Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1285

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 april 2021
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 13 april 2021 over
de geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 26 april
2021 (Kamerstuk 21 501–32, nr.).
De vragen en opmerkingen zijn op 19 april 2021 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 19 april
2021 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-21501-32-1285
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

1

Inhoudsopgave

blz.

I
II

2
19

Vragen en antwoorden
Volledige agenda

I Vragen en antwoorden
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 26 april 2021. Deze leden
hebben daar enkele vragen en opmerkingen over.
Gedachtewisseling over de ontwikkelingen op de landbouwmarkten
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de ongebruikelijk
lage prijzen van de gemonitorde landbouwproducten. De impact hiervan
is uiteindelijk voor rekening van de boer. Kan de Minister aangeven op
welke wijze hiervoor op Europees niveau maatregelen kunnen worden
ingevoerd? Is zij bereid om hiervoor te pleiten tijdens de Raad? Deze leden
benadrukken nogmaals het belang van communicatie over de steunmaatregelen, omdat zij constateren dat dit te weinig wordt gedaan. Kan de
Minister verklaren hoe het mogelijk is dat de prijzen voor granen,
oliehoudende zaden en schapen- en geitenvlees zich juist wel op een
hoog niveau bevinden?
Antwoord
De Europese Commissie constateert in informatie die inmiddels
beschikbaar is bij dit agendapunt, dat de COVID-19-crisis geleid heeft tot
grote verstoringen voor verschillende landbouwmarkten. De Commissie
geeft ook aan te verwachten dat als de horecadiensten weer opengaan als
gevolg van meer vaccinaties, er weer herstel van markten en prijzen zal
optreden. De verstoringen als gevolg van COVID-19 waren en zijn
overigens ook niet voor alle landbouwproducten uitsluitend negatief.
Andere marktomstandigheden hebben ertoe geleid dat voor sommige
producten de vraag juist hoger was dan het aanbod (zoals hieronder voor
granen, oliehoudende zaden en schapen- en geitenvlees wordt toegelicht).
Op dit moment lijken de prijzen van die landbouwproducten waarvan de
markt wel ernstig verstoord was het dieptepunt achter zich gelaten te
hebben. Als de verwachting van de Commissie uitkomt, en ik hoop dat
natuurlijk zeer, zullen de prijzen van die producten zich in de komende
periode verder herstellen. Nieuwe EU-maatregelen nu lijken dan ook
weinig zinvol en zal ik ook niet actief bepleiten. Wel is het natuurlijk van
belang om de situatie goed te blijven monitoren.
Dit betekent echter niet dat er geen problemen zijn. Veel landbouwbedrijven in Nederland ondervinden problemen als gevolg van COVID-19. Ik
spreek bijna dagelijks met ondernemers die hun producten niet meer kwijt
kunnen of alleen tegen een zwaar gereduceerde prijs. Mede daarom heeft
de regering de nationale steunmaatregelen ook voor de landbouw
opengesteld. Ik heb mij daarbij nog persoonlijk hard gemaakt om deze
nationale steunmaatregelen te verruimen voor de landbouw met de
opslag voor speciale kosten land- en tuinbouw, zodat ook kosten zoals het
in leven houden van dieren en planten worden vergoed.
Daarmee zijn we er natuurlijk niet. Ik ben het met de leden van de
VVD-fractie eens dat goede communicatie over eventuele steunmaatregelen van groot belang is. Ik ben echter ook van mening dat de
doelgroepen van EU-steunmaatregelen in voorkomende gevallen veelal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

2

voldoende bereikt worden. Ook de nationale steun, in dit kader
waarschijnlijk nog belangrijker, wordt veelvuldig onder de aandacht
gebracht. De duizenden TVL-aanvragen van landbouwbedrijven bewijzen
dat de steun zowel nodig als bekend is.
De plotselinge stijging van de wereldwijde vraag naar graan en oliehoudende gewassen is met name het gevolg van de massale import door
China voor de wederopbouw van de varkensstapel. Voor de prijsstijgingen
van schapen- en geitenvlees het afgelopen half jaar geeft de Commissie
aan dat er op de interne markt een tekort aan aanbod is ten opzichte van
de vraag, ondanks gestegen EU-productie. Deze tekorten zijn
waarschijnlijk mede een gevolg van een verschuiving bij de import vanuit
Nieuw-Zeeland en van Brexit.
Internationale handel landbouwgoederen en studie impact toekomstige
handelsakkoorden
De Minister stelt dat de studie rundvlees, pluimvee, schapenvlees, suiker
en rijst als kwetsbare sectoren in de EU aanmerkt en kondigt aan te
verzoeken daar prudent mee om te gaan. De leden van de VVD-fractie
ondersteunen dit pleidooi, maar vragen de Minister wel op welke
momenten en tijdens welke te verwachten handelsakkoorden deze risico’s
zich mogelijk (zullen) aandienen en of de Minister of andere kabinetsleden
dit onder de aandacht blijven brengen. Zo ja, op welke manier?
Antwoord
De Europese Commissie onderhandelt namens de Europese Unie over
handelsakkoorden op basis van een mandaat en onderhandelingsrichtsnoeren die door de Raad aan de Commissie zijn gegeven. De Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking is eerstverantwoordelijk voor de Nederlandse inzet daarin.
Tijdens onderhandelingen over handelsakkoorden vraagt het kabinet bij
de Commissie regelmatig aandacht voor de genoemde kwetsbare
sectoren. Dat gebeurt dan ten tijde van het eerste (en eventueel tweede, of
derde) marktaanbod wat de Commissie aan de lidstaten voorlegt,
alvorens het naar de onderhandelingspartner te sturen. Het kabinet vraagt
de Commissie dan om rekening te houden met de marktsituatie van deze
gevoelige producten, en om rekening te houden met het absorptievermogen van de interne markt.
Voor handelsakkoorden die al in (voorlopige) werking zijn getreden is het
belangrijk om te melden dat voor gevoelige sectoren gebruik is gemaakt
van opties om bepaalde tarieflijnen of sectoren uit te sluiten van liberalisering, stapsgewijs de tarieven te verlagen of via tariefquota de import te
beperken. Omdat effecten van een akkoord pas na vijf tot tien jaar na
inwerkingtreding zichtbaar zijn en het effect van akkoorden op de interne
markt kan veranderen is het essentieel dat de Commissie deze studie
periodiek laat doen en de marktsituatie goed in de gaten houdt. Dat doe ik
ook en ik spreek de Commissie erop aan als ik vind dat de Commissie de
risico’s onvoldoende weegt. Het is niet vooraf te zeggen wanneer
marktconsequenties optreden. Mocht marktverstoring mede als gevolg
van onverwacht substantieel meer import optreden dan zal het kabinet
daar aandacht voor vragen bij de Commissie.
Evaluatie van de EU-strategie over dierenwelzijn
De leden van de VVD-fractie ondersteunen de inzet voor ambitieuzere
EU-regelgeving op het gebied van dierenwelzijn en zien hiervoor kansen
in een nieuwe EU-strategie. Echter, deze leden vragen de Minister wel hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

3

kan worden voorkomen dat een ongelijk speelveld ontstaat voor de
Nederlandse landbouwsector ten opzichte van andere EU-lidstaten, die
het wellicht niet zo nauw nemen met de standaarden voor dierenwelzijn.
Is zij bereid om in EU-verband het pleidooi voor een gelijk speelveld
proactief uit te dragen?
Antwoord
Het kabinet zet inderdaad in op ambitieuzere EU-regelgeving op gebied
van dierenwelzijn. Door verbetering, actualisatie, aanscherping en
aanvulling van de EU-regelgeving proberen we juist een gelijker én
verbeterd speelveld voor dierenwelzijn te bereiken. Dit zal ik ook proactief
uit blijven dragen. Ook is het doel om door de verbetering en aanvulling
van EU-regelgeving de handhaafbaarheid ervan te vergroten. De
EU-lidstaten zijn zelf verantwoordelijk voor de handhaving van de
EU-regels op hun grondgebied. De Europese Commissie ziet toe op een
goede uitvoering van de Europese regels door de lidstaten, waaronder de
handhaving ervan, en zet waar dat aan de orde is stappen om een lidstaat
die in gebreke blijft hierop aan te spreken.
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
De leden van de VVD-fractie hebben eerder aandacht gevraagd voor het
behalen van de betaaldoelstellingen van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) over 2020, zeker gelet op de gevolgen van de
coronacrisis voor de landbouwsector. Is de verwachting nog steeds dat
100% van de GLB-betalingen over 2020 gedaan zullen zijn op 30 juni
aanstaande?
Antwoord
Ja, de inzet is nog altijd om alle GLB-betalingen over 2020 voor 30 juni
2021 uit te betalen. Daarbij past de kanttekening dat circa twintig tot dertig
betalingen opschuiven in verband met niet afgeronde controles op
complexe dossiers. Ik wijs erop dat overigens 98% van de boeren al in
december volledig is uitbetaald.
De Minister geeft aan zich ervoor in te zetten om de Nederlandse positie
te verankeren in de verdere onderhandelingen over het GLB. Op welke
wijze gaat de Minister ervoor zorgen dat ondernemen, innoveren en
verduurzamen bij onze Nederlandse boeren en tuinders niet verder uit
balans raken door de voorstellen? Als de kosten immers hoger zijn dan de
baten, zal dit niet als stimulans worden ervaren. Ook de complexiteit van
de regelgeving speelt hierbij nadrukkelijk een rol. De leden van de
VVD-fractie zijn van mening dat de voorstellen boeren en tuinders niet in
de weg zouden moeten zitten, maar juist moet helpen en stimuleren. Deelt
de Minister deze mening en hoe gaat zij ervoor zorgen dat onze agrarische
ondernemers niet afhaken maar juist bereid blijven mee te doen?
Antwoord
De GLB-herzieningsvoorstellen zijn primair gericht op het behalen van de
doelen en het belonen van prestaties. In dat kader hebben lidstaten met
de invulling van hun eigen Nationaal Strategisch Plan (NSP) meer ruimte
voor maatwerk. Ik deel de mening van de leden van de VVD-fractie dat de
voorstellen voor het nieuwe GLB boeren en tuinders niet in de weg
moeten zitten, maar juist moeten helpen en stimuleren. Met het verslag
van de Landbouw- en Visserijraad van 22 en 23 maart jl. heb ik het
onderzoek «Conditionaliteit in het GLB, Onderzoeksvarianten voor een
verkenning van de deelnamebereidheid bij ondernemers in de primaire
landbouw» van Wageningen Economic Research toegestuurd aan uw
Kamer (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1283). Ik heb opdracht gegeven voor dit
onderzoek om te kijken waar de balans tussen toegankelijkheid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

4

ambitieniveau voor de basisbetalingen ligt. Ik zet mij in voor een
ambitieuze groenblauwe architectuur van het GLB, maar het moet voor
boeren wel financieel aantrekkelijk blijven om deel te nemen aan het GLB.
Het nieuwe GLB zal daarom boeren juist stimuleren en belonen voor
inspanningen.
Pulsvisserij-verbod
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de uitspraak van
het Europees Hof voor een verbod op de pulsvisserij. Met de uitspraak
worden volgens deze leden innovatie en duurzaamheid binnen de
Nederlandse visserijsector afgestraft. Deelt de Minister deze opvatting en
is zij bereid dit, aangevuld met haar ongenoegen, te adresseren tijdens de
Raad? Hoe ziet de Minister de toekomst voor de pulsvisserij en andere
soortgelijke innovaties binnen Europa? Wat gaat de Minister doen om dit
blijvend onder de aandacht te brengen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Van boer tot bord-strategie
De leden van de VVD-fractie hebben eerder kritische vragen gesteld en
hun zorgen geuit over de Van boer tot bord-strategie. Wat is op dit
moment de stand van zaken? Deze leden zijn verbaasd dat hier nog steeds
geen impactanalyse voor is uitgevoerd. Hierdoor is er geen beeld van wat
deze strategie betekent voor onze boeren en onze voedselproductie. Is de
Minister bereid alsnog deze impactanalyse uit te voeren?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Vogelgriep
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd naar de stand van zaken met
betrekking tot de vogelgriep. Kan de Minister een update geven over de
vogelgriep in Nederland en tevens in andere Europese landen in
aanvulling op de brief van 12 april 2021? De Minister heeft eerder
aangegeven aan te zullen dringen op een evaluatie in EU-verband van de
Europese aanpak van de vogelgriep. Is er al meer bekend over een
dergelijke evaluatie en wanneer deze plaats gaat vinden?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
agenda van de Landbouw- en Visserrijraad op 26 april 2021. Deze leden
wensen de Minister enkele vragen voor te leggen en voor enkele andere
belangrijke zaken aandacht te vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

5

Landbouw
De leden van de D66-fractie lezen dat er tijdens de afgelopen triloog over
het GLB niet is gesproken over groene architectuur. De Minister schrijft
dat onder andere groene architectuur een prioriteit is voor de Nederlandse positie in de verdere onderhandelingen.1 Op welke manier gaat de
Minister zich inzetten om de Nederlandse positie te verankeren in het
GLB?
Antwoord
De onderhandelingen in de trilogen vinden per onderwerp plaats, waarbij
de drie verordeningen elk eigen trilogen hebben. Zoals ik in het verslag
van de Landbouw- en Visserijraad van 22 en 23 maart jl. aan de Kamer
rapporteerde (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1283), is er tot nu toe vooral
vooruitgang geboekt op een aantal technische punten, maar moet er nog
verder onderhandeld worden over complexe onderwerpen als de groene
architectuur en sociale conditionaliteit. Deze onderwerpen zullen naar
verwachting binnenkort geagendeerd worden. Daarbij zal ik het Portugese
voorzitterschap steeds wijzen op de wens van het kabinet voor een
ambitieuze inzet op de groene architectuur. Het Europees Parlement stelt
voor dat 30% van de eerste pijlermiddelen verplicht ingezet dienen te
worden voor ecoregelingen, terwijl de Raad in oktober 20% overeen is
gekomen. Nederland heeft steeds gepleit voor een ambitieuzer
percentage dan 20%.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister naar de staat van het
Nationaal Strategisch Plan (NSP). Deze leden lezen dat het concept van
het NSP zal worden voorgelegd aan de Kamer voordat het aan de
Europese Commissie wordt voorgelegd ter goedkeuring. Wanneer is de
Minister voornemens het NSP aan de Kamer te presenteren?
Antwoord
Het Nationaal Strategisch plan zal dit najaar aan uw Kamer worden
voorgelegd.
In het NSP zullen ecoregelingen moeten worden vastgelegd. De Europese
Commissie heeft daarvoor een lijst gepresenteerd met voorbeelden van
landbouwpraktijken die zouden kunnen worden gesteund door de
ecoregelingen. Wat is de inzet van de Minister op het gebied van deze
ecoregelingen? Maakt kringlooplandbouw deel uit van de ecoregelingen
die Nederland zal verankeren in het NSP? Zo ja, op welke manier? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord
Het voornemen is om in Nederland voor de ecoregeling een puntensysteem te ontwikkelen dat de omslag naar kringlooplandbouw ondersteunt door het stimuleren van een toekomstbestendige bedrijfsvoering.
Milieu en leefomgeving, en het versterken van een duurzaam verdienvermogen van landbouwers, staan daarbij centraal. Dit sluit goed aan bij
kringlooplandbouw.
Is de Minister voornemens om maximaal gebruik te maken van de
mogelijkheid om gelden over te hevelen van de eerste pijler naar de
tweede pijler?

1

Kamerstuk 21 501-32, nr. 1284.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

6

Antwoord
Er is nog geen keuze gemaakt over de verdeling van budgetten voor de
verschillende interventies. Deze verdeling maakt onderdeel uit van het
NSP, dat uw Kamer dit najaar wordt voorgelegd. Bedacht moet worden
dat maximale overheveling en een ambitieus budget voor ecoregelingen
zou leiden tot een afname van de basisinkomenssteun van naar schatting
65% of meer. Los van de gevolgen voor de inkomens van boeren, zou
hiermee de balans tussen kosten en baten zodanig kunnen verschuiven
dat de deelname aan het GLB onder druk komt te staan, en daarmee de
bijdrage van het GLB aan de gewenste transitie in de landbouw. Bij de
verdeling van het budget zullen deze zaken meegewogen moeten worden.
Visserij
De leden van de D66-fractie lezen dat het Europees Parlement wil dat er
camera’s op vissersschepen komen om zo te controleren of bijvangstregels in acht worden genomen.2 Deze leden lezen dat de lidstaten zich
nog buigen over een gezamenlijk standpunt, maar dat ook hier
waarschijnlijk een meerderheid voor de verplichte invoering van
cameratoezicht is. Zij lezen dat de Minister «niet tegen» camera’s aan
boord is, maar dat zij wel eerst pilotprojecten wil om te onderzoeken of en
op welke manier camera’s ook daadwerkelijk een effectief instrument zijn
in de handhaving en of het gebruik van camera’s past binnen de kaders
van de geldende privacywetgeving.3 Staan deze pilotprojecten op de
nabije planning? Zo niet, zal de Minister dan aandacht vragen voor deze
pilotprojecten? Is de Minister ook bereid akkoord te gaan met het voorstel
om camera’s aan boord in te zetten zonder het vooraf inzetten van deze
pilots?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het besluit van
het Europees Hof in de pulsvisserijzaak.4 Wat zijn de vervolgstappen van
de Minister nu het beroep van de Nederlandse staat is verworpen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Dierenwelzijn
De leden van de D66-fractie lezen dat in de evaluatie van de EU-strategie
over dierenwelzijn is geconstateerd dat er nog uitdagingen zijn voor de
naleving van het transport van dieren en het gebruik van bedwelmingsmiddelen.5 Deze leden noteren opnieuw dat zij graag een beperking zien
in het wettelijk maximum voor dierentransport. Zij vragen de Minister
daarom opnieuw, in licht van deze evaluatie, of zij plannen heeft om het
verkorten van het transport van alle dieren aan te kaarten bij het Europees
2

NOS, 10 maart 2021, «Brussel wil camera’s op schepen om vissers in de gaten te houden»
(https://nos.nl/artikel/2372133-brussel-wil-camera-s-op-schepen-om-vissers-in-de-gaten-tehouden.html).
3
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1281.
4
NOS, 16 april 2021, «Nederlandse pulsvissers vangen bot bij Hof van Justitie van de EU»
(https://nos.nl/artikel/2376807-nederlandse-pulsvissers-vangen-bot-bij-hof-van-justitie-van-deeu.html).
5
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1284.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

7

Parlement. Zo ja, welke plannen heeft de Minister daarvoor gemaakt? Hoe
zou de Minister de handhaving hierop willen vormgeven? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord
Mijn inzet in de EU ten aanzien van het beperken van de wettelijke
maximum transportduur voor dieren en het vormgeven van de
handhaving hierop heb ik uiteengezet in eerdere beantwoording van
dezelfde vragen van de D66-fractie. Deze inzet heeft Nederland zowel
schriftelijk als mondeling ingebracht in het kader van de hoorzitting van
de tijdelijke onderzoekscommissie van het Europees Parlement over de
bescherming van dieren tijdens het vervoer binnen en buiten de Unie
(ANIT) op 25 februari 2021. Hierover heb ik uw Kamer op 8 maart jl.
schriftelijk geïnformeerd (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1278).
Bijen
De leden van de D66-fractie nemen kennis van de drie opties voor een
beschermdoel voor honingbijen, welke is afgeleid van de natuurlijke
variabiliteit.6 Deze leden vragen de Minister welk doel zij zou steunen en
waarom. Wat zijn de voordelen van dit specifieke beschermdoel? Wat zijn
valkuilen van dit beschermdoel? Hoe vertaalt dit doel zich naar een
Nederlandse aanpak? Is de Minister nog voornemens om de verschillende
beschermdoelen voor te leggen aan de commissie?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Bossenstrategie
De leden van de D66-fractie lezen dat de Minister opnieuw steun heeft
uitgesproken voor het opstellen van een EU-bossenstrategie.7 Ook lezen
deze leden dat de Minister met de nationale Bossenstrategie alvast een
voorschot neemt op de plannen van de Europese Bossenstrategie.8 Deze
leden vragen zich daarom af op basis waarvan de Minister ervan uitgaat
de nationale Bossenstrategie te kunnen financieren met Europees geld
wanneer de Europese Bossenstrategie nog niet gerealiseerd is. Heeft de
Minister ook alternatieven voor deze verwachte Europese financiering?
Wat is het gevolg voor de nationale Bossenstrategie wanneer de plannen
van de Europese Commissie voor de Europese Bossenstrategie afwijken
van de verwachting van de Minister?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Biodiversiteitsstrategie
De leden van de D66-fractie vragen de Minister of zij uiteen kan zetten hoe
het staat met de Europese Biodiversiteitsstrategie en de doelstelling om
30% beschermde natuur te realiseren in Europa. Is al meer bekend over de
precieze invulling van deze doelstelling?

6

Kamerstuk 27 858, nr. 533.
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1283.
8
Kamerstuk 33 576, nr. 225.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

8

Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Gewasbescherming
De leden van de D66-fractie hebben eerder vragen gesteld over de
versnelde toelating van biologische en groene middelen tot de Europese
markt.9 Deze leden zijn daarom verheugd te lezen dat de Minister de best
practices in het gebruik van biologische bestrijders in Nederland heeft
gedeeld. Wel maken zij zich net als de Minister zorgen over nieuwe
EU-regelgeving die kan leiden tot onnodige extra administratieve
belemmeringen, langere doorlooptijden en extra kosten, waardoor het
belemmerend werkt op innovatie en het beschikbaar komen van deze
vorm van biologische gewasbescherming voor telers.10 Zij vragen de
Minister of zij ook deze Raad haar zorgen zal uiten. Zij vragen zich
bijvoorbeeld af of de lidstaten die zich zorgen maken over deze ontwikkelingen van plan zijn om een alternatief te presenteren, waardoor biologische gewasbescherming tijdig beschikbaar is zonder administratieve
omslachtigheid.
Antwoord
Nieuwe EU-regelgeving voor biologische bestrijders is vooralsnog niet
aan de orde. Het Portugees voorzitterschap werkt aan concept raadsconclusies waarin de Europese Commissie wordt gevraagd een studie uit te
voeren naar het faciliteren van de inzet, markttoelating, innovatie en veilig
gebruik van biologische bestrijders. De verwachting is dat een dergelijke
studie circa anderhalf tot twee jaar zal vergen. Nederland heeft
commentaar ingediend dat dit onderzoek steunt maar dan zonder
verwijzingen naar eventuele nieuwe EU-regelgeving. De conceptraadsconclusies zijn niet geagendeerd op de komende Raad op 26 april a.s. De
consultatie van de lidstaten in nog gaande en het is nog niet duidelijk of
interventie tijdens één van de daaropvolgende Raadsbijeenkomsten nodig
zal zijn. Als dat nodig mocht zijn, zal ik mijn standpunt herhalen. De
beoogde studie kan worden aangegrepen om de positieve Nederlandse
ervaringen met biologische bestrijders, het belang ervan voor geïntegreerde gewasbescherming en mijn zorgen voor onnodig extra belemmeringen, doorlooptijden en kosten onder de aandacht te brengen van de
Europese Commissie en andere lidstaten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de stukken die
voor dit overleg op de agenda staan en willen de Minister enkele vragen
stellen.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister om toe te lichten welke
risico’s en zorgen zij ziet op het gebied van de ontwikkelingen op de
landbouwmarkten.
Antwoord
In de informatie van de Europese Commissie bij dit agendapunt die
inmiddels beschikbaar is, geeft de Europese Commissie aan dat de
COVID-19-crisis geleid heeft tot ernstige verstoringen van bestaande
vraag- en aanbodpatronen en van bestaande consumptie- en distributiepatronen, met een forse daling van afzet via horecadiensten en meer afzet
9
10

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 2254.
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1283.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

9

van landbouwproducten in de retail. Deze crisis lijkt bestaande trends
zoals een toename van e-commerce en een grotere vraag naar lokaal
geproduceerd voedsel en korte toeleveringsketens te versterken, maar
heeft volgens de Commissie niet geleid tot een volledige verandering van
het voedselsysteem. Met een dynamische wereldwijde vraag en de
verwachte heropening van de horeca zodra de vaccinatiecampagne
voldoende gevorderd is, lijken de vooruitzichten voor de
EU-landbouwmarkten in 2021/22 in het algemeen gunstig te zijn, zo meent
de Commissie. De kostenstijging van diervoeders door een plotselinge
stijging van de wereldwijde vraag naar graan en oliehoudende gewassen
is waarschijnlijk van korte duur en zou moeten afvlakken zodra de massale
import door China voor de wederopbouw van de varkensstapel daar tot
een einde is gekomen. Voor de middellange termijn verwacht de
Commissie dat herstel van de economie in de EU en wereldwijd zal leiden
tot meer vraag naar landbouwproducten en meer EU-export van
landbouwproducten. De Commissie meent dat deze algemene
verwachting niet weg neemt dat voor de korte termijn oplettendheid
geboden blijft en dat deelsectoren van de landbouw voorlopig last kunnen
houden van de huidige crisis en van de verspreiding van Afrikaanse
Varkenspest en de volgelgriep.
Ik deel deze analyse en verwachtingen van de Commissie. Maar de
Nederlandse land- en tuinbouw wijkt op belangrijke punten ook af van het
globale Europese beeld: sterk in tuinbouwproducten als groenten en
sierteelt, bepaalde akkerbouwgroenten als aardappelen en uien, zuivelproducten en bepaalde vleessoorten waaronder kalfsvlees. Het is daarom
zaak om ook voor deze producten goed te volgen of het verwachte herstel
ook daadwerkelijk zal plaatsvinden en wat de marktontwikkelingen zijn als
gevolg van Brexit.
De leden van de PVV-fractie vragen de Minister of zij het toelaatbaar vindt
dat handelsakkoorden leiden tot een verdere verzwakking van de
concurrentiepositie van onze boeren en, indien dit niet het geval is, welke
stappen zij op dit terrein gaat nemen.
Antwoord
De cumulatieve studie concludeert dat het overall effect van de onderzochte handelsakkoorden voor de Europese agrarische sector positief is.
Het beeld is echter wisselend per sector. De studie geeft aan dat de
onderzochte handelsakkoorden aanzienlijke potentiële groei kunnen
opleveren voor de Europese varkensvlees- en zuivelproducten (met name
voor kaas en mager melkpoeder). De studie concludeert echter ook dat er
ook gevoelige sectoren in de EU zijn die negatieve effecten kunnen
ervaren, en die langer bescherming behoeven. De studie identificeert de
sectoren rundvlees, pluimvee, schapenvlees, suiker en rijst als gevoelige
sectoren in de EU. Bescherming kan door bepaalde tarieflijnen of sectoren
uit te sluiten van liberalisering in een handelsakkoord, stapsgewijs
tarieven te verlagen of via tariefquota de import te beperken. Het kabinet
blijft daarom aandacht vragen voor de kwetsbare sectoren in handelsakkoorden.
Het is essentieel dat de Commissie regelmatig een dergelijke studie over
de cumulatieve effecten van handelsakkoorden uit laat voeren. Dit is
vooral van belang omdat handelsakkoorden vaak gefaseerd in werking
treden en het effect op de interne markt steeds kan veranderen. Daarnaast
is inzicht in het markteffect van handelsakkoorden relevant om toekomstige voorstellen voor een Europees marktaanbod bij onderhandelingen
over handelsakkoorden te kunnen wegen op het effect op de concurrentiepositie van onze land- en tuinbouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

10

De leden van de PVV-fractie zijn teleurgesteld dat de Minister geen reactie
geeft op de doelstellingen voor natuurherstel van de
EU-biodiversiteitsstrategie en roepen de Minister op dit alsnog te doen.
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de PVV-fractie vrezen dat de Minister toelaat dat Frankrijk
nog een keer bij Nederland «de kaas van het brood eet», na het eerdere
pulsvisserijdebacle. Frankrijk schijnt alles op alles te zetten om Nederland
een deel van zijn 130 miljoen euro Brexitcompensatie voor de visserij
afhandig te maken. Deze leden vragen aan de Minister wat ze gaat doen
om dit te voorkomen.
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderliggende stukken voor het schriftelijk overleg over de Landbouw- en
Visserijraad van 26 april en hebben nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat er in het nieuwe GLB naast
leefbare landbouwinkomens, voedselzekerheid en het verbeteren van de
concurrentiekracht van boeren ook wordt gestreefd naar bescherming van
de biodiversiteit en het beheersen van klimaatverandering. Dat maakt het
van belang dat GLB-gelden ook daar belanden waar zij het meest
doeltreffend zijn, op het boerenerf. Het zijn immers onze boeren die in de
praktijk deze doelen moeten aan behalen. Volgens deze leden moet
GLB-geld alleen terechtkomen bij actieve agrariërs die agrarische
activiteiten uitvoeren op landbouwgrond. Zij merken verder op dat de
eisen nu fors strenger lijken te worden, maar dat tegelijkertijd het
beschikbare budget kleiner wordt. Zij vragen de Minister om ervoor te
zorgen dat de GLB-gelden maximaal ten goede komen aan onze boeren
en tuinders, zodat zij ook echt kunnen voldoen aan de nieuwe eisen van
het GLB. Kan de Minister toezeggen dat zij dit zal doen?
Antwoord
De ambitie om het GLB-instrumentarium ook in te zetten voor
bescherming van biodiversiteit en het beheersen van klimaatverandering
onderstreept de belangrijke rol die boeren spelen in dit kader. De
GLB-fondsen blijven in het nieuwe GLB nadrukkelijk toegankelijk voor
actieve boeren. Met een prestatiegericht GLB en ecoregelingen gericht op
actieve boeren met keuzevrijheid in de uit te voeren agrarische activiteiten
komen er aanvullend juist mogelijkheden voor boeren om de
GLB-instrumenten zo goed mogelijk in hun bedrijfsvoering in te passen. Ik
wil het nieuwe GLB inzetten om toekomstbestendige boeren beter te
belonen op een wijze die toegankelijk is voor zoveel mogelijk boeren, om
zo bij te dragen aan de gewenste transitie in de landbouw.
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie hoe de Minister ervoor gaat
zorgen dat boeren mee blijven doen aan het GLB. Deze leden constateren
namelijk dat de, door het Europees Parlement, voorgestelde eisen aan de
conditionaliteit in het kader van de Goede Landbouw- en Milieucondities
(GLMC) zo ambitieus zijn dat het voor boeren financieel niet meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

11

aantrekkelijk zal zijn om deel te nemen aan het GLB. Zij zien veel meer in
vrijwillige ecoregelingen die het verdienvermogen van onze boeren
vergroten en waarmee zij ook aan milieu, klimaat- en natuurdoelen
voldoen. Deelt de Minister deze visie?
Antwoord
Allereerst wil ik benadrukken dat de onderhandelingen tussen Raad,
Europees Parlement en de Europese Commissie nog in volle gang zijn en
het derhalve niet zeker is dat de wensen van het Europees Parlement in
relatie tot de GLMC’s zullen neerslaan in het akkoord. Ik deel de zorg dat
boeren af kunnen haken als de basiseisen te ambitieus zijn. De WUR heeft
derhalve van mij de opdracht gekregen te onderzoeken waar de balans
tussen toegankelijkheid en ambitie ligt. Het onderzoeksrapport heb ik
meegestuurd met het verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 22 en
23 maart jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1283). Ik zet mij in voor een
ambitieuze groenblauwe architectuur van het GLB, maar het moet voor
boeren wel financieel aantrekkelijk blijven om deel te nemen aan het GLB.
Mede daarom zet ik mij in voor ecoregelingen die een vrijwillig en
laagdrempelig karakter hebben. Het nieuwe GLB zal boeren juist stimuleren en belonen voor hun inspanningen die erop gericht zijn bij te dragen
aan de gestelde maatschappelijke doelen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het volgens de Europese
Commissie nodig is om de synergiën van het Europese dierenwelzijnsbeleid met het GLB voor de periode 2021–2027 verder te optimaliseren. Er
zou daarbij beter gebruik gemaakt moeten worden van de instrumenten
die het GLB biedt om de dierenwelzijnsnormen in de veehouderij te
verbeteren en om het bewustzijn van de GLB-begunstigden over
dierenwelzijnseisen te vergroten. Deze leden vragen de Minister wat zij
precies onder deze synergiën moeten verstaan. Waar denkt de Europese
Commissie hierbij concreet aan, om welke instrumenten gaat het hier en
hoe moet een en ander vorm gaan krijgen in onder andere het GLB? Kan
de Minister tevens aangeven wat op dit punt de positie van Nederland is?
Antwoord
Onder synergie versta ik dat de doelen van Europees beleid en de
uitwerking daarvan in Europese instrumenten, elkaar in ieder geval niet
moeten tegenwerken en elkaar zoveel mogelijk moeten versterken. In het
huidige GLB is het voldoen aan dierenwelzijnswetgeving onderdeel van
de randvoorwaarden voor directe betalingen; hiermee worden wettelijke
normen en doelen op het gebied van dierenwelzijn gekoppeld aan
GLB-subsidies. In het kader van de hervorming van het GLB liggen er
mogelijkheden voor een ambitieuzere inzet op dierenwelzijn. Binnen de
eerste pijler van het GLB maakt dierenwelzijn deel uit van de conditionaliteit (niet voldoen aan de normen, betekent geen premie) en worden
diergebonden ecoregelingen mogelijk. Nederland heeft zich, met een
aantal andere lidstaten, met succes ingezet om ook dierenwelzijn toe te
voegen als doel voor ecoregelingen, naast leefomgeving en klimaat
(Kamerstuk 28 625, nr. 264). In de triloogonderhandelingen over de
hervorming van het GLB zal ik mij inzetten voor het behoud van deze
optie in het uiteindelijke akkoord. In de tweede pijler kunnen doelgerichte
betalingen voor dierenwelzijn ingezet worden via interventies voor kennis,
innovatie, samenwerking, investeringen en jonge boeren. Via een
integrale benadering kan ook gekeken worden waar dierenwelzijn als
voorwaarde of aanvullend criterium meegenomen kan worden bij andere
maatregelen. Bij de invulling van het GLB-NSP zal de afweging gemaakt
worden welke maatregelen zinvol zijn om via het GLB dierenwelzijnsverbeteringen te bereiken. Dit kan ook betekenen dat geconcludeerd wordt
dat bepaalde doelen het beste nationaal ingevuld kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

12

De leden van de CDA-fractie merken op dat het Wereld Natuur Fonds
(WNF) vorige week berichtte dat Nederland de grootste aanjager is van
ontbossing en de Nederlandse diervoederindustrie aanwees als veroorzaker van ontbossing. Deze leden hebben zich gestoord aan deze
eenzijdige en onjuiste berichtgeving. Nederlandse diervoederproducenten
staan juist aan de basis van het verduurzamen van de sojateelt. De relatief
beperkte hoeveelheid soja die door Nederlandse diervoederbedrijven
wordt gebruikt voldoet aan strenge duurzaamheidscriteria en is daarmee
een stuk duurzamer dan de soja die in veel andere landen wordt gebruikt.
Zij vragen de Minister afstand te nemen van de berichtgeving van het
WNF en te bevestigen dat Nederland koploper is qua gebruik van
duurzame soja en het circulair gebruiken van grondstoffen.
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Naar aanleiding van de voorgenomen Nederlandse invulling van het
Europees Maritiem Visserij en Aquacultuur Fonds (EMVAF) willen de
leden van de CDA-fractie graag nog het volgende weten. De Minister
schetst dat ongeveer de helft van dit budget gaat naar Europees wettelijke
verplichtingen volgend uit het Europees Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Wat betekent dan bijvoorbeeld dat 10% van de totale EMVAFmiddelen beschikbaar wordt gesteld voor het thema «de verwerkende
keten»? Gaat het dan niet om 20% van de vrije ruimte, aangezien de helft
van de middelen geoormerkt zijn voor wettelijke taken? Tevens vernemen
deze leden graag hoe tot de onderlinge verdeling van de middelen over
de verschillende thema’s is gekomen. Kan de Minister in haar antwoord
meenemen dat er een enorme innovatieslag nodig is vanwege alle
veranderingen op zee. Worden daaraan volgens de Minister voldoende
middelen besteed? De Minister geeft aan dat de visserij in balans gebracht
moet worden met de ecologische draagkracht. Klopt het dat de Minister
hiermee zegt dat dit nu niet het geval is? Waarop, op welk onderzoek, is
dit gebaseerd?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
De Minister geeft aan dat de EMVAF-verordening relatieve vrijheid geeft
bij de uitvoering van het programma, dit in tegenstelling tot de huidige
programmaperiode, waar de EU strikte regels hanteerde in de gehele
operationele planning van het Fonds. Graag willen de leden van de
CDA-fractie weten wat «relatief» in deze zin betekent. Tevens vernemen
deze leden graag hoe gewaarborgd is dat gedurende de looptijd optimaal
gebruikgemaakt kan worden van de mogelijkheden van het fonds ook als
de omstandigheden veranderen, dit zodat de geleerde lessen uit de
operationele programma’s van de eerste programma’s European Maritime
and Fisheries Fund (EMFF) en Europees Fonds voor Maritieme Zaken en
Visserij (EFMZV) daadwerkelijk gerealiseerd worden.
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

13

De leden van de CDA-fractie willen graag weten of de Minister kan
aangeven wat de ruimte om innovaties bij garnalenvissers te ondersteunen concreet betekent. Welke behoefte is er, ook uitgedrukt in geld, bij
de garnalenvissers aan innovatie, specifiek in relatie tot de enorme
uitdaging waar zij voor staan om de stikstofuitstoot drastisch te beperken?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Kan de Minister aangeven op welke manier het Noordzeeakkoord en het
EMVAF al dan niet met elkaar te maken hebben, vragen de leden van de
CDA-fractie. Kan zij tevens aangeven wat de reden is dat het onderzoek
van de werkgroep Monitoring Onderzoek Natuurversterking en Soortenbescherming (MONS), dat voortkomt uit het Noordzeeakkoord, gefinancierd gaat worden uit het EMVAF en niet vanuit andere middelen? Klopt
het dat de Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KMR) behoort tot het
beleidsterrein van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat? Zo ja, kan
de Minister aangeven wat de reden is dat voorgesteld wordt om middelen
vanuit LNV, via het EMVAF, hiervoor te bestemmen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Tevens vernemen de leden van de CDA-fractie graag wat de stand van
zaken is van de uitvoering van de motie van het lid Agnes Mulder c.s. die
oproept om Europese gelden voor de visserij naar voren te halen
(Kamerstuk 33 450, nr. 69).
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
De leden van de CDA-fractie constateren dat op 23 februari jl. een
Europese bijeenkomst plaatsvond over honingbijen. Graag horen deze
leden wat de uitkomsten zijn van deze bijeenkomst.
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de FvD-fractie
In het kader van het SO Landbouw- en Visserijraad zouden de leden van
de FvD-fractie graag de volgende vragen willen stellen aan de Minister.
Hoe beoordeelt zij de invloed van het huidige EU-landbouwbeleid op de
Nederlandse landbouwsector, in relatie tot de productiviteit van de
Nederlandse landbouw, de voorsprong op het gebied van technische
vooruitgang van de Nederlandse landbouw, de levensstandaard van de
Nederlandse boeren en de administratieve lasten voor Nederlandse
boeren? Hoe beoordeelt zij de trend dat steeds meer aspecten van het
landbouwbeleid door de EU worden geregeld? Zijn er aspecten van het
landbouwbeleid die naar haar oordeel beter door Nederland zelf, dan door
de EU kunnen (blijven) worden geregeld? Zo ja, welke aspecten zijn dat?
Op welke momenten en op welke wijze kan Nederland invloed uitoefenen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

14

op de totstandkoming van het nieuwe EU-landbouwbeleid? Deelt zij de
mening dat haar inzet ten aanzien van het nieuwe EU-landbouwbeleid,
vooral moet zijn dat Nederland weer meer soevereiniteit terugkrijgt om
naar eigen inzicht regels te maken? Deelt zij de mening dat haar inzet ten
aanzien van het nieuwe EU-landbouwbeleid, tevens moet zijn dat
Nederlandse boeren meer vrijheid moeten terugkrijgen om naar eigen
inzicht hun beroep uit te oefenen, en minder tijd kwijt zijn aan administratieve lasten om aan verstikkende regels te kunnen voldoen?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Onderhandelingen over het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie willen de Minister op het hart
drukken zich in te zetten voor een zo groen mogelijk nieuw GLB van de
Europese Unie. Directe inkomenssteun op basis van het aantal hectaren
van de boer past daar volgens deze leden niet in. Alle Europese
landbouwsubsidies zouden ingezet moeten worden om de transitie naar
een natuurinclusieve kringlooplandbouw te realiseren. Gezien de urgentie
van de klimaat- en biodiversiteitscrises kan dit onder geen beding nog
zeven jaar uitgesteld worden.
Specifiek vragen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie de aandacht
voor twee passages in het akkoord dat is gesloten tussen de
Landbouwraad en het Europees Parlement. In dat akkoord is onder andere
opgenomen dat niet langer gerichte GLB-subsidies verstrekt zullen
worden aan fokkers van stieren voor stierengevechten. Dit was naar
aanleiding van twee aangenomen amendementen van de Partij voor de
Dieren-fractie in het Europees Parlement. Deze leden gaan ervan uit dat de
Minister deze voorstellen steunt. Is de Minister bereid zich tijdens de
GLB-onderhandelingen actief uit te spreken voor het intrekken van de
gerichte subsidies voor fokkers van gevechtstieren? Zo ja, welke actie gaat
de Minister ondernemen om te zorgen dat deze passages gehandhaafd
blijven? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Er wordt hier waarschijnlijk gerefereerd aan de Spaanse wens om
gekoppelde steun toe te passen voor het fokken van deze stieren.
Nederland is ten algemene tegen gekoppelde steun en specifiek tegen
deze toepassing.
Over een andere passage in het akkoord tussen de Raad en het Europees
Parlement zijn de leden van de Partij voor de Dieren-fractie uiterst
bezorgd. Er wordt een verbod voorgesteld op het gebruik van bepaalde
uitdrukkingen om plantaardige alternatieven voor zuivel te benoemen,
zoals «alternatief voor yoghurt», «bevat geen melk» en zelfs termen als
«romig». Ook zouden bepaalde verpakkingen en plaatjes uitsluitend door
de zuivelindustrie gebruikt mogen worden en worden deze verboden voor
andere sectoren. Deelt de Minister de mening dat duurzame voedselinnovatie door dit verbod wordt belemmerd? Deelt zij ook de mening dat een
term als «romig» op vele zaken kan slaan en dat het uiterst merkwaardig
is om deze term uitsluitend te mogen gebruiken voor zuivel? Deelt de
Minister de mening dat de frase «bevat geen melk» de consument louter
informeert over de bestanddelen van een product en dat het zeer
ongewenst is dit te verbieden? Kan de Minister bevestigen dat producenten ook «bevat geen soja» of «bevat geen palmolie» op hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

15

verpakking kunnen zetten en deelt zij het inzicht dat dit consumenten helpt
om een geïnformeerde keuze te maken? Is de Minister bereid het
amendement 171, zoals dat in het Europees Parlement is ingediend, ter
discussie te stellen tijdens deze Landbouw- en Visserijraad en ervoor te
pleiten deze passage te schrappen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Amendement 171 van het Europees Parlement tot wijziging van zuivelbenamingen wordt besproken in het kader van de onderhandelingen over de
gemeenschappelijke marktordening. Er wordt niet gesproken over het
gebruik van plantaardige benamingen. Er is nog geen uitkomst uit de
onderhandelingen hierover. Ik beoordeel de uitkomst van de onderhandelingen en zal de komende Landbouw- en Visserijraad daar niet op
vooruitlopen.
Ik ben van mening dat de huidige bescherming voor benaming van
zuivelproducten voldoende wordt geborgd door Verordening (EU)
1308/2013 voor de Gemeenschappelijke marktordening in combinatie met
artikel 7 van de Verordening (EU) 1169/2011 voor het verstrekken van
eerlijke en duidelijke voedselinformatie aan consumenten. Afgelopen
jaren blijkt uit gerechtelijke uitspraken dat deze bescherming afdoende is.
Het belang van duidelijkheid voor de consument over de samenstelling
van voedsel, of deze nu van dierlijke of plantaardige oorsprong is, weeg ik
mee in de beoordeling van de uitkomst van de onderhandelingen over de
gemeenschappelijke marktordening.
NSP voor het GLB
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben vernomen dat het
kabinet een BNC-fiche zal opstellen over het door de Europese Commissie
gepresenteerde Organic Action Plan. In afwachting van dat BNC-fiche
willen deze leden de Minister meegeven dat dit plan een zeer waardevolle
uitwerking is van een aantal belangrijke doelen die in de Van boer tot
bord-strategie zijn gesteld. Het Organic Action Plan bevat maatregelen
waarmee zowel de transitie naar kringlooplandbouw een grote stap kan
maken als de biodiversiteit beschermd zal worden.
Het doel van minimaal 25% biologisch landbouwareaal in 2030 is, zeker
voor Nederland11, een grote uitdaging – dat realiseren ook de leden van
de Partij voor de Dieren-fractie zich. Dat neemt echter niet weg dat
Nederland deze uitdaging aan moet gaan en dat de Minister alles in het
werk moet stellen om dat doel te bereiken. Deze leden pleiten daarom
voor een stevige verankering van de maatregelen uit het Organic Action
Plan in het NSP voor het nieuwe GLB. Kan de Minister bevestigen dat
Nederland de afgelopen jaren het enige land in de EU was dat 0% van het
budget uit het GLB voor plattelandsontwikkeling heeft besteed aan de
stimulering van biologische landbouw?12 Waarom heeft de Minister dat
niet gedaan? Kan de Minister uitspreken dat zij het doel van 25%
biologisch areaal in 2030 nu wel omarmt? Zo ja, kan zij toezeggen zowel
de productie als de consumptie van biologische producten stevig te gaan
stimuleren en concrete maatregelen hiervoor vast te leggen in het NSP?
Welk deel van het Nederlandse budget uit het GLB zal zij in de komende
periode benutten voor de stimulering van biologische productie en
consumptie?

11
12

Nederland heeft momenteel een schamele 3,8% biologisch areaal.
https://www.organicseurope.bio/content/uploads/2020/06/
ifoameu_study_organic_farming_cap_2014_2020_final.pdf?dd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

16

Antwoord
In het huidige GLB heeft Nederland niet gekozen voor de maatregel
biologische landbouw in het Plattelandsontwikkelingsprogramma en
daarom zijn er ook geen uitgaven gedaan voor deze maatregel.
De doelstelling voor 25% biologisch landbouwareaal heeft betrekking op
de EU in haar geheel en de lidstaten zullen hier gezamenlijk aan bijdragen.
Gelet op het huidige areaal van circa 3,8% is de doelstelling van de EU
ambitieus in de Nederlandse context. Het kabinet zet in op een transitie
naar duurzame landbouw en de omschakeling naar biologische landbouw
is daarvoor een mogelijkheid. Er zijn verschillende instrumenten om
biologische landbouw te ondersteunen, bijvoorbeeld het GLB. Het kabinet
zal bij het opstellen van het nationaal strategisch plan (NSP) bekijken hoe
biologische landbouw in het NSP meegenomen kan worden om zo de
groei van de biologische productie en consumptie in Nederland te
stimuleren. Het kabinet is echter geen voorstander van een exclusieve
inzet op biologische landbouw. Andere vormen van landbouw die
duurzaam zijn verdienen eveneens overheidsstimulering.
Bijenrichtsnoer
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vernemen graag van de
Minister wat de planning van de Europese Commissie is betreffende het
bijenrichtsnoer, zoals dat gepresenteerd zou zijn tijdens de vergadering
van het Standing Committee on Plants, Animals, Food and Feed
(SCoPAFF) van afgelopen maart. Kan de Minister bevestigen dat er tijdens
die SCoPAFF-vergadering niet inhoudelijk is ingegaan op het bijenrichtsnoer en de beschermdoelen? Indien dat wel zo is, vernemen deze leden
graag wat daar de inhoud van was. Verwacht de Minister dat de Europese
Commissie tijdens de SCoPAFF-vergadering van april met een voorstel zal
komen voor een beschermdoel voor honingbijen? Kan de Minister
bevestigen dat zij tijdens de vergadering in februari, toen de Europese
Commissie de lidstaten bevroeg op hun voorkeur, wel heeft gepleit voor
het «meest conservatieve beschermingsniveau», maar daarbij niet het
percentage van 7% heeft uitgesproken? Zo ja, kan zij uiteenzetten waarom
zij dat zo formuleert? De Minister schrijft in het verslag van het schriftelijk
overleg over de Landbouw- en Visserijraad van 22 en 23 maart dat enkele
lidstaten hebben gepleit voor een maximaal effect van 7%.13 Heeft de
Minister duidelijk aangegeven dat Nederland zich voegt bij deze groep
vooruitstrevende lidstaten, in uitvoering van de motie van het lid
Wassenberg c.s. (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 50)? Zo nee, waarom niet? Kan
de Minister bevestigen dat zij ook voor wilde solitaire bijen en hommels
geen maximaal aanvaardbare sterfte zal accepteren die hoger is dan 7%,
ter uitvoering van diezelfde motie?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Diertransporten
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie willen opnieuw benadrukken
dat het onaanvaardbaar is om levende dieren voor de vee-industrie over
lange afstanden te transporteren, zeker naar landen buiten de Europese
Unie. Deelt de Minister de mening van de Nieuw-Zeelandse Landbouwminister dat de lange transporttijden voor dieren op zee «altijd gepaard gaan

13

Kamerstuk 21 501-32, nr. 1280.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

17

met dierenwelzijnsuitdagingen»?14 Deelt de Minister de mening dat dat op
het Europese vasteland niet alleen geldt voor zeetransport, maar net zo
goed voor transport over land? Deze leden vragen de Minister om
spoedige beantwoording van hun schriftelijke vragen over het transport
van duizenden Nederlandse koeien naar landen in het Midden-Oosten.15
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
En alsof de «gewone» transporttijden nog niet erg genoeg zijn, hebben de
leden van de Partij voor de Dieren-fractie recentelijk gezien – bij de
blokkade van het Suezkanaal – dat een infarct in de wereldhandel snel kan
leiden tot een dierenwelzijnsramp. Tijdens de blokkade van het
Suezkanaal eind maart jl. zijn naar schatting 200.000 levende dieren vast
komen te zitten op de vertraagde schepen. Kan de Minister aangeven hoe
lang de schepen met deze dieren uiteindelijk onderweg zijn geweest en
wat hun bestemmingen waren? Kan de Minister uitsluiten dat zich daar
Nederlandse dieren tussen bevonden, of dat de eindbestemming
Nederland was? Hoe gaat de Minister zich inzetten om te voorkomen dat
een dergelijke dierenwelzijnsramp zich ooit weer kan voordoen? Deze
leden vragen de Minister tevens om spoedige beantwoording van hun
schriftelijke vragen over de 200.000 dieren die vastzaten aan boord van
transportschepen door de blokkade van het Suezkanaal, zoals ook
verzocht in de vragen zelf.16
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Toch kan het altijd nog gekker: Ierland heeft voorgesteld de overtollige
kalfjes uit de melkvee-industrie per vliegtuig naar Nederland te transporteren om de transporttijd te verkorten. De leden van de Partij voor de
Dieren-fractie zijn positief over de antwoorden van de Minister dat zij de
pilots hiervoor geen goed idee vindt.17 Kan de Minister toezeggen dat
Nederland daarom ook niet mee zal werken aan de pilots of de proefvluchten die zullen worden uitgevoerd? Volgens de Ierse landbouworganisatie Teagasc is Wageningen University and Research (WUR) betrokken bij
het onderzoek dat zal worden gedaan naar het effect van transport per
vliegtuig op het welzijn van kalfjes. In het dagblad Trouw stelde een
woordvoerder van de WUR hier niets van af te weten.18 Kan de Minister
uitsluitsel geven over de vraag of de WUR nu wel of niet bij dit project is
betrokken? Indien de WUR hier wel bij is betrokken, kan de Minister dan
uitsluiten dat dit (mede) wordt gefinancierd met overheidsgeld? Heeft er
inmiddels al een proefvlucht plaatsgevonden? Zo ja, waar is deze geland?
Is het mogelijk dat de vliegtuigen naar België vliegen en dat de kalfjes
vervolgens per vrachtwagen naar Nederland komen? Gaat de Minister
zich ervoor inzetten dat ook dit niet zal gebeuren? Zo ja, hoe?

14

https://www.beehive.govt.nz/release/government-phase-out-live-exports-sea.
Vragen van het lid Vestering (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de 200.000 dieren die vast zaten aan boord van transportschepen door de blokkade
van het Suezkanaal (ingezonden 1 april 2021).
16
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over het transport van duizenden Nederlandse koeien naar landen in het Midden-Oosten
(ingezonden 25 maart 2021).
17
Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 2170.
18
Ierland heeft de oplossing voor de lange reistijd voor kalveren: zet ze op het vliegtuig | Trouw.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

18

Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
Burgerinitiatief End the Cage Age
Bijna 1,5 miljoen Europeanen ondertekenden het Europese burgerinitiatief
«Stop de kooien/End the Cage Age». Honderden miljoenen dieren worden
in Europa hun leven lang, of een groot deel van hun leven, in kooien
gehuisvest ten behoeve van de vlees- en eierindustrie. In deze kooien is
geen ruimte voor natuurlijk gedrag: de dieren kunnen niet op een normale
manier voedsel zoeken, konijnen kunnen niet graven, kippen kunnen niet
stofbaden, zeugen kunnen hun biggetjes niet verzorgen. Dieren leven
hierdoor met continue stress en frustratie, waardoor het leed dat hen
wordt aangedaan enorm groot is. Kan de Minister toezeggen dat zij zich in
gaat zetten om zo snel mogelijk een einde te maken aan kooihuisvesting
voor dieren, waar dit initiatief om vraagt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
UN Food Systems Summit 2021
Zal Nederland aanwezig zijn bij de top van de Verenigde Naties over
voedselsystemen in september 2021?19 Zo ja, wat wordt de inzet van
Nederland bij deze top?
Antwoord
Deze vraag gaat niet over de specifieke agendapunten van de Landbouwen Visserijraad van april en zal daarom binnen de standaard termijn van
drie weken beantwoord worden.
II Volledige agenda
Geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van
26 april 2021
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1284 – Brief d.d. 13-04-2021, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 22 en 23 maart
2021
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1283 – Brief d.d. 12-04-2021, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Europese bijeenkomt over specifieke beschermdoelen voor bijen
van 23 februari 2021
Kamerstuk 27 858, nr. 533 – Brief d.d. 19-02-2021, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Reactie op de raadpleging «Bescherming van de biodiversiteit
doelstellingen voor natuurherstel van de
EU-biodiversiteitsstrategie»
Kamerstuk 22 112, nr. 3063 – Brief d.d. 19-03-2021, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten

19

https://www.un.org/en/food-systems-summit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

19

Voorgenomen Nederlandse standpunten inzake de onderwerpen
die ter stemming worden voorgelegd aan het eerstvolgende
Standing Committee on Plants, Animals, Food and Feed
(SCoPAFF)
Kamerstuk 27 858, nr. 534 – Brief d.d. 22-03-2021, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten
Fiche: Verordening statistieken over landbouwinput en -output
Kamerstuk 22 112, nr. 3080 – Brief d.d. 26-03-2021, Minister van Buitenlandse Zaken, S.A. Blok
Fiche: Wijziging Verordening landbouwrekeningen
Kamerstuk 22 112, nr. 3078 – Brief d.d. 26-03-2021, Minister van Buitenlandse Zaken, S.A. Blok
Operationeel Programma het Europees Maritiem Visserij en
Aquacultuur Fonds (EMVAF) (2021–2027)
Kamerstuk 32 201, nr. 114 – Brief d.d. 26-03-2021, Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1285

20