Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 104

Langdurige zorg

29 538

Zorg en maatschappelijke ondersteuning

Nr. 230

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 27 juni 2018
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 1 juni 2018 over het
ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit langdurige zorg en het
Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 in verband met enkele maatregelen uit het
regeerakkoord (Kamerstukken 34 104 en 29 538, nr. 225) en over de brief
van 1 juni 2018 over vormgeving abonnementstarief (Kamerstukken
34 104 en 29 538, nr. 224).
De vragen en opmerkingen zijn op 22 juni 2018 aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 26 juni 2018
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Krijger

kst-34104-230
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

1

Inhoudsopgave
I.
II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Minister

2
10

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voorliggende ontwerpbesluiten. Mensen die gebruik maken van
verschillende vormen van zorg en ondersteuning hebben te maken met
een stapeling van eigen betalingen. Genoemde leden steunen de Minister
in het aanpakken van deze stapeling en daarmee het toegankelijk houden
van zorg en ondersteuning. De voorliggende maatregelen zijn hiervan
onderdeel. Zij hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
Introductie abonnementstarief maatwerkvoorzieningen
In 2019 wordt gewerkt met een tussenvorm van het abonnementstarief als
eerste stap naar daadwerkelijke invoering per 2020. Ieder huishouden dat
gebruik maakt van een of meerdere voorzieningen in de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) zal een eigen bijdrage van € 17,50
per vier weken betalen. De leden van de VVD-fractie vragen de Minister in
hoeverre in deze tussenvariant sprake zal zijn van een aanzuigende
werking, zoals door sommige partijen wordt benoemd. Deelt de Minister
de mening dat de keukentafelgesprekken bij uitstek een oplossing kunnen
zijn om de eventuele aanzuigende werking te minimaliseren? Bij iedere
aanvraag dient immers een keukentafelgesprek te worden gevoerd waar
samen met de hulpvrager, en eventueel diens mantelzorger of cliëntondersteuner, wordt besproken wat iemand zelf kan regelen, al dan niet met
behulp van diens omgeving en waar de gemeente kan ondersteunen.
Graag de reactie van de Minister, zo vragen genoemde leden.
Verlagen vermogensinkomensbijtelling van 8% naar 4%
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd met de maatregel om de
vermogensinkomensbijtelling (VIB) voor mensen die gebruikmaken van
langdurige zorg te halveren. Genoemde leden zijn immers van mening dat
het niet eerlijk is dat mensen die hun hele leven lang hard gespaard
hebben, daarvoor «beboet» worden met een fors hogere eigen bijdrage.
Verkorten termijn waarover CAK een eigen bijdrage kan opleggen
Naast de voorliggende maatregel van het verkorten van de termijn
worden in opdracht van de Minister maatregelen in de eigen bijdrage
keten genomen die ten doel hebben dat het bericht «aanvang zorg»
binnen een aantal werkdagen van de zorgaanbieder, via het betreffende
zorgkantoor, naar het Centraal Administratie Kantoor (CAK) wordt
gestuurd. Deze leden vragen de Minister welke andere maatregelen hier
worden bedoeld.
Uitvoerbaarheid
Het CAK verwacht een serieuze toename in het gebruik van de «betalingsregeling in verband met onverkocht huis. Kan de Minister toelichten
waarop het CAK deze aanname baseert? Zijn er ook andere oorzaken dan
het verkorten van de overgangstermijn? Waarom is deze regeling zo
arbeidsintensief dat extra budget nodig is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

2

Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
vormgeving abonnementstarief en het ontwerpbesluit houdende wijziging
van het Besluit langdurige zorg en het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 in
verband met enkele maatregelen uit het regeerakkoord en hebben hier
nog de nodige vragen en opmerkingen over.
Zo willen genoemde leden weten welke maatwerkvoorzieningen vanaf
2019 onder het abonnementstarief vallen. Ook willen zij weten welk deel
van de algemene voorzieningen vanaf 2020 onder het abonnementstarief
worden gebracht. Gaat het sociale wijkteam bijvoorbeeld ook onder het
abonnementstarief vallen?
De invoering van het abonnementstarief leidt naar verwachting tot minder
(ongewenste) zorgmijding. De precieze effecten van de introductie van het
abonnementstarief zijn lastig in te schatten. Van welke toestroom is
uitgegaan? Nadere regels ten aanzien van eigen kracht, gebruikelijke zorg,
mantelzorg of hulp van andere personen uit het sociale netwerk kunnen
worden vastgesteld. Leidt dit tot grotere inspanningen van kinderen,
partners of andere personen uit het sociale netwerk? Kan de Minister een
aantal concrete voorbeelden geven van nadere regels die vastgesteld
kunnen worden?
De Minister stelt vast dat met het voorliggende voorstel tegemoet wordt
gekomen aan de door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
verwoorde zorgen, zo lezen genoemde leden. De VNG roept echter op om
niet in te stemmen met dit besluit en geeft aan dat alle uitgaven hoger
dan € 145 miljoen ten koste zullen gaan van de huidige gebruikers. Deze
gebruikers betalen nu al vaak de laagste bijdrage maar krijgen straks wel
noodgedwongen soberder voorzieningen. Deze leden zouden dit graag
nader toegelicht willen hebben.
Deze leden vragen voorts waarom het Rijk slechts de helft van de
invoeringskosten van € 290 miljoen dekt. Deze leden hebben al eerder
hun vrees geuit dat de gemeenten de andere helft bij de zorgontvangers
zullen weghalen. Dit wordt nu ook bevestigd door de VNG.
De Minister geeft aan dat de maatregel zal leiden tot minder bureaucratie.
Het CAK geeft aan dat de administratieve lasten en de complexiteit
worden verhoogd en dat reductie van het aantal productcodes en tarieven
wenselijk is, maar niet mogelijk binnen de korte implementatietijd. De
leden van de PVV-fractie vinden dit onduidelijk. Kan de Minister dit
toelichten?
De uitvoering voor de vaststelling en inning in 2019 worden in 2019 bij het
CAK belegd. Genoemde leden willen niet nog een persoonsgebonden
budget (PGB)-debacle. Is het CAK klaar voor het uitvoeren van deze
maatregel?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit langdurige zorg en het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 en een brief over de Vormgeving abonnementstarief. Genoemde leden hebben een aantal vragen over de gevolgen van
dit voornemen.
Deze leden hebben begrepen dat het doel van het vast abonnementstarief
is dat ook stapeling van zorgkosten wordt tegengegaan, waardoor ook
meer middeninkomens – die nu net buiten de boot vallen – in aanmerking
komen voor Wmo-voorzieningen. Deze leden vragen op welke wijze
uitvoerders, consulenten bij gemeenten en de mensen die het betreft
tijdig worden geïnformeerd over de regeling zoals die nu wordt voorgesteld. Deze leden vragen bovendien wat de invoering van het abonnementstarief voor hen betekent. Daarnaast zijn de leden van de CDA-fractie
van mening dat mensen die maatwerk nodig hebben, dit ook echt en tijdig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

3

krijgen. Worden afspraken gemaakt over het monitoren van deze
maatregel? Op welke wijze wordt de toegang tot maatwerkvoorzieningen
goed geborgd en wordt voorkomen dat geen onterechte verschuiving
naar algemene voorzieningen optreedt?
De leden van de CDA-fractie hebben gemerkt dat de maatregel veel onrust
oproept bij gemeenten. Een belangrijke angst die leeft is dat veel meer
mensen geconfronteerd zullen worden met de zorgval. Klopt het dat door
het abonnementstarief het verschil in eigen bijdragen tussen Wmo 2015
en Wet langdurige zorg (Wlz) groeit? Hoe groot is het gevaar dat mensen
daardoor om de verkeerde reden gebruik maken van de Wmo 2015?
Voorts vragen genoemde leden hoe de Minister de invoering van een
abonnementstarief weegt met een uitgangspunt van de Wmo 2015, dat
inwoners wordt gevraagd naar draagkracht bij te dragen, waarbij een
beroep wordt gedaan op de eigen kracht van inwoners.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit langdurige
zorg en het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 in verband met enkele maatregelen uit het regeerakkoord en de daarbij behorende stukken. Genoemde
leden pleiten al langer voor een verlaging van de eigen bijdrage voor
langdurig zieken en gehandicapten binnen de Wmo 2015 en de Wlz. Door
diverse maatregelen uit het regeerakkoord worden de stapelingen van
kosten voor mensen verminderd. Over de uitwerking, de uitvoeringstoets
en de budgettaire effecten hebben deze leden nog enkele vragen.
Deze leden constateren met de Minister dat bijna alle huishoudens die
eigen bijdragen betalen voor Wmo-voorzieningen ook een deel van het
eigen risico in de Zorgverzekeringswet (Zvw) vol maken. De Minister
refereert aan een forse verlaging van de eigen bijdrage in de kosten van
Wmo-voorzieningen voor veel mensen. Kan de Minister inzichtelijk maken
wat deze forse verlaging van eigen bijdragen in een gemiddelde
gemeente betekent voor bijvoorbeeld een modale eenverdiener op
jaarbasis en een anderhalf keer modaal meerpersoonshuishouden? De
leden van de D66-fractie begrijpen dat er een zekere bandbreedte tussen
gemeentes bestaat in de hoogte van de eigen bijdrage. Genoemde leden
vragen wat de hoogste bestaande eigen bijdrage is voor een modale
eenverdiener. Deze leden lezen dat de invoering van het abonnementstarief er toe leidt dat mensen niet meer «afgeschrikt» worden door de
hoogte van de eigen bijdrage en daardoor mogelijk niet de ondersteuning
ontvangen die nodig is. Net als de Minister vinden deze leden dit
ongewenst, daar een goede toegankelijkheid van voorzieningen, diensten
en ruimten binnen de Wmo 2015 voor mensen met een beperking een
groot goed is.
De leden van de D66-fractie constateren dat de invoering van het
abonnementstarief leidt tot een vermindering van administratieve lasten
en regelgeving. Juist ook aan de zijde van cliënten van de Wmo 2015. Kan
de Minister toelichten welke andere acties hij nog meer gaat ondernemen
om de administratieve lasten en regelgeving voor cliënten in de Wmo
2015 te verminderen? Hoe trekt hij hierin samen met gemeentes en
cliëntenorganisaties op?
Daar het CAK een belangrijke rol speelt bij de wijziging of invoering van
een aantal maatregelen dat in dit schriftelijk overleg aan de orde komt,
hechten genoemde leden eraan dat de Minister hen in een vroegtijdig
stadium heeft betrokken bij de uitwerking. Deze leden constateren dan
ook, dat wellicht mede hierdoor een positief resultaat uit de uitvoeringstoets van het CAK voor 2019 en 2020 is gekomen. Toch stellen zij hierover
nog enkele vragen. Zo stelt het CAK dat er risico’s zijn met betrekking tot
het verouderde applicatielandschap. De leden van de D66-fractie vragen
de Minister dit punt verder toe te lichten. Daarnaast lezen genoemde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

4

leden in de brief van de Minister en de toets van het CAK twee verschillende percentages Wmo-cliënten die minder gaan betalen aan eigen
bijdragen, zij vragen hierover een opheldering. Deze leden constateren dat
aan een aantal randvoorwaarden voldaan moet worden voor een goede
implementatie. Het maken van keuzes en prioritering van het CAK is hier
een van. Deze leden vragen de Minister of hierdoor andere belangrijke
maatregelen, zoals de halvering van de VIB, in gevaar komen. Het gaat
deze leden immers om een totaal pakket aan maatregelen waardoor de
stapeling van zorgkosten verminderd moet worden, zowel binnen de
Wmo 2015 als binnen de Wlz.
Tot slot hebben de leden van de D66-fractie nog enkele vragen over de
vormgeving van het abonnementstarief. In de brief wordt gesproken over
een monitor om te bezien of er geen «ongewenste effecten voordoen die
zich onvoldoende met de huidige wettelijke kaders en gemeentelijk beleid
en uitvoering laten beïnvloeden». Genoemde leden zouden graag een
verdere toelichting ontvangen op deze monitor. Wat gaat precies
gemonitord worden? Hoe gaat deze monitor dat in kaart brengen? Wie
beoordeelt of de effecten «ongewenst» zijn en wanneer wordt dit
geëvalueerd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de voornemens van de Minister om stapeling van eigen
bijdragen in de (langdurige) zorg en ondersteuning tegen te gaan. Zij
staan in principe positief tegenover deze voorstellen, maar hebben
daarover nog wel enkele vragen.
Ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit langdurige zorg en het
Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 in verband met enkele maatregelen uit het
regeerakkoord
Nota van toelichting
Inleiding
De leden van de GroenLinks-fractie ondersteunen de gedachte dat een
stapeling van eigen bijdragen moet worden tegengegaan. Genoemde
leden vragen wel of de maatregelen die deze Minister neemt voldoende
zijn. Met de invoering van het abonnementstarief wordt het verschil in
eigen bijdrage tussen Wmo 2015 en Wlz juist nog groter, ondanks de
maatregelen die in de Wlz worden genomen. Daarmee blijft het risico
bestaan dat mensen niet de juiste zorg krijgen, omdat zij worden
afgeschrikt door de hoge eigen bijdrage in de Wlz. Deze leden vragen of,
met dit scenario voor ogen, de risico’s zijn doorgerekend dat cliënten zelf
of op aanraden van hun naasten de noodzakelijke overgang naar de Wlz
zullen uitstellen.
Verkorten termijn waarover CAK een eigen bijdrage kan opleggen
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de overgangstermijn
van lage naar hoge eigen bijdrage Wlz wordt verkort naar vier maanden,
omdat de Minister ook vier maanden een redelijke termijn acht om
verplichtingen af te wikkelen. Waar is deze aanname op gebaseerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

5

Uitvoerbaarheid
Het CAK geeft aan dat een serieuze toename te verwachten in het gebruik
van de «betalingsregeling in verband met een onverkocht huis». De leden
van de GroenLinks-fractie vragen of een termijn van vier maanden dan
wel realistisch is.
Financiële gevolgen
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het abonnementstarief
Wmo 2015 financiële gevolgen heeft voor gemeenten. Waar zijn de
ramingen van deze kosten op gebaseerd? Is met deze raming ook
rekening gehouden met de mogelijke toename van het gebruik van
Wmo-voorzieningen? Er is nu ook een groep mensen die hun hulp bij het
huishouden particulier heeft geregeld, en mogelijk straks aanspraak zal
maken op een Wmo-voorziening. Is een inschatting te maken van de
grootte van deze groep? Kan bij de monitoring inzichtelijk worden
gemaakt welke mensen voorheen zelf hun hulp bij het huishouden
betaalden?
De leden van de GroenLinks-fractie constateren ook dat de halvering van
de VIB nauwelijks effect heeft op mensen met een laag inkomen. Voor
mensen met een laag inkomen is de hoge eigen bijdrage voor Wlz-zorg
een enorme belasting. Kan de koopkrachtsituatie van mensen met lage
inkomens die een hoge eigen bijdrage betalen voor Wlz-zorg in kaart
worden gebracht?
Consultatie
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het belangrijk dat goed wordt
gemonitord of de invoering van het abonnementstarief leidt tot toename
van het gebruik van Wmo-voorzieningen. Genoemde leden zijn van
mening dat dit niet mag leiden tot een verschraling van het aanbod. In de
nota staat dat in het wetsontwerp een aanpassing is gedaan om indien de
aanzuigende werking groter is dan verwacht per algemene maatregel van
bestuur (AMvB) nadere regels met betrekking tot het onderzoek vast te
stellen. Kan nader worden toegelicht wat dit precies betekent?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Inleiding
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief Vormgeving abonnementstarief en het ontwerpbesluit houdende wijziging van
het Besluit langdurige zorg en het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 in
verband met enkele maatregelen uit het regeerakkoord.
De leden van de SP-fractie zijn blij dat met het voorliggende voorstel
eindelijk erkend wordt dat hoge eigen bijdragen leiden tot zorgmijding,
waardoor mensen afzien van benodigde zorg en voorzieningen.
Genoemde leden zijn tevens blij met het gegeven dat de Minister eindelijk
ook de stapeling van zorgkosten erkent. Over de uitwerking van de
voorgestelde maatregelen echter zijn deze leden bezorgd en hebben zij
nog vele vragen.
Allereerst hebben de leden van de SP-fractie een aantal opmerkingen over
het proces van de invoering van een abonnementstarief in de Wmo2015.
Genoemde leden vinden de wijze waarop de Minister het abonnementstarief wil inrichten een opmerkelijke keuze. Er wordt eerst een AMvB
ingesteld alvorens een wetswijziging dit systeem mogelijk maakt. Hierin
voorzien deze leden grote risico’s. Juist in het traject van een wetsbehandeling worden alle voor- en nadelen zorgvuldig afgewogen en krijgen
derden de kans hierop te reageren. Het instellen van een AMvB vooraf-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

6

gaand aan het wetstraject vinden deze leden een onverstandige keuze.
Deze leden begrijpen dat de Minister deze keuze maakt om aan de
stapeling van zorgkosten zo snel mogelijk een einde te maken. Tegelijk
brengt dit risico’s met zich mee als het gaat om de extra kosten die
gemeenten maken.
Zoals bekend zien de leden van de SP-fractie liever geen eigen bijdrage
voor zorg en ondersteuning die mensen nodig hebben, zij zijn van oordeel
dat dit een boete op ziek zijn is. Niemand vraagt erom ziek te worden of
een beperking te hebben. De stapeling van zorgkosten zou volgens de
Minister moeten kunnen worden gerealiseerd door de bevriezing van het
eigen risico van € 385, maximering van de eigen bijdrage voor geneesmiddelen op € 250 en maximering van de eigen bijdrage Wmo 2015 op
€ 17,50. Genoemde leden vinden dat niet ver genoeg ingegrepen wordt
om de stapeling van zorgkosten terug te dringen. Waarom wordt het
eigen risico niet verlaagd of zelfs afgeschaft? Waarom worden de eigen
bijdragen voor geneesmiddelen gemaximeerd op € 250? Wat is de
dekking hiervan? Waarom kiest de Minister er niet voor de eigen bijdragen
voor geneesmiddelen helemaal af te schaffen? Hoe wil de Minister
voorkomen dat fabrikanten de prijzen van geneesmiddelen omhoog
schroeven als de Minister toch wel vergoedt boven de € 250? Naast het
hele hoge eigen risico en de hoogte van de eigen bijdragen maken
mensen die chronisch ziek zijn of een beperking hebben ook veel andere
kosten. Denk aan de eigen bijdrage voor gehoorapparaten, de medische
pedicure, orthopedische schoenen, steunzolen, de gehandicaptenparkeerkaart, het Valysvervoer, de kosten van een hulphond enzovoorts. De
stapeling van al deze zaken maakt dat mensen veel meer geld kwijt zijn
naast het eigen risico en eventuele kosten voor geneesmiddelen.
Daarnaast begrijpen de leden van de SP-fractie niet dat deze Minister
bijdraagt aan de stapeling van zorgkosten door de keuze te maken om
paracetamol, vitaminen en mineralen voor chronisch zieken uit het pakket
te halen. Kan de Minister een beschouwing geven hoe hij hier tegenaan
kijkt in het kader van de stapeling van zorgkosten?
Introductie abonnementstarief maatwerkvoorzieningen
Het abonnementstarief geldt voor maatwerkvoorzieningen en een deel
voor algemene voorzieningen. Kan de Minister de vraag van de leden van
de SP-fractie beantwoorden in hoeverre voor andere algemene voorzieningen wel een hogere eigen bijdrage gevraagd kan worden. Is dat het
geval? Verder vragen genoemde leden in hoeverre mensen straks vaker
een eigen bijdrage moeten betalen, aangezien sommige algemene
voorzieningen nu gratis aangeboden worden en op een later moment
mogelijk niet meer. Kan de Minister hierover een beschouwing geven?
Deze leden vragen de Minister hoe het precies zit als mensen meerdere
voorzieningen gebruiken in de Wmo2015. Betalen deze mensen dan voor
elke voorziening € 17,50 of geldt dit bedrag voor alle voorzieningen?
Voorts vragen deze leden hoe het nu precies zit met de eigen bijdrage
voor woningaanpassingen. Is de eigen bijdrage hiervoor ook € 17,50 of
wordt dan een hogere eigen bijdrage gevraagd? Deze leden vragen om
verduidelijking op dit punt.
Verlagen vermogensinkomensbijtelling van 8% naar 4%
De leden van de SP-fractie vinden het een goed voorstel om de vermogensinkomensbijtelling van 8% naar 4% te verlagen. Genoemde leden
vragen de Minister waarom hij de VIB niet in haar geheel heeft afgeschaft.
Genoemde leden vragen de Minister of de verlaging van de compensatie
ouderentoeslag niet zal leiden tot een inkomensachteruitgang ten opzichte
van de oude situatie. Kan de Minister met voorbeelden aangeven hoe dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

7

werkt en wat betekent dit voor ouderen met een vermogen van bijvoorbeeld rond de € 40.000?
Verkorten overgangstermijn lage naar hoge eigen bijdrage Wlz en
beschermd wonen
De leden van de SP-fractie constateren dat zodra mensen naar een
zorginstelling gaan, zij niet meer de eerste zes maanden, maar de eerste
vier maanden een lage eigen bijdrage betalen. Volgens de Minister is vier
maanden voldoende om oude woonlasten af te handelen. Genoemde
leden vinden dit geen goed voorstel. In de nieuwe regeling wordt gesteld
dat mensen die na vier maanden hun huis nog niet hebben kunnen
verkopen, de lage eigen bijdrage kunnen aanhouden en op een later
moment het verschil tussen de lage en hoge eigen bijdrage moeten
terugbetalen. Deze leden vinden het echt onwenselijk dat hiermee mensen
met een schuld opgezadeld worden. Deze leden vragen de Minister
waarom precies voor deze maatregel is gekozen en waarom hij mensen
met een schuld opzadelt. Ook het CAK voorziet hierin een serieuze
toename van het gebruik van de betalingsregeling. Kan de Minister dit
nader toelichten? Verder vragen deze lezen hoeveel extra budget hiervoor
beschikbaar wordt gesteld.
Het voortzetten van de huidige bijdragesystematiek voor woningaanpassingen brengt risico’s met zich mee, zo lezen de leden van de SP-fractie in
de nota van toelichting. Hoe verhoudt zich dit met het door het CAK
uitgerekende scenario 1B, dat woningaanpassingen met een aparte eigen
bijdrage systematiek kunnen worden uitgevoerd en dat dit een politiek
risico met zich meebrengt bij uitleg en verantwoording aan maatschappij
en Tweede Kamer, dat kan resulteren in imagoschade voor de Minister en
het CAK? Kan de Minister dit nader toelichten?
Uitvoerbaarheid
De leden van de SP-fractie delen de zorgen van het CAK. Met de invoering
van een abonnementstarief is er onduidelijkheid over de wettelijke taak
van het CAK. Dat zorgt voor onrust onder medewerkers, aangezien banen
komen te vervallen. Kan de Minister hierover meer duidelijkheid geven
zodat onrust en onzekerheid onder de medewerkers van het CAK zoveel
mogelijk kunnen worden weggenomen?
Financiële gevolgen
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister gemeenten voldoende
compenseert voor het verlies van inkomsten en de verwachting dat meer
mensen gebruik zullen maken van Wmo-voorzieningen. Het CPB heeft
becijferd dat de kosten van deze maatregel € 190 miljoen bedragen. De
Minister compenseert slechts gedeeltelijk. Waarop is het bedrag van
€ 145 gebaseerd en hoe verhoudt dit zich met de berekeningen van het
CPB, zo vragen genoemde leden. Hoe wordt voorkomen dat gemeenten
de tekorten moeten opvangen door te snijden in voorzieningen binnen de
Wmo 2015 of door het verhogen van eigen bijdragen die niet onder het
abonnementstarief vallen? De Minister heeft afspraken gemaakt in het
Interbestuurlijke Programma (IBP) maar die afspraken nemen de zorgen
over gebrekkige compensatie richting gemeenten niet weg, zo melden ook
gemeenten zelf. Deze leden verwachten een uitgebreide reactie over hoe
de Minister hier zorgvuldig op ingaat, zonder dit keer te verwijzen naar de
verantwoordelijkheid van de gemeenteraad.
Voorts vragen deze leden de Minister of hij een duidelijk overzicht willen
verstrekken met daarin de kosten die op gemeenten afkomen en hoe dit
zich verhoudt met de afspraken die zijn gemaakt in het kader van de het
Interbestuurlijke Programma (IBP).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

8

De Minister geeft terecht aan dat naar verwachting de verlaging van de
eigen bijdrage zal leiden tot een toename van het gebruik van Wmovoorzieningen. Deze leden vinden dat logisch aangezien mensen minder
bang hoeven te zijn voor hoge kosten en de vergrijzing toeneemt. De
Minister geeft aan dat als de toestroom groter wordt dan verwacht,
bijsturing in de rede ligt. Betekent dit bijsturing in financiële zin, zodat
gemeenten extra geld kunnen verwachten? Of worden dan de problemen
afgeschoven naar familieleden, mantelzorgers en mensen zelf? Deze leden
verwachten een uitgebreide toelichting op dit punt.
Gevolgen voor regeldruk
Gemeenten gaan in het voorliggende voorstel over de inning van de eigen
bijdrage. De leden van de SP-fractie vragen welke- en hoeveel extra lasten
dit betekent voor gemeentelijke organisaties. Kan de Minister dat nader
toelichten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
Inleiding
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met instemming kennisgenomen van het ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit
langdurige zorg en het Uitvoeringsbesluit Wmo 2015 in verband met
enkele maatregelen uit het regeerakkoord en de brief over Vormgeving
abonnementstarief. Zij willen de Minister hierover enkele opmerkingen en
vragen voorleggen.
Genoemde leden vinden het belangrijk dat de stapeling van de zorgkosten
wordt tegengegaan en dat mensen met hoge zorgkosten die hun eigen
risico (deels) volmaken op verschillende wijzen tegemoet worden
gekomen door de eigen betalingen in de Wmo 2015 en de Wlz en voor
geneesmiddelen te verlagen. Zij zijn dan ook voorstander van de
maatregelen die de Minister neemt om de stapeling van eigen betalingen
te verminderen, daarbij eenverdieners met een chronisch zieke partner
extra te ontzien en mogelijk de bureaucratie te verminderen.
Introductie abonnementstarief maatwerkvoorzieningen
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben enkele vragen aan de
Minister over de vormgeving en uitvoering van het abonnementstarief
Wmo:
– Kan de Minister aangeven welke Wmo-voorzieningen in 2019 en 2020
allemaal wel en niet onder het abonnementstarief komen te vallen en
zo niet, welke tarieven dan wel gaan gelden?
– Behouden de gemeenten de mogelijkheid om bepaalde algemene
voorzieningen gratis aan te bieden?
– Kan de Minister aangeven wat precies de voorgestelde wijzigingen zijn
voor de eigen bijdrage voor woningaanpassingen?
– Bij welke groep wordt de meeste aanzuigende werking verwacht?
Wordt ook een aanzuigende werking verwacht van het op 0 stellen van
de eigen bijdrage van alle niet AOW-gerechtigde meerpersoonshuishoudens? Zo ja, hoe verhoudt de verwachte stijging van het beroep op
de Wmo 2015 door deze groep zich tot de verwachte stijging bij
AOW-gerechtigde huishoudens?
– Hoe wordt de monitoring van de aanzuigende werking vormgegeven?
Hoe wordt hierbij omgegaan met de wijzigingen die stapsgewijs zullen
worden ingevoerd in 2019 en 2020? Wordt de toegankelijkheid van de
Wmo 2015 ook gemonitord?
– Hoe vindt de weging plaats of de inning van de eigen bijdrage beter
door het CAK of de gemeenten kan plaatsvinden? Voor genoemde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

9

leden weegt daarbij zwaar dat cliënten geen problemen mogen
ondervinden van een mogelijke verschuiving van het CAK naar
gemeenten.
II. Reactie van de Minister
In 2019 wordt gewerkt met een tussenvorm van het abonnementstarief als eerste stap naar daadwerkelijke invoering per 2020.
Ieder huishouden dat gebruik maakt van één of meerdere
voorzieningen in de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015
(Wmo 2015) zal een eigen bijdrage van € 17,50 per vier weken
betalen. De leden van de VVD-fractie vragen de Minister in
hoeverre in deze tussenvariant sprake zal zijn van een aanzuigende werking, zoals door sommige partijen wordt benoemd.
Deelt de Minister de mening dat de keukentafelgesprekken bij
uitstek een oplossing kunnen zijn om de eventuele aanzuigende
werking te minimaliseren? Bij iedere aanvraag dient immers een
keukentafelgesprek te worden gevoerd waar samen met de
hulpvrager, en eventueel diens mantelzorger of cliëntondersteuner, wordt besproken wat iemand zelf kan regelen, al dan
niet met behulp van diens omgeving en waar de gemeente kan
ondersteunen. Graag de reactie van de Minister, zo vragen
genoemde leden.
Vanaf 2019 wordt rekening gehouden met een hogere toestroom naar
voorzieningen. Op grond van de Wmo 2015 dient de gemeenten een
zorgvuldig onderzoek te doen naar de vraag of en hoe iemand vanwege
beperkingen in zelfredzaamheid en participatie op ondersteuning van de
gemeente is aangewezen. Met dit onderzoek beoordelen gemeenten
mede wat de mogelijkheden zijn van mensen om met eigen kracht, inzet
van gebruikelijke hulp, door het eigen sociale netwerk, inzet van
mantelzorg of inzet van algemene voorzieningen hun zelfredzaamheid te
verbeteren of maatschappelijk te participeren. Het kan voorkomen dat uit
dit onderzoek blijkt dat cliënten zelf of met behulp van hun netwerk hun
beperkingen in de zelfredzaamheid of maatschappelijke participatie
kunnen beperken of wegnemen. Het is aan gemeenten om – met
inachtneming van de waarborgen voor cliënten op grond van de Wmo
2015 – op basis van het onderzoek te bepalen wie aanspraak kan maken
op Wmo-voorzieningen, hierbij staat voorop dat cliënten de ondersteuning krijgen die past bij hun persoonlijke situatie. Het onderzoek biedt
daarmee inderdaad een handvat aan gemeenten om te bepalen of de
cliënt gezien zijn situatie is aangewezen op ondersteuning vanuit de
gemeente.
Naast de voorliggende maatregel van het verkorten van de
termijn worden in opdracht van de Minister maatregelen in de
eigen bijdrage keten genomen die ten doel hebben dat het bericht
«aanvang zorg» binnen een aantal werkdagen van de zorgaanbieder, via het betreffende zorgkantoor, naar het Centraal
Administratie Kantoor (CAK) wordt gestuurd. Deze leden vragen
de Minister welke andere maatregelen hier worden bedoeld.
In een ministeriële regeling zal ik twee aanvullende maatregelen treffen
die het ontstaan van een Wlz-stapelfactuur überhaupt voorkomen. In de
eerste plaats wordt de Wlz-uitvoerder verantwoordelijk voor het binnen
maximaal één maand indienen van het start-, wijzigings- of eindigingsbericht van de zorgaanbieder bij het CAK. In de tweede plaats worden de
Wlz-uitvoerders en het CAK verplicht om periodiek hun administraties
langs elkaar te leggen, zodat een onvolledige of onjuiste administratie van
gegevens altijd vanzelf en binnen die termijn boven komt drijven. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

10

proces dient als doel dat elke ketenpartij over gelijke informatie beschikt
om te voorkomen dat de Wlz-verzekerde over een lange periode geen
beschikking voor de eigen bijdrage ontvangt of een onjuiste eigen
bijdrage betaalt.
Het CAK verwacht een serieuze toename in het gebruik van de
«betalingsregeling in verband met onverkocht huis. Kan de
Minister toelichten waarop het CAK deze aanname baseert? Zijn
er ook andere oorzaken dan het verkorten van de overgangstermijn? Waarom is deze regeling zo arbeidsintensief dat extra
budget nodig is?
Deze aanname is gebaseerd op een inschatting van het CAK. Hoewel het
CAK niet met zekerheid kan voorspellen in hoeverre het aantal aanvragen
van de betalingsregeling precies zal toenemen, zal het naar verwachting
aanzienlijk meer zijn dan de 34 aanvragen in 2017. De onzekerheid van het
aantal aanvragen hangt vooral samen met fluctuaties in de huizenmarkt.
Indien de huizenmarkt zich gunstig blijft ontwikkelen, bestaat de kans dat
de toename van het aantal aanvragen beperkt blijft. Daarnaast hangt de
toename van het aantal betalingsregelingen af van het aantal nieuwe
cliënten dat in het bezit is van een koopwoning. Het verwerken en
beoordelen van de betalingsregeling is arbeidsintensief omdat hierover
veel klantencontact is, aanvragen handmatig verwerkt en beoordeeld
worden en er periodiek gecontroleerd wordt of de woning van de cliënt
verkocht is. toename van het aantal aanvragen leidt tot een toename van
het aantal benodigde medewerkers. Om alle verwachte aanvragen te
kunnen verwerken krijgt het CAK budget beschikbaar voor een aantal
gespecialiseerde medewerkers. Verder houdt het CAK de ontwikkelingen
in de huizenmarkt en het aantal aanvragen in de gaten zodat het begrote
aantal aanvragen (en zo nodig het budget) naar boven of beneden kan
worden bijgesteld.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
Zo willen genoemde leden weten welke maatwerkvoorzieningen
vanaf 2019 onder het abonnementstarief vallen. Ook willen zij
weten welk deel van de algemene voorzieningen vanaf 2020
onder het abonnementstarief worden gebracht. Gaat het sociale
wijkteam bijvoorbeeld ook onder het abonnementstarief vallen?
Vanaf 2019 vallen alle maatwerkvoorzieningen onder het abonnementstarief. Vanaf 2020 wordt naast de maatwerkvoorzieningen ook een deel
van de algemene voorzieningen onder het abonnementstarief gebracht.
Dit geldt in ieder geval voor algemene voorzieningen waarvoor een
duurzame hulpverleningsrelatie wordt aangegaan (huishoudelijke hulp en
begeleiding). Het is vanuit dit uitgangspunt vervolgens aan gemeenten
om lokaal kenbaar te maken (in de verordening) welke algemene
voorzieningen onder het abonnementstarief vallen. Of de ondersteuning
die via het sociale wijkteam wordt geboden onder het abonnementstarief
komt te vallen zal per situatie verschillen. In veel gemeenten is de
ondersteuning die vanuit het wijkteam geboden wordt gratis. Gemeenten
kunnen deze ondersteuning, ook met de invoering van het abonnementstarief, gratis houden.
De invoering van het abonnementstarief leidt naar verwachting
tot minder (ongewenste) zorgmijding. De precieze effecten van
de introductie van het abonnementstarief zijn lastig in te
schatten. Van welke toestroom is uitgegaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

11

De introductie van een abonnementstarief van € 17,50 leidt er toe dat
vooraf duidelijkheid wordt gecreëerd en dat mensen die onder de huidige
systematiek de bijdrage te hoog vonden (en als gevolg daarvan zorg
meden) nu mogelijk wel kiezen om zorg of ondersteuning op grond van
de Wmo te regelen. In de raming ten tijde van het Regeerakkoord is
uitgegaan van een verwachte toestroom naar voorzieningen van
structureel € 155 mln. Inmiddels zijn er bij het CPB nieuwe inzichten in de
kosten van het abonnementstarief. Daarin wordt de toestroom naar
voorzieningen herberekend op circa structureel € 90 mln. Daarover heb ik
uw Kamer in mijn brief van 1 juni 2018 geïnformeerd.
Nadere regels ten aanzien van eigen kracht, gebruikelijke zorg,
mantelzorg of hulp van andere personen uit het sociale netwerk
kunnen worden vastgesteld. Leidt dit tot grotere inspanningen
van kinderen, partners of andere personen uit het sociale
netwerk? Kan de Minister een aantal concrete voorbeelden geven
van nadere regels die vastgesteld kunnen worden?
De aard van de mogelijke ongewenste effecten en daarmee de te treffen
maatregelen van bijsturing zijn op voorhand lastig in te schatten. Met de
nadere regels wordt een bevoegdheid gecreëerd die maatwerk kan bieden
aan specifieke ongewenste situaties die zich voordoen. Mocht blijken dat
de effecten van het abonnementstarief zich in een grotere mate dan
vooraf geraamd voordoen, dan zal op basis van de nadere analyse van de
ontstane praktijk, bezien worden hoe de mogelijkheid om bij AMvB
nadere regels te stellen hiervoor kan en zal worden benut. De AMvB biedt
de grondslag om nadere regels te stellen over de beoordeling van het
college bij de beslissing tot het verstrekken van een maatwerkvoorziening.
Gedacht kan worden aan het nader regelen van wat «gebruikelijke hulp»
inhoud (vgl. Participatiewet) en waar nodig kan het bestaande begrip
«algemeen gebruikelijke voorziening» nader worden geduid. Aanvullend
zou kunnen worden geregeld dat diensten die iemand zelf al sinds
geruime tijd betrekt en overlappen met de toe te kennen maatwerkvoorziening niet hoeven te worden verstrekt.
De Minister stelt vast dat met het voorliggende voorstel
tegemoet wordt gekomen aan de door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) verwoorde zorgen, zo lezen genoemde
leden. De VNG roept echter op om niet in te stemmen met dit
besluit en geeft aan dat alle uitgaven hoger dan € 145 miljoen ten
koste zullen gaan van de huidige gebruikers. Deze gebruikers
betalen nu al vaak de laagste bijdrage maar krijgen straks wel
noodgedwongen soberder voorzieningen. Deze leden zouden dit
graag nader toegelicht willen hebben.
De opdracht die de Wmo 2015 aan gemeenten geeft is helder en biedt
voldoende waarborgen voor cliënten. De wet verplicht gemeenten na een
melding zorgvuldig onderzoek te doen naar de vraag of iemand vanwege
beperkingen in zelfredzaamheid en participatie op ondersteuning van de
gemeente is aangewezen. Voor degenen voor wie dat na onderzoek het
geval blijkt te zijn is verstrekking van een voorziening aan de orde. De
actuele jurisprudentie bevestigt het belang van de zorgvuldigheid van het
onderzoek. Het is dan ook niet de verwachting dat zij die aanspraak
kunnen maken op Wmo-ondersteuning dit als gevolg van deze maatregel
niet zullen krijgen.
Daarbij zijn gemeenten naar de huidige inzichten ook voldoende gecompenseerd voor de maatregel (incl. de toestroom naar voorzieningen).
Indien er toch ongewenste effecten optreden kan er op dat moment – na
analyse van de uitvoeringspraktijk – voor worden gekozen om nadere
regels te stellen met betrekking tot het onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

12

Deze leden vragen voorts waarom het Rijk slechts de helft van de
invoeringskosten van € 290 miljoen dekt. Deze leden hebben al
eerder hun vrees geuit dat de gemeenten de andere helft bij de
zorgontvangers zullen weghalen. Dit wordt nu ook bevestigd
door de VNG.
De kosten van de maatregel zijn door het CPB ten tijde van het Regeerakkoord geraamd om structureel € 290 mln (ondertussen heeft het CPB de
kosten herberekend op € 190 mln). Op basis van het Regeerakkoord is
structureel € 145 mln toegevoegd aan het Gemeentefonds. Voor het
overige deel zijn in het kader van het Interbestuurlijke Programma (IBP) en
het accres van het gemeentefonds afspraken gemaakt met gemeenten.
De Minister geeft aan dat de maatregel zal leiden tot minder
bureaucratie. Het CAK geeft aan dat de administratieve lasten en
de complexiteit worden verhoogd en dat reductie van het aantal
productcodes en tarieven wenselijk is, maar niet mogelijk binnen
de korte implementatietijd. De leden van de PVV-fractie vinden
dit onduidelijk. Kan de Minister dit toelichten?
Op het moment dat het CAK is verzocht een uitvoeringstoets te doen was
nog niet duidelijk hoe de vormgeving van het abonnementstarief eruit zou
zien. Daarom is het CAK verzocht om meerdere scenario’s te toetsen op
uitvoerbaarheid. De passage waar naar wordt verwezen in de vraag van
de PVV-fractie heeft betrekking op het scenario waarbij een deel van de
voorzieningen (de woningaanpassingen) worden uitgezonderd van het
abonnementstarief. Zoals ik heb toegelicht in mijn brief van 1 juni jl.1 is
inmiddels gekozen om alle maatwerkvoorzieningen (en een deel van de
algemene voorzieningen) onder het abonnementstarief te laten vallen. Er
is daarom ook geen sprake van verhoogde administratieve lasten en
complexiteit. De eenvoudige vormgeving waarvoor is gekozen zorgt juist
voor een reductie van administratieve lasten en complexiteit.
De uitvoering voor de vaststelling en inning in 2019 worden in
2019 bij het CAK belegd. Genoemde leden willen niet nog een
persoonsgebonden budget (PGB)-debacle. Is het CAK klaar voor
het uitvoeren van deze maatregel?
De uitvoering van de Wmo is voor het CAK geen nieuwe taak, maar vergt
aanpassing in een bestaande taak. Het CAK is verzocht om te onderzoeken
of de voorgenomen aanpassingen uitvoerbaar zijn. Uit de uitvoeringstoets
met betrekking tot het abonnementstarief 2019 die ik 1 juni jl. naar uw
Kamer heb verzonden blijkt dat dit het geval is. Hieruit blijkt dat het CAK
in staat is de aanpassingen in het systeem ruim voor 1 januari 2019 te
kunnen doorvoeren en deze wijzigingen te testen. In 2019 blijft de huidige
gegevensuitwisseling ongewijzigd, waardoor de impact van de aanpassingen beperkt is.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Deze leden hebben begrepen dat het doel van het vast abonnementstarief is dat ook stapeling van zorgkosten wordt tegengegaan, waardoor ook meer middeninkomens – die nu net buiten
de boot vallen – in aanmerking komen voor Wmo-voorzieningen.
Deze leden vragen op welke wijze uitvoerders, consulenten bij
gemeenten en de mensen die het betreft tijdig worden geïnformeerd over de regeling zoals die nu wordt voorgesteld. Deze

1

Kamerstukken 34 104 en 29 538, nr. 224

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

13

leden vragen bovendien wat de invoering van het abonnementstarief voor hen betekent.
De invoering van het abonnementstarief zal voor veel mensen een (forse)
verlaging betekenen van de bijdrage in de Wmo omdat ze een bijdrage
gaan betalen ter hoogte van het huidige minimumbedrag. Met deze
verlaging zal de stapeling van zorgkosten worden beperkt. Daarnaast leidt
de maatregel tot transparantie voor cliënten: zij weten reeds bij de
aanvraag van de Wmo-zorg welke eigen bijdrage in rekening wordt
gebracht. Doordat de systematiek sterk wordt vereenvoudigd neemt de
bureaucratie af en wordt de kans op fouten (met mogelijke stapelfacturen
tot gevolg) beperkt.
Nu de keuzes met betrekking tot de vormgeving van het abonnementstarief gemaakt zijn2 zal ik de komende periode in overleg met VNG,
gemeenten, CAK en cliëntenorganisaties invulling geven aan de (voorbereidingen van de) implementatie van het abonnementstarief. Daarbij zal
uiteraard ook aandacht zijn voor de Wmo-consulenten en de communicatie naar cliënten zelf.
Daarnaast zijn de leden van de CDA-fractie van mening dat
mensen die maatwerk nodig hebben, dit ook echt en tijdig
krijgen. Worden afspraken gemaakt over het monitoren van deze
maatregel? Op welke wijze wordt de toegang tot maatwerkvoorzieningen goed geborgd en wordt voorkomen dat geen
onterechte verschuiving naar algemene voorzieningen optreedt?
Met gemeenten en VNG wordt een monitor uitgewerkt, welke in kaart
brengt of en in welke mate sprake is van een hoger dan verwacht gebruik
van Wmo-voorzieningen (als gevolg van het abonnementstarief) die zich
onvoldoende door gemeentelijk beleid laat reduceren. Daarbij zullen ook
de verschillen tussen gemeenten en verschuivingen tussen maatwerk- en
algemene voorzieningen worden betrokken.
De leden van de CDA-fractie hebben gemerkt dat de maatregel
veel onrust oproept bij gemeenten. Een belangrijke angst die
leeft is dat veel meer mensen geconfronteerd zullen worden met
de zorgval. Klopt het dat door het abonnementstarief het verschil
in eigen bijdragen tussen Wmo 2015 en Wet langdurige zorg (Wlz)
groeit? Hoe groot is het gevaar dat mensen daardoor om de
verkeerde reden gebruik maken van de Wmo 2015?
Zowel onder de Wmo 2015 als onder de Wlz moet goede zorg en
ondersteuning geboden worden. Het abonnementstarief voor
Wmo-maatwerk draagt bij aan de toegankelijkheid van de ondersteuning
van uit de gemeente. Wanneer de verzekerde is aangewezen op 24 uur per
dag zorg in de nabijheid of permanent toezicht kan een Wlz-indicatie
worden afgegeven. Vaak is daarbij sprake van een overgang naar een
instelling met zorg, maar Wlz-zorg thuis is ook mogelijk. Het kan bij een
dergelijke overgang naar de Wlz inderdaad zo zijn dat dit een (forse)
verhoging betekent van de eigen bijdrage. Het abonnementstarief
versterkt voor mensen met een wat hoger inkomen dit effect. Uiteraard
wil ik negatieve prikkels wel zo veel mogelijk wegnemen. In mijn brief van
16 mei jl.3 heb ik daarom aangegeven dat ik verder ga onderzoeken hoe ik
de verschillende eigen bijdragen tussen de stelsels beter op elkaar kan
laten aansluiten.

2
3

Kamerstukken 34 104 en 29 538, nr. 224
Kamerstuk 29 538, nr. 261

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

14

Voorts vragen genoemde leden hoe de Minister de invoering van
een abonnementstarief weegt met een uitgangspunt van de Wmo
2015, dat inwoners wordt gevraagd naar draagkracht bij te
dragen, waarbij een beroep wordt gedaan op de eigen kracht van
inwoners.
De uitgangspunten van de Wmo 2015 blijven in tact: maatschappelijke
ondersteuning is en blijft, ongeacht het inkomen en vermogen,
beschikbaar voor al diegenen die beperkingen hebben in hun zelfredzaamheid of participatie en om die reden zijn aangewezen op ondersteuning en die zich niet kunnen redden op basis van eigen kracht,
gebruikelijke hulp of met behulp van het sociale netwerk. De wet blokkeert
de toegang tot voorzieningen niet op basis van inkomen of vermogen. Het
kan wel zo zijn dat inwoners met hogere inkomens die eerst zelf hulp
zouden betrekken nu vanwege de verlaagde tarieven zouden aankloppen
bij de gemeente. De gemeente onderzoekt daarbij nog steeds of de
voorziening ook nodig is om de beperkingen weg te nemen. Het in de wet
voorgeschreven onderzoek van de situatie na melding, waarbij eigen
kracht en inzet vanuit het sociale netwerk ook wordt meegewogen, is
hierbij van groot belang, op basis hiervan is het aan de gemeenten om
een zorgvuldige afweging te maken en – in geval van verstrekking van een
voorziening- maatwerk te leveren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Deze leden constateren met de Minister dat bijna alle huishoudens die eigen bijdragen betalen voor Wmo-voorzieningen ook
een deel van het eigen risico in de Zorgverzekeringswet (Zvw) vol
maken. De Minister refereert aan een forse verlaging van de
eigen bijdrage in de kosten van Wmo-voorzieningen voor veel
mensen. Kan de Minister inzichtelijk maken wat deze forse
verlaging van eigen bijdragen in een gemiddelde gemeente
betekent voor bijvoorbeeld een modale eenverdiener op jaarbasis
en een anderhalf keer modaal meerpersoonshuishouden? De
leden van de D66-fractie begrijpen dat er een zekere bandbreedte
tussen gemeentes bestaat in de hoogte van de eigen bijdrage.
Genoemde leden vragen wat de hoogste bestaande eigen bijdrage
is voor een modale eenverdiener.
Onderstaande tabel laat de maximale periode bijdragen zien voor een
meerpersoonshuishouden (eenverdiener) met een modaal en 1,5 x
modaal inkomen. Het betreft de hoogste eigen bijdrage die gemeenten
kunnen opleggen bij dit inkomen. Deze eigen bijdrage wordt gevraagd als
de zorgkosten van een huishouden hoger zijn dan deze maximale periode
bijdrage. Indien dit niet het geval is, is de eigen bijdrage gelijk aan de
zorgkosten van het huishouden. Omdat niet-AOW-gerechtigde meerpersoonshuishoudens worden uitgezonderd van het abonnementstarief is
dit tevens het maximale voordeel dat deze huishoudens ervaren op
jaarbasis.
Jaarlijkse maximale periode bijdrage
€
Niet Aow-gerechtigden
Meerpersoonshuishouden
modaal
1,5x modaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

104
2.353

15

Het grootste deel van de gemeenten hanteert de landelijke parameters
voor het berekenen van de eigen bijdrage. Zoals bekend mogen
gemeenten hun parameters voor de eigen bijdrage lager vaststellen dan
de landelijke maxima. Op dit moment doen 76 gemeenten dit. Daarnaast
kunnen gemeenten bepaalde voorzieningen (bijvoorbeeld begeleiding)
uitzonderen van eigen bijdragen.
De leden van de D66-fractie constateren dat de invoering van het
abonnementstarief leidt tot een vermindering van administratieve
lasten en regelgeving. Juist ook aan de zijde van cliënten van de
Wmo 2015. Kan de Minister toelichten welke andere acties hij
nog meer gaat ondernemen om de administratieve lasten en
regelgeving voor cliënten in de Wmo 2015 te verminderen? Hoe
trekt hij hierin samen met gemeentes en cliëntenorganisaties op?
Op 22 mei 2018 heb ik samen met de Minister voor MZS en de Staatssecretaris van VWS het programma «(ont)regel de zorg» gepresenteerd
(Kamerstuk 29 515, nr. 424). In dit programma zijn diverse acties
opgenomen om de regeldruk voor zorgaanbieders, professionals en
cliënten terug te dringen. Bij de uitvoering van de Wmo2015 ligt de focus
op het verplicht stellen van de iWmo-standaarden via een ministeriële
regeling, het stimuleren van het gebruik van de uitvoeringsvarianten, het
organiseren van regeldruksessies en het uitvoeren van een verkenning
om het cliëntervaringsonderzoek te versimpelen. VNG, de branches voor
aanbieders en cliëntenorganisaties zijn nauw betrokken bij de totstandkoming of de uitvoering van deze acties.
Daar het CAK een belangrijke rol speelt bij de wijziging of
invoering van een aantal maatregelen dat in dit schriftelijk
overleg aan de orde komt, hechten genoemde leden eraan dat de
Minister hen in een vroegtijdig stadium heeft betrokken bij de
uitwerking. Deze leden constateren dan ook, dat wellicht mede
hierdoor een positief resultaat uit de uitvoeringstoets van het
CAK voor 2019 en 2020 is gekomen. Toch stellen zij hierover nog
enkele vragen. Zo stelt het CAK dat er risico’s zijn met betrekking
tot het verouderde applicatielandschap. De leden van de
D66-fractie vragen de Minister dit punt verder toe te lichten.
De risico’s waarop het CAK ingaat in de uitvoeringstoets «invoering vast
tarief Wmo 2019» hebben voornamelijk betrekking op de implementatie
van het scenario (1B) waarin de woningaanpassing uitgezonderd zou
worden van het vaste tarief. In dat scenario zou het CAK twee bijdragesystematieken naast elkaar moeten voeren binnen het verouderde applicatielandschap. Nu besloten is niet tot uitvoering van dit scenario over te gaan,
kan het CAK de vaste bijdrage in het huidige systeem doorvoeren met
behulp van de in het systeem ingebouwde parameters. Aangezien het
gehele proces in 2019 verder ongewijzigd blijft, is de impact in de
systemen van het CAK beperkt. Voor een eventuele uitvoering van het
abonnementstarief in 2020 zal door het CAK een vereenvoudigde nieuwe
applicatie worden gebouwd.
Daarnaast lezen genoemde leden in de brief van de Minister en de
toets van het CAK twee verschillende percentages Wmo-cliënten
die minder gaan betalen aan eigen bijdragen, zij vragen hierover
een opheldering.
In de brief van 1 juni jl. is opgenomen dat 60% van de Wmo-clienten nu
reeds de minimale bijdrage betaalt. Dit percentage is correct. Het door
CAK gebruikte percentage is gebaseerd op een inmiddels verouderde
aanname waarbij niet-AOW gerechtigde meerpersoonshuishoudens ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

16

€ 17,50 per vier weken zouden gaan betalen. Inmiddels is besloten dat
deze groep vrijgesteld blijft van de eigen bijdrage.
Deze leden constateren dat aan een aantal randvoorwaarden
voldaan moet worden voor een goede implementatie. Het maken
van keuzes en prioritering van het CAK is hier een van. Deze
leden vragen de Minister of hierdoor andere belangrijke maatregelen, zoals de halvering van de VIB, in gevaar komen. Het gaat
deze leden immers om een totaal pakket aan maatregelen
waardoor de stapeling van zorgkosten verminderd moet worden,
zowel binnen de Wmo 2015 als binnen de Wlz.
De verlaging van de VIB en de verkorting van het aantal maanden
waarvoor de hoge intramurale bijdrage verschuldigd is van zes naar vier
maanden zijn separaat door het CAK getoetst en uitvoerbaar bevonden.
Tot slot hebben de leden van de D66-fractie nog enkele vragen
over de vormgeving van het abonnementstarief. In de brief wordt
gesproken over een monitor om te bezien of er geen
«ongewenste effecten voordoen die zich onvoldoende met de
huidige wettelijke kaders en gemeentelijk beleid en uitvoering
laten beïnvloeden». Genoemde leden zouden graag een verdere
toelichting ontvangen op deze monitor. Wat gaat precies
gemonitord worden? Hoe gaat deze monitor dat in kaart brengen?
Wie beoordeelt of de effecten «ongewenst» zijn en wanneer
wordt dit geëvalueerd?
Met gemeenten en VNG wordt een monitor uitgewerkt, welke in kaart
brengt of en in welke mate sprake is van een hoger dan verwacht gebruik
voor Wmo-voorzieningen (als gevolg van het abonnementstarief) die zich
onvoldoende door gemeentelijk beleid laat reduceren. Daarbij zullen ook
de verschillen tussen gemeenten en verschuivingen tussen maatwerk- en
algemene voorzieningen worden betrokken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
Met de invoering van het abonnementstarief wordt het verschil in
eigen bijdrage tussen Wmo 2015 en Wlz juist nog groter, ondanks
de maatregelen die in de Wlz worden genomen. Daarmee blijft
het risico bestaan dat mensen niet de juiste zorg krijgen, omdat
zij worden afgeschrikt door de hoge eigen bijdrage in de Wlz.
Deze leden vragen of, met dit scenario voor ogen, de risico’s zijn
doorgerekend dat cliënten zelf of op aanraden van hun naasten
de noodzakelijke overgang naar de Wlz zullen uitstellen.
Dit kabinet neemt een pakket aan maatregelen om de stapeling van eigen
betalingen voor zorg en ondersteuning te beperken. Door gerichte
maatregelen in elk domein worden de eigen betalingen beperkt en wordt
de last van de totale stapeling verminderd. Zowel onder de Wmo 2015 als
onder de Wlz moet goede zorg en ondersteuning geboden worden. Het
abonnementstarief in voor Wmo-maatwerk draagt bij aan de toegankelijkheid van de ondersteuning van uit de gemeente. Wanneer de verzekerde is aangewezen op 24 uur per dag zorg in de nabijheid or permanent
toezicht kan een Wlz-indicatie worden afgegeven. Vaak is daarbij sprake
van een overgang naar een instelling met zorg, maar Wlz-zorg thuis is ook
mogelijk. Het kan bij een dergelijke overgang naar de Wlz inderdaad zo
zijn dat dit een (forse) verhoging betekent van de eigen bijdrage. Het
abonnementstarief versterkt voor mensen met een wat hoger inkomen dit
effect. Uiteraard wil ik negatieve prikkels wel zo veel mogelijk wegnemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

17

In mijn brief van 16 mei jl.4 heb ik daarom aangegeven dat ik verder ga
onderzoeken hoe ik de verschillende eigen bijdragen tussen de stelsels
beter op elkaar kan laten aansluiten.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat de
overgangstermijn van lage naar hoge eigen bijdrage Wlz wordt
verkort naar vier maanden, omdat de Minister ook vier maanden
een redelijke termijn acht om verplichtingen af te wikkelen. Waar
is deze aanname op gebaseerd? Het CAK geeft aan dat een
serieuze toename te verwachten in het gebruik van de «betalingsregeling in verband met een onverkocht huis». De leden van de
GroenLinks-fractie vragen of een termijn van vier maanden dan
wel realistisch is.
In de jaren na 2013 is de woningmarkt langzaam gaan aantrekken. In de
praktijk kunnen mensen dus sneller het huis kwijt dan voorheen het geval
was. Als het huis onverhoopt niet wordt verkocht, dan kan bij het CAK een
betalingsregeling worden getroffen voor het onverkochte huis. De
betalingsregeling is in het leven geroepen nadat de gevolgen van de dip
in de woningmarkt van 2008–2013 en de invoering van de vermogensinkomensbijtelling in 2013 nog duidelijk merkbaar waren. De regeling stelt
cliënten in staat in de eerste maanden na opname de verantwoordelijkheden rondom de oude woonsituatie af te wikkelen zonder met dubbele
woonlasten geconfronteerd te worden. Er heeft een daling plaatsgevonden in het gebruik van de regeling «onverkocht huis». Waar in 2013 de
betalingsregeling 136 keer werd aangevraagd, was dit in 2017 nog maar
34 keer van 20.000 cliënten met een koopwoning die van de lage naar de
hoge bijdrage zijn gegaan. In de uitvoeringstoets van het CAK wordt
inderdaad rekening gehouden met een toename van het gebruik van de
regeling omdat het een arbeidsintensief proces betreft waarbij gespecialiseerde werknemers worden ingezet. Met het CAK wordt gemonitord in
welke mate het gebruik van de regeling plaatsvindt.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het abonnementstarief Wmo 2015 financiële gevolgen heeft voor
gemeenten. Waar zijn de ramingen van deze kosten op
gebaseerd? Is met deze raming ook rekening gehouden met de
mogelijke toename van het gebruik van Wmo-voorzieningen?
Het CPB heeft in de raming rekening gehouden met een derving aan eigen
bijdragen voor gemeenten, een hogere toestroom naar
Wmo-voorzieningen en met een besparing op de uitvoeringskosten als
gevolg van de vereenvoudiging van de systematiek.
Er is nu ook een groep mensen die hun hulp bij het huishouden
particulier heeft geregeld, en mogelijk straks aanspraak zal
maken op een Wmo-voorziening. Is een inschatting te maken van
de grootte van deze groep? Kan bij de monitoring inzichtelijk
worden gemaakt welke mensen voorheen zelf hun hulp bij het
huishouden betaalden?
Het CPB heeft in haar raming de totale toestroom op voorzieningen
meegenomen. Er is geen onderscheid gemaakt tussen groepen of
specifieke voorzieningen. De monitor brengt in kaart of en in welke mate
er sprake is van een hoger dan verwacht gebruik van Wmo-voorzieningen
(na invoering van het abonnementstarief). De invulling van de monitor
wordt de komende maanden nader uitgewerkt.

4

Kamerstuk 29 538, nr. 261

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

18

De leden van de GroenLinks-fractie constateren ook dat de
halvering van de VIB nauwelijks effect heeft op mensen met een
laag inkomen. Voor mensen met een laag inkomen is de hoge
eigen bijdrage voor Wlz-zorg een enorme belasting. Kan de
koopkrachtsituatie van mensen met lage inkomens die een hoge
eigen bijdrage betalen voor Wlz-zorg in kaart worden gebracht?
Onderstaande tabel laat zien wat een wajonger en een Aow-gerechtigde
zonder aanvullend pensioen overhouden na het betalen van de eigen
bijdrage. Omdat het intramuraal verblijvende cliënten betreft, hoeft uit dit
bedrag geen eten en huur te worden betaald.
wajong

Aow+

12.369
– 6.466
5.903
492

13.686
– 8.602
5.084
424

netto besteedbaar inkomen per jaar
eigen bijdrage per jaar
vrije ruimte per jaar
vrije ruimte per maand

In de nota staat dat in het wetsontwerp een aanpassing is gedaan
om indien de aanzuigende werking groter is dan verwacht per
algemene maatregel van bestuur (AMvB) nadere regels met
betrekking tot het onderzoek vast te stellen. Kan nader worden
toegelicht wat dit precies betekent?
In ter consultatie aangeboden wetsontwerp wordt voorgesteld om het
mogelijk te maken om bij algemene maatregel van bestuur nadere regels
te kunnen stellen over de beoordeling van het college bij de beslissing tot
het verstrekken van een maatwerkvoorziening (art.2.3.5 Wmo 2015).
Hiermee kunnen bijvoorbeeld nadere regels worden gesteld ten aanzien
van de eigen kracht, algemeen gebruikelijke voorzieningen, gebruikelijke
hulp, mantelzorg of hulp van andere personen uit het sociale netwerk.
Gekozen is voor een brede grondslag omdat de aard van de ongewenste
effecten en daarmee de treffen maatregelen van bijsturing op voorhand
niet zijn in te schatten. Het besluit biedt mogelijkheden om toetsingscriteria op landelijk niveau uiteen te zetten, aan te scherpen en daarmee
gemeenten meer armslag te geven in het beslissen op de noodzaak van
het vertrekken van een maatwerkvoorziening. Deze maatregel zal alleen
worden ingevoerd als daarvoor op basis van de uitkomsten van de
monitor aanleiding is; de maatregel moet gemeenten in staat stellen om –
meer dan nu- een hoger dan verwachte benutting van
Wmo-voorzieningen tegen te gaan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Waarom wordt het eigen risico niet verlaagd of zelfs afgeschaft?
De financiering van zorg is in hoge mate gebaseerd op solidariteit van
mensen die geen of weinig zorg gebruiken met mensen die (relatief) veel
zorg ontvangen. Met het huidige niveau van het verplicht eigen risico
wordt een verantwoord evenwicht bereikt tussen de eigen financiële
verantwoordelijkheid die van verzekerden gevraagd kan worden en het
deel van de zorgkosten dat collectief gefinancierd wordt. Uiteraard is het
van belang om oog te blijven houden voor de financiële toegankelijkheid
tot zorg voor alle verzekerden. Hiertoe worden verschillende maatregelen
genomen om stapeling van zorgkosten te voorkomen, zoals het
ongewijzigd laten van het verplicht eigen risico voor de zorgverzekering
tot en met het jaar 2021 (zie Kamerstukken 34 104 en 29 538, nr. 199).
Daarnaast zijn er compensatiemogelijkheden. Een volledig overzicht van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

19

die maatregelen is op 3 november 2016 aan uw Kamer gezonden
(Kamerstuk 29 538, nr. 231).
Waarom worden de eigen bijdragen voor geneesmiddelen
gemaximeerd op € 250? Wat is de dekking hiervan? Waarom kiest
de Minister er niet voor de eigen bijdragen voor geneesmiddelen
helemaal af te schaffen? Hoe wil de Minister voorkomen dat
fabrikanten de prijzen van geneesmiddelen omhoog schroeven als
de Minister toch wel vergoedt boven de € 250?
Met het maximeren van de eigen bijdragen voor geneesmiddelen wil ik
gericht de bijbetalingen voor geneesmiddelen voor een verzekerden
aanpakken. Zij gaan hierdoor maximaal € 250 per jaar betalen. Dit is één
maatregel van het pakket aan maatregelen om de stapeling van eigen
betalingen voor zorg te verminderen. Het geheel afschaffen van eigen
betalingen voor geneesmiddelen zou ondoelmatig gebruik van geneesmiddelen vergroten. De gestelde vergoedingslimieten voor onderling
vervangbare middelen en het preferentiebeleid bieden immers goede
prikkels om de kosten te beheersen. De leden van de SP-fractie vragen
verder naar de mogelijkheid dat fabrikanten of importeurs de gelegenheid
van de maximering van bijdragen zullen aangrijpen om de prijzen van
geneesmiddelen te verhogen. Ik verwacht niet dat dit het geval zal zijn,
omdat zij zich hierbij mogelijk uit de markt zullen prijzen in het geneesmiddelenvergoedingssysteem. Ik ga de effecten van de invoering van de
maximering monitoren en bezien of er ongewenste effecten optreden.
Naast het hele hoge eigen risico en de hoogte van de eigen
bijdragen maken mensen die chronisch ziek zijn of een beperking
hebben ook veel andere kosten. Denk aan de eigen bijdrage voor
gehoorapparaten, de medische pedicure, orthopedische
schoenen, steunzolen, de gehandicaptenparkeerkaart, het
Valysvervoer, de kosten van een hulphond enzovoorts. De
stapeling van al deze zaken maakt dat mensen veel meer geld
kwijt zijn naast het eigen risico en eventuele kosten voor
geneesmiddelen. Daarnaast begrijpen de leden van de SP-fractie
niet dat deze Minister bijdraagt aan de stapeling van zorgkosten
door de keuze te maken om paracetamol, vitaminen en mineralen
voor chronisch zieken uit het pakket te halen. Kan de Minister
een beschouwing geven hoe hij hier tegenaan kijkt in het kader
van de stapeling van zorgkosten?
De uitdaging waar we in de zorg voor staan is om de kosten van het
verzekerde pakket betaalbaar te houden. Dit doen we door bij het
pakketbeheer kritisch te kijken wat er via het basispakket vergoed moet
worden. Het Zorginstituut heeft in het Pakketadvies Vitaminen, mineralen
en paracetamol geadviseerd om preparaten waarvoor een (nagenoeg)
gelijkwaardig geneesmiddel of voedingssupplement verkrijgbaar is
zonder recept bij apotheek of drogist, niet langer ten laste van de
basisverzekering te vergoeden (bijlage bij Kamerstuk 29 689, nr. 797). De
reden hiervoor is dat het geen noodzakelijk te verzekeren zorg betreft
gezien de gemiddelde lage kosten en het feit dat er een alternatief
beschikbaar is in de vrije verkoop dat vaak goedkoper is. Dit advies is
gebaseerd op een afbakening van de collectieve verantwoordelijkheid
voor de vergoeding van zorgkosten en een maatschappelijke weging van
welke zorgkosten voor eigen rekening kunnen komen en welke zorgkosten
niet (meer) gedragen kunnen worden door het individu.
Kan de Minister de vraag van de leden van de SP-fractie beantwoorden in hoeverre voor andere algemene voorzieningen wel
een hogere eigen bijdrage gevraagd kan worden. Is dat het geval?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

20

Verder vragen genoemde leden in hoeverre mensen straks vaker
een eigen bijdrage moeten betalen, aangezien sommige algemene
voorzieningen nu gratis aangeboden worden en op een later
moment mogelijk niet meer. Kan de Minister hierover een
beschouwing geven?
Voor zowel algemene voorzieningen die sowieso onder het abonnementstarief gebracht worden (voorzieningen waarvoor een duurzame hulpverleningsrelatie wordt aangegaan) als voor de overige algemene voorzieningen, geldt dat het niet verplicht is om een bijdrage te vragen.
Voorzieningen die nu gratis zijn, kunnen gemeenten ook in de toekomst
vrij houden van een bijdrage. Voor algemene voorzieningen die niet onder
het abonnementstarief vallen (waarbij geen duurzame hulpverleningsrelatie wordt aangegaan) kunnen gemeenten – net als nu – een hogere
bijdrage vragen. Bij algemene voorzieningen die niet onder het abonnementstarief vallen mag de bijdrage niet hoger zijn dan de kostprijs.
Bovendien is het uitgangspunt van de wet dat algemene voorzieningen
financieel haalbaar moeten zijn.
Deze leden vragen de Minister hoe het precies zit als mensen
meerdere voorzieningen gebruiken in de Wmo2015. Betalen deze
mensen dan voor elke voorziening € 17,50 of geldt dit bedrag
voor alle voorzieningen?
Dit bedrag geldt voor alle voorzieningen tezamen die onder het abonnementstarief vallen, ongeacht hoeveel voorzieningen mensen afnemen.
Voorts vragen deze leden hoe het nu precies zit met de eigen
bijdrage voor woningaanpassingen. Is de eigen bijdrage hiervoor
ook € 17,50 of wordt dan een hogere eigen bijdrage gevraagd?
Deze leden vragen om verduidelijking op dit punt.
Woningaanpassingen vallen ook onder het abonnementstarief van
€ 17,50. In de uitvoeringstoets van het CAK is wel een scenario onderzocht waarbij woningaanpassingen uitgezonderd zijn van het abonnementstarief. Om het doel van de maatregel, het beperken van de stapeling
van zorgkosten voor de cliënt en het vereenvoudigen van de systematiek
voor de cliënt, maximaal te bereiken is er uiteindelijk voor gekozen om
woningaanpassingen onder het abonnementstarief te brengen.
De leden van de SP-fractie vinden het een goed voorstel om de
vermogensinkomensbijtelling van 8% naar 4% te verlagen.
Genoemde leden vragen de Minister waarom hij de VIB niet in
haar geheel heeft afgeschaft.
Het kabinet vindt het niet onredelijk om het vermogen mee te wegen als
draagkracht voor het betalen van de eigen bijdragen in de langdurige zorg
en beschermd wonen. Met de invoering van het abonnementstarief wordt
de VIB feitelijk al afgeschaft voor de eigen bijdrage voor maatwerkvoorzieningen in de Wmo 2015. In het regeerakkoord is opgenomen dat het
percentage van 8% wel wordt gehalveerd. Een gehele afschaffing van de
VIB voor Wlz-zorg zou onvoldoende rekening houden met de draagkracht
van mensen met vermogen. Bovendien zou een dergelijke afschaffing in
de Wlz € 110 miljoen extra op jaarbasis kosten.
Genoemde leden vragen de Minister of de verlaging van de
compensatie ouderentoeslag niet zal leiden tot een inkomensachteruitgang ten opzichte van de oude situatie. Kan de Minister met
voorbeelden aangeven hoe dit werkt en wat betekent dit voor
ouderen met een vermogen van bijvoorbeeld rond de € 40.000?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

21

De aanpassing van de ouderentoeslag leidt niet tot een inkomensachteruitgang ten opzichte van de oude situatie. Door het verlagen van de
vermogensinkomensbijtelling (VIB)van 8% naar 4% werkt het afschaffen
van de ouderentoeslag minder hard door in het bijdrageplichtig inkomen,
en dus in de eigen bijdragen. Met voorliggende wijziging wordt de
compensatie van de ouderentoeslag hierop aangepast en dusdanig
vormgeven dat de huidige en eventuele toekomstige aanpassingen van de
VIB de compensatie van de ouderentoeslag automatisch meebeweegt met
de aanpassing van de VIB. Hierdoor wordt voorkomen dat bij verlaging
van de VIB naar 4% mensen worden overgecompenseerd voor het
afschaffen van de ouderentoeslag. Tevens zorgt de wijziging ervoor dat bij
eventuele toekomstige veranderingen van de VIB de compensatie
automatisch en evenredig meebeweegt.
Onderstaande tabel toont de huidige eigen bijdrage en de eigen bijdrage
na aanpassing van de VIB en compensatie ouderentoeslag. Deze zijn
weergegeven voor een alleenstaande met uitsluitend Aow en een
grondslag sparen en beleggen van respectievelijk € 10.000 en € 40.000.
Het heffingsvrije vermogen is € 30.000 in 2018, waardoor een persoon
met een grondslag sparen en beleggen van € 10.000 een vermogen van
€ 40.000 (€ 10.000 + € 30.000) heeft.

Aow-gerechtigden
Alleenstaande
(alleen) Aow
(alleen) Aow

Grondslag
sparen en
beleggen

Huidige
eigen
bijdrage per
maand

Eigen
bijdrage per
maand in
nieuwe
situatie

Verschil

€

€

€

€

10.000
40.000

682
751

682
701

0
– 50

Te zien is dat bij een grondslag sparen en beleggen van € 10.000 de
huidige eigen bijdrage gelijk is aan de eigen bijdrage na verlaging van de
VIB en aanpassing van de compensatie ouderentoeslag. Deze cliënten
worden dus zowel in de huidige als in de nieuwe situatie gecompenseerd
voor het afschaffen van ouderentoeslag en betalen per saldo geen VIB
over hun vermogen.
Bij een grondslag sparen en beleggen van € 40.000 gaat een Aowgerechtigde € 50 minder per maand betalen. Dit komt omdat deze
persoon voordeel heeft van het verlagen van de VIB over het vermogen
dat boven een grondslag sparen en beleggen van € 25.000 uit komt. Tot
dat bedrag wordt namelijk gecompenseerd voor het afschaffen van de
ouderentoeslag.
In de nieuwe regeling wordt gesteld dat mensen die na vier
maanden hun huis nog niet hebben kunnen verkopen, de lage
eigen bijdrage kunnen aanhouden en op een later moment het
verschil tussen de lage en hoge eigen bijdrage moeten terugbetalen. Deze leden vinden het echt onwenselijk dat hiermee
mensen met een schuld opgezadeld worden. Deze leden vragen
de Minister waarom precies voor deze maatregel is gekozen en
waarom hij mensen met een schuld opzadelt. Ook het CAK
voorziet hierin een serieuze toename van het gebruik van de
betalingsregeling. Kan de Minister dit nader toelichten? Verder
vragen deze lezen hoeveel extra budget hiervoor beschikbaar
wordt gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

22

Het aangaan van de betalingsregeling betekend niet dat de cliënt
geconfronteerd wordt met een schuld die problematisch is voor de
verzekerden. De regeling «onverkocht huis» biedt de mogelijkheid om
zonder dubbele woonlasten de eigen bijdrage te betalen. In die gevallen
geldt dus wel de «hoge eigen bijdrage», maar wordt nog de «lage eigen
bijdrage» een tijd opgelegd, totdat de verzekerde middelen heeft om
alsnog de verschuldigde bijdrage te betalen. In het algemeen kan een
verzekerde probleemloos de uitgestelde betaling in één keer voldoen als
de woning alsnog verkocht is. In de uitvoeringstoets van het CAK wordt
inderdaad rekening gehouden met een toename van het gebruik van de
regeling omdat het een arbeidsintensief proces betreft waarbij gespecialiseerde werknemers worden ingezet. Het is de vraag of de stijging ook, in
de door het CAK ingeschatte mate, zal plaatsvinden. Daarbij hangt
onzekerheid over het aantal aanvragen vooral samen met fluctuaties in de
huizenmarkt. Indien de huizenmarkt aantrekt/blijft aantrekken bestaat de
kans dat de toename van het aantal aanvragen beperkt blijft. Aan het CAK
wordt € 136.000 extra budget beschikbaar gesteld voor het afdoen van
extra aanvragen. Afhankelijk van de feitelijke aanvragen wordt bezien of
dit bedrag ook daadwerkelijk nodig is.
Het voortzetten van de huidige bijdragesystematiek voor
woningaanpassingen brengt risico’s met zich mee, zo lezen de
leden van de SP-fractie in de nota van toelichting. Hoe verhoudt
zich dit met het door het CAK uitgerekende scenario 1B, dat
woningaanpassingen met een aparte eigen bijdrage systematiek
kunnen worden uitgevoerd en dat dit een politiek risico met zich
meebrengt bij uitleg en verantwoording aan maatschappij en
Tweede Kamer, dat kan resulteren in imagoschade voor de
Minister en het CAK? Kan de Minister dit nader toelichten?
Op het moment dat het CAK is verzocht een uitvoeringstoets te doen was
nog niet duidelijk hoe de vormgeving van het abonnementstarief eruit zou
zien. Daarom is het CAK verzocht om meerdere scenario’s te toetsen op
uitvoerbaarheid. Het CAK heeft daarbij ook onderzocht of het uitvoering
kan geven aan een scenario waarin woningaanpassingen uitgezonderd
zijn van het abonnementstarief. Zoals ik heb toegelicht in mijn brief van
1 juni jl.5 is inmiddels gekozen om woningaanpassingen gewoon onder
het abonnementstarief te laten vallen. Er zijn daardoor geen aanvullende
uitvoeringsrisico’s voor de bijdrage van woningaanpassingen
De leden van de SP-fractie delen de zorgen van het CAK. Met de
invoering van een abonnementstarief is er onduidelijkheid over
de wettelijke taak van het CAK. Dat zorgt voor onrust onder
medewerkers, aangezien banen komen te vervallen. Kan de
Minister hierover meer duidelijkheid geven zodat onrust en
onzekerheid onder de medewerkers van het CAK zoveel mogelijk
kunnen worden weggenomen?
Ik realiseer me dat de invoering van het abonnementstarief onzekerheid
met zich meebrengt voor het personeel van het CAK. Het personeel van
het CAK is met name onzeker over de situatie in 2020, er is namelijk nog
geen besluit genomen of het CAK vanaf 2020 uitvoerder wordt van het
abonnementstarief. Ik neem voor de zomer een besluit over de uitvoering
vanaf 2020, zodat het personeel van het CAK op korte termijn duidelijkheid krijgt.

5

Kamerstukken 34 104 en 29 538, nr. 224

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

23

De leden van de SP-fractie vragen of de Minister gemeenten
voldoende compenseert voor het verlies van inkomsten en de
verwachting dat meer mensen gebruik zullen maken van
Wmo-voorzieningen. Het CPB heeft becijferd dat de kosten van
deze maatregel € 190 miljoen bedragen. De Minister compenseert
slechts gedeeltelijk. Waarop is het bedrag van € 145 gebaseerd
en hoe verhoudt dit zich met de berekeningen van het CPB, zo
vragen genoemde leden.
De kosten van de maatregel zijn door het CPB ten tijde van het Regeerakkoord geraamd op structureel € 290 mln (ondertussen heeft het CPB de
kosten herberekend op € 190 mln, daarover heb ik uw Kamer in mijn brief
van 1 juni 2018 geïnformeerd). Op basis van het Regeerakkoord is
structureel € 145 mln. toegevoegd aan het Gemeentefonds. Voor het
overige deel zijn in het kader van Interbestuurlijke Programma (IBP) en het
accres van het gemeentefonds afspraken gemaakt.
Hoe wordt voorkomen dat gemeenten de tekorten moeten
opvangen door te snijden in voorzieningen binnen de Wmo 2015
of door het verhogen van eigen bijdragen die niet onder het
abonnementstarief vallen? De Minister heeft afspraken gemaakt
in het Interbestuurlijke Programma (IBP) maar die afspraken
nemen de zorgen over gebrekkige compensatie richting
gemeenten niet weg, zo melden ook gemeenten zelf. Deze leden
verwachten een uitgebreide reactie over hoe de Minister hier
zorgvuldig op ingaat, zonder dit keer te verwijzen naar de
verantwoordelijkheid van de gemeenteraad.
De opdracht die de Wmo 2015 aan gemeenten geeft is helder en biedt
voldoende waarborgen voor cliënten. De wet verplicht gemeenten na een
melding zorgvuldig onderzoek te doen naar de vraag of iemand vanwege
beperkingen in zelfredzaamheid en participatie op ondersteuning van de
gemeente is aangewezen.
Voor degenen voor wie dat na onderzoek het geval blijkt te zijn is
verstrekking van een voorziening aan de orde. De actuele jurisprudentie
bevestigt het belang van de zorgvuldigheid van het onderzoek. Het is dan
ook niet de verwachting dat zij die aanspraak kunnen maken op
Wmo-ondersteuning dit als gevolg van deze maatregel niet zullen krijgen.
Daarbij zijn gemeenten naar de huidige inzichten ook voldoende gecompenseerd voor de maatregel (incl. de toestroom naar voorzieningen).
Indien er toch ongewenste effecten optreden kan er op dat moment – na
analyse van de uitvoeringspraktijk – voor worden gekozen om nadere
regels te stellen met betrekking tot het onderzoek. Hiermee kunnen
bijvoorbeeld nadere regels worden gesteld ten aanzien van de eigen
kracht, algemeen gebruikelijke voorzieningen, gebruikelijke hulp,
mantelzorg of hulp van andere personen uit het sociale netwerk. Gekozen
is voor een brede grondslag omdat de aard van de ongewenste effecten
en daarmee de treffen maatregelen van bijsturing op voorhand niet zijn in
te schatten. Op deze manier wordt een bevoegdheid gecreëerd waarvan
gemeenten gebruik kunnen maken en die maatwerk kan bieden aan
specifieke ongewenste situaties die zich voordoen.
Voorts vragen deze leden de Minister of hij een duidelijk
overzicht willen verstrekken met daarin de kosten die op
gemeenten afkomen en hoe dit zich verhoudt met de afspraken
die zijn gemaakt in het kader van de het Interbestuurlijke
Programma (IBP).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

24

De kosten van de maatregel zijn door het CPB ten tijde van het Regeerakkoord geraamd op structureel € 290 mln (ondertussen heeft het CPB de
kosten herberekend op € 190 mln). Het CPB heeft in de raming rekening
gehouden met een derving aan eigen bijdragen voor gemeenten, een
hogere toestroom naar Wmo-voorzieningen en een besparing op de
uitvoeringskosten als gevolg van de vereenvoudiging van de systematiek.
Op basis van het Regeerakkoord is structureel € 145 mln. toegevoegd aan
het Gemeentefonds. Voor het overige deel zijn in het kader van Interbestuurlijke Programma (IBP) en het accres van het gemeentefonds
afspraken gemaakt. Met het IBP is de discussie over de door gemeenten
ervaren financiële problematiek in het sociaal domein afgerond en is een
streep onder het verleden gezet. Met de door de gemeenten ervaren
financiële problematiek wordt gedoeld op: de tekorten sociaal domein, de
gebundelde uitkering bijstand, Wsw, kosten beschermingsbewind, de
indexering, de nieuwe loonschaal huishoudelijke hulp, het abonnementstarief eigen bijdragen en Veilig Thuis. De afspraken in het kader van IBP
zijn terug te vinden in de maartcirculaire van het gemeentefonds:
https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/03/20/gemeenten-enprovincies-krijgen-samen-62-miljard-extra
De Minister geeft aan dat als de toestroom groter wordt dan
verwacht, bijsturing in de rede ligt. Betekent dit bijsturing in
financiële zin, zodat gemeenten extra geld kunnen verwachten?
Of worden dan de problemen afgeschoven naar familieleden,
mantelzorgers en mensen zelf? Deze leden verwachten een
uitgebreide toelichting op dit punt.
De aard van de toestroom en de mogelijke problemen die dit oplevert is
lastig te voorspellen. Daarom is op voorhand niet aan te geven welke
bijsturing nodig is. In de wet is een brede grondslag opgenomen om bij
AMvB nadere regels te stellen met betrekking tot het onderzoek (art. 2.3.5
Wmo 2015). Hiermee kunnen bijvoorbeeld nadere regels worden gestel
ten aanzien van de eigen kracht, algemeen gebruikelijke voorzieningen,
gebruikelijke hulp, mantelzorg of andere personen uit het netwerk. Er zou
bijvoorbeeld kunnen worden geregeld dat gemeenten diensten die
iemand zelf al geruime tijd zelf organiseert en niet hoeven te verstrekken.
Als bijvoorbeeld mensen al geruime tijd een huishoudelijke hulp betalen
hoeven zij specifiek die hulp niet nog eens van de gemeente te ontvangen.
Zij hebben daarvoor dan de financiële draagkracht als hun inkomen gelijk
blijft.
Gemeenten gaan in het voorliggende voorstel over de inning van
de eigen bijdrage. De leden van de SP-fractie vragen welke- en
hoeveel extra lasten dit betekent voor gemeentelijke organisaties. Kan de Minister dat nader toelichten?
U ontvangt voor de zomer een brief over welke partij de vaststelling en
inning van de bijdrage vanaf 2020 gaat uitvoeren. Hierbij worden ook de
gevolgen voor regeldruk betrokken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
Kan de Minister aangeven welke Wmo-voorzieningen in 2019 en
2020 allemaal wel en niet onder het abonnementstarief komen te
vallen en zo niet, welke tarieven dan wel gaan gelden? Behouden
de gemeenten de mogelijkheid om bepaalde algemene voorzieningen gratis aan te bieden?
In 2019 vallen alleen Wmo-maatwerkvoorzieningen onder het abonnementstarief. Voorgesteld wordt om vanaf 2020 naast de maatwerkvoorzieningen ook een deel van de algemene voorzieningen onder het abonne-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

25

mentstarief te brengen. Dit geldt in ieder geval voor algemene
voorzieningen waarvoor een duurzame hulpverleningsrelatie wordt
aangegaan (huishoudelijke hulp en begeleiding). Het is vanuit dit
uitgangspunt vervolgens aan gemeenten om lokaal kenbaar te maken (in
de verordening) welke algemene voorzieningen onder het abonnementstarief vallen. Gemeenten behouden de mogelijkheid om voorzieningen
gratis aan te bieden, ongeacht of ze onder het abonnementstarief vallen of
niet.
– Kan de Minister aangeven wat precies de voorgestelde wijzigingen zijn voor de eigen bijdrage voor woningaanpassingen?
Woningaanpassingen komen net als andere maatwerkvoorzieningen
onder het abonnementstarief te vallen waarbij tevens blijft gelden dat de
bijdrage in de kosten van een woningaanpassing van de cliënt de kostprijs
die de gemeente ervoor betaalt niet te boven mag gaan.
– Bij welke groep wordt de meeste aanzuigende werking
verwacht? Wordt ook een aanzuigende werking verwacht van het
op 0 stellen van de eigen bijdrage van alle niet AOW-gerechtigde
meerpersoonshuishoudens? Zo ja, hoe verhoudt de verwachte
stijging van het beroep op de Wmo 2015 door deze groep zich tot
de verwachte stijging bij AOW-gerechtigde huishoudens?
Het CPB heeft in haar raming de totale toestroom op voorzieningen
meegenomen. Er is geen onderscheid gemaakt tussen groepen of
specifieke voorzieningen. Niet AOW-gerechtigde meerpersoonshuishoudens tot een bijdrageplichtig inkomen van € 35.175 zijn in de huidige
systematiek al zijn vrijgesteld van de eigen bijdrage. Het schrappen van de
inkomensgrens leidt slechts tot een beperkte toename van deze groep,
waardoor de toestroom naar Wmo-voorzieningen voor deze groep naar
verwachting beperkt zal zijn.
– Hoe wordt de monitoring van de aanzuigende werking vormgegeven? Hoe wordt hierbij omgegaan met de wijzigingen die
stapsgewijs zullen worden ingevoerd in 2019 en 2020? Wordt de
toegankelijkheid van de Wmo 2015 ook gemonitord?
De monitor brengt in kaart of en in welke mate er sprake is van een hoger
dan verwacht gebruik van Wmo-voorzieningen (na invoering van het
abonnementstarief), dat zich onvoldoende door gemeentelijk beleid laat
reduceren. Daarbij zullen ook de verschillen tussen gemeenten en
verschuivingen tussen maatwerk- en algemene voorzieningen worden
betrokken. De verder invulling van de monitor wordt de komende
maanden uitgewerkt.
– Hoe vindt de weging plaats of de inning van de eigen bijdrage
beter door het CAK of de gemeenten kan plaatsvinden? Voor
genoemde leden weegt daarbij zwaar dat cliënten geen
problemen mogen ondervinden van een mogelijke verschuiving
van het CAK naar gemeenten.
VWS heeft een onderzoeksbureau de opdracht gegeven om de uitvoeringsconsequenties van de verschillende scenario’s (gemeenten/CAK als
uitvoerder) in beeld te brengen. Hierbij is het perspectief van de cliënt
meegenomen als een belangrijk afwegingscriterium in de uiteindelijke
keuze. Ik zal de Tweede Kamer vóór de zomer informeren over de
uitkomsten van dit onderzoek en de keuze waar de uitvoering van het
abonnementstarief belegd zal worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 104, nr. 230

26