Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 535

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 september 2019
Naar aanleiding van de motie van het lid Segers1 heeft het WODC, in
opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, onderzoek laten
verrichten naar de inpasbaarheid van de vrederechter in België en
Frankrijk in het Nederlandse rechtsbestel. Dit onderzoek is uitgevoerd
door het Montaigne Centrum voor Rechtsstaat en Rechtspleging van de
Universiteit Utrecht, in samenwerking met de Katholieke Universiteit
Leuven.
Met deze brief bied ik u het onderzoeksrapport «Naar een nabijheidsrechter? Een onderzoek naar de inpasbaarheid van de vrederechter in
België en Frankrijk in het Nederlandse rechtsbestel» aan2. Het onderzoeksrapport brengt de geschiedenis en het functioneren van de vrederechter
goed in beeld en geeft handvatten hoe elementen in het Nederlandse
rechtsbestel zouden kunnen worden opgenomen.
De centrale vragen van het onderzoek zijn hoe de vrederechter in Frankrijk
en België functioneert en hoe een dergelijk instituut in Nederland vorm
zou kunnen krijgen. Voor Frankrijk geldt dat er nu geen levende praktijk is.
Daarom is vooral gekeken naar het functioneren van de vrederechter in
Frankrijk in het verleden en naar de achtergrond van verschillende
ontwikkelingen in Frankrijk.
In België heeft de vrederechter wel nog een belangrijke rol in de samenleving. Het onderzoek naar de situatie in België heeft zich zowel gericht op
de regelgeving en «law in the books» als op de praktische toepassing. De
onderzoekers gaan in op de ontwikkelingen in Nederland, waar de
vrederechter ook heeft bestaan en de kantonrechter als de opvolger
daarvan kan worden gezien. De onderzoekers brengen de verschillen en
overeenkomsten tussen de vrederechter en de kantonrechter in kaart.
Daarbij besteden de onderzoekers ook aandacht aan de diverse experimenten met laagdrempelige rechtspraak in Nederland, zoals de spreekuurrechter, de wijkrechter en de regelrechter.
1
2

kst-29279-535
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 34 550 VI, nr. 65.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 535

1

De onderzoekers zien meerwaarde in een ontwikkeling naar een Nederlandse «nabijheidsrechter», vooral voor de groep rechtszoekenden die nu
niet of onvoldoende in het rechtspraakaanbod bediend wordt. De
onderzoekers stellen dat de vrederechter in België een belangrijke rol
speelt om die groep binnenboord van de samenleving en de rechtsstaat te
houden. De onderzoekers nemen de huidige kantonprocedure en praktijk
van de kantonrechter als uitgangspunt en pleiten voor een geleidelijke
aanpassing van de praktijk en de regelgeving om de kantonrechter
pragmatischer, informeler en oplossingsgerichter te laten worden. Daarbij
kan worden voortgebouwd op experimenten die nu in het kader van
maatschappelijk effectieve rechtspraak (MER) worden gehouden. De
onderzoekers geven aan dat in de geleidelijke aanpassing varianten
kunnen worden beproefd met toepassing van de toekomstige Tijdelijke
experimentenwet rechtspleging. Daarbij bevelen de onderzoekers aan in
elk geval invoering van een «verzoeningsprocedure» te verkennen en deze
te laten aansluiten op de procedure op tegenspraak.
In het onderzoek is ook aandacht besteed aan de kosten en baten van de
invoering van een nabijheidsrechter. Extra kosten kunnen onder meer
worden verwacht van extra zittingen, langere behandeltijd op zitting en
meer zaken. Daarnaast is het aantal locaties waar zitting wordt gehouden
een kostenfactor. De maatschappelijke baten zien de onderzoekers in het
algemene belang dat toegankelijke en laagdrempelige rechtspraak
bijdraagt aan «maatschappelijke vrede». Daarnaast zien de onderzoekers
in deze vorm van rechtspraak een snelle en effectieve conflictbeslechting.
Aanpassing van de praktijk en de procedures vraagt volgens de onderzoekers consistent beleid waar het gaat om de toegang tot de rechter, de
rol van de rechter in de samenleving en de verhouding tot andere vormen
van geschilbeslechting.
Het kabinet zet in lijn met het regeerakkoord in op maatschappelijk
effectieve rechtspraak, waarin daadwerkelijke oplossing van problemen
belangrijk is. Dit sluit aan op een door de Rechtspraak gestarte initiatieven
met diverse experimenten waarin laagdrempelige toegang tot de rechter
en oplossingsgerichtheid centraal staan. Verdergaande experimenten
zullen mogelijk worden als het bij uw Kamer aanhangige wetsvoorstel
voor de Tijdelijke experimentenwet rechtspleging door het parlement is
aangenomen.
Ik zie de uitkomsten van dit onderzoek als steun in de rug voor deze reeds
in gang gezette ontwikkelingen. Het is nu nog te vroeg om keuzes maken
over landelijke invoering van een nabijheidsrechter en aanpassing van
regelgeving. Daarvoor moeten de evaluaties van lopende pilots worden
afgewacht en ook intern binnen de rechtspraak het gesprek verder worden
gevoerd. Ik ga hierover de komende periode met de Raad voor de
rechtspraak in overleg en zal uw Kamer over nieuwe ontwikkelingen nader
informeren.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 535

2