TOETSINGSKADER RISICOREGELINGEN RIJKSOVERHEID
Inleiding
Beschrijving regeling en voorgestelde wijzigingen
De regeling Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) is een antwoord van de overheid op de
moeilijkheden die ondernemingen sinds de crisis in 2008 ondervinden bij het aantrekken van
bankleningen en het verkrijgen van bankgaranties. In 2020 is vanwege de coronacrisis de
maximale lening per onderneming met GO-staatsgarantie opgehoogd van €50 mln. naar €150
mln. Hierdoor kunnen banken een 50% Staatsgarantie krijgen op middelgrote- en grote leningen
van €150 mln. (de maximale omvang van de garantie is dan €75 mln.).
Door die Staatsgarantie wordt het risico voor de bank op de te verstrekken bedrijfsfinanciering
gereduceerd. Dit vergroot voor banken de mogelijkheden om te voorzien in de
financieringsbehoefte bij het Nederlandse bedrijfsleven. De GO-regeling is bestemd voor
ondernemers die krediet willen aantrekken bij banken en is gericht op het grotere mkb en
(middel)grote ondernemingen met substantiële activiteiten in Nederland en met bevredigende
rentabiliteits- en continuïteitsperspectieven.
Bovenop de eerdere verruiming is de GO tijdelijk verruimd met een GO-corona module (GO-C).
Met de GO-C kunnen leningen tot een maximum van €150 mln., met als doel te voorzien in de
liquiditeitsbehoefte die is ontstaan als gevolg van de uitbraak van het coronavirus, worden
gegarandeerd met een staatsgarantie van 90% voor het mkb1 en 80% voor het grootbedrijf. De
GO-C module is ook opengesteld voor alle landbouwsectoren (zoals glastuinbouw).
De GO-C module moet voldoen aan de voorschriften van de “Tijdelijke kaderregeling inzake
staatssteun ter ondersteuning van de economie vanwege de huidige COVID-19-uitbraak” (TSSK)
van de Europese Commissie. De CO-C module kent in lijn met het tijdelijk staatssteunkader van de
EU een vervaldatum van 1 juli 2022. De reguliere GO-regeling is een kostendekkende regeling,
deze regeling is recent verlengd tot en met 30 juni 2023. Ook binnen de GO-C zal vooraf getoetst
worden of een onderneming voldoende continuïteitsperspectief heeft.
Probleemstelling en rol van de overheid
1. Wat is het probleem dat aanleiding is voor het beleidsvoorstel?
Door de coronacrisis worden ondernemingen uit diverse sectoren direct dan wel indirect getroffen,
doordat bijvoorbeeld goederen niet uitgeleverd kunnen worden of productielijnen stilvallen door
een gebrek aan onderdelen. Ook kunnen ondernemingen fors geraakt worden door vraaguitval.
Hierdoor ontstaan liquiditeitsproblemen, ook bij in principe economisch gezonde ondernemingen.
Het mkb en (middel)grootbedrijf zijn van grote waarde voor de concurrentiekracht en
werkgelegenheid van de economie. Banken geven aan dat bedrijven in liquiditeitsproblemen
kunnen komen door de coronacrisis en dat het negatieve effect als gevolg van de coronacrisis wel
eens lang kan aanhouden. Banken kunnen bedrijven helpen door tijdelijke verstrekking van
investerings- en/of werkkapitaal. In dit geval zal de extra financiering veelal gekenmerkt worden
door hogere risico’s waarbij ook het continuïteitsrisico moeilijker in te schatten is. Door o.a. te
toetsen of de onderneming op 31 december 2019 (pre-corona) nog niet in financiële problemen
verkeerde en een analyse te maken van de cashflow projecties wordt een inschatting gemaakt of
een onderneming structureel levensvatbaar is en de extra financieringslast kan dragen.
Wat betreft toegang tot kapitaal is enerzijds bij de banken nog voldoende liquiditeit beschikbaar
om te financieren, maar anderzijds worden de buffers door financiële regelgeving beperkt om
verliezen op te vangen en willen banken ook niet een te hoog risico op zich nemen. Dit risico kan
Tot de categorie kleine, middelgrote en micro-ondernemingen („kmo's”) behoren ondernemingen waar minder dan 250 personen
werkzaam zijn en waarvan de jaaromzet €50 mln. en/of het jaarlijkse balanstotaal €43 mln. niet overschrijdt
1

1

deels worden beperkt met de bestaande GO-regeling. Voor een effectievere ondersteuning vanuit
de Staat, binnen de mogelijkheden die het TSSK biedt, is een verruiming van de GO-regeling
doorgevoerd met een aparte coronamodule. De GO-C module zal worden opengesteld tot 15 juni
2022 om uiterlijk op 30 juni 2022 alle ingediende aanvragen te kunnen beoordelen.
2. Waarom rekent de centrale overheid het tot haar verantwoordelijkheid om het probleem
op te lossen?
De GO-C is een tijdelijke verruiming van de GO-regeling van het ministerie van Economische
Zaken en Klimaat (EZK) en komt tegemoet aan de financieringsproblemen die zijn ontstaan door
een exogene schok aan de economie door de corona-uitbraak. Hierdoor kunnen banken het mkb
en (middel)grootbedrijf met een acute liquiditeitsbehoefte blijven financieren.
Het kabinet heeft in de Kamerbrief van 12 maart 20202 een aantal maatregelen
aangekondigd voor burgers en bedrijven ter bestrijding van het coronavirus en de (economische)
gevolgen daarvan. Eén van deze maatregelen is het creëren van een luik onder de BMKB voor
bedrijven die getroffen zijn door de coronaproblematiek. Onder het luik worden financieringen
toegelaten om opgetreden liquiditeitsproblemen te verzachten van in de kern gezonde mkbbedrijven. Met de GO-C module kunnen ook ondernemingen die, vanwege hun omvang, niet in
aanmerking komen voor de BMKB(-C) (maximale borgstelling BMKB is €1,5 mln.) gebruik maken
van een verruimde staatsgarantie. Dit moet ervoor zorgen dat bedrijven met een garantiefaciliteit
geholpen worden om de crisis te doorstaan.
Een dergelijke regeling dient op centraal niveau te liggen omdat de betreffende problematiek
landelijk geldt en in de praktijk ook aansluit bij de banken, die vooral landelijk opereren.
3. Is het voorstel voor de risicoregeling:
a) ter compensatie van risico’s die niet in de markt kunnen worden gedekt, en/of
b) het beste instrument waarmee een optimale doelmatigheidswinst kan worden
bewerkstelligd ten opzichte van andere beleidsinstrumenten? Maak een vergelijking met
alternatieve beleidsinstrumenten.
Ja voor zowel a) als voor b).
De GO-C module dient voor acute liquiditeitsbehoeften van ondernemingen, waarbij het risico’s
betreft die in de markt niet zonder meer kunnen worden ondergebracht. Zo biedt de GO-C module
een uitkomst bij dekkingstekorten. De organisatie/bedrijfsvoering van de banken is ingericht op
het verstrekken van kredieten met een beperkt risicoprofiel tegen een gematigde rente. Het
verstrekken van leningen met een hoog risicoprofiel, als gevolg van corona, is voor banken
ongebruikelijk en past niet in de reguliere kredietverlening naar hun klanten. Dit heeft onder
andere te maken met kapitaalvereisten waarmee banken te maken hebben.
De provisiestructuur van de GO-C module volgt het TSSK van de EC en sluit aan bij de reguliere
GO-regeling (in beginsel roomt de GO de gehele marge af van het gegarandeerde margedeel van
de banken) en geeft een prikkel aan banken om bij een herstel van de financiële markten deze
verstrekking weer zelf ter hand te nemen.
De GO(-C) is anders van opzet dan de BMKB(-C), mede omdat de BMKB(-C) een first loss-regeling
is. Dit betekent dat de opbrengsten bij een eventuele uitwinning bij de BMKB(-C) eerst naar de
financier gaan, en alleen wat resteert aan de Staat toekomt. Bij de GO(-C) deelt de Staat naar rato
met de bank in de zekerheden bij een eventueel faillissement. Daarnaast kent de BMKB(-C) heeft
een maximum plafond voor borgstellingskredieten van €1,5 mln. Bij de G(-C)O ligt het plafond
voor kredieten tussen de €1,5 mln. en de €150 mln. De GO(-C) en de BMKB(-C) zijn derhalve
complementair.
4. Op welke wijze wordt het nieuw aan te gane risico gecompenseerd door risico’s vanuit
andere risicoregelingen binnen de begroting te verminderen?
2

Zie kamerbrief van 12 maart 2020: Noodpakket banen en economie
2

Dit gebeurt niet. EZK kent verschillende instrumenten (zowel garanties als leningen) die zich
richten op bedrijfsfinanciering. Naast de GO-regeling is de BMKB en de Klein Krediet Corona
garantieregeling (KKC) de enige regeling die zich ook richt op financiering van vreemd vermogen.
De GO-regeling richt zich op het boven-segment van het mkb en (middel)grote ondernemingen.
De maximale borgstelling onder de BMKB betreft €1,5 mln. en de KKC betreft garanties op
kredieten tot €50.000.
Risico’s en risicobeheersing
5. Wat zijn de risico’s van de regeling voor het Rijk:
a. Wat is het totaalrisico van de regeling op jaarbasis? Kent de regeling een
totaalplafond?
b. Hoe staan risico en rendement van de regeling tot elkaar in verhouding?
c. Wat is de inschatting van het risico voor het Rijk in termen van waarschijnlijkheid,
impact, blootstellingduur en beheersingsmate?
Vanaf de start van de GO-C eindapril 2020 zijn volgens de cijfers van RVO 101 GO-C leningen
verstrekt waarbij de Staat voor een bedrag van € 620 miljoen garant staat. Voor de GO inclusief
de coronamodule is in 2021 een plafond opengesteld van €2,5 miljard (2020: € 10 miljard). Voor
2022 bedraagt het gezamenlijke plafond € 700 miljoen (reguliere GO € 400 miljoen, GO-C € 300
miljoen). In het voorjaar van 2020 is een kasbuffer aangelegd van in totaal €1 miljard om
eventuele verliezen te kunnen opvangen op basis van het garantieplafond van 2020. Het gebruik
van de GO-C bleek achteraf in 202/2021 veel lager dan verwacht, vooral vanwege de zeer ruime
benutting van de NOW en het belastinguitstel. Daarom is de kasreserve voor de GO-C tussentijds
verlaagd tot € 102 mln. (stand Najaarsnota 2021) De beschikbare kasbuffer zal in de loop van
2022 worden afgewogen tegen de gerealiseerde benutting in 2022 en de bijbehorende risico’s.
6. Welke risico-beheersende en risico-mitigerende maatregelen worden getroffen om het
risico voor het Rijk te minimaliseren? Heeft de budgettair verantwoordelijke minister
voldoende mogelijkheden tot beheersing van de risico’s, ook als de regeling op afstand van
het Rijk wordt uitgevoerd?
7. Bij complexe risico's: hoe beoordeelt een onafhankelijke expert het risico van het voorstel
en de risico-beheersende en risico-mitigerende maatregelen van Rijk?
Beantwoording 6 en 7
De GO-C module is gekoppeld aan de eisen van de Europese Commissie zoals voorgeschreven in
het TSSK. Dit houdt o.a. in dat een onderneming op 31 december 2019 niet in moeilijkheden mag
hebben verkeerd en dus alleen geholpen kan worden door de GO-C regeling indien de acute
liquiditeitsbehoefte gerelateerd is aan de coronacrisis.
Aanvullend geldt dat de hoofdsom van de GO-C lening niet meer bedraagt dan de hoogste van:
-2x de bruto jaarloonsom incl. uitzendkrachten en medewerkers via payrollbedrijven
(kortom loonsom in de meest brede vorm) of
-25% van de bedrijfsomzet over 2019 of
-18 maanden liquiditeitstekorten voor MKB en 12 maanden liquiditeitstekorten voor
grootbedrijf.
Ook blijven de bestaande GO-voorwaarden van kracht dat sprake moet zijn van een onderneming
met een bevredigend rentabiliteits- en continuïteitsperspectief en de GO alleen van toepassing is
op ‘fresh money’. D.w.z. dat bestaande schulden niet onder de GO-C module kunnen worden
gegarandeerd.
Financiers/banken zijn zeer bepalend bij het risicobeheer; zij lopen voor een deel zelf risico voor
de verstrekte kredieten (in het geval van de GO-C module een eigen risico van 10% bij
verstrekkingen aan het mkb met een omzet tot €50 mln. en 20% bij verstrekkingen aan het -middel-grootbedrijf met een omzet vanaf €50 mln.) en zullen daarom de kredietwaardigheid van
3

de ondernemingen conform professionele standaarden beoordelen. Zij dienen net als bij iedere
andere financiering die ze verstrekken actie te ondernemen als dat nodig is. Financiers moeten
daarbij niet alleen voldoen aan hun eigen voorschriften (toezicht door DNB) maar zijn ook vooraf
geaccrediteerd door RVO om gebruik te kunnen maken van de GO-regeling. De financiers spannen
zich in (op “best effort” basis) om separate zekerheden ten gevolge van verstrekkingen onder de
GO-C te vestigen voor zover deze beschikbaar zijn. De financier heeft de regie over eventuele
herstructurering en/of uitwinning van eventuele bestaande en nieuwe zekerheden.
Gedurende de looptijd van de GO-C leningen zullen de bank en RVO blijven toetsen op continuïteit
van de bedrijfsvoering en terugbetaalcapaciteit van ondernemingen. In de toelichting bij het
kredietvoorstel zal de bank aangeven welke acties de ondernemer heeft ondernomen om de
schade van het coronavirus zoveel mogelijk te beperken. RVO toetst of dit aandachtspunt is
opgenomen in het voorstel van de bank. RVO heeft daarbij geen inhoudelijk oordeel over de
informatie die de ondernemer heeft aangeleverd en ook niet over de beoordeling door de bank. De
bank en RVO doen een lichte toets dat aannemelijk is dat kredietbehoefte Corona gerelateerd is.
Tevens is het uitgangspunt dat er de afgelopen 12 maanden geen overmatige onttrekkingen
hebben plaatsgevonden door de aandeelhouder(s) van een onderneming en er naar vermogen
commitment van de bestaande aandeelhouders is.
Periodiek wordt door RVO in beeld gebracht welke risico’s aan de portefeuille met GO-C leningen
kleven. Bij de behandeling binnen het GO-team van RVO en in de externe Adviescommissie
(Kredietcommissie) wordt beoordeeld of de prijsstelling het risico adequaat reflecteert. Op basis
van de rating van de onderneming vindt de feitelijke afweging plaats van het risico en het
rendement. Daarnaast zal er een externe audit op de GO-reserve worden gedaan.
Voor leningen die niet meer bedragen dan €25 mln. is de mogelijkheid in de regeling opgenomen
voor de minister om af te wijken van de reguliere aanvraagprocedure en naar voorbeeld van de
BMKB-aanvraagprocedure te werken. Hiervan wordt alleen gebruik worden gemaakt als het aantal
GO-C aanvragen de beoordelingscapaciteit van RVO te boven gaat. Bij de BMKB wordt achteraf, in
het geval van een verliesdeclaratie, getoetst door RVO of aan alle voorwaarden is voldaan en vindt
er geen uitvoerige beoordeling aan de voorkant plaats. Bij twijfel of een lening aan de gestelde
voorwaarden voldoet, kan de financier altijd contact opnemen met RVO. Indien de minister gebruik
maakt van deze mogelijkheid ontvangt de financier een mededeling met daarin opgenomen de
omstandigheden waarin en de voorwaarden waaronder van deze meldingsprocedure gebruik
gemaakt kan worden. Op dit moment is daarvan geen sprake en worden alle GO-C aanvragen
vooraf door RVO beoordeeld.
Het ligt in de rede de uitvoering bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) te houden,
waar veel ervaring aanwezig is met het uitvoeren van de GO-regeling en andere garantie
instrumenten. Bij RVO is een team werkzaam dat toegerust is met de kennis en ervaring van
kredietverlening om kredietaanvragen en wijziging van kredieten te kunnen beoordelen. Daarnaast
is een kredietcommissie met externe deskundigen geïnstalleerd.
Vormgeving
8. Welke premie wordt voorgesteld en hoeveel wordt doorberekend aan de eindgebruiker? Is
deze premie kostendekkend en marktconform. Zo nee, hoeveel budgettaire ruimte wordt
het door het vakdepartement specifiek ingezet?
De banken beprijzen de leningen onder de GO-C marktconform, conform hun eigen rating- en
risicomodel. De Staat ontvangt hiervan een garantieprovisie naar rato van het garantiepercentage
(80 of 90%). Dit is gelijk aan de rentemarge die de financier ontvangt over het nietgegarandeerde deel van de lening, onder aftrek van 0,5% die de bank voor haar beheeractiviteiten
mag behouden. De afsluitprovisie komt geheel ten goede aan de bank. Deze zal nooit meer
bedragen dan 1,0%. De rentemarge en de daarvan afgeleide garantieprovisie zijn marktconform
en voldoen aan de eisen die zijn gesteld in het TSSK.
9. Hoe wordt de risicovoorziening vormgegeven?
4

Er is een begrotingsreserve voor de GO ingesteld. De omvang van de begrotingsreserve was
ultimo 2020 €249,1 mln. voor de reguliere GO en GO-C samen. Als de schade van de GO-C
onverhoopt meer is dan uit de huidige ramingen blijkt, zal dit generaal worden gecompenseerd.
Wanneer wordt bevonden dat de kasbuffer voor de GO-C hoger is dan noodzakelijk en bij
onderuitputting vloeien de middelen terug naar het algemene beeld. Voor de GO-C module wordt
gebruik gemaakt van de begrotingsreserve van de reguliere GO-regeling, maar wordt wel apart
bijgehouden welke onttrekkingen worden gedaan in het kader van de GO-C. In 2021 is de
kasbuffer voor de GO-C herijkt. Deze was bij de najaarsnota 2021 vastgesteld op € 102 mln. In
het voorjaar van 2022 zal de kasbuffer voor de GO-C herijkt worden.

10. Welke horizonbepaling wordt gehanteerd (standaardtermijn is maximaal 5 jaar)?
De horizonbepaling voor de GO-C regeling is 1 juli 2022. De GO-C module wordt opengesteld tot
en met 15 juni 2022, zodat alle aanvragen tijdig beoordeeld kunnen worden.
11. Wie voert de risicoregeling uit en wat zijn de uitvoeringskosten van de regeling?
De uitvoering wordt gedaan door RVO De totale uitvoeringskosten de GO-regeling worden,
inclusief GO-C, voor 2022 geschat op ca. € 0,9 mln.
12. Hoe wordt de regeling geëvalueerd, welke informatie is daarvoor relevant en hoe wordt
een deugdelijke evaluatie geborgd?
De GO-regeling wordt eens in de 5 jaar geëvalueerd. De GO is recent geëvalueerd door Dialogic3.
De evaluatie van de GO-C regeling vindt regulier plaats, net zoals geldt voor alle andere
regelingen. Deze worden eens in de vijf jaar geëvalueerd. Derhalve zal de eerste evaluatie in
beginsel plaatsvinden in 2025, tenzij op een eerder moment uit de uitvoering van de regeling blijkt
dat op basis van de dan beschikbare data steekhoudende conclusies kunnen worden getrokken, of
eerder indien de regeling voor 2025 komt te vervallen. In de evaluatie zal informatie worden
betrokken van RVO, de uitvoerende financiers, enquêtes onder ontvangende ondernemers en
interviews met marktpartijen. Indien mogelijk zal hierbij een kwantitatieve analyse worden
uitgevoerd.

3

Zie kamerbrief d.d. 28 oktober 2020: Evaluatie Garantie Ondernemingsfinanciering
5