Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

33 037

Mestbeleid

Nr. 369

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juni 2020
De afgelopen maanden heb ik u regelmatig geïnformeerd over de
besprekingen met de Europese Commissie over verlenging van de
derogatie van de Nitraatrichtlijn (hierna: derogatie) voor 2020 en 2021.
Derogatie houdt in dat boeren in Nederland onder voorwaarden meer
stikstof uit dierlijke mest mogen gebruiken dan de norm van 170 kilogram
per hectare die is vastgelegd in de Nitraatrichtlijn. De Europese
Commissie (hierna: EC) heeft hiertoe in het Nitraatcomité van 22 juni
jongstleden een voorstel ter stemming aan de lidstaten voorgelegd om
aan Nederland een verlenging van derogatie van de Nitraatrichtlijn te
verlenen voor de jaren 2020 en 2021. Ik ben blij uw Kamer te kunnen
informeren dat het Nitraatcomité een positief advies aan de EC heeft
gegeven voor een derogatie aan Nederland. De EC kan de derogatie nu
conform het voorstel vaststellen. De afgifte van de definitieve derogatiebeschikking door de EC zal naar verwachting nog een aantal weken duren.
Ik ben verheugd dat dit resultaat is bereikt. Tegelijkertijd realiseer ik me
dat deze duidelijkheid later komt dan gewenst. De reden hiervoor is dat de
besprekingen met de EC in de afgelopen periode meer tijd hebben gekost
door diverse ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de waterkwaliteit. Dit betreft onder andere de lokale droogte in 2017 en de landelijke
droogte in 2018, evenals de implementatie van de maatregelen om de
naleving van de mestregelgeving te verbeteren. Daarnaast zijn de
gevolgen van de stikstofproblematiek op het milieu en de waterkwaliteit
onderwerp van gesprek geweest. Deze ontwikkelingen zijn door de EC
betrokken in de besprekingen over verlenging van de derogatie.
Daarnaast vindt het Nitraatcomité vier keer per jaar plaats. Daardoor kon
de conceptbeschikking na het afronden van de andere benodigde stappen
niet eerder dan deze maand worden geagendeerd in het Nitraatcomité.
Na afgifte van de formele beschikking zullen de bepalingen worden
geïmplementeerd in de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet die daartoe
gewijzigd zal worden en gepubliceerd in de Staatscourant. De Rijksdienst

kst-33037-369
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 369

1

voor Ondernemend Nederland (hierna: RVO.nl) zal onder andere via haar
website (www.rvo.nl) ondernemers informeren over de inhoud van deze
regeling en de wijze waarop ondernemers gebruik kunnen maken van de
derogatie.
Kern van de beschikking
Afgaande op het voorstel zoals dat in het Nitraatcomité is besproken, zal
de verlengingsbeschikking in grote lijnen overeenkomen met de derogatiebeschikking die gold tot en met 31 december 2019. De gebruiksnorm
voor boeren die gebruikmaken van derogatie blijft ongewijzigd: bedrijven
met minimaal 80% grasland mogen tot 230 kilogram stikstof uit dierlijke
mest per hectare per jaar gebruiken in het centrale en zuidelijke
zandgebied en in het lössgebied en tot 250 kilogram in andere delen van
Nederland. Ook blijft gelden dat derogatiebedrijven alleen graasdiermest
mogen gebruiken en geen fosfaatkunstmest. Uiteraard moeten derogatiebedrijven zich onverkort houden aan de gebruiksnormen voor fosfaat en
totaalstikstof zoals deze zijn vastgelegd in de Meststoffenwet.
De vergunningplicht zoals deze is in ingevoerd met de derogatie voor
2018 en 2019 blijft bestaan. De kosten voor deelname aan derogatie en
voor monitoring blijven in 2020 en 2021 ongewijzigd ten opzichte van
2019. Ingeval van een vastgestelde overtreding van derogatievoorschriften en intrekking van de vergunning, blijft gelden dat boeren in het
volgende kalenderjaar worden uitgesloten van derogatie. Ook de
voorwaarde voor het aanleveren van een mineralenadministratie voor
31 maart blijft bestaan, zodat kan worden nagegaan of aan alle
voorschriften is voldaan. Via de geautomatiseerde systemen die boeren
gebruiken wordt hieraan reeds invulling gegeven. Daarnaast blijft de
korting op de stikstofgebruiksnorm van 50 kg per hectare gelden in geval
van graslandvernieuwing en dit geldt ook voor de korting op de stikstofgebruiksnorm van 65 kg per hectare als gras gescheurd wordt voor maïs
op zand en lössgronden.
Aanvullende voorwaarden
De beschikking voor 2020–2021 zal op een aantal punten afwijken van de
beschikking voor 2018–2019. Zoals hierboven aangegeven waren
belangrijke onderwerpen van gesprek met de EC het verbeteren van de
naleving van de mestregelgeving, door middel van implementatie van de
versterkte handhavingsstrategie mest, en de samenhang met de stikstofproblematiek (zie ook mijn brief van 18 mei jl., Kamerstuk 33 037, nr. 368).
Ten aanzien van beide onderwerpen heeft de EC aanleiding gezien om in
de verlengde derogatiebeschikking aan Nederland aanvullende
voorwaarden te stellen.
Verbeteren naleving mestregelgeving
De derogatiebeschikking is in 2018 voor twee in plaats van de gebruikelijke vier jaren verleend als gevolg van de vragen die eind 2017 bij de EC
zijn gerezen over naleving van de mestregelgeving in Nederland. Daarbij
is onder andere als voorwaarde gesteld dat Nederland een versterkte
handhavingsstrategie mest opstelt, die ik in september 2018 (Kamerstuk
33 037, nr. 311) aan uw Kamer heb toegezonden en die ter kennis is
gebracht bij de EC. Over de uitvoering van de versterkte handhavingsstrategie mest heb ik uw Kamer op verschillende momenten geïnformeerd
(Kamerstuk 33 037, nrs. 358, 353, 360, 363, 365 en 366).
Met de handhavingsstrategie wordt sterk ingezet op een verbetering van
de naleving van de mestregelgeving, onder meer door de pakkans te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 369

2

vergroten. De strategie bevat een pakket aan maatregelen die gedurende
de periode 2018–2021 geïmplementeerd worden. Intensivering van de
samenwerking tussen verschillende toezichthouders, een risico- en
gebiedsgerichte aanpak en slimmer gebruik van moderne technologie zijn
de kernelementen van de versterkte handhavingsstrategie mest. Voor de
realisatie van de handhavingsstrategie is in de periode 2018–2021
additioneel € 40 miljoen vrijgemaakt voor RVO.nl en de NVWA, de
aangewezen diensten die belast zijn met de uitvoering, handhaving en
toezicht op het mestbeleid. Deze middelen worden ingezet ter vergroting
en verbetering van de capaciteit en voor het opzetten van moderne
IT-systemen ten behoeve van verantwoording en handhaving.
De EC hecht groot belang aan de voortvarende implementatie van de
maatregelen uit de versterkte handhavingsstrategie mest en aan de
daarmee beoogde resultaten inzake verbetering van de naleving van de
mestregelgeving. In de derogatiebeschikking heeft de EC nadere
voorwaarden gesteld om dit te borgen. Dit houdt in dat de EC de
belangrijkste maatregelen uit de versterkte handhavingsstrategie mest
heeft als voorwaarden heeft opgenomen in de beschikking:
– De handhaving in de aangewezen risicogebieden, te weten De Peel,
Gelderse Vallei en Twente, is dit voorjaar volledig geïmplementeerd;
– Een nieuw systeem van «real time» digitale verantwoording van
mesttransporten, ter vervanging van de huidige verantwoording
achteraf op papier, dient aan het einde van dit jaar ingevoerd te zijn;
– Eind juni 2020 dient besluitvorming over de herziening van het
sanctiebeleid plaats te vinden;
– Tot slot is specifiek aangegeven dat in de handhaving meer aandacht
dient te zijn voor varkensbedrijven.
Verder zullen aanvullende rapportageverplichtingen in de beschikking
worden opgenomen. In aanvulling op de bestaande monitoringsverplichtingen wil de EC geïnformeerd worden over de resultaten van fysieke
controles per type bedrijf, de vermindering van de niet-naleving, de
administratieve sancties en de toegepaste strafrechtelijke vervolging.
Deze onderdelen zullen worden geadresseerd in de rapportage over 2020,
die juni 2021 zal worden opgeleverd.
Deze voorwaarden komen overeen met mijn beleidsinzet op grond van de
versterkte handhavingsstrategie mest en brengen dus geen nieuwe
maatregelen voor de sector met zich mee. Wel onderstrepen deze
voorwaarden het belang van voortvarende en tijdige implementatie van
de versterkte handhavingsstrategie mest. Het verbeteren van de naleving
van de mestregelgeving langs de maatregelen uit de versterkte handhavingsstrategie mest is en blijft een prioriteit van het kabinet. De afgelopen
twee jaren is er veel gerealiseerd en dat zal consequent moeten worden
doorgezet. Bijsturing van de strategie zal zonodig gedurende de
uitvoering plaatsvinden en zal ingeval dat nodig is leiden tot een herijking
van de strategie.
Aanvullende voorwaarden in relatie tot de stikstofproblematiek
De EC volgt de milieuontwikkelingen in Nederland nauwgezet en plaatst
deze in breder perspectief. Zij heeft daarbij de vraag gesteld welke
milieueffecten optreden als gevolg van derogatie van de Nitraatrichtlijn.
Op mijn verzoek heeft de Commissie Deskundigen Meststoffenwet
hierover advies uitgebracht (zie bijlage 1)1. Hieruit blijkt dat de derogatie
positieve effecten heeft op de waterkwaliteit, het klimaat en de agrobiodiversiteit. Daar staat tegenover dat een derogatie kan leiden tot een hogere
ammoniakemissie vanwege de hogere toegestane dierlijke mestgift. Dit is
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 369

3

voor de EC aanleiding geweest aanvullende bepalingen te stellen in de
derogatiebeschikking voor 2020 en 2021.
Ten eerste worden in de derogatiebeschikking verplichtingen opgenomen
ter vermindering van ammoniakemissie bij mestaanwending. Deze
verplichtingen komen overeen met de reeds bestaande verplichtingen in
de Nederlandse regelgeving ten aanzien van emissiearme aanwending en
brengen dus geen nieuwe verplichtingen voor de sector met zich mee.
Een aanvullende bepaling die wel nieuw is ten opzichte van het bestaande
Nederlandse beleid, is dat de EC de voorwaarde stelt dat bij toepassing
van de sleepvoetbemester op klei- en veengronden mest alleen mag
worden aangewend wanneer de buitentemperatuur 20 °C of lager is.
Deze bepalingen die de EC opneemt in de derogatiebeschikking brengen
met zich mee dat bedrijven die deelnemen aan de Vrijstellingsregeling
bovengronds aanwenden van runderdrijfmest 2019–2023 niet aan de
voorwaarden zoals gesteld in de beschikking voldoen en dus geen gebruik
meer kunnen maken van derogatie. Omdat het uitrijdseizoen dit jaar
inmiddels vergevorderd is en deelnemers aan de Vrijstellingsregeling bij
aanvang van het uitrijdseizoen niet konden voorzien dat dit gevolgen zou
hebben voor gebruikmaking van de derogatie, heb ik bij de EC bepleit dat
2020 gezien moet worden als overgangsjaar. De EC is hierin meegegaan.
Vanaf 2021 zullen boeren wel de keuze moeten maken tussen ofwel
deelname aan derogatie ofwel aan de Vrijstellingsregeling bovengronds
aanwenden van runderdrijfmest.
Tot slot wordt als voorwaarde opgenomen dat deelnemers aan derogatie
voor het einde van dit jaar gecoacht zullen worden over de stikstofmaatregelen van het Kabinet. Ik ben voornemens deze bedrijven specifiek te
informeren via een nieuwsbrief en ik zal RVO.nl bij de uitvoering
betrekken.
Herbezinning mestbeleid en zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn
Met de nieuwe derogatiebeschikking zal de sector dit jaar en volgend jaar
vooruit kunnen. Dat is goed nieuws, maar tegelijkertijd is het van belang
nu ook al verder naar de toekomst te kijken, zodat boeren een langjarig
perspectief hebben, weten waar zij aan toe zijn en daar hun bedrijfsvoering op kunnen afstemmen. Ik ben daar volop mee bezig en verwacht
uw Kamer voor het aankomende zomerreces de contouren voor het
toekomstig mestbeleid op grond van de herbezinning op het mestbeleid
toe te sturen.
Vervolgens zal ik aan de slag gaan om te komen tot een ontwerp van het
zevende actieprogramma Nitraatrichtlijn. Ik streef ernaar het zevende
actieprogramma Nitraatrichtlijn in het najaar van 2021 definitief vast te
kunnen stellen voor de periode 2022–2025. Dit zevende actieprogramma
zal als basis dienen voor de besprekingen met de EC voor een derogatie
vanaf 2022. Hierbij zal ik de inzet uit het Klimaatakkoord ten aanzien van
een derogatie voor gewassen die bijdragen aan de koolstofvastlegging
betrekken.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 037, nr. 369

4