Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

23 432

De situatie in het Midden-Oosten

Nr. 375

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juni 2014
Inleiding
Op 19 en 20 mei jl. heb ik een bezoek gebracht aan Israël. Het verslag
daarvan bied ik u hierbij aan. Met mijn Israëlische ambtgenoot Ya’alon
ben ik overeengekomen nadere afspraken te maken over de status van het
bezoekende defensiepersoneel en over uitvoeringsaspecten die daarmee
samenhangen, zoals de financiën. Wij hebben daartoe maandag 19 mei
een gezamenlijke verklaring getekend die ik u dezelfde dag heb aangeboden (Kamerstuk 23 432, nr. 372). Ik heb verder met Minister Ya’alon de
ontwikkelingen in het Midden-Oosten besproken. Tevens had ik op 20 mei
een kort onderhoud met Minister Lieberman van Buitenlandse Zaken. Op
de Nederlandse ambassade in Tel Aviv heb ik gesproken met de Nederlandse Senior National Representatives (SNR’s) bij UNTSO, USSC,
UNDOF en MFO.
Op 19 mei heb ik een bezoek gebracht aan Yad Vashem, de officiële
staatsinstelling van Israël in Jeruzalem voor onderzoek naar en ter
herinnering aan de Holocaust. Na een rondleiding door het historisch
museum en het park voor de «Rechtvaardigen onder de Volkeren» heb ik
een krans gelegd in de herdenkingsruimte. Het tweedaagse programma
behelsde op 20 mei ook bezoeken aan Elbit, het defensie-elektronicabedrijf, en Israel Aerospace Industries (IAI), dat zowel de civiele als de
militaire markt bedient. Beide internationaal georiënteerde bedrijven zijn
betrokken bij de ontwikkeling en productie van onderdelen van de F-35.
Elbit ontwikkelt de hypermoderne vliegerhelm en IAI produceert vleugels
van het toestel.
Ontwikkelingen in de regio
De Israëlische regering is zeer bezorgd over de ontwikkelingen in het
Midden-Oosten en Noord-Afrika. In Libië ontbreekt een effectief staatsgezag, Irak heeft te kampen met aanhoudende gewelddadigheden en in
buurland Syrië woedt een gewelddadig conflict met desastreuze humani-

kst-23432-375
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 375

1

taire gevolgen. Er is volgens de Ministers Ya’alon en Lieberman een
nieuwe geopolitieke situatie ontstaan waarmee niet alleen Israël maar de
hele internationale gemeenschap wordt geconfronteerd. Israël volgt de
ontwikkelingen nauwlettend, maar kan er weinig invloed op uitoefenen.
Het kijkt daarvoor vooral naar het Westen, dat wil zeggen de Verenigde
Staten en de Europese Unie, en naar Rusland.
Israël volgt met grote aandacht de strijd tussen sjiieten en soennieten die
de gewapende conflicten in de regio in hoge mate bepalen. Het sjiitische
Iran en het sjiitische deel van de opstandelingen in Syrië worden – net als
bijvoorbeeld de moslimbroederschap in Egypte – als zeer bedreigend
ervaren voor Israël, terwijl het soennitische Egypte doorgaans een
constructieve partner is. Egypte en Israël zijn er beide bij gebaat terroristische activiteiten in de Sinaï te voorkomen en te bestrijden en zij werken
daarbij samen. Beide Ministers spraken de hoop uit dat de relatie met
Turkije na lange tijd weer beter zal worden. De conflicten die nu in de
regio razen, doen gematigder machthebbers beseffen dat niet Israël maar
extreme sjiitische groeperingen een existentiële bedreiging vormen, zo
stelde met name Lieberman. Ondanks de ernst en de omvang van de
conflicten in de regio vergt de Israëlisch-Palestijnse kwestie onverminderd
de aandacht, aldus beide Ministers. Ik heb de Nederlandse steun voor de
veiligheid van de Staat Israël onderstreept en de Nederlandse zienswijze
op het Israëlisch-Palestijnse conflict naar voren gebracht.
Volgens de Ministers Ya’alon en Lieberman hebben de strijdende partijen
in Syrië niet de intentie Israël bij het conflict te betrekken. De Israëlische
krijgsmacht is echter gereed om op te treden als dat nodig is en uiteraard
volgt zij de gang van zaken op de voet. Vooralsnog biedt Israël vooral
humanitaire en medische hulp aan Syrische burgers in het grensgebied
die het slachtoffers zijn van gewelddadigheden. Zowel de Minister van
Defensie als zijn ambtgenoot van Buitenlandse Zaken wees op het
verschijnsel van de Europese jihadstrijders in Syrië. Vroeger of later zullen
de naar schatting 6.000 strijders terugkeren naar hun land van herkomst,
waar zij volgens beide bewindslieden een groot veiligheidsprobleem
zullen vormen. De beëindiging van het conflict in Syrië en van de
humanitaire ramp die zich daar voltrekt, is in Israëlische visie dan ook van
groot belang voor Europa. De Israëlische regering volgt nauwlettend de
ontwikkelingen in Oekraïne, waar een aanzienlijke Joodse gemeenschap
leeft. De crisis in het buurland van de EU heeft een toename van de
immigratie van Joodse Oekraïners naar Israël tot gevolg gehad.
Nederlandse militairen in de regio
Maandag 19 mei sprak ik op de Nederlandse ambassade de Senior
National Representatives (SNRs) van de internationale operaties in de
regio waarin Nederlandse militairen actief zijn, te weten MFO, UNDOF,
USSC en UNTSO. De Nederlandse SNR bij de Multinational Force of
Observers (MFO) die in de Sinaï toeziet op het vredesverdrag tussen
Egypte en Israël, is sinds januari 2014 werkzaam als Section Head Force
Protection van de MFO. Hij vertelde dat de Nederlandse bijdrage (vier
personen) zeer wordt gewaardeerd. Vooral op het gebied van force
protection zijn met behulp van Nederlandse adviezen grote stappen gezet.
Dat was ook nodig gelet op de recente, gewelddadige ontwikkelingen in
de Sinaï. Omwille van de veiligheid is de bewegingsvrijheid van
MFO-medewerkers, waaronder het Nederlandse contingent, ingeperkt.
Door de komst van een uitgebreid contingent van een ander land, begin
2015, komt er een einde aan de Nederlandse deelneming aan de MFO.
De UN Disengagement Observer Force (UNDOF) ziet toe op het troepenscheidingsakkoord tussen Israël en Syrië op de Golan-hoogte. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 375

2

Nederlandse deelneming bestaat uit één liaison aan Syrische zijde en één
aan Israëlische zijde. Volgens de SNR, die werkzaam is aan de Syrische
kant, neemt UNDOF velerlei oorlogshandelingen aan Syrische zijde waar
met veel dodelijke slachtoffers, maar ook activiteiten zoals mine
harvesting, dat wil zeggen het oogsten van antitankmijnen om deze
alternatief (bijvoorbeeld als IED’s) in te zetten tegen de regeringstroepen.
UNDOF neemt ook waar dat de Israëlische strijdkrachten medische hulp
verlenen aan Syrische burgers en rebellen, mede om de hearts and minds
van de bevolking te winnen. De SNR toonde zich ingenomen met het feit
dat er voor Nederlanders in UNDOF geen caveats gelden, wat hun
inzetbaarheid zeer ten goede komt.
De SNR bij de US Security Coordinator (USSC) is als Strategic
Engagement Advisor werkzaam in de staf van de USSC-commandant in
Jeruzalem. Nederland levert sinds 2011 drie officieren aan deze Amerikaanse missie met als doelstelling de Palestijnse veiligheidssector te
professionaliseren. Begin 2014 is de Nederlandse bijdrage uitgebreid tot
vijf officieren van wie er twee in Ramallah en drie in Jeruzalem werken.
De Amerikaanse commandant van de USSC heeft onlangs in een brief zijn
waardering voor het werk van de Nederlanders tot uitdrukking gebracht.
Door een gebrek aan vooruitgang in het vredesproces in het MiddenOosten staat het budget voor de missie mogelijk onder druk in het
Amerikaanse Congres.
De SNR bij de UN Truce Supervision Organization (UNTSO), is sinds
februari 2014 in Libanon werkzaam als Chief Observer Group Lebanon.
Nederland neemt al sinds 1956 deel aan deze missie, momenteel met
twaalf officieren. Dit maakt ons land tot een van de grotere troepenleveranciers. Ook in UNTSO bevordert het ontbreken van caveats de inzetbaarheid van de Nederlandse officieren, aldus de SNR. Hun wordt overal
toegang verschaft, ook omdat het een ongewapende missie is. Ook
UNTSO neemt het toegenomen geweld aan Syrische zijde waar, maar het
is niet tegen VN-troepen gericht. Nochtans zijn procedures aangescherpt
om de veiligheid, inclusief medische hulp, voor de troepen te vergroten.
Ten slotte
Ik kijk met voldoening terug op een informatief bezoek dat in goede sfeer
is verlopen en zal u in de jaarlijkse rapportage over de stand van zaken
van de internationale militaire samenwerking ook informeren over de
belangrijkste aspecten van de samenwerking met Israël.
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 23 432, nr. 375

3