Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 793

Internationale klimaatafspraken

Nr. 230

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 november 2022
Tijdens de COP26-klimaatconferentie in Glasgow heeft Nederland de
verklaring ondertekend voor het in lijn brengen van internationale
overheidssteun met de groene energietransitie («de COP26-verklaring»).
Op 8 november 20211 is hierover een brief aan uw Kamer gestuurd.
Daarin geeft het kabinet aan in overleg te gaan met stakeholders en te
werken aan een zorgvuldige implementatie van de COP26-verklaring per
1 januari 2023. Tevens heeft het kabinet op 7 april jl. en 2 juli jl.2 brieven
aan uw Kamer gestuurd, waarin de voortgang is beschreven. In deze brief
informeer ik uw Kamer over de inzet voor het nieuwe voorgenomen
beleid per 1 januari 2023 voor de exportkredietverzekering (ekv) als gevolg
van de COP26-verklaring.
Het kabinet acht het van belang dat financieringsstromen in lijn worden
gebracht met de 1,5°C doelstelling. Het kabinet baseert het voorgenomen
beleid op klimaatwetenschappelijke basis van o.a. het Intergovernmental
Panel on Climate Change (IPCC) en het International Energy Agency (IEA).
Deze wetenschappelijke rapporten maken duidelijk dat het 1,5°C doel
primair vraagt om drastische opschaling van mondiale investeringen in de
energietransitie en verschuiving van investeringsstromen van de fossiele
energiesector naar de duurzame energiesector. Dit biedt kansen voor het
Nederlandse bedrijfsleven. Met de vergroening van de internationale
overheidssteun wil het kabinet het benutten van deze kansen voor het
bedrijfsleven stimuleren en zo ook in de toekomst kennis, banen en het
Nederlandse concurrentievermogen veiligstellen. De analyses van het IEA,
PBL en anderen laten zien dat verschuiving van fossiel naar duurzaam
netto extra economische groei en extra banen kan opleveren. Voor
individuele bedrijven met veel activiteiten in de fossiele sector kan de
energietransitie uitdagend zijn. Daarom heeft het kabinet met stakeholders gewerkt aan vergroeningsmaatregelen, die gericht zijn op
ondersteuning van het bedrijfsleven bij de energietransitie.
1
2

kst-31793-230
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 31 793, nr. 202.
Kamerstuk 31 793, nr. 205 en Kamerstuk 31 793, nr. 207.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 230

1

Ondertekening van de COP26-verklaring betekent tegelijkertijd beëindiging van nieuwe ekv-steun aan de fossiele energiesector per 1 januari
2023, behoudens beperkte en duidelijk gedefinieerde uitzonderingen die
in lijn zijn met de 1,5°C doelstelling. Zeker in de context van de huidige
uitdagingen op het gebied van leveringszekerheid en stijgende energieprijzen, vergt dit een zorgvuldige uitwerking. Het voorgenomen beleid
biedt daarom ruimte voor specifieke leveringszekerheidsprojecten in lijn
met Europees REPowerEU beleid. Verder is ook een gelijkwaardig
internationaal speelveld relevant bij de uitwerking van beleid. In dat kader
is er in de afgelopen maanden contact gezocht met medeondertekenaars,
in het bijzonder met Frankrijk, België en Duitsland. Hieronder wordt dit
nader toegelicht.
In deze brief ga ik achtereenvolgens in op de voorgenomen uitwerking
van de COP26-verklaring, de reikwijdte en interpretatie (inclusief consultatie en overleg met relevante stakeholders), maatregelen om bedrijven te
ondersteunen in de groene energietransitie, het internationale speelveld
en de impact op het bedrijfsleven. Met deze brief wordt voldaan aan
verschillende moties en toezeggingen: de motie van het lid Klink c.s. over
de transitie van fossiel naar niet-fossiel, de motie van de leden Sjoerdsma
en Van Ojik over het in lijn brengen van de instrumenten met het Akkoord
van Parijs, de motie Heinen c.s. over het gelijkwaardige internationale
speelveld en de motie van het lid Hammelburg c.s. over het in internationaal verband streven naar afspraken over verantwoorde uitfasering
van vervuilende activiteiten.3 U ontvangt deze brief mede namens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, de
Minister van Economische Zaken en Klimaat, de Minister voor Klimaat en
Energie en de Minister van Infrastructuur en Waterstaat.
1. Uitwerking van de COP26-verklaring
Het kabinet heeft zich met het coalitieakkoord gecommitteerd aan de 1,5°C
doelstelling van het Klimaatakkoord van Parijs. De voorgenomen
implementatie van de COP26-verklaring is een belangrijke stap in de
Nederlandse inzet om dit doel internationaal te bereiken. Deze stap sluit
aan bij de Kabinetsaanpak Klimaatbeleid, de vergroening van het
instrumentarium voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking zoals beschreven in de BHOS-nota «Doen waar Nederland goed
in is», de Kamerbrief «stand van zaken vergroening handelsinstrumentarium» en de internationale klimaatstrategie4.
Sinds de ondertekening van de COP26-verklaring is conform toezegging5
aan uw Kamer met bedrijven en ngo’s overlegd over een zorgvuldige
implementatie inclusief flankerend beleid ter ondersteuning van de
Nederlandse bedrijven in de energietransitie. Onder de Rijkscommissie is
een High Level Group (HLG) opgericht met daarin grootgebruikers van de
ekv6, betrokken ministeries7, uitvoerder Atradius Dutch State Business
(ADSB) en Invest International. Met ngo’s8 heeft daarnaast op ambtelijk
niveau overleg plaatsgevonden, waarbij gesproken is over de interpretatie
van de COP26-verklaring. Ook heeft er een gezamenlijke sessie plaatsgevonden met aanwezigheid van bewindspersonen, bedrijven en ngo’s. Tot
3

Motie van het lid Klink c.s. (Kamerstuk 35 925 XVII, nr. 23), motie van de leden Sjoerdsma en
Van Ojik (Kamerstuk 35 570 V, nr. 40), motie Heinen c.s. (Kamerstuk 26 485, nr. 387) en motie
van het lid Hammelburg c.s. (Kamerstuk 35 925, nr. 87).
4
Kamerstuk 32 813, nr. 974 en Kamerstuk 36 180, nr. 1 en Kamerstuk 36 180, nr. 23.
5
Gedaan tijdens commissiedebat ekv d.d. 9 december 2021 (Kamerstuk 26 485, nr. 383).
6
VNO-NCW; Bodewes Shipyards; Boskalis; DAMEN; Van Oord; en Royal IHC.
7
Financiën; Buitenlandse Zaken; Economische Zaken en Klimaat; en Infrastructuur en
Waterstaat.
8
BothENDS; Milieudefensie; en Oil Change International..

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 230

2

slot heeft er een openbare online consultatie plaatsgevonden, waarbij een
bredere groep van stakeholders input heeft geleverd.
Verder heeft Nederland overleg gevoerd met andere landen die de COP26
verklaring hebben ondertekend. Deze gesprekken heeft Nederland zowel
bilateraal gevoerd als met de COP26-coalitie onder leiding van het
Verenigd Koninkrijk (VK) en binnen de Export Finance for Future coalitie
(E3F). Een aantal landen, zoals het Verenigd Koninkrijk, Zweden,
Denemarken, Frankrijk, Finland en België heeft reeds nieuw beleid
gepubliceerd. De Nederlandse inzet sluit aan bij de reikwijdte zoals
gehanteerd door deze landen. Ook zijn er verschillende overeenkomsten
bij de gedefinieerde uitzonderingen op de reikwijdte. Zo zijn veel
uitzonderingen gebaseerd op klimaatwetenschappelijke scenario’s voor de
1.5 graden doelstelling, zoals het Net Zero rapport van het IEA en de
laatste IPCC-rapporten. Tegelijkertijd geldt dat nog niet alle landen beleid
hebben gepubliceerd (bijvoorbeeld Duitsland en Italië). Op basis van
gevoerde gesprekken en de EU Raadsconclusies van 15 maart jl.9 is het
kabinet voorzichtig positief over een gelijksoortige interpretatie van de
COP26-verklaring. Tegelijkertijd hecht het kabinet aan meer inzicht in de
uitwerking door deze landen. De voorgenomen inzet zoals door het
kabinet in deze brief beschreven is, kan daarom nog herzien worden als
de beleidsontwikkelingen in andere landen daar aanleiding toe geven.
Indien dit het geval is, dan zal het kabinet uw Kamer daar voor de
ingangsdatum van 1 januari 2023 over informeren.
2. Reikwijdte en interpretatie van de COP26-verklaring
Invulling nieuw beleid
Het voorgenomen kabinetsbeleid is erop gericht om conform de
verklaring met ingang van 1 januari 2023 nieuwe publieke steun via de ekv
voor de fossiele energiesector in het buitenland te beëindigen. Dit betreft
activiteiten gericht op exploratie en winning, verwerking, op- en overslag
en transport van fossiele brandstoffen en elektriciteitsopwekking middels
fossiele brandstoffen.10 Verkoop en gebruik van fossiele brandstoffen in
gebouwde omgeving, fossiel gedreven transportmiddelen (voer- en
vaartuigen), landbouw en industrie (inclusief staal en plastics) vallen
buiten de definitie van de fossiele energiesector. Ekv-steun in deze
sectoren, die ook klimaattransities doormaken, blijft daarmee mogelijk.
Deze reikwijdte is in lijn met de landen die al nieuw beleid uitgewerkt
hebben.
Voor investeringen in nieuwe olie- en gasvelden en fossiele infrastructuur
is op basis van de bevindingen van het IEA en het IPCC geen ruimte onder
het 1,5°C scenario.11 Er is nu al sprake van overcapaciteit in het aanbod
van fossiele brandstoffen ten opzichte van het 1,5°C-pad. Bij nieuwe
investeringen ontstaat tevens het risico op zogenaamde stranded assets.
Dat zijn investeringen die al gedaan zijn, maar niet meer te gelde kunnen
worden gemaakt.
Binnen de reikwijdte van de voorgenomen uitwerking zijn uitzonderingen
vervolgens alleen mogelijk mits deze in lijn zijn met de 1,5°C doelstelling.
De energietransitie is een langdurig proces, waarbij deels nog wel
investeringen in bestaande fossiele infrastructuur nodig blijven tijdens het
pad richting net-zero in 2050. Ekv-steun voor de bestaande fossiele
9

Raad neemt conclusies aan over exportkredieten – Consilium (europa.eu).
De uitwerking heeft alleen betrekking op olie en gas. Nederland heeft kolen voor de gehele
keten al eerder uitgesloten van ekv steun.
11
Net Zero by 2050 – Analysis – IEA.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 230

3

infrastructuur blijft daarom in het voorgenomen kabinetsbeleid wel
mogelijk, mits er sprake is van verbetering van de milieuprestatie en/of
veiligheid en/of gezondheid, en de economische levensduur van de
infrastructuur niet wordt verlengd. Ook ondersteunende diensten voor
bestaande fossiele infrastructuur, multipurpose havens en groene
schepen die fossiele brandstoffen vervoeren kunnen onder voorwaarden
gedekt worden onder het voorgenomen beleid.
Steun aan elektriciteitsproductie, back up vermogen of het leveren van
toegang tot schoon koken in lage inkomenslanden met extreme energiearmoede blijft onder voorwaarden ook mogelijk op basis van gas of olie,
conform bestaand beleid bij Invest Internationaal en de Nederlandse inzet
bij multilaterale banken.12 Verder blijft de ekv tot 2030 toegankelijk voor
gascentrales ter vervanging van kolencentrales indien dit in het betreffende land waar de investering plaatsvindt tot serieuze emissiereductie
leidt, in lijn met Europese normen voor duurzaamheid. Energiecentrales
uitgerust met Carbon Capture and Storage (CCS) en Utilisation (CCU)
kunnen eveneens door de ekv gedekt worden, omdat deze als abated
(gemitigeerd) worden beschouwd. Daarmee vallen deze niet onder de
reikwijdte van de COP26-verklaring. Deze centrales met CCS hebben een
beperkte CO2 uitstoot en zijn in lijn met het 1,5°C scenario. Het kabinet
heeft hiermee een kader vastgesteld waarmee ADSB kan beoordelen of
een fossiel project door de ekv gesteund kan worden13. In uitzonderlijke
gevallen is het mogelijk voor de exporteur om te onderbouwen dat een
transactie onder het 1,5°C scenario valt. Dit zal dan beoordeeld worden op
basis van het kader en de wetenschappelijke inzichten.
Leveringszekerheid
Een belangrijke ontwikkeling die plaatsvond ná ondertekening van de
COP26-verklaring is de inval van Rusland in Oekraïne. Daardoor is
onzekerheid ontstaan rond de beschikbaarheid van fossiele brandstoffen.
Het kabinet wil het gebruik van Russische fossiele brandstoffen zo snel als
veilig mogelijk afbouwen met behoud van de leveringszekerheid. Naast
snellere verduurzaming voorziet het voorgenomen kabinetsbeleid daarom
in een tijdelijke en beperkte uitzonderingsmogelijkheid voor prioritaire
projecten ten behoeve van de Europese leveringszekerheid van olie en
gas. Voor het bereiken van Europese energieonafhankelijkheid van
Rusland op zeer korte termijn kunnen investeringen in (infrastructuur
voor) diversificatie van de invoer van fossiele brandstoffen nodig zijn. Op
de lange termijn bestaat er juist een focus op een snellere verduurzaming.
Het voorgenomen beleid biedt daarom ruimte voor specifieke leveringszekerheidsprojecten in lijn met Europees REPowerEU beleid. Het is op
voorhand niet zeker of de ekv benodigd is voor de financiering van deze
projecten. Indien dit het geval is, zal het kabinet de ekv voor deze
projecten openstellen. In 2023 wordt opnieuw bekeken of de uitzondering
nog noodzakelijk is.
Een zorgvuldige implementatie
Voor een zorgvuldige implementatie heeft uitvoerder ADSB voldoende tijd
nodig om naar de exporteurs te communiceren wat nog wel en niet
mogelijk is. Verder hebben exporteurs tijd nodig om hun bedrijfsvoering
12

Deze voorwaarden zijn dat: er sprake is van een significante bijdrage aan het oplossen van
acuut energietekort of gebrek aan energietoegang in lage inkomenslanden met extreme
energiearmoede, er sprake is van een significante bijdrage aan een energietransitie-pad
richting klimaatneutraal, of er is geen haalbaar duurzaam alternatief en het betreffende land
investeert in hernieuwbare energie.
13
De gedetailleerde uitwerking is te vinden op de website van de uitvoerder ADSB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 230

4

hierop aan te passen. Veel projecten kennen een lange aanlooptijd,
waarbij door bedrijven al middelen geïnvesteerd worden in de fase vóór
verkrijging van een opdracht. ADSB zal per 1 januari 2023 geen aanvragen
meer in behandeling nemen die onder deze voorgenomen uitwerking van
de COP26-verklaring vallen. Een zorgvuldige implementatie betekent dat
exporteurs de mogelijkheid krijgen om ook voor deze reeds gestarte
activiteiten voor een gelimiteerde periode een polis te ontvangen. De
reeds gedane aanvragen voor 1 januari 2023 kunnen uiterlijk eind 2023
leiden tot een polis. Deze aanvragen dienen wel volledig en van behoorlijk
niveau te zijn.
Consultatie
Om een goede en gerichte implementatie van de COP26-verklaring te
verzekeren, is de visie en input van stakeholders van belang. Daarom is er
een publieke online consultatie via ADSB uitgezet, waarin iedereen de
mogelijkheid had om te reageren op een viertal onderwerpen: de
reikwijdte, uitzonderingen binnen het nieuwe beleid, vergroening
ekv-diensten en de transitieperiode in 2022–2023. In totaal zijn er 70
responses ontvangen. De meerderheid van de reacties kwam vanuit
maatschappelijke organisaties. Daarnaast zijn er responses ontvangen
vanuit het grootbedrijf, het MKB, kennisinstituten, brancheorganisaties en
financiële instellingen. De inhoud van de responses varieert sterk. Door
bedrijven wordt onder meer gepleit voor een ruimere uitzondering voor
gas, wordt gewezen op het belang van een gelijkwaardig internationaal
speelveld en gepleit voor lagere premie en langere looptijden voor groene
transacties (iets waar het kabinet momenteel internationaal al op inzet).
Daarentegen pleiten maatschappelijke organisaties onder meer voor een
aanscherping van de voorgestelde reikwijdte en beperking van de
uitzondering voor bijvoorbeeld fossiele infrastructuur, en hebben ze kritiek
op de voorgestelde transitieperiode. De kabinetsinzet zoals beschreven in
deze brief houdt zo veel mogelijk rekening met deze verschillende
elementen. Op de website van ADSB zijn alle reacties gepubliceerd, en is
tevens een samenvatting te vinden.
3. Ondersteuning groene energietransitie
De mondiale klimaat- en energietransitie biedt een breed scala aan
internationale kansen voor het Nederlands bedrijfsleven. Zo wijst het IEA
op marktkansen voor sectoren als wind, zon, energieopslag en waterstof
(geschat op cumulatief 27 biljoen dollar tot 2050). Er liggen ook grote
kansen voor de Nederlandse maritieme sector. Deze sector wordt geraakt
door de beëindiging van de publieke ekv-steun aan de unabated fossiele
energiesector. Zij kunnen hun bijzondere kennis en kunde inzetten voor
klimaatmitigatie en voor klimaatadaptatieprojecten wereldwijd, zoals de
grote ambities ten aanzien van wind op zee.
Het kabinet wil deze kansen benutten ten behoeve van kennis, banen en
het Nederlandse concurrentievermogen. In samenwerking met het
bedrijfsleven is in de HLG gekeken welke beleidsmaatregelen hiervoor
nodig zijn. Het betreft vergroeningsmaatregelen op het terrein van de ekv,
handelsbevordering en industriebeleid. Ook beleid gericht op de
vergroeningstransitie in ontwikkelingslanden biedt mogelijkheden voor
Nederlandse bedrijven die zich hierop richten. Deze onderdelen worden
hieronder verder toegelicht.
In de vergroeningsbrief d.d. 28 september jl. (Kamerstuk 36 180, nr. 23)
heeft het kabinet aangegeven welke kansen er zijn voor het Nederlands
bedrijfsleven op weg naar de duurzame groene economie en hoe het
handelsinstrumentarium van RVO bedrijven daarbij kan helpen groene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 230

5

activiteiten te ontwikkelen. In deze COP 26-brief gaan wij verder in op de
kansen die er onder het EKV zijn op vergroening en op de bijdrage van de
Nederlandse overheid hieraan om ondernemers hierbij te ondersteunen.
Verdere vergroening ekv-instrumentarium
De afgelopen jaren is reeds ingezet op de vergroening van de ekv. Sinds
2019 zijn een groot aantal nieuwe maatregelen en groene producten
geïmplementeerd. In de HLG onder Rijkscommissie zijn verschillende
opties besproken om het ekv-instrumentarium verder te vergroenen om
zodoende exporterende bedrijven beter te kunnen ondersteunen. De
volgende drie wijzigingen worden op korte termijn gerealiseerd.
Daarnaast zullen een aantal maatregelen nog nader onderzocht worden
om te bezien of deze haalbaar zijn.
De eerste maatregel die dit jaar al geïmplementeerd wordt, is de
verbreding van de definitie van exporteur. Met deze wijziging wordt het
mogelijk voor buitenlandse hoofdcontractanten om ekv-gedekte financiering te verkrijgen op een project, mits Nederlandse exporteurs als
toeleveranciers betrokken worden. Daarnaast maakt deze wijziging het
voor Nederlandse scheepsbouwers mogelijk om ekv-gedekte financiering
aan te trekken voor de conversie met veelal een verduurzamingscomponent van bestaande schepen van buitenlandse afnemers.
De tweede wijziging betreft een flexibilisering van het CIRR (Commercial
interest Rate Reference) loket, waarmee exporteurs gunstige vaste rente
financiering kunnen aanbieden aan buitenlandse afnemers. De vraag uit
de markt voor een dergelijke vaste rente financiering is tot op heden
grotendeels uitgebleven, mede door het rigide karakter van de financieringsvoorwaarden. Om beter aansluiting te zoeken bij de behoefte in de
markt wordt dit jaar gewerkt aan het flexibel maken van de trekkingsperiode van de onderliggende lening door de afnemer.
Een derde wijziging, waaraan gewerkt wordt, is het proactief opzetten van
kredietlijnen voor buitenlandse afnemers van Nederlandse producten.
Hiermee kunnen afnemers een ekv-gedekte kredietlijn verkrijgen voor de
aanschaf van goederen en diensten in Nederland. Een proactieve aanpak
betekent bijvoorbeeld contact leggen met grootafnemers van Nederlandse
goederen tijdens handelsmissies.
Tot slot zijn er een drietal beleidsvoorstellen die raakvlak hebben met de
ekv waarvan de haalbaarheid en effectiviteit nader onderzocht dient te
worden. Het gaat dan met name om:
1. een uitbreiding van de dekking ten behoeve van de ontwikkeling van
sleuteltechnologieën met exportpotentieel. Door dekking aan te
bieden op investeringsleningen kan de financiering van de ontwikkeling van sleuteltechnologieën verder worden ondersteund;
2. een ekv-instrument voor zekerstelling van de toegang van exporteurs
tot halffabricaten/grondstoffen. Hierdoor wordt ondersteuning
geboden aan de realisatie van export;
3. restwaarde garanties voor groene kapitaalgoederen. Eén van de
struikelblokken bij de export van groene kapitaalgoederen is dat het
vaak relatief nieuwe technologieën betreft, waarvan de rest-/
toekomstige waarde van het onderliggend goed nog onbekend is. Het
kabinet onderzoekt of er een garantie kan worden gegeven om dit
risico af te dekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 230

6

Vergroening Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
Met het vernieuwde BHOS-beleid14 heeft het kabinet gekozen voor een
aanpak waarbij ingezet wordt op het ontwikkelen van internationale
verdienkansen in de groene en digitale economie. Daarbij wordt met
name ingezet op kansen in 25 prioriteitsmarkten met het grootste
verdienvermogen en op veertien landen waar de combinatie van
Nederlandse ontwikkelingssamenwerking, handel en investeringen grote
kansen biedt. Het kabinet ontwikkelt met deze actieve handelsbevorderende inzet in combinatie met het financieringsinstrumentarium
kansen voor Nederlandse bedrijven. Onder andere op het terrein van
vergroening van de handel met export naar- en investeringen in
opkomende markten en ontwikkelingslanden, in het bijzonder op het
gebied van klimaatmitigatie en -adaptatie. De HLG heeft belangrijke
voortgang gemaakt met de identificatie van mogelijke kansen. Hiervoor
zijn o.a. projectprofielen (bijv. mangrove kustbescherming) geïdentificeerd. Voor de OS-infrastructuurprogramma’s (DRIVE en Develop to Build)
wordt een streefcijfer gehanteerd van ca. 70% van de projecten uit te laten
voeren door Nederlandse bedrijven. Er wordt tevens actief gezocht naar
projectkansen in markten die voor Nederlandse bedrijven relevant zijn.
Invest International
Invest International heeft met haar EUR 833 mln. aan beschikbaar
kernkapitaal en de overheidsregelingen (DRIVE/Develop to Build, DGGF en
DTIF en projectontwikkelingsbudget) een compleet financieringsaanbod
voor het Nederlandse bedrijfsleven ter ondersteuning van de transitie van
fossiele verdienkansen naar duurzame verdienkansen. Kansen in de
energietransitie zijn onder andere het opbouwen van duurzame infrastructuur in andere landen, financieren van duurzame energieprojecten en
klimaat-slimme landbouw. In de HLG zijn voorstellen gedaan om via extra
middelen concessionele financiering ter beschikking te stellen. Het kabinet
vindt een dergelijke stap, één jaar na de start van Invest International en
gegeven de reeds beschikbare brede financieringsmogelijkheden (incl. de
DRIVE garantiefaciliteit via ADSB) die de organisatie tot haar beschikking
heeft, prematuur.
Flankerend industrie- en exportbeleid
In de Kamerbrief «strategisch en groen industriebeleid» heeft het kabinet
reeds haar visie op de prioriteiten in het groene en strategische beleid
uiteengezet, inclusief de wijze waarop hier op internationaal terrein
opvolging aan wordt gegeven.15 Voor het stimuleren van innovatie en
opschaling van (groene) technologie binnen de industrie heeft het kabinet
extra middelen vrijgemaakt, in het bijzonder via middelen voor maatwerkafspraken voor CO2-reductie (EUR 3 miljard) en het Nationaal Groeifonds
(in totaal EUR 19,4 miljard). Ook de water- en maritieme sector kan
hiervan profiteren. Vanuit het industriebeleid blijft het van belang om
toegang tot internationale markten en het gelijkwaardige speelveld te
borgen.
Het kabinet werkt verder in nauwe samenwerking met zijn publiek-private
stakeholders aan de verdere versterking van de integrale agenda
Topsector Water & Maritiem. Dit is in het bijzonder gericht op het nog
beter verzilveren van internationale kansen. In het verlengde van het
Maritieme Masterplan, waar het kabinet reeds 50 miljoen voor heeft
gereserveerd, werkt de maritieme sector samen met de Ministeries van
14
15

Kamerstuk 36 180, nr. 1.
Kamerstuk 29 820, nr. 147.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 230

7

EZK, I&W en Defensie aan het realiseren van duurzame mobiliteit door
middel van emissieloze en digitale scheepvaart. Ter versterking van het
Nederlandse vestigingsklimaat wordt nader onderzocht of bij de aanbesteding van nieuwe kavelbesluiten Wind op Zee de mate van verduurzaming van de scheepvaart (constructie en bevoorrading) integraal kan
worden meegewogen. De middelen uit het Klimaatfonds bieden de
komende jaren bovendien nieuwe mogelijkheden om projecten in en om
de Noordzee te realiseren met internationale groeipotentie.
4. Internationaal speelveld
Met de extra ondersteunde maatregelen vanuit het ekv-instrumentarium,
de actieve internationale inzet en ondersteuningsmaatregelen voor
verdienkansen op het terrein van verduurzaming, in lijn met de
BHOS-nota «doen waar Nederland goed in is», is sprake van een robuuste
inzet vanuit het kabinet om de internationale concurrentiepositie van het
Nederlandse bedrijfsleven op vergroening te versterken. Tegelijkertijd
heeft het bedrijfsleven binnen de HLG en in de consulatie zijn zorgen over
een ongelijkwaardig internationaal speelveld voor fossiele projecten
nadrukkelijk naar voren gebracht.
Als bedrijven meedoen aan aanbestedingen voor activiteiten in de fossiele
energiesector ondervinden zij zonder steun van de overheid een nadeel
ten opzichte van concurrenten uit landen die nog wel publieke export
financiering aanbieden voor dergelijke activiteiten. Het kabinet zet zich op
twee manieren in voor een gelijkwaardig internationaal speelveld,
waarmee het kabinet ook tegemoetkomt aan de motie Heinen c.s. over
een gelijkwaardig speelveld: (1) afstemming zoeken met huidige ondertekenaars over de interpretatie de COP26-verklaring en (2) het overtuigen
van zoveel mogelijk andere landen om publieke steun aan de fossiele
energiesector ook stop te zetten.
Afstemming met COP26 ondertekenaars
De afgelopen maanden is op verschillende manieren overlegd met andere
landen over de uitwerking van de COP26-verklaring: bilateraal, in de
COP26 coalitie en binnen E3F. In deze periode heeft het kabinet toenemende convergentie over de interpretatie van de COP26-verklaring
waargenomen. Op basis van gevoerde gesprekken is het kabinet
voorzichtig positief over een gelijksoortige interpretatie van andere
landen. Het kabinet zet zichzet zich internationaal in, onder andere via
diplomatieke kanalen om andere landen aan te sporen over te gaan tot
een gelijksoortige uitwerking van de COP26-verklaring, zodat een
internationaal gelijkwaardige speelveld geborgd blijft. Ook tijdens de
aankomende COP27-conferentie en E3F-summit zet het kabinet zich
hiervoor in.
Zowel ten aanzien van reikwijdte als gehanteerde uitzonderingsgronden
lijken er overeenkomsten met de uitwerking van andere landen, mede
door de bepaling dat deze consistent dienen te zijn met de 1,5°C
doelstelling. Landen baseren zich daarvoor op dezelfde wetenschappelijke
rapporten (met name het Net Zero rapport van het IEA en de laatste
IPCC-rapporten). Binnen de COP26- en E3F coalitie vindt afstemming
plaats over de rapporten en de ruimte voor uitzonderingen onder het
1,5°C scenario. De COP26-verklaring zelf is kort en schrijft niet gedetailleerd voor welke fossiele activiteiten uitgefaseerd worden. De interpretatieruimte en onderscheid in aanpak kunnen in de praktijk tot verschillen
leiden. Het kabinet zal het gesprek blijven aangaan om de implementatie
van de verklaring in verschillende landen verder met elkaar in lijn te
brengen, en praktijkverschillen de komende periode nauwlettend volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 230

8

Beleid kan nog herzien worden als de beleidsontwikkelingen in andere
landen daar aanleiding toe geven. Het Verenigd Koninkrijk (VK),
Denemarken en Frankrijk hanteren geen overgangsperiode voor wat
betreft aanvragen en dekkingstoezeggingen. Nederland wil met het oog
op zorgvuldigheid en voorspelbaarheid voor bedrijven wel een
overgangsperiode hanteren en kiest hiermee voor een soortgelijke
benadering als België. Dit betekent dat polissen tot eind 2023 uitgegeven
kunnen worden. Het is nog onduidelijk of landen die nog geen beleid
hebben vastgesteld een dergelijke overgangsperiode zullen hanteren.
Uitbreiding aantal ondertekenaars
Veel Europese landen, de Verenigde Staten en Canada hebben inmiddels
de verklaring ondertekend, maar dat geldt nog niet voor OESO-landen als
Japan, Korea, Australië of Noorwegen. Het COP26 voorzitterschap blijft
samen met de huidige ondertekenaars inzetten op verdere uitbreiding. Dit
gebeurt onder andere via economische diplomatie en het postennetwerk.
Nederland zet zich ook tijdens de aankomende COP27-conferentie in voor
uitbreiding van de coalitie. Daarnaast zet Nederland zich met gelijkgezinde
landen in om soortgelijke afspraken in andere gremia te maken. Zo is er in
de EU Raadsconclusies over exportkredieten (15 maart 2022) opgenomen
dat lidstaten «tussen nu en eind 2023 in hun nationale beleid hun eigen
wetenschappelijk onderbouwde termijnen vast moeten stellen voor de
beëindiging van door de overheid gesteunde exportkredieten voor
projecten in de fossiele-energiesector, tenzij in beperkte en duidelijk
omschreven omstandigheden die verenigbaar zijn met een opwarmingslimiet van 1,5 °C».16 Deze afspraak bindt ook EU-landen die
COP26-verklaring niet ondertekend hebben aan het in lijn brengen van
hun ekv-beleid met de 1,5°C doelstelling. Ook komt de reikwijdte van deze
Raadsconclusies overeen met de voorgenomen Nederlandse interpretatie
van de COP26-verklaring, tegelijkertijd biedt het meer ruimte in de
uitfaseertermijnen.
Ook bij de OESO staat de discussie over het beëindigen van de ekv voor
de fossiele sector op de agenda. Verder is in november de volgende
ministeriële top van E3F voorzien. Op de agenda staan de gezamenlijke
inzet voor betere ondersteuning van klimaatprojecten, maar ook de
uitwerking van de COP26-verklaring. Het kabinet zal zich hier ook hard
maken voor verdere afstemming en een gezamenlijke aanpak om meer
landen te betrekken. In de komende periode zal het kabinet deze inspanningen onverminderd voortzetten, onder andere via de coalitie E3F, de EU,
de OESO en via klimaatdiplomatie.
5. Impact op het bedrijfsleven
Bedrijven zijn bezig zich aan te passen aan de groene transitie, die zowel
kansen als uitdagingen biedt. Dit geldt zeker voor de bedrijven die gebruik
maken van de ekv. Het is evident dat bedrijven die deel uitmaken van of
toeleveren aan de fossiele energiesector worden geraakt door het
beëindigen van ekv-steun voor fossiele transacties. Per 31-12-2021 is het
netto reëel obligo dat als fossiel is geclassificeerd EUR 4,4 miljard, zo’n
21% van de totale portefeuille. Berekeningen van het Planbureau voor de
Leefomgeving (PBL) wijzen niet op substantiële macro werkgelegenheidseffecten van de uitfasering van ekv-steun aan fossiele projecten door
verschuiving van werkgelegenheid naar groene projecten.17 Het
stopzetten van ekv-steun aan fossiele projecten kan volgens het PBL wel
16
17

Raad neemt conclusies aan over exportkredieten – Consilium (europa.eu).
Zie Rapport Planbureau van de Leefomgeving «Uitfasering steun exportkredietverzekering
voor fossiele projecten: Mogelijke effecten op de arbeidsmarkt», 01-06-2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 230

9

negatieve gevolgen hebben voor specifieke ekv-gebruikers en (mkb-)
toeleveranciers in de fossiele sector.
Impact op ontwikkelingslanden
De transitie naar een klimaat neutrale energievoorziening kan volgens het
IEA en International Renewable Energy Agency (IRENA) in ontwikkelingslanden extra economische groei, extra banen en verbeterd welzijn
leveren, inclusief het bereiken van universele toegang tot moderne
energie in de armste landen. In een specifieke analyse voor Afrika18 liet
IRENA zien dat de energietransitie daar zou leiden tot 6,4% hoger BNP,
3,5% meer economie-brede werkgelegenheid en 25,4% hogere welvaartsindex in 2050 t.o.v. de huidige plannen. In hoeverre deze kansen worden
benut, wordt voor een belangrijk deel bepaald door de mate waarin
investeringsstromen daadwerkelijk in lijn worden gebracht met de
voorgestelde transitiepaden. De Wereldbankgroep werkt voor een groot
aantal ontwikkelingslanden klimaatweerbare net-zero paden uit in Country
Climate and Development Reports.
Ook de bredere context waarin projecten plaatsvinden is van groot belang
om de gevolgen voor ontwikkelingslanden te duiden. Zo wijst PBL er in
zijn impactanalyse19 op dat de negatieve effecten van klimaatverandering
op de economie veel groter worden ingeschat dan mogelijke negatieve
effecten van het tegengaan van klimaatverandering. Vooral ontwikkelingslanden zijn bijzonder kwetsbaar voor klimaatverandering. Bij de voorjaarvergadering wees de Wereldbankgroep erop dat veel ontwikkelingslanden
nu hard geraakt worden door de hoge olie- en gasprijzen, mede veroorzaakt door de Russische inval in Oekraïne, en het belang om ook daar de
energietransitie te versnellen en fossiele afhankelijkheden te verminderen.20 Met een groen financieringsinstrumentarium en de inzet van het
kabinet in lijn met de BHOS-nota «doen waar Nederland goed in is», is
Nederland goed gepositioneerd als partner voor de groene en digitale
transities, met prominente aandacht voor de energietransitie en toegang
tot hernieuwbare energie voor de allerarmsten.
6. Conclusie
Met deze brief zet het kabinet de inzet voor nieuw beleid voor de ekv per
1 januari 2023 uiteen. Hiermee verschaft het kabinet duidelijkheid over de
voorgenomen afbakening, uitzonderingen, het tijdspad en flankerend
beleid. Gezien het belang van een gelijkwaardig internationaal speelveld,
zal het kabinet in overleg blijven met medeondertekenaars van de
COP26-verklaring en de nadere invulling van hun beleid nauwlettend
volgen. De voorgenomen inzet zoals door het kabinet in deze brief
beschreven is, kan nog herzien worden als de beleidsontwikkelingen in
andere landen daar aanleiding toe geven. Indien dat het geval is, zal het
kabinet uw Kamer daar voor de ingangsdatum van 1 januari 2023 over
informeren. Ook daarna zal het beleid periodiek geëvalueerd worden.
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

18

Zie https://www.irena.org/publications/2022/Jan/Renewable-Energy-Market-Analysis-Africa.
Zie https://www.pbl.nl/publicaties/uitfasering-steun-exportkredietverzekering-voor-fossieleprojecten-mogelijke-effecten-op-de-arbeidsmarkt.
20
Zie https://thedocs.worldbank.org/en/doc/bf544fb23105352f4aef132bd6f40cb8-0290032022/
original/WBG-Response-to-Global-Impacts-of-the-War-in-Ukraine-A-Proposed-Roadmap.pdf.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 230

10