Meertalige en
anderstalige
opvang
Een eerste verkenning van
de huidige situatie
Martin Schalkwijk, Tjitske Haakma & Lorena van
Essen
In opdracht van het ministerie van SZW
244409954 | April 2022

Contents

1

Inleiding

3

2

Omvang meertalige en anderstalige kinderopvanglocaties

5

3

Dagopvang (kinderdagopvang, peuteropvang of voorschoolse educatie)

10

4

Voorschoolse educatie

16

5

Gastouderopvang

18

6

Buitenschoolse opvang (BSO)

21

7

Andere vorm van kinderopvang

27

8

Onderzoek verantwoording

29

2

1
Inleiding

Inleiding
Achtergrond
De directie Kinderopvang van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft behoefte aan een beeld van hoeveel kinderopvang op dit moment wordt
aangeboden (mede) in een andere voertaal dan de Nederlandse. De Wet kinderopvang maakt een uitzondering voor opvang in een andere taal als de herkomst van de kinderen
in specifieke omstandigheden daartoe noodzaakt. Hiervan kan bijvoorbeeld sprake zijn bij kinderopvangorganisaties die opvang bieden aan expatkinderen. Daarnaast biedt de
Wet kinderopvang de mogelijkheid om meertalige buitenschoolse opvang aan te bieden en heeft er een experiment plaatsgevonden met meertalige dagopvang
Dit onderzoek is in twee delen uitgevoerd.
Deelonderzoek 1 bestond uit het in kaart brengen van kinderopvangorganisaties door verschillende methoden:
- Deskresearch: Door middel van het zoeken op internet, het bezoeken van informatieve websites, fora en sociale media gericht op expats en arbeidsmigranten zijn we op zoek
gegaan naar kinderopvangorganisaties die meertalige opvang aanbieden.
- Uitvraag onder Nederlandse gemeenten: We zetten een korte vragenlijst uit onder Nederlandse gemeenten, met de vraag welke kinderopvangorganisaties zij kennen die
meertalige opvang aanbieden.
Deelonderzoek 2 bestond uit het benaderen van de kinderopvangorganisaties die in deelonderzoek 1 zijn geïdentificeerd met een vragenlijst.

03

Aantal organisaties en respons
In totaal zijn 171 kinderopvang organisaties/ locaties gevonden doormiddel van het deskresearch en benaderd voor deelonderzoek 2. Van deze locaties hebben 58
de vragenlijst in gevuld (34% respons).

Leeswijzer voor resultaten

01

Op sommige onderwerpen geven we een schatting van het totaal aantal organisaties in Nederland. Voor deze berekening gaan we er van uit dat de antwoorden van
de respondenten een exacte weerspiegeling zijn van de situatie in Nederland en dat de niet-respondenten dus dezelfde verdeling vertonen als de respondenten.
Daarnaast nemen we aan dat de inventarisatie van locaties volledig dekkend is. Vanwege de onnauwkeurigheid verbonden aan deze aannames ronden we de
schattingen af op twee decimalen.
In totaal hebben 58 locaties deelgenomen aan dit onderzoek. Om een zeker inzicht te krijgen, zijn resultaten soms uitgesplitst naar bijvoorbeeld type opvang of
vormen van meertalige opvang. Gezien het relatief kleine aantal respondenten is het niet verantwoord om statistisch significante conclusies te verbinden aan
eventuele verschillen. Deze uitsplitsingen zijn dan ook puur illustratief.
Bij enkele onderwerpen zien we dat de schatting van het totaal aantal organisaties in Nederland groter is dan het maximaal aantal organisaties dat deelneemt aan de
regeling. Dit betekent dat de berekening een overschatting inhoudt en dat er dus onzekerheden in de aannames zitten. We hebben de schattingen laten staan, om
toch enige indruk te geven van de situatie in Nederland.

4

2
Omvang meertalige en
anderstalige
kinderopvanglocaties

Deskresearch en respons

Deskresearch

171
Organisaties/locaties waar (mogelijk) meertalige
of anderstalige dagopvang wordt geboden

Respons vragenlijst

58
Organisaties/locaties

Respons

17
Organisaties/locaties geven aan alleen
Nederlandstalige opvang te bieden

41

Schatting van het aantal locaties dat in
Nederland meertalige of anderstalige
opvang aanbiedt:

Circa

120

Organisaties/locaties

Organisaties/locaties geven aan wél meertalige
of anderstalige dagopvang aan te bieden

6

41 van de 58 organisaties/locaties die de vragenlijst hebben ingevuld geven aan anderstalige
of meertalige opvang aan te bieden

Talen aangeboden op de kinderopvang
locatie

Soorten kinderopvang aangeboden op de
organisaties/locaties

kinderdagopvang, peuteropvang of
voorschoolse educatie

32 (78%)

Engels

39 (95%)

Nederlands
buitenschoolse opvang (BSO)

gastouderopvang

een andere vorm van kinderopvang

20 (49%)

2 (5%)

33 (80%)

Duits

1 (2%)

Frans

1 (2%)

Arabisch of Berbers

1 (2%)

Pools

1 (2%)

Japans

1 (2%)

5 (12%)

Welke soorten kinderopvang worden op deze locatie aangeboden? | In welke talen wordt kinderopvang op deze locatie aangeboden?
Basis: Locaties die (deels) anderstalige opvang bieden (n=41)

7

De belangrijkste redenen die genoemd worden om een andere voertaal aan te bieden is omdat
de opvang verbonden is aan een internationale school en omdat hun doelgroep internationale
ouders en kinderen zijn
Redenen of doelen om op deze locatie een andere voertaal te gebruiken:
Aanbod van kinderopvang …

sinds 2010 of eerder

12 (29%)

sinds 2011

7 (17%)

sinds 2012
sinds 2013

1 (2%)

sinds 2014

3 (7%)

sinds 2015

6

sinds 2016

1 (2%)

sinds 2017

2

sinds 2018

(5%)
3 (5%)

sinds 2019

2

(5%)

sinds 2020

2

(5%)

sinds 2021

2

(5%)

(15%)

De belangrijkste redenen die genoemd
worden voor het aanbieden van een andere
voertaal zijn:
1. Omdat de opvang bij een
internationale school behoort.
2. Ouders zijn expats die tijdelijk in
Nederlands verblijven

“Wij zijn een internationaal kinderdagverblijf,
gevestigd in een internationale Engelstalige
school. Wij vangen voornamelijk expat kinderen
op en zijn later populair geworden in de woonwijk
voor Nederlandse (lokale) gezinnen die graag
hun kinderen een voorsprong in de Engelse taal
willen meegeven.”

3. Ouders spreken een andere taal, en
door de meertalige opvang kunnen
de kinderen integreren

“Veel buitenlandse ouders, expats, en vraag naar
Engelstalige opvang.”

4. Omdat er voordelen aan tweetalige
opvang zitten.

“Internationale doelgroep ouders en kinderen.”

Sinds welk jaar biedt u kinderopvang in een andere voertaal dan Nederlands aan? | Om welke redenen of doelen gebruikt u op deze locatie een andere voertaal dan (of naast) de Nederlandse taal?

8

Bijna 6 op de tien locaties geven aan dat de meeste ouders van de kinderen op hun locatie
geen kinderopvangtoeslag ontvangen

Ontvangen de ouders van de kinderen op uw locatie met wie in een andere taal wordt gesproken
kinderopvangtoeslag?

4%

14%

16%

23%

38%

4%

(vrijwel) allemaal wel
de meesten wel
sommigen wel, anderen niet
de meesten niet
(vrijwel) allemaal niet
dat weet ik niet

Ontvangen de ouders van de kinderen op uw locatie met wie in een andere taal wordt gesproken kinderopvangtoeslag?

9

3
Dagopvang
(kinderdagopvang,
peuteropvang of
voorschoolse educatie)

Dagopvang (kinderdagopvang, peuteropvang of voorschoolse educatie)

Aangeboden talen op dagopvanglocatie

Alleen dagopvang in het Nederlands

Maximaal 50% in het Engels (Experiment
MIND)

Anderstalige of meertalige dagopvang
vanwege de herkomst of specifieke
omstandigheden van de kinderen op de locatie

In welke taal of talen wordt dagopvang op deze locatie aangeboden?
Basis: locaties die dagopvang bieden (n=45)

Geschat aantal locaties in Nederland

Art. 1.55 lid 1

33%

22%

29 dagopvang locaties *

Art. 1.55 lid 3

44%

Art. 1.55 lid 2

59 dagopvang locaties

* Er waren slechts 18 locaties die konden deelnemen aan het
experiment, er is dus sprake van een overschatting in de berekening.

11

Dagopvanglocaties

Maximaal 50% opvang in het Engels

Anderstalige of meertalige opvang
(herkomst, speciale omstandigheid)
Art. 1.55 lid 2

Art. 1.55 lid 3

Op

10

locaties wordt opvang in maximaal 50% Engels aangeboden.

Op

20

locaties wordt er meertalige of anderstalige opvang geboden

vanwege de herkomst of speciale omstandigheden van de kinderen.

Gemiddeld 2,4 groepen per locatie
Gemiddeld 36 kinderen per locatie

46% van de opvangtijd op de groepen wordt in het Engels aangeboden

Gemiddeld 3,3 groepen per locatie

Gemiddeld 48 kinderen per locatie

57% van de opvangtijd op de groepen wordt in een andere taal aangeboden

Hoeveel groepen op deze locatie hebben de volgende vorm(en) van dagopvang? | Kunt u per groep aangeven welk deel van de opvang in het Engels wordt aangeboden?

12

Verdeling dagopvanglocaties

Maximaal 50% opvang in het Engels

Anderstalige of meertalige opvang
(herkomst, speciale omstandigheid)
Art. 1.55 lid 2

Art. 1.55 lid 3

Gemiddeld 2,4 groepen
per locatie

Gemiddeld 36 kinderen
per locatie

Gemiddeld 46% van de tijd
wordt in andere taal geboden

Gemiddeld 3,3 groepen
per locatie

Gemiddeld 48 kinderen
per locatie

5

50+

50%

5+

150+

4
3

2
1

2
0
2

40-49

1

40%

30-39

1

30%

20-29

2
4

3

<20

2
3

17
6
0

4
3

20%

1

2

10%

0

1

4

75-99

2

50-74
6

20-49
7

<20

100%

1

100-149

1

Gemiddeld 57% van de tijd
wordt in andere taal geboden

2
1

22

80%-99%

4

60%-79%

2

40%-59%

3

12

20%-39%

4
9

<20%

19
6

Hoeveel groepen op deze locatie hebben de volgende vorm(en) van dagopvang? | Kunt u per groep aangeven welk deel van de opvang in het Engels wordt aangeboden?

13

Dagopvanglocaties

Pedagogische medewerkers ingezet op de
groepen

Minimaal één vloeiend Nederlanstalige
medewerker en één medewerker die de andere
taal vloeiend spreekt
Alle medewerkers spreken vloeiend
Nederlands, en er is minimaal één medewerker
die ook een andere taal voldoende beheerst
Alleen medewerkers die beide talen voldoende
spreken maar niet noodzakelijk vloeiend

7
7

29%

Nederlandstalig basisonderwijs

37%

14
4
9
1
1

meertalig basisonderwijs op een reguliere
basisschool

14%
19%

4

1

Anderstalige opvang

2

een school in een ander land dan Nederland

29%

15%
13%
14%

internationale school in een andere taal
4

54%

20%
18%
24%

scholen van internationaal georiënteerd
basisonderwijs (IGBO) (grotendeels Engels)

5

Alleen medewerkers die de andere taal
vloeiend spreken, waarbij Nederlands spreken
geen voorwaarde is
Alleen medewerkers die beide talen vloeiend
spreken

Doorstroom uit de dagopvang naar type
basisonderwijs

7%
1%
5%

Meertalige opvang
3

Totaal

Welke pedagogische medewerkers worden ingezet op de groepen waar dagopvang in een andere taal wordt aangeboden dan (of naast) Nederlands? |
Naar welk basisonderwijs stromen deze kinderen uit de dagopvang door?

14

Dagopvanglocaties

Taal die bij de kinderen thuis wordt
gesproken

Ouders van kinderen op de groepen waar een
andere taal wordt gesproken

Expat of arbeidsmigranten (tijdelijk
verblijf in NL)

38%

37%
45%
40%

Nederlandse ouders
16%
15%
16%

Immigranten (permanent verblijf in NL)
Asielzoekers/ vluchtelingen/
statushouders
Andere groepen ouders

46%
43%

0%
0%
0%
1%
2%
1%

34%
30%
33%

Een of meer andere thuistalen

31%

Vooral de andere taal die op de opvang
wordt gesproken

30%
20%

Vooral Nederlands

24%
Anderstalige opvang

Zowel Nederlands als de andere taal
die op de opvang wordt gesproken

9%

37%

34%

15%
13%

Meertalige opvang
Totaal

Wat geldt voor de ouders van de kinderen op de groepen waar dagopvang in een andere taal wordt gesproken dan (of naast) de Nederlandse taal? | Welke taal wordt er bij deze kinderen thuis gesproken?

15

4
Voorschoolse educatie

Voorschoolse educatie*

3 dagopvanglocaties bieden ook
voorschoolse educatie aan (met een veindicatie)

3

Aanbod voorschoolse educatie in
een andere taal dan Nederlands

Ja

Nee

2

“We offer early intervention for children with
special needs as well as preschool education for
typically developing children. All of the children in
our program are expats and are here temporarily
here in the Netherlands. As they are international
they have a need for education in English.”

1

“De Pre-School is de voorloper van de
Internationale School.”

Ja
27

Redenen voor het spreken van een
andere voertaal:

Nee

Biedt u op uw locatie ook voorschoolse educatie aan, aan kinderen die tot de doelgroep van voorschoolse educatie behoren (met een ve-indicatie)? | Krijgen kinderen die tot de doelgroep van voorschoolse
educatie behoren (met een ve- indicatie) ook aanbod in een andere taal dan het Nederlands?

*Vanwege de lage n worden de resultaten in absolute aantallen gepresenteerd.

17

5
Gastouderopvang

Gastouderopvang*

Geschat aantal locaties in Nederland

Aangeboden talen op gastouderopvang
locaties

er wordt alleen Nederlands met de kinderen
gesproken

0

Art. 1.55 lid 1

er wordt zowel Nederlands als een andere taal
met de kinderen gesproken

er wordt alleen in een andere taal met de
kinderen gesproken

2

0

6 gastouderopvang locaties

Art. 1.55 lid 3

Art. 1.55 lid 2

0

gastouderopvang locaties

In welke taal of talen wordt dagopvang op deze locatie aangeboden?

*Vanwege de lage n worden de resultaten in absolute aantallen gepresenteerd.

19

Gastouderopvang*

Aangeboden talen op gastouderopvang

er wordt alleen Nederlands met de kinderen
gesproken

Andere taal die met de kinderen
worden gesproken

0

er wordt zowel Nederlands als een andere taal
met de kinderen gesproken

2

“English is the main language with Dutch as
the additional language.”
“Engels, Arabisch, Pools.”

er wordt alleen in een andere taal met de
kinderen gesproken

0

Krijgen kinderen die tot de doelgroep van voorschoolse educatie behoren (met een ve- indicatie) ook aanbod in een andere taal dan het Nederlands?

*Vanwege de lage n worden de resultaten in absolute aantallen gepresenteerd.

20

6
Buitenschoolse opvang
(BSO)

Buitenschoolse opvang

Aangeboden talen op dagopvanglocatie

Geschat aantal locaties in Nederland

Alleen BSO in het Nederlands

47%

Meertalige BSO (maximaal 50% in het
Engels, Frans of Duits)

Meertalige of anderstalige BSO vanwege de
herkomst of specifieke omstandigheden van
de kinderen op de locatie

30%

23%

Art. 1.55 lid 1

Art. 1.55 lid 3

Art. 1.55 lid 2

27 BSO locaties

21 BSO locaties

Hoeveel groepen op deze locatie hebben de volgende vorm(en) van BSO?
Basis: locaties die BSO bieden (n=30)

22

Buitenschoolse opvang

Meertalige BSO (maximaal 50% Engels, Frans
of Duits)

Anderstalige of meertalige BSO
(herkomst, speciale omstandigheid)
Art. 1.55 lid 2

Art. 1.55 lid 3

Op

9

locaties wordt opvang in maximaal 50% Engels, Frans of Duits

Op

7

locaties wordt er meertalige of anderstalige opvang geboden vanwege

aangeboden.

de herkomst of speciale omstandigheden van de kinderen

Gemiddeld 2,1 groepen per locatie

Gemiddeld 2,3 groepen per locatie

Gemiddeld 49 kinderen per locatie

Gemiddeld 37 kinderen per locatie

37% van de opvang wordt in een andere taal aangeboden

88% van de opvang wordt in een andere taal aangeboden

Hoeveel groepen op deze locatie hebben de volgende vorm(en) van BSO? | Kunt u per groep aangeven welk deel van de opvang in een andere taal wordt aangeboden?

23

Verdeling Buitenschoolse opvang

Meertalige BSO (maximaal 50% Engels, Frans
of Duits)

Anderstalige of meertalige BSO
(herkomst, speciale omstandigheid)
Art. 1.55 lid 2

Art. 1.55 lid 3

Gemiddeld 2,1 groepen
per locatie

Gemiddeld 49 kinderen
per locatie

Gemiddeld 37% van de tijd
wordt in andere taal geboden

Gemiddeld 2,3 groepen
per locatie

Gemiddeld 37 kinderen
per locatie

5

50+

50%

5+

50+

0

4

1

40-49

3

1

30-39

2
1

5
2

20-29
<20

2
4
2

7

40%
30%

5

20%

0
1

10%

4

4

2
1

0

40-49

1

Gemiddeld 88% van de tijd
wordt in andere taal geboden

2
1

100%

10

80%-99%
60%-79%

3
0

3

2

30-39

2

2

20-29

1

20%-39%

0

1

2

<20

1

<20%

0

2

40%-59%

3

Hoeveel groepen op deze locatie hebben de volgende vorm(en) van dagopvang? | Kunt u per groep aangeven welk deel van de opvang in het Engels wordt aangeboden?

24

Buitenschoolse opvang

Pedagogische medewerkers ingezet op de
groepen

Minimaal één vloeiend Nederlanstalige
medewerker en één medewerker die de andere
taal vloeiend spreekt
Alle medewerkers spreken vloeiend
Nederlands, en er is minimaal één medewerker
die ook een andere taal voldoende beheerst
Alleen medewerkers die de andere taal
vloeiend spreken, waarbij Nederlands spreken
geen voorwaarde is
Alleen medewerkers die beide talen vloeiend
spreken

Basisonderwijs waar deze kinderen heen
gaan

1

28%

Nederlandstalig basisonderwijs

7
8

28%
30%
29%

scholen van internationaal georiënteerd
basisonderwijs (IGBO) (grotendeels Engels)

3
3
6

internationale school in een andere taal

3
1

4

meertalig basisonderwijs op een reguliere
basisschool

2
2
Anderstalige BSO

Alleen medewerkers die beide talen voldoende
spreken maar niet noodzakelijk vloeiend

een school in een ander land dan Nederland

39%
34%

14%
0%
9%

39%

25%

15%

5%
1%
3%

Meertalige BSO
0

Totaal

Welke pedagogische medewerkers worden ingezet op de groepen waar BSO in een andere taal wordt aangeboden dan (of naast) Nederlands? |
Naar welk basisonderwijs stromen deze kinderen uit de BSO door?

25

Buitenschoolse opvang

Taal die bij de kinderen thuis wordt
gesproken

Ouders van kinderen op de groepen waar een
andere taal wordt gesproken

58%

Expat of arbeidsmigranten (tijdelijk
verblijf in NL)

35%
45%

27%
een andere thuistaal

41%

30%
Nederlandse ouders

35%

40%
36%

26%
Nederlandse taal

11%
Immigranten (permanent verblijf in NL)

39%
33%

25%
19%

Asielzoekers/ vluchtelingen/
statushouders

0%
0%
0%

Andere groepen ouders

1%
0%
0%

de andere taal die op de opvang wordt
gesproken
Anderstalig BSO

47%
20%
32%

Meertalig BSO
Totaal

Wat geldt voor de ouders van de kinderen op de groepen waar BSO in een andere taal wordt gesproken dan (of naast) de Nederlandse taal? | Welke taal wordt er bij deze kinderen thuis gesproken?

26

7
Andere vorm van
kinderopvang

Andere vorm van kinderopvang*

Kleuterschool,
Montessori bilingual,
Engelstalige preschool,
‘kinderen vanaf 2,8 jaar gaan al naar de
Franse school en dus naar de BSO’

Aangeboden talen op dagopvanglocatie

Alleen in het Nederlands

Toelichting van deze opvangvorm

0

Art. 1.55 lid 1
“Alles in het Duits, echter bij anders talige kinderen
zoals Engels, Nederlands, Amerikaans etc wordt deze
taal ook gesproken.”

Nederlands in combinatie met een andere
taal

Uitsluitend in een andere taal

3

2

Art. 1.55 lid 3

Art. 1.55 lid 2

“Deze tweetalige omgeving is een belangrijke factor in
de beslissing een kind in te schrijven. Nederlandstalige
ouders vinden het een aantrekkelijk idee dat hun kind
een voorsprong heeft bij de ontwikkeling van zijn
taalvaardigheid. En Engelssprekende ouders zijn blij
dat hun kind kennismaakt met het Nederlands als basis
voor een betere integratie in de Nederlandse
samenleving.”

In welke taal of talen wordt deze andere vorm van kinderopvang op deze locatie aangeboden?

*Vanwege de lage n worden de resultaten in absolute aantallen gepresenteerd.

28

8
Onderzoek
verantwoording

Onderzoek specificaties
Doelgroep
Kinderopvangorganisatie en –locaties die meertalige of anderstalige dagopvang bieden.

Steekproefbron
Desk research (zoeken op internet, bezoeken van informatieve websites, fora en sociale media gericht op expats en arbeidsmigranten)
Uitvraag Nederlandse gemeenten

Online methode
Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van een online vragenlijst (CAWI: computer assisted web interviewing). Respondenten ontvingen een e-mail met
informatie over het onderzoek en een link naar de online vragenlijst.

Vragenlijst
De vragenlijst is opgesteld door Kantar in samenspraak met het ministerie. De invulduur bedraagt circa 12 minuten.

Uitvoering
Het deskresearch voor het vinden van potentiële dagopvang locaties vond plaats in januari 2022. Veldwerk voor het online onderzoek vond plaats van
17 februari – 7 april 2022. Er zijn online reminders verstuurd. Daarnaast zijn deelnemers telefonisch benaderd om hun medewerking te vragen.

Respons
In totaal zijn er 171 organisatie/locaties gevonden waar (mogelijk) meertalige dagopvang wordt geboden. Hiervan hebben 58 organisaties gereageerd
op het onderzoek (34% respons). Hiervan boden 41 locaties ook daadwerkelijk meertalige dagopvang aan.

30