Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten
Dutch section of the rnternational Comrnission of Jurists

l’FILI I hp//4l
Dr. R.H.A. Plasterk
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving
Postbus 20011
2500 EA Den Haag

Leiden, 14 oktober 2014

Excellentie,
Het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) dankt u voor de uitnodiging
dd. 27 augustus 2014 (uw kenmerk: 2014-00004610980) om advies uit te brengen inzake het
wetsvoorstel dat beoogt het recht op een eerlijk proces in de Grondwet op te nemen.’
Het NJCM heeft met waardering kennisgenomen van het voorstel en is met het kabinet van
mening dat het opnemen van het recht op een eerlijk proces in de Grondwet een toegevoegde
waarde heeft naast internationale bepalingen die een dergelijk recht garanderen (art. 6 EVRM
en art. 47 Handvest), onder meer omdat het recht nu voor alle rechtsgebieden wordt
verankerd. Het recht op een eerlijk proces. en het daaraan inherente recht op toegang tot de
rechter, is een noodzakelijke voorwaarde om andere grond- en mensenrechten effectief te
beschermen. Het NJCM heeft tevens met instemming kennis genomen van het voornemen om
dit recht te plaatsen in het eerste hoofdstuk van de Grondwet de grondrechtencatalogus
zodat het karakter van het subjectieve, concrete recht voor de burger goed tot uiting komt.
Kortom: het NJCM steunt dit initiatief van harte. Wel heeft het NJCM enkele vragen en
opmerkingen bij het voorstel en de Memorie van Toelichting.
—

—

Gekozen is voor een formulering waarbij enkele kernelementen van het recht expliciet
worden genoemd, terwijl andere aspecten niet letterlijk terugkomen. Dat heeft het voordeel
van helderheid. Een nadeel kan echter zijn dat de bepaling op deze wijze een minder stevige
fundering biedt en een minder effectieve functie vervult in het verschaffen van
rechtsbescherming aan individuen. Het NJCM is niet geheel overtuigd van het argument dat
een dergelijke opsomming minder goed past bij het sobere karakter van de Grondwet. Er is nu
voor gekozen een aantal specifieke aspecten van het recht op een eerlijk proces
onafhankelijkheid. onpartijdigheid, redelijke termijn in de bepaling op te nemen. Andere
aspecten, zoals “equality of arms”, het recht op hoger beroep en het recht op rechtsbijstand,
zijn daarin echter niet opgenomen. De keuze om diverse elementen van het recht op een
eerlijk proces en toegang tot de rechter niet in de bepaling zelf op te nemen verdient nadere
overweging en motivering, zeker gezien de waarde die het El-IRM hieraan toekent.
—

—

De Memorie van Toelichting legt op enkele punten sterk de nadruk op de mogelijke
beperkingen van het recht op een eerlijk proces, zoals in verband met het recht op
rechtsbijstand en het recht op hoger beroep. Het voorstel lijkt op dat punt als het ware te
willen vastleggen dat bestaande of aanhangige wetgeving aan het recht op een eerlijk proces
voldoet. Het NJCM hecht eraan te benadrukken dat het altijd mogelijk is dat het EHRM daar
in een concrete situatie anders over denkt. Zo kan de regeling voor hoger beroep in

Steenschuur 25

Postal address: p.o. box 9520

Telephone +31 (0)71 52 777 48

iNG 3540940

2311 ES Leiden, The Netherlands

2300 RA Leiden, The Netherlands

www.njcm.nl

KvK Leiden 40445896

strafzaken, die in de Memorie wordt verdedigd, momenteel zelfs reeds in strijd komen met
het EVRM.” Bovendien biedt het EVRM slechts minimumnormen en laat het Hof nationale
staten op sommige punten veel vrijheid; het grondwettelijk recht op een eerlijk proces hoeft
niet op dat minimumniveau te blijven. De op sommige punten sterke nadruk op mogelijke
beperkingen van het recht op een eerlijk proces, zeker in combinatie met het impliciet of
expliciet verdedigen van het huidige kabinetsbeleid, doet naar het oordeel van het NJCM af
aan de normatieve kracht van het voorstel datjuist het huidige tij dgewricht moet overstijgen.
Het recht op een eerlijk proces is in het huidige voorstel niet begrensd naar bepaalde typen
rechtsbetrekkingen. De Staatscommissie Grondwet achtte een dergelijke begrenzing wel
aangewezen, omdat dan duidelijker wordt ter zake waarvan de waarborgen voor een eerlijk
proces gelden. De Staatscommissie stelde voor het recht te beperken tot ‘ieder wiens door het
recht beschermde belangen worden getroffen’. Het NJCM adviseert het kabinet om duidelijk
te maken waarom deze formulering niet over is genomen.
Tot slot wijst het NJCM er op dat deze grondwettelijke bepaling een belangrijke rol kan
spelen in de versterking van de normatieve rol van de Grondwet, maar dat het daarvoor tevens
essentieel is om het toetsingsverbod van art. 120 van de Grondwet af te schaffen. Het NJCM

maakt van deze gelegenheid gebruik om zijn steun uit te spreken voor het InitiatiefvoorstelVan Tongeren tot wijziging van de Grondwet in verband met constitutionele toetsing door de
rechter.
Hoogachtend,

Marloes van Noorloos, voorzitter NJCM

Voorstel van Wet Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering van de
Grondwet strekkende tot het opnemen van een bepaling over het recht op een eerlijk proces, Consultatieversie 25
augustus 2014.
EFIRM 22 februari 2011, Lalmahorned t. Nederland. applnr. 26036/08.
-