Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 434

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juli 2018
In het AO Gewasbeschermingsmiddelen van 7 maart 2018 (Kamerstuk
27 858, nr. 419) is gesproken over het terugdringen van het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw. In deze brief ga ik in
op enkele toezeggingen uit dat AO over het gebruik van glyfosaathoudende middelen door ProRail en Rijkswaterstaat, en op de stand van
zaken van de Green Deals over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op sportterreinen respectievelijk recreatieterreinen.
De toezeggingen over wasplaatsen op agrarische bedrijven en zuiveringsinstallaties voor glastuinbouwbedrijven zijn behandeld in de brief die de
Minister van Infrastructuur en Waterstaat u ter voorbereiding op het AO
Water van 28 juni 2018 heeft gestuurd1.
Professioneel gebruik buiten de landbouw
Het professioneel gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten de
landbouw is niet toegestaan op verhardingen (sinds april 2016) en
onverharde terreinen (sinds november 2017). Met uw Kamer is besproken
dat er een aantal uitzonderingen is, waar het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen vooralsnog onvermijdelijk is, te weten:
1. voor een veilige exploitatie van bedrijfsmatige activiteiten of
inrichtingen;
2. voor bescherming van de gezondheid van mens of dier of van het
milieu;
3. voor specifieke terreinen voor recreatieve doeleinden of voor het
beoefenen van sport die vanwege hun aard of omvang redelijkerwijze
niet op een andere wijze kunnen worden onderhouden.
Daarbij is afgesproken om de uitzonderingen uit te faseren, en dat zo
spoedig mogelijk te realiseren. Daarbij moet steeds naar de specifieke

1

kst-27858-434
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstukken 27 625 en 34 550, nr. 434

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 858, nr. 434

1

omstandigheden worden gekeken om de noodzakelijkheid van de
uitzondering te kunnen beoordelen.
ProRail en Rijkswaterstaat
Tijdens het AO Gewasbeschermingsmiddelen heb ik aangegeven dat de
sectoren waar het Rijk het zelf voor het zeggen heeft een voorbeeldfunctie
dienen te vervullen. Ik heb aangegeven niet voor lief te nemen dat in die
sectoren (conform uitzonderingsbepalingen) gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt. Ik heb toegezegd stappen te zetten in de afbouw
van het gebruik van chemische middelen. Over de afname van het gebruik
door ProRail en Rijkswaterstaat deel ik u het volgende mee.
Vanuit de noodzaak om het gebruik van glyfosaathoudende middelen uit
te bannen, heeft ProRail het gebruik hiervan de afgelopen jaren inmiddels
gehalveerd. Dit is voor een grote terreinbeheerder als ProRail een
substantiële volumevermindering. Glyfosaathoudende middelen worden
nu alleen nog gebruikt op ballastbedden en schouwpaden als dit
noodzakelijk is om beschikbaarheids- of veiligheidsrisico’s te voorkomen.
Vanwege de grote hoeveelheid kabels voor de treinbeveiliging rondom
het spoor is onkruidbestrijding met hittebehandeling hier geen alternatief.
ProRail bekijkt nader of er nog scherper onderscheid is aan te brengen in
situaties met en zonder beschikbaarheids- of veiligheidsrisico’s. Ook
probeert ProRail met de inzet van anti-vegetatiematten de groei van
onkruid te voorkomen om de bestrijdingsbehoefte te beperken. In de
tweede helft van 2018 start ProRail pilots met niet-chemische onkruidbestrijding. Hierbij worden onderhoudsaannemers en marktpartijen
uitgedaagd om alternatieven op het gebied van onkruidbestrijding te
ontwikkelen en te implementeren.
Rijkswaterstaat heeft sinds 2000 het beleid om in beginsel geen gewasbeschermingsmiddelen meer te gebruiken. Dit betekent dat Rijkswaterstaat
geen gewasbeschermingsmiddelen gebruikt bij beheer en onderhoud van
bijvoorbeeld de uiterwaarden. Uitzondering hierop is het gebruik van
glyfosaat voor het aansmeren van stobben van wilgen om te voorkomen
dat dijken/kribben verzwakt raken of dat het zicht van het scheepvaartverkeer belemmerd wordt. Onderzoek heeft uitgewezen dat als beheer en
onderhoud meer gericht wordt op preventie (het vroegtijdig verwijderen
van houtige opslag), het gebruik van glyfosaathoudende gewasbeschermingsmiddelen achterwege kan blijven. Rijkswaterstaat is daarom in 2015
gestart met het volledig uitfaseren van het gebruik van dit middel. Dit
houdt in dat nieuwe beheer- en onderhoudscontracten uitgaan van
niet-chemische werkwijzen, terwijl oude nog lopende contracten worden
uitgediend. Rekening houdend met deze lopende contracten betekent dit
dat het gebruik van glyfosaathoudende gewasbeschermingsmiddelen
door Rijkswaterstaat binnen drie jaar volledig is beëindigd.
Green Deal Sportterreinen
Voor sport- en recreatieterreinen zijn Green Deals afgesloten met als doel
om het gebruik de komende jaren uit te faseren en in 2020 afgebouwd te
hebben. Om dit mogelijk te maken, passen de betrokken partijen
Integrated Pest Management (geïntegreerde gewasbescherming) toe. Er
wordt dan volgens een voorkeursladder gewerkt: eerst preventieve
maatregelen, dan gebruik van niet-chemische maatregelen en tot slot, als
het niet anders kan, verantwoord en beperkt gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
De voortgang bij de Green Deal Sportterreinen geeft een wisselend beeld
voor de verschillende sectoren. De golfsector pakt de acties uit de Green

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 858, nr. 434

2

Deal goed op. Er zijn kwantitatieve gegevens over het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen beschikbaar op basis van 78% respons op
enquêtes van alle golfbanen. Bij de beheerders van golfterreinen staan de
Green Deal en het duurzaam beheer veelal goed op het netvlies. Bij veel
beheerders heeft al een omslag plaatsgevonden: van korte termijn
symptoombestrijding naar proactief beheren en hierin kansen zien. Er is
een symposium georganiseerd en er zijn workshops gehouden die in het
teken stonden van Integrated Pest Management. Ik ben blij dat de
golfsector een leidende rol pakt om met ingang van 2020 in beginsel geen
gewasbeschermingsmiddelen meer te gebruiken.
De andere sportsectoren (hockey-, tennis- en voetbalvelden) geven een
ander beeld. De respons op de enquêtes over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen was te laag om kwantitatieve gegevens te kunnen
genereren. Eén van de oorzaken is dat er veel individuele beheerders zijn
die moeilijk te bereiken zijn. Er wordt door de Stuurgroep Green Deal naar
een alternatief gezocht. Mijn inzet blijft gericht op het uitfaseren van het
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen vanaf 2020. De sector is zich er
van bewust dat het gebruiksverbod vanaf dan ook geldt voor sportterreinen. Indien een beroep op de uitzonderingssituatie dan toch nog nodig
zou zijn, zal dit onderbouwd moeten worden met gegevens die uitvoering
van de Green Deal zal opleveren.
Green Deal Recreatieterreinen
De bij de Green Deal betrokken recreatieterreinen (campings, natuurcampings, bungalowparken, groepsaccommodaties en jachthavens) worden
onderhouden door een groot aantal grote en kleine beheerders. Het
onderhoud wordt in eigen beheer gedaan of uitbesteed. Het genereren
van kwantitatieve cijfers over het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen is, naar nu in de praktijk blijkt, complex. Een analyse van de
effectiviteit van de overgang naar Integrated Pest Management geeft in
deze situatie een beter beeld van de ontwikkelingen in het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen. De beheerders van recreatieterreinen zijn
daarom pilots gestart om ervaringen op te doen om in 2020 te komen tot
chemievrij onkruidbeheer. Deze pilots zijn gericht op het gebruik van de
voorkeursladder: het voorkomen van middelengebruik (door aangepaste
inrichting of gebruik van alternatieve materialen), het op een verantwoorde manier verwijderen van onkruid zonder chemische middelen
(door bijvoorbeeld borstelen, branden, heet water of schoffelen) en, als
het niet anders kan, verantwoord gebruik van toegelaten gewasbeschermingsmiddelen. In deze pilots is geconcludeerd dat de overstap naar
niet-chemisch beheer leidt tot vrij forse wijzigingen in de bedrijfsvoering.
Het zoeken van een nieuwe balans daarin vergt tijd. Ook bij deze sector
blijft mijn inzet gericht op het uitfaseren van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen vanaf 2020. Ook hier geldt dat een eventueel beroep
op de uitzonderingssituatie dan onderbouwd zal moeten worden met
gegevens die uitvoering van de Green Deal zal opleveren.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 27 858, nr. 434

3