles aan om de rechtbank
zo goed mogelijk te faciliteren, zowel wat betreft het overleggen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

12

processtukken als het inhoudelijk informeren van de rechtbank.
Belastingdienst/Toeslagen voert ook regelmatig overleg met zowel het
Landelijk Overleg Voorzitters Bestuursrecht (LOVB) als afzonderlijke
rechtbanken over de samenwerking en de procesvoering. Hieruit komt
naar voren dat de rechtbanken juist zeer te spreken zijn over de procesvoering door de Belastingdienst/Toeslagen, zowel over het aanleveren van
processtukken als over de deskundigheid van de procesvertegenwoordigers van de Belastingdienst/Toeslagen.
Daarnaast zijn de rechtbanken ook zeer te spreken over de bereidwilligheid van de Belastingdienst/Toeslagen om ook tijdens de beroepsprocedure te beoordelen of er aanleiding is om een ander besluit te nemen,
bijvoorbeeld in verband met het alsnog overleggen van bewijsstukken.
Mocht er incidenteel een keer sprake zijn van het niet tijdig aanleveren
van stukken, dan heeft de rechtbank de mogelijkheid om hieraan de
gevolgtrekkingen te verbinden die hem geraden voorkomen (art. 8:31
Awb).
De leden van de fracties van het CDA, D66 en de ChristenUnie vragen om
nadere informatie over het aantal hogerberoepsprocedures dat jaarlijks
worden gevoerd over de toeslagen bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. De leden van de fractie van het CDA vragen voorts
hoe vaak de Belastingdienst in cassatie gaat, in wat voor zaken dat
gebeurt en welk percentage van de zaken wordt gewonnen.
Gemiddeld genomen zijn er jaarlijks 400 hogerberoepsprocedures
waarvan er circa 50 tot 75 worden geïnitieerd door de Belastingdienst/
Toeslagen. In ongeveer twee derde deel van de gevallen gaat de
Belastingdienst/Toeslagen met succes in hoger beroep. Het initiatief
hiertoe wordt voornamelijk genomen in zaken waarin een rechtsvraag aan
de orde is en de Belastingsdienst/Toeslagen het niet eens is met het
oordeel van de rechtbank over die vraag en in zaken waarin de rechtbank
niet of onvoldoende rekening houdt met jurisprudentie van de Raad van
State. Het ontbreken van schorsende werking betekent dat de
Belastingdienst/Toeslagen met enige regelmaat grote bedragen moet
uitbetalen aan doorgaans onvermogende burgers. Als de Belastingdienst/
Toeslagen in het hoger beroep alsnog in het gelijk wordt gesteld levert dat
vaak problemen op: zowel voor de Belastingdienst om de ten onrechte
uitbetaalde bedragen weer terug te halen als voor de burger zelf als die
problemen heeft om het geld weer terug te betalen. Schorsende werking
van het hoger beroep zou dit voorkomen. Het zou niet alleen een
vereenvoudiging opleveren maar ook voorkomen dat de Staat het risico
loopt dat ten onrechte uitbetaalde bedragen niet meer geïncasseerd
kunnen worden.
De vraag van de leden van de fractie van het CDA over het aantal keer dat
de Belastingdienst in cassatie gaat berust vermoedelijk op een misverstand. Voor de toeslagen geldt de rechtsgang van de Awb die inhoudt dat
er tegen de uitspraak van de rechtbank in een beroepsprocedure
uitsluitend hoger beroep mogelijk is bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. Beroep in cassatie door de Belastingdienst/
Toeslagen komt dus niet voor. Overigens geldt voor de «fiscale» Belastingdienst dat in het jaar 2014 in 118 gevallen beroep in cassatie is
ingesteld en dat in datzelfde jaar 72% van de ingestelde cassatiezaken tot
succes heeft geleid.
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom bij toeslagen hoger
beroep dient te worden aangetekend bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State en niet is gekozen voor hoger beroep bij het
gerechtshof zoals dat in belastingzaken geldt. Zij vragen voorts hoe het
kabinet de civiele route bij toeslagen beoordeelt.
Bij de totstandkoming van de Algemene wet inkomensafhankelijke
regelingen is er uitdrukkelijk voor gekozen om de regels van de Awb
zoveel mogelijk als uitgangspunt te nemen voor de uitvoering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

13

toeslagen door de onder de Belastingdienst ressorterende dienst
Toeslagen. Dat uitgangspunt heeft op een aantal punten geleid tot
verschillen in de toepasselijke regels tussen de toeslagen enerzijds en de
regels die gelden voor de fiscaliteit anderzijds. Dat komt onder meer tot
uitdrukking in het feit dat voor de toeslagen het open systeem van
rechtsbescherming van de Awb onverkort geldt terwijl voor belastingzaken het gesloten systeem van rechtsbescherming op grond van de AWR
van toepassing is. De keuze om voor de toeslagen de reguliere bezwaaren beroepsprocedure van de Awb (waarin de Afdeling bestuursrechtspraak als hogerberoepsinstantie fungeert) van toepassing te laten zijn en
niet een andere hogerberoepsrechter aan te wijzen moet ook tegen deze
achtergrond worden bezien.
Aansluiting bij de civiele rechtsgang voor de toeslagen als alternatief voor
de huidige rechtsgang vindt het kabinet niet geschikt voor de doelgroep
van de toeslagen omdat de verplichte rechtsbijstand een drempel kan
vormen voor burgers om op te komen tegen beslissingen van de
Belastingdienst/Toeslagen. In de praktijk zijn er veel burgers die de
procedure zelf voeren waarbij de rechtbank hen helpt met de noodzakelijke juridische vertaling van hun standpunt. Burgers hebben bovendien in
de huidige procedure ook de mogelijkheid om desgewenst professionele
bijstand in te schakelen. Als al een alternatief zou moeten worden gezocht
dan zou de aansluiting bij de fiscale rechtsgang meer voor de hand liggen
en ook passen binnen het streven om te komen tot stroomlijning van de
regels die gelden voor de toeslagen en de fiscaliteit.
De leden van de fractie van het CDA vragen welke rechtszaken de
Belastingdienst zelf gevoerd heeft en een overzicht te geven van: a. de
zaken waarin de Belastingdienst zelf veroordeeld is in 2013, 2014 en 2015,
b. wanneer de Belastingdienst onderwerp is geweest van een voorlopig
getuigenverhoor en c. welke kosten de Belastingdienst heeft gemaakt om
zichzelf te verdedigen in belangrijke zaken.
De leden van de fractie van het CDA doelen met hun vraag vermoedelijk
op de civiele procedures waarin de ontvanger van de Belastingdienst door
de rechter in het ongelijk is gesteld. Daar zijn geen exacte cijfers over
voorhanden maar de inschatting is dat het gaat om enkele zaken per jaar
in de betrokken periode. Een voorbeeld daarvan was een zaak waarin de
rechter oordeelde dat er geen sprake was van «bodem» van de belastingschuldige op het moment van toepassing van het bodemrecht door de
ontvanger. Andere voorbeelden zijn een zaak waarin de ontvanger ten
onrechte beslag had gelegd en daarom schadeplichtig was en een zaak
over de verdeling van een nalatenschap waarbij naderhand bleek dat de
belastingschuldige met terugwerkende kracht geen erfgenaam was.
Daarnaast zijn er de afgelopen jaren wel de nodige verzetsprocedures op
grond van artikel 17 van de Invorderingswet 1990 (IW 1990) ingesteld door
belastingschuldigen tegen de tenuitvoerlegging van het dwangbevel door
de ontvanger. Over 2015 zijn daar nog geen cijfers van beschikbaar maar
over de jaren 2012 tot en met 2014 waren er in totaal 48 verzetsprocedures ingesteld waarvan er uiteindelijk 2 gegrond zijn verklaard. Een
aparte categorie zijn de faillissementsaanvragen die de ontvanger met de
bijstand van de Rijksadvocaat indient. In 2013 en 2014 zijn in totaal 912
faillissementverzoeken ingediend. Naar schatting is in ongeveer 4% van
de gevallen het verzoek door de rechter afgewezen.
Voor wat betreft de voorlopige getuigenverhoren: de Belastingdienst is
daar 6 keer bij betrokken geweest in de jaren 2013, 2014 en 2015. De inzet
daarbij was om de proceskansen in te schatten in een eventuele civiele
procedure.
Het is niet mogelijk concrete informatie te geven over de kosten die de
Belastingdienst heeft gemaakt om zichzelf te verdedigen in belangrijke
zaken. Op dat punt kan ik slechts aangeven dat de Belastingdienst over
het afgelopen jaar € 4,5 miljoen heeft betaald aan kosten die in rekening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

14

zijn gebracht door de Landsadvocaat en de Rijksadvocaat. Een deel van
dat bedrag had betrekking op geleverde adviezen aan het Ministerie van
Financiën.
9. Uitbreiding regeling uitgaven voor monumentenpanden en
Natuurschoonwet 1928 naar aanleiding van uitspraken van het
Hof van Justitie van de Europese Unie
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoeveel gebouwen onder de
uitbreiding van de aftrek van uitgaven voor monumentenpanden zullen
vallen.
Het kabinet verwacht dat slechts in een beperkt aantal gevallen sprake zal
zijn van een in het buitenland gelegen pand dat aan de vereisten voor een
monumentenpand, waaronder de eis van het vormen van een element
van het Nederlands cultureel erfgoed, zal voldoen. Om die reden zijn de
budgettaire consequenties van de maatregel ook zeer beperkt. Hetzelfde
geldt overigens voor de maatregel inzake de Natuurschoonwet 1928. Ook
daarbij is de verwachting dat het om een beperkt aantal gevallen gaat.
10. Implementatie verrekenprijsdocumentatie en «country-bycountry reporting»
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de uitvoerbaarheid in de
praktijk van de voorgestelde documentatieverplichting. De NOB vraagt
zich hierbij af of de balans juist is tussen het doel van de wetgeving (het
signaleren van substantiële risico’s door de inspecteur) en de werkzaamheden van de belastingplichtigen om aan deze documentatievereisten te
voldoen. De uitvoerbaarheid van de documentatieverplichting kent twee
kanten. Enerzijds de kant van het bedrijfsleven dat aan de regelgeving
dient te voldoen en anderzijds de kant van belastingdiensten die met de
vervaardigde documentatie aan de slag dienen te gaan. Het idee achter
het nieuwe gestandaardiseerde landenrapport is dat belastingdiensten
daardoor efficiënter de risicoselectie voor verrekenprijzen kunnen
uitvoeren. De schaarse capaciteit kan daardoor beter en efficiënter ingezet
worden. En grondslaguitholling en winstverschuiving kunnen daardoor
effectiever worden voorkomen. De standaardisatie heeft voor het
bedrijfsleven het voordeel dat de documentatieverplichtingen niet voor
alle landen verschillend zijn. Wat betreft de uitvoerbaarheid voor het
bedrijfsleven zal bij de evaluatie in 2020 blijken of de gevonden balans
tussen administratieve lasten voor het bedrijfsleven en het nut voor
belastingdiensten, na een aantal jaren praktijkervaring, moet worden
aangepast.
De leden van de fractie van de VVD vragen verder of het kabinet bij de
implementatie ook naar andere landen heeft gekeken. In dit kader vragen
de leden van de fractie van de PvdA hoe de implementatie in nationale
wetgeving in andere landen verloopt. Het Verenigd Koninkrijk, Spanje,
Polen, Denemarken, Australië en Nederland hebben inmiddels conceptwetgeving publiek gemaakt. De verwachting is dat andere landen snel
zullen volgen. Deze landen volgen het in samenspraak met het bedrijfsleven en andere belanghebbenden opgestelde model van de OESO inzake
actiepunt 13 van het project Addressing Base Erosion & Profit Shifting
(«BEPS-rapport»). Bij het «EU Joint Transfer Pricing Forum» (EU JTPF)
vindt afstemming over de implementatie plaats tussen de lidstaten.
Verder wordt binnen het «OESO Large Business Network» over wetgeving
en uitvoeringsaspecten gesproken.
De leden van de fractie van de PvdA vragen wat de gevolgen zijn als
lidstaten geen wetgeving implementeren en of in dat geval bedrijven dan
toch gebonden zijn informatie ter beschikking te stellen over de belasting-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

15

afdracht in die landen. De OESO gaat onderzoeken hoe deze implementatie kan worden gemonitord omdat consistente en wereldwijde implementatie van groot belang is. De OESO gaat er hierbij vanuit dat de
ervaringen van het «Global Forum on Transparancy and Exchange of
Information for Tax Purposes» gebruikt kunnen worden om wereldwijde
steun en betrokkenheid te bereiken. De OESO heeft gekozen voor een
robuust systeem om te voorkomen dat landen die niet meedoen het
systeem zouden kunnen ondermijnen. Vooralsnog heeft het kabinet geen
besluiten vernomen dat (belangrijke) landen niet mee zullen doen.
Bedrijven zijn aldus gebonden informatie ter beschikking te stellen.
Daarnaast bestaat op grond van artikel 29c, tweede lid, van de Wet op de
vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969) de verplichting voor in
Nederland belastingplichtige lichamen een landenrapport ter beschikking
te stellen aan de inspecteur indien het landenrapport niet van een
(buitenlandse) groepsvennootschap ontvangen wordt.
De leden van de fractie van het CDA achten het kabinet wel erg streng bij
de implementatie van het OESO-model (CbC template) en vrezen dat dit
tot grote administratieve lasten gaat leiden bij Nederlandse vennootschappen. Deze leden illustreren dat met een voorbeeld. Stel een
Amerikaanse topholding heeft een tak in de VS, een tak in Europa en een
tak in Azië. De tak in Europa is vormgegeven via een Nederlandse
tussenholding. De moedermaatschappij in de Verenigde Staten is voor de
country-by-country (CbC) reporting de vennootschap die het groepsdossier en het landenrapport moet opstellen. Maar de Verenigde Staten
hebben – volgens de leden van de fractie van het CDA – aangegeven de
wetgeving voorlopig nog niet te implementeren. Dus moet volgens de
Nederlandse wetgeving de Nederlandse tussenholding voor de gehele
groep, dus inclusief de Amerikaanse en de Aziatische tak, het groepsdossier en het landenrapport opstellen. Dit bevat dus mede informatie
waar de Nederlandse vennootschap op basis van haar aandeelhouderschap geen toegang toe heeft. De genoemde leden vragen waarom je als
Nederlandse vennootschap moet opschrijven wat er in het buitenland
gebeurt. Tevens vragen zij of het kabinet het rechtvaardig acht dat in de
periode totdat de Verenigde Staten de regelgeving geïmplementeerd
hebben de verantwoordelijkheid voor het gehele groepsdossier en het
gehele landenrapport bij de Nederlandse tussenholding ligt. Vooropgesteld zij dat het mijn verwachting is dat de VS gewoon mee zal doen. Ook
zijn er geen indicaties dat andere belangrijke landen niet mee zullen doen.
Daarnaast is Nederland met deze wijze van implementatie niet strenger,
want ook op dit punt wordt het OESO-pakket gevolgd. In OESO-verband is
bewust gekozen voor dit robuuste systeem, waarbij het niet-meedoen van
landen niet loont voor deze landen. De betreffende documentatie moet
linksom of rechtsom geleverd worden. Daarmee wordt druk op de ketel
gehouden. Het kabinet acht deze regeling derhalve verdedigbaar.
Overigens zij opgemerkt dat wanneer in het voorbeeld van de leden het
landenrapport niet door een andere entiteit is opgesteld c.q. niet (via een
buitenlandse belastingdienst) is aangeleverd, de Nederlandse tussenholding dit rapport zelf bij de Nederlandse Belastingdienst moet aanleveren. Echter, alleen wanneer deze tussenholding door de multinationale
groep als surrogaatmoederentiteit is aangewezen, valt het betreffende
landenrapport onder de (in het wetsvoorstel bedoelde) automatische
uitwisseling van landenrapporten. In de betreffende casus zou ook de
houdstervennootschap in het betreffende land buiten de VS die de tak in
Azië houdt als surrogaatmoederentiteit kunnen opereren.
Iets vergelijkbaars geldt ten aanzien van de door de NOB aangehaalde
situatie van systematische nalatigheid tussen staten als bedoeld in artikel
29b, onderdeel i, van de Wet Vpb 1969. In het wetsontwerp wordt door
middel van dit artikel gekozen voor de benadering waarin een in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

16

Nederland gevestigde groepsentiteit (artikel 29c, tweede lid, onderdeel c,
van de Wet Vpb 1969) het landenrapport indient. De NOB vraagt zich af of
Nederland niet beter zelf met de lidstaat waaraan systematische
nalatigheid wordt verweten in overleg kan treden om op het niveau van
de staten een oplossing te bewerkstelligen, in plaats van dit af te wentelen
op de belastingplichtigen door hen surrogaatmoederentiteit te maken. Op
dit punt volgt Nederland het robuuste systeem van de OESO. Gezien het
commitment van de betrokken landen, verwacht het kabinet niet dat een
dergelijke systematische nalatigheid zich snel zal voordoen.
Voorts vraagt de NOB zich af of de Belastingdienst in staat is om de
belastingplichtigen zodanig tijdig te informeren omtrent systematische
nalatigheid dat de belastingplichtige op haar beurt in staat is om uiterlijk
op de laatste dag van het verslagjaar aan de Belastingdienst bekend te
maken dat zij een surrogaatmoederentiteit is (artikel 29d, eerste lid, van de
Wet Vpb 1969). Dat veronderstelt dat de Belastingdienst ruim van tevoren
ziet aankomen dat een andere staat in de toekomst systematische
nalatigheid uitoefent. Verder vraagt de NOB zich af op welke wijze
belastingplichtigen kunnen vaststellen dat een staat de Nederlandse
autoriteiten niet in kennis heeft gesteld van systematische nalatigheid
jegens Nederland, zoals wordt vereist in artikel 29e, vierde lid, onderdeel
c, van de Wet Vpb 1969. De verwachting is dat de geschetste situatie zich
niet of nauwelijks zal voordoen, gelet op de inzet van de landen tot nu toe.
In het geval van systematische nalatigheid is een belastingdienst in het
land van de moedermaatschappij er kennelijk niet in geslaagd de
informatie tijdig uit te wisselen. Dat wil niet zeggen dat het landenrapport
opnieuw gemaakt moet worden door een dochter in Nederland. In het
geval van systematische nalatigheid is er immers wel de wettelijke
verplichting in dat andere land om het landenrapport op te stellen en is er
wel een afspraak om uit te wisselen. Uitgaande van de verwachting dat
het bedrijf zich aan de wettelijke verplichting heeft gehouden, is het
landenrapport dus al beschikbaar binnen het concern. Het is alleen nog
niet op de goede plek bij de dochter. Als de Nederlandse dochter dan te
horen krijgt van de Nederlandse Belastingdienst dat zij het landenrapport
moet aanleveren omdat er sprake is van systematische nalatigheid, dan
hoeft dat bij een goedwillend bedrijf niet lang te duren om het aan te
leveren. Bovendien kan het concern waarschijnlijk uit meer landen
dergelijke verzoeken verwachten in deze situatie. Het lijkt dus raadzaam
voor het concern om in dat geval een niet al te passieve houding aan te
nemen en in ieder geval voor de komende jaren zelf een surrogaatmoeder
aan te wijzen in een land dat de zaken wel op orde heeft. Bij de OESO is
besloten de optie «local filing» als terugvaloptie in te voeren, ter neutralisatie van de effecten van jurisdicties die landenrapporten niet verplichten
en/of niet uitwisselen. Hiermee wordt tevens voorkomen dat bedrijven
actief jurisdicties opzoeken die landenrapporten niet verplichten en/of niet
uitwisselen om het systeem te ontlopen.
De leden van de fractie van de SP vragen hoeveel multinationals die in
Nederland zijn gevestigd, een omzet van € 750 miljoen hebben en welk
percentage van het totaal aantal in Nederland gevestigde multinationals
een landenrapport moet opstellen. Tevens vragen deze leden hoeveel
landen reeds een regeling tot automatische uitwisseling van landenrapporten zijn overeengekomen. Het exacte aantal in Nederland gevestigde
multinationals met ten minste € 750 miljoen aan geconsolideerde
groepsopbrengsten kan niet aangegeven worden. Dat komt doordat deze
populatie dynamisch is met toe- en uittreders. Op dit moment wordt ervan
uitgegaan dat ongeveer 150 Nederlandse (top)houdsters een landenrapport dienen op te stellen. Daarnaast wordt uitgegaan van ongeveer
3.000 te ontvangen landenrapporten van buitenlandse concerns met
activiteiten in Nederland. De OESO heeft berekend dat ongeveer 10–15%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

17

van de multinationals onderworpen zullen zijn aan het opstellen van een
landenrapport en dat daarmee 90% van de wereldwijde omzet afgedekt
wordt. De verwachting is dat deze orde van grootte ook voor Nederland
zal gelden. Op basis van deze inschatting zal dus ongeveer 10–15% van de
in Nederland gevestigde multinationals (met een Nederlandse of
buitenlandse uiteindelijkemoedermaatschappij) een landenrapport dienen
op te stellen.
De uitwisseling van CbC-rapporten vindt plaats op basis van multilaterale
en bilaterale verdragen die de mogelijkheid van automatische gegevensuitwisseling kennen. Om de uitwisseling in de praktijk te vergemakkelijken
zullen administratieve overeenkomsten tussen de bevoegde autoriteiten
van verdragspartners worden gesloten specifiek gericht op de automatische uitwisseling van de landenrapporten. Voor zover mij bekend zijn
landen dergelijke administratieve overeenkomsten op dit moment nog
niet overeengekomen. Dat is ook nog niet nodig want de eerste rapporten
zullen op zijn vroegst pas in 2017 worden uitgewisseld. Bovendien hoeft
hiertoe het wiel niet opnieuw uitgevonden te worden. Het internationale
netwerk voor informatie-uitwisseling door multilaterale en bilaterale
verdragen is snel meeromvattend geworden mede door het werk van het
«Global Forum on Transparency and Exchange of Information». Het
uitwisselen van landenrapporten zal voortborduren op deze bestaande
internationale afspraken. De OESO ondersteunt dit proces om het zo
efficiënt mogelijk te laten verlopen en heeft onder meer een model
ontwikkeld voor een (uniforme) administratieve overeenkomst
(«Competent Authority Agreement» (CAA) genoemd) tussen bevoegde
autoriteiten van verdragspartners met het oog op de daadwerkelijke
tenuitvoerlegging van de automatische uitwisseling van CbC-rapporten.
Op de vraag van de leden van de fractie van het CDA hoe een Nederlandse vennootschap kan weten met welke landen Nederland overeenkomsten ter uitwisseling van landenrapporten heeft afgesloten en of het
kabinet dit tijdig openbaar maakt, kan ik antwoorden dat deze informatie
zo spoedig mogelijk na het afsluiten van een dergelijke overeenkomst
publiek beschikbaar komt.
De verwachting is dat in ieder geval veel van de EU-, OESO- en
BEPS-geassocieerde landen zich al begin 2016 door het ondertekenen van
een multilaterale CAA zullen committeren aan de automatische uitwisseling van CbC-rapporten conform het door de OESO ontwikkelde model.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen het kabinet het proces
van indiening en uitwisseling nader toe te lichten. Tevens vragen ze hoe
ver de voorbereidingen zijn en of Nederland tijdig klaar is voor de
automatische uitwisseling. In het verlengde hiervan vraagt de NOB op
welke termijn verwacht wordt dat er tot effectieve verstrekking van de
landenrapporten kan worden overgegaan. De leden van de fractie van het
CDA vragen hoe het kabinet voorkomt dat bedrijven uitvoerige rapporten
op gaan stellen, die vervolgens bij de Belastingdienst in de kast komen te
liggen, omdat ze nog niet kunnen worden uitgewisseld met het land
waarvoor ze bedoeld zijn. Met betrekking tot de gegevensstroom
CbC-rapporten van Nederlandse multinationals naar de Belastingdienst
wordt de werkwijze naar verwachting als volgt. De betreffende belastingplichtigen zullen door de Belastingdienst worden uitgenodigd de
CbC-rapporten (digitaal) aan te leveren. De Belastingdienst bewaakt deze
aanlevering. De aangeleverde CbC-rapporten worden opgeslagen, waarbij
de rapporten raadpleegbaar zijn ten behoeve van het toezichtproces,
beschikbaar komen voor analysedoeleinden en doorgeleverd kunnen
worden aan de andere belastingdiensten. Nadat is bepaald aan welke
landen het CbC-rapport moet worden doorgeleverd, verzorgt de Belastingdienst deze doorlevering. Nederland verwacht, evenals vele andere
landen, het tijdpad van de OESO te halen. Wanneer de landenrapporten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

18

binnenkomen is afhankelijk van de bedrijven. Afgesproken is dat het
boekjaar 2016 het eerste jaar is waar bedrijven over rapporteren. Na
afloop van dat boekjaar hebben bedrijven één jaar de tijd om het
landenrapport op te stellen en aan de belastingdienst te sturen.
Vervolgens hebben de belastingdiensten een half jaar de tijd om het
landenrapport over het boekjaar 2016 door te sturen naar de andere
landen. Voor de landenrapporten voor de boekjaren daarna heeft de
belastingdienst drie maanden om deze door te sturen.
Dat – zoals de NOB aangeeft – ten aanzien van het overgrote deel van de
Nederlandse multinationals zal gelden dat hetzij onder een convenant van
Horizontaal Toezicht wordt gewerkt, dan wel dat de relatie tussen de
Belastingdienst en de belastingplichtigen op een vergelijkbare wijze is
ingericht, neemt niet weg dat ook ten aanzien van deze multinationals de
documentatieverplichting noodzakelijk is. De betreffende documentatie/
informatie kan daardoor gestandaardiseerd met andere landen worden
gedeeld.
In de memorie van toelichting wordt genoemd dat het concept is
aangepast na bezwaren van het bedrijfsleven. De leden van de fractie van
de SP vragen of die aanpassingen kunnen worden genoemd. Het
OESO-model is in samenspraak met het bedrijfsleven, NGO’s en andere
belanghebbenden tot stand gekomen. De OESO heeft speciaal voor de
landenrapportage een publieke consultatieronde gehouden, waarbij het
bedrijfsleven, NGO’s en andere belanghebbenden de kans hebben
gekregen om commentaar te geven op het conceptrapport van 30 januari
2014. Bij de consultatie is aan bedrijven specifiek gevraagd een reactie te
geven op de gevraagde informatie in het landenrapport en de te
gebruiken databronnen. Na de schriftelijke consultatieronde zijn bedrijven
en andere belanghebbenden in de gelegenheid gesteld om hun
commentaar mondeling toe te lichten. Het concept is met name op de
volgende punten aangepast om tegemoet te komen aan de bezwaren van
de diverse partijen, waaronder van de betrokken landen zelf:
(i)
van «entity-by-entity reporting» naar «CbC-reporting»7;
(ii)
flexibiliteit ingebouwd waardoor bedrijven zoveel mogelijk kunnen
aansluiten bij hun eigen bestaande rapportage-infrastructuur;
(iii)
de kolommen betaalde en ontvangen rente, royalty’s en service
fees van gelieerde partijen en de kolom totale werknemerskosten
zijn niet opgenomen in de definitieve template;
(iv)
de definitieve template kent diverse kolommen om de activiteiten
van het lichaam aan te geven, hetgeen een uitbreiding ten opzichte
van de concepttemplate betreft waar de activiteiten van het
lichaam met een code werden aangegeven;
(v)
omzet wordt in de definitieve template gesplitst in gelieerde omzet
en ongelieerde omzet;
(vi)
de kolom betaalde (winst)belasting is in de definitieve template
niet beperkt tot kasbasis, maar ook de in de jaarrekening opgenomen (winst)belasting dient in een separate kolom aangegeven te
worden. Tevens samenvoeging van de kolommen betaalde
(winst)belasting en betaalde bronheffing;
(vii)
de kolom «stated capital and accumulated earnings» is in de
definitieve template gesplitst in twee kolommen;
(viii) de kolom materiële vaste activa niet zijnde kasmiddelen of
kasequivalenten is toegevoegd.

7

Hiermee wordt bedoeld dat er geen documentatieverplichting op lichaamsniveau is maar op
landenniveau. Documentatie op landenniveau zorgt voor een lagere administratieve last voor
het bedrijfsleven dan documentatie per lichaam. Wel dienen concerns inzicht te geven in alle
lichamen per land.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

19

De leden van de fractie van de SP constateren dat de wijze waarop
Nederland een ondergrens bepaalt, afwijkt van de wijze waarop dat in
andere landen gebeurt. Deze leden willen toegelicht zien waarom niet
wordt aangesloten bij de wijze waarop andere landen een ondergrens
definiëren, namelijk op basis van groepsomzet, lokale omzet en de
omvang van intercompany-transacties. Ook de NOB heeft enkele vragen
gesteld over de in het wetsvoorstel voorgestelde eenvoudige begrenzing
van € 50 miljoen aan geconsolideerde groepsopbrengsten. Op het niveau
van de OESO zijn met betrekking tot het lokale dossier (en het groepsdossier) geen gezamenlijke afspraken gemaakt over het hanteren van
bepaalde criteria. Dat is ter invulling aan de desbetreffende landen
overgelaten. Het is dan ook verklaarbaar dat landen, rekening houdend
met hun eigen specifieke omstandigheden, komen tot verschillende
invullingen van bijvoorbeeld een MKB-grens. Nederland heeft er voor
gekozen, in navolging op het landenrapport, uit te gaan van een
eenvoudig en eenduidig te hanteren criterium, een bedrag aan geconsolideerde groepsopbrengsten. De grens van € 50 miljoen is ontleend aan
een veel gebruikte EU-definitie. Via informele kanalen bestaat de indruk
dat andere EU-landen ook aan een soortgelijke vrijstelling werken.
Daarnaast dient aangetekend te worden dat nu nog niet publiekelijk
inzichtelijk is hoe andere landen hier mee omgaan, aangezien veel landen
de (concept)wetgeving nog dienen te publiceren. Overigens kan de
Belastingdienst, net als nu, ook in de toekomst op basis van de verrekenprijsdocumentatieverplichting informatie opvragen.
Het criterium «geconsolideerde groepsopbrengsten», waarbij de NOB
naar de reikwijdte vraagt, wordt niet alleen gebruikt in artikel 29g, vierde
lid, van de Wet Vpb 1969 voor wat betreft de documentatieverplichtingen
inzake een groepsdossier en een lokaal dossier, maar ook in artikel 29c,
vijfde lid, van de Wet Vpb 1969 inzake het landenrapport. In het
CbC-Model8 wordt daarvoor de term «total consolidated group revenue»
gehanteerd en in de genoemde bepalingen wordt met het criterium
«geconsolideerde groepsopbrengsten» beoogd daarbij aan te sluiten. In
het algemeen zal de hoogte van de «geconsolideerde groepsopbrengsten» tot uiting komen in de geconsolideerde jaarrekening van de
groep. In bijlage III, onderdeel C, bij hoofdstuk V van het definitieve
OESO-rapport (2015) «Transfer Pricing Documentation and Country-byCountry Reporting, Action 13» wordt op blz. 33 over het begrip
«opbrengsten» (revenues) aangegeven: «Revenues should include
revenues from sales of inventory and properties, services, royalties,
interest, premiums and any other amounts. Revenues should exclude
payments received from other Constituent Entities that are treated as
dividends in the payor’s tax jurisdiction.» Het begrip «opbrengsten»
omvat dus ook de opbrengsten van de verkopen van inventaris en
onroerende goederen, alsmede de opbrengsten van diensten, royalty’s,
interest, premies en dergelijke. Het begrip «opbrengsten» is derhalve
ruim, maar sluit wel aan bij internationaal geaccepteerde terminologie.
Ook incidentele opbrengsten kunnen meetellen, hetgeen er, zoals de NOB
terecht opmerkt, inderdaad toe kan leiden dat in het betreffende jaar een
bepaalde documentatieverplichting geldt, terwijl dat in andere jaren niet
het geval is. Of het vaak zal voorkomen dat daardoor een wisseling in de
documentatieverplichtingen optreedt, valt te bezien.
Bij de evaluatie in 2020 zal bekeken worden of de begrenzing aanpassing
behoeft. Het kabinet geeft de voorkeur aan de in het wetsvoorstel
voorgestelde eenvoudige begrenzing van € 50 miljoen aan geconsolideerde groepsopbrengsten, boven de door de NOB voorgestelde
begrenzing, die met meerdere voorwaarden naar het oordeel van het
kabinet een stuk complexer is.
8

«Model Legislation Related to Country-by-Country Reporting» zoals opgenomen in het in 2015
opgestelde implementatiepakket («Country-by-Country Reporting Implementation Package»).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

20

De leden van de fractie van de SP willen tevens weten welke invloed de
Nederlandse wijze van bepalen van de ondergrens heeft op het aantal
ondernemingen dat een lokaal dossier moet opstellen. Het kabinet
verwacht dat circa 6.500 groepsentiteiten die belastingplichtig zijn in
Nederland een lokaal dossier in hun administratie moeten opnemen. Bij
de Nederlandse wijze van bepalen van de ondergrens wordt – omwille
van de eenvoud alleen naar de omzetgrens gekeken, net zoals bij de grens
voor het landenrapport, en daarbij wordt tevens aangesloten bij de
terminologie (geconsolideerde groepsopbrengsten) die bij de begrenzing
voor het landenrapport wordt gehanteerd.
Het verlagen van de grens leidt tot een significant grotere groep bedrijven
dat een groepsdossier en een lokaal dossier dient op te stellen. Het
omgekeerde geldt bij een verhoging van de grens. De gekozen grens heeft
te maken met het feit dat grotere multinationals over het algemeen
complexer zijn dan kleinere multinationals. Deze complexiteit kan tot
verhoogde verrekenprijsrisico’s leiden. Ook de materialiteit van de risico’s
was en is een relevante factor bij de afwegingen.
De leden van de fractie van het CDA vragen het kabinet waarom er niet
voor is gekozen om de regeling op hoofdlijnen in de wet op te nemen en
pas later de details aan te vullen. Deze leden vragen voorts wat het
kabinet doet als andere landen de regeling anders gaan implementeren of
als de OESO de details wijzigt en of de wet dan wordt aangepast. De NOB
stelt soortgelijke vragen en verzoekt om een toezegging dat bij gebleken
majeure verschillen in implementatie Nederland bereid zal zijn zich aan te
passen aan die grootste gemene deler. Op 5 oktober jl. zijn de definitieve
actierapporten van het project «Addressing Base Erosion & Profit
Shifting» die de OESO op verzoek van de G20 heeft opgesteld, openbaar
gemaakt.9 Er zijn vijftien actiepunten in verschillende vormen neergelegd,
die ieder een eigen mate van consensus kennen en de betrokken landen
niet allemaal in dezelfde mate binden. Het meest vergaand zijn de
conclusies die zijn vastgelegd in een minimumstandaard. Minimumstandaarden zijn bijvoorbeeld opgesteld voor het implementeren van CbC
reporting (actiepunt 13). Landen hebben zich hieraan gecommitteerd. De
verplichting tot het opstellen van een landenrapport geldt voor boekjaren
die beginnen op of na 1 januari 2016. Het kabinet is bezig de benodigde
regelgeving hiertoe te realiseren, zodat ook de betreffende ondernemingen weten waar ze rekening mee moeten houden. Op dit moment zijn
er geen indicaties dat er door OESO-landen beneden de minimumstandaard wordt geïmplementeerd of dat de OESO de details wijzigt. Mocht
hier in de toekomst sprake van zijn, dan zal dat op dat moment moeten
worden bezien en gewogen.
In 2020 evalueert de OESO de documentatieplicht. De leden van de fractie
van het CDA vragen voorts of het kabinet bereid is de documentatieverplichting eerder dan 2020 met het bedrijfsleven te evalueren. De NOB
vraagt eveneens om een eerdere evaluatie dan 2020. In 2020 is er een
aantal jaren internationale praktijkervaring over de boekjaren 2016 en
2017. De deelnemende landen vonden twee boekjaren het minimum voor
een zinvolle evaluatie. De OESO kan dan evalueren in hoeverre de nu
gevonden balans tussen administratieve lasten voor het bedrijfsleven en
nut voor de belastingdiensten moet worden aangepast. Tussentijds zal er
door Nederland geen separate evaluatie worden uitgevoerd, omdat er op
een eerder moment onvoldoende data en ervaringen beschikbaar zijn
waarop een goede evaluatie gebaseerd kan worden. Dit neemt niet weg
dat de Belastingdienst kan reageren op signalen uit de praktijk.

9

http://www.oecd-ilibrary.org/taxation/oecd-g20-base-erosion-and-profit-shiftingproject_23132612;jsessionid=73cclupkoc48.x-oecd-live-02

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

21

De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen in welke vorm het
landenrapport dient te worden opgesteld en ingediend. Tevens vragen
laatstgenoemde leden of kan worden bevestigd dat de nadere regels die
op basis van artikel 29e, tweede lid, van de Wet Vpb 1969 worden gesteld,
volledig in lijn zullen zijn met de toelichtingen in het OESO-rapport,
inclusief de «general instructions to Annex III» alsook de «specific
instructions to Annex III». Ook vragen deze leden of er voornemens zijn op
onderdelen af te wijken dan wel nadere invulling te geven aan definities.
De NOB vraagt tot slot naar de vormgeving van de ministeriële regeling
en of kan worden aangegeven of de uitvoeringsregeling OESO-conform
zal zijn. Zoals eerder aangegeven, zijn op 5 oktober jl. in Parijs de
definitieve actierapporten van het BEPS-rapport, die de OESO op verzoek
van de G20 heeft opgesteld, openbaar gemaakt. Op dit moment wordt
gewerkt aan de ministeriële regeling die nadere regels stelt over de vorm
en inhoud van het landenrapport, het groepsdossier en het lokale dossier.
Daarbij wordt aangesloten bij bijlage III, respectievelijk bijlage I en II bij
het nieuwe hoofdstuk V van het OESO-rapport «Guidance on Transfer
Pricing Documentation and Country-by-Country Reporting».10 Bij de
uitwerking in de ministeriële regeling zal er hooguit sprake zijn van een
afwijking als dat nodig is vanwege het Nederlandse fiscale systeem.
Daarbij zal wel zo dicht mogelijk bij vorm en inhoud van het OESO-rapport
worden gebleven. Gezien het moment van beschikbaar worden van de
definitieve versie van de voornoemden bijlagen, is het helaas niet
mogelijk om de conceptministeriële regeling voor de stemmingen in de
Tweede Kamer aan uw Kamer te verstrekken, dit in antwoord op een
vraag van de leden van de fractie van het CDA. Er wordt naar gestreefd
om de regeling eind december in de Staatscourant te publiceren.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar de sancties op
het niet-nakomen van de CbC-verplichtingen, in het bijzonder als de
entiteit het nakomen van de verplichting binnen de groep niet kan
afdwingen. Ook voor het groepsdossier wordt informatie gevraagd die
mogelijk niet bij de Nederlandse belastingplichtige voorhanden is. Deze
leden vragen hoe het kabinet aankijkt tegen beboetbaarheid en strafbaarstelling van het niet voldoen aan deze verplichting. Voor het opleggen van
een sanctie wegens het niet-nakomen van de CbC-verplichtingen is opzet
of grove schuld vereist. Er kunnen zich omstandigheden voordoen waarin
het niet aan een rapporterende entiteit op wie de verplichting rust te
wijten is dat de CbC-verplichtingen niet worden nagekomen. In dat geval
kan geen sanctie worden opgelegd. Dat dit voor het niet-nakomen van de
verplichting van artikel 47a van de AWR uitdrukkelijk is vastgelegd in
artikel 68, derde lid, van de AWR komt omdat voor strafbaarheid onder dit
artikel geen grove schuld of opzet vereist is.
De boete van artikel 29h van de Wet Vpb 1969 kan – zoals de NOB zelf ook
opmerkt – worden opgelegd aan de rapporterende entiteit die opzettelijk
of grof schuldig de verplichtingen, bedoeld in artikel 29c van de Wet Vpb
1969, niet, niet tijdig, niet volledig of niet juist nakomt. Wie de rapporterende entiteit is, is gedefinieerd in artikel 29b, onderdeel d, van de Wet
Vpb 1969. Over de strafrechtelijke sanctie vraagt de NOB zich verder af of
het niet meer voor de hand zou liggen om te steunen op artikel 8b, derde
lid, van de Wet Vpb 1969. Het kabinet kan die verwijzing niet plaatsen. Het
genoemde artikel heeft namelijk betrekking op de in de administratie op te
nemen gegevens. Voor zover de NOB beoogt te vragen waarom niet is
aangesloten bij de sancties op het niet-nakomen van de administratieverplichting van artikel 52 van de AWR, merkt het kabinet op dat de voorgestelde bestuurlijke boete in artikel 29h van de Wet Vpb 1969 gelijk is aan
de strafrechtelijke geldboete op het niet-nakomen van de administratiever10

http://www.oecd-ilibrary.org/taxation/transfer-pricing-documentation-and-country-by-countryreporting-action-13–2015-final-report_9789264241480-en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

22

plichting van artikel 52 van de AWR. Daarnaast kan in het laatste geval een
gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren worden opgelegd.
Anders dan de NOB lijkt te veronderstellen, is het BBBB ook van
toepassing op voorgestelde boetebepaling bij het niet-nakomen van de
CbC reportingverplichtingen en op de boeten in de Wet op de internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen (WIB). Het BBBB
bevat namelijk beleid voor het opleggen van bestuurlijke boeten waarop
hoofdstuk VIIIA van de AWR rechtstreeks van toepassing is en is
daarnaast ook van toepassing op regelingen die onder het bereik van dit
hoofdstuk van de AWR zijn gebracht, zoals de boeten in de WIB (§ 1,
eerste lid, van het BBBB). Hetgeen in het BBBB is bepaald ten aanzien van
bijvoorbeeld de aanwezigheid van een pleitbaar standpunt en strafvermeerderende of -verminderde omstandigheden geldt dus onverkort voor
de boeten die kunnen worden opgelegd op grond van de artikelen 29h
van de Wet Vpb 1969 en 11 van de WIB. Conform het verzoek van de NOB
ben ik verder voornemens in het BBBB beleid op te nemen ten aanzien
van de hoogte van de genoemde boeten.
Ten aanzien van artikel 11 van de WIB veronderstelt de NOB dat ook
degene die niet meewerkt aan een onderzoek in het kader van de
internationale informatie-uitwisseling, als bedoeld in de artikelen 5, 6 en 7
van de WIB, kan worden beboet. Dit is niet juist. In de artikelen 5, 6 en 7
van de WIB staat wanneer de Minister van Financiën welke informatie op
verzoek, spontaan of automatisch verstrekt. In die artikelen staan geen
verplichtingen voor belastingplichtigen, administratieplichtigen of
rapporterende financiële instellingen. Bij gebreke aan een verplichting is
er ook geen boete op het niet-nakomen daarvan, laat staan van het
verzwaren van die boete. § 24a van het BBBB heeft betrekking op de
verzuimboete bij suppleties voor aangiftebelastingen die zijn aan te
merken als vrijwillige verbetering en heeft niets van doen met de
internationale informatie-uitwisseling.
De NOB heeft verder een aantal vragen over de sancties op het
niet-nakomen van de verplichtingen in de WIB. Zoals in de memorie is
vermeld, zijn de voorgestelde wijzigingen in de sancties in de WIB
tweeërlei. In de eerste plaats worden (nieuwe) sancties voorgesteld bij het
niet-nakomen van de verplichtingen in het kader van de CRS. In de tweede
plaats worden de bestaande sancties geharmoniseerd. Voor de sancties
bij het niet-nakomen van de verplichtingen in het kader van de CRS kiest
het kabinet voor een duaal stelsel, dat wil zeggen voor de mogelijkheid tot
afdoening met een bestuurlijke boete of via de strafrechtelijke weg. Dit
duale stelsel geldt ook voor de bestaande sancties in de WIB en daarbij
wordt aansluiting gezocht. In de meeste gevallen zal het opleggen van een
bestuurlijke boete de meest geëigende wijze van bestraffing zijn. Dit
betekent niet dat het strafrecht gemist kan worden, zoals de NOB lijkt te
suggereren. In de meest ernstige gevallen kan enkel het betalen van een
boete een onvoldoende straf zijn, zeker omdat de boete betrekkelijk gering
is, in het bijzonder gelet op de belangen die met (het voldoen aan) de
internationale informatie-uitwisseling gemoeid zijn. In die gevallen kan
een vrijheidsstraf of vrijheidsbeperkende maatregel nodig zijn of kan het
in ieder geval wenselijk zijn dat de overtreder zich in het openbaar voor de
strafrechter verantwoordt. Het is in het algemeen onvoldoende om de
strafrechtelijke weg te kiezen als het gaat om een doen pleger, uitlokker of
medeplichtige. Om die reden meent het kabinet dat artikel 67 van de AWR
ook bij de bestuurlijke boeten in de WIB niet kan ontbreken.
Het niet verlenen van toegang (art. 10 van de WIB) is op dit moment een
beboetbaar en een strafbaar feit. Bij het harmoniseren van de sancties in
de WIB heeft het kabinet alleen ten aanzien van dit feit gemeend om het
duale stelsel te moeten verlaten, juist vanwege de door de NOB

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

23

genoemde reden, namelijk dat er op het niet verlenen van toegang in het
kader van de belastingheffing alleen een verzuimboete staat. Het
opleggen van een vergrijpboete voor dit feit in een internationaal kader
acht het kabinet niet proportioneel. De sanctie op het niet-nakomen van
de verplichting in artikel 10 van de WIB wordt dus verlicht, waarbij alleen
strafvervolging bij de meest ernstige gevallen een optie blijft.
Het kabinet is verder van mening dat de inlichtingenverplichtingen in de
WIB qua reikwijdte en belang zich niet laten vergelijken met de zeer
specifieke inlichtingenverplichtingen die van het strafrecht naar het
boeterecht zijn gehaald. Van het terugdraaien van eerder gemaakte keuzes
is dan ook geen sprake.
In de toelichting op artikel 29f van de Wet Vpb 1969 is aangegeven dat de
vertrouwelijkheid van de informatie uit het landenrapport reeds wordt
gedekt door de bestaande geheimhoudingsplicht van artikel 67 van de
AWR en artikel 28 van de WIB. In de toelichting is nergens toegelicht op
welke wijze de vertrouwelijkheid van het landenrapport feitelijk en
technisch is gewaarborgd in het automatische uitwisselingsproces. Voor
het nationaal inwinnen van de landenrapporten zal gebruik worden
gemaakt van het PKI overheidscertificaat. PKI staat voor «Public Key
Infrastructure»; een digitaal paspoort, waarmee ondernemingen op een
veilige manier online data kunnen uitwisselen met onder andere
overheidsinstanties en de Belastingdienst. Voor het internationaal
verstrekken en inwinnen van de landenrapporten door de Belastingdienst
zal naar verwachting gebruik worden gemaakt van de beveiliging van het
EU-netwerk (CCN CSI)/ CTS dat ook de niet-EU-landen ontsluit. Voor de
gegevenstoegang en -ontsluiting worden dezelfde procedures ontwikkeld
als zijn ontwikkeld voor de financiële instellingen in het kader van de
rapportering op basis van het CRS-systeem.
De leden van de fractie van de ChristenUnie geven aan dat artikel 29b van
de Wet Vpb 1969 en volgende de verplichting tot het opstellen en indienen
van een landenrapport aan lichamen oplegt. Hoewel de opname in de Wet
Vpb 1969 doet vermoeden dat de verplichting slechts geldt voor belastingplichtige lichamen, blijkt dat volgens deze leden niet uit de tekst. Deze
leden vragen te bevestigen dat de verplichting zodanig beperkt is en of dit
betekent dat lichamen die subjectief zijn vrijgesteld – zoals pensioenlichamen – wel de verplichting hebben tot het opstellen van een landenrapport. De verplichting tot het opstellen en indienen van een landenrapport geldt ingevolge het voorgestelde artikel 29c, eerste lid, van de Wet
Vpb 1969 voor een uiteindelijkemoederentiteit die haar fiscale vestigingsplaats in Nederland heeft. Het kabinet kan dus bevestigen dat alleen
belastingplichtige entiteiten in aanmerking kunnen komen. Hieronder
vallen dus ook belastingplichtige entiteiten die subjectief zijn vrijgesteld.
In de (in het voorgestelde artikel 29b, onderdeel e, van de Wet Vpb 1969
opgenomen) definitie van uiteindelijkemoederentiteit wordt het begrip
groepsentiteit gebruikt dat in onderdeel c van het voorgestelde artikel 29b
van de Wet Vpb 1969 wordt omschreven. In die omschrijving van het
begrip groepsentiteit gaat het om twee (onder 1° en 2° genoemde)
soorten lichamen en een (onder 3° genoemde) vaste inrichting van een
lichaam. Dit betekent inderdaad dat lichamen die subjectief zijn vrijgesteld
– zoals pensioenlichamen – (met een fiscale vestigingsplaats in
Nederland) indien voldaan wordt aan de overige voorwaarden, wel de
verplichting hebben tot het opstellen van een landenrapport.
Over het lokale dossier (local file) hebben de leden van de fractie van de
SP de vraag gesteld of dat voldoende informatie biedt voor belastingdiensten om te kunnen beoordelen of de verrekenprijzen op de juiste wijze
tot stand komen. Het lokale dossier dient altijd in samenhang met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

24

groepsdossier te worden bezien. Deze twee dossiers tezamen, bij zeer
grote ondernemingen nog aangevuld met het landenrapport, bieden
belastingdiensten een goede basis voor een risicoanalyse met betrekking
tot verrekenprijzen. Ook hier geldt dat het eindresultaat een balans is
tussen administratieve lasten voor bedrijfsleven en nut voor belastingdiensten. Het staat de belastingdienst in voorkomende gevallen vrij
aanvullende informatie/vragen te stellen aan bedrijven die verder
reikt/reiken dan het groepsdossier of het lokale dossier.
De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre bestaande
transferpricingdocumentatie geschikt is om in te dienen onder de nieuwe
gestandaardiseerde documentatieverplichtingen. De bestaande transferpricingdocumentatieverplichting kan worden gezien als een open norm
zonder uitputtende lijsten van verplichte informatie. In het groepsdossier
en het lokale dossier wordt gewerkt met een voorgeschreven format. In
hoeverre bestaande documentatie geschikt is voor het groepsdossier en
het lokale dossier is niet te zeggen. De meeste bedrijven zullen op dit
moment geen landenrapport opgesteld hebben onder de huidige
documentatieverplichting.
In het verlengde hiervan vragen de leden van de fractie van de
ChristenUnie wat het verschil in verplichtingen is tussen het lokale dossier
en de verplichtingen die voortvloeien uit artikel 8b van de Wet Vpb 1969.
Tevens vragen deze leden welke informatie MKB-ondernemingen niet
hoeven op te nemen in de artikel 8b-documentatie in vergelijking met
bedrijven die een lokaal dossier moeten opstellen.
De verschillen bevinden zich op het terrein van:
1) De wijze waarop gegevens moeten worden aangeleverd (vast format
versus open norm);
2) Tijdstip van aanlevering; en
3) Bestaan van generieke uitzonderingen.
Deze verschillen worden hierna nader toegelicht.
Het lokale dossier kent een, in OESO-verband ontwikkeld, voorgeschreven
vast format aan informatie dat beschikbaar dient te zijn en wordt op dit
moment nader uitgewerkt in een ministeriële regeling. Dit is in tegenstelling tot de verrekenprijsdocumentatieverplichting op grond van artikel
8b, derde lid, van de Wet Vpb 1969. In het verrekenprijsbesluit11 is
uiteengezet uit welke documentatie de verplichting bestaat, namelijk een
beschrijving van de vijf vergelijkbaarheidsfactoren van de gelieerde
transacties zoals in hoofdstuk I van de OESO-richtlijnen omschreven, een
onderbouwing van de keuze van de gehanteerde verrekenprijsmethode en
een onderbouwing van de voorwaarden, waaronder de prijs, die bij de
transacties tot stand zijn gekomen. Bij de codificatie van de documentatieverplichting is bewust niet gekozen voor een uitputtende lijst van
documenten die ter onderbouwing van het arm’s-lengthkarakter van de
transacties nodig zijn. In die zin is sprake van een open norm. Bij de
beoordeling van de toereikendheid van de documentatie dient het
proportionaliteitsbeginsel een belangrijke rol te spelen. Het uitgangspunt
is dat de extra administratieve lasten als gevolg van artikel 8b, derde lid,
van de Wet Vpb 1969 zoveel mogelijk beperkt dienen te worden. Gelet op
de gehanteerde open norm kan er bij belastingplichtigen onzekerheid
ontstaan over de vraag of de aanwezige documentatie door de Belastingdienst als voldoende zal worden beoordeeld. Daarom is het mogelijk om
bij de bevoegde inspecteur zekerheid te verkrijgen over de vraag of
voldaan is aan de documentatieverplichting van artikel 8b, derde lid, van
de Wet Vpb 1969.

11

Stcrt. 2013, 32854.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

25

Op grond van het voorgestelde artikel 29g, eerste lid, van de Wet Vpb
1969 dient uiterlijk bij het indienen van de aangifte vennootschapsbelasting het bedrijf het lokale dossier beschikbaar te hebben. Ten aanzien
van de verplichting voortvloeiend uit artikel 8b, derde lid, van de Wet Vpb
1969 geldt het uitgangspunt dat de verrekenprijsdocumentatie
beschikbaar is vanaf het moment dat de transactie heeft plaatsgevonden.
Mocht echter blijken dat de belastingplichtige op het moment dat daarom
wordt gevraagd de informatie niet beschikbaar heeft, dan zal hem in alle
gevallen een redelijke termijn worden gegeven om dit gebrek te
herstellen. De redelijkheid van de termijn is afhankelijk van de
complexiteit van de betreffende transactie(s). Aan de belastingplichtige zal
echter minimaal een termijn worden gegund van vier weken. Bij
complexere transacties kan deze termijn in overleg met de inspecteur
worden verlengd tot maximaal drie maanden. De leden van de fractie van
de ChristenUnie vragen of ook voor het groepsdossier en het lokale
dossier een dergelijke termijn gegund wordt. Dat is echter niet het geval.
Daarvoor geldt voornoemde termijn van artikel 29 van de Wet Vpb 1969.
De benodigde documentatie op grond van artikel 8b, derde lid, van de Wet
Vpb 1969 is afhankelijk van de concrete feiten en omstandigheden van het
individuele geval. Vanuit de proportionaliteit dienen grote transacties
steviger onderbouwd te worden dan kleinere transacties. Ook zal er bij
voor het bedrijf bijzondere transacties, complexe transacties of met
transacties met laagbelaste jurisdicties meer onderbouwing verwacht
worden. Gezien de verscheidenheid aan situaties met betrekking tot de
verrekenprijsdocumentatieverplichting van artikel 8b, derde lid, van de
Wet Vpb 1969, is niet in zijn algemeenheid aan te geven welke elementen
van het lokale dossier nooit voorhanden hoeft te zijn voor bedrijven
waarvan de groep minder dan € 50 miljoen aan geconsolideerde
groepsopbrengsten heeft.
De NOB verzoekt aan te geven hoe kan worden vastgesteld dat een
entiteit niet wordt meegeconsolideerd enkel op grond van omvang of
materieel belang, maar voor het opstellen van een landenrapport wel als
groepsentiteit wordt beschouwd. De verantwoordelijkheid voor het
opnemen van een entiteit die niet mee wordt geconsolideerd in de
geconsolideerde jaarrekening enkel op grond van omvang of materieel
belang ligt bij de uiteindelijkemoederentiteit van de multinationale groep
die het landenrapport opstelt. Zoals in het OESO-rapport «Transfer Pricing
Documentation and Country-by-Country Reporting Actionplan 13: Final
Report» is aangegeven, worden alle entiteiten meegenomen in het
landenrapport, ongeacht de omvang van de bedrijfsactiviteiten in de
betreffende belastingjurisdictie.
11. Verzachten sanctie bij aflossingsachterstand
De leden van de fractie van de SP informeren naar de noodzaak van het
verzachten van de sanctie bij aflossingsachterstanden en vragen waarom
de maatregel terugwerkende kracht heeft. Verder vragen deze leden naar
het aantal gevallen dat met de sanctie is geconfronteerd. Tot slot vragen
deze leden hoe wordt bepaald dat het verlies van renteaftrek tijdelijk is.
Zoals in de memorie van toelichting is toegelicht, acht het kabinet de
huidige sanctiebepaling te stringent. Een op enig moment aanwezige (al
dan niet beperkte) aflossingsachterstand als hier wordt bedoeld, heeft tot
gevolg dat het recht op renteaftrek voor de toekomst definitief vervalt.
Met het verzachten van deze sanctie komt het kabinet welwillende
belastingplichtigen tegemoet die door omstandigheden niet geheel of niet
meer aan hun aflossingsverplichtingen hebben kunnen voldoen, maar dat
op een later moment wel weer kunnen. De maatregel heeft terugwerkende
kracht tot en met 1 januari 2013, de datum van invoering van de aflos-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

26

singseis. Zoals gezegd, wordt de huidige sanctie te stringent geacht en het
ligt dan niet voor de hand deze eis in de periode tot het vervallen van de
sanctie in de huidige vorm wel van toepassing te laten zijn. Gezien de
ruime termijnen die gelden voordat een overgang naar box 3 aan de orde
is en de beperkte tijd die is verstreken sinds invoering van de aflossingseis is de sanctie naar verwachting nog niet of nauwelijks aan de orde
geweest. Er zijn daarom ook geen gevolgen te verwachten voor de
voorlopige aanslag 2015. Met de voorgestelde verzachte sanctie wordt
terugkeer vanuit box 3 of het aangaan van een nieuwe eigenwoninglening
mogelijk. Of en hoe snel van deze mogelijkheid gebruik wordt gemaakt,
zal afhangen van de persoonlijke omstandigheden van de betreffende
belastingplichtige. Of het vervallen van het recht op renteaftrek tijdelijk is,
hangt ervan af of, en zo ja op welke termijn, de betreffende belastingplichtige alsnog of opnieuw aan zijn aflossingsverplichtingen zal kunnen
voldoen. Zodra een belastingplichtige weer een eigenwoningschuld
opvoert in box 1, zal de Belastingdienst via het reguliere proces
vaststellen of is voldaan aan de eisen voor renteaftrek.
De leden van de fractie van het CDA verzoeken over te gaan op een fictief
aflossingsschema. Er is bij de herziening van de eigenwoningregeling met
ingang van 1 januari 2013 nadrukkelijk gekozen voor de eis van ten minste
annuïtair aflossen. Deze keuze hing samen met de uitvoerbaarheid van de
regeling en de wens om het schuldenniveau van belastingplichtigen
feitelijk terug te brengen. Met een fictief aflossingsschema is van dit
laatste niet per definitie sprake. Het kabinet ziet derhalve geen reden de
huidige fiscale aflossingseis op dit punt te wijzigen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke wijze wordt
bepaald dat de sanctie voor een schuld met een aflossingsachterstand kan
vervallen en vragen een nadere toelichting aan de hand van een
voorbeeld over de uitwerking hiervan. De sanctie treedt in werking
wanneer de termijnen voor het inhalen van een aflossingsachterstand van
artikel 3.119e van de Wet IB 2001 niet toereikend zijn gebleken. De schuld
gaat ingevolge het vierde lid van genoemd artikel dan per 1 januari van
het tweede kalenderjaar, onderscheidenlijk het vierde kalenderjaar,
volgend op het kalenderjaar waarin de aflossingsachterstand is ontstaan
naar box 3. Om de schuld die is overgegaan naar box 3 weer als eigenwoningschuld in box 1 te laten vallen, moet de aflossingsachterstand die
aanwezig was op het moment van overgang naar box 3 worden
ingehaald. Daarbij wordt in het geval van betalingsachterstanden in de zin
van artikel 3.119e, tweede lid, onderdeel a, van de Wet IB 2001 rekening
gehouden met een op basis van die bepaling aangepast annuïtair schema
waarin (een deel van) de aflossingsachterstand al kan zijn verwerkt.
Aan de hand van een tweetal voorbeelden wordt de in te halen achterstand nader uitgewerkt. Het eerste voorbeeld ziet op een situatie van
artikel 3.119e, tweede lid, onderdeel a, van de Wet IB 2001 (onvoldoende
betalingscapaciteit). Het tweede voorbeeld ziet op een situatie van artikel
3.119e, tweede lid, onderdeel b, van de Wet IB 2001 (onbedoelde fout in
de betaling of berekening).
Voorbeeld 1
Een belastingplichtige heeft begin 2013 een bedrag voor de eigen
woning geleend van € 200.000. In 2015 is als gevolg van onvoldoende betalingscapaciteit een aflossingsachterstand ontstaan van
€ 5.000 (op 31 december 2015 bedraagt de lening € 190.000, maar
had € 185.000 moeten zijn). Deze aflossingsachterstand wordt niet
tijdig ingehaald (31 december 2016). De belastingplichtige komt met
de bank een nieuw annuïtair schema overeen per 1 januari 2017
uitgaande van een schuld van € 190.000 met een resterende looptijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

27

van 26 jaar. De belastingplichtige voldoet ook niet aan dit nieuwe
schema. Op 1 januari 2019 bedraagt de lening € 186.000, maar dit
had € 183.000 moeten zijn. Er wordt niet tijdig een nieuw annuïtair
schema overeengekomen (31 december 2019). De schuld bedraagt
op 31 december 2019 € 185.000, maar had € 180.000 moeten zijn. De
schuld gaat per 1 januari 2019 over naar box 3. De aflossingsachterstand op het moment van overgang naar box 3 bedraagt € 3.000. De
belastingplichtige kan met deze lening terugkeren naar box 1 indien
hij in de box 3-periode ten minste het bedrag van € 3.000 aflost op
de lening.
Voorbeeld 2
Een belastingplichtige heeft begin 2013 een bedrag voor de eigen
woning geleend van € 200.000. In 2015 is als gevolg van onvoldoende aflossing wegens een onbedoelde fout in de betaling of
berekening een aflossingsachterstand ontstaan van € 1.000 (op
31 december 2015 bedraagt de lening € 190.000, maar had € 189.000
moeten zijn). Deze aflossingsachterstand wordt niet tijdig ingehaald
(31 december 2017). De schuld gaat daarom per 1 januari 2017 over
naar box 3. Op dat moment bedraagt de schuld € 188.000, maar had
€ 186.000 moeten bedragen. De aflossingsachterstand op het
moment van overgang naar box 3 bedraagt € 2.000. De belastingplichtige kan met deze lening terugkeren naar box 1 indien hij in de
box 3-periode ten minste het bedrag van € 2.000 aflost op de lening.
Voor de overgang naar box 1 hoeft niet gewacht te worden tot 1 januari
van het opvolgende kalenderjaar zoals de NOB in haar commentaar
veronderstelt. Op het moment dat de aflossingsachterstand is ingehaald
en wordt voldaan aan de eisen van artikel 3.119a, eerste lid, van de Wet IB
2001 gaat de schuld over naar box 1.
12. Imputatie SEW/BEW
De leden van de fractie van de SP vragen naar de aanleiding van de
aanpassing van de imputatieregeling. Er zijn intern en extern signalen
ontvangen over het in bepaalde gevallen niet geheel sluitend werken van
de imputatieregeling. Omdat elk jaar meer producten tot uitkering gaan
komen, wil het kabinet voorkomen dat in die gevallen een hogere
vrijstelling kan worden benut dan is beoogd. Met de onderhavige
wijziging wordt de tekst in overeenstemming met het doel van de
imputatieregeling gebracht.
13. Benutten dubbele vrijstelling fiscale partners bij onder meer
kapitaalverzekeringen
De leden van de fracties van de PvdA en de SP vragen naar de achtergrond van de aanpassing van de dubbele vrijstelling bij onder meer
kapitaalverzekeringen voor fiscale partners. De leden van de fractie van de
PvdA vragen voorts hoeveel mensen in de veronderstelling zijn dat ze een
dubbele vrijstelling kunnen benutten terwijl hiervan geen sprake blijkt te
zijn. Zij vragen of betere voorlichting niet toereikend zou zijn en welke rol
adviseurs hierin kunnen spelen. De leden van de fractie van de SP vragen
of met de maatregel geen sprake is van overmatige bevoordeling. Deze
leden vragen voorts naar de samenhang met eenverdiener- en tweeverdienergezinnen.
Vaak is bij het afsluiten van een Brede Herwaarderingskapitaalverzekering,
een kapitaalverzekering eigen woning (KEW), een spaarrekening eigen
woning (SEW) of een beleggingsrecht eigen woning (BEW), en een in
samenhang daarmee aangegane schuld, uitgegaan van het op termijn
kunnen benutten van een dubbele vrijstelling. Wanneer dan toch slechts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

28

eenmaal de vrijstelling kan worden benut is veelal een deel van het
rendement in de uitkering belast. Bij een KEW, SEW en BEW is een
voorwaarde om de vrijstelling te kunnen benutten dat de uitkering wordt
aangewend voor aflossing van de eigenwoningschuld. Ook bij een Brede
Herwaarderingskapitaalverzekering bestaat – hoewel dit geen fiscale eis is
– vaak een koppeling tussen de uitkering en aflossing van de schuld.
Omdat men veelal geen rekening heeft gehouden met voornoemde
belastingheffing kunnen er onvoldoende andere middelen beschikbaar
zijn om deze belastingheffing te kunnen voldoen. Voorgaande is reden het
voor fiscale partners mogelijk te maken om – ook zonder feitelijke
aanpassing van de begunstiging – een dubbele vrijstelling te benutten. Er
is hierbij geen sprake van overmatige bevoordeling. De uitwerking is
gelijk aan de situatie waarin de partners ieder als (mede-) begunstigde bij
leven in de polis waren opgenomen en zij op grond daarvan ieder de helft
van de uitkering zouden genieten. Als de desbetreffende belastingplichtigen voor expiratie van het betreffende product zouden onderkennen dat
de dubbele begunstiging ontbreekt, hebben zij nog de mogelijkheid om
het product hierop aan te passen.
In de afgelopen periode zijn veel signalen ontvangen waaruit blijkt dat de
benodigde dubbele begunstiging ontbreekt. Naar inschatting gaat het dan
ook om veel gevallen. Met de maatregel wordt voor deze gevallen een
tegemoetkoming geboden en worden tevens administratieve lasten voor
burgers en uitvoerders voorkomen voor gevallen waarin het product nog
niet is geëxpireerd.
Naar verwachting zal betere voorlichting door de Belastingdienst of
adviseurs geen soelaas bieden. De Belastingdienst is niet betrokken bij het
afsluiten van dergelijke producten en heeft ook geen zicht op het moment
van expiratie van die producten. De Belastingdienst kan daarom geen
gerichte voorlichting geven. Voorlichting zou daarom vooral door
adviseurs gegeven moeten worden. Het adviesmoment heeft zich echter
al (ver) in het verleden voorgedaan. Bij expiratie doet zo een adviesmoment zich niet per definitie voor. Er bestaat geen samenhang van
onderhavige maatregel met eenverdiener- en tweeverdienergezinnen. De
mogelijkheid gebruik te maken van onderhavige tegemoetkoming is niet
afhankelijk van de inkomenssituatie binnen een gezin. Het is voldoende
dat er sprake is van fiscaal partnerschap. Verder blijft de vrijstelling als
zodanig individueel bepaald en heeft iedere belastingplichtige ongeacht
zijn gezinssituatie recht op dezelfde maximale vrijstelling.
De leden van de fractie van D66 vragen of afkoop ook valt onder uitkering
bij leven. Voorts vragen zij of het klopt dat alleen een gelijke verdeling van
de uitkering over de partners mogelijk is. Tot slot vragen deze leden naar
de reikwijdte van het aangekondigde beleidsbesluit.
Afkoop is inderdaad een uitkering bij leven en kan als zodanig dus onder
de maatregel vallen. Uiteraard kan een vrijstelling alleen worden benut als
aan de daarvoor geldende voorwaarden wordt voldaan. Daar zal bij
afkoop niet altijd sprake van zijn. Met de voorgestelde regeling is
inderdaad alleen een gelijke verdeling van de uitkering over de partners
mogelijk; andere verhoudingen zijn niet toegestaan. Hiermee wordt
aangesloten bij de situatie zoals die doorgaans zou zijn ontstaan waarbij
de partners ieder als (mede-) begunstigde bij leven in de polis waren
opgenomen en zij op grond daarvan ieder de helft van de uitkering
zouden genieten. Voor gevallen van voor 1 januari 2016 zal bij beleidsbesluit een vergelijkbare tegemoetkoming worden gegeven. Als voor deze
gevallen de belastingaanslag over het jaar waarin de uitkering heeft
plaatsgevonden onherroepelijk vaststaat, gelden de bijzondere regels
voor ambtshalve vermindering zoals opgenomen in artikel 9.6 van de Wet
IB 2001 met dien verstande dat uitdrukkelijk zal worden opgenomen dat
artikel 45aa, onderdeel c, van de Uitvoeringsregeling inkomstenbelasting
2001 hierbij geen toepassing vindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

29

14. Rekening houden met tegengestelde belangen ten aanzien
van de WOZ-waarde
De leden van de fractie van de SGP stellen een aantal vragen over de
maatregel om rekening te houden met tegengestelde belangen ten
aanzien van de WOZ-waarde en vragen of het kabinet kan ingaan op het
commentaar van de NOB.
De vragen van de leden van de fractie van de SGP en de opmerkingen van
de NOB geven aanleiding tot heroverweging van deze maatregel. Ik streef
ernaar volgend jaar met een oplossing te komen die beter rekening houdt
met alle aspecten.
15. Aanscherpen gebruikelijkheidscriterium werkkostenregeling
Voordat ik inga op de vragen over het gebruikelijkheidscriterium wil ik nog
even stilstaan bij doel en strekking van de werkkostenregeling, en in het
bijzonder doel en strekking van de loonbelasting. De hoofdregel in de
loonbelasting is en blijft dat de belasting over het loon voor rekening van
de werknemer komt. Dat is gebruikelijk. Ook als een werkgever de
belasting over loon van een werknemer voor zijn rekening neemt,
bijvoorbeeld bij een nettoloonafspraak, levert dat volgens deze hoofdregel
een voordeel voor die werknemer op waar bij hem belasting over wordt
geheven.
Het gebruikelijkheidscriterium van de werkkostenregeling is niets meer en
niets minder dan een veiligheidsklep om te beoordelen of niet ten
onrechte afgeweken wordt van deze hoofdregel.
De werkkostenregeling beoogt werkgevers tot een niveau van 1,2% (sinds
2015) van de loonsom de mogelijkheid te geven om, naast de gerichte
vrijstellingen, vergoedingen en verstrekkingen aan werknemers te geven
zonder dat daar loonbelasting over geheven hoeft te worden en zonder
dat werkgevers dat in detail op werknemersniveau hoeven vast te leggen.
Boven de 1,2% van de loonsom geldt een tarief van 80%. Het gemiddelde
bedrag per werknemer dat beschikbaar is voor vrije besteding is daarmee
beperkt. De vrije ruimte is met name bedoeld voor loon met een gemengd
karakter – dat wil zeggen voor vergoedingen en verstrekkingen met een
zakelijk element maar waar de werknemer ook privévoordeel van heeft –
of voor kleine loonbestanddelen zoals het kerstpakket. Ook dat is
inmiddels gebruikelijk. De in het wetsvoorstel OFM opgenomen
aanscherping zorgt voor een betere aansluiting bij doel en strekking van
de regeling.
De leden van de fractie van de VVD lezen in de memorie van toelichting
dat het aanscherpen van het gebruikelijkheidscriterium de administratieve
lastenverlichting in stand houdt, terwijl diverse belangengroepen en
organisaties aangeven dat de aanscherping juist zal leiden tot een
administratieve lastenverhoging voor werkgevers. Deze leden willen
graag weten hoe het zit en vragen naar een nadere onderbouwing. Ook de
leden van de fracties van de SP en D66 vragen naar een mogelijke
verhoging van de administratieve lasten. Laat ik vooropstellen dat met de
invoering van de werkkostenregeling geen specifieke vastleggingen op
werknemersniveau meer behoeven te worden gedaan voor vergoedingen
en verstrekkingen die worden aangewezen als eindheffingsbestanddeel.
Daarin schuilt de administratieve lastenverlichting van de werkkostenregeling. De voorgestelde aanscherping die de wettekst beter laat aansluiten
bij doel en strekking van de regeling, doet daar niets aan af.
De leden van de fractie van de PvdA zien in de praktijk dat oneigenlijk
gebruik van de vrije ruimte wordt gemaakt door bonussen en of delen van
salarissen aan te wijzen als eindheffingbestanddeel. Deze leden willen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

30

weten wat de Belastingdienst kan doen als een bestuurder betoogt dat het
aanwijzen van een bonus gebruikelijk is omdat het vaak voorkomt. Een
dergelijke stelling is evident onjuist: over substantiële bonussen betaalt de
werknemer doorgaans zelf de belasting. De in het wetsvoorstel OFM 2016
opgenomen aanscherping biedt meer duidelijkheid en daarmee meer
handvatten aan de inspecteur om oneigenlijk gebruik te bestrijden. Indien
een substantieel beloningsbestanddeel waarover een werknemer
doorgaans zelf de belasting voor zijn rekening neemt door een werkgever
als eindheffingsbestanddeel wordt aangewezen, zal de inspecteur dit laten
corrigeren.
De leden van de fractie van de PvdA vragen aan te geven welke verplichtingen werkgevers nu concreet krijgen met betrekking tot eindheffingsbestanddelen. De leden van de fractie van de SP vragen het kabinet of het
klopt dat het aantal toetsingen voor de werkgever zal toenemen, alvorens
hij een loonbestanddeel als eindheffingsbestanddeel kan aanwijzen. Voor
de doorsneewerkgever verandert er niets. In het geval een werkgever
substantiële beloningsbestanddelen wil aanwijzen moet hij zich afvragen
of het wel gebruikelijk is om de belasting over dat bestanddeel niet voor
rekening van zijn werknemer te laten, maar als eindheffingsbestanddeel
aan te wijzen. Deze vraag dient een werkgever zich ook op dit moment al
te stellen, het aantal toetsingen door de werkgever blijft dus gelijk.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het aanwijzen wel
controleerbaar is voor de Belastingdienst. Op dit punt verandert er voor
de Belastingdienst door de voorgenomen maatregel niets.
De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre de Belastingdienst rekening houdt met de Wet normering topinkomens en actief zoekt
naar overtreding van die wet. De Belastingdienst heeft geen taak met
betrekking tot de Wet normering topinkomens en zoekt niet actief naar
overtreding van die wet. Wel geeft de Belastingdienst geen zekerheid
vooraf over gevolgen voor de loonheffingen als sprake is van wijzigingen
van beloningen die nietig of vernietigbaar zijn, bijvoorbeeld als ze strijdig
zijn met dwingendrechtelijke bepalingen. Overigens is het ongebruikelijk
om substantiële beloningsbestanddelen aan te wijzen als eindheffingsbestanddeel. De Belastingdienst treedt handhavend op tegen dit soort
aanwijzingen. Hierdoor is het niet mogelijk de systematiek van de
werkkostenregeling te gebruiken om de normen uit de Wet normering
topinkomens te ontlopen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de voorgestelde maatregel
geschikt is om ontwijking van de Wet normering topinkomens en om
tariefarbitrage te voorkomen. Het kabinet is van mening dat de voorgenomen maatregel de inspecteur een steviger handvat biedt om ontwijking
en tariefarbitrage tegen te gaan. Het gebruikelijkheidscriterium is een
open norm die nog relatief nieuw is. De komende jaren zal dit criterium
steeds meer handen en voeten krijgen in de uitvoeringspraktijk en de
jurisprudentie. Het hoort bij het karakter van een open norm dat deze in
de loop van de tijd nader wordt ingevuld. De voordelen van een open
norm zijn dat de norm flexibel kan meebewegen met een veranderende
tijdsgeest en dat veelal administratieve lasten laag zijn. Deze voordelen
wegen ruimschoots op tegen de onwennigheid die zich kan voordoen vlak
na de introductie van een open norm. Alhoewel het voorkomen van
tariefarbitrage wellicht niet in alle gevallen mogelijk is, geeft het gebruikelijkheidscriterium de inspecteur een goed handvat achteraf op te treden.
Hierbij moet in gedachten worden gehouden dat geen enkele wettelijke
bepaling elke ontwijking daarvan volledig kan voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

31

De leden van de fractie van de PvdA vragen naar een appreciatie van het
alternatieve voorstel waarmee de NOB misbruik van de werkkostenregeling zou willen voorkomen. In dit kader vragen deze leden welke
nadelen er zijn aan het door de NOB voorgestelde alternatief. Ook de
leden van de fractie van het CDA vragen naar een oordeel over het
voorstel van de NOB.
Het kabinet acht het voorstel van de NOB niet uitvoerbaar. In het voorstel
wordt het mogen aanwijzen van een loonbestanddeel afhankelijk gemaakt
van de vraag of de werkgever met het loonbestanddeel uitsluiten of
nagenoeg beoogt om de werknemer rechtstreeks te belonen voor diens
arbeid. In het algemeen zijn alle loonbestanddelen een beloning voor de
arbeid van een werknemer. Uitgaande van het voorstel van de NOB zou
echter onderscheid moeten worden gemaakt naar de mate waarin dat het
geval is (minimaal 90%, dan wel minder dan 90%). Verder blijft het
onduidelijk wanneer er sprake zou zijn van een «rechtstreekse» beloning
en wanneer niet. Uit het voorstel van de NOB blijkt niet hoe de Belastingdienst er achter kan komen met welk oogmerk de werkgever een
loonbestanddeel vergoedt of verstrekt. Het werkelijke motief van de
werkgever zal ingeval in de uitvoeringspraktijk discussie ontstaat lastig, zo
niet onmogelijk zijn te bewijzen. Het voorstel van de NOB bevat een
opsomming van loonbestanddelen die in ieder geval mogen worden
aangewezen. Welke loonbestanddelen niet mogen worden aangewezen is
niet uit het voorstel van de NOB af te leiden. Het voorstel is een
verruiming van de mogelijkheden loonbestanddelen aan te wijzen als
eindheffingsbestanddeel. Naar verwachting worden hierdoor de mogelijkheden voor oneigenlijk gebruik van de WKR vergroot.
De leden van de fractie van het CDA vinden het onlogisch dat het
aanwijzen van een vergoeding of verstrekking van een bepaalde omvang
door de werkgever als eindheffingsbestanddeel gebruikelijk moet zijn in
plaats van de omvang van de vergoeding of verstrekking als zodanig.
Het onderscheid tussen de gebruikelijkheid van het aanwijzen en de
gebruikelijkheid van het vergoeden of verstrekken als zodanig is van
belang voor de loonbestanddelen die wel gebruikelijk zijn om te
vergoeden of verstrekken, maar waarbij het ongebruikelijk is dat de
werkgever de eventueel verschuldigde belasting voor zijn rekening neemt.
Dit is bijvoorbeeld het geval bij maandloon. Het is zeer gebruikelijk om
maandloon te betalen, maar het is ongebruikelijk dat de werkgever de
belasting over dit maandloon voor zijn rekening neemt. Het is naar het
oordeel van het kabinet niet meer dan vanzelfsprekend dat de werknemer
de belasting over zijn maandloon verschuldigd is en het zou juist
onlogisch zijn als maandloon zou kunnen worden aangewezen als
eindheffingsbestanddeel.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe een werkgever kan
nagaan wat andere werkgevers aanwijzen als eindheffingsbestanddeel.
Daarbij noemen deze leden het voorbeeld van een werkgever die zijn
werknemers een fiets verstrekt en vragen zij hoe deze werkgever er achter
moet komen hoeveel andere werkgevers ook een fiets aan hun
werknemers verstrekken en deze fiets als eindheffingsbestanddeel
aanwijzen. Ook vragen deze leden of er sprake is van een cirkelredenering,
omdat wat gebruikelijk is mede wordt bepaald door de vraag of de
werkgever (en andere werkgevers) het bestanddeel aanwijzen. De leden
van de fractie van het CDA vragen tevens of het kabinet de verduidelijking
van het gebruikelijkheidscriterium wil heroverwegen, omdat zij vrezen dat
het aanwijzen van bonussen legaal zou worden indien veel werkgevers dit
daadwerkelijk doen. Een werkgever is altijd in staat om een vergelijking te
maken tussen zijn eigen werknemers en een vergelijking met werknemers
van andere werkgevers is niet verplicht. In de memorie van toelichting is
slechts aangegeven dat in ieder geval wordt voldaan aan het gebruikelijk-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

32

heidscriterium, als de omvang van de aangewezen vergoedingen en
verstrekkingen gebruikelijk is in vergelijking met de collega’s van een
werknemer en in vergelijking met vergelijkbare werknemers bij andere
werkgevers. Het is niet noodzakelijk een vergelijking met andere
werkgevers te maken, maar als er een vergelijking met andere werkgevers
kan worden gemaakt is dit een handvat voor een werkgever om te
beoordelen of het gebruikelijk of ongebruikelijk is een vergoeding of
verstrekking aan te wijzen. In twijfelgevallen kan de werkgever afstemmen
met de Belastingdienst of er indicaties zijn over de gebruikelijkheid van
een aanwijzing bij andere werkgevers. Verder is er geen sprake van een
cirkelredenering. Het gebruikelijkheidscriterium geldt voor hetgeen op het
moment van aanwijzing gebruikelijk is, en dat kan niet van het ene op het
andere moment veranderen. De Belastingdienst kan immers door
handhavend op te treden voorkomen dat het aanwijzen van bepaalde
loonbestanddelen gebruikelijk wordt. Hoge bonussen mogen niet worden
aangewezen als eindheffingsbestanddeel, omdat dit ongebruikelijk is. Een
werkgever die desondanks een substantiële bonus aanwijst, kan een
correctieverplichting of naheffingsaanslag van de inspecteur verwachten
waardoor de aanwijzing wordt teruggedraaid. Hierdoor kan het niet
gebruikelijk worden.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoe de verduidelijking van het
gebruikelijkheidscriterium zich verhoudt tot de tot nu toe gehanteerde
safe haven van € 2.400 per werknemer en of deze safe haven blijft
bestaan. De grens van € 2.400 per werknemer die in het Handboek
Loonheffingen 2015 wordt genoemd, is een doelmatigheidsgrens die door
de Belastingdienst wordt gehanteerd in verband met risicogericht
handhaven. De voorgestelde verduidelijking van het gebruikelijkheidscriterium heeft geen gevolgen voor deze doelmatigheidsgrens.
16. Aanpassen vpb-plicht overheidsondernemingen
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar het houden van
een commanditair belang in een besloten commanditaire vennootschap
(CV). Deze leden vragen waarom deze maatregel nu wordt genomen en
hoe deze maatregel moet worden gezien in relatie tot een eerdere
opmerking van het kabinet dat van (lagere) overheden terughoudendheid
wordt verwacht waardoor geen specifieke antimisbruik regelingen zijn
genomen. Tijdens het parlementaire proces van de Wet modernisering
Vpb-plicht overheidsondernemingen is een vraag gesteld over publiekrechtelijke rechtspersonen die als commandiet participeren in een CV. Ook
is tijdens het implementatietraject gebleken dat het regelmatig voorkomt
dat een overheidsonderneming een belang houdt in een besloten CV.
Deze structuur heeft zonder aanvullende wettelijke maatregelen tot gevolg
dat die overheidsondernemingen niet onder de vennootschapsbelastingplicht vallen, terwijl dat wel de bedoeling van de Wet modernisering
Vpb-plicht overheidsondernemingen is. In dat kader heb ik tijdens de
parlementaire behandeling dan ook het voornemen van deze wetswijziging aangekondigd over deze reeds voorkomende juridische
vormgeving van onderdelen van (mede-) overheden.12 Er is daarom ook
geen sprake van een koerswijziging, waarnaar deze leden vragen, waarin
«misbruik» door Nederlandse overheden nu al wordt verondersteld. Het is
een maatregel die de bedoeling van de wet versterkt. Ik sta dan ook nog
steeds achter de door deze leden geciteerde uitspraak die door mij is
gedaan tijdens de parlementaire behandeling van de Wet Vpb-plicht
overheidsondernemingen betreffende de terughoudendheid die van
(mede-)overheden mag worden verlangd ten aanzien van de uitholling
van de winstgrondslag. Bij overheidsondernemingen die op dit moment
12

Kamerstukken I 2014/15, 34 003, D, p.13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

33

een CV in hun juridische structuur hebben opgenomen, is in beginsel
immers ook geen sprake van «misbruik» of uitholling van de winstgrondslag. Omdat met de invoering van de Wet modernisering Vpb-plicht
overheidsondernemingen publiekrechtelijke rechtspersonen en stichtingen en verenigingen zoveel mogelijk gelijk worden behandeld, heb ik
de positie die ik voor publiekrechtelijke rechtspersonen heb ingenomen
ten aanzien van het houden van een commanditair belang, nu ook
ingenomen voor stichtingen en verenigingen. Hiermee wordt bereikt dat
ook de overheidsstichtingen en -verenigingen op gelijke wijze als de
publiekrechtelijke lichamen worden behandeld. Bovendien verwacht het
kabinet niet dat er veel reeds bestaande stichtingen en verenigingen zijn
die door deze maatregel getroffen worden.
Deze leden vragen vervolgens naar overgangsrecht zodat eventuele
resultaten die zijn opgebouwd voor de inwerkingtreding van deze
wetsaanpassing buiten beschouwing blijven. Overgangsrecht is in dit
kader niet noodzakelijk. De systematiek van de wet zorgt namelijk voor de
gevraagde compartimentering. Als vennootschapsbelastingplicht
ontstaat, moet een openingsbalans opgesteld worden. Uit de fiscale
jurisprudentie vloeit voort dat op de openingbalans alle (tot de onderneming behorende) bezittingen en schulden staan voor de waarde in het
economische verkeer. Doordat de openingsbalans wordt opgesteld naar
de waarde in het economisch verkeer blijven eventuele resultaten die zijn
opgebouwd voor aanvang van de belastingplicht reeds buiten
beschouwing.
Onder het drijven van een onderneming wordt volgens dit wetsvoorstel
mede verstaan het zijn van een medegerechtigde tot het vermogen van
een onderneming, voor zover dit niet opkomt uit effectenbezit. Deze leden
vragen voorts naar de term «effectenbezit» als bedoeld in het voorgestelde onderdeel c in artikel 4 van de Wet Vpb 1969. Voor de term
«effectenbezit» is aansluiting gezocht bij artikel 17a, onderdeel b, van de
Wet Vpb 1969. In de parlementaire behandeling bij dit artikel is destijds
aangegeven dat dit begrip conform het algemeen gangbare spraakgebruik
opgevat dient te worden en dat voorts aansluiting kan worden gezocht bij
de definitie die wordt gegeven in artikel 1, onder a van de Wet Toezicht
Effectenverkeer, alwaar effecten worden omschreven als:
«1. aandelenbewijzen, schuldbrieven, winst- en oprichtersbewijzen,
optiebewijzen, warrants, en soortgelijke waardepapieren;
2. rechten van deelgenootschap, opties, rechten op overdracht op
termijn van zaken, inschrijvingen in aandelen- en schuldregisters, en
soortgelijke, al dan niet voorwaardelijke rechten;
3. certificaten van waarden als hiervoor bedoeld;
4. recepissen van waarden als hiervoor bedoeld.»13
Ook vragen deze leden in dit kader naar de afbakening van het begrip
«medegerechtigde». De NOB vraagt hier eveneens naar. Voor het begrip
«medegerechtigde» kan aansluiting gezocht worden bij artikel 3.3, eerste
lid, onderdeel a, van de Wet IB 2001. Onder het begrip valt dus in elk geval
niet het sec houden van aandelen. Dit vloeit ook voort uit de bewoording
«voor zover dit niet opkomt uit effectenbezit». Omdat opties op aandelen
ook als effecten kunnen worden omschreven, vallen opties ook niet onder
de term «medegerechtigde». Winstdelende leningen zoals bedoeld in
artikel 3.3, eerste lid, onderdeel b, van de Wet IB 2001, vallen evenmin hier
onder.
Deze leden vragen bovendien nog of bij deze wijziging het criterium
«normaal vermogensbeheer» een rol speelt. Voor het zijn van medegerechtigde tot het vermogen van een onderneming is het criterium van
«normaal vermogensbeheer» niet van belang. Relevant is of de besloten
CV een onderneming drijft of niet. Indien eenmaal is vastgesteld dat de
besloten CV een onderneming drijft, wordt de medegerechtigheid tot het
13

Kamerstukken I 2003/04, 29 034, B, p.2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

34

vermogen van deze onderneming ook gezien als het drijven van een
onderneming door het publiekrechtelijke lichaam.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar een toelichting
op een aantal aspecten voor de voorgestelde splitsing- en fusiefaciliteit
voor gemeenten, provincies, waterschappen en ministeries. Zij vragen
allereerst of de problematiek (van afrekening bij samenvoeging of
splitsing) zich ook bij andere bestuurslagen dan genoemde publiekrechtelijke rechtspersonen kan voordoen. De NOB stelt een vergelijkbare vraag.
Zoals in de memorie van toelichting is aangegeven, is het doel van het
opnemen van de onderhavige splitsing- en fusiefaciliteit om de met
regelmaat voorkomende bestuurlijke herindelingen en herschikkingen niet
fiscaal te belemmeren en om te voorkomen dat hiervoor van geval tot
geval per afzonderlijke herindeling of herschikking maatwerk nodig is. Bij
deze meest voorkomende situaties waarbij sprake is van een overgang
van rechten en verplichtingen is duidelijk wettelijk geregeld hoe de
herindelingen en herschikkingen worden vormgegeven. Bestuurlijke
herindelingen zijn bij wet geregeld. Voor een herschikking tussen
ministeries is een koninklijk besluit noodzakelijk. De fiscale wetgeving kan
hier dan bij aansluiten. Bij de overige rechtsvormen, zoals openbare
lichamen met publiekrechtelijke rechtspersoonlijkheid is dit minder
eenduidig geregeld. Om complexe fiscale wetgeving te voorkomen, zijn
deze vormen buiten het huidige wetsvoorstel gehouden. Mijn verwachting
is bovendien dat deze rechtsvormen slechts in uitzonderlijke gevallen
belastbare stille reserves zullen hebben, omdat deze in de regel geen
onderneming drijven of, als zij wel een onderneming drijven, gebruik
kunnen maken van een vrijstelling. Om deze redenen blijf ik bij de huidige
afbakening van de faciliteit tot gemeenten, provincies, waterschappen en
ministeries. Voorstaande doet echter niet af aan mijn mening dat vanuit
bestuurlijk oogpunt ingegeven herindelingen en herschikkingen fiscaal
gefaciliteerd moeten worden. Mochten deze gevallen zich toch voordoen
dan zal bekeken worden of, en zo ja hoe, dit gefaciliteerd kan worden.
Verder vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie of de verkrijgende partij ook een partij kan zijn die nieuw ontstaat als gevolg van de
herindeling of de herschikking. De NOB stelt een vergelijkbare vraag. Dit
kan ik bevestigen. In veel gevallen zal bij samenvoeging van bijvoorbeeld
gemeenten een nieuwe gemeente, veelal met een nieuwe naam, worden
opgericht. De voorgestelde tekst staat toe dat ook in die gevallen de
faciliteit kan worden toegepast (indien uiteraard aan de voorwaarden is
voldaan). Tot slot verzoeken de leden om een reactie op de vraag van de
NOB wat de fiscale gevolgen zijn als ondernemingsactiviteiten na de
herindeling of herschikking bij de verkrijgende partij niet langer kwalificeren als een ondernemingsactiviteit danwel zijn vrijgesteld. Ten aanzien
van de vermogensbestanddelen die na de herindeling of herschikking niet
langer behoren tot een onderneming en daarmee dus naar de onbelaste
sfeer zijn overgegaan, zal over de daarin vervatte stille en eventuele
fiscale reserves moeten worden afgerekend. Dit geldt ook voor subjectief
vrijgestelde activiteiten. De stille reserves in vermogen dat wel overgaat
naar de belaste sfeer van de verkrijgende partij kunnen (indien aan de
door de Minister te stellen voorwaarden is voldaan) wel zonder afrekening
worden doorgeschoven.
17. Growkits en kweekvloeistoffen
De leden van de fractie van de SP vragen zich af waarom er geen
budgettaire aspecten zijn verbonden aan het belasten van de growkits en
kweekvloeistoffen tegen het algemene btw-tarief. De budgettaire
gevolgen van de maatregel zijn van zeer beperkte omvang en daardoor
niet relevant voor het lastenkader.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

35

Verder wordt gevraagd hoe het kabinet in het licht van deze ontwikkeling
staat tegenover het extra belasten van bijvoorbeeld softdrugs. Op grond
van Europees recht kunnen verboden middelen niet in de belastingheffing
worden betrokken (o.a. uitspraak van het Europese Hof van Justitie inzake
Happy Family, 5 juli 1988, C-289/86). Daardoor is het niet mogelijk deze
softdrugs in de heffing te betrekken. Growkits en kweekvloeistoffen zijn
geen verboden goederen, waardoor over deze goederen wel belasting kan
worden geheven.
Verder vragen de leden van de fractie van het CDA of het niet logischer is
om deze growkits net als paddo’s te verbieden. Dat is geen fiscale vraag,
daarom laat ik deze onbeantwoord. Growkits zijn nu niet verboden
waardoor deze net als alle andere goederen op een normale wijze in de
btw-heffing dienen te worden betrokken.
18. Verlaging tarief energiebelasting lokaal opgewekte duurzame
energie
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen waarop de verlaging
van 1,5 cent per kWh voor duurzaam lokaal opwekte energie is gebaseerd
en waarom niet is gekozen voor een volledige vrijstelling van de energiebelasting voor energiecoöperaties. De leden van de fractie van de SP
vragen of een nog lager tarief niet een extra stimulans is voor de
energiecoöperatie en vragen waarom de regeling niet meer gepromoot
wordt door het kabinet. Het kabinet ziet geen reden voor een verruiming
die groter is dan de verruiming die nu wordt voorgesteld. De voorgestelde
verlaging is namelijk gebaseerd op het voorstel van de voorzitter van de
Borgingscommissie Energieakkoord voor een gezamenlijke aanpak door
de verschillende partijen die betrokken zijn bij het Energieakkoord om de
regeling van het verlaagde tarief voor lokaal duurzaam opgewekte energie
een impuls te geven. Deze voorgestelde aanpak is tweeledig. De sector zal
zich inzetten voor een kostenverlaging van projecten van energiecoöperaties en actief zijn achterban motiveren om nieuwe projecten te starten.
Het kabinet draagt aan deze aanpak bij door per 1 januari 2016 de
tariefsverlaging te verhogen van 7,5 cent per kWh naar 9,0 cent per kWh.
De voorzitter van de Borgingscommissie Energieakkoord is ervan
overtuigd dat met deze voorgestelde aanpak en het commitment van alle
partijen er een werkend kader ontstaat. En verdere verruiming vind ik
daarom geen kostenefficiënte besteding van belastinggeld.
De leden van de fractie van de SP willen weten waarom het tarief voor
energiecoöperaties niet gelijkgesteld wordt aan het tarief van de grote
bedrijven of de middelgrote bedrijven en vragen welke budgettaire
gevolgen en invloed op vereenvoudiging dat zou hebben. Het Belastingplan 2016 bevat reeds een verruiming van het lagere tarief voor lokaal
duurzaam opgewekte energie zoals die is voorgesteld door de voorzitter
van de Borgingscommissie Energieakkoord. Daarmee komt het tarief voor
leden van energiecoöperaties van 3,020 cent per kWH in 2016 (12,02 cent
minus 9 cent) reeds lager uit dan het tarief voor bedrijven in de tweede
schijf van 4,996 cent per kWh. Verder zal een aanpassing niet leiden tot
vereenvoudiging doordat de maatregel nog steeds zou moeten worden
vormgegeven als een tariefsverlaging voor de leden van de coöperatie. De
budgettaire gevolgen waarnaar deze leden vragen zouden afhankelijk zijn
van welk tarief zou worden gehanteerd.
De leden van de fractie van de SP vragen aan welke criteria een energiecoöperatie moet voldoen om in aanmerking te komen voor een lager
tarief en of de omvang een criterium is. Voor de aanwijzing van energiecoöperaties gelden de volgende criteria. De energiecoöperatie moet
juridisch en economisch eigenaar zijn van de productie-installatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

36

waarvoor de aanwijzing wordt aangevraagd en de installatie moet
uitsluitend gebruikt worden voor de opwekking van elektriciteit door
middel van hernieuwbare energiebronnen. Daarnaast mag zowel voor de
opwekking van de elektriciteit, als voor de productie-installatie geen van
rijkswege financiële tegemoetkoming of subsidie ontvangen worden.
Verder mogen leden die ondernemer zijn in de zin van de Wet op de
omzetbelasting 1968 niet voor meer dan twintig procent in de coöperatie
deelnemen. De grootte van een energiecoöperatie is geen criterium om in
aanmerking te komen voor het verlaagde tarief.
19. Teruggaafregeling voor aardgas als brandstof voor vaartuigen
De leden van de fractie van de SP vragen naar voorbeelden van
vaartuigen die onder de teruggaafregeling voor aardgas voor vaartuigen
gaan vallen. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de veerboot naar Texel.
20. Uitzondering partnerbegrip bij stiefkinderen
De leden van de fractie van de SP vragen of er geen alternatief is voor de
uitzondering op het partnerbegrip voor stiefkinderen, omdat het kabinet
vereenvoudiging bepleit en deze maatregel geen vereenvoudiging is. Ik
ben het met de leden van de fractie van de SP eens dat deze maatregel
geen vereenvoudiging inhoudt. De Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State heeft echter geoordeeld14 dat in het partnerbegrip geen
onderscheid mag worden gemaakt tussen eigen kinderen en stiefkinderen. Dit betekent dat een wetswijziging geboden is. Vanzelfsprekend is
bij de vormgeving van deze maatregel de eenvoud en uitvoerbaarheid
niet uit het oog verloren. Zo is onderzocht of de Belastingdienst in staat is
bij de vaststelling van het partnerschap (en dus niet op verzoek van een
burger) te constateren dat sprake is van aanverwantschap. Dit is tot mijn
spijt niet mogelijk. De Belastingdienst maakt gebruik van de basisregistratie personen. Daarin wordt weliswaar geregistreerd welke personen op
hetzelfde adres wonen, maar niet of – anders dan bij eigen kinderen –
onder die personen ouders met stiefkinderen zijn. Dit leidt ertoe dat een
verzoek van de burger aan de Belastingdienst noodzakelijk is om in
aanmerking te komen voor deze uitzondering op het partnerbegrip.
21. Lijfsdwang in geval van civiele vordering
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het middel van lijfsdwang
wel effectief is als de schuldenaar naar het buitenland is verhuisd. Zolang
de schuldenaar in het buitenland verblijft kan de ontvanger zijn lijfsdwangbevoegdheid inderdaad doorgaans niet effectueren. In de praktijk
blijkt echter dat personen die in Nederland geprofiteerd hebben van
belastingontwijking of belastingfraude en naar het buitenland zijn
vertrokken, op een zeker moment weer in Nederland verschijnen omdat
hun wortels daar liggen en er nog familie in Nederland woont. Op dat
moment kan de ontvanger met een vonnis tot lijfsdwang in de hand direct
in actie komen. Overigens sluit de lijfsdwangbevoegdheid de inzet van
andere invorderingsinstrumenten, zoals internationale bijstand bij de
invordering, niet uit. Daarnaast heeft de bevoegdheid tot het toepassen
van lijfsdwang ook een belangrijke preventieve werking.
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom de bestaande
regelingen met betrekking tot gijzeling niet voldoen. De bestaande
lijfsdwangbevoegdheid is beperkt tot de belastingschuldige of, indien de
belastingschuldige een lichaam is, de bestuurder of vereffenaar van het
14

ABRvS 1 juli 2015, gevoegde zaken nr. 201407312/1/A2 en 201407315/1/A2;
ECLI:NL:RVS:2015:2052.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

37

lichaam. De ontvanger mist de bevoegdheid om lijfsdwang toe te passen
ingeval er geen sprake is van een belastingschuld maar van een civiele
vordering, zoals de vordering uit onrechtmatige daad op de malafide
belastingadviseur uit het voorbeeld in de memorie van toelichting.
De leden van de fractie van het CDA vragen het kabinet uiteen te zetten
wanneer het volgens haar gepast is om lijfsdwang te gebruiken en
wanneer niet, en of zij bereid is de noodzakelijke vereisten in de wet op te
nemen. Door de bepalingen met betrekking tot lijfsdwang van het
Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van overeenkomstige
toepassing te verklaren, is het kader waarbinnen de ontvanger van de
lijfsdwangbevoegdheid gebruik maakt naar de mening van het kabinet
voldoende wettelijk gewaarborgd. In het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering wordt aan toepassing van lijfsdwang onder meer de eis
gesteld dat (1) een ander dwangmiddel onvoldoende uitkomst zal bieden
en (2) het belang van de schuldeiser toepassing van lijfsdwang rechtvaardigt. Daarnaast is het wettelijke kader beleidsmatig nader ingevuld in
de Leidraad Invordering 2008. De Leidraad stelt onder meer als aanvullende voorwaarde voor het toepassen van lijfsdwang: de aannemelijkheid
dat er middelen tot betaling of verhaal aanwezig zijn, het redelijkerwijs
materieel verschuldigd zijn van de schuld en de toestemming (voor het
verzoek om een rechterlijk vonnis) tot het uitoefenen van lijfsdwang door
het Ministerie van Financiën. Het kabinet meent dan ook dat aanvullende
regels in de IW 1990 niet nodig zijn.
De leden van de fractie van de SP vragen hoe vaak het middel van
lijfsdwang is ingezet. Vooraf zij opgemerkt dat het middel van lijfsdwang
een ultimum remedium is, hetgeen inhoudt dat dit middel pas wordt
ingezet als alle andere dwanginvorderingsmiddelen zijn uitgeput
Tevens is van belang dat vooraf toestemming voor het instellen van een
lijfsdwangprocedure dient te worden gevraagd aan het Ministerie van
Financiën. In het afgelopen decennium heeft het Ministerie van Financiën
in totaal 13 keer een dergelijke toestemming verleend. In de negentiger
jaren van de vorige eeuw lag het aantal overigens aanzienlijk hoger.
De leden van de fractie van de SP vragen een inschatting van het
toekomstige gebruik van het middel van lijfsdwang. Omdat van het
middel van lijfsdwang zeer terughoudend gebruik wordt gemaakt, schat ik
in dat de ontvanger deze nieuwe bevoegdheid slechts sporadisch zal
inzetten.
De leden van de fractie van de SP vragen op welke manier kan worden
ingegrepen wanneer lijfsdwang niet nodig is gebleken en welke mogelijkheden de schuldenaar heeft wanneer er naar zijn mening onterecht
lijfsdwang is toegepast. Lijfsdwang wordt slechts toegepast als er een
rechterlijk vonnis aan ten grondslag ligt. De burgerlijke rechter toetst
derhalve in alle gevallen de noodzaak tot inzet van dit ingrijpende
dwangmiddel. Tegen het vonnis van de rechtbank is hoger beroep en
beroep in cassatie mogelijk. Mocht pas na aanvang van de gijzeling
blijken dat lijfsdwang niet nodig is, dan kan de schuldenaar zich tot de
ontvanger of, opnieuw, tot de burgerlijke rechter wenden met het verzoek
tot ontslag uit de gijzeling. De schuldenaar zal onder meer uit de gijzeling
worden ontslagen als hij alsnog zijn schuld betaalt of als toepassing van
een ander dwangmiddel alsnog redelijkerwijs uitkomst kan bieden.
De leden van de fractie van de SP vragen hoe vaak de belastingadviseur
van het voorbeeld in de memorie van toelichting transacties heeft
weggesluisd en hoeveel inkomsten de staat is misgelopen door deze
belastingadviseur. Het is mij niet bekend hoe vaak de betreffende
belastingadviseur vermogen heeft weggesluisd. In de fraudezaak die aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

38

de vordering van de ontvanger op de belastingadviseur ten grondslag ligt,
is de staat in totaal circa € 55 miljoen aan (vennootschaps)belasting
misgelopen. De belastingadviseur is, vanwege zijn aandeel in de fraude
en in de opbrengst ervan, door de rechter veroordeeld tot een schadevergoeding aan de ontvanger van circa € 17 miljoen. De ontvanger heeft het
grootste deel van dit bedrag nog niet kunnen innen wegens gebrek aan
dwanginvorderingsmogelijkheden.
22. Aanscherping disculpatiemogelijkheid
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe groot de budgettaire
derving zou zijn geweest indien de aanscherping van de disculpatiebepaling in artikel 40 van de IW 1990 achterwege zou zijn gebleven. De
exacte omvang van de budgettaire derving die wordt voorkomen is niet
bekend, omdat onzeker is hoeveel aandeelhouders zich met de handel in
vennootschappen met stille en fiscale reserves bezighouden. Ervaringen
in het verleden wijzen uit dat het gederfde bedrag per geval echter
dusdanig zal zijn dat er sprake is van een forse derving.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het mogelijk is om dit soort
fraude door handel in vennootschappen met stille en fiscale reserves in de
strafrechtelijke sfeer intensiever aan te pakken. Op grond van de fiscale
wetgeving is het opzettelijk doen van een onjuiste aangifte vennootschapsbelasting fiscaal beboetbaar en is in voorkomende gevallen ook het
opleggen van een gevangenisstraf door de strafrechter mogelijk. Deze
sancties zijn toepasbaar op de verkoper van de aandelen als bewezen
wordt dat deze verkoper beschouwd kan worden als «medepleger», dus
dat het ook aan hem is te wijten dat de vennootschap, waarvan hij de
aandelen niet langer houdt, opzettelijk een onjuiste aangifte heeft gedaan.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of bevestigd kan worden dat
de strijd tegen dit soort fiscale trucage speerpunt wordt van het nieuwe
team zeer vermogende personen. De ongewenste handel in vennootschappen met stille en fiscale reserves komt niet alleen voor bij zeer
vermogende personen. In die zin staat de bestrijding ervan naast en in
zekere zin los van de aanpak van zeer vermogende personen. In daartoe
aanleiding gevende gevallen zal het nieuwe team de zeer vermogende
personen die zich van ongewenste handel in vennootschappen bedienen
uiteraard aanpakken.
23. Commentaar NOB
Vereenvoudiging informatieplicht bij eigenwoningschuld anders dan bij
aangewezen administratieplichtigen
De NOB en het RB verzoeken de hiervoor genoemde maatregel al eerder
in werking te laten treden zodat deze ook van toepassing is op de aangifte
over het jaar 2015. Zij vragen voorts om indien dit niet mogelijk is de
huidige termijnen op te rekken tot het moment van doen van aangifte.
Voorts vraagt het RB waarom er geen terugwerkende kracht aan de
maatregel is gegeven.
Het is om procestechnische redenen niet meer mogelijk om de voorgestelde wijziging in het aangifteprogramma voor het belastingjaar 2015 te
verwerken. Voor de daaraan voorafgaande jaren kan de informatieverstrekking uiteraard niet meer via de aangifte plaatsvinden. Om die reden
kent de maatregel ook geen terugwerkende kracht. De huidige termijnen
van artikel 3.119g van de Wet IB 2001 sluiten voor wat betreft het
verstrekken van gegevens over een nieuwe lening al aan bij het moment
van doen van aangifte over het kalenderjaar waarin de lening tot stand
gekomen is. Daarbij geldt als uiterste datum 31 december van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

39

kalenderjaar volgend op het kalenderjaar waarin die lening tot stand
gekomen is. Voor wat betreft het verstrekken van gegevens omtrent
wijzigingen in leningen is de huidige termijn inderdaad korter dan de
termijn voor het doen van aangifte. Voor die gevallen (die steeds
betrekking hebben op de periode tot en met 31 december 2015) zal de
termijn bij beleidsbesluit worden opgerekt tot en met uiterlijk
31 december van het jaar volgend op het jaar waarin de wijziging zich
heeft voorgedaan.
De NOB vraagt of de sanctie van uitsluiting van de schuld als eigenwoningschuld indien niet alle aangewezen gegevens worden verstrekt
proportioneel is.
De eis van artikel 3.119a, eerste lid, onderdeel d, van de Wet IB 2001
wijzigt niet als gevolg van onderhavig wetsvoorstel. Het stellen van de eis
dat er enkel sprake is van een eigenwoningschuld als aan de bedoelde
informatieverstrekking wordt voldaan, acht het kabinet als zodanig
proportioneel. Het gaat hier immers om schulden die veelal zijn
afgesloten bij de eigen besloten vennootschap of bij een familielid. Voor
dergelijke geldverstrekkers bestaat geen standaardverplichting tot
informatieverstrekking aan de Belastingdienst zoals geldt indien de
geldverstrekker bijvoorbeeld een bank is. Bovendien gaat het hierbij in de
regel niet om een lening bij een derde, maar bij een gelieerde partij. Een
goede en volledige informatieverstrekking is daardoor van wezenlijk
belang om het recht op renteaftrek te kunnen vaststellen en controleren.
Verder vraagt de NOB voor welke periode de renteaftrek wordt uitgesloten
wanneer niet aan de informatieplicht is voldaan. De sanctie van tijdelijk
verlies van renteaftrek zoals is opgenomen in de huidige, tot en met
31 december 2015 geldende, bepaling komt met het voorgestelde artikel
3.119g van de Wet IB 2001 juist te vervallen. In de memorie van toelichting
is aangegeven dat de aangifte zo wordt ingericht dat alle vragen moeten
worden doorlopen voordat men renteaftrek in de aangifte kan claimen.
Het doen van aangifte leidt daarmee automatisch tot het voldoen aan de
informatieverplichting. Dit is ook de reden dat de afzonderlijke sanctie
komt te vervallen. Bovendien zal worden getracht de gegevens die een
belastingplichtige vanaf het belastingjaar 2016 in de aangifte vermeldt
over de betreffende schuld in latere belastingjaren zo veel mogelijk voor
in te vullen in de aangifte zodat de belastingplichtige deze gegevens
slechts hoeft te controleren, en expliciet goed te keuren of aan te passen
wanneer zich in het betreffende kalenderjaar wijzigingen met betrekking
tot de schuld hebben voorgedaan. De door de NOB genoemde aftrekbeperking als gevolg van het te beperkt verstrekken van informatie kan zich
dan ook vanaf de aangifte over 2016 niet meer voordoen.
Step-up voor grensoverschrijdende juridische fusie en juridische splitsing
De NOB vraagt om bevestiging dat met het ontgaan of uitstellen van
belastingheffing als bedoeld in het eerste, tweede en vierde lid van artikel
3a van de Wet op de dividendbelasting 1965, wordt gedoeld op het
ontgaan van Nederlandse dividendbelasting. De NOB vraagt of ook
andere Nederlandse belastingen hieronder vallen zoals inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting.
Met het ontgaan of uitstellen van belastingheffing wordt alleen gedoeld
op Nederlandse dividendbelasting.
De NOB vraagt om bevestiging dat een juridische fusie van een Nederlandse vennootschap in een andere Nederlandse vennootschap of een (in
het buitenland gevestigde) buitenlandse vennootschap geen belastbaar
feit is voor de heffing van dividendbelasting. Dit kan worden bevestigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

40

De NOB geeft in overweging om eenzelfde step-up regeling als thans
voorgesteld in te voeren voor de grensoverschrijdende omzetting van een
buitenlandse rechtspersoon in een Nederlands lichaam.
Het kabinet kan zich in beginsel vinden in de gedachte om ook bij een
grensoverschrijdende omzetting te voorzien in een step-up. Het kabinet
heeft echter de voorkeur om de fiscale aspecten van een grensoverschrijdende omzetting gelijktijdig te regelen met de civielrechtelijke aspecten. In
dit kader wijst het kabinet op het voorontwerp grensoverschrijdende
omzetting van kapitaalvennootschappen dat de Minister voor Veiligheid &
Justitie in voorbereiding heeft. Het uiteindelijke wetsvoorstel zal ingaan
op de fiscale behandeling van een grensoverschrijdende omzetting.
De NOB is van mening dat nog onvoldoende duidelijk is hoe het gestorte
kapitaal van een Nederlandse verkrijger wordt bepaald bij een grensoverschrijdende «onzakelijke» juridische fusie of splitsing. In dat geval geldt
niet de waarde in het economische verkeer van de verkregen vermogensbestanddelen. De NOB verzoekt om toe te lichten of het gestorte kapitaal
van de splitsende c.q. wegfuserende vennootschap dan dient te worden
herrekend naar Nederlandse maatstaven om op basis daarvan het
gestorte kapitaal van de verkrijgende Nederlandse vennootschap te
bepalen. Het gestorte kapitaal dient in deze situaties naar Nederlandse
maatstaven te worden bepaald.
Tevens stelt de NOB dat in de situatie waarbij een buitenlands lichaam
aandelen houdt in een Nederlandse vennootschap en dit buitenlandse
lichaam in het kader van een juridische fusie of splitsing die aandelen
overdraagt aan een Nederlandse vennootschap, er geen step-up geldt.
Volgens de NOB gaat er, indien in deze situatie in de relatie tussen de
buitenlandse aandeelhouder en de Nederlandse dochters een inhoudingsvrijstelling gold (op basis van de nationale wet of een verdrag), geen
Nederlandse claim verloren en verzoekt om aanpassing van de wettekst
op dit punt.
De dividendbelasting wordt geheven volgens een objectief systeem. Voor
de dividendbelasting gaat het er om of er vanuit de vennootschap bezien
sprake is van een opbrengst. Verder wordt de waarde van het gestorte
kapitaal vastgesteld ongeacht de positie van de aandeelhouder. Een
subjectief systeem zou hierbij ook leiden tot uitvoeringsproblemen,
beursgenoteerde ondernemingen kennen immers niet al hun aandeelhouders. Of er over een opbrengst daadwerkelijk geheven kan worden,
bijvoorbeeld door het al dan niet van toepassing zijn van een inhoudingsvrijstelling, staat dan ook los van de bepaling van de waarde van het
gestorte kapitaal. In de hiervoor geschetste situatie kan er dus niet worden
uitgegaan van de waarde in het economische verkeer van de overgegane
Nederlandse aandelen.
Aanscherping disculpatiemogelijkheid
De NOB heeft twijfels bij de proportionaliteit van de voorgestelde
aanscherping van de disculpatiemogelijkheid in sommige gevallen,
bijvoorbeeld in de situatie van verkoop van aandelen van een vennootschap waarvan de bezittingen voor 30 tot 50 procent bestaan uit beleggingen. Artikel 12a van de Wet Vpb 1969 is in dat geval niet van
toepassing, maar artikel 40 van de IW 1990 wel. Het kabinet erkent dat de
voorgestelde wijziging van de disculpatiebepaling een zekere grofheid in
zich heeft, waardoor het kan voorkomen dat een verkoper van aandelen
geconfronteerd wordt met een aansprakelijkstelling waarbij geen
disculpatie mogelijk is, terwijl de vennootschapsbelastingclaim pas
ontstaat na verkoop van de aandelen. Het kabinet heeft hiervoor gekozen
met het oog op een doeltreffende en goed uitvoerbare regeling ter
bestrijding van de ongewenste handel in vennootschappen. Een belangrijke overweging daarbij is dat de verkoper van aandelen waar de NOB op
doelt nog steeds aansprakelijkheid kan voorkomen door zich ervan te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

41

verzekeren met een bonafide koper in zee te gaan en door, bij twijfel
daarover, zekerheid voor de voldoening van de latente belastingclaim te
eisen.
De NOB geeft aan dat zij een fundamentele bezinning mist op de vraag
waarom thans afstand genomen wordt van de eerdere welbewuste keuze
om een disculpatiemogelijkheid op te nemen. De wetgever heeft destijds
bij invoering en wijziging van artikel 40 van de IW 1990 beoogd een
maatregel in te voeren die enerzijds oneigenlijk gebruik bij de handel van
vennootschappen met stille en fiscale reserves voorkomt en anderzijds
voldoende bescherming biedt aan bonafide verkopers van aandelen.
Inmiddels is, mede op basis van de nadere invulling van de disculpatiebepaling door de Hoge Raad15, gebleken dat er onvoldoende balans is
tussen beide doelen: de preventieve werking enerzijds en de bescherming
van bonafide verkopers anderzijds. Met de voorgestelde wijziging beoogt
het kabinet het evenwicht te herstellen waarbij tevens oog wordt
gehouden voor de belangen van bonafide verkopers. In geval van stille
reserves en kostenegalisatiereserves is de disculpatiemogelijkheid vanaf
zes maanden na verkoop van de aandelen behouden. Hierdoor kan de
verkoper zijn risico op aansprakelijkheid uitsluiten door slechts gedurende
zes maanden zekerheid te eisen.
De NOB vraagt of nog wel in alle gevallen gebruik kan worden gemaakt
van de gerichte vrijstellingen, nu het gebruikelijkheidscriterium ook voor
de gerichte vrijstellingen geldt.
Ook het huidige gebruikelijkheidscriterium geldt in theorie al voor de
gerichte vrijstellingen en dit levert in de praktijk geen enkel probleem op.
Voor zover een vergoeding of verstrekking onder een gerichte vrijstelling
valt, is het namelijk per definitie gebruikelijk om deze aan te wijzen. In de
regel zullen werkgevers namelijk loonbestanddelen aanwijzen, indien dit
tot gevolg heeft dat een vrijstelling geldt en er dus geen belasting meer
over het betreffende loonbestanddeel hoeft te worden betaald.
Het is voor de NOB niet duidelijk waarom in de voorgestelde tekst niet
wordt gerefereerd aan het tarief van 52 procent, aangezien tariefsarbitrage
zich alleen bij dit tarief kan voordoen.
De systematiek van de werkkostenregeling houdt in dat een werkgever
niet meer per werknemer alle vergoedingen en verstrekkingen hoeft te
administreren. Hierdoor zijn de administratieve lasten van werkgevers
gedaald. Nu niet meer alle vergoedingen en verstrekkingen per
werknemer hoeven te worden geadministreerd, is ook niet uit de
administratie van een werkgever in detail af te leiden welke vergoedingen
en verstrekkingen zijn gegeven aan een werknemer wiens loon onder het
tarief van 52 procent valt. Daarom is het niet mogelijk om in de wettekst
hierbij aan te sluiten, zonder de administratieve lastenverlichting geheel
of gedeeltelijk terug te draaien.
De overige opmerkingen van de NOB inzake de werkkostenregeling zijn al
eerder bij het beantwoorden van de vragen aan de orde gekomen.
De NOB vraagt zich af of de voorgestelde wijziging ook daadwerkelijk de
beoogde verruiming van artikel 8e, eerste lid, onderdeel a, ten derde en
artikel 8f, eerste lid, onderdeel f (bedoeld zal zijn onderdeel a), van de Wet
Vpb 1969 tot gevolg heeft.
In de huidige wettekst is bepaald dat (voor het bepalen van de winst)
voordelen bij de dienstverlener niet meegenomen hoeven te worden,
indien die voordelen voortvloeien uit een dienstverleningsovereenkomst
en de activiteiten bij de dienstafnemer buiten aanmerking zouden blijven
ingevolge de zogenoemde overheidstakenvrijstelling als bedoeld in artikel
15

HR 8 augustus 2014, nr. 13/04659, ECLI:NL:HR:2014:2150, en HR 27 juni 2014, nr. 13/03045,
ECLI:NL:HR:2014:1525.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

42

8e, eerste lid, onderdeel b, respectievelijk artikel 8f, eerste lid, onderdeel b
van de Wet Vpb 1969. Zoals de NOB aangeeft is met onderhavige
wijziging bedoeld de vrijstelling ook van toepassing te verklaren voor
gevallen waar de activiteiten bij de dienstafnemer wel voldoen aan de
omschrijving van een overheidstaak waarmee niet in concurrentie wordt
getreden maar deze (als die door de dienstafnemer zelf zouden zijn
verricht) buiten aanmerking van de overheidstakenvrijstelling zouden zijn
gebleven omdat de dienstafnemer met die activiteiten geen onderneming
drijft. Met de voorgestelde wijziging wordt dit beoogd te bereiken. Anders
dan de NOB lijkt te suggereren, wordt dit doel ook bereikt door middel
van de voorgestelde wijziging. Dit wordt vorm gegeven door in de
wettekst de eis dat de winst buiten aanmerking zou blijven ingevolge
artikel 8e, eerste lid, onderdeel b respectievelijk artikel 8f, eerste lid,
onderdeel b te verwijderen. Er wordt enkel nog verwezen naar activiteiten
als bedoeld in artikel 8e, eerste lid, onderdeel b, en artikel 8f, eerste lid,
onderdeel b, van de Wet Vpb 1969. Hierdoor wordt sec gekeken naar de
omschrijving van de activiteiten en is, anders dan in de oude formulering,
niet meer relevant of met die activiteiten een onderneming wordt
gedreven. Deze formulering geniet mijn voorkeur boven de door de NOB
in haar commentaar voorgestelde tekst omdat deze aanmerkelijk korter is
en naar de mening van het kabinet tot hetzelfde eindresultaat leidt.
De NOB grijpt dit wetsvoorstel verder aan om een ander punt dat verband
houdt met de uitwerking van artikel 8f, eerste lid, onderdeel a, van de Wet
Vpb 1969, onder de aandacht te brengen. De NOB stipt aan dat de
quasi-inbestedingsvrijstelling niet geldt voor diensten verricht tussen een
houdster- en een dochtermaatschappij, indien de houdster meer dan één
aandeelhouder heeft. Dit is juist. Opzet van de vrijstellingen is zo dat de
quasi-inbestedingsvrijstelling alleen geldt in situaties waarin uiteindelijk
100 procent wordt gehouden door één publiekrechtelijk overheidslichaam.
Voor de situatie waarbij meerdere gemeenten deelnemen in een privaatrechtelijk overheidslichaam moet gekeken worden of de samenwerkingsvrijstelling uitsluitsel biedt. In het door de NOB geschetste geval kan
gebruik worden gemaakt van de samenwerkingvrijstelling indien de
houdster- en dochtermaatschappij een fiscale eenheid aangaan. Over de
samenwerkingsvrijstelling stelt de NOB eveneens een vraag. De NOB
vraagt aandacht voor een vrijstelling ten aanzien van activiteiten die de
deelnemers in een samenwerkingsverband verrichten voor het samenwerkingsverband. Een dergelijke vrijstelling bestaat niet. Indien een onderneming van een gemeente een dienst verricht voor het samenwerkingsverband, zie ik geen reden deze vrij te stellen. Als deze dienst direct aan
de andere participerende gemeenten was verleend was deze immers ook
niet vrijgesteld.
24. Commentaar RB
Het RB gaat in zijn reactie in op het onderwerp pensioen in eigen beheer.
Hierover heeft op 24 september 2015 een algemeen overleg in de Tweede
Kamer plaatsgevonden. Daarin heb ik toegezegd om vóór de kerst op de
tijdens het algemeen overleg gestelde vragen in te gaan en de
mogelijkheid van het afschaffen van het pensioen in eigen beheer nader
uit te werken. Ik zal in deze brief ook ingaan op de overwegingen van het
RB in zijn reactie op het pakket Belastingplan 2016.
Vereenvoudiging fiscaal procesrecht; massaal bezwaar en prejudiciële
vragen
Zowel het RB als de NOB vragen of ook een belastingplichtige kan
verzoeken om toepassing van de massaalbezwaarregeling. Er staat nu en
straks niets eraan in de weg dat (groepen van) individuen verzoeken om
de massaalbezwaarregeling toe te passen. Gelet op de organisatie die dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

43

bij de Belastingdienst vergt, dient de uiteindelijke beslissing daartoe naar
mijn mening aan de Belastingdienst te zijn voorbehouden. Bovendien
herhaal ik dat de Belastingdienst, die de bezwaarschriften ontvangt, bij
uitstek in staat is om te kunnen beoordelen of een bepaalde rechtsvraag
massaal wordt opgeworpen.
Het kabinet is verheugd dat ook de NOB het een verbetering vindt dat ook
zogenoemde «gemengde» bezwaren voortaan onder de massaalbezwaarregeling vallen. Vervolgens constateert de NOB terecht dat bij
zogenoemde gemengde bezwaren tweemaal uitspraak op bezwaar wordt
gedaan, eenmaal collectief op het geschil over de rechtsvraag en eenmaal
individueel op de overige geschilpunten. Dit is inderdaad een verandering
ten opzichte van de huidige wet- en regelgeving waarop de jurisprudentie
van de Hoge Raad betrekking heeft.
In de memorie van toelichting heb ik aangekondigd dat bezwaarschriften
ook elektronisch via een webformulier kunnen worden ingediend zodra dit
technisch mogelijk is. De wenselijkheid daarvan wordt door mij dan ook
volledig onderschreven, dit in reactie op een vraag van de NOB.
Het RB geeft aan dat de selectie van de uit te procederen zaken in het
lopende massaal bezwaar over het forfaitaire rendement dat wordt
toegepast voor de berekening van het box 3-inkomen heeft plaatsgevonden in overleg met de brancheorganisaties. Overleg met de brancheorganisaties wordt ook door de Belastingdienst gewaardeerd. Ik zie geen
reden waarom dit onder de voorgestelde regeling anders zou zijn.
Evenmin zie ik aanleiding om dit overleg wettelijk vast te leggen. Daarbij
speelt in het bijzonder dat – zoals eerder is aangegeven naar aanleiding
van een vraag van de leden van de fractie van D66 – procesvertegenwoording in belastingzaken niet verplicht is en ook niet verplicht wordt bij
een massaalbezwaarprocedure. De stelling van de NOB dat bij massaal
bezwaar niet altijd een adviseur betrokken is, is dan ook zonder meer
correct. Sterker nog, in het algemeen is bij verreweg de meeste fiscale
geschillen geen adviseur betrokken. Dit weerhoudt belastingplichtigen
geenszins ervan om hun rechten uit te oefenen en dit zal ook onder de
voorgestelde massaalbezwaarregeling niet anders zijn, integendeel. In dat
kader herhaal ik graag dat een massaalbezwaarprocedure gepubliceerd
wordt op www.belastingdienst.nl en dat op die website tevens nadere
informatie verstrekt zal worden, juist om de kenbaarheid van die
procedure voor belastingplichtigen zo groot mogelijk te laten zijn.
Het RB vraagt naar de vergoeding van kosten van de bezwaarprocedure.
Deze kosten kan de inspecteur meenemen in een te maken afspraak over
de tegemoetkoming in de proceskosten en vergoeding van het griffierecht. Ook hier geldt dat de inspecteur in afwijking van de wettelijke
regeling kan afspreken dat deze kosten worden vergoed ook als de
belastingplichtige uiteindelijk in het ongelijk gesteld wordt. Voor de bulk
van de belastingplichtigen, die eenvoudig kunnen meeliften op de
uitkomst van de massaalbezwaarprocedure, zie ik geen reden om een
uitzondering op de wettelijke regels te maken. Deze uitzondering bestaat
ook niet onder de huidige regeling, zodat mijns inziens van een verslechtering geen sprake is.
De rechtsvraag is onherroepelijk beantwoord als er geen nationale
rechtsmiddelen meer kunnen worden aangewend. De NOB heeft gelijk dat
in voorkomende gevallen belastingplichtigen daarna – en onder die
voorwaarde – de rechtsvraag nog kunnen voorleggen aan het EHRM. Juist
om een ieder in de gelegenheid te stellen de gang naar het EHRM te
maken, doet de inspecteur collectief uitspraak nadat de nationale rechter
de rechtsvraag onherroepelijk heeft beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

44

Het kabinet ziet niet in dat bekendmaking van de collectieve uitspraak
door kennisgeving daarvan in de Staatscourant en op de website van de
Belastingdienst onevenwichtig zou zijn. Anders dan de NOB lijkt te
veronderstellen, dient de belastingplichtige nu ook individueel bezwaar te
maken indien hij wenst mee te doen aan een massaalbezwaarprocedure.
Dit verandert niet. Het kabinet stelt enkel voor om de publicatie van de
collectieve uitspraak – die nu plaatsvindt in «een van overheidswege
uitgegeven blad of een dag-, nieuws- of huis-aan-huisblad» – te moderniseren. Daarnaast wijst het kabinet de NOB erop dat ook nu geen beroep
kan worden ingesteld tegen de collectieve uitspraak (artikel 25a, negende
lid, van de AWR). Ook wat dat betreft verandert er dus niets.
Het RB maakt een opmerking over de termijn voor het doen van uitspraak
op de niet-geselecteerde bezwaarschriften. Daarbij lijkt sprake van een
misverstand. Laat ik voorop stellen dat de inspecteur uitsluitend individueel uitspraak doet als hij geheel of gedeeltelijk in het ongelijk wordt
gesteld. Alleen dan moeten de individuele belastingaanslagen en
beschikkingen verminderd worden. De enige wijziging op dit punt in de
voorgestelde regeling is dat de termijn voor het doen van uitspraak wordt
gesteld op zes maanden. Het voorstel lijkt mij dan ook een aanzienlijke
verbetering voor belastingplichtigen, waarbij de voorgestelde termijn,
gelet op het feit dat het bij toepassing van de massaalbezwaarregeling per
definitie over grote aantallen gaat, mij alleszins redelijk voorkomt.
Op een vraag van de NOB naar het verlenen van uitstel van betaling voor
bezwaren die worden aangemerkt als massaal bezwaar antwoordt het
kabinet dat daarvoor dezelfde regels gelden als voor «gewone» bezwaren.
Dit betekent dat in de regel op verzoek uitstel van betaling verleend wordt.
Het kabinet is verheugd dat het RB positief is over de voorgestelde
prejudiciële regeling, in het bijzonder in combinatie met de massaalbezwaarregeling. Het kabinet bevestigt desgevraagd dat er geen wettelijke
voorwaarden worden gesteld aan de anderen dan partijen die in de
gelegenheid worden gesteld om schriftelijke opmerkingen te maken en
daarover gehoord kunnen worden. Evenals in het civiele recht is de
inrichting van een prejudiciële procedure aan de Hoge Raad gelaten. Het
is dan ook de Hoge Raad die kan besluiten tot het houden van afzonderlijke zittingen voor partijen en voor derden. Ook het besluit om al dan niet
tot publicatie over te gaan – het RB vraagt daarnaar in het bijzonder in de
situatie dat de Hoge Raad afziet van de beantwoording van een voorgelegde rechtsvraag – is aan de Hoge Raad. Het kabinet onderschrijft echter
de wenselijkheid van publicatie van de relevante stukken, ook als de
voorgelegde rechtsvraag niet tot een prejudiciële beslissing leidt.
Het RB vraagt verder nog naar de kostenvergoeding in een prejudiciële
procedure. Zoals aangekondigd zal het Besluit proceskosten bestuursrecht
daarvoor inderdaad worden aangepast met ingang van 1 januari 2016. Het
kabinet is voornemens om voor wat betreft de toe te kennen punten in
een prejudiciële procedure aan te sluiten bij de toe te kennen punten in
cassatie.
Schorsende werking hoger beroep bij toeslagen
Het RB vraagt hoeveel zaken worden voorgedragen voor hoger beroep bij
de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
Gemiddeld genomen zijn er jaarlijks 400 hogerberoepszaken waarvan er
circa 50 tot 75 worden geïnitieerd door de Belastingdienst/Toeslagen. In
ongeveer twee derde deel van de gevallen gaat de Belastingdienst/
Toeslagen met succes in hoger beroep. Voor het oordeel of de voorgestelde maatregel wel proportioneel is, is naar mijn mening niet alleen het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

45

aantal zaken van betekenis. Het ontbreken van schorsende werking
betekent dat de Belastingdienst/Toeslagen met enige regelmaat grote
bedragen moet uitbetalen aan doorgaans onvermogende burgers. Als de
Belastingdienst/Toeslagen in het hoger beroep alsnog in het gelijk wordt
gesteld levert dat vaak problemen op: zowel voor de Belastingdienst om
de ten onrechte uitbetaalde bedragen weer terug te halen als voor de
burger zelf als die problemen heeft om het geld weer terug te betalen.
Schorsende werking van het hoger beroep zou dit voorkomen. Het zou
niet alleen een vereenvoudiging opleveren maar ook voorkomen dat de
Staat het risico loopt dat ten onrechte uitbetaalde bedragen niet meer
geïncasseerd kunnen worden.
Overigens heeft de Belastingdienst/Toeslagen in het verleden diverse
malen geprobeerd om via een voorlopige voorziening de rechter te
vragen om schorsende werking. Deze verzoeken zijn echter steeds door
rechters afgewezen in verband met het ontbreken van een spoedeisend
belang.
Het RB merkt op dat het voorgestelde artikel 20, tweede lid, van de IW
1990 bepaalt dat lijfsdwang kan worden toegepast op bestuurders,
vereffenaars en thans ook beleidsbepalers van lichamen, waarbij in feite
een omkering van de bewijslast geldt. De bestuurder, vereffenaar of
beleidsbepaler moet bewijzen dat het niet aan hem is te wijten dat de
belastingschuld niet door het lichaam zelf is voldaan. Het RB stelt voor om
de bewijslast anders te verdelen en de bestuurder, vereffenaar of
beleidsbepaler pas te gijzelen als de ontvanger aannemelijk heeft gemaakt
dat het (mede) aan die persoon is te wijten dat het lichaam de belasting
niet heeft betaald. Ik wijs erop dat de bewijslast waarop het RB doelt niet
ziet op de vraag of is voldaan aan de voorwaarden voor gijzeling (eerste
toets), maar slechts op de vraag of de bestuurder gegijzeld kan worden als
er voldaan is aan de voorwaarden voor gijzeling (tweede toets). Voor de
eerste toets, namelijk de vraag of voldaan is aan de voorwaarden voor
gijzeling, ligt de bewijslast bij de ontvanger. De ontvanger moet bijvoorbeeld aannemelijk maken dat toepassing van een ander dwangmiddel
onvoldoende uitkomst zal bieden en dat het belang van de ontvanger
toepassing van lijfsdwang rechtvaardigt. Als lijfsdwang door de rechter
wordt toegestaan en de belastingschuldige een lichaam is, dan vindt een
tweede toets plaats, namelijk de vraag of de bestuurder voor de belastingschuld van het lichaam gegijzeld mag worden. Daarbij is het aan de
bestuurder om aannemelijk te maken dat het niet aan hem is te wijten dat
de belastingschuld van het lichaam niet is voldaan. De bestuurder kan zich
als het ware disculperen. Het kabinet is van mening dat de bewijslast op
deze wijze redelijk is verdeeld en wijst er nadrukkelijk op dat beide vragen
aan toetsing door de burgerlijke rechter onderhevig zijn.
Het RB geeft aan dat toepassing van artikel 20 van de IW 1990 alleen aan
de orde is «indien er geen andere, minder vergaande, dwangmiddelen
voorhanden zijn en in gevallen waarin bovendien het maatschappelijke en
fiscale belang toepassing van lijfsdwang rechtvaardigen». Op verzoek van
het RB kan ik bevestigen dat hier sprake is van cumulatieve voorwaarden.
Daarnaast vraagt het RB wat wordt verstaan onder «een maatschappelijk
belang dat lijfsdwang rechtvaardigt». Onder maatschappelijk belang kan
bijvoorbeeld worden verstaan het belang van een effectieve aanpak van
belastingfraude waarbij degene die zich daarmee heeft verrijkt niet de
dans ontspringt.
Tevens verzoekt het RB om aan te geven wanneer er sprake is van een
fiscaal belang. Hoe groot dient de belastingschuld te zijn om lijfsdwang te
rechtvaardigen? Er is geen grensbedrag waarboven lijfsdwang pas is
gerechtvaardigd. Of lijfsdwang is gerechtvaardigd wordt bepaald aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

46

hand van alle omstandigheden van het geval, waarbij de hoogte van het
fiscale belang een factor is.
Aanscherping disculpatiemogelijkheid
Het RB neemt aan dat de term «herinvesteringsreserve» in het algemeen
deel van de memorie van toelichting onjuist is, en vraagt om een
verklaring of verduidelijking. Anders dan in de artikelsgewijze toelichting,
waarin aangegeven wordt voor welke reserves de disculpatiebepaling nog
wel geldt, wordt in het algemeen deel van de memorie van toelichting
vermeld voor welke reserves de disculpatiemogelijkheid niet langer geldt.
Dit is onder meer het geval bij de herinvesteringsreserve. De term
herinvesteringsreserve in het algemeen deel is dus juist.
Het RB vraagt om toe te lichten waarom er bij de wijziging van artikel 40,
eerste lid, van de IW 1990 slechts sprake zou zijn van een verduidelijking
en niet van een inhoudelijke wijziging. Het kabinet is van mening dat het
hier een verduidelijking betreft omdat de wetgever bij de totstandkoming
van genoemd artikel 40 niet bedoeld heeft om rechtspersonen van
aansprakelijkheid uit te sluiten. Wel is het zo dat de Hoge Raad zich tot op
heden nog niet heeft uitgelaten over de reikwijdte van artikel 40 van de IW
1990 en bestaat er derhalve nog geen definitieve duidelijkheid over de
reikwijdte van de huidige tekst.
Het RB constateert dat de disculpatie nu wordt beperkt tot de vennootschapsbelasting die is verschuldigd over – kortweg gezegd – de (stille)
reserves die betrekking hebben op vermogensrechten en roerende en
onroerende zaken, waardoor het niet meer mogelijk is voor een verkopende aandeelhouder om zich te disculperen voor de vennootschapsbelasting die niet op deze reserves ziet. Daarmee wordt in feite een
aansprakelijkheid voor de vennootschapsbelasting gecreëerd voor deze
aandeelhouder, aldus het RB. Het RB verneemt graag of dat de bedoeling
van de wetgever is geweest bij de thans voorgestelde wijziging. De
aansprakelijkheid van verkopers van aandelen is reeds vastgelegd in
artikel 40 van de IW 1990. De wetgever creëert derhalve niet een nieuwe
aansprakelijkheid en breidt de bestaande aansprakelijkheid niet uit. Alleen
de mogelijkheden tot vrijwaring voor aansprakelijke verkopers wordt
beperkt.
Het RB stelt dat een beperking van de disculpatiemogelijkheid eerst aan
de orde is als (i) het bestaande arsenaal aan mogelijkheden voor de
Belastingdienst geen soelaas biedt, (ii) het om grote aantallen gaat en (iii)
het om een groot financieel belang gaat. Het RB vraagt om een nadere
motivering op dit punt. De huidige tekst van artikel 40 van de IW 1990
biedt voor de Belastingdienst onvoldoende soelaas omdat verkopers van
aandelen op redelijk eenvoudige wijze de indruk kunnen wekken dat aan
de door de Hoge Raad16 geformuleerde voorwaarden voor disculpatie is
voldaan, waardoor de aansprakelijkheidsprocedure een tijdrovende klus
voor de Belastingdienst is geworden. Bovendien verliest de bepaling met
de invulling van de disculpatiebepaling door de Hoge Raad een deel van
haar preventieve werking, waardoor de Belastingdienst naar verwachting
veel vaker dan voorheen tot aansprakelijkstelling over zal moeten gaan.
De financiële belangen die met de handel in vennootschappen met stille
en fiscale reserves gepaard gaan zijn doorgaans groot, zoals onder meer
blijkt uit onderzoeken die destijds hebben geleid tot invoering van artikel
40 van de IW 1990.

16

HR 8 augustus 2014, nr. 13/04659, ECLI:NL:HR:2014:2150, en HR 27 juni 2014, nr. 13/03045,
ECLI:NL:HR:2014:1525.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

47

Experimenteerbepaling
Op dit moment beraadt het kabinet zich over een te houden experiment
bij de heffing of de inning van belastingen. Dit betreft de inzet van een
app. Verder kan ik toezeggen dat bij elk experiment de rechtsbescherming
gewaarborgd zal worden en dat de belastingplichtige nimmer verplicht is
om mee te werken. Mijns inziens is dit laatste al uitdrukkelijk vastgelegd
door het wettelijke vereiste dat de belastingplichtige instemt.
Rechtsbescherming
Het RB wijst op het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State, getiteld «Analyse van enige verschillen in rechtsbescherming en
rechtspositie van de justiabele in het strafrecht en in het bestuursrecht».17
De rechtsbescherming van belastingplichtigen is naar mijn mening een
groot goed dat mijn voortdurende aandacht heeft. Het genoemde advies
heeft niet specifiek betrekking op de fiscale boeten, maar beslaat een veel
breder terrein. De regie over eventuele vervolgstappen ligt dan ook bij de
Minister van Veiligheid en Justitie, naar wie ik het RB graag verwijs.
Het RB merkt op dat uit de memorie van toelichting blijkt dat de
aanscherping van het gebruikelijkheidscriterium van de werkkostenregeling inhoudt dat het aanwijzen van een vergoeding (of verstrekking) als
eindheffingsloon op zich gebruikelijk moet zijn. Het RB is van mening dat
deze uitleg niet rechtstreeks uit de voorgestelde wettekst volgt en dat er
sprake is van een discrepantie tussen wettekst en toelichting.
Uit de voorgestelde wettekst vloeit voort dat niet alleen het betalen of
verstrekken van een loonbestanddeel gebruikelijk moet zijn, maar ook het
aanwijzen daarvan. Dit blijkt uit de zinsnede «die in voor het overige
overeenkomstige omstandigheden in de regel worden aangewezen». Als
niet het aanwijzen van een loonbestanddeel, maar het betalen of
verstrekken ervan gebruikelijk moest zijn, dan had er in de wettekst
gestaan: «die in voor het overige overeenkomstige omstandigheden in de
regel worden vergoed of verstrekt».
Soms is een loonbestanddeel op zichzelf wel gebruikelijk, maar is het niet
gebruikelijk om dit loonbestanddeel aan te wijzen. Het meest voor de
hand liggende voorbeeld is het maandloon. Het is zeer gebruikelijk om
aan werknemers elke maand een salaris te betalen voor de in die maand
gewerkte uren. In de regel betaalt de werknemer zelf loonbelasting over
zijn maandloon, dit wordt door zijn werkgever op zijn bruto maandloon
ingehouden. Het is ongebruikelijk om het maandloon aan te wijzen als
eindheffingsbestanddeel.
Volgens het RB is bij de invoering van de werkkostenregeling meermaals
toegelicht dat behoudens in de wet uitgesloten vergoedingen en
verstrekkingen alle vergoedingen en verstrekkingen als eindheffingsbestanddeel kunnen worden aangewezen. Het RB verzoekt om nader toe te
lichten waarom het niet langer gebruikelijk is om maandloon en bonussen
aan te wijzen als eindheffingsloon.
In de memorie van toelichting staat dat het ongebruikelijk is om
maandloon en hoge bonussen aan te wijzen als eindheffingsloon. Dit is
altijd al ongebruikelijk geweest. Een lage bonus kan onder omstandigheden gebruikelijk zijn, bijvoorbeeld een kleine gratificatie voor een
werknemer die een extra prestatie heeft geleverd. Bij de invoering van de
werkkostenregeling is inderdaad aangegeven dat in principe alle
vergoedingen en verstrekkingen kunnen worden aangewezen, maar
hierbij is steeds opgemerkt dat wel moet worden voldaan aan het
gebruikelijkheidscriterium.

17

Stcrt. 2015, nr. 30280.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

48

Het RB vraagt hoe de aanscherping van het gebruikelijkheidscriterium zich
verhoudt tot het noodzakelijkheidscriterium voor de vergoeding of
verstrekking van gereedschappen, computers en mobiele communicatiemiddelen. In dit kader vraagt het RB of voor de vergoeding en
verstrekking van noodzakelijke gereedschappen e.d. mag worden
aangenomen dat de aanwijzing van deze vergoedingen en verstrekkingen
gebruikelijk is.
Indien is voldaan aan het noodzakelijkheidscriterium vloeit daaruit voort
dat er ook aan het gebruikelijkheidscriterium is voldaan. Het is dan niet
nodig om nog apart aan het gebruikelijkheidscriterium te toetsen. In de
regel zullen werkgevers immers alle kosten (inclusief eventueel verschuldigde belastingen) voor hun rekening nemen als het gaat om gereedschappen, computers en mobiele communicatiemiddelen die noodzakelijk
zijn voor de behoorlijke vervulling van de dienstbetrekking. Het noodzakelijkheidscriterium beperkt zich bovendien tot de werkelijke kosten van
bepaalde voorzieningen. Voor eventuele bovenmatigheden geldt het
gebruikelijkheidscriterium onverkort.
Het RB merkt op dat werkgevers, behoudens afspraken uit cao’s en de
afspraken uit de eigen arbeidsvoorwaarden, doorgaans niet beschikken
over kengetallen over vergoedingen en verstrekkingen die door andere
werkgevers in de regel worden aangewezen als eindheffingsloon. Voor die
gevallen moet de werkgever volgens het RB de omvang van de vergoedingen en verstrekkingen toetsen aan de redelijkheid. De redelijkheid acht
het RB een onvoldoende onderscheidend criterium om te bepalen of het
gebruikelijk is om een bepaalde vergoeding of verstrekking aan te wijzen
als eindheffingsbestanddeel.
In de paragraaf over het aanscherpen van het gebruikelijkheidscriterium
uit de memorie van toelichting staat een aantal factoren die van belang
zijn en die een werkgever kan gebruiken om te toetsen of zijn vergoedingen en verstrekkingen de gebruikelijkheidstoets doorstaan. Een
vergelijking maken met andere werkgevers is één van de mogelijkheden
die een werkgever heeft bij het toepassen van het gebruikelijkheidscriterium. Alhoewel een werkgever niet precies zal weten wat andere
werkgevers aan vergoedingen en verstrekkingen aanwijzen, is er in de
regel wel degelijk enige kennis bij een werkgever in huis over de
arbeidsvoorwaarden bij zijn concurrentie. Het is bijvoorbeeld een feit van
algemene bekendheid dat veel werkgevers hun werknemers een
kerstpakket geven waarover de werknemer geen belasting hoeft te
betalen. In de laatste alinea van de toelichting bij het gebruikelijkheidscriterium wordt de redelijkheid genoemd in het kader van de situatie dat
vergelijken met andere werkgevers niet mogelijk is, omdat een vergelijkbare situatie zich nergens anders voordoet. In de uitzonderingssituatie
van een unieke werkgever die niet vergelijkbaar is met andere
werkgevers, zal in plaats van een vergelijking met andere werkgevers de
redelijkheid een factor zijn. Dit is expliciet in de toelichting opgenomen
om te voorkomen dat dergelijke werkgevers vanwege het ontbreken van
vergelijkingsmateriaal betogen dat al hun vergoedingen en verstrekkingen
gebruikelijk zijn.
Het RB vraagt waarom niet is gekozen voor een maatregel die de
aanwijzing als eindheffingsloon uitsluit voor bepaalde loonbestanddelen
(artikel 31, lid 4 Wet op de loonbelasting 1964) of voor gevallen waarin
tariefarbitrage het doorslaggevende doel is van de aanwijzing als
eindheffingsloon.
Een nieuwe lijst met loonbestanddelen die niet mogen worden aangewezen als eindheffingsloon, zal de administratieve lastenverlichting en
keuzevrijheid die de werkkostenregeling heeft gebracht weer grotendeels
teniet doen. Bij het aanscherpen van het gebruikelijkheidscriterium is
daarom gekozen voor een wijziging waarmee het karakter van de
werkkostenregeling en de vrije ruimte behouden blijft. Indien blijkt dat de
werkgever vanwege tariefarbitrage een loonbestanddeel heeft aange-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

49

wezen, zal dit zeker een rol spelen bij de beoordeling of de aanwijzing
gebruikelijk is. Het motief van een werkgever is echter zeer lastig te
bewijzen, waardoor het niet uitvoerbaar is om wettelijk alle gevallen uit te
sluiten waarin tariefarbitrage het motief was. Een werkgever kan
overigens wel als vuistregel hanteren dat een aanwijzing waarschijnlijk
discussie met de Belastingdienst oplevert als hij alleen aanwijst met het
oog op tariefarbitrage.
Btw-vrijstelling medische diensten
Het RB vraagt of de recente jurisprudentie inzake de btw-vrijstelling voor
medische diensten en de daarop aangekondigde verruiming van het
uitvoeringsbeleid gevolgen heeft voor de wetgeving. Als jurisprudentie
dwingt tot wijzigingen in het toepassingsgebied van een wettelijke
regeling en daardoor uitvoeringsbeleid en wetgeving evident niet meer
met elkaar stroken is een aanpassing van de wetgeving zonder meer de
aangewezen weg. Dat geldt ook in dit geval. Wel dient daarbij zorgvuldig
te worden gekeken naar de meest passende vormgeving gegeven het
nagestreefde beleid en ten einde een robuuste regeling over te houden
die niet opnieuw kwetsbaar is.
De Staatssecretaris van Financiën,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 305, nr. 6

50