Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 179

Voorlopige rekening 2011

Nr. 2

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 11 april 2012
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de minister van Financiën over de brief van 17 februari 2012 inzake de
Voorlopige rekening 2011 (Kamerstuk 33 179, nr. 1).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 10 april 2012.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Aptroot
De griffier van de commissie,
Berck

kst-33179-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

1

1
Wat zou de budgettaire opbrengst zijn geweest als de kinderopvangtoeslag afgetopt zou zijn op twee maal modaal over 2011? En wat is de
opbrengst voor aftopping op drie maal modaal over 2011?
De opbrengst bij aftopping (zonder nadere afbouw) van beide toeslagtabellen vanaf 3 x modaal zou in 2011 ongeveer 270 miljoen zijn geweest.
Bij aftopping vanaf 2 x modaal zou dat ongeveer 890 miljoen zijn.
2
Wat zou de budgettaire opbrengst zijn geweest als de aftrekbaarheid van
pensioenpremies afgetopt zou zijn op 42% over 2011?
De fiscaal gefaciliteerde pensioenpremies (inclusief VUT) zijn aftrekbaar
voor de loon- en inkomensheffing. Indien het deel van pensioenpremies
(inclusief VUT) dat aftrekbaar is in de hoogste schijf van box 1 in 2011 niet
met 52 procent maar met 42 procent was belast, dan waren de
ontvangsten uit de loon- en inkomensheffing in 2011 met 1,7 miljard euro
hoger uitgekomen.
Het is dan voor de hand liggend om ook de latere pensioenuitkering te
belasten tegen maximaal 42 procent. Dat levert op termijn dan weer een
budgettaire derving op van 0,3 miljard euro ten opzichte van de extra
opbrengst van 1,7 miljard euro. Dat de derving met betrekking tot de
pensioenuitkeringen veel lager uitvalt dan de opbrengst met betrekking
tot de ingelegde pensioenpremies is omdat de aftrek van pensioenpremies voor een groot deel tegen het hoogste (52 procent) tarief
plaatsvindt en de belasting van de pensioenuitkering tegen het gemiddeld
tarief van de loon- en inkomstenheffing plaatsvindt. Het deel van de
pensioenuitkering dat in de hoogste tariefschijf valt is dus veel lager dan
bij de aftrek van de pensioenpremies het geval is.
Overigens is aftoppen van pensioenpremies op 42 procent administratief
en uitvoeringstechnisch ingewikkeld. De fiscaal gefaciliteerde pensioenpremie betreft voor een deel een werkgeversbijdrage. Deze bijdrage wordt
niet als bruto loon gepresenteerd op het loonstrookje omdat deze
werkgeversbijdrage geheel fiscaal aftrekbaar is tegen hetzelfde belastingtarief als waarmee de werkgeversbijdrage zou zijn belast als het als bruto
loon was opgevoerd. Indien de fiscaal gefaciliteerde pensioenpremie – en
daarmee ook de werkgeversbijdrage – fiscaal tegen maximaal 42 procent
mag worden afgetrokken, ontstaat een discrepantie tussen het aftrektarief
en het tarief waarmee de werkgeversbijdrage zou zijn belast als het direct
als bruto loon was uitgekeerd. Dit tariefsverschil komt tot uiting in een
lager netto loon en dient via de loonadministratie van de werkgever te
worden verwerkt.
3
Voor ambtenaren en semiambtenaren in budgetverantwoordelijke
functies, is er nog steeds een brede prikkel om het budget voor minimaal
99% op te maken. Een grote onderuitputting van het budget, is vaak een
knappe prestatie van de controller maar leidt doorgaans direct tot een
lager budget voor het volgende jaar. Onderuitputting is derhalve voor
politici gewenst en voor ambtenaren ongewenst. Een tegenovergestelde
prikkel, waarbij ambtenaren gestimuleerd worden om onderuitputting te
realiseren zou, wanneer het collectieve sector breed wordt ingevoerd,
mogelijk tot forse besparingen kunnen leiden, zonder onaanvaardbare
gevolgen voor het te voeren beleid. Wil de minister nadenken over een
dergelijke substantiële «omgekeerde» prikkel tot besparing binnen de
collectieve sector? Deze vraag is o.b.v. een rapport van de RMO uit 2010
o.v.v. «Cultuur van zuinigheid».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

2

Vanzelfsprekend is de intentie van iedereen die werkt in de collectieve
sector om zo doelmatig mogelijk om te gaan met belastinggeld. Ambtenaren handelen hierbij – als altijd – onder verantwoordelijkheid van hun
politieke leiding.
Een belangrijke prikkel die kan worden toegepast om doelmatigheid van
uitgaven te bevorderen is het mogen behouden van de onderuitputting.
Het Rijk hanteert een eindejaarsmarge systematiek. Daardoor kunnen
departementen tot 1 procent van hun netto gecorrigeerde begrotingstotaal «meenemen» naar volgend jaar. Dit «meenemen» geschiedt
door de onderuitputting in het volgende jaar (in dit geval 2012) bij
Voorjaarsnota weer op de begrotingen op te boeken. De Kamer krijgt dan
bij de suppletoire wetten de mogelijkheid om deze mutatie goed te
keuren, het budgetrecht blijft zodoende optimaal gewaarborgd. Belasting
van het EMU-saldo wordt hierbij voorkomen door de technische veronderstelling dat ook in 2012 weer dat bedrag aan onderuitputting op zal
treden. Dit staat bekend als de in=uit taakstelling. Hoe groter de eindejaarsmarge, des te groter deze (op voorhand niet ingevulde) taakstelling
en dus het risico voor de schatkist. Om deze reden is er in het algemeen
dus een grens aan de eindejaarsmarge. Specifieke afspraken zijn
daarnaast echter ook mogelijk om aan het eind van het jaar meer mee te
nemen en zogenaamde kasschuiven worden ook toegepast. Wederom
wordt dit allemaal ter goedkeuring aan de Kamer voorgelegd.
Voor sommige regelingen is een verdergaande prikkel mogelijk. Bij
bijvoorbeeld de systematiek van de Wet Werk en Bijstand (WWB) en de
Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) die door de gemeenten
worden uitgevoerd. Hierbij mag een gemeente de middelen die door
doelmatige uitvoering van de regeling worden bespaard, naar eigen
inzicht aanwenden. In het daaropvolgende jaar wordt het macrobudget op
Rijksniveau bijgesteld op basis van de realisaties van alle gemeenten, en
weer verdeeld volgens de bestaande verdeelsleutel. Deze systematiek
vereist dat er beleidsvrijheid is bij de uitvoering, zodat er ruimte is voor
creatieve, doelmatige oplossingen die kunnen leiden tot onderuitputting.
Om rechtsongelijkheid tussen inwoners van de ene en de andere
gemeente te voorkomen is het daarnaast nodig om helder omschreven te
hebben wie recht heeft op een bepaalde voorziening (afbakening
doelgroep) en wat de beleidsdoelstelling is.
De suggestie die de vraag bevat is dat er door het belonen van zuinigheid
een grote besparing mogelijk is. Om deze besparing te kunnen boeken
dient deze echter ten goede te komen aan de algemene middelen,
waarmee er weer geen mogelijkheid is tot (financiële) beloning van
doelmatigheid. Deze paradox kan slechts doorbroken worden indien de
inspanning en de beloning op hetzelfde niveau (bijvoorbeeld de individuele gemeente) aangrijpen, terwijl de macro doelmatigheidswinst op een
ander niveau wordt gerealiseerd (bijvoorbeeld op het niveau van het Rijk).
Dit maakt dat het introduceren of versterken van dergelijke systemen lang
niet overal mogelijk is. Bij de eindejaarssystematiek bijvoorbeeld is deze
voorwaarde niet aanwezig. Het kabinet zal blijven nadenken over het
maximaliseren van de prikkels die aanzetten tot doelmatige en doeltreffende uitvoering van beleid en dergelijke prikkels waar mogelijk
introduceren.
4
Wat voor invloed heeft de Nederlandse bijdrage aan het ESM op het
EMU-saldo en de EMU-schuld voor het jaar 2012? In hoeverre is daar in de
recente raming rekening mee gehouden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

3

De bijdrage aan het ESM is niet-relevant voor het EMU-saldo, maar wel
relevant voor de EMU-schuld. De Voorlopige Rekening rapporteert over
het begrotingsjaar 2011. In dit jaar is het ESM nog niet van kracht en is
dus niets opgenomen.
Voor 2012 is de bijdrage aan het ESM (circa 1,8 miljard euro) onlangs in
een incidentele suppletoire begroting IXB gemeld aan de Tweede Kamer
(dd. 28 maart 2012). Bij brief (kenmerk BFB2012–1304M) is het ESM
verdrag ter ratificatie voorgelegd. De door de Eurogroep afgesproken
versnelde kapitaalstorting in het ESM heeft geen consequenties voor de
eerder toegezonden incidentele suppletoire begroting 2012, waarin is
verwerkt dat in 2012 twee tranches van het gestort kapitaal van het ESM
zullen worden gestort, in plaats van één. Op basis van het besluit van de
Eurogroep zal Nederland in 2013 wederom twee tranches storten, wat
neerkomt op circa 1,8 miljard euro. In 2014 wordt de laatste tranche
gestort van circa 915 miljoen euro.
5
Zijn er beleidsmatige mutaties verwerkt na de Najaarsnota? Zo ja, welke?
Zijn deze allemaal aan de Tweede Kamer gemeld? Zo niet, waarom niet?
In het debat over de Najaarsnota is toegezegd dat bij het Financieel
Jaarverslag van het Rijk (FJR) specifiek aandacht zal worden besteed aan
beleidsmatige mutaties na Najaarsnota, waarin zal worden aangegeven in
hoeverre deze mutaties aan de Tweede Kamer zijn gemeld.
6
Voorgesteld wordt om de Voorlopige Rekening in het Financieel
Jaarverslag van het Rijk te integreren, conform het beleidsvoornemen in
2006. Welke gevolgen ziet de regering voor de informatiepositie van de
Tweede Kamer? Hoe zal de regering de Tweede Kamer voortaan tijdig
informeren wanneer na de najaarsnota, beleidsmatige wijzigingen in de
departementale begrotingen worden doorgevoerd? Ziet de regering
aanleiding voor een verbeterde informatieprocedure, gezien het feit dat in
het verleden de Tweede Kamer niet altijd is geïnformeerd over elke
beleidsmatige mutatie die na de najaarsnota is verwerkt?
De Voorlopige Rekening 2011 geeft een eerste, voorlopig beeld van de
realisatie van de uitgaven en inkomsten van het Rijk over 2011. Het bevat
geen suppletoire wetten die aan de Kamer worden gestuurd. Alle
beleidsmatige uitgavenmutaties na Najaarsnota moeten echter bij brief al
aan de Kamer worden gemeld. Belangrijker informatie betreft de
ontwikkeling van het EMU-saldo over het afgelopen jaar; ten tijde van het
versturen van de Voorlopige Rekening is deze informatie nog niet
beschikbaar.
De verantwoording aan de Tweede Kamer blijft, net zo als nu het geval is,
plaatsvinden op basis van het Financieel Jaarverslag van het Rijk en de
departementale jaarverslagen en slotwetten.
Ook komend jaar zal het kabinet zich inspannen om alle beleidsmatige
mutaties in de suppletoire begrotingen samenhangende met de
Najaarsnota op te nemen. Mochten zich nog beleidsmatige mutaties
voordoen nadat zo’n suppletoire begroting aan de Tweede Kamer is
aangeboden, dan zullen dergelijke mutaties zo spoedig mogelijk in een
brief aan de Tweede Kamer worden gemeld.
7 en 8
Vervalt voortaan ook het budgettair overzicht interventies financiële sector
dat bij iedere budgettaire nota geactualiseerd wordt en aan de Kamer
gepresenteerd wordt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

4

Wanneer en op welke wijze gaat u de Kamer informeren over de realisatiestanden na afloop van het begrotingsjaar, met betrekking tot de interventies financiële sector?
De definitieve verantwoording over de interventies financiële sector zal
blijven plaatsvinden via het Financieel Jaarverslag Rijk. Het budgettair
overzicht interventies financiële sector zal in de overige budgettaire nota’s
gehandhaafd blijven.
8
Wanneer en op welke wijze gaat u de Kamer informeren over de realisatiestanden na afloop van het begrotingsjaar, met betrekking tot de interventies financiële sector?
Zie het antwoord op vraag 7.
9 en 11
Wanneer en op welke wijze wordt de Kamer, indien de Voorlopige
Rekening komt te vervallen, nog geïnformeerd over de bij de ministeries
opgetreden onderuitputting en de mate waarin deze meegenomen kan en
mag worden naar het nieuwe begrotingsjaar?
Bent u bereid in het Financieel Jaarverslag van het Rijk voortaan
standaard een tabel op te nemen, waarin de onderuitputting per ministerie en de maximale eindejaarsmarge wordt opgenomen?
In de Voorlopige Rekening is in bijlage 4 een overzicht opgenomen van de
departementale onderuitputting; deze zal voortaan in het Financieel
Jaarverslag van het Rijk verschijnen.
10
Welke besparing levert het voortaan niet meer aan de Kamer sturen van
de Voorlopige Rekening op?
Antwoord op vraag 10
De besparing van het integreren van de Voorlopige Rekening in het
Financieel Jaarverslag van het Rijk is niet expliciet gemonetariseerd. De
besparing zit vooral in verminderen van de regeldruk en administratieve
lasten binnen de overheid. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan
het feit dat de Voorlopige Rekening niet meer opgesteld en besproken
hoeft te worden. De taakstelling op het apparaat kan voor een klein deel
hiermee worden ingevuld.
11
Bent u bereid in het Financieel Jaarverslag van het Rijk voortaan
standaard een tabel op te nemen, waarin de onderuitputting per ministerie en de maximale eindejaarsmarge wordt opgenomen?
Zie het antwoord op vraag 9.

1
Voor het kader RBG-eng is de stand
Financieel Jaarverslag gebruikt voor de
periode 2005 tot en met 2010. Voor 2011 is de
stand Voorlopige Rekening gebruikt. Voor het
BKZ is de meest actuele stand van uitgaven
(na FJR vinden nog relatief forse bijstellingen
plaats) voor de periode 2005 tot en met 2010
gebruikt. Voor 2011 is ook hier de stand
Voorlopige Rekening genomen.

12 en 15
Hoe vaak is het Budgettair Kader Zorg sinds 2005 overschreden en hoe
groot was deze overschrijding in procenten van BBP maximaal en
gemiddeld?
Hoe vaak hebben de uitgaven binnen het Budgettair Kader Rijksbegroting
in enge zin de taakstelling onder- of overschreden sinds 2005 en hoe groot
was deze onder- of overschrijding in procenten van het BBP gemiddeld?
Onderstaande tabel1 geeft een overzicht van de over- of onderschrijding in
het Budgettair Kader Zorg en het kader Rijksbegroting in enge zin. Het
Budgettair Kader Zorg is sinds 2005 zes keer overschreden. De maximale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

5

overschrijding was 0,4 procent bbp. De gemiddelde overschrijding was
0,2 procent van het bbp. Het kader Rijksbegroting in enge zin heeft sinds
2005 zes keer een onderschrijding laten zien. De gemiddelde onderschrijding was 0,2 procent van het bbp.
(in % bbp)

Overschrijding BKZ

Overschrijding RBG-eng

2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
Gemiddeld

0,2%
0,2%
– 0,1%
0,2%
0,3%
0,4%
0,3%
0,2%

– 0,3%
– 0,1%
– 0,2%
0,0%
– 0,1%
– 0,5%
– 0,3%
– 0,2%

13
Wat is de verklaring voor de overschrijding van 1,5 miljard euro binnen
het Budgettair Kader Zorg over 2011?
Van de totale overschrijding van 1,5 miljard euro was 1,2 miljard euro
reeds bij de Najaarsnota bekend en toegelicht in eerdere budgettaire
nota’s. De belangrijkste overschrijdingen volgen uit de afrekencijfers:
ziekenhuizen (44 miljoen euro), medisch specialisten (143 miljoen euro),
ZBC’s (138 miljoen euro), geneeskundige ggz (255 miljoen) zorg in natura
door instellingen (432 miljoen euro) en een onderschrijding bij de
persoonsgebonden budgetten (-231 miljoen euro). Naast de actualisering
zijn de zorguitgaven ook gestegen doordat de kortingen op ziekenhuizen
en medisch specialisten op basis van de oktoberactualisering 2010 en het
Bestuurlijk Hoofdlijnenakkoord met respectievelijk 316 miljoen euro en 42
miljoen euro zijn verlaagd.
De nadere overschrijding van 0,3 miljard euro bij de Voorlopige Rekening
is nog niet nader gespecificeerd. In het Financieel Jaarverslag 2011, dat op
16 mei 2011 aan de Staten-Generaal wordt aangeboden, zullen de cijfers
op basis van meer recente realisatiegegevens worden bijgesteld en nader
toegelicht.
14
Alle kosten en opbrengsten van interventies in de financiële sector met als
doel het stabiel houden van het financiële systeem zijn niet relevant voor
het uitgavenkader (begrotingsregel 24), maar zijn zulke uitgaven wel
relevant voor het EMU-saldo?
Dat hangt af van het type uitgave c.q. type ontvangsten. Interventies met
het karakter van een financiële transactie tellen conform de Europese
definities niet mee in het EMU-saldo. Niet-financiële transacties tellen wel
mee in het EMU-saldo. Voorbeelden van financiële transacties zijn de
aankoop van Fortis en de kapitaalversterkingen van ING, Aegon en SNS.
Voorbeelden van niet-financiële transacties zijn de rente-ontvangsten op
de leningen aan Fortis en Griekenland en de garantiepremies van de
bancaire leningen.
15
Hoe vaak hebben de uitgaven binnen het Budgettair Kader Rijksbegroting
in enge zin de taakstelling onder- of overschreden sinds 2005 en hoe groot
was deze onder- of overschrijding in procenten van het BBP gemiddeld?
Zie antwoord op vraag 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

6

16
Wat verklaart de onderuitputting op de diverse departementale begrotingen binnen het uitgavenkader Rijksbegroting in enge zin, gaat het hier
om efficiëntiewinsten die permanent kunnen worden gemaakt?
Onderuitputting op een departementale begroting kan diverse oorzaken
hebben, waarvan vertraging in de uitvoering van beleid de meest
voorkomende is. Om die reden gaat het in de meeste gevallen om
incidentele onderuitputting (met overlopende verplichtingen). Het gaat
hierbij dus niet om structurele efficiëntiewinsten.
17
Is het Nederlandse EMU-saldo, vergeleken met dat van andere EU-landen,
gevoeliger gebleken voor de recente economische schokken?
– De Europese Commissie rekent voor Nederland met een gemiddelde
begrotingselasticiteit van 0,55. Dat betekent dat als de groei met 1
procent wijzigt, dit gemiddeld over een langere periode bezien voor
0,55 procent doorwerkt op het overheidssaldo. De Nederlandse
begrotingselasticiteit ligt hiermee boven het gemiddelde voor het
eurogebied (0,48) en voor de EU (0,42). Dit betekent dat de Nederlandse begroting relatief gevoelig is voor veranderingen in de
economie dan andere EU-landen (zie figuur 17.1).
– Op korte termijn kan de begrotingselasticiteit flink fluctueren. De
verslechtering van het overheidssaldo in 2011 was sterker dan de
gemiddelde begrotingselasticiteit van 0,55. Bij de Startnota werd
uitgegaan van een economische groei van 1 1/4 procent en een tekort
van 4 procent voor 2011. De groei voor 2011 is uiteindelijk iets lager
uitgekomen op 1,2 procent, maar het tekort is bijna een procent
slechter (4,8 procent). Oorzaak hiervan ligt voor een belangrijk deel in
de samenstelling van de economische ontwikkeling in 2011. Een
afnemende particuliere consumptie en een lagere dan verwachte
winstontwikkeling van het bedrijfsleven en leidden tot forse tegenvallers bij de belastingontvangsten.
Figuur 17.1. Begrotingselasticiteiten EU

Bron: http://ec.europa.eu/economy_finance/economic_governance/sgp/pdf/
budg_sensitivities_092005_v02_en.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

7

18, 25 en 28
Waarom is de additionele onderuitputting van 0,4 miljard euro nog niet
voorzien bij de Najaarsnota?
Kan de departementale onderuitputting op basis van bijlage 4 nader
worden toegelicht? Op welke posten van de departementale begrotingen
en waarom is de onderuitputting opgetreden?
Per saldo vallen de uitgaven onder Rbg-eng 0,2 miljard lager uit. Wat is de
budgettaire omvang van de mee- en tegenvallers binnen Rbg-eng over
2011? Welk deel van de meevallers is ingezet voor de tegenvallers? Kan de
regering deze mee- en tegenvallers nader toelichten en een uitsplitsing
maken naar begrotingshoofdstuk?
Antwoord op vraag 18, 25 en 28
De bij Voorlopige Rekening geconstateerde onderuitputting van 0,4
miljard komt bovenop de al bij Najaarsnota gemelde onderuitputting van
0,7 miljard euro. Van het totale budget wordt slechts 0,4 procent niet
uitgegeven.
Zoals bijlage 4 duidelijk maakt, doet deze onderuitputting zich voor op
verschillende begrotingen. In de Verticale Toelichting bij het Financieel
Jaarverslag van het Rijk (FJR) en de departementale Slotwetten worden
de mutaties per begroting nader toegelicht.
19, 20 en 23
Bij welke posten op de rijksbegroting is structureel (over de afgelopen 5
jaar) sprake van onderuitputting?
Bij welke posten op de Rijksbegroting is het mogelijk een ramingsbijstelling door te voeren als gevolg van een structurele onderuitputting?
Bent u voornemens dat te doen? Zo ja, op welke posten? Zo nee, waarom
niet?
De totale onderuitputting (budget dat niet tot besteding is gekomen)
wordt gesteld 448,2 mln. Zijn er posten waarop onderuitputting is
opgetreden, waarop in voorgaande jaren ook sprake was van onderuitputting? Zo ja, welke? Op basis van voorgaande, hoeveel onderuitputting
is structureel te veronderstellen? Heeft de onderuitputting geleid tot
bijstelling van budgetten?
Een onderschrijding op een begroting bestaat uit een groot aantal onderen overschrijdingen op de verschillende (sub)artikelonderdelen. Een
gedeelte van de onderschrijdingen betreft overlopende verplichtingen. Op
voorhand kan derhalve niet aangegeven worden hoeveel onderuitputting
structureel taakstellend ingeboekt kan worden.
De onderuitputting die zich op de verschillende begrotingen voordoet en
het monitoren hiervan heeft voortdurende aandacht. Indien zich structurele onderuitputting voordoet op bepaalde budgetten, ligt het voor de
hand een ramingsbijstelling door te voeren. Om die reden wordt ieder jaar
bij de begrotingsvoorbereiding gekeken waar de onderuitputting zich
voordoet, wat hiervan de oorzaken zijn en of de onderuitputting op deze
budgetten zich ook in voorgaande jaren heeft voorgedaan. Indien nodig
en mogelijk wordt dan een ramingsbijstelling doorgevoerd. Bij de
Voorjaars- en de Miljoenennota wordt de Tweede Kamer geïnformeerd
over de uitkomsten hiervan. Informatie over de onderuitputting wordt aan
de Kamer gemeld in de budgettaire nota’s.
Aangezien de onderuitputting intensief wordt gevolgd en waar nodig leidt
tot ramingsbijstellingen, zijn de posten op de rijksbegroting in beginsel
adequaat gebudgetteerd.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

8

Bij welke posten op de Rijksbegroting is het mogelijk een ramingsbijstelling door te voeren als gevolg van een structurele onderuitputting?
Bent u voornemens dat te doen? Zo ja, op welke posten? Zo nee, waarom
niet?
Zie antwoord op vraag 19.
21
Zijn er begrotingen waarbij er in 2011 meer middelen onderbesteed zijn
gebleven dan via de eindejaarsmarge meegenomen kan worden naar
2012? Zo ja, kunt u daarvan een cijfermatig overzicht geven?
Ja, op een aantal begrotingen zijn meer middelen onderbesteed gebleven
dan maximaal meegenomen kan worden. Voor exacte gegevens zie tabel.
Begroting

Veiligheid en Justitie
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Financiën
Defensie
Infrastructuur & Milieu
Economische Zaken, Landbouw & Innovatie
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Rbg-eng)
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (Rbg-eng)
Gemeentefonds
Provinciefonds
Infrastructuurfonds
Buitenlandse Zaken/HGIS
Totaal Rgb-eng (incl. HGIS)

Onderuitputting

eindejaarsmarge
mee te nemen naar
2012

– 17 381
– 49 349
– 219 044
– 133 763
– 192 537
– 70 502
– 15 058
– 26 937
– 38 974
– 59 859*
– 1*
– 103 183*
– 231 024
– 1 169 691

– 112 292
– 46 504
– 307 390
– 27 712
– 186 134
– 35 463
– 56 832
– 2 795
– 43 931

– 181 500
– 976 248

* Onderuitputting op een fonds wordt altijd 100 procent meegenomen naar het volgende jaar.

22
Kunt u voor die begrotingen waarvoor geldt dat niet alle onderuitputting
uit 2011 «meegenomen» kan worden naar 2012 wat de gevolgen daarvan
zijn voor het beleid?
In die gevallen waarvoor geldt dat vertraging in de uitvoering van beleid
heeft plaatsgevonden, is het mogelijk om overlopende verplichtingen mee
te nemen naar het volgende jaar, de zogeheten eindejaarsmarge. Om hier
echter grenzen aan te stellen, is er een maximum gesteld aan het mee te
nemen bedrag. Dit maximum is in beginsel 1 procent van de totale
begroting.
23
De totale onderuitputting (budget dat niet tot besteding is gekomen)
wordt gesteld 448,2 mln. Zijn er posten waarop onderuitputting is
opgetreden, waarop in voorgaande jaren ook sprake was van onderuitputting? Zo ja, welke? Op basis van voorgaande, hoeveel onderuitputting
is structureel te veronderstellen? Heeft de onderuitputting geleid tot
bijstelling van budgetten?
Zie antwoord op vraag 19.
24
Beïnvloeden tegenvallers in de renteopbrengsten op de Griekse leningen
het EMU-saldo?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

9

Ja. De rente-ontvangsten op de Griekse leningen zijn relevante
ontvangsten voor het EMU-saldo. Mutaties in deze rente-ontvangsten
beïnvloeden aldus het EMU-saldo.
25
Kan de departementale onderuitputting op basis van bijlage 4 nader
worden toegelicht? Op welke posten van de departementale begrotingen
en waarom is de onderuitputting opgetreden?
Zie antwoord op vraag 18.
26 en 32
Bij de Zorg is de overschrijding t.o.v. de Najaarsnota toegenomen met 0,3
miljard euro tot een overschrijding van 1,5 miljard euro. Zijn de maatregelen die het kabinet in de Miljoenennota 2012 heeft genomen, voldoende
om te voorkomen dat de zorguitgaven in 2012, net als in de Voorlopige
Rekening 2011, hoger zijn dan geraamd?
Het budgettair kader zorg wordt met 1,5 miljard wederom overschreden.
Welke aanvullende beheersmaatregelen heeft de regering in 2011
genomen?
In de Miljoenennota 2012 zijn verschillende maatregelen aangekondigd
die aan de beheersbaarheid van de zorguitgaven in 2012 moeten
bijdragen. Zoals ook uit het antwoord op vraag 31 blijkt hebben de
grootste overschrijdingen zich voor gedaan bij ziekenhuizen, medisch
specialisten, de geneeskundige GGZ en de AWBZ. Deze sectoren komen
achtereenvolgens aan bod.
Op 4 juli 2011 is het Bestuurlijk hoofdlijnenakkoord gesloten tussen de
Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, Nederlandse Federatie van
Universitair Medische Centra, Zorgverzekeraars Nederland, Zelfstandige
Klinieken Nederland en VWS. In dit hoofdlijnenakkoord zijn onder andere
afspraken gemaakt over een beheerste kostenontwikkeling van de
ziekenhuiszorg van 2,5 procent (reëel) vanaf 2012. Indien dit kader wordt
overschreden zal de minister van VWS het macrobeheersinstrument
inzetten.
Ook met de vrijgevestigd medisch specialisten is een akkoord afgesloten
met een financieel kader voor de periode 2012–2014. De NZa stelt de
hoogte van het uitgavenplafond voor alle medisch specialisten per
instelling voor medisch specialistische zorg vast. Overschrijdingen bij de
medisch specialisten worden hierdoor in beginsel voorkomen.
Voor de geneeskundige GGZ heeft het kabinet in de Miljoenennota
maatregelen van bijna 600 miljoen euro (waarvan 180 miljoen euro uit
Regeerakkoord en begroting 2011) aangekondigd. Deze maatregelen zijn
per 1 januari 2012 ingegaan. Het betreft onder meer het verhogen van de
eigen bijdrage in de eerstelijns-psychologische zorg, het introduceren van
een eigen bijdrage in de tweedelijns zorg, budget- en tariefkortingen,
scherpere inkoop door zorgverzekeraars en een pakketmaatregel.
In de AWBZ is in de Miljoenennota een maatregel bij de persoonsgebonden budgetten (PGB) aangekondigd. Vanaf 1 januari is het persoonsgebonden budget gekoppeld aan een verblijfsindicatie. Bestaande
PGB-budgethouders met een extramurale indicatie behouden hun recht
op een PGB tot 1 januari 2014.
Ondanks de aangekondigde maatregelen zijn echter verschillende
factoren (bijvoorbeeld de volume-ontwikkeling, gegeven «het recht op
zorg») die ertoe kunnen bijdragen dat na afloop van een begrotingsjaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

10

alsnog geconstateerd moet worden dat zich opnieuw een overschrijding
heeft voorgedaan.
27
Op welk moment kan een absoluut definitief totaalbeeld van alle
zorguitgaven over 2011 gegeven worden dat niet meer verandert door
correcties of nacalculaties?
De cijfers worden tot vier jaar na dato nog gemuteerd. Vanaf 2016 staan
de cijfers voor 2011 dus helemaal stil. Mutaties na Jaarverslag vinden met
name plaats bij de curatieve zorg. Dit heeft te maken met het feit dat de
kosten ten laste komen van het jaar van opening van een DBC. De tijd
tussen opening en declaratie kan oplopen tot meer dan een jaar.
Vervolgens komt de informatie over de uitgaven via zorgverzekeraar en
CVZ terecht bij VWS.
28
Per saldo vallen de uitgaven onder Rbg-eng 0,2 miljard lager uit. Wat is de
budgettaire omvang van de mee- en tegenvallers binnen Rbg-eng over
2011? Welk deel van de meevallers is ingezet voor de tegenvallers? Kan de
regering deze mee- en tegenvallers nader toelichten en een uitsplitsing
maken naar begrotingshoofdstuk?
Zie het antwoord op vraag 18.
29
Wat is de verklaring voor de grote onzekerheid over de uitgaven gedaan
onder het Budgettair Kader Zorg in 2011 in vergelijking met de andere
kaders en welke stappen worden ondernomen om dit te verbeteren?
In de notitie «verbetering financiële informatievoorziening cure en care»
(Kamerstuk 33 000-XVI, nr. 14) wordt aangegeven welke stappen worden
genomen om te komen tot betere en snellere financiële informatie. In de
huidige situatie wordt bijvoorbeeld door verzekeraars de schade toegerekend aan het jaar waarin de DBC/DOT wordt geopend. De tijd tussen
opening en declaratie kan oplopen tot meer dan een jaar. Vervolgens komt
de informatie over de uitgaven via zorgverzekeraar en CVZ terecht bij
VWS. Deze methode van schadetoerekening door verzekeraars leidt ertoe
dat pas twee jaren na de feitelijke overschrijding een nagenoeg definitieve
vergelijking kan worden gemaakt met het budgettair kader zorg en de
overschrijding vaststaat. Eén van de voorstellen uit de notitie die
momenteel onderzocht wordt, is het boeken van DBC’s/DOTs op jaar van
sluiting in plaats van jaar van opening.
30
Kunt u aangeven of, en zo ja welke gevolgen de te maken begrotingsafspraken in Europees verband kunnen hebben, voor het tijdig en volledig
beschikbaar hebben van realisatiecijfers in de zorg? Moet de «bottomline» sneller definitief bekend zijn?
–

–

Over het tijdig en volledig beschikbaar hebben van realisatiecijfers in
de zorg zijn geen nieuwe afspraken gemaakt in Europa in het kader van
de begrotingsdiscipline. De afspraken over begrotingsdiscipline in
Europa zien op het «macroniveau», en hebben geen betrekking op de
individuele componenten van de begrotingen van lidstaten.
Niettemin staat het de Commissie, net als in het verleden, ook in de
toekomst vrij om vervolgstappen in bijvoorbeeld de buitensporigtekortprocedure voor te stellen indien er in een lidstaat sprake is van
(grote) negatieve bijstellingen van het saldo wanneer dit tot gevolg zou
hebben dat de lidstaat hierdoor met het begrotingssaldo niet meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

11

voldoet aan de minimumeisen van het Stabiliteits- en Groeipact.
Vanuit dit perspectief bezien is het wenselijk om (negatieve) ex post
bijstellingen van het EMU-saldo, die onder andere veroorzaakt kunnen
worden door realisatiecijfers in de zorg, zoveel mogelijk te voorkomen.
31
Kan een voorlopige uitsplitsing worden gegeven naar deelsectoren van de
mee- en tegenvallers binnen het budgettair kader zorg? Welke mee- en
tegenvallers doen zich voor op dezelfde posten als voorgaande jaren?
Welke structurele mee- en tegenvallers zijn hierbij te onderscheiden?
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de mee- en tegenvallers (in
miljarden euro) die blijken uit afrekencijfers van het CVZ en de NZa. Meeen tegenvallers die bijvoorbeeld volgen uit beleidswijzigingen of
ramingsbijstellingen zijn niet opgenomen. Voor 2009 en 2010 is de meest
actuele stand gebruikt. Voor 2011 is de stand tot en met Najaarsnota
gebruikt. Het structurele deel van de mee- en tegenvallers zal worden
betrokken bij de voorjaarsnotabesluitvorming, waarover de Tweede
Kamer uiterlijk 1 juni van dit jaar zal worden geïnformeerd.

Eerstelijnszorg
Ziekenhuizen, medisch specialisten en overig curatief
Genees- en hulpmiddelen
Geneeskundige GGZ
Grensoverschrijdende zorg
Overige curatieve zorg
PGB’s
Zorg in natura AWBZ

2009

2010

2011 tot
en met
Najaarsnota

0,2
1,3
-0,1
0,4
0,0
0,0
-0,2
0,9

0,2
1,6
-0,1
0,4
0,1
0,1
0,2
0,8

0,1
0,4
-0,1
0,3
0,0
0,1
-0,2
0,4

32
Het budgettair kader zorg wordt met 1,5 miljard wederom overschreden.
Welke aanvullende beheersmaatregelen heeft de regering in 2011
genomen?
Zie het antwoord op vraag 26.
33
Kan een meerjarig inzicht worden gegeven in de groeiruimte en de loonen prijsbijstelling van het budgettair kader zorg tussen 2011 en 2015? Kan
daarbij inzichtelijk worden gemaakt hoe deze groeiruimte is onderverdeeld tussen de Zvw en de Awbz en de desbetreffende deelsectoren
(eerstelijnszorg, ziekenhuizen, ziekenvervoer, geneesmiddelen, langdurige
geestelijke gezondheidszorg, gehandicaptenzorg, etc)? Zijn er bij de
verdeling van de groeiruimte 2011–2015 andere keuzes gemaakt dan bij
de verdeling in voorgaande jaren? Zo ja, welke en waarom?
Onderstaande tabel geeft de groeiruimte en loon- en prijsbijstelling in
miljarden in de periode 2012–2015 weer.
2012

2013

2014

2015

Groeiruimte
Loon- en prijsbijstelling

1,8
2,0

3,8
3,2

6,1
4,7

8,7
6,7

Totaal

3,8

7,0

10,7

15,4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

12

De verdeling van de groeiruimte over AWBZ en Zvw is net als voorgaande
jaren gebaseerd op de MLT-raming voor de zorg van het CPB. De
groeiruimte is verder doorverdeeld over de verschillende artikelen uit de
begroting. Deze doorverdeling wordt jaarlijks gepresenteerd in de
ontwerpbegroting van VWS. Zo is bij de Zvw de groeiruimte onderdeel
van de betreffende deelsector (extramurale zorg, ziekenhuizen en medisch
specialisten, ziekenvervoer, genees- en hulpmiddelen, geneeskundige
geestelijke gezondheidszorg en overig), zie bladzijde 64 uit de begroting
(Kamerstuk 33 000 XVI, nr. 1). Bij de AWBZ is de groeiruimte verdeeld over
de drie AWBZ-artikelen, zie bladzijdes 44, 90 en 107. Op artikel 43 maakt
de groeiruimte onderdeel uit van de post onverdeeld AWBZ.
34
In welke mate worden de mutaties die zich in de Voorlopige Rekening nog
voordoen bij de vennootschapsbelasting en de dividendbelasting
veroorzaakt door de economische ontwikkeling?
De Voorlopige Rekening geeft de mutaties weer ten opzichte van de op
dat moment meest actuele begrotingsraming, dat is de Najaarsnota.
Mutaties bij de vpb-ontvangsten zijn bij Najaarsnota vooral gebaseerd op
de gerealiseerde ontvangsten en de aanslagontwikkeling tot en met
oktober. Over heel 2011 bezien kan de ontwikkeling van de
vpb-ontvangsten in 2011 grotendeels worden verklaard door de winstontwikkeling van bedrijven in 2011. Hoewel in het eerste kwartaal van 2011
de winsten nog een positieve ontwikkeling kenden ten opzichte van
hetzelfde kwartaal in 2010, was de ontwikkeling in de overige drie
kwartalen van 2011 negatief. De vpb-ontvangsten in 2011 zijn per saldo
wat lager uitgekomen dan in 2010.
Ook voor de dividendbelasting geldt dat eventuele mutaties bij
Najaarsnota geheel zijn gebaseerd op de gerealiseerde kasontvangsten tot
en met oktober. Deze gaven geen aanleiding tot mutaties van de Miljoenennotaraming van de dividendbelasting. De realisaties in de laatste
maanden van 2011 bleken uiteindelijk toch nog hoger uit te vallen dan
verwacht. Over heel 2011 bezien kenden de ontvangsten uit de dividendbelasting een positieve ontwikkeling die in lijn ligt met de toename van de
uitgekeerde dividenden door Nederlandse bedrijven ten opzichte van
2010.
35
Wat is de verklaring voor het feit dat in 2011 de vennootschapsbelasting
een tegenvaller laat zien, terwijl bij de dividendbelasting juist een
meevaller optreedt?
De Voorlopige Rekening geeft de mutaties weer ten opzichte van de op
dat moment meest actuele begrotingsraming, dat is de Najaarsnota. De
Najaarsnotaraming van de vpb-raming was voor het belangrijkste deel
gebaseerd op de gerealiseerde ontvangsten tot en met oktober 2011 en de
aanslagoplegging tot en met de maand oktober. Op basis hiervan is bij
Najaarsnota de raming van de vpb-ontvangsten voor de laatste maanden
van 2011 naar beneden bijgesteld (met 1,0 miljard euro) ten opzichte van
de Miljoenennotaraming. De vennootschapsbelasting betreft een
belastingsoort die van nature zeer volatiel van aard is en daardoor lastig
te voorspellen. Dit hangt samen met de volatiliteit in de winstontwikkeling, het systeem van verliescompensatie en de methodiek van de
aanslagoplegging. Ook de kasstroom van de vpb-ontvangsten gedurende
de loop van het jaar is daardoor nogal volatiel. Ook op moment van de
Najaarsnota valt de kasstroom van de laatste paar maanden van het
lopende jaar daardoor nog lastig te voorspellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

13

Wat betreft de dividendbelasting geldt dat of en de mate waarin bedrijven
dividend uitkeren een keuze is van het betreffende bedrijf. De relatie met
de hoogte van de winstgevendheid is daarbij indirect. De realisaties tot en
met oktober gaven – anders dan bij de vennootschapsbelasting – geen
aanleiding om de Miljoenennotaraming van de dividendontvangsten in
2011 bij te stellen. Wel geldt dat de ontvangstenraming van de dividendbelasting 2011 op eerdere momenten in 2011 (bij Miljoenennota 2012
respectievelijk Voorjaarsnota 2012 ) al relatief fors naar beneden is
bijgesteld, zowel gebaseerd op de op dat moment meest actuele inzichten
over de economische ontwikkelingen als de realisaties tot op die
betreffende momenten. Geconstateerd kan worden dat deze eerdere
neerwaartse bijstellingen van de dividendbelastingontvangsten in 2011
iets te groot zijn geweest, omdat de gerealiseerde ontvangsten over 2011
met 0,3 miljard euro hoger uitkokende ten opzichte van de Najaarsnota
2011 en de Miljoenennota 2012.
36
Welke mogelijkheden binnen de buitensporigtekortprocedure bestaan er
om langer de tijd te krijgen om het EMU-tekort terug te dringen?
Hiertoe bestaan twee afspraken. De deadline voor het terugdringen van
het buitensporige tekort kan herzien worden bij i) onverwachte ongunstige economische gebeurtenissen met een ernstige negatieve weerslag
op de overheidsfinanciën (waarbij voor de beoordeling hiervan de
economische verwachtingen die beschikbaar waren ten tijde van het
vaststellen van de oorspronkelijke aanbevelingen zullen worden afgezet
tegen de meest recente economische inzichten) en ii) een ernstige
economische neergang in de eurozone of de EU als geheel, op
voorwaarde dat de houdbaarheid van de overheidsfinanciën op middellange termijn niet in gevaar komt. Bij een eventuele herziening kijkt de
Commissie naar de economische ontwikkelingen in meerjarig perspectief.
Het Stabiliteits- en Groeipact kwantificeert deze uitzonderingsgronden niet
nader. Een eventueel voorstel voor herziening van de deadline in een
buitensporigtekortprocedure zal altijd door de Commissie geïnitieerd
moeten worden, alvorens de Ecofin Raad hierover een definitief besluit
kan nemen.
37
Is de neerwaartse bijstelling gebaseerd op cijfers van het CPB of het CBS?
Zo ja, in welke publicatie zijn deze opgenomen? Zo nee, op basis van
welke gegevens is de verlaging van het EMU-saldo lokale overheden
doorgevoerd?
Het CPB heeft in de decemberraming het EMU-saldo van de decentrale
overheden licht naar beneden bijgesteld op basis van realisatiecijfers van
het CBS over de eerste drie kwartalen van 2011. In de Voorlopige
Rekening is aangesloten bij deze cijfers.
38
Welke oorzaak ligt ten grondslag aan de verlaging van het EMU-saldo van
de lokale overheden?
Het CPB heeft in de decemberraming het EMU-saldo van de decentrale
overheden licht naar beneden bijgesteld op basis van realisatiecijfers van
het CBS over de eerste drie kwartalen van 2011.
De oorzaken zijn divers, maar lijken onder andere te liggen in tegenvallende opbrengsten uit grondverkopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

14

39
Kunt u de stand van zaken geven van de gesprekken (waarnaar u in de
antwoorden 53 en 54 bij de Najaarsnota 2011 verwijst) die u met de lokale
overheden voert over hun EMU-tekorten? Welke afspraken heeft u met de
lokale overheden gemaakt, en welke afspraken beoogt u te maken?
De beheersing van het EMU-saldo collectieve sector is een gezamenlijke
verantwoordelijkheid van het Rijk en de decentrale overheden. In 2013
moet dit EMU-saldo volgens de Europese eisen weer binnen de grens van
–3 procent bbp worden gebracht. De decentrale overheden mogen hier
volgens de huidige bestuurlijke afspraak maximaal 0,5 procent bbp in
bijdragen. De inzet vanuit het rijk zal zijn om de decentrale overheden te
houden aan de bestuurlijke afspraak van –0,5 procent bbp. Het is aan de
lokale overheden zelf om maatregelen te nemen hun EMU-saldo te
verbeteren. Daarnaast zal interbestuurlijk worden gesproken over de wet
Houdbare Overheidsfinanciën (wet Hof) waarmee beoogd wordt
overschrijdingen van het EMU-saldo in de toekomst te voorkomen.
40
Kunt u verklaren waarom door het niet uitkeren van de winstafdracht
DNB, zowel het EMU-saldo als de EMU-schuld verslechteren? Hoe
verhoudt dit zich tot begrotingsregel 24?
De winstafdracht DNB is relevant voor zowel het EMU-saldo (exclusief
vermogenswinsten) als de EMU-schuld. Een mutatie in de winstafdracht
DNB heeft dus een effect op beide.
Begrotingsregel 24 heeft betrekking op het uitgavenkader. Dit is onafhankelijk van of een uitgave relevant is voor het EMU-saldo en de
EMU-schuld. Zie ook het antwoord op vraag 14.
41
Kunt u in een tabel cijfermatig onderbouwen welke mutaties ten
grondslag liggen aan de verslechtering van de EMU-schuld van 393
miljard euro (Najaarsnota 2011) tot 395 miljard euro (Voorlopige
Rekening), waarbij ook alle posten staan die in de Voorlopige Rekening
voorkomen?
Kunt u een onderbouwing geven van posten in deze cijfermatige tabel die
nog niet waren toegelicht, oftewel 1,4 miljard?
Onderstaande tabel geeft de ontwikkeling van de EMU-schuld tussen
Najaarsnota en de Voorlopige Rekening (de verticale ontwikkeling).
Tabel Ontwikkeling EMU-schuld sinds Najaarsnota 2011 (in miljarden euro)
2011
EMU-schuld Najaarsnota 2011
Uitgaven RBG-eng
Uitgaven SZA
Uitgaven BKZ
Uitgaven niet-relevant
Belasting- en premie-inkomsten
EMU-saldo lokale overheden
Overig
Voorlopige Rekening 2011

393
0,3
– 0,2
0,3
– 0,3
1,1
0,2
0,7
395

De mutaties uitgaven RBG-eng (incl. winstraming DNB en rentelasten),
SZA en BKZ komen overeen met de verandering van de kadertoetsing in
de Voorlopige Rekening, zie tabel 2.2, 2.3 en 2.4 en de bijbehorende
toelichting. De niet-relevante uitgaven zijn weergegeven in tabel 2.5 in de
Voorlopige Rekening. De aanpassing van de inkomstenraming is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

15

toegelicht in paragraaf 3 van de Voorlopige Rekening. Het EMU-saldo
lokale overheden is tussen Najaarsnota en Voorlopige Rekening 0,2
miljard neerwaarts aangepast. De post overig bevat onder andere de
derdenrekening.
42
Kunt u een onderbouwing geven van posten in deze cijfermatige tabel die
nog niet waren toegelicht, oftewel 1,4 miljard?
Zie het antwoord op vraag 41.
43
Het EMU-saldo van de lokale overheden is met 200 miljoen euro
neerwaarts bijgesteld, maar een toelichting hierop ontbreekt en nieuwe
macrocijfers zijn er niet. Net als in de Najaarsnota 2011 is het EMU-saldo
van de lokale overheden nog steeds slechter (tekort van –0,8 â –0,9% BBP)
dan de bestuurlijk afgesproken maximale tekortnorm van –0,5% BBP. Kunt
u ervoor kan zorgen dat de EMU-tekorten bij de lokale overheden kleiner
worden, zo ja, hoe?
De inzet van het Rijk is om het tekort van de medeoverheden in 2013 niet
groter te laten zijn dan de bestuurlijke tekortnorm van –0,5 procent bbp.
Het is aan de medeoverheden om door het nemen van concrete maatregelen hun tekort te beperken.
44
Waarom werd in de Najaarsnota nog verwacht dat Griekenland in 2011
een bedrag van 101 miljoen zou betalen aan rente en fees en is dit nu
bijgesteld naar 115 miljoen euro?
De gerealiseerde ontvangsten voor de leningen aan Griekenland zijn
hoger dan geraamd ten tijde van de Najaarsnota 2011. Dit komt
ondermeer doordat de euribor rente die als basis gebruikt wordt voor de
rentebetalingen van Griekenland op de aan Griekenland verstrekte
leningen in 2011 enigszins hoger bleek dan geraamd ten tijde van de
Najaarsnota 2011. Tevens is in de ramingen van de Najaarsnota 2011
reeds uitgegaan van een lagere opslag op de leningen aan Griekenland
zoals overeengekomen door de regeringsleiders en staatshoofden van de
eurozone op 11 maart 2011. Deze verlaging van de opslag treedt echter
pas in werking nadat de lidstaten van de eurozone deze volgens hun eigen
nationale procedures goedgekeurd hebben. Dit proces zal naar
verwachting op korte termijn afgerond worden, tezamen met de aanpassingen in looptijd zoals overeengekomen door de regeringsleiders en
staatshoofden van de eurozone op 21 juli 2011 en opslag zoals overeengekomen door de ministers van financiën van de eurozone op 20 februari
2012. Na afronding van de nationale procedures zal bij toekomstige
rentebetalingen van Griekenland een correctie toegepast worden voor de
periode waarin de nationale procedures nog liepen en Griekenland nog de
oorspronkelijke hogere opslag betaalde. Doordat bij de ramingen in de
Najaarsnota 2011 al behoedzaam uitgegaan werd van een lagere opslag
maar de nationale procedures in de verschillende lidstaten van de
eurozone voor goedkeuring van deze lagere opslag op het einde van 2011
nog niet afgerond waren, heeft dit er mede toe geleid dat de in 2011
gerealiseerde renteontvangsten en fees hoger zijn uitgevallen dan
geraamd bij de Najaarsnota 2011.
Vraag 45
Kunt u een totaaloverzicht geven van alle aan Griekenland verstrekte
leningen, waarin duidelijk wordt wat de oorspronkelijke meerjarige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

16

ramingen waren van te ontvangen rente en te ontvangen fees en wat de
meest actuele meerjarige ramingen zijn?
Onderstaand treft u een overzicht aan van de geraamde renteontvangsten
en fees voor de aan Griekenland verstrekte leningen. Nederland heeft tot
en met 2011 voor circa 3,2 miljard euro aan leningen verstrekt aan
Griekenland. De eerste raming voor de renteontvangsten en fees voor de
aan Griekenland verstrekte leningen komt uit de Voorjaarsnota 2010. De
laatste raming zoals gemeld aan de Kamer is gebaseerd op cijfers uit de
Miljoenennota 2012, Najaarsnota 2011 en de Voorlopige Rekening 2011.
De mutaties die plaatsgevonden hebben sinds de Voorjaarsnota 2010
hebben onder andere betrekking op de wijzigingen in de looptijd en de
renteopslag van de leningen die sindsdien zijn vastgesteld en ontwikkelingen in de euribor rente. De stijging in de ramingen voor de renteontvangsten en fees op de aan Griekenland verstrekte leningen in de latere
jaren van onderstaand overzicht hangt met name samen met de
verlenging van de looptijd van de leningen waardoor leningen later
afgelost worden en over een groter bedrag rente berekend wordt. De
cijfers voor 2010 en 2011 in de onderste rij uit de Voorlopige Rekening
2011 betreffen realisaties. De ramingen voor de latere jaren bevatten
overigens nog niet de wijzigingen zoals overeengekomen door de
regeringsleiders en staatshoofden van de eurozone op 21 juli 2011 en
zoals overeengekomen door de ministers van financiën van de eurozone
op 20 februari 2012 en toegelicht aan de Kamer (zie ondermeer Kamerbrieven met kenmerken BFB2012–3496M en BFB2012–7398M). Deze
wijzigingen zullen naar verwachting bij de Voorjaarsnota 2012 verwerkt
worden.
Overzicht van de geraamde renteontvangsten en fees voor de aan Griekenland verstrekte leningen (bedragen x € 1000):

Rente en fees Voorjaarsnota 2010
Rente en fees Miljoenennota 2012, Najaarsnota 2011 en Voorlopige Rekening
2011

2010

2011

2012

2013

2014

42 000

119 300

157 400

177 300

153 400

30 000

115 000

174 000

218 000

261 000

46
Waarom werd in de Najaarsnota nog verwacht dat de Staat 10 miljoen
euro zou moeten betalen aan inhuur externen in het kader van financiële
interventies, terwijl dat nu 4 miljoen euro in 2011 blijkt te zijn?
Ten tijde van de Voorlopige Rekening is duidelijk geworden dat er in 2011
minder uitgaven zijn gedaan in het kader van het beheer van de door de
crisis verworven financiële deelnemingen, ABN AMRO en ASR en de
daaraan gelieerde procedures die door verschillende partijen tegen de
staat zijn aangespannen.
47
Kunt u op hoofdlijnen aangeven voor welke interventies aanvankelijk 10
miljoen euro inhuurkosten was geraamd? Aan welke adviseurs is in 2011
in totaal 4 miljoen euro betaald?
Deze uitgavenraming zag voornamelijk op het door de staat voorziene
ingehuurde strategische, juridische en financiële advies in het kader van
het beheer van de staatsdeelnemingen ABN AMRO en ASR, het beheer
van de securities in Aegon, ING en SNS Reaal en de procedures die door
verschillende partijen tegen de staat zijn aangespannen.
Voor afgerond 4 miljoen euro hebben negen bedrijven diensten verleend
aan het ministerie van Financiën. Daarbij gaat het om bedrijven die actief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

17

zijn op het vlak van juridische diensten, consultancy, zakenbankactiviteiten, accountancy en werving- en selectie.
48 en 49
Wat is de reden dat in de Voorlopige Rekening 2011 voor de back-up
faciliteit ING met een andere euro/dollarkoers wordt gerekend dan in de
Najaarsnota 2011?
Zijn ook andere dollargevoelige uitgaven binnen de Rijksbegroting in de
Voorlopige Rekening aangepast aan deze nieuwste euro/dollarkoers van
1,29? Zo ja welke? Zo nee, waarom is dat alleen bij dit instrument gedaan?
In de ramingen van de back-up faciliteit ING wordt gedurende een jaar
gebruik gemaakt van de wisselkoers zoals vastgesteld door het Centraal
Planbureau. Voor de Najaarsnota 2011 is gebruik gemaakt van de
wisselkoers uit de Macro Economische Verkenning 2012 van september
2011. De Voorlopige Rekening 2011 geeft een beeld van de realisaties van
de back-up faciliteit ING over het jaar 2011. Daarvoor wordt gebruik
gemaakt van de wisselkoers per ultimo 2011.
Realisaties van andere dollargevoelige uitgaven zijn, voor zover bekend,
verwerkt in de Voorlopige Rekening.
49
Zijn ook andere dollargevoelige uitgaven binnen de Rijksbegroting in de
Voorlopige Rekening aangepast aan deze nieuwste euro/dollarkoers van
1,29? Zo ja welke? Zo nee, waarom is dat alleen bij dit instrument gedaan?
Zie het antwoord op vraag 48.
50
Hoe kan worden beoordeeld of de back-upfaciliteit zich gunstig of minder
gunstig ontwikkelt? Hoe beoordeelt u dit? Welke invloed heeft de koers
voor de IABF hierop?
De prestaties van de IABF worden beoordeeld door deze af te zetten
tegenover de scenario’s die in 2010 zijn berekend (zie kamerbrief
AGT/2010/4921 M). Tot op heden ontwikkelt de IABF zich relatief gunstig.
Zo liggen de werkelijke verliezen, die ontstaan door wanbetaling van
Amerikaanse huizenbezitters, vooralsnog lager dan in de doorgerekende
basisscenario’s. Ook zijn de vervroegde aflossingen op de portefeuille
hoger dan geraamd. Enerzijds is dit gunstig, aangezien de hoofdsom is
ontvangen (geen verlies), anderzijds leidt dit tot een rentederving. De
hogere ontvangsten op de portefeuille zijn ingezet om de gegarandeerde
waarde versneld af te lossen. Hierdoor is in 2011 het verschil tussen de
meerjarenverplichting (10 264 miljoen euro) en de omvang van de
portefeuille (13 934 miljoen euro) met 346 miljoen euro toegenomen tot
3670 miljoen euro (voorziening). Dit laatste bedrag is overigens geen
indicatie van het uiteindelijke resultaat. In de doorgerekende scenario’s
lopen vanaf 2012 de verliezen sterker op, waardoor de voorziening naar
verwachting op een gegeven moment afneemt. De mate waarin dit
gebeurt is onder andere afhankelijk van hoe de huizenmarkt in de VS zich
ontwikkelt. De wisselkoers werkt zowel door in de waardering van de
portefeuille als de gegarandeerde waarde, waardoor wisselkoerseffecten
per saldo beperkt zijn. Tot op heden zijn ontvangsten uit de portefeuille
steeds volledig gebruikt voor het (versneld) aflossen van de gegarandeerde waarde; wisselkoerseffecten zijn dan niet van betekenis. Wel is de
portefeuille groter in omvang dan de gegarandeerde waarde (de
voorziening van 3670 miljoen euro). Hierdoor leidt een appreciatie
(depreciatie) van de euro ten opzichte van de dollar met 1 procent tot een
daling (stijging) van de waarde van de voorziening met 1 procent. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

18

Staat realiseert alleen wisselkoerseffecten op het moment dat
ontvangsten uit de portefeuille niet langer gelijk oplopen met aflossingen
op de gegarandeerde waarde en wanneer te zijner tijd het uiteindelijke
resultaat van de IABF omgewisseld wordt naar euro’s.
51
Wat zijn de meeropbrengsten van de verhoging van het BTW-tarief voor
podiumkunsten en kunst- en verzamelvoorwerpen over 2011?
Het oorspronkelijke voorstel voor de verhoging van het BTW-tarief voor
podiumkunsten en kunst- en verzamelvoorwerpen leverde 90 miljoen euro
op vanaf 2011, uitgaand van invoering per 1 januari 2011. Omdat de
verhoging voor de podiumkunsten is uitgesteld naar 1 juli leverde de
uiteindelijke maatregel 80 miljoen euro op in 2011 en 90 miljoen euro
structureel vanaf 2012. Hoewel de verhoging van de btw in 2011 ten
opzichte van het oorspronkelijk voorstel met een half jaar is uitgesteld, is
de derving in 2011 ten opzichte van oorspronkelijke voorstel (80 miljoen in
plaats van 90 miljoen opbrengst) niet naar rato van deze uitstelperiode.
Dit komt omdat in het oorspronkelijke voorstel de kaartverkoop in 2010
voor voorstellingen na 1 januari 2011 nog onder het lage tarief vielen,
terwijl in het uiteindelijke voorstel de kaartverkoop in het eerste half jaar
2011 voor voorstellingen na 1 juli al onder het algemene tarief vielen. De
voorverkoop in het voorjaar voor voorstellingen in het volgende theaterseizoen heeft een belangrijk aandeel in de totale verkoop.
52, 53, 55 en 56
Wat verklaart de departementale onderuitputting van 130,7 miljoen euro
bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken? Kan deze onderuitputting
nader worden gespecificeerd, zijn de beleidsdoelstellingen naar beneden
bijgesteld of is er sprake van vergrote doelmatigheid van bestedingen?
Wat verklaart de departementale onderuitputting van 106,5 miljoen euro
bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en kan deze
onderuitputting nader worden gespecificeerd, zijn de beleidsdoelstellingen naar beneden bijgesteld of is er sprake van vergrote doelmatigheid
van bestedingen?
Kunt u een nadere toelichting geven op de oorzaken waarom er sinds de
Najaarsnota 2011 op sommige begrotingen nog forse bedragen minder
zijn uitgegeven dan aan de Kamer was gemeld, te weten Buitenlandse
Zaken/HGIS (130,7 miljoen euro extra onderuitputting), Onderwijs (106,5
miljoen euro extra onderuitputting), Financiën (88,4 miljoen extra
onderuitputting)?
Welke voorziene uitgaven zijn op deze begrotingen niet gedaan en welke
gevolgen heeft dat voor het beleid?
BZ/HGIS
De onderuitputting van 130,7 miljoen euro bij Voorlopige Rekening is
hoofdzakelijk veroorzaakt door de volgende mutaties:
– Koersverschillen (-41 miljoen euro): De koersverschillen ontstaan
doordat voor betalingen in buitenlandse valuta om administratieve
redenen het gehele jaar wordt gewerkt met een vaste wisselkoers. Op
basis van realisaties wordt bij Voorlopige Rekening het beeld over het
jaar 2011 opgemaakt. Dit geldt voor alle buitenlandse valuta. Doordat
schommelingen in de wisselkoers onvoorspelbaar zijn, is op voorhand
niet in te schatten of zich mee- of tegenvallers voordoen.
– CDM (-46 miljoen euro) en JI (-19 miljoen euro): Als gevolg van
vertragingen en uitvallende projecten, heeft zich onderuitputting
voorgedaan op de begrotingen van I&M en ELI van in totaal –65,6
miljoen euro op de CO2-reductieprogramma’s Clean Development
Mechanism (CDM) en Joint Implementation (JI). Het is niet met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

19

zekerheid te zeggen hoeveel CDM/JI-rechten er benodigd zijn om de
Kyoto-doelstelling te halen.
– Apparaatsuitgaven (-37 miljoen euro): De oorzaak van de onderuitputting op de apparaatsuitgaven is drieledig: 1) lagere personeelskosten
vanwege inkrimping en verminderde investeringen in buitenlandse
huisvesting, 2) lagere bezetting en lagere gemiddelde loonkosten van
het personeel, en 3) lagere IT-uitgaven als gevolg van scherpe
contractonderhandelingen en de langere doorlooptijd van een aantal
hardware-investeringen.
De maximale eindejaarsmarge voor de HGIS bedraagt 181,5 miljoen euro.
Samen met de reeds bij NJN gemelde onderuitputting is er in 2011 binnen
de HGIS in totaal 234 miljoen euro minder uitgegeven dan begroot. Op
basis van huidige inzichten zijn er geen gevolgen voor het beleid voorzien.
OCW
De onderuitputting wordt hoofdzakelijk veroorzaakt door afwijkingen van
de ramingen. Zo zijn bij studiefinanciering minder leningen omgezet in
een gift dan geraamd en zijn er minder aanvullende beurzen verstrekt. Dit
leidt tot onderuitputting bij de studiefinanciering. Ook in het primair
onderwijs is er onderuitputting; er waren in 2011 minder rugzakleerlingen
dan geraamd. Daarnaast zijn er voor een aantal specifieke projecten
minder aanvragen ingediend dan geraamd (bijvoorbeeld de WIA regeling,
de conciërgeregeling en brede scholen) en zijn er meer incidentele
ontvangsten binnengekomen dan begroot. De onderuitputting wordt niet
veroorzaakt doordat beleidsdoelstellingen naar beneden zijn bijgesteld of
door een vergrote doelmatigheid van bestedingen.
De onderuitputting bedraagt 0,3 procent van de totale OCW begroting
(106,5 miljoen euro afgezet tegen een totale begroting van 32,8 miljard
euro). Dit is binnen de toegestane eindejaarsmarge van 1 procent.
FIN
De onderuitputting op de begroting van Financiën wordt voornamelijk
veroorzaakt door lagere uitgaven aan de schades onder de export
kredietverzekering (52 miljoen euro) en hoger dan verwachte boeteontvangsten bij de belastingdienst (24 miljoen euro). De hogere boeteontvangsten zijn het gevolg van acties om ondernemingen die nalatig zijn
met het indienen van hun vpb-aangifte aan te pakken en een intensivering
van de controles op het eurovignet.
Gezien de aard van de onderuitputting zijn er geen gevolgen voor het
beleid voorzien.
53
Wat verklaart de departementale onderuitputting van 106,5 miljoen euro
bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en kan deze
onderuitputting nader worden gespecificeerd, zijn de beleidsdoelstellingen naar beneden bijgesteld of is er sprake van vergrote doelmatigheid
van bestedingen?
Zie antwoord op vraag 52.
54
Wat verklaart de overschrijding van 82,5 miljoen euro binnen het
infrastructuurfonds en kunnen de extra uitgaven nader worden
gespecificeerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

20

Bij het opstellen van de Voorlopige Rekening is rekening gehouden met
het niet realiseren van de bijdrage van waterschappen in het waterakkoord voor een bedrag van circa 76 miljoen euro. Deze ontvangst wordt
nu (begin) 2012 verwacht. Daarnaast heeft een afrekening van de subsidie
aan ProRail over de periode 2009/2010 plaatsgevonden, welke per saldo
tot circa 30 miljoen euro hogere uitgaven leidde. Samen met verschillende
kleinere mutaties heeft dit ertoe geleid dat bij de Voorlopige Rekening een
overschrijding van 82,5 miljoen euro is gemeld.
55
Kunt u een nadere toelichting geven op de oorzaken waarom er sinds de
Najaarsnota 2011 op sommige begrotingen nog forse bedragen minder
zijn uitgegeven dan aan de Kamer was gemeld, te weten Buitenlandse
Zaken/HGIS (130,7 miljoen euro extra onderuitputting), Onderwijs (106,5
miljoen euro extra onderuitputting), Financiën (88,4 miljoen extra
onderuitputting)?
Zie antwoord op vraag 52.
56
Welke voorziene uitgaven zijn op deze begrotingen niet gedaan en welke
gevolgen heeft dat voor het beleid?
Zie antwoord op vraag 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 179, nr. 2

21