Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 839

Jeugdzorg

Nr. 770

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 april 2021
Uw Kamer heeft mij gevraagd te reageren op een petitie m.b.t. jeugdzorg.
Hierbij voldoe ik, mede namens de Minister voor Rechtsbescherming, aan
dit verzoek. De opstellers van de petitie geven aan dat kinderen (te) vaak
zonder gedegen feitenonderzoek en wederhoor uit huis worden geplaatst.
De opstellers van de petitie stellen dat ook in gezinshuizen en pleeggezinnen zich situaties voordoen waar kinderen uit het gezinshuis/
pleeggezin worden gehaald zonder dat daar gedegen feitenonderzoek aan
vooraf is gegaan.
Een uithuisplaatsing of een overplaatsing (van pleeggezin/gezinshuis naar
een andere omgeving) is zeer ingrijpend voor kinderen, ouders en de
omgeving. Voor professionals is het moeilijk om een dergelijke beslissing
te nemen, juist omdat de impact zo groot is. Een beslissing tot uithuisplaatsing of overplaatsing vergt daarom grote zorgvuldigheid.
Ik ben het met de opstellers van de petitie eens dat gedegen feitenonderzoek een voorwaarde moet zijn voor een verzoek tot uithuisplaatsing.
Ook ben ik van mening dat we moeten blijven werken aan het verbeteren
van feitenonderzoek.
Ik herken mij echter niet in het beeld dat kinderen stelselmatig uit huis
worden geplaatst op basis van foutieve aannames, dat er geen wederhoor
plaats zou vinden en dat ouders, gezinshuisouders en pleegouders geen
inspraak hebben. Professionals maken zorgvuldige afwegingen en er zijn
voldoende waarborgen en mogelijkheden voor wederhoor. In deze brief
ga ik nader in op mijn standpunt. De brief gaat eerst in op feitenonderzoek
en vervolgens op de situatie van gezinshuisouders en pleegouders.
Feitenonderzoek
De opstellers van de petitie geven aan dat er in de jeugdzorg geen
gedegen feitenonderzoek wordt gedaan. Wanneer een uithuisplaatsing
noodzakelijk is, dient dit met grote zorgvuldigheid te gebeuren. Aan de

kst-31839-770
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 770

1

hand van gedegen feitenonderzoek moet worden nagegaan of uithuisplaatsing noodzakelijk en de beste optie is. Dit is ook het uitgangspunt van
de Jeugdwet (artikel 3.3) en van
betrokken partijen zoals GI’s en de Raad voor de Kinderbescherming
(RvdK). De Minister voor Rechtsbescherming heeft uw Kamer hier onlangs
uitgebreid over geïnformeerd in antwoord op Kamervragen van de leden
Peters en van Toorenburg1.
Wanneer er zorgen zijn over de veiligheid en ontwikkeling van een kind en
vrijwillige hulpverlening niet helpt, wordt de RvdK gevraagd om onafhankelijk onderzoek te doen. De RvdK is hierbij (net als GI’s) verplicht om over
alle feiten volledig en naar waarheid te rapporteren. De RvdK heeft voor
deze onderzoeken ook een kwaliteitskader2 opgesteld. In dit kwaliteitskader staan randvoorwaarden voor gedegen onderzoek beschreven. Zo
wordt altijd het netwerk van een gezin betrokken om te onderzoeken wat
de mogelijkheden zijn, wordt informatie opgehaald bij professionals zoals
hulpverleners, leraren en huisartsen en wordt het verslag van de
opgehaalde informatie aan deze professionals schriftelijk ter goedkeuring
voorgelegd. Ook krijgen ouders en kind de gelegenheid hierop te
reageren. Ouders en kinderen kunnen daarnaast een beroep doen op een
vertrouwenspersoon tijdens het onderzoek van de RvdK. Dat kan iemand
uit het eigen netwerk zijn of bijvoorbeeld een vertrouwenspersoon van het
Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg (AKJ). De vertrouwenspersoon van
het AKJ ondersteunt kinderen en ouders met zaken zoals informatie,
advies en het opstellen van een reactie op de rapportage.
Op basis van het onderzoek kan de RvdK een verzoek voor een kinderbeschermingsmaatregel indienen bij een kinderrechter. De kinderrechter
toetst vervolgens onafhankelijk van de RvdK en GI’s of aan de wettelijke
vereiste van gedegen onderzoek is voldaan. Bij twijfel kan de kinderrechter om contra-expertise vragen om onduidelijkheden op te helderen.
Zo kan de kinderrechter contra-expertise vragen bij een forensisch
deskundige (bij het Nederlands Instituut voor Forensische Psychiatrie en
Psychologie3) of kan de rechter de RvdK of GI vragen om zaken nader te
onderzoeken wanneer er onduidelijkheden zijn. Ook de ouder kan bij de
kinderrechter een verzoek om contra-expertise indienen. Tevens gaat de
kinderrechter na of uithuisplaatsing noodzakelijk is. Hiertoe hoort de
kinderrechter altijd de ouder(s) en spreekt eventueel met het kind. Als een
kinderrechter een beschikking afgeeft voor een ondertoezichtstelling en/of
machtiging tot uithuisplaatsing, kunnen ouders hiertegen hoger beroep
instellen bij een gerechtshof.
Ook GI’s en jeugdbeschermers zijn verplicht om over alle feiten volledig
en naar waarheid te rapporteren. GI’s en jeugdbeschermers werken
daarbij volgens de richtlijn «feiten volledig en naar waarheid aanvoeren»4.
Deze richtlijn gaat in op zaken zoals het scheiden van meningen en feiten,
het verifiëren van verklaringen en reactie en informatie van de cliënt.
Veilig Thuis (VT) werkt in een vrijwillig kader en kent zijn eigen handelingsprotocol voor het doen van hun feitenonderzoek.
Ik ben, samen met de betrokken partijen zoals VT, de RvdK en de GI’s, van
mening dat feitenonderzoek altijd beter kan en dat we hier aan moeten
blijven werken. GI’s, de RvdK en het landelijk netwerk Veilig Thuis werken
1

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 1426
https://www.kinderbescherming.nl/documenten/publicaties/2020/04/01/kwaliteitskader-van-deraad-voor-de-kinderbescherming-2020
3
https://www.nifp.nl/
4
Zie bijlage 1 van: https://www.jeugdzorgnederland.nl/contents/documents/2016privacyreglement-gecertificeerde-instelling-versie-2-0-11-februari-2016.pdf
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 770

2

via het actieplan verbetering feitenonderzoek5 aan dit doel. Het actieplan
richt zich op het verbeteren van feitenonderzoek en goed onderbouwde
besluiten in de jeugdbescherming en goede betrokkenheid van kinderen
en ouders. Dit doen de betrokken partijen onder andere via kennisverbreding in (digitale) regiobijeenkomsten voor professionals en cliëntvertegenwoordiging over rapporteren, cliëntervaringen, intercollegiaal toetsen
van rapportages en het toepassen van zorgvuldigheidscriteria bij dossiers.
Landelijk wordt gewerkt aan cliëntondersteuning en het verbeteren van
klacht- en tuchtprocedures. Voor een volledig overzicht van alle acties
verwijs ik u naar het actieplan6.
Gezinshuisouders en pleegouders
Een uithuisplaatsing heeft grote impact op het leven van een kind en
zijn/haar ouders. Voorop staat daarom dat uithuisplaatsingen zoveel
mogelijk voorkomen moeten worden. Dit is ook de insteek van de
Jeugdwet en het programma Zorg voor de Jeugd. Wanneer kinderen
uiteindelijk toch uit huis moeten worden geplaatst, is het van belang dat
ze de juiste hulp en ondersteuning ontvangen en op een plek terechtkomen die goed bij ze past, zoals een gezinshuis of een pleeggezin. Het is
daarbij van belang dat kinderen, ouders, pleegouders en/of gezinshuisouders zoveel mogelijk perspectief hebben. Het overplaatsen van
kinderen moet daarom ook zoveel mogelijk worden voorkomen.
In dit kader worden door betrokken partijen, zoals de Raad voor de
Kinderbescherming (RvdK), Gecertificeerde Instellingen (GI’s), jeugdhulpaanbieders en gemeenten zorgvuldige afwegingen gemaakt, waarbij de
behoeften van het kind voorop staan. Zo wordt nagegaan of het eigen
netwerk voor opvang kan zorgen en of het mogelijk en wenselijk is om
een kind in de buurt op te vangen zodat er zo min mogelijk verandert in
het dagelijkse leven van het kind (school, sport, vrienden/vriendinnen,
etc.). Wanneer een gezinshuis of pleeggezin de best passende optie is
voor een kind, gaan de betrokken partijen na welk gezinshuis of welk
pleeggezin het meest geschikt is. Het Nederlands Jeugdinstituut (NJi)
heeft een handboek7 opgesteld over deze matchingsprocedure om
professionals daarin bij te staan. Het handboek adviseert ook om
«matches» altijd voor te leggen aan andere professionals, de gezinshuisouders of pleegouders en het kind zelf. Er heeft in 2020 een online
symposium plaatsgevonden om deze matchingsprocedure opnieuw onder
de aandacht te brengen bij de professionals. In 2021 zal dit vanwege de
grote belangstelling herhaald worden.
Ondanks deze afwegingen komt het toch voor dat een pleeggezin of
gezinshuis niet de meest geschikte plek voor een kind blijkt te zijn. In dat
geval kan het nodig zijn om over te gaan tot overplaatsing. In geval van
een vrijwillige plaatsing kan het ook de beslissing van de ouders zijn om
de plaatsing te beëindigen.
Overplaatsingen worden besproken met de betrokkenen, zoals het kind,
de ouders, de pleeg/gezinshuisouders, GI, etc. Wanneer pleegouders het
na uitleg en overwegingen niet eens zijn met een beslissing tot
overplaatsing, kunnen ze een klacht indienen bij de pleegzorgaanbieder of
GI. Gezinshuisouders kunnen zich, afhankelijk van de situatie, wenden tot
de GI, gemeente, jeugdhulpaanbieder of franchiseorganisatie. Pleegouders hebben ook recht op toegang tot vertrouwenswerk. Pleegzorgaanbieders zijn verplicht pleegouders hierover te informeren en moeten
5

Bijlage bij Kamerstuk 31 839, nr. 622
Bijlage bij Kamerstuk 31 839, nr. 622
7
https://www.nji.nl/nl/Download-NJi/Publicatie-NJi/Handboek-Methodisch-Matchen.pdf
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 770

3

contact tussen pleegouders en een vertrouwenspersoon faciliteren. De
vertrouwenspersoon kan pleegouders ondersteunen wanneer zij bezwaar
willen maken tegen een beslissing van de pleegzorgaanbieder.
Wanneer een pleegkind langer dan één jaar in een pleeggezin verblijft en
de ouder(s) of voogd het pleegkind willen overplaatsen, kunnen de
pleegouders dit blokkeren (het blokkaderecht). In dat geval moeten de
ouders of voogd de kinderrechter om toestemming vragen om de
plaatsing alsnog te beëindigen. Wanneer er sprake is van een ondertoezichtstelling moet de gezinsvoogd een overplaatsing van een pleegkind
voorleggen aan de kinderrechter. De pleegouders kunnen de rechter
verzoeken om de gezinsvoogd deze toestemming niet te geven. Zonder
toestemming van de kinderrechter kan de gezinsvoogd het pleegkind niet
uit het pleeggezin halen.
Bij vermoedens van huiselijk geweld binnen een pleeggezin volgen
pleegzorgaanbieders en betrokken professionals de meldcode huiselijk
geweld en kindermishandeling8. Hoe pleegzorgaanbieders omgaan met
het voorkomen en aanpakken van huiselijk geweld is beschreven in een
richtlijn9. Hierin staat onder andere beschreven hoe signalen van huiselijk
geweld en kindermishandeling bespreekbaar worden gemaakt met
betrokkenen en hoe signalen worden geregistreerd en geanalyseerd.
Professionals moeten lastige afwegingen maken en op basis daarvan
beslissingen nemen over plaatsingen en overplaatsingen van kinderen.
Het komt daarbij helaas voor dat pleegouders of gezinshuisouders het niet
eens zijn met de genomen beslissingen. Gezien bovenstaande ben ik
echter van mening dat er voldoende mogelijkheden zijn tot inspraak,
bezwaar en (verplichte) toetsing door de rechter. Wel ben ik van mening
dat we ons moeten blijven inzetten op het verbeteren van matchingsprocedures en op het verminderen van overplaatsingen zodat kinderen,
ouders, pleegouders en gezinshuisouders zo snel mogelijk perspectief
hebben. Naast het genoemde handboek van het NJi, hebben het NJi,
Jeugdzorg Nederland, pleegzorgaanbieders en de Nederlandse
Vereniging voor Pleeggezinnen (NVP) een actieonderzoek continuïteit
pleegzorg verricht. In dit actieonderzoek zijn pleegzorgaanbieders
nagegaan wat wel/niet werkt bij het voorkomen van voortijdige beëindigingen van pleegzorgrelaties en uitval van pleegouders. De resultaten van
dit actieonderzoek zullen binnenkort breed worden gedeeld. Ik zal uw
Kamer via de reguliere voortgangsrapportages Zorg voor de Jeugd op de
hoogte houden van de vorderingen.
Tot slot
Een uithuisplaatsing of overplaatsing is zeer ingrijpend voor kinderen,
ouders, pleegouders, gezinshuisouders en de omgeving. Professionals
moeten lastige belangenafwegingen maken. Wanneer er signalen zijn dat
de ontwikkeling van een kind in gevaar is, moet hier adequaat op
gereageerd worden. Aan de andere kant is het van groot belang dat
kinderen, (pleeg/gezinshuis)ouders en de omgeving zoveel mogelijk
perspectief en stabiliteit hebben, dat kinderen zo min mogelijk worden
overgeplaatst en dat deze beslissingen worden genomen op basis van
feiten. Zoals in deze brief aangegeven, doen professionals dat met grote
zorgvuldigheid en zijn er voldoende manieren en rechtsingangen
waarmee kinderen, ouders, pleegouders en gezinshuisouders bezwaar
kunnen maken tegen beslissingen. Ik zie het als taak van het kabinet en de
sector om deze processen te blijven verbeteren. Zoals ik eerder aangaf,
8
9

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/huiselijk-geweld/meldcode
https://richtlijnenjeugdhulp.nl/pleegzorg/kindermishandeling-in-het-pleeggezin-voorkomen-enaanpakken/aanbevelingen/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 770

4

zetten we daarom in op het voorkomen van uithuisplaatsingen, het
verbeteren van matchingsprocedures, het verminderen van overplaatsingen en het verbeteren van feitenonderzoek. Ik zal uw Kamer via de
reguliere voortgangsrapportages Zorg voor de Jeugd op de hoogte
houden van de vorderingen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 839, nr. 770

5