2023 Scorekaart

Datum

16/11/2023

SCOREKAART

Wereldbank

Opgesteld door

Directie Multilaterale Instellingen en Mensenrechten

Pagina 1 van 21

2023 Score | Organisatie

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave ................................................................................................................................. 2
1. Inleiding.........................................................................................................................................3
2
3

Samenvatting .................................................................................................................................4
Algemene achtergrond ...................................................................................................................5
3.1 Samenvattende beschrijving van de organisatie door MOPAN naar het Nederlands vertaald .................. 5
3.2 Nederlandse rol en invloed ............................................................................................................ 6

4

MOPAN beoordeling van de Wereldbank.........................................................................................8
4.1 Samenvatting van de uitkomsten van de MOPAN beoordeling naar het Nederlands vertaal ................... 8
4.2. Appreciatie van de MOPAN beoordeling ........................................................................................ 12

5

Relevantie van de organisatie / financiële instelling ....................................................................15
5.1 Relevantie voor Nederlandse BHOS-prioriteiten ........................................................................ 15
5.2 Overige relevantie ................................................................................................................ 20

Pagina 2 van 21

2023 Score | Organisatie

1

Inleiding
Het Koninkrijk der Nederlanden is voor zijn welvaart, gezondheid en veiligheid
afhankelijk van een stabiele wereld waarin landen op basis van multilaterale
afspraken met elkaar samenwerken. Het Koninkrijk heeft ontegenzeggelijk baat bij
het multilaterale systeem omdat belangen en waarden van het Koninkrijk in
gemeenschappelijkheid kunnen worden bevorderd.
Binnen de multilaterale samenwerking concentreert Nederland zich op het werken
met en het financieren van organisaties die relevant zijn voor het Nederlandse beleid
en die effectief hun mandaat vervullen. Ontwikkelingsorganisaties van de Verenigde
Naties (VN) en Internationale Financiële Instellingen (IFI’s) hebben, met bijdragen
van het Koninkrijk, wereldwijd armoede teruggedrongen en humanitaire noden
gelenigd.1
Deze samenwerking vraagt om regelmatige en zorgvuldige toetsing. Een voor
Nederland belangrijk netwerk daarbij is het Multilateral Organisations Performance
Assessment Network (MOPAN). MOPAN werkt aan verbetering van het multilaterale
systeem middels het doorlichten van multilaterale organisaties op organisatorisch
functioneren en ontwikkelingseffectiviteit. Dit onafhankelijke orgaan wordt bestuurd
door een stuurgroep bestaande uit vertegenwoordigers van alle aangesloten landen,
waaronder Nederland, en bijgestaan door een secretariaat. Een groep geselecteerde
externe dienstverleners voert de beoordeling uit. MOPAN-leden bepalen welke
organisaties beoordeeld dienen te worden en volgens welke tweejarige planning dit
gebeurt. Gemiddeld worden geselecteerde organisaties elke vier à vijf jaar
beoordeeld.
De MOPAN-beoordelingen vormen de basis van de door het Ministerie van
Buitenlandse Zaken opgestelde scorekaarten voor multilaterale organisaties waaraan
Nederland een substantiële bijdrage in de vorm van offical development assistance
(ODA) levert. Het gaat hierbij om VN-fondsen en -programma’s, internationale
financiële instellingen (IFI’s), gespecialiseerde VN-organisaties en grote mondiale
fondsen.
De MOPAN-beoordelingen worden uitgevoerd middels een op bewijs gebaseerde,
onafhankelijke aanpak. Ze bieden een omvattend beeld van het functioneren van
een organisatie, waarbij rekening wordt gehouden met de (historische) context, de
missie en de koers van de organisatie. Daarbij worden prestatienormen opgesteld en
aanbevelingen gedaan ter versterking van de leercapaciteit, ter verbetering van de
resultaten en ter bevordering van de verantwoordingsplicht.
Deze scorekaart is al volgt opgebouwd. Eerst volgt een samenvatting (hoofdstuk 2).
Daarna volgt een schets van de achtergrond van de organisatie op basis van de
MOPAN-beoordeling en een beschrijving van de Nederlandse rol en invloed in de
desbetreffende organisatie (hoofdstuk 3). Een samenvatting van de uitkomsten van
de MOPAN-beoordeling is in het Nederlands vertaald, gevolgd door een appreciatie
van deze beoordeling op basis van kennis en ervaring van het ministerie van
Buitenlandse Zaken en, waar relevant, van vakdepartementen, Permanente
Vertegenwoordigingen dan wel kiesgroepkantoren (hoofdstuk 4). Ten slotte wordt in
hoofdstuk 5 de relevantie van de organisatie voor Nederlands beleid toegelicht.

1

Beleidskader Mondiaal Multilateralisme
Pagina 3 van 21

2023 Score | Organisatie

2

Samenvatting
De Wereldbank bestaat uit de Internationale Bank voor Herstel en Ontwikkeling
(IBRD) en de Internationale Ontwikkelingsassociatie (IDA). De Wereldbank is actief
in 145 landen over heel de wereld en in alle belangrijke ontwikkelingssectoren. De
IBRD verstrekt leningen aan middeninkomenslanden die lager geprijsd zijn dan de
kosten waartegen landen zelf lenen, en aan kredietwaardige lage-inkomenslanden.
IDA verstrekt, zachtere, concessionele leningen aan de landen met de laagste
inkomens. Nederland levert de bewindvoerder van de kiesgroep waarin Nederland
als grootste aandeelhouder 13 landen vertegenwoordigt. De Nederlandse kiesgroep
heeft 4,14% stemaandeel, waarbij Nederland met 1,91% iets minder dan de helft
van het stemgewicht vertegenwoordigt.
De brede inzet van Nederland via de Wereldbank sluit nauw aan op de Nederlandse
agenda voor buitenlandse hulp en handel, zoals verwoord in de notitie ‘Doen waar
Nederland goed in is’. Als belangrijkste en grootste speler op het gebied van
ontwikkeling en klimaat is de Wereldbank onmisbaar voor het BHOS-beleid van
Nederland. Nederland zet erop in om als aandeelhouder en belangrijke donor de
prioriteiten van de Wereldbank en het Nederlandse OS-beleid beter met elkaar in lijn
te brengen (zoals met betrekking tot het beleid van de Wereldbank voor wat betreft
fragiele landen, en gender). Op het gebied van klimaat zal via de Wereldbank
kunnen worden bijgedragen aan mitigatie en adaptatie. Door de werkwijze van de
Wereldbank hebben Nederlandse bijdragen aan de instelling een multiplier effect,
waardoor de uiteindelijke impact langs multilaterale weg groter is dan bilateraal
mogelijk zou zijn. Via de Wereldbank levert Nederland een significante bijdrage aan
duurzame ontwikkeling en een stabiele wereldeconomie, twee van de vier pijlers van
de multilaterale inzet conform het beleidskader Mondiaal Multilateralisme.
Uit de MOPAN-beoordeling blijkt dat de Wereldbank met haar strategie (‘Forward
Look – A vision for the World Bank Group in 2030’) goed is uitgerust om een
significante bijdrage te leveren aan het behalen van de SDG’s en het nakomen van
de klimaatafspraken van Parijs. De Werldbank loopt internationaal voor op het
terrein van resultaatgerichtheid en transparantie en blijft zich op dit punt steeds
verder verbeteren.
Sinds 2022 werkt de Wereldbank aan hervormingen om de instelling beter in staat
te stellen mondiale uitdagingen, zoals klimaatverandering en pandemieparaatheid,
aan te pakken en is het mandaat in lijn gebracht met de SDG's. Vanaf 2024 zal de
Wereldbank in de herziene versie van de eigen scorekaart, de zogenaamde
Corporate Scorecard, meer inzicht geven in de aansluiting van resultaten op de
SDG's en de klimaatdoelen, alsmede doorkruisende thema’s als gender, fragiliteit en
klimaat. Nederland verwelkomt dit initiatief.
Op landenniveau constateert het MOPAN-rapport dat er ruimte is voor meer
geïnstitutionaliseerde samenwerking met andere ontwikkelingsorganisaties en
partners. Nederland onderschrijft deze aanbeveling die in lijn is met de ambities van
de Wereldbank als het gaat om decentralisatie. Onlangs heeft de Wereldbank een
Partnership Council opgericht en een Partnership Charter opgesteld om meer via
partnerschappen te werken. Tenslotte biedt de MOPAN-beoordeling handvatten voor
verbeteringen op het gebied van conflictsensitiviteit en een langetermijnvisie voor
de mobilisatie van privaat kapitaal.

Pagina 4 van 21

2023 Score | Organisatie

3.

Algemene achtergrond
3.1 Samenvattende beschrijving van de organisatie door MOPAN naar het
Nederlands vertaald2
Over de Wereldbank
De organisatie in een oogopslag
Oprichting: 1944 (IBRD), 1960 (IDA)
Lidstaten: 189 (IBRD), 174 (IDA)
Hoofdkantoor: Washington DC
Operaties: in 145 landen
Landenkantoren: 130
Personeel: Bijna 13.000 voltijds medewerkers
Verplichtingen voor het begrotingsjaar 2022: USD 70 miljard
Uitbetalingen voor het begrotingsjaar 2022: USD 49 miljard
De Wereldbank bestaat uit de Internationale Bank voor Herstel en Ontwikkeling
(IBRD) en de Internationale Ontwikkelingsassociatie (IDA). Samen met de
Internationale Financieringsmaatschappij (IFC), het Multilateraal Agentschap voor
Investeringsgaranties (MIGA) en het Internationaal Centrum voor beslechting van
investeringsgeschillen (ICSID) vormen zij de Wereldbankgroep (WBG). De IBRD
werd in 1944 opgericht met de taak om het door de Tweede Wereldoorlog
verscheurde Europa te helpen bij de wederopbouw. Met de daaropvolgende
oprichting van de IDA in de jaren 60 kon een belangrijke lacune worden aangepakt,
namelijk het verstrekken van middelen aan lage-inkomenslanden die problemen
hadden met hun kredietwaardigheid. IDA vulde daarmee de activiteiten van de IBRD
aan. De IFC en het MIGA werden in respectievelijk 1956 en 1988 opgericht, maar
vallen evenals ICSID niet onder deze beoordeling.
De Wereldbank is vandaag de dag actief in 145 landen, in alle delen van de wereld
en in alle belangrijke ontwikkelingssectoren. Er zijn 12.778 voltijds medewerkers in
dienst, waarvan 46% werkzaam buiten het hoofdkantoor in Washington DC.3 De
IBRD en IDA werken met verschillende financiële modellen. De IBRD verstrekt
leningen aan middeninkomenslanden die lager geprijsd zijn dan de kosten
waartegen landen zelf lenen, en aan kredietwaardige lage-inkomenslanden. IDA
verstrekt, zachtere, concessieleningen, vaak tegen subsidievoorwaarden, aan de
landen met de laagste inkomens. De IBRD verstrekt leningen uit eigen vermogen en
financiering uit de kapitaalmarkt, terwijl IDA (deels) wordt gefinancierd met
bijdragen van leden, die nu overigens ook worden aangevuld met beperkte
financiering via de markten. Deze financiële producten worden aangevuld met
garanties, risicobeheerproducten, adviesdiensten en analytisch werk. Aan het einde
van het begrotingsjaar 2022 omvatte de Wereldbank portefeuille 1978 lopende
projecten met een waarde van USD 299 miljard aan netto verplichtingen.
Sinds haar oprichting heeft de Bank haar kapitaalbasis ten volle benut. De
cumulatieve IBRD-leningen bedragen circa USD 820 miljard op een ingelegd kapitaal
van USD 20 miljard en een totaal aandeelhouderskapitaal inclusief de garanties van
aandeelhouders van USD 307,1 miljard. En nadat het hybride model voor IDA werd
aangenomen bij de 18e middelenaanvulling (IDA18), heeft de instelling tussen de
drie en vier USD uitgeleend voor elke door de donoren bijgedragen USD.
Gezien de omvang van de anticyclische steun die lenende landen nodig hebben om
de aanhoudende gevolgen van COVID-19 aan te pakken, heeft IDA haar huidige
2

Pagina 12-13 van de MOPAN Assessment of the World Bank (IDA/IBRD): Part I
Pagina 5 van 21

2023 Score | Organisatie

aanvullingscyclus (replenishment) (IDA20) met een jaar naar voren gehaald. De
aanvulling van IDA20 werd in december 2021 afgesloten met een beleids- en
financieel pakket van in totaal 93 miljard dollar. Hiermee worden 75 in aanmerking
komende landen tussen juli 2022 en juni 2025 ondersteund, met behulp van
donorbijdragen van 23,5 miljard dollar. De overige fondsen omvatten middelen die
op de kapitaalmarkten zijn opgehaald, aflossingen van leningen en op inkomsten
gebaseerde overdrachten van de IBRD naar de IDA. Deze worden aangevuld met
trustfondsactiva van 63,9 miljard dollar.

3.2 Nederlandse rol en invloed
De Nederlandse gouverneur is de minister van Financiën, met als plaatsvervanger
de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Nederland
levert de bewindvoerder van de kiesgroep waarin Nederland als grootste
aandeelhouder 13 landen3 vertegenwoordigt. De Nederlandse kiesgroep heeft 4,14%
stemaandeel, waarbij Nederland met 1,91% iets minder dan de helft van het
stemgewicht vertegenwoordigt.
De Nederlandse bewindvoerder wordt ondersteund door een kiesgroepkantoor dat
bestaat uit een plaatsvervanger en een staf van acht adviseurs. De twee
Nederlandse adviseurs zijn afkomstig van de ministeries van Buitenlandse Zaken en
van Financiën. De plaatsvervanger en de overige adviseurs zijn afkomstig uit de
overige kiesgroeplanden. Via het co-voorzitterschap van het Committee on
Development Effectiveness (CODE) in 2021 en 2022 is de Nederlandse
Bewindvoerder nauw betrokken geweest bij vraagstukken en beleidsontwikkeling op
onderwerpen gerelateerd aan onderzoek, kennismanagement en strategieën, zoals
op het gebied van fragiliteit en mainstreaming van gender. Nederland heeft via zijn
voorzitterschap van andere commissies als het Audit Committee en het Ethics
Committee invloed gehad op financiële en beleidsmatige onderwerpen.
De vorige Bewindvoerder was in 2023 de Dean van de Bewindvoerders van de
Wereldbank tot aan zijn vertrek einde oktober 2023. Vanuit die functie is hij nauw
betrokken geweest bij discussies en overleg met de staf en management van de
Wereldbank over onderwerpen als de steun van de Wereldbank aan Oekraïne en
heeft hij als voorzitter van overleg tussen de Raad van Bewindvoerders en staf en
management een bepalende rol gespeeld bij de besprekingen over de hervorming
van de Wereldbank.
Binnen de Wereldbankgroep vindt EU-afstemming plaats onder voorzitterschap van
de EU-voorzitter. Deze organiseert wekelijks een informeel overleg waarin
agendapunten van de verschillende bijeenkomsten van de Raad van bewindvoerders
worden besproken. Daarnaast voeren de EU-bewindvoerders jaarlijks overleg in
Brussel met de Europese Commissie. Van tijd tot tijd staan onderwerpen ide
betrekking hebben op de Wereldbank op de agenda van de Raad Buitenlandse
Zaken van de EU.
Donor ranking
Nederland is niet alleen aandeelhouder van de Wereldbank maar ook een belangrijke
donor.

3

Naast Nederland maken Armenië, Bosnië-Herzegovina, Bulgarije, Cyprus, Georgië, Israël, Kroatië, Moldavië,
Montenegro, Noord Macedonië, Oekraïne en Roemenië deel uit van de kiesgroep.
Pagina 6 van 21

2023 Score | Organisatie

Voor de middelenaanvulling IDA20 hebben de VS (14,89%), Japan (14,63%) en het
VK (8,36%) de grootste bijdragen geleverd. Nederland was met 2,94% de zesde
contribuant.
De VS, het VK en Duitsland zijn in de periode 2018-2022 de drie grootste donoren
aan Trust Funds en Financial Intermediary Funds (FiFs) van de Wereldbank
geweest4. Nederland staat voor die periode met USD 2,35 miljard op de achtste
plaats.
Financieel overzicht

Verstrekte schenkingen en
concessionele leningen van 1 juli 2022
t/m 30 juni 2023 door IDA
Verstrekte netto leningen van 1 juli
2022 t/m 30 juni 2023 door IBRD
Bijdrage aan schuldverlichting (HIPC)
door NL in 2022
Totaal kapitaal IBRD
Nederlands aandeel in kapitaal IBRD7
Kiesgroep aandeel in kapitaal IBRD
Nederlands aandeel in donorbijdragen
aan IDA20 (2022-2025)
Overige Nederlandse bijdragen (TFs, en
Financial Intermediary Funds aan IBRD,
IDA en IFC) van 2018-2022
Positie Nederland op ranglijst
Trustfunds
Aantal aandeelhouders/donoren

IDA
USD 20 miljard5

IBRD

USD 12,7 miljard6
EUR 9.450.000
USD 307,1 miljard
(w.v. USD 20,5 (6,7%) is inbetaald
1,99%
(1,91% stemmen)
3,95%
(4,09% stemmen)
4,30% (USD 1 miljard)8
USD 2,35 miljard

8e plaats
52
(IDA20)

189

https://www.worldbank.org/en/publication/trust-fund-annual-report-2022
https://thedocs.worldbank.org/en/doc/b38629a142167d3f5b6dcf39646379c5-0040012023/original/IDA-FinancialStatements-June-2023.pdf
6
https://thedocs.worldbank.org/en/doc/66512fcff3c06766d0bd85f5042d4101-0040012023/original/IBRD-FinancialStatements-June-2023.pdf
7
https://finances.worldbank.org/Shareholder-Equity/IBRD-Subscriptions-and-Voting-Power-of-Member-Coun/
8
https://documents.worldbank.org/en/publication/documentsreports/documentdetail/099841004042214431/idu0071008f30a7bf04ecd0b4e00311325799dc2
4
5

Pagina 7 van 21

2023 Score | Organisatie

4.

MOPAN-beoordeling van de Wereldbank
4.1 Samenvatting van de uitkomsten van de MOPAN-beoordeling naar het
Nederlands vertaald9
Belangrijke prestaties en mogelijkheden
MOPAN concludeert dat over het geheel genomen de Wereldbank op
meerdere gebieden sterke prestaties laat zien, die uiteindelijk culmineren
in goede resultaten op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. In het
oog springende sterke punten van de Bank zijn het strategisch beheer,
financieel beheer, bedrijfsmodel en resultaatgericht beheer.
De tweeledige doelstelling van de Wereldbank om armoede terug te
dringen en gedeelde welvaart te bevorderen wordt geoperationaliseerd
door middel van een empirisch onderbouwd en adaptief Country
Engagement Model (CEM)10 dat tijdens de beoordelingsperiode (20172022) verder is verfijnd. De dialoog tussen de Bank en de lenende landen
is gestoeld op een stevig fundament van bewijzen en diagnostiek,
resulterend in relevante en selectieve Country Partnership Frameworks
(CPF’s). Krachtige systemen voor het ondersteunen van toezicht en
uitvoering maken het mogelijk dat de operaties blijven inspelen op de
behoeften van de leners en helpen om knelpunten in de uitvoering aan te
pakken door middel van een adaptieve benadering.
De kracht van het financiële model van de Bank is ongeëvenaard en
levert een duidelijke waarde op voor de bijdragen van haar leden en
andere partners11. Dankzij het hybride financiële model12 en prudentiële
kader van IDA13 wordt de concessionele financiering die beschikbaar is
voor in aanmerking komende landen ingezet op een schaal die de
bijdragen van de leden ver overtreft. Bovendien helpt het Financial
Sustainability Framework (FSF) van de IBRD om duurzame leningen op
middellange termijn te waarborgen en tegelijkertijd de flexibiliteit te
bieden om te reageren op crises en schokken. De lopende hervorming
van het trustfonds door de Bank heeft het beheer van trustfondsen in
toenemende mate gestroomlijnd en hun strategische oriëntatie en
afstemming op de behoeften van landen verbeterd. Een herzien kader
voor kostendekking heeft de efficiëntie en waarde voor donoren vergroot,
met name voor operaties die via externe partners worden uitgevoerd.
De kaders voor risicobeheer en vrijwaringspraktijken van de Bank zijn
volledig in het bedrijfsmodel geïntegreerd en gaan in toenemende mate
verder dan goede praktijken. Dit geeft blijk van een proactieve en
preventieve aanpak. Waarborgen en integriteitsprocessen zijn in het CEM

9

Pagina 13 t/m 16 van de van de MOPAN Assessment of the World Bank (IDA/IBRD): Part I

10

Het Country Engagement Model (CEM) is in 2024 geïntroduceerd en in 2021 geactualiseerd. Het CEM
identificeert, ontwerpt en voert de activiteiten en projecten uit via een systematisch en selectief proces
en dialoog met het desbetreffende land, dat uiteindelijk leidt tot een stategisch meerjarenplan voor elk
klantland. Dit plan, het Country Partnership Framework (CPF), legt de ontwikkelingsdoelen in dat land
vast waaraan de WBG interventies moeten bijdragen, en de voorziene WBG activiteiten en projecten die
daaraan moeten bijdragen. Zie verder o.m. pag’s 20-21, 36 en 39 van het MOPAN-rapport
11
Toevoeging vanuit BZ: De Bank kan elke ingelegde dollar vijf keer uitlenen en op langere termijn zelfs
meer omdat lenende landen terugbetalen.
12
Oorspronkelijk werd IDA gefinancierd vanuit bijdragen van ledenlanden van de DA en vanuit
overmakingen uit netto-inkomen van IBRD en IFC. Vanaf de middelenaanvulling voor IDA18 (2017-2020)
worden de bijdragen van ledenlanden aangevuld met leningen op de kapitaalmarkt..
13

Tot het prudentiële kader behoren onder meer de monitoring van het Deployable Strategic

Capital en de introductie van een herzien Liquiditeitsbeleid, in 2022.
Pagina 8 van 21

2023 Score | Organisatie

ingebed, waardoor een consistente toepassing wordt gewaarborgd en
tegelijkertijd het gebruik en de versterking van nationale systemen worden
bevorderd, met name voor milieu- en maatschappelijke waarborgen en
financieel beheer. Intern worden de medewerkers via integriteits- en
ethische functies bereikt om het bewustzijn van en het vertrouwen in
meldings- en klokkenluiderssystemen te versterken en bewijsmateriaal te
gebruiken om risico’s te voorkomen voordat deze zich voordoen. Met name
de inspanningen van de Wereldbank om seksuele uitbuiting, seksueel
misbruik en seksuele intimidatie te voorkomen en daarop te reageren, zijn
vermeldenswaardig. De Bank blijft met steun van haar leden inzetten om
de doeltreffendheid, transparantie en het afleggen van verantwoording
daarover te bevorderen en onbedoelde schade aan begunstigden te
voorkomen.
Er zijn echter mogelijkheden voor de Bank om haar comparatieve
voordeel uit te breiden door systematischer samen te werken met de IFC
en het MIGA als “One Bank Group”. Dit zou haar rol kunnen versterken
bij het aanpakken van mondiale en grensoverschrijdende
ontwikkelingsuitdagingen en haar daarnaast beter positioneren om
beleidscoherentie en -hervorming te bevorderen. Hoewel de Bank haar
operaties en financiering meer in lijn heeft gebracht met een aantal
mondiale thema’s als gender en klimaatverandering, wordt de Bank ook
geconfronteerd met uitdagingen als zij wil aantonen dat zij bijdraagt aan
de resultaten voor deze kwesties in een complexe mondiale portefeuille.
Dit leidt tot de noodzaak om de landengerichte focus van de Bank in
evenwicht te brengen met de mondiale en regionale
ontwikkelingsuitdagingen. Het versterken van de rol van regionale
strategieën en operaties in de algehele resultatenstructuur van de Bank is
een mogelijk middel om deze kloof aan te pakken.
De kennisproducten van de Bank zijn een steeds belangrijkere rol gaan
spelen in de bijdrage aan mondiale en regionale publieke goederen en het
aanpakken van de negatieve kanten ervan. Er is echter ruimte om ze beter
te integreren in de algemene strategische en resultatenstructuur. In
aanvulling op het leveren van output en verwachtingen ten aanzien van
de kwaliteit door klanten, kan de Bank nog duidelijker onder woorden
brengen hoe de kennis van de Bank bijdraagt aan beleidshervormingen en
-samenhang en hoe zij ontwikkelingsresultaten in landen en regio’s
ondersteunt. Bovendien zijn er mogelijkheden om duidelijker aan te tonen
hoe de Bank gebruikmaakt van haar uitgebreide operationele kennis en
lessen om de ontwikkelingsresultaten te verbeteren.
De Bank brengt partners op nationaal, regionaal en mondiaal niveau
actief samen en coördineert activiteiten en projecten met hen. Zij hebben
onlangs nieuwe structuren en praktijken ingevoerd om de selectiviteit van
hun partnerschappen te verbeteren gebaseerd op het comparatieve
voordeel van de organisaties. Door de hervorming van het
trustfondsprogramma is de versnippering verminderd en zijn bestaande
fondsen samengevoegd in geconsolideerde zogeheten paraplufondsen
(umbrella funds), waarbij het algehele beheer van de trustfondsen werd
gestroomlijnd en operationele flexibiliteit werd geboden. Nieuwe
instrumenten zoals het Strategic External Funds Framework (SEFF, kader
voor strategische externe fondsen) helpen bij een betere afstemming van
deze fondsen op de prioriteiten van de donoren en de behoeften van de
landen. Naast trustfondsen is er echter ruimte om het strategisch beheer
en de resultaatgerichtheid van de andere partnerschappen van de Bank
Pagina 9 van 21

2023 Score | Organisatie

te verbeteren. Deze houden niet noodzakelijkerwijs verband met een pool
van middelen, maar bevorderen wel het delen van kennis, beleids- en
operationele samenhang, gezamenlijke programmering en transparantie.
De uitbreiding van het IDA Regional Window leidde tot een krachtig
platform voor het aanpakken van grensoverschrijdende problemen. Deze
uitbreiding maakte niet alleen gemakkelijkere toegang tot aanvullende
middelen voor regionale operaties mogelijk, maar ook nauwere
partnerschappen met regionale organisaties. Er moet echter meer
aandacht worden besteed aan het creëren van financiële stimulansen
voor MIC’s en het verbeteren van de geschiktheid van de instrumenten
van de Bank om grensoverschrijdende problemen aan te pakken.
Daarnaast zijn er mogelijkheden om de regionale voordelen van
dergelijke operaties beter te definiëren, te meten en aan te tonen, met
inbegrip van een betere integratie in kaders voor bedrijfsresultaten.
Het kenniswerk van de Bank (adviesdiensten en analytische producten,
oftewel ASA) heeft een belangrijke rol gespeeld bij een betere afstemming
van de activiteiten van de Bank op mondiale kwesties zoals gender,
kwetsbaarheid en klimaatverandering. Kenniswerk, waaronder de onlangs
geïntroduceerde regionale ASA zal een belangrijke rol blijven spelen bij de
inspanningen van de Bank om haar steun aan mondiale publieke goederen
te vergroten. De Bank toont echter niet consequent de bijdrage van haar
kenniswerk aan de beleidsdialoog en -hervorming, de operationele opzet
of de algemene doelstellingen van de landenontwikkeling aan.
Naast uitdagingen bij het tonen van resultaten bij mondiale thema’s,
staat de Bank voor uitdagingen waar het gaat om het aantonen van de
duurzaamheid van haar activiteiten. De sterke integratie van mondiale
thema’s in beleid en uitvoering van de Bank bevordert het boeken van
resultaten, maar deze zijn moeilijk samen te voegen tot een omvattende
wereldwijde portefeuille en hebben tijd nodig om te rijpen. Het is te
verwachten dat er resultaten worden behaald die duurzame effecten
opleveren van de inzet op ontwikkelingsdoelstellingen. Daarnaast zijn er
ook diverse landencasussen die als voorbeeld kunnen dienen.. Een
onafhankelijke evaluatie speelt een belangrijke rol bij het leveren van dit
bewijs, maar gezien de schaal en omvang van de portefeuille van de
Bank zijn er compromissen in de berichtgeving vereist. De inspanningen
van de Bank om de oriëntatie op resultaten van haar CPF’s te versterken
zal waarschijnlijk een belangrijke bijdrage leveren aan het aanpakken
van deze uitdagingen, waarbij het zelfevaluatiesysteem van de Bank
verbeterd wordt.
De Bank kan lering trekken uit deze uitdagingen en kansen met het oog
op haar ontwikkeling, omdat zij er immers naar streeft haar CEM in
evenwicht te brengen met de levering van mondiale publieke goederen,
de mobilisatie van financiering voor de agenda voor duurzame
ontwikkeling op te schalen en de uitvoering van de Overeenkomst van
Parijs te ondersteunen, met name door beleidshervormingen en
samenhang mogelijk te maken. Bij het verbeteren van haar bedrijfsmodel
en de resultaten van duurzame ontwikkeling, wordt de Bank
geconfronteerd met een steeds complexer ontwikkelingslandschap dat
wordt gekenmerkt door toenemende broosheid, kwetsbaarheid en
staatsschulden, waarbij zij onderstreept dat het van belang is “alle
klanten te bedienen”.

Pagina 10 van 21

2023 Score | Organisatie

Pagina 11 van 21

2023 Score | Organisatie

4.2. Appreciatie MOPAN assessment
De Wereldbankgroep (WBG) blijft de belangrijkste en grootste speler op het gebied
van ontwikkeling en is daarmee onmisbaar voor het BHOS-beleid van Nederland.
De Bank loopt internationaal voorop op het terrein van resultaatgerichtheid en
transparantie en blijft zich op dit punt steeds verder verbeteren. De brede inzet van
Nederland via de WBG sluit nauw aan op de Nederlandse agenda voor hulp en
handel, zoals verwoord in de beleidsnotitie ‘Doen waar Nederland goed in is’. De
Nederlandse bijdragen via het aandeelhouderskapitaal, de IDAmiddelenaanvullingen en trustfondsen worden door de Bank verveelvoudigd,
waardoor de uiteindelijke impact langs multilaterale weg groter is dan bilateraal
mogelijk zou zijn.
De Wereldbank is met haar strategie, zoals verwoord in het document ‘Forward Look
– A vision for the World Bank Group in 2030’, goed uitgerust om een significante
bijdrage te leveren aan het behalen van de Sustainable Development Goals (SDG’s)
en het nakomen van de klimaatafspraken uit Parijs.
Nederland is lid van MOPAN en betrokken bij de vaststelling van het beleid en de
onderzoeks- en evaluatiemethodiek van het netwerk. De lange ervaring met MOPAN
leert dat de conclusies van MOPAN goed onderbouwd zijn. Dit geldt ook voor de
voorliggende MOPAN-evaluatie van de Wereldbank (IBRD en IDA).
Uit de MOPAN-assessment komen de volgende zaken naar voren waaraan wij als
Nederland aandacht willen besteden: (klimaat, GPG’s, partnerschappen).
Algemeen uitdagingen o.g.v. gender, klimaat en fragiliteit:
Het MOPAN-rapport noemt als uitdaging voor de Wereldbank het relateren van
projectresultaten aan resultaten op regionaal of mondiaal niveau en aan het behalen
van de Sustainable Development Goals (SDG’s). Sinds oktober 2022 werkt de
Wereldbank aan hervormingen – kortweg het Evolution-proces genoemd – om de
instelling beter in staat te stellen om mondiale grensoverschrijdende uitdagingen,
zoals klimaatverandering en pandemieparaatheid, aan te pakken. Inmiddels zijn een
nieuwe missie en visie voor de Wereldbank vastgesteld, waarbij de woorden
‘leefbare planeet’ aan het oorspronkelijke mandaat van de Wereldbank zijn
toegevoegd: ‘Our mission is to end extreme poverty and to boost shared prosperity
on a livable planet’. Hiermee wordt het mandaat van de Wereldbank in lijn gebracht
met de SDG’s. Het opnemen van deze wereldwijde uitdagingen in het mandaat van
de bank heeft als doel om hierin meer investeringen te stimuleren. Dit betekent
meer rekening houden met wereldwijde uitdagingen in het analytische
instrumentarium dat ten grondslag ligt aan de vormgeving van landenprogramma’s,
en het opzetten van Global Priority Programs voor meer investeringen in deze
uitdagingen.
Nederland is voorstander om naast de bestrijding van extreme armoede en het
bevorderen van gedeelde welvaart een aantal wereldwijde uitdagingen sterker te
verankeren in de activiteiten van de Bank. Dit betekent ook dat de Wereldbank in
analyses, in meerjarige landenprogramma’s en in de prioritering van investeringen
met deze uitdagingen beter rekening houdt. Het besluit van de Wereldbank (Zie
MOPAN assessment, pag. 73) om vanaf 2021 in de Country Partnership Frameworks
High-level outcomes op te nemen waarmee de voorziene activiteiten gerelateerd
worden aan de SDG’s is in dit kader een belangrijke stap. In dit verband verwelkomt
Nederland ook dat de Wereldbank vanaf 2024 in de herziene versie van de
Corporate Scorecard meer inzicht zal geven in hoe resultaten aansluiten op de SDGs
en de klimaatdoelen, en op doorkruisende thema’s als gender, fragiliteit en klimaat.
Partnerschappen:
Het MOPAN-assessment stelt dat de Wereldbank meer kan doen op het gebied van
geïnstitutionaliseerde samenwerking met andere ontwikkelingsorganisaties en
partners. De COVID-19-pandemie heeft de afgelopen periode de samenwerking
tussen de Wereldbank, de VN en de particuliere sector gestimuleerd. Gezien de
Pagina 12 van 21

2023 Score | Organisatie

omvang van de wereldwijde uitdagingen, de crises die zich voor een deel tegelijk
afspelen en de schaarste aan concessionele fondsen, verdient deze aanbeveling
zeker ondersteuning. Mede in het licht van de Summit of the Future (september
2024) en de oproep van Secretaris-Generaal Guterres tot extra inspanningen om de
SDG’s in 2030 te kunnen behalen. Dit betekent voor Nederland dat in de aanloop
naar deze conferentie wordt aangedrongen op samenwerking en coördinatie, en een
geïntegreerde benadering van de agenda’s van de Wereldbank, de VN en andere
ontwikkelingspartners.
Ook op landenniveau constateert het MOPAN-rapport dat er ruimte is voor
verbetering en meer geïnstitutionaliseerde samenwerking. Dit speelt bijv. op het
grensvlak van humanitaire interventies en structurele ontwikkelingsprogramma’s,
Crises en conflicten dreigen ontwikkelingsresultaten teniet te doen. De ergste
armoede concentreert zich meer en meer in landen die in een conflictsituatie
verkeren. Het is belangrijk dat de Wereldbank via hechtere samenwerking met de
VN, bedrijven, private fondsen en het maatschappelijk middenveld een
ontwikkelingsimpact genereert die groter is dan wat de Wereldbank alleen kan
bereiken. Het blijft daarbij zaak competenties en verantwoordelijkheden goed af te
bakenen. Het besef hiertoe is op het hoofdkantoor en in het topmanagement zonder
meer aanwezig. Uitdaging is dit op consistente wijze te vertalen op landenniveau.
Hetzelfde geldt voor de aansluiting bij de SDG’s.
Nederland acht het, evenals andere belangrijke aandeelhouders, belangrijk dat de
Wereldbank meer gebruik maakt van lokale partners bij haar activiteiten in de
klantlanden (lokalisering) en zijn presentie in de lokale vertegenwoordigingen
intensiveert (decentralisatie). Ook zien Nederland en andere aandeelhouders graag
dat de Wereldbank een rol als facilitator in die landen opneemt voor consultatie en
andere spelers dan de overheid hierbij betrekt, zoals niet-gouvernementele
organisaties, kennisinstellingen (coördinatie). Met de enorme kennis, ervaring,
netwerk en financieel gewicht kan de Wereldbank haar belangrijke stimulerende,
organiserende en mobiliserende rol sterker invullen.
Tijdens de Jaarvergadering 2023 in Marrakesh is besloten dat de Wereldbank meer
via partnerschappen zal gaan werken. Daartoe zijn een Partnership Council
opgericht en een Partnership Charter opgesteld.
Fragiliteit:
Het MOPAN-rapport (pag. 45) stelt dat de Wereldbank in toenemende mate
aandacht heeft voor de fragiele landen. In de geüpdate strategie voor landen in
situatie van Fragility, Conflict and Violence (FCV) 2020-2025 wordt de focus gelegd
op de oorzaken (drivers) voor fragiliteit. En in de Risk and Resilience Assessments
(RRA’s) worden peace and fragility lenses toegepast om aandacht voor fragiliteit te
mainstreamen in het werk van de Wereldbank. MOPAN constateert ook dat er, in het
licht van de toenemende betrokkenheid van de Wereldbank bij activiteiten in FCVlanden, meer ruimte is voor inventariseren van good practices en voor ontwikkeling
van een meer consistente benadering bij opereren in fragiele landen.
In dit verband heeft de Wereldbank niet altijd een voldoende kritische reflectie op de
omgang met landen in conflict (zoals Ethiopië) of met een militair regime (zoals Mali
en Burkina Faso). De Wereldbank zoekt per situatie oplossingen om de bevolking
niet in de steek te laten. Isolement is een grote vijand van ontwikkeling. Er moet
desalniettemin voorkomen worden dat ondemocratische regimes worden
gelegitimeerd (zoals Myanmar). Het is de wens van verschillende aandeelhouders
(waaronder Nederland) dat de Wereldbank in fragiele landen (zoals Ethiopië) meer
oog heeft voor de conflictsensitiviteit bij de besluitvorming over haar interventies en
financieringen.
Mobilisering privaat kapitaal:
Het MOPAN rapport constateert dat er ruimte is voor een lange-termijnvisie op de
mobilisatie en facilitatie van privaat kapitaal. In dit verband stelt MOPAN dat de
Pagina 13 van 21

2023 Score | Organisatie

zogeheten Casacade-benadering14 niet systematisch wordt uitgevoerd en niet
voldoende gebruik maakt van de comparatieve voordelen van de Wereldbank om
fondsen voor ontwikkeling te mobiliseren. De Wereldbank zou een meer strategische
benadering moeten ontwikkelen gericht op het mobiliseren van privaat kapitaal,
bijvoorbeeld via aandacht in de meerjarige landenstrategiedocumenten (Country
Partnerships Frameworks) voor de ontwikkeling van een gunstige omgeving voor de
private sector, met aandacht voor de rol van de Wereldbank daarbij.
Nederland juicht dit toe, en ziet graag een grotere focus op het mobiliseren van
privaat kapitaal ten behoeve van duurzame ontwikkeling. Daarbij ziet Nederland
veel potentieel in het breder beschikbaar stellen van investeringsrelevante data voor
private partijen, de uitbreiding van het instrumentarium om risico’s van private
investeringen beter en op grotere schaal te dekken, en een betere coördinatie
tussen de multilaterale ontwikkelingsbanken onderling en met de private sector door
samen te werken via zogeheten country platforms.

14

Onder Cascade benadering wordt begrepen: stapsgewijze benadering om de private sector meer te betrekken bij
de financiering van ontwikkelingsprojecten via het wegnemen van eventuele investeringsbarrières of door het
inzetten van risico-instrumenten, waarbij schaarse publieke financiering alleen wordt ingezet waar dit het meest
noodzakelijk is.
Pagina 14 van 21

2023 Score | Organisatie

5

Relevantie van de financiële instelling

5.1 Relevantie voor Nederlandse BHOS-prioriteiten
Beleidsprioriteiten
Klimaatactie (SDG13)
Private sector ontwikkeling met focus op MKB in
ontwikkelingslanden (SDG8)
Voedselzekerheid (SDG2)
Water (SDG6)
Mondiale gezondheid en seksuele & reproductieve
gezondheid en rechten (SDG3 & SDG5)
Veiligheid & Rechtsorde (SDG16)
Gendergelijkheid en empowerment voor alle meisjes en
vrouwen (SDG5)
Versterking maatschappelijk middenveld (diverse
SDG’s)
Migratie en opvang in de regio (diverse SDG’s)
Noodhulp (diverse SDG’s)
Digitalisering
Hulp en wederopbouw Oekraïne

Zeer
relevant
Zeer
relevant
Relevant
relevant
relevant
Beperkt
relevant
Relevant
Beperkt
relevant
relevant
Beperkt
relevant
Beperkt
relevant
Zeer
relevant

Klimaatactie
De Wereldbank speelt een belangrijke rol bij investeringen van ontwikkelingslanden
in klimaatmitigatie en adaptatie. In financieel jaar 2022 leverde de Wereldbank de
grootste bijdrage van alle multilaterale ontwikkelingsbanken aan klimaatfinanciering
(USD 26,2 miljard, 37% van de totale nieuwe committeringen), was deze met
afstand de grootste verstrekker van financiering voor adaptatieprojecten (USD 12,9
miljard) en mobiliseerde de Wereldbank USD 5,9 miljard aan private middelen voor
klimaatfinanciering. Hiermee levert de Wereldbank een significante bijdrage aan
SDG13.
De Wereldbank is trustee en een belangrijke uitvoerder van het Green Climate Fund,
de Global Environment Facility en het Climate Investment Fund. Daarmee speelt de
Wereldbank een centrale rol in de multilaterale architectuur voor klimaatfinanciering.
De Wereldbank levert ook het secretariaat van de Coalition of Finance Ministers for
Climate Action, waarvan de Nederlandse minister van Financiën co-voorzitter is.
In zijn klimaatactieplan heeft de Wereldbank zich gecommitteerd aan een
geïntegreerde benadering van klimaat en ontwikkeling en aan de groei van het
aandeel klimaatfinanciering in de portefeuille naar 35% in de periode 2021-2025.
Dat betekent over de periode 2021-2025 een groei naar klimaatfinanciering van
USD 200 miljard in totaal (USD 133 miljard via sterkere mainstreaming van klimaat
in de hele Wereldbankgroep, waarvan USD 50 miljard voor adaptatie, en USD 67
miljard voor mobilisatie van private financiering). In 2020 bedroeg dit aandeel 20%,
in 2022 al 36%.
Pagina 15 van 21

2023 Score | Organisatie

De Wereldbank zorgt via de in 2022 geïntroduceerde Country Climate and
Development Reports (CCDR) voor een benadering waarin bij elke voorgestelde
landenaanpak klimaat integraal wordt meegenomen. Deze rapporten dienen ook als
input voor de bredere meerjarige landenstrategieën (de Country Partnership
Frameworks) die de Wereldbank met klantlanden opstelt.
Nederland heeft relatief veel invloed op het sectorale werk van de Wereldbank dat
bepalend is voor klimaatadaptatie (water en climate smart agriculture) en
klimaatmitigatie (transitie naar duurzame energievoorziening). Als één van de
grootste donoren van het energietrustfund Energy Sector Management Assistant
Program ESMAP draagt Nederland gericht bij aan de vergroening van de
energieportefeuille van de bank en de beleidsondersteuning door de bank aan
ontwikkelingslanden op het gebied van koolstofarme ontwikkeling (toegang tot
hernieuwbare energie en hervorming van fossiele brandstoffensubsidies).
De Wereldbank speelt verder nog een belangrijke ondersteunende rol in
internationale klimaatcoalities, zoals het NDC Partnership en de Carbon Pricing
Leadership Coalition, en bij de voorbereiding van de bijeenkomsten ter opvolging
van het Parijs akkoord.
Private-sectorontwikkeling met focus op MKB in ontwikkelingslanden
(SDG8)
De Wereldbank is wereldwijd een zeer relevante speler op het gebied van privatesectorontwikkeling, voor een florerende en duurzaam opererende private sector en
een effectief ondernemersklimaat. Daarmee draagt de Wereldbank in belangrijke
mate bij aan het bevorderen van inclusieve economische groei in
ontwikkelingslanden (SDG8), aan de aanpak van armoede (SDG1) en verschillende
andere SDGs.
IDA werkt samen met MIGA en IFC om private sector investeringen aan te trekken
in lage-inkomenslanden met hoge investeringsrisico’s. Een private-sectorloket
binnen IDA maakt dit mogelijk.
Op handelsgebied is de Wereldbank een cruciale partner, zowel op
onderzoeksgebied als bij de praktische uitvoering op landenniveau. Het Umbrella
Fund for Trade is het grootste WB-programma voor analytisch werk op
handelsvraagstukken. Daarbij ligt de nadruk op de effecten van handel op
armoedebestrijding en duurzame ontwikkeling. Met Nederlandse steun aan het
Trade Facilitation West Africa Program (TFWA) programma en het Trade Facilitation
Support Program (TFSP) ondersteunt Nederland ontwikkelingslanden bij de
uitvoering van hun handelsfacilitatieprogramma’s, zoals afgesproken in het WTO
Trade Facilitation Agreement (2017). Als één van de grotere donoren draagt
Nederland op deze wijze gericht bij aan de handelsagenda van de komende jaren
met aandacht voor de inkomenslanden (jongeren, vrouwelijke en kleine handelaren,
klimaat en effecten van nieuwe technologieën op handel.
Ten behoeve van onder meer het MKB in ontwikkelingslanden is Nederland actief in
initiatieven van de Wereldbank voor financial inclusion en access to finance.
Voedselzekerheid
De Wereldbank is wereldwijd een grote speler op het gebied van landbouw,
voedings- en voedselzekerheid en draagt hiermee bij aan de realisatie van SDG2
(zero hunger) en verschillende hieraan gerelateerde SDG’s, inclusief verhoging van
de schokbestendigheid van voedselsystemen. Hiertoe zet de Wereldbank in op meer
en betere voedselproductie, ecologische duurzaamheid en toegang tot een gezond
Pagina 16 van 21

2023 Score | Organisatie

dieet voor iedereen. De Wereldbank heeft de huidige voedsel- en energiecrisis in
2022 prominent op de agenda van de jaarvergadering gezet, onder de
titel Weathering the Storm. Om deze twee nauw verweven crises het hoofd te
bieden dient er meer steun te komen voor sociale vangnetten, moeten verstorende
subsidies worden aangepakt en regionale integratie en handel worden gestimuleerd.
De Wereldbank is dan ook voornemens om in 2022-2023 USD 30 miljard dollar
wereldwijd te investeren in landbouw, voeding, sociale bescherming, water en
irrigatie.
In mei 2022 lanceerde G7-voorzitter Duitsland samen met de Wereldbank de Global
Alliance for Food Security (GAFS). In deze alliantie komt informatie bij elkaar en
worden interventies op het gebied van voedselzekerheid beter gecoördineerd. De
Wereldbank heeft als secretaris van de GAFS nu een dashboard ontwikkeld waarbij
meer dan 80 partners gegevens delen. Dit dashboard presenteert per land
informatie over o.m. de voedselonzekerheid hotspots en de financieringsstromen
voor landbouw en voedselzekerheid
Het beleid van de Wereldbank op het gebied van voedselzekerheid en
landbouwontwikkeling loopt parallel aan dat van Nederland. De kern richt zich op
voedingsuitkomsten, landbouwontwikkeling voor kleinschalige boerenbedrijven en
de daaraan gekoppelde waardeketens en vergroten van de schokbestendigheid van
voedselsystemen. Accenten liggen daarbij op Fragility, Conflict and Violence
countries, jeugdwerkloosheid, voedselverliezen en nieuwe technologie.
Water
De Wereldbank is met een waterportefeuille van USD 56 miljard één van de
belangrijkste investeerders en kenniscentra op het gebied van water en sanitatie.
Water is een factor in veel investeringen van de Wereldbank op de duurzame
ontwikkelingsdoelen SDG 2 (voedselzekerheid), 6 (waterzekerheid), 7 (energie), 11
(weerbare steden), 13 (klimaat), en 15 (biodiversiteit). De Wereldbank investeert in
aan water gerelateerde infrastructuur, diensten, beheer van watervoorraden,
instituties, informatie, capaciteitsopbouw en kennisontwikkeling. In de portefeuille
van de Wereldbank verschuift het accent langzaam van grootschalige centrale
infrastructurele oplossingen naar kleinschaliger decentrale initiatieven. Ook zet de
Wereldbank zich in voor bewustmaking en beheersing van waterrisico’s met
spraakmakende initiatieven en rapporten. De waterportefeuille van de Wereldbank
heeft een stevige klimaatsignatuur; rond de 60% geldt als klimaatfinanciering
(adaptatie en mitigatie).
Nederland is al meer dan 20 jaar een van de belangrijkste strategische partners van
de Wereldbank op watergebied; als trustfunddonor en als partner in beleidsdialoog,
zowel op mondiaal niveau als in focuslanden. De Waterconferentie van de VN in
2023 – waarvoor Nederland en Tadzjikistan samen gastland waren – was hiervan
een goed voorbeeld. Door nauw samen te werken in de aanloop naar de conferentie
kwam het “water als sociaaleconomisch en ecologisch organiserend principe” goed
uit de verf. Dit werd doorgetrokken in de Voorjaarsvergadering van 2023 waar de
Wereldbank opnieuw water als belangrijke financieel-economische risicofactor
agendeerde. Aandacht van ministers van Financiën, Economische Zaken en Planning
is cruciaal om voortgang te bereiken op waterzekerheid. In partnerlanden
ondersteunt Nederland overheden bij trilaterale samenwerking met de Wereldbank.
De Wereldbank erkent de partnerschappen op de lange termijn die Nederland
onderhoudt met focuslanden steeds meer als een vruchtbare context waarin de
eigen aan de projectcyclus gebonden activiteiten op de kortere termijn beter kunnen
landen en waarin het duurzaam functioneren van voorzieningen na afloop van een
project beter kan worden geborgd.
Pagina 17 van 21

2023 Score | Organisatie

Mondiale gezondheid en seksuele & reproductieve gezondheid en rechten
De Wereldbank is één van de belangrijkste financieringsbronnen voor de
gezondheidssector in ontwikkelingslanden. De Wereldbank is in
samenwerkingsverbanden tussen donoren en nationale autoriteiten vaak invloedrijk.
De Wereldbank werkt op het gebied van Reproductive, Maternal, Newborn, Child and
Adolescent Health samen met UNFPA, WHO, UNICEF, UNWOMEN, the Global Vaccine
Alliance (GAVI) en het Global Fund to Fight Aids, Tuberculosis and Malaria (GFATM).
De Wereldbank heeft een grote invloed op resultaten op het gebied van SDG 3 Good
Health and Well-being, waaronder op het terrein van Universal Health Coverage. Via
de Global Financing Facility (GFF), gestart in 2015, levert de Wereldbank ook op
landenniveau een sterke bijdrage aan de implementatie van
gezondheidsprogramma’s. GFF richt zich op het voor Nederland belangrijke snijvlak
van gezondheidssystemen en SRGR vanuit een vraaggestuurde benadering waarbij
sterk de nadruk ligt op prioritering vanuit landenperspectief, wetenschappelijke
bewijsvoering en coördinatie van activiteiten van verschillende donoren. Sinds 2019
bestaat de portfolio uit 36 landen. Nederland draagt sinds 2019 financieel bij aan de
GFF en maakt ook formeel deel uit van de besluitvormingsstructuren. De eerste
ervaringen zijn positief en worden gekenmerkt door transparante besluitvorming op
mondiaal niveau. Tegelijkertijd zijn er signalen dat de Wereldbank haar
coördinerende rol op landenniveau kan versterken en zijn er verbeteringen mogelijk
ten aanzien van de inclusiviteit van besluitvorming op nationaal en mondiaal niveau.
De GFF speelt een cruciale rol in de verbinding tussen SRGR en de versterking van
gezondheidssystemen in brede zin en levert daarmee een belangrijke bijdrage aan
de doelen van de Nederlandse Mondiale Gezondheidsstrategie. Nederland heeft haar
bijdrage aan de GFF voor de periode 2023-2025 daarom verdriedubbeld naar EUR
90 miljoen.
Daarnaast levert de Wereldbank sinds november 2022 een bijdrage aan mondiale
pandemische preventie, paraatheid en respons (PPR). De Wereldbank voert het
secretariaat van het Financial Intermediary Fund for PPR, het Pandemic Fund (PF)
geheten. Het PF is een mondiale multi-stakeholder partnerschap dat met name
lange-termijnfinanciering biedt voor capaciteitsopbouw op het gebied va PRR in
lage- en middeninkomenslanden. In december 2022 heeft Nederland een bijdrage
van EUR 10 miljoen geleverd, uit ODA en non-ODA middelen. Nederland verwelkomt
de brede inzet van het PF en onderstreept het belang van versterking van
gezondheidssystemen voor PPR, zoals ook beschreven in de Mondiale
Gezondheidsstrategie. De eerste ervaringen met het PF zijn positief. Er zijn veel
partners aangehaakt en voorstellen ingediend. In verband met de recente start, is
een aandachtspunt de coördinatie en afstemming met andere fondsen en
organisaties, zodat het zo gemakkelijk mogelijk is voor landen om een voorstel in te
dienen. Nederland zal dit kritisch blijven volgen.
Gendergelijkheid en empowerment voor alle meisjes en vrouwen
De genderstrategie van de Wereldbankgroep sluit goed aan op het Nederlandse
genderbeleid. De Wereldbank verricht veel onderzoek naar de onderliggende
oorzaken van gender gaps en naar de interventies die kunnen bijdragen aan het
verminderen of dichten van deze kloof (via de Umbrella Facility for Gender Equality).
Deze faciliteit wordt extern geëvalueerd in 2023. Daarnaast richt de Wereldbank zich
op het daadwerkelijk vertalen van deze bevindingen naar concrete acties. Deze
liggen onder meer op de terreinen van werkgelegenheid, onderwijs, (reproductieve)
gezondheidszorg, bestrijding van geweld tegen vrouwen en de inzet van mannen en
jongens daarbij. Gender is nu sterk verankerd binnen IDA met een aantal
inhoudelijke genderdoelstellingen (targets) gebaseerd op zogeheten gender tags.
Pagina 18 van 21

2023 Score | Organisatie

Projecten krijgen een gender tag als in de ontwerpfase een gender analyse is
gedaan en specifieke activiteiten op het gebied van gender of met een positief effect
op gender gaps onderdeel van het project uitmaken of gender in het
resultatenraamwerk is opgenomen. Het streven is dat 60% van de projecten een
gender tag krijgen. Eén van de uitdagingen voor de Wereldbank is dat de vraag naar
genderresultaten vanuit de klantlanden inconsistent is. Om te voorkomen dat
projecten zonder gender tag nadelige gevolgen hebben voor vrouwen en meisjes
toetst de Wereldbank deze op duurzaamheid in het kader van het vigerende Social
and Development Framework. De huidige Gender Strategy van de Wereldbank loopt
in 2023 af. De Wereldbank werkt nu aan een nieuwe strategie voor de periode 20242029.
Het zou goed zijn als gender en Sexual and Genderbased Violence (SGBV)-projecten
beter worden verankerd in de nieuwe strategie, met een sterkere rechtencomponent
gerelateerd aan gender en mondiale gezondheid, en specifieke aandacht voor
samenwerking met lokale organisaties die de belangen behartigen van en steun
verlenen aan gemarginaliseerde groepen. Op het gebied van gendergelijkheid doet
de Wereldbank het op dit moment goed: de overgrote meerderheid van projecten is
relevant voor het dichten van de kloof op gendergelijkheid op economisch, sociaal of
politiek vlak. Interventies vinden niet alleen plaats op basis van resultaten van
onderzoek maar ook op basis van wat zich in de praktijk heeft bewezen.
V.w.b. Sexual Exploitation, Abuse and Harassment (SEAH) heeft de Wereldbank
preventie van en respons op meldingen van SEAH opgenomen in de Environmental
and Social Framework (ESF), op de gebieden van screening, monitoring,
klachtmechanismen en versterking van de capaciteit van lenende landen op dit
gebied.
Migratie en opvang in de regio
De Wereldbank is actief betrokken bij het verbeteren van opvang in de regio. De
Wereldbank stelt hiervoor nieuwe strategieën op, bijvoorbeeld voor de MENA-regio,
en heeft daarnaast nieuwe middelen ingezet via speciale refugee windows onder
IDA18 en IDA19 en via de Global Concessional Loans Faculty (GCFF) die actief is in
de regio’s rond Syrië en Venezuela. Met de oprichting van de GCFF geeft de
Wereldbank middeninkomenslanden die grote aantallen vluchtelingen opvangen,
toegang tot concessionele leningen voor een verbeterde opvang in de regio. De
Wereldbank slaat op deze manier een brug tussen humanitaire hulp en
ontwikkelingssamenwerking en mobiliseert daarbij de broodnodige extra middelen
om crisissituaties beheersbaar te maken. Nederland zit in de stuurgroep van GCFF
en heeft de afgelopen jaren EUR 20 miljoen bijgedragen aan GCFF-middelen ten
behoeve van concessionele leningen voor Libanon en Jordanië, en doneerde
specifiek voor leningen aan Libanon nog eens 30 miljoen euro. Voor de door
Venezuela veroorzaakte vluchtelingencrisis droeg Nederland in 2019 EUR 3 miljoen
bij. In 2021 heeft Nederland met succes Moldavië als nieuw begunstigde land van
GCFF voorgesteld en sindsdien twee leningen en een technische schenking van in
totaal 20 miljoen euro gefinancierd.
Eind 2018 is Nederland, samen met een aantal andere donoren, een partnerschap
aangegaan met UNICEF, UNHCR, ILO, IFC en de Wereldbank voor het verbeteren
van opvang in de regio in acht landen, met een focus op onderwijs en werk. Voor de
periode 2019-2022 is hiervoor EUR 500 miljoen beschikbaar waarvan waarschijnlijk
circa USD 94 miljoen voor de Wereldbank en USD 47 miljoen voor IFC. Dit
partnerschap is inmiddels met vier jaar verlengd. De verschillen in werkwijze,
interne procedures en processen tussen de VN-organisaties en de Wereldbankgroep,
vormen soms een uitdaging in het werken met de Wereldbank, evenals de nog
Pagina 19 van 21

2023 Score | Organisatie

relatief dunne bezetting in fragiele staten. Er is niettemin wezenlijke vooruitgang
geboekt in de onderlinge samenwerking binnen dit partnerschap. Ook kunnen
vluchtelingen en ontheemden nu beter integraal worden meegenomen in andere
programma’s van de Wereldbank. Het zou goed zijn als de Wereldbank vaker het
gesprek aangaat met de gastlanden over de situatie van vluchtelingen. Een sterkere
bezetting op fragiliteit zou deze processen zeker verder kunnen versterken.
Hulp en wederopbouw Oekraïne
Sinds februari 2022 heeft de Wereldbank meer dan USD 37,5 miljard aan financiële
steun voor Oekraïne vrijgemaakt, waarvan meer dan USD 20 miljard is uitbetaald.
Nederland heeft op meerdere manieren via de Wereldbank bijgedragen aan steun
voor Oekraïne. Zo werd als onderdeel van het winterization-pakket eind 2022 een
bijdrage van EUR 90 miljoen aan het Ukraine Relief Trust Fund (URTF) overgemaakt.
Daarnaast draagt Nederland in 2023 USD 60 miljoen bij aan URTF voor verdere
activiteiten, die de Wereldbank voor in totaal USD 2 miljard heeft geïdentificeerd.
De Wereldbank is inmiddels weer aanwezig in Oekraïne, met dank aan inspanning
van Nederlandse zijde.
In maart 2023 bracht de Wereldbank het tweede Rapid Damage and Needs
Assessment uit waarin de totale kosten voor herstel en wederopbouw voor Oekraïne
op USD 411 miljard worden begroot. Hiervan is USD 14 miljard voorzien voor
kritieke en prioritaire investeringen t.b.v. herstel en wederopbouw investeringen in
2023.

5.2 Overige relevantie
Internationale relevantie en samenwerking ontwikkelingsbeleid
De Wereldbank blijft de belangrijkste en grootste speler op het gebied van
ontwikkelings- en klimaatfinanciering en is daarmee onmisbaar voor de uitvoering
van het BHOS-beleid in Nederland. Met een wereldwijd landennetwerk en
omvangrijke middelen speelt de Wereldbank een zeer belangrijke rol in het
internationale ontwikkelingslandschap. Dit vertaalt zich in zowel de beleidsdialoog
met ontwikkelingslanden als op het gebied van kennisontwikkeling. Ook werkt de
Wereldbank nauw samen met andere Internationale Financiële Instellingen waar het
aankomt op cofinanciering, harmonisatie van standaarden (zoals SEAH,
additionaliteit, blended finance principles) en beleid (zoals schuldhoudbaarheid, vgl.
het Common Framework).
De landenspecifieke benadering van de Wereldbank en samenwerking met andere
organisaties kan nog verder versterkt worden. Daarbij is het van belang dat dat de
samenwerking van de Wereldbank met de VN, maar ook met andere donoren en
maatschappelijk middenveld juist ook in het veld wordt geïntensiveerd en versterkt.
De Wereldbank kan daarbij een sterkere coördinerende rol op zich nemen, ook waar
het de versterking van zijn vertegenwoordigingen in het buitenland betreft.
Global Public Goods
In de Wereldbank is in 2022 een discussie gestart over de vraag in hoeverre de
architectuur van de multilaterale ontwikkelingsbanken nog adequaat antwoord geeft
op wereldwijde uitdagingen als pandemieën, klimaatverandering, bescherming
biodiversiteit en voorkomen fragiliteit. Op verzoek van de aandeelhouders heeft de
Wereldbank hervormingsvoorstellen uitgewerkt om de bank beter in staat te stellen
het hoofd te bieden aan de vele crises en wereldwijde uitdagingen die nu veelal
gelijktijdig spelen: deze bedreigen in sterke mate het behalen van de duurzame
ontwikkelingsdoelen. In het document Evolving the World Bank Group’s Mission,
Operations and Resources: a Roadmap, werkt de Wereldbank belangrijke voorstellen
Pagina 20 van 21

2023 Score | Organisatie

uit voor aanpassingen op het gebied van (1) de doelstelling, (2) de operationele
werkwijze, en (3) het financiële model van de Wereldbank. Het betreft onder meer
de prioritering van het tegengaan van wereldwijde uitdagingen (global challenges)
op basis van nader te bepalen criteria en allocatiemechanismen; mogelijke
verbreding van de armoededefinitie om ook de armoede in middeninkomenslanden
beter te adresseren; aanpassingen in het traditionele op landen gerichte
operationele model van de Wereldbank, waarbij de focus meer komt te liggen op de
wijze waarop deze wereldwijde uitdagingen over en weer invloed uitoefenen op
nationale ontwikkelingsdoelstellingen en -prioriteiten en aanpassingen van het
kapitaalraamwerk van de Wereldbank.
Nederland steunt het hervormingsproces van de Wereldbank. Voor Nederland is in
de verdere discussie belangrijk dat de huidige doelstellingen van de Wereldbank, die
zijn gefocust op bestrijding van extreme armoede en het bevorderen van gedeelde
welvaart, behouden blijven.

Pagina 21 van 21