Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

31 980

Parlementaire Enquête Financieel Stelsel

Nr. 77

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 september 2012
In de brief van 6 juli 2012 heeft de Tweede Kamer het kabinet gevraagd
een reactie te geven op het eindrapport van de Parlementaire enquêtecommissie financieel stelsel onder leiding van het Lid De Wit (de
commissie De Wit). In dit rapport heeft de commissie De Wit haar
bevindingen geformuleerd naar aanleiding van haar beoordeling van de
crisismaatregelen die de Nederlandse overheid in een hectische periode
heeft genomen om de acute problemen in het Nederlandse financiële
stelsel te bestrijden. Aan haar conclusies heeft zij een twintigtal belangrijke aanbevelingen verbonden. Op 3 juli 2012 heeft de Tweede Kamer de
motie Harbers c.s. (Kamerstukken II 2011/12, 31 980, nr. 75) aangenomen
waarin wordt uitgesproken dat «het rapport met de aanbevelingen
voldoende basis biedt voor een nadere gedachtewisseling met de
regering». Met deze brief reageert het kabinet op het rapport met de
aanbevelingen van de commissie De Wit. De reactie is met de Autoriteit
Financiële Markten (AFM) en De Nederlandsche Bank (DNB) afgestemd.
Daarnaast heeft DNB mij een eigen reactie op het rapport van de
commissie De Wit doen toekomen, die ik u hierbij toestuur.*)
Inleiding
Tegen de achtergrond van de financiële crisis die sinds 2007 speelt en
aanleiding is geweest voor de door de commissie De Wit onderzochte
crisismaatregelen, is aan deze enquête een parlementair onderzoek door
de Tijdelijke commissie onderzoek financieel stelsel (TCOFS) vooraf
gegaan. Onder leiding van het Lid De Wit heeft de commissie in haar
rapport «Verloren krediet» van 10 mei 2010 27 belangrijke aanbevelingen
gedaan. In de kabinetsreactie op het rapport van de TCOFS van 22 december 2010 is op deze aanbevelingen uitvoerig ingegaan (Kamerstukken II
2010/11, 31 980, nr. 16).
Een van de aanbevelingen van het rapport «Verloren krediet» richtte zich
tot de Tweede Kamer en hield in dat zij haar controlerende en (mede)wetgevende taak bij de hervorming van het financiële stelsel op een

kst-31980-77
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

1

verzwaarde wijze zou vormgeven. In vervolg op de kabinetsreactie (en
andere initiatieven zoals het Actieplan financiële sector; Kamerstukken II
2010/11, 31 980, nr. 38) heeft een intensieve dialoog plaatsgevonden
tussen de Minister van Financiën en de Tweede Kamer, onder andere aan
de hand van de beleids- en wetgevingbrief op het terrein van de financiële
markten van 20 oktober 2011 (Kamerstukken II 2010/11, 31 980, nr. 55).
Hierin ga ik uitvoerig in op de actuele initiatieven op het terrein van de
financiële markten en de samenhang daar tussen. Ook de voortgang van
de diverse maatregelen die genomen zijn in vervolg op de 27 aanbevelingen en de aangenomen moties uit het debat naar aanleiding van het
rapport van de TCOFS is hierin uitgebreid aan bod gekomen evenals een
follow-up van het Actieplan financiële sector. Op 29 mei jongstleden heb
ik de tweede halfjaarlijkse rapportage inzake de aanbevelingen van de
TCOFS aan de Tweede Kamer gezonden (Kamerstukken II 2011/12, 31 980,
nr. 72).
De implementatie van de 27 aanbevelingen van de TCOFS, de uitvoering
van de verschillende aangenomen moties en de voltooiing van het
Actieplan zijn zoals toegelicht in de rapportage van 29 mei in een
vergevorderd stadium. Zo is een flink aantal aanbevelingen, moties en
acties inmiddels vervat in concrete wetsvoorstellen, waarvan een aantal
inmiddels in werking is getreden (zoals de Wet aansprakelijkheidsbeperking DNB en AFM en bonusverbod staatsgesteunde ondernemingen,
de Wet bijzondere maatregelen financiële ondernemingen (Interventiewet)
en de Wet tot introductie van de geschiktheidseis). Daarnaast is ook de
sector aan de slag gegaan om aanbevelingen die zien op een gedrags- en
cultuurverandering in de sector te bewerkstelligen. Met het oog daarop
monitoren twee onafhankelijke commissies de naleving van de Code
Banken en de Code Verzekeraars.
In vervolg op de bevindingen van de TCOFS heeft de Tweede Kamer en
dan met name de commissie onder voorzitterschap van het Lid De Wit
met deze parlementaire enquête wederom een waardevolle bijdrage
geleverd aan het debat over de vormgeving van de financiële sector en
het toezicht daarop.
Rapport van de commissie De Wit
Het rapport van de commissie De Wit bevat een studie naar uitzonderlijke
en unieke crisismaatregelen. Bij alle maatregelen heeft het Ministerie van
Financiën in overleg met de toezichthouders, betrokken ministeries en de
sector getracht om de meest optimale beslissingen te nemen in het
belang van de stabiliteit van het financiële stelsel. Hierbij is het belang van
de Nederlandse belastingbetaler uiteraard altijd meegewogen.
De studie van de commissie De Wit naar de wijze waarop de overheid de
financiële stabiliteit heeft geborgd, is zeer grondig. Daarbij heeft zij op
kritische wijze gekeken naar de getroffen maatregelen en de daaropvolgende verantwoording door de Minister van Financiën aan het parlement.
Het is waardevol dat de kennis en inzichten en de redenen waarom en
wijze waarop maatregelen zijn genomen, breed en in het openbaar
konden worden toegelicht door de ondervraagde bewindspersonen en
ambtenaren. De commissie De Wit merkt in haar rapport op dat zij haar
bevindingen zoveel mogelijk heeft gebaseerd op de kennis en inzichten uit
de onderzochte periode. Zij legt daarbij uit dat dit niet wegneemt dat
inmiddels duidelijk is geworden welke gevolgen bepaalde besluiten
hebben gehad. De commissie stelt dat zij ook deze inzichten heeft
meegewogen in haar analyse en beoordeling. De commissie De Wit heeft
haar analyses vertaald naar een toekomstgericht, opbouwend pakket van
aanbevelingen. Zoals in de kabinetsreactie op het rapport van de TCOFS is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

2

aangegeven, is het evident dat alles er op moet zijn gericht dat een crisis
zoals deze, die dwong tot zulk fors overheidsingrijpen, niet meer zal
plaatsvinden. Het was en is daarom van belang om voortvarend de
aanbevelingen van de commissie De Wit op te pakken en mee te nemen in
de lopende beleids- en wetgevingspakketten.
Het beheersbaar maken van risico’s van een belangrijke, grote en
mondiaal opererende financiële sector, staat centraal in veel debatten en
beleidsinitiatieven, waarbij op dit moment ook een aantal mogelijk
belangrijke stappen wordt besproken op Europees niveau. Er wordt
bijvoorbeeld gesproken over de mogelijkheden tot het opzetten van
Europees bankentoezicht. Ook wordt er door een Europese commissie een
onderzoek verricht naar een hervorming van de structuur van de bancaire
sector (commissie Liikanen). Aansluitend zal een nationale commissie
voor de Nederlandse situatie een onderzoek uitvoeren. Daarbij zal worden
gekeken naar de afwikkelbaarheid van banken en de eventuele noodzaak
van structuuraanpassingen hiertoe met als doel om de stabiliteit van het
Nederlandse financiële systeem zo goed mogelijk te waarborgen. De
Commissie zal zich buigen over de reeds in Nederland aangekondigde
maatregelen die nog verdere uitwerking behoeven, te weten de invoering
van de Volcker rule en de scheiding van nuts- en zakenbankactiviteiten. Dit
is in overeenstemming met de motie van de leden Blanksma-Van den
Heuvel en Plasterk die door de Tweede Kamer op 26 april 2012 is
aangenomen (Kamerstukken II 2011/12, 31 980, nr. 71).
De veelheid aan mogelijke hervormingsmaatregelen biedt de uitdaging
een krachtig pakket aan doeltreffende en effectieve maatregelen samen te
stellen, te implementeren en vervolgens effect te doen sorteren. En
hoewel het kabinet en het parlement al veel hebben bereikt, is dit een
proces waarin nog steeds stappen kunnen worden gezet zo blijkt ook uit
het rapport van de commissie De Wit. Het kabinet kijkt uit naar een
vruchtbare en constructieve discussie met de Kamer over de bevindingen
van de commissie De Wit. Hierna treft u hiertoe per aanbeveling een
reactie van het kabinet aan. De hieruit voortvloeiende acties ziet het
kabinet als een belangrijk onderdeel van het proces van het treffen van
maatregelen om te komen tot een toekomstbestendige, solide financiële
sector in Nederland. Dit alles is niet in de laatste plaats van publiek belang
omdat, niettegenstaande de kritische blik over het verleden die noodzakelijk bleek, een gezonde en goed functionerende financiële sector van
belang is voor de economische ontwikkeling van Nederland en voor de
dienstverlening aan en ondernemen door burgers en bedrijven. De
financiële sector levert een waardevolle bijdrage aan de werkgelegenheid,
en het vestigingsklimaat in Nederland en aan de Nederlandse internationale handelspositie.
Kabinetsreactie per aanbeveling
Aanbeveling 1. Verlaag dekking depositogarantiestelsel en
verbeter communicatie over garantie
De commissie beveelt aan om het huidige garantiebedrag van het
Nederlandse depositogarantiestelsel in Europees verband omlaag te
brengen naar circa € 50 000. Het voorstel van de Europese Commissie van
juli 2010 tot aanpassing van de richtlijn depositogarantiestelsels zou
daarvoor een handvat kunnen bieden. Tevens beveelt de Commissie aan
door middel van betere communicatie en voorlichting de kennis van de
consument over het depositogarantiestelsel te vergroten.
Toen de financiële crisis in oktober 2008 in alle hevigheid losbarstte, werd
de dekking van het depositogarantiestelsel (DGS) in de Europese Unie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

3

verhoogd. In veel landen, waaronder Nederland, is deze direct verhoogd
naar € 100 000. Sinds 1 januari 2011 is dit niveau verplicht in de gehele
Europese Unie. De commissie De Wit oordeelt dat deze verhoging een
verstandige maatregel was. Onder normale omstandigheden acht de
commissie een dekking van € 100 000 echter een te hoog bedrag. De
commissie geeft aan te begrijpen dat in «crisistijd» de afweging tussen
moreel risico en het bieden van vertrouwen aan spaarders anders uitvalt
dan in «vredestijd». Het DGS kent, kort gezegd, twee doelen. Allereerst
poogt het een bankrun te voorkomen en daarmee de financiële stabiliteit
te borgen. Daarnaast heeft het DGS tot doel de kleine spaarder te
beschermen. Het kabinet erkent dat met het instellen van een DGS het
gevaar van moreel risico op de loer ligt. Uiteraard hebben depositohouders bij een theoretische oneindige dekking weinig reden om zich
zorgen te maken over de veiligheid van hun spaargeld, wat enerzijds de
effectiviteit van het DGS vergroot. Anderzijds verliezen zij daarmee
tegelijkertijd iedere prikkel om zelf kritisch naar de soliditeit van een bank
te kijken. Dit kan als het zeer ongewenste effect hebben dat spaarders
louter naar het rendement zullen kijken, met alle risico’s van dien. De
hoogte van de dekking moet zodoende een omvang hebben dat de kans
op een bankrun erg klein wordt, maar waarbij moreel risico bij spaarders
wordt beperkt. Wat daarbij meespeelt, is de Europese context. Zoals
aangegeven geldt in de Europese Unie een geharmoniseerde dekking van
€ 100 000 per depositohouder per bank. Zoals ook de commissie De Wit in
haar rapport schrijft, wilden veel lidstaten in 2008 echter al niet instemmen met een volledig geharmoniseerde dekking indien deze lager was
dan € 100 000 (sommige landen hadden immers een veel hogere
dekking). Deze landen hebben hun positie hierop niet veranderd. De
financiële crisis heeft geïllustreerd dat voor de Europese Unie, maar ook
voor Nederland, een geharmoniseerde dekking belangrijker is dan de
exacte hoogte van de dekking. De commissie heeft dat ook benoemd. Bij
de aanvang van de financiële crisis verhoogden verschillende lidstaten
hun garantie op spaargelden tot ongekende niveaus, wat internationale
geldstromen in gang zette: depositohouders wilden hun gelden stallen bij
die banken waar ze de hoogste garantie genoten. Dit werkt uiteraard zeer
verstorend en ontwrichtend. Alles overwegende ziet het kabinet op dit
moment geen kans van slagen om in Europa in te zetten op een verlaging
van de dekking. Wellicht komt hier over enkele jaren verandering in. Het
kabinet is graag bereid om met de Kamer te overleggen over de mogelijkheden om in de toekomst in Europees verband de discussie over de
verlaging van het dekkingsniveau weer aan te kaarten.
De commissie De Wit beveelt daarnaast aan om de communicatie en
voorlichting over het DGS te verbeteren om zodoende de kennis van de
consument over het DGS te bevorderen. Het kabinet onderkent het belang
van een goede en heldere communicatie over het DGS. Alleen als de
consument goed geïnformeerd is over de werking van het DGS en daarin
vertrouwen heeft, zal het eerste doel van het DGS, het voorkomen van een
bankrun en daarmee het borgen van de financiële stabiliteit, gerealiseerd
kunnen worden. Het kabinet acht het dan ook van groot belang om meer
aandacht te besteden aan voorlichting en communicatie omtrent het DGS.
De AFM en DNB zijn hierover inmiddels in overleg. Het Ministerie van
Financiën zal samen met DNB, de AFM en de Nederlandse Vereniging van
Banken (NVB) bezien hoe de communicatie rond het DGS verder
verbeterd kan worden.
Aanbeveling 2: maak kwaliteit van banken inzichtelijk
De commissie acht het onwenselijk dat «kleine» spaarders risico lopen
met hun spaargeld. Tegelijkertijd meent de commissie dat boven een
bepaalde grens van spaarders verwacht mag worden dat zij enige mate

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

4

van onderzoek doen voordat zij de keuze maken aan welke bank zij hun
spaargeld toevertrouwen. De commissie meent in het licht van de casus
Icesave dat de kwaliteit van banken voor spaarders, meer dan nu,
inzichtelijk gemaakt moet worden. De commissie refereert in dat verband
aan de aanbeveling «Meer transparantie uitvoering toezicht» uit het
onderzoek van de TCOFS. De TCOFS beval als onderdeel daarvan aan dat
de toezichthouder overgaat tot het periodiek publiceren van solvabiliteitsinformatie. De commissie heeft geconstateerd dat op dat onderdeel
vooralsnog geen reactie is gekomen. Zij meent echter dat aan deze
aanbeveling onverwijld uitvoering zou moeten worden gegeven.
Het kabinet is het eens met de commissie dat goede voorlichting van de
consumenten over de kwaliteit van banken cruciaal is omdat het onwenselijk is dat «kleine» spaarders risico lopen met hun spaargeld. Uiteraard
is er het depositogarantiestelsel dat spaartegoeden tot € 100 000
garandeert. Over grotere tegoeden loopt een spaarder wel enig risico
waar spaarders bij de keuze van hun bank rekening mee dienen te houden
(ook in geval als een consument er voor kiest om de tegoeden te spreiden
over meerdere banken). Spaarders kunnen op verschillende manieren
informatie over de keuze van een bank krijgen: via een onafhankelijk
adviseur, via de rating van een bank als die beschikbaar is en via de
jaarverslagen. Met name de informatie die verkregen kan worden middels
de laatste twee mogelijkheden is ingewikkeld. Daarom worden er op de
website van AFM hulpmiddelen aangereikt voor het komen tot een goed
afgewogen keuze. Deze website wordt voortdurend aangepast naar
aanleiding van gebeurtenissen in de markt. Zo is er sinds kort (oktober
2011) een handleiding voor consumenten om de kwaliteit van een bank te
kunnen beoordelen (te vinden op http://www.afm.nl/nl/consumenten/
producten/sparen/kennis/kenmerken-bank.aspx). DNB heeft ook in haar
reactie op het rapport van de commissie de Wit aangegeven dat ze
onderzoekt of bestaande informatie over financiële instellingen op haar
website kan worden uitgebreid.
Bovendien moeten de instellingen binnen het prudentieel toezichtraamwerk (de zogenaamde Pillar III eisen) aan bepaalde openbaarmakingseisen voor hun jaarverslag voldoen, onder andere ten aanzien van
strategieën en procedures voor risicobeheer, de wijze van consolidatie, de
opbouw van het eigen vermogen, de wijze van beoordeling van de
toereikendheid van het kapitaal en vele andere hiermee samenhangende
details en overige gegevens. Deze gegevens, inclusief de solvabiliteitsratio’s, zijn dus publiek beschikbaar. Op deze manier kunnen consumenten,
of organisaties die consumenten een handvat bieden bij de keuze van een
bank, banken met elkaar vergelijken met betrekking tot kapitaalspositie en
soliditeit van het risicomanagement.
Aanbeveling 3: herkapitalisatie conform kapitaalverstrekkingsfaciliteit
De commissie is van oordeel dat als blijkt dat een instelling niet voldoet
aan de vooraf gecommuniceerde kapitaaleisen, de instelling haar buffers
verplicht zelf moet aanvullen. Daarbij zal voor de instelling en de markt
duidelijk moeten zijn dat wanneer het bedrijf niet zelfstandig de kapitaalpositie kan verbeteren, de Staat tot een verplichte herkapitalisatie over
kan gaan. Daarbij moet de Staat altijd de optie hebben een finale
afweging te maken of tot herkapitalisatie wordt overgegaan en de
voorwaarden waaronder. De commissie is van oordeel dat een afweging
in «vredestijd» een andere kan zijn dan in «crisistijd». In geval van crisis
speelt het risico van besmetting van het financiële stelsel een grotere rol
dan in «vredestijd» en zal herkapitalisatie eerder aan de orde moeten zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

5

In geval van herkapitalisatie beveelt de commissie aan dat hieraan
uitvoering wordt gegeven conform de kapitaalverstrekkingsfaciliteit. Om
ervoor te zorgen dat kapitaalssteun door de Staat altijd een laatste optie
blijft, mede met het oog op de eigen verantwoordelijkheid van de
instellingen en het gevaar van moreel risico dat aan overheidsgaranties
kleeft, dienen aan de steun harde voorwaarden voor de instelling gesteld
te worden. Daarbij dient een balans gezocht te worden tussen de
noodzaak om de buffers te versterken en de prijs die een instelling
uiteindelijk moet betalen.
Het kabinet is het met de commissie geheel eens dat een instelling in
eerste instantie zelfstandig de kapitaalpositie moet verbeteren, bijvoorbeeld door kapitaal aan te trekken, activa af te stoten of een fusie aan te
gaan. Wanneer een instelling daartoe niet in staat blijkt, moet deze in
principe kunnen falen. Indien nodig en mogelijk zouden eventueel de
nutsfuncties kunnen worden overgedragen aan een private partij op
grond van de bevoegdheid van DNB op grond van de Wet bijzondere
maatregelen financiële ondernemingen (ook wel Interventiewet
genoemd). Het beleid om herstel- en resolutieplannen op te stellen heeft
tot doel dit zo goed mogelijk te realiseren. Het kabinet is zich er echter van
bewust dat het niet altijd mogelijk zal zijn de nutsfuncties over te dragen
aan een private partij en dat het falen het algemeen belang, in het
bijzonder de financiële stabiliteit, ernstig kan schaden. Het kabinet is van
mening dat in een dergelijke situatie de kosten van een oplossing eerst en
vooral door de vermogensverschaffers van een instelling moeten worden
gedragen. Het kabinet is daarom sterk pleitbezorger voor zogeheten
contingent capital en bail-in debt, instrumenten die in bepaalde probleemsituaties van de instelling kunnen worden afgeschreven of geconverteerd
kunnen worden naar aandelen. Beide instrumenten worden momenteel
op Europees niveau ontwikkeld, onder andere in het kader van het
richtlijnvoorstel van 6 juni 2012 van de Europese Commissie over herstel
en afwikkeling van banken.1 Hoewel deze instrumenten de noodzaak van
inzet van financiële middelen en de omvang van de in te zetten financiële
middelen zullen beperken, kan niet worden uitgesloten dat in uitzonderlijke situaties deze extra middelen toch nodig blijken te zijn. Het kabinet
kan zich dan ook vinden in de aanbeveling van de commissie dat de Staat
de optie moet hebben tot een verplichte herkapitalisatie over te gaan om
de financiële stabiliteit te waarborgen. Hierbij zij opgemerkt dat deze een
uiterste mogelijkheid behoort te zijn, die snel gerealiseerd moet kunnen
worden en waarbij vanwege het risico van moral hazard strenge
voorwaarden voor de instelling moeten gelden. Terecht merkt de
commissie de Wit hierbij op dat een afweging in «vredestijd» een andere
kan zijn dan in «crisistijd», vanwege het grotere risico van besmetting van
het financiële stelsel in crisistijd.
Aanbeveling 4: maak garantieregeling onderdeel totaalpakket

1
Zie voor het BNC-fiche over het richtlijnvoorstel Kamerstukken II, 2011–2012, 20 112, nr.
1446.

De commissie constateert dat de financiële crisis van 2007/2009 en het
opdrogen van de kapitaalmarkt banken bewust hebben gemaakt dat een
grote afhankelijkheid van die markt tot financieringsproblemen kan leiden.
Zij stelt vast dat de kapitaalmarkt tot op de dag van vandaag niet meer
functioneert zoals voorheen, voordat de eerste tekenen van de kredietcrisis zichtbaar werden. De commissie is van mening dat de garantieregeling een goede regeling is om op de plank te hebben liggen. Aangepast
– niet alleen naar doelgroep en voorwaarden, maar ook in implementatie
en uitvoering – naar de context en omstandigheden van een volgende
financiële systeemcrisis maakt een garantieregeling onderdeel uit van het
totaalpakket aan instrumenten dat de overheid in huis moet hebben om
een financiële crisis adequaat aan te kunnen pakken. De commissie is
daarbij wel van mening dat bij een bank met voldoende kapitaalbuffers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

6

minder behoefte zal bestaan aan een garantieregeling. De commissie acht
een verstevigde kapitaalpositie van een bank dan ook als prioritair om de
kans op het moeten terugvallen op staatsgaranties zoveel mogelijk te
minimaliseren.
Het kabinet deelt de aanbeveling van de commissie dat het verstandig is
om een garantieregeling op de plank te hebben voor noodsituaties. Ook
de aanbeveling om deze, aangepast aan de omstandigheden van de dan
geldende situatie, onderdeel te laten uitmaken van een totaalpakket aan
overheidsinstrumenten om een financiële crisis adequaat het hoofd te
kunnen bieden, wordt door het kabinet onderschreven.
Echter, het kabinet is van mening dat een dergelijk instrument met de
grootste terughoudendheid moet worden ingezet. Het beleid is er juist op
gericht om de verwevenheid van banken en overheid te reduceren.
Banken moeten er niet op vertrouwen dat de overheid te hulp schiet
wanneer het even tegen zit. Wanneer een instelling niet in staat blijkt
financiering aan te trekken, is dit meestal niet zonder reden: de instelling
staat er niet goed voor. Zoals aangegeven in de reactie op aanbeveling 3,
moet een instelling in principe kunnen falen, waarbij indien nodig de
systeemrelevante delen worden geborgd en gecontinueerd. Een garantieregeling dient pas in een laatste geval te worden ingezet. Een dergelijke
regeling moet tot doel hebben om ontstane onrust op nationale financiële
markten als geheel het hoofd te bieden. Voor individuele gevallen heeft
DNB een instrumentarium beschikbaar. Daarbij is het wel van belang dat
de markten waarop banken zich financieren, zoals die van de wholesale
activiteiten en de onderlinge onderpandvoorzieningen, goed geregeld zijn
en goed werken. Het stellen van heldere en strikte voorwaarden is
hiervoor van belang. Een garantieregeling is bedoeld als redmiddel en
niet bedoeld als een instrument waarmee een bank een financieel
voordeel kan halen. Daarnaast zullen governancevoorwaarden voor het
afgeven van garanties kunnen worden gesteld in aanvulling op de
voorwaarden die daarvoor bij wet worden gesteld. Ten slotte dient een
garantieregeling in alle gevallen – met name met betrekking tot de premie
– aan de voorwaarden van staatssteun zoals deze door de Europese
Commissie worden vastgesteld te voldoen.
Aanbeveling 5: ontwikkelen van een speciale crisisstructuur voor
een financiële crisis naar analogie van het bestaande Nationaal
Handboek Crisisbesluitvorming
De commissie is van oordeel dat er een goed uitgewerkt crisismanagementsysteem moet komen met betrekking tot financiële crises. Hierin
moet onder andere een heldere taakverdeling opgenomen worden binnen
het kabinet en tussen het kabinet, DNB en de AFM. Voorts zullen
afspraken gemaakt moeten worden over informatie-uitwisseling (in zowel
liquiditeits- als solvabiliteitscrises) tussen DNB en het Ministerie van
Financiën en binnen het kabinet, maar ook tussen de Minister van
Financiën en de Tweede Kamer. Ten slotte dienen draaiboeken opgesteld
te worden voor de manier waarop solvabiliteitssteun of andere mogelijke
crisismaatregelen (zoals garanties) vorm zouden moeten krijgen.
Aangezien iedere crisis anders is, adviseert de commissie het crisismanagementsysteem zo vorm te geven dat flexibiliteit en toepasbaarheid in
uiteenlopende situaties gewaarborgd zijn. Het handboek dient ter
goedkeuring te worden voorgelegd in de ministerraad, zodat de ministerraad vooraf ingestemd heeft met de uitgangspunten die bij crisismaatregelen een rol spelen. Als gekozen wordt voor samenstelling van een
beperkte groep naar analogie van de regiegroep dienen de taken en
verantwoordelijkheden vooraf helder te zijn vastgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

7

Het kabinet neemt de aanbeveling over en is voornemens om een
(bijgewerkt) crisisplan financiële crises op te stellen. Dit crisisplan zal
aansluiten op het bestaande Nationaal Handboek Crisisbesluitvorming.
Het crisisplan financiële crises zal ingaan op de organisatie, structuur en
bevoegdheden van het crisismanagement tijdens financiële crises. In het
kader van de Europese schuldencrisis is de afgelopen twee jaar ook reeds
gewerkt met een interne crisisstructuur. Het is van belang dat het
crisisplan financiële crises hier goed op aansluit. Om de flexibiliteit en
toepasbaarheid in uiteenlopende situaties te waarborgen, zullen inhoudelijke aspecten over mogelijk te nemen maatregelen, beleidskeuzes of
scenario’s worden opgenomen in andere documenten, zoals draaiboeken
en scenariobeschrijvingen. In het op te stellen crisisplan zal zowel worden
ingegaan op de taakverdeling tussen de departementen als tussen kabinet
en toezichthouders.
Waar het gaat om overleg tussen kabinet en toezichthouders bestaan
reeds verschillende afspraken. Bijvoorbeeld in het geval van een
(dreigende) ernstige operationele verstoring van het Nederlandse
betalings- en effectenverkeer bestaat er een tripartiet crisismanagementorgaan bestaande uit DNB, AFM en het Ministerie van Financiën. De
Tweede Kamer is hierover op 27 april 2011 geïnformeerd (Kamerstukken II
2010/11, 27 863, nr. 39). Het kabinet is voornemens deze structuur uit te
breiden naar andere (dreigende) crises als het gaat om de financiële
sector. Bij het opstellen van het crisisplan zullen reeds beschikbare
documenten worden gebruikt en ook ervaringen uit de periode eind 2008 /
begin 2009 en uit de huidige eurocrisis worden betrokken. Tevens heb ik
opdracht gegeven aan de Auditdienst Rijk de interne organisatie en
werkprocessen van het Ministerie van Financiën tijdens de financiële crisis
eind 2008 / begin 2009 te evalueren. De lessen uit deze evaluatie zullen
worden betrokken bij het opstellen van het crisisplan.
Voor de informatie-uitwisseling tussen de Minister van Financiën en de
Tweede Kamer wordt verwezen naar de reactie bij aanbeveling 9.
Aanbeveling 6: opzetten grensoverschrijdend toezicht met
mechanisme voor burden sharing
De commissie constateert dat toezicht op internationaal opererende
financiële instellingen problemen oplevert vanwege de vertakkingen over
nationale grenzen heen. Daarbij kan het complicerend zijn als het
hoofdtoezicht op een voor Nederland systeemrelevante instelling buiten
Nederland ligt. De commissie constateert dat bij het ontstaan van
problemen bij financiële instellingen met grensoverschrijdende activiteiten binnen de EER is gebleken dat nationale belangen het op
vertrouwen gebaseerde stelsel ondermijnen. Tijdens de crisis heeft dit
problemen opgeleverd om het toezicht en het belang van dat toezicht te
handhaven. De commissie concludeert dat het toezicht in de situaties van
grensoverschrijdende activiteiten onvoldoende adequaat is ingericht. De
gebeurtenissen rond Fortis/ ABN AMRO enerzijds en Icesave anderzijds
sterken de commissie in haar overtuiging dat, in aansluiting op de
aanbevelingen van de Tcofs, het optuigen van grensoverschrijdend
toezicht, bij voorkeur één krachtige Europese toezichthouder met
doorzettingsmacht met een bijbehorend mechanisme voor burden
sharing, de hoogste prioriteit heeft.
Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling. Deze aanbeveling sluit goed
aan bij het pleidooi van het kabinet voor een effectief Europees toezichtmechanisme op banken. Naar aanleiding van de financiële crisis is in 2009
de Europese toezichtstructuur herzien met de oprichting van de European
System of Financial Supervisors (ESFS), bestaande uit drie Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

8

toezichtautoriteiten: de European Banking Authority (EBA), de European
Insurance and Occupational Pensions Authority (EIOPA), en de European
Securities and Markets Authority (ESMA). De oprichting van de EBA in
2010 heeft de samenwerking en informatie-uitwisseling tussen de
nationale toezichthouders van banken bevordert. De nieuwe EU-toezichthouders hebben zitting in de toezichthoudercolleges (voor grote
grensoverschrijdende banken waarbij meerdere toezichthouders
betrokken zijn) om de coördinatie en informatie-uitwisseling binnen deze
organen te verbeteren. Andere bevoegdheden zijn bijvoorbeeld het doen
van bindende uitspraken bij verschillen van inzicht tussen nationale
lidstaattoezichthouders en het opstellen van bindende technische
standaarden om meer uniformiteit in het toezicht te bewerkstelligen.
Samenwerking tussen toezichthouders wordt verder bevorderd in de
crisismanagement groepen (CMG’s ) die voor diverse financiële instellingen zijn opgericht. Binnen deze CMG’s komen de relevante toezichthouders en vertegenwoordigers van de betrokken ministeries bijeen. De
CMG’s bieden daarmee een platform voor informatie-uitwisseling tussen
toezichthouders en ministeries en bevorderen de effectieve en snelle
samenwerking tussen de toezichthouders.
Daarnaast wordt momenteel binnen de Europese Unie gewerkt aan de
verdere versterking van het Europese toezicht. Tijdens de Europese Raad
van 28-29 juni 2012 is de heer Van Rompuy uitgenodigd om in samenwerking met Europese Commissievoorzitter Barroso, ECB-president
Draghi en Eurozonevoorzitter Juncker een precieze routekaart met een
tijdshorizon uit te werken met daarin onder andere voorstellen voor een
ingrijpende hervorming van het Europees financieel toezichtmodel,
inclusief burden sharing. De lidstaten worden nauw bij de werkzaamheden betrokken en het EP zal worden geconsulteerd. De werkgroep Van
Rompuy zal naar verwachting in het najaar een tussenrapport presenteren
en eind 2012 een eindrapport.
Naast dit verzoek aan dhr. Van Rompuy is op de eurotop van 29 juni
afgesproken dat de Europese Commissie met een voorstel komt voor
effectief Europees toezicht voor banken. Effectief Europees bankentoezicht
is als voorwaarde gesteld aan directe steunverlening aan banken via het
ESM. Dit is mogelijk de eerste stap naar een verder geïntegreerd Europees
financieel kader dat bestaat uit drie onderdelen, namelijk naast Europees
bankentoezicht ook een Europees depositogarantiestelsel (DGS), waarin
banken garant staan voor elkaars spaarders, en een Europese resolutieautoriteit, inclusief resolutiefonds, voor de afwikkeling van banken die niet
langer levensvatbaar zijn. Directe steun via het ESM, alsook een Europees
DGS en Europees resolutiefonds impliceren internationale risicodeling.
Daarom moeten hier duidelijke en strikte voorwaarden aan worden
gekoppeld. Omdat het om potentieel zeer grote bedragen gaat en omdat
de uitgangspositie van banken sterk verschilt is een zorgvuldige,
stapsgewijze invoering van een krachtiger Europese toezichthouder groot
belang. Het kabinet zet zich hier sterk voor in.
Aanbeveling 7: benoem de afzonderlijke verantwoordelijkheden
van DNB ten tijde van een crisis en breng daarin een duidelijke
scheiding aan
De commissie is van mening dat ten tijde van een financiële crisis een
duidelijk onderscheid gemaakt dient te worden tussen de rol van DNB als
prudentieel toezichthouder en als adviseur van de Minister van Financiën.
De commissie beveelt de Minister van Financiën aan om in overleg met
DNB deze verantwoordelijkheden te benoemen en daarover een werkwijze
te beschrijven. De commissie geeft daarbij in overweging om waar
mogelijk de rollenscheiding bij DNB ook in personele zin door te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

9

Het kabinet onderschrijft de aanbeveling van de commissie om de rollen
van DNB beter te benoemen en hiervoor een werkwijze te beschrijven. In
dit verband wordt opgemerkt dat het kabinet recent de wettelijke
verankering van de governance van DNB heeft versterkt. Een van de
belangrijke onderdelen van deze versterking is de invoering van de
Voorzitter Toezicht als primair aanspreekpunt voor onderwerpen die
betrekking hebben op toezichttaken. De onafhankelijke positie van de
President kan hierdoor beter worden geborgd. De commissie heeft terecht
geconstateerd dat DNB verschillende rollen vervult. DNB heeft namelijk de
rollen van centrale bank, prudentieel toezichthouder en – vanuit deze
rollen – adviseur van de minister van Financiën. Het kabinet merkt
hierover op dat verschillende rollen in één hand kunnen zorgen voor een
betere informatie-uitwisseling en coördinatie. Daarentegen kan onduidelijkheid of eventueel conflict ontstaan tussen de verschillende rollen. Ik zal
in overleg treden met DNB over de benoeming van de rollen in crisistijd.
Algemeen: aanbevelingen 8, 9 en 10
Deze aanbevelingen worden in onderlinge samenhang besproken. Bij
deze aanbevelingen gaat het om de ministeriële verantwoordelijkheid, de
informatievoorziening aan de Tweede Kamer alsmede het budgetrecht.
Uitgangspunt is dat een minister de Tweede Kamer tijdig vooraf informeert en dat een begroting eerst moet zijn vastgesteld alvorens verplichtingen mogen worden aangegaan dan wel uitgaven worden verricht. In de
financiële crisis kon niet altijd aan dit uitgangspunt worden voldaan
vanwege de volgende dilemma’s:
– De snelheid van handelen versus het vooraf kunnen betrekken van de
Kamer bij te treffen beleidsmaatregelen, met name bij de budgettaire
gevolgen daarvan en bij het toepassen van de voorhangprocedure (art.
34 Comptabiliteitswet 2001);
– De openbaarheid versus vertrouwelijkheid van informatievoorziening
vanwege de markt-/koersgevoeligheid van informatie.
Indien tijdige informatie en autorisatie vooraf niet mogelijk is, zal een
minister zich in elk geval achteraf verantwoorden.
In diverse brieven1 is de Tweede Kamer geïnformeerd over voorstellen
voor een werkwijze tijdens de kredietcrisis en hoe om te gaan met
eerdergenoemde dilemma’s. Over deze brieven heeft overleg plaatsgevonden. Uit een algemeen overleg met de vaste commissie voor
Financiën d.d. 10 juni 20092 bleek dat de eerdergenoemde dilemma’s ook
voor de Tweede Kamer niet leidden tot eensluidende conclusies over de
oplossingsrichtingen. In een brief van 11 juni 2010 zijn de voorstellen van
het kabinet over informatieverstrekking beschreven.3 Voor twee
voorstellen is een wijziging van de Comptabiliteitswet nodig (zie aanbeveling 8 en 10).
Aanbeveling 8: de wijziging van de Comptabiliteitswet dient te
worden doorgezet

1
Zie onder andere: Kamerstukken II 2009/10,
31 371, nr. 301.
2
Kamerstukken II 2009/10, 31 371, nr. 41.
3
Kamerstukken II 2009/10, 31 371, nr. 324.

De commissie is van mening dat de financiële crisis heeft getoond dat de
Comptabiliteitswet niet ingericht is op andere mogelijke vormen van
vermogensverschaffing of risicodragende financiële transacties dan het
verwerven van aandelenkapitaal door de Staat. Dit bleek bijvoorbeeld bij
de IABF en de individuele kapitaalinjecties. De commissie is van oordeel
dat de voorhangprocedure ook op dergelijke constructies van toepassing
moet zijn. Op deze wijze wordt voorkomen dat het kabinet zonder
voorafgaande (stilzwijgende) instemming van de Kamer grote hoeveelheden (risicodragend) vermogen aan individuele instellingen verstrekt.
Door de Minister zijn verschillende voorstellen gedaan met betrekking tot
het wijzigen van de Comptabiliteitswet. Een van deze voorstellen is om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

10

voorhangprocedure van toepassing te verklaren op alle vormen van
vermogensverschaffing door de Staat aan vennootschappen met
wezenlijke kenmerken van eigen vermogen. De commissie ziet dit voorstel
van de Minister als een ondersteuning van haar conclusie en spoort de
Kamer aan om de wijziging van de Comptabiliteitswet in gang te zetten.
Het kabinet neemt deze aansporing ter harte. De noodzakelijke wijziging
van de Comptabiliteitswet 2001 voor de verbreding van de voorhangprocedure (artikel 34) met «hybride» constructies is vertraagd, omdat het
oorspronkelijk de bedoeling was dit voorstel mee te nemen in de algehele
modernisering van de Comptabiliteitswet waaraan het kabinet werkt. Het
kabinet zal met deze wijziging niet wachten tot afronding van de modernisering van de Comptabiliteitswet en zal om die reden komen met een
afzonderlijke wijziging van die wet (de zesde wijziging Comptabiliteitswet
2001). Vooruitlopend op deze formele wetswijziging zal het kabinet al
zoveel mogelijk overeenkomstig handelen.
Als gevolg van de verbreding van de voorhangprocedure vallen alle
vormen van kapitaalverschaffing met wezenlijke kenmerken van eigen
vermogen voortaan onder de voorhangprocedure. De huidige voorhangprocedure is beperkt tot deelnemen in het aandelenkapitaal van een
onderneming.
Aanbeveling 9: een informatieprotocol ten behoeve van informatievoorziening voorafgaand aan te nemen crisismaatregelen
Om de informatievoorziening aan de Tweede Kamer voorafgaand aan
eventuele te nemen crisismaatregelen te verbeteren, stelt de commissie
voor een informatieprotocol op te stellen dat van toepassing is op
crisissituaties als aan de orde in het onderhavige onderzoek. Door een
structurele werkwijze te ontwikkelen en deze in een informatieprotocol
vast te leggen wordt voorkomen dat ten tijde van een crisissituatie
onduidelijkheid bestaat over de wijze waarop het verkeer tussen regering
en Kamer plaatsvindt. Bij de opstelling van een protocol inzake de
informatievoorziening over voorgenomen crisismaatregelen dient echter
wel rekening te worden gehouden met de snelheid van het crisistraject en
moet worden onderkend dat onder bepaalde voorwaarden informatie
vertrouwelijk aan de Kamer wordt verstrekt. De commissie kan zich
voorstellen dat bij de opstelling van een informatieprotocol aansluiting
gezocht wordt bij de werkwijze die wordt gehanteerd in het kader van de
procedure van artikel 100 van de Grondwet, dat betrekking heeft op het
verstrekken van inlichtingen aan het parlement voordat tot de inzet of het
ter beschikking stellen van de krijgsmacht wordt overgegaan. Voor deze
procedure is een toetsingskader gecreëerd waarin ook is opgenomen hoe
de informatievoorziening door de regering richting het parlement plaats
moet vinden gedurende de verschillende stadia van het besluitvormingsproces. De procedure van artikel 100 van de Grondwet kent daarbij een
formele adviserende rol toe aan de Commandant der Strijdkrachten. De
commissie kan zich voorstellen dat een vergelijkbare rol wordt toegekend
aan de betrokken verantwoordelijke binnen DNB.
Het kabinet volgt de aanbeveling om tot een informatieprotocol te komen
op. Deze aanbeveling raakt aan de kern van het dilemma waar het kabinet
zich ook in 2008 voor gesteld zag: hoe enerzijds recht te doen aan het
belang van een goede informatievoorziening aan het parlement en
democratische controle en anderzijds aan het belang van vertrouwelijkheid en snel handelen. Het kabinet onderschrijft het belang van goede
informatievoorziening aan het parlement. Daarbij is het van belang
onderscheid te maken tussen informatie vooraf en informatie achteraf. Bij
situaties zoals in 2008 in de financiële sector is gebleken dat informatie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

11

verstrekking vooraf dikwijls problematisch is. Een belangrijk aspect is de
vereiste vertrouwelijkheid, waarbij de kring van personen die weet
hebben van een op handen zijnde maatregel zo klein mogelijk moet
blijven; voorkomen moet namelijk worden dat een maatregel reeds bij
voorbaat gedoemd is te mislukken omdat voortijdig informatie in het
openbare domein komt.
De commissie stelt voor een informatieprotocol op te stellen en legt
daarbij een verband met de procedure die op grond van artikel 100, eerste
lid, van de Grondwet van toepassing is bij het ter beschikking stellen van
de krijgsmacht ter handhaving of bevordering van de internationale
rechtsorde. Het Toetsingskader 2009 dat voortvloeit uit de verplichting van
artikel 100, eerste lid, van de Grondwet tot actieve informatieverstrekking
aan het parlement, geeft aan die verplichting een nadere invulling. Met
inachtneming van het feit dat de situaties waarop deze regelingen zien
uiteraard van een andere aard zijn dan de ingrepen in de financiële sector
die in het najaar van 2008 hebben plaatsgevonden en ook de aard van de
informatie die in het Toetsingskader 2009 aan de orde is, verschilt van
informatie die relevant is voor de beoordeling van maatregelen in de
financiële sector, zal het kabinet een informatieprotocol tot stand brengen.
Zo’n informatieprotocol leidt tot een meer gestructureerde voorafgaande
informatievoorziening over maatregelen in de financiële sector en bevat
een lijst van zaken die tenminste onderdeel zullen uitmaken van de
informatievoorziening aan de Staten-Generaal. Hierbij moet worden
gedacht aan de beschrijving van het probleem, oplossingsrichtingen, te
nemen maatregelen, budgettaire gevolgen van de maatregelen, de
beschrijving van de noodzaak tot vertrouwelijkheid en de wijze waarop de
informatie vertrouwelijk kan worden verstrekt. Net als bij het Toetsingskader 2009 zal zo’n lijst een flexibel instrument zijn, waar onder omstandigheden van afgeweken moet kunnen worden. Een parallel kan daarbij
getrokken worden met de situatie waarop artikel 100, tweede lid, van de
Grondwet ziet. Daarbij staat het ingrijpen voorop en wordt om die reden
noodzakelijkerwijs achteraf verantwoording afgelegd. Bij maatregelen die
de regering in de financiële sector neemt is DNB betrokken en derhalve zal
de opvatting van de DNB – binnen de grenzen van de huidige toezichtswetgeving – onderdeel kunnen zijn van het informatieprocotol (zie ook de
reactie op aanbeveling 7).
Bij een informatieprotocol is het waarborgen van de vertrouwelijkheid een
belangrijk element. Het vertrouwelijk informeren van de Kamer via een
mondeling overleg – vergelijkbaar met het informeren van de Commissie
van toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten – kan
worden beschouwd als een waarborg. Kamerleden maken een eigen
afweging tot deelname aan zo’n overleg. In aanvulling daarop is een
zogenoemde complianceregeling een extra waarborg. Binnen het
Ministerie van Financiën bijvoorbeeld gelden voor alle betrokkenen van
hoog tot laag strenge complianceregels. Op de naleving daarvan wordt
toegezien door een zogeheten «compliance officer». Door de toepassing
van een dergelijke regeling is het mogelijk daar waar dat noodzakelijk is in
beperkte kring informatie met elkaar te delen zonder verdere belemmeringen.
Aanbeveling 10: verplichting voor de regering tot het achteraf
verstrekken van een «verantwoordingsmemorandum» in het
geval van een schending van het budgetrecht
De commissie stelt voor dat indien door het kabinet het budgetrecht van
de Kamer geschonden is, een plicht wordt ingesteld om achteraf een
verantwoordingsmemorandum op te stellen, waarin volledige openheid
van zaken wordt gegeven over de genomen maatregelen en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

12

argumenten op basis waarvan deze maatregelen zijn genomen. Hierbij
dient in ieder geval inzage gegeven te worden in de mogelijke risico’s, de
alternatieven die tijdens de onderhandelingen op tafel hebben gelegen en
de kosten. Eventueel kan hierbij ook worden gedacht aan een rol voor
toezichthouders als DNB en AFM, in die zin dat ook zij in de gelegenheid
worden gesteld hun visie op de genomen maatregelen te geven.
Uitgangspunt is dat het verantwoordingsmemorandum openbaar aan de
Kamer wordt verschaft. Indien het vertrouwelijke karakter van de
informatie daartoe noodzaakt, kunnen, weliswaar onder strikte voorwaarden, onderdelen van het memorandum eventueel vertrouwelijk aan de
Kamer worden verstrekt. Een dergelijke informatieverplichting zou bij
voorkeur wettelijk vastgelegd moeten worden. De geplande herziening
van de Comptabiliteitswet kan hiertoe aanknopingspunten bieden. Nadere
invulling van de informatieverplichting kan vervolgens vorm worden
gegeven in een procedureregeling.
Het kabinet steunt deze aanbeveling. Kern van het budgetrecht is dat de
goedgekeurde begroting ruimte moet bieden voor het aangaan van
financiële verplichtingen of voor betalingen. Indien die ruimte er niet is,
zal de begroting eerst moeten worden gewijzigd via een suppletoire
begroting.
In spoedeisende gevallen kan recht worden gedaan aan het budgetrecht
via het verstrekken van «vooruitlopende begrotingsinformatie». Deze
procedure wordt in de Comptabiliteitswet vastgelegd. Met de procedure
van de vooruitlopende begrotingsinformatie beoogt het kabinet een
versterking van het materiële budgetrecht in situaties waarin snelheid van
besluitvorming op gespannen voet komt te staan met de formele
begrotingsprocedure in de vorm van suppletoire wetten. Wettelijk zal
worden vastgelegd dat in spoedeisende situaties «vooruitlopende
begrotingsinformatie» aan de Staten-Generaal zal worden overgelegd
over een voorgenomen besluit en de budgettaire gevolgen daarvan.
Zo mogelijk tegelijkertijd wordt er een voorstel voor een suppletoire
begrotingswet ingediend, waarmee de formele procedure verder wordt
gevolgd. De formele afhandeling kan, omdat de Kamers over hun eigen
agenda gaan, achter gaan lopen bij de materiële instemming aan de hand
van de verstrekte «vooruitlopende begrotingsinformatie». In de praktijk
heeft deze werkwijze zich al bewezen o.a. bij het tijdelijk en permanente
noodfonds (EFSF en ESM). In alle gevallen waarin er geen sprake van
dwingende spoed is en waarbij vertrouwelijkheid niet is vereist, wordt de
bestaande formele procedure gevolgd waarbij uitgaven pas worden
gedaan nadat autorisatie door het parlement is verleend.
In het geval het niet mogelijk is om voorafgaand de begroting aan te
passen of de Kamer via de vooruitlopende begrotingsinformatie te
informeren, zal het kabinet zich moeten verantwoorden over het schenden
van het budgetrecht van het parlement. De commissie beveelt aan om
deze verantwoording via een «verantwoordingsmemorandum» te laten
verlopen.
Ten aanzien van de invulling van deze aanbeveling worden twee opmerkingen gemaakt. De eerste betreft de aanduiding «verantwoordingsmemorandum». Het kabinet is van oordeel dat een minister zich doorgaans
in een brief zal verantwoorden over de achtergronden van de schending
van het budgetrecht. Voorts zal altijd – ook achteraf – een reguliere of
incidentele wijziging van de begroting via een suppletoire begrotingswet
moeten plaatsvinden. De brief alsmede de aangepaste begroting
beschouwt het kabinet als verantwoordingsmemorandum. De tweede
opmerking betreft de procedurele inbedding. De commissie De Wit
beveelt aan deze informatieverplichting bij voorkeur wettelijk te regelen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

13

de Comptabiliteitswet. Het kabinet plaatst vraagtekens bij een dergelijke
wettelijk regeling, aangezien het een afwijken van een belangrijk
parlementair recht lijkt goed te keuren. Verder staat het haaks op de
discussie1 over een noodregime bij de voorhangprocedure. De Tweede
Kamer en het kabinet hebben in 2009 geconcludeerd dat het niet zinvol is
om een uitzonderingsregime in de wet op te nemen voor het niet hoeven
volgen van de voorhangprocedure. Beginsel is immers dat de wet wordt
gevolgd tenzij «nood de wet breekt». Het kabinet zal in de memorie van
toelichting bij de nieuwe Comptabiliteitswet een passage opnemen over
de noodzaak tot verantwoording bij het schenden van het budgetrecht en
uit welke onderdelen deze verantwoording moet bestaan zoals een
openheid van zaken over de noodzaak van maatregelen, overwogen
alternatieven (indien van toepassing), de kosten alsmede eventuele
adviezen van toezichthouders als DNB en de AFM.
Aanbeveling 11: de informatiepositie van de Kamer ten aanzien
van financiële maatregelen dient ook onafhankelijk van de
regering te worden versterkt
Deze aanbeveling is aan de Tweede Kamer zelf gericht. Het kabinet
benadrukt het belang van een goede informatiepositie van de Tweede
Kamer, ook op deskundigheidsvlak. Het kabinet zal dit ondersteunen.
Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan technische briefings.
Aanbeveling 12: nadere invulling van het begrip toezichtvertrouwelijkheid in meer materiële zin
De commissie vindt het wenselijk dat het begrip toezichtvertrouwelijkheid
nader wordt ingevuld in meer materiële zin. Indien door de toezichthouders een beroep op toezichtvertrouwelijkheid wordt gedaan, kan op
inhoudelijke criteria worden getoetst of dit wel of niet gegrond is. Gelet op
het feit dat het hier gaat om (geïmplementeerde) Europese regelgeving,
zou hierover in overleg moeten worden getreden met de Europese
Commissie. Daarnaast vraagt de commissie zich af of toezichtvertrouwelijke informatie deze status voor onbepaalde tijd moet hebben. De
commissie beveelt aan te onderzoeken of er situaties denkbaar zijn waarin
de toezichtvertrouwelijkheid van informatie kan worden opgeheven. In dit
verband kan bijvoorbeeld worden gedacht aan informatie die de concurrentiepositie van een financiële instelling niet meer kan schaden.

1
Verslag algemeen overleg 10 juni 2009,
Kamerstukken II 2008/10, 31 371, nr. 241.
2
Zie met name de artikelen 44 en verder van
richtlijn 2006/48/EG betreffende de toegang tot
en uitoefening van werkzaamheden van
kredietinstellingen (PbEU 2006 L177) en de
artikelen 64 en verder van richtlijn 2009/
138/EG betreffende de toegang tot en
uitoefening van het verzekerings- en het
herverzekeringsbedrijf (Solvabiliteit
II)(herschikking)(PbEU L 335). In de voorlopers
van deze richtlijnen waren deze bepalingen al
opgenomen (zie o.a. de Tweede Bankenrichtlijn (richtlijn nr. 89/646/EEG), waarbij artikel 12
van richtlijn 77/780/EEG werd vervangen,
richtlijn nr. 92/49/EEG (derde richtlijn
schadeverzekering) (PbEG 1992 L228) en
richtlijn 92/96/EG (herverzekering)).

Het kabinet steunt deze aanbeveling van de commissie De Wit en zal in
lijn daarmee, in samenwerking met de toezichthouders, onderzoeken hoe
het begrip toezichtvertrouwelijkheid nader ingevuld kan worden. Zoals de
commissie De Wit terecht constateert is het begrip «toezichtvertrouwelijk»
afkomstig van (geïmplementeerde) Europese financiële toezichtregelgeving.2 Het gaat daarbij om gegevens waarvan de toezichthouder
beroepshalve kennis krijgt. Tijdens de implementatie van deze Europese
regels heeft de wetgever in de memorie van toelichting bij de Wet op het
financieel toezicht reeds een – weliswaar niet uitputtende – invulling
gegeven aan het begrip «toezichtvertrouwelijk». Vertrouwelijke gegevens
kunnen nader geconcretiseerd worden tot onder meer gegevens uit de
persoonlijke levenssfeer en bedrijfsgegevens die aan de toezichthouder
zijn medegedeeld. Zo gaat het bij bedrijfsgegevens in ieder geval om
gegevens van financiële ondernemingen over de bedrijfsvoering, de
liquiditeitspositie, de (maand)rapportages, (solvabiliteits)marges,
gegevens over debiteuren, crediteuren of cliënten, gegevens van de
afdeling R&D, plannen voor fusies of overnames en marketing/
verkoopstrategieën. Het gaat derhalve om gegevens die van invloed
kunnen zijn op de concurrentiepositie van de betreffende onderneming of
een disproportionele inbreuk kunnen maken op de persoonlijke levens-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

14

sfeer van betrokkene. Door de wetgever wordt hier een niet-limitatieve
opsomming gegeven van gegevens die als vertrouwelijk kunnen gelden.
De reden voor dit niet-limitatieve karakter is dat de beoordeling of
bepaalde gegevens of informatie als vertrouwelijk bestempeld moeten
worden vaak afhankelijk is van de omstandigheden van het geval. Het zal
derhalve niet eenvoudig zijn om te komen tot een afgebakende invulling
in materiële zin van het begrip toezichtvertrouwelijk. Het is van belang
steeds een afweging te maken tussen het belang van geheimhouding
enerzijds en het belang van openbaarheid en transparantie van het
toezicht anderzijds en of dus in bepaalde gevallen een minder strikte
benadering van het begrip vertrouwelijkheid wenselijk is. De commissie
De Wit merkt overigens terecht op dat er situaties denkbaar zijn waarin de
toezichtvertrouwelijkheid van informatie kan worden opgeheven.
Bijvoorbeeld de situatie waarin een instelling (bijna) failliet is, maakt de
beoordeling van de mate van concurrentiegevoeligheid van de betreffende gegevens anders dan de beoordeling van gegevens van een vitale
instelling. Overigens is het in dit kader goed om op te merken dat in
Europa aandacht is voor het belang om enerzijds toezichtvertrouwelijke
informatie vertrouwelijk te houden en anderzijds publieke organen de
reële mogelijkheid te geven om (democratische) controle uit te kunnen
oefenen. Zo is, mede op instigatie van Nederland en op verzoek van de
Tweede Kamer, in Europees verband er thans een conceptbepaling
opgenomen in de eerder genoemde Europese financiële toezichtregels,
waarin wordt voorgesteld dat er door parlementaire enquêtecommissies
en de Algemene Rekenkamer vertrouwelijk kennisgenomen mag worden
van (vertrouwelijke) toezichtinformatie om zo hun belangrijke rol als
«controleur» goed uit te kunnen oefenen.1 In deze situatie zal het het
minder van belang zijn welke invulling er wordt gegeven aan het begrip
«toezichtvertrouwelijk», omdat deze instanties vanaf inwerkingtreding van
de betreffende bepaling – weliswaar vertrouwelijk en met de nodige
waarborgen omkleed – toegang krijgen tot alle relevante informatie.
Aanbeveling 13: supranationale financiële stabiliteitstoets bij
ingrijpende wijzigingen bij systeemrelevante instellingen
De commissie beveelt een speciaal regime aan voor belangrijke wijzigingen binnen en tussen systeemrelevante instellingen, bijvoorbeeld
fusies, overnames en ingrijpende herstructureringen, te toetsen. Omdat
dergelijke wijzigingen vaak grensoverschrijdende implicaties hebben en
nationale belangen meespelen, dient een dergelijke toets op supranationaal niveau plaats te vinden. Deze toets moet los staan van de toets op
mededinging die de Europese Commissie uitvoert en zou door een orgaan
van buiten de Europese Commissie uitgevoerd moeten worden om voor
de juiste countervailing power te zorgen. De toets zou bijvoorbeeld
gedaan kunnen worden door de Europese toezichthouder met doorzettingsmacht, die de commissie ook voorstelt, of door een van de nieuwe
Europese toezichtorganen, zoals de European Banking Authority.

1

COM (0453)2011 def.

Het kabinet onderschrijft het belang van een gedegen stabiliteitstoets bij
ingrijpende wijzigingen bij systeemrelevante instellingen. Hierbij moeten
niet alleen nationale, maar ook supranationale aspecten worden meegewogen in de toets. Momenteel evalueert de Europese Commissie de
toetsingscriteria voor overnames en deelnemingen in de financiële sector
(de Antonvenetarichtlijn). Conform aanbeveling 13 van de TCOFS en de
aan de Kamer gedane toezegging tijdens de behandeling in de Tweede
Kamer van het wetsvoorstel ter implementatie van deze richtlijn, op
17 maart 2011, heeft het kabinet bij de Commissie reeds bij aanvang van
de evaluatieprocedure ervoor gepleit om deelnemingen in de financiële
sector naast toetsing aan verschillende microprudentiële criteria ook te
onderwerpen aan een macroprudentiële toets. Deze toets geldt dan voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

15

alle financiële instellingen. De stabiliteitstoets wordt momenteel uitgevoerd door de nationale toezichthouder. Hierbij kan zij samenwerken met
buitenlandse toezichthouders, bijvoorbeeld in het kader van informatievergaring, maar de eindverantwoordelijkheid ligt bij de nationale
toezichthouder van het land van vestiging van de instelling waarin een
deelneming wordt vergroot. Ook de nu lopende discussie over de
oprichting van een effectief Europees toezichtmechanisme (zie ook de
kabinetsreactie bij aanbeveling 6) is in dit verband relevant.
Aanbeveling 14: regeling voor voorkomen patstelling
mededingings-toezichthouder en prudentieel toezichthouder
De commissie beveelt aan er in Europees verband naar te streven dat een
regeling in het leven wordt geroepen die een patstelling tussen de
mededingingstoezichthouder en de prudentieel toezichthouder kan
voorkomen. Hierbij kan naar de mening van de commissie bijvoorbeeld
de nieuw opgerichte European Systemic Risk Board een rol spelen.
Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling. De commissie De Wit komt tot
haar aanbeveling naar aanleiding van verschillende gevallen waarin aan
Nederlandse banken staatssteun is verleend, en waar vervolgens de
Europese Commissie, als bevoegde mededingingsautoriteit, voorwaarden
(maatregelen) formuleerde waaronder deze steun kon worden goedgekeurd. Het is de rol van de Europese Commissie om mededinging te
bewaken op de interne markt. Zij dient hiermee een publiek belang. Het
verlenen van staatssteun verstoort de mededinging en geeft het risico op
moral hazard, omdat de instelling in kwestie kan uitgaan van de impliciete
garantie dat zij gered wordt wanneer het mis dreigt te gaan. Deze situatie
rechtvaardigt een kritische houding van de Europese Commissie ten
aanzien de verlening van staatssteun en de daaraan gekoppelde
voorwaarden. De uitoefening door de Europese Commissie van de
mededingingsregels kan onder bepaalde omstandigheden wel op
gespannen voet komen te staan met het prudentieel toezicht. De reden
voor ingrijpen door overheden en het verlenen van staatssteun was
gelegen in de noodzaak om de stabiliteit van het financiële stelsel te
borgen. De voorwaarden die de Europese Commissie verbindt aan het
verlenen van staatssteun zijn normaliter vooral gericht op het beperken
van de verstoring van de mededinging.
Bij de beoordeling van de staatssteun die tijdens de crisis is verleend,
heeft de Europese Commissie ook oog gehad voor de belangen van
financiële stabiliteit. De Europese Commissie heeft gedurende de crisis de
toepassing van artikel 107, lid 3, sub b van het Verdrag inzake de werking
van de Europese Unie toegestaan. Dit artikel geeft de lidstaten de
mogelijkheid om steun te verlenen in geval er sprake is van een ernstige
verstoring in de economie. De voorwaarden waaronder deze juridische
basis kan worden aangewend, zijn vervolgens vastgelegd in een viertal
mededelingen1 speciaal voor de crisis, waarin wordt gesproken van een
flexibele aanpak bij de beoordeling van staatssteunmaatregelen die
doelgericht en evenredig moeten zijn. In deze mededelingen heeft de
Europese Commissie de balans gezocht tussen het borgen van de
financiële stabiliteit en het beschermen van het gelijke speelveld en de
mededinging. Om die reden zijn voorwaarden die in normale omstandigheden worden toegepast op ondernemingen in moeilijkheden aangepast.
Per geval zijn maatregelen opgelegd die schadelijke gevolgen van de
staatssteun voor concurrenten, andere sectoren en andere lidstaten zoveel
mogelijk moeten beperken.

1

http://ec.europa.eu/competition/state_aid/
legislation/temporary.html

Zoals de heer Wellink in zijn openbare verhoor al schetste, kan het
voorkomen dat een prudentiële toezichthouder niet kan instemmen met
de uitvoering van een gestelde maatregel, omdat daarmee de financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

16

stabiliteit wordt geschaad. In ieder geval in theorie zou hier een patstelling
tussen mededingingsautoriteit en prudentieel toezichthouder kunnen
dreigen. In Nederland is met het oog hierop een protocol1 gesloten tussen
DNB en de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa). Dit protocol bevat
afspraken over de samenwerking tussen NMa en DNB in geval van
concentraties in de financiële sector in noodsituaties. Dit protocol is in
2011 geactualiseerd in reactie op de ingrijpende wijzigingen van de
financiële toezichtwetgeving en de behoefte bij DNB en de NMa om de
bestaande afspraken te verduidelijken en aan te scherpen.
In Europees verband moet worden geconstateerd dat op het moment dat
de nood het hoogst was gedurende de financiële crisis, de Europese
Commissie zich constructief heeft opgesteld toen vanuit stabiliteitsoverweging gehandeld moest worden. Pas toen de maatregelen voor
goedkeuring van de steun in het kader van de herstructurering van
individuele banken werden geformuleerd, heeft de Commissie zich ferm
opgesteld, handelend vanuit het belang dat zij als mededingingsautoriteit
dient. Het is van essentieel belang dat beide doelen, mededinging en
financiële stabiliteit, in voldoende mate worden geborgd. Daarom zal het
kabinet aandacht hiervoor vragen in de relevante Europese regelgevingtrajecten en waar nodig hierover met de Europese Commissie in overleg
treden en nagaan of in het Europese mededingingstoezicht, het behoud
van financiële stabiliteit als voorwaarde voldoende is geborgd. Hierbij zal
aandacht worden besteed aan de interactie tussen de beleidsterreinen
interne markt en mededinging binnen de Europese Commissie. Er wordt
daarbij rekening gehouden met de ontwikkelingen rond het Europees
toezicht als beschreven bij aanbeveling 6.
Aanbeveling 15: scheiding van nuts- en zakenbankactiviteiten
De commissie beveelt invulling aan van de aanbeveling van de Tcofs om
nuts- en zakenbankactiviteiten binnen een instelling te scheiden door het
apart zetten van niet direct klantgerelateerde commerciële activiteiten met
een hoog risicoprofiel. Dergelijke activiteiten dienen een aparte kapitaalbasis (funding) te hebben die losstaat van de kapitaalbasis van de overige
activiteiten. De invulling van het criterium «niet direct klantgerelateerde
commerciële activiteiten met een hoog risicoprofiel» dient door de
Minister van Financiën in samenspraak met de toezichthouders DNB en
AFM gedaan te worden. Tevens beveelt de commissie het maken van een
living will aan waarbij al op voorhand stappen worden gezet om aanpassingen in de structuur van een financiële instelling mogelijk te maken.
Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling. Inmiddels zijn er al maatregelen genomen om de risico’s te beperken die banken lopen als gevolg
van handelsactiviteiten. Per 1 januari 2012 zijn de kapitaaleisen voor
beleggingen door banken (activa in het handelsboek) aangescherpt door
implementatie van de gewijzigde EU-richtlijn op het gebied van kapitaaleisen (CRD III). Verder heeft het kabinet in het Algemeen Overleg van
28 maart 2012 aangekondigd een «Volcker rule» in te voeren. Dit houdt
kort gezegd in dat handel voor eigen rekening (dus zonder klantbelang)
door een bank die niet geschiedt voor gezond risicobeheer («proprietary
trading») gescheiden moet zijn van de overige activiteiten van een bank.
Daarmee wordt voorkomen dat banken door speculatieve activiteiten het
spaargeld van klanten in gevaar brengen.

1
https://zoek.officielebekendmakingen.nl/
dossier/33121/stcrt-2000-13-p29SC22283.html.

Het afbakenen van deze speculatieve activiteiten is complex. Op verzoek
van de Tweede Kamer is de Minister van Financiën, zoals reeds
opgemerkt, bezig met de oprichting van een nationale commissie die zich
zal zich buigen over bepaalde reeds in Nederland aangekondigde
maatregelen die nog verdere uitwerking behoeven, te weten de invoering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

17

van de Volcker rule en de scheiding van nuts- en zakenbankactiviteiten.
Het ligt voor de hand dat bij een onderzoek naar deze thema’s ook aan
orde zal komen welke bancaire activiteiten als niet-klantgericht moeten
worden aangemerkt en tegelijkertijd een hoog risicoprofiel hebben. Als
zich ondanks alle voorzorgsmaatregelen een crisissituatie voordoet,
moeten de systeemrelevante delen uit een bank kunnen worden gelicht
zodat deze gecontinueerd kunnen worden.
Met ingang van 20 januari 2012 is het grootste deel van de Wet bijzondere
maatregelen financiële ondernemingen in werking getreden. Deze wet
geeft DNB en Financiën de nodige bevoegdheden voor de ordentelijke
afwikkeling van een bank. Om zo goed mogelijk gebruik te kunnen maken
van het nieuwe instrumentarium, is DNB doende om in overleg met de
systeembanken – conform onderhavige aanbeveling van de commissie De
Wit – resolutieplannen («living wills») op te stellen voor het geval een
systeembank faalt en de bank moet worden afgewikkeld. Nederland heeft
er dus voor gekozen om de aangekondigde Europese regelgeving op het
gebied van resolutieplannen niet af te wachten en zo voortvarend
mogelijk met dit onderwerp aan de slag te gaan.
De Europese Commissie heeft op 6 juni 2012 een richtlijnvoorstel
gepubliceerd voor een herstel- en resolutieraamwerk op EU-niveau.1 Dit
voorstel is van belang voor het waarborgen van het «level playing field»
en om te zorgen dat toezichthouders effectief te kunnen ingrijpen ten
aanzien van grensoverschrijdend opererende banken. Nederland zal zich
daarin actief inzetten voor de afwikkelbaarheid van banken op zo’n manier
dat de kosten voor de belastingbetaler zoveel mogelijk worden beperkt en
het belang van de stabiliteit van het financiële stelsel tegelijkertijd wordt
geborgd.
Aanbeveling 16: ringfencing van buitenlandse activiteiten
De commissie meent dat er aanleiding is om te onderzoeken of het
wenselijk is dat activiteiten van Nederlandse financiële instellingen buiten
de Europese Unie, meer dan nu, kunnen worden geringfenced om
besmetting naar Nederland te voorkomen. Binnen de Europese Unie moet
een effectief kader van grensoverschrijdend toezicht en lastenverdeling
(burden sharing) komen om de risico’s van grensoverschrijdende
activiteiten in te perken. Zolang niet is voorzien in een dergelijk kader zou
de mogelijkheid van ringfencen ook binnen de Europese Unie niet bij
voorbaat moeten worden uitgesloten.

1
2

Richtlijnvoorstel COM (2012)280.
Stcrt. 2010, 11135.

Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling. Zoals de commissie in haar
rapport al schetst, zijn er al mogelijkheden voor de toezichthouder om aan
te dringen op ringfencing van buitenlandse activiteiten, in zogenoemde
«local autonomymodellen. In zijn openbare verhoor verwees de
President van DNB, de heer Knot, hier al naar, en ook bijvoorbeeld in haar
jaarverslag geeft DNB aan dat hierop kan worden ingezet. Ook heeft DNB
in recente beleidsregels2 een beoordelingskader gevat waardoor in het
toezicht meer nadruk kan worden gelegd op bepaalde bedrijfsmodellen,
bijvoorbeeld door grenzen te stellen aan de mate waarin een bank in het
ene land geld ophaalt, en dat in een ander land (buiten de EU) weer uitzet.
De commissie beveelt aan om te onderzoeken of dit voldoende is.
Momenteel onderzoekt de door de Europese Commissie aangestelde High
level expert Group (Commissie Liikanen) of structuurwijzigingen in de
bancaire sector nodig zijn om de stabiliteit van het financiële stelsel te
verbeteren. Naar verwachting wordt dit vraagstuk in dit onderzoek ook
meegenomen, waarna de in Nederland in te stellen Commissie Structuur
Nederlandse Banken dit aspect zal belichten in haar onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

18

Aanbeveling 17: onderzoek hogere kapitaaleisen
De commissie meent dat, zolang niet is voorzien in een Europees effectief
kader van grensoverschrijdend toezicht en lastenverdeling (burden
sharing), voor individuele lidstaten de mogelijkheid moet blijven bestaan
om additionele kapitaaleisen vast te stellen. De commissie meent
vervolgens dat er aanleiding is te onderzoeken in hoeverre ook voor
Nederlandse instellingen hogere kapitaaleisen zouden moeten worden
gesteld. Daarbij moet zorgvuldig de afweging met de gevolgen voor de
reële economie gemaakt worden. Ook moeten de specifieke kenmerken
van de Nederlandse financiële sector, zoals die tot uitdrukking komen aan
beide kanten van de balans, in ogenschouw worden genomen. De
commissie meent dat het enkele feit dat dit het gelijke speelveld voor
Nederlandse financiële instellingen wellicht zou kunnen verstoren niet
voldoende is om van een dergelijke afweging af te zien.
Het kabinet onderschrijft deze aanbeveling van de commissie die zeer
terecht op het belang van goede kapitaalbuffers wijst. Deze kapitaalbuffers
zijn een van de belangrijkste manieren om instellingen weerbaarder te
maken en de financiële stabiliteit te waarborgen. Vandaar zet Nederland in
het kader van de onderhandelingen met de Europese Commissie en het
Europees Parlement over de Capital Requirements Directive IV (CRD IV),
die het Basel III akkoord implementeert in de Europese regelgeving, in op
strenge minimumkapitaaleisen. Zo wordt de kernkapitaalseis meer dan 3
keer hoger dan onder de op dit moment geldende regelgeving (7%
kernkapitaal tier 1 versus 2%). Daarnaast zijn er in Financial Stability
Board (FSB)-verband afspraken gemaakt over extra kapitaaleisen voor
mondiaal actieve systeemrelevante instellingen. De Nederlandse bank
ING is daarbij aangemerkt als een van de banken waarop een dergelijk
kapitaaleis van toepassing is. Nederland is gecommitteerd aan het
invoeren van deze FSBeis, maar gaat zelf nog een stap verder door ook
banken die nationaal systeemrelevant zijn een extra buffer op te leggen.1
Deze buffer kan betekenen dat kredietverlening iets duurder wordt; de
regering meent echter dat gegeven de aard van de Nederlandse sector
(een grote sector ten opzichte van de omvang van de economie) deze
extra waarborg voor de financiële stabiliteit van het stelsel noodzakelijk is.
Met deze extra buffer voor nationale systeemrelevante banken behoren de
Nederlandse kapitaaleisen tot de hoogste van Europa, zoals nader is
toegelicht in de nota over nuts- en zakenbankactiviteiten van 6 maart
2012.2
Aanbeveling 18: onderzoek bindend raamwerk voor interventies
De commissie meent dat, in aanvulling op de uitbreiding van het
interventie-instrumentarium, het wenselijk is nader te onderzoeken in
hoeverre een bindend raamwerk voor interventies door de toezichthouder
naar Amerikaans voorbeeld ook in Nederland navolging verdient. Een
dergelijk raamwerk voorkomt uitstelgedrag bij de toezichthouder door
voor te schrijven dat een toezichthouder bepaalde maatregelen neemt als
de financiële gezondheid van een bank van tevoren vastgestelde
drempelwaarden overschrijdt. Op die manier wordt voorkomen dat de
toezichthouder ingrijpen bij probleembanken te lang uitstelt. Het is
volgens de commissie van belang dat, nadat de drempelwaarde bereikt is
door een instelling en de toezichthouder dus zal moeten ingrijpen, er
ruimte bestaat om tot een op de specifieke problematiek toegesneden
oplossing te komen voor de instelling.
1

Zie Najaarsnota 2011, Kamerstukken II
2011/12, 33 090 nr. 1.
2
Kamerstukken II 2011/12, 31 980 nr. 59.

Het kabinet onderschrijft het nut van de aanbeveling van de commissie.
Een dergelijke analyse van de effectiviteit van het interventieraamwerk is
nauw verweven met het in juni van dit jaar door de Europese Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

19

gepubliceerde richtlijnvoorstel voor herstel en afwikkeling van banken1. In
dit richtlijnvoorstel worden namelijk regels voorzien die onder andere
betrekking hebben op de voorwaarden waaronder en wijze waarop door
de autoriteiten kan en zou moeten worden geïntervenieerd. In het kader
van de onderhandelingen over deze richtlijn zal het kabinet zich sterk
inzetten voor het belang van tijdig en effectief ingrijpen door de
autoriteiten.
Aanbeveling 19: banken moeten in gesprek over opstelling in
crisistijd
De commissie is van mening dat de NVB de positie heeft om niet alleen
over gemeenschappelijke problemen te praten, maar ook om daar
gemeenschappelijke oplossingen voor aan te dragen. De commissie
beveelt de banken aan om hierover de discussie aan te gaan en te komen
met voorstellen voor de wijze waarop de NVB zich in financiële crises
dient op te stellen en op te treden richting het Ministerie van Financiën en
de beide toezichthouders. De commissie is van mening dat een dergelijke
opstelling van de bankensector in Nederland een belangrijke bijdrage kan
leveren aan de bescherming van de stabiliteit van het Nederlandse
financiële stelsel. Geconstateerd kan worden dat de financiële sector en
de politiek de afgelopen tien jaar steeds verder uit elkaar zijn gegroeid. De
commissie vindt dat die kloof weer verkleind moet worden. Zij roept
daarom de NVB en andere belangenbehartigende organisaties uit de
sector op om samen met de politiek op te trekken, niet enkel om de eigen
belangen van de sector en de instellingen te behartigen, maar om samen
te werken aan een duurzaam, gezond en stabiel financieel stelsel.
Deze aanbeveling is gericht aan de banken. De commissie beveelt de
banken aan de discussie aan te gaan over de positie van de NVB en met
voorstellen te komen voor de wijze waarop de NVB zich in financiële
crises opstelt en optreedt. Tevens roept de commissie de NVB en andere
belangenbehartigers van de financiële sector op om samen met de
politiek op te trekken met het oog op een duurzaam, gezond en stabiel
financieel stelsel. Het kabinet staat graag open voor overleg met de NVB
en andere belangenbehartigers van de financiële sector over de wijze
waarop zij de aanbeveling willen invullen.
Aanbeveling 20: aanpassingen Wet op de parlementaire enquête
2008
Deze aanbeveling richt zich in eerste instantie tot de Tweede Kamer.
Slot
Tot slot wil het kabinet nogmaals zijn dank uitspreken voor het werk dat
de commissie De Wit heeft verricht. Deze parlementaire enquête heeft een
breed rapport opgeleverd zoals dat alleen door een parlementaire
enquêtecommissie kan worden samengesteld; verschillende feiten,
inzichten, meningen en wegingen zijn inzichtelijk geworden en hebben via
een kritische studie geleid tot een rijk palet aan aanbevelingen dat nu
toekomstgericht en effectief moet worden ingezet ten bate van een solide
sector en effectief toezicht.
Het kabinet spreekt de hoop uit dat deze kabinetsreactie tot een
vruchtbaar debat in de Tweede Kamer zal leiden, en dat naar aanleiding

1

Richtlijnvoorstel COM (2012)280.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

20

van het rapport van de commissie De Wit en deze kabinetsreactie het
belangrijke hoofdstuk van verantwoording tot een afronding kan worden
gebracht.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

21

*) Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 980, nr. 77

22