Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 770

Initiatiefnota van het lid Schut-Welkzijn over
activering uit arbeidsongeschiktheid

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
Aanleiding
Het aantal chronisch zieken (nu 4,5 miljoen mensen) zal de komende tien
jaar sterk toenemen. Veel ziekten, die tot nu toe een lage overlevingskans
hadden na diagnose, kunnen worden genezen of mensen kunnen met
behulp van moderne medicijnen langer blijven leven met een chronische
ziekte. Deze hogere zorgkosten worden pas echt maatschappelijk
terugverdiend als deze mensen terugkeren naar werk voor het deel dat zij
kunnen werken. 51% van de chronisch zieken was in 2011 (gedeeltelijk)
arbeidsongeschikt.1 In eerste instantie voor de mensen zelf, maar ook
voor de maatschappij als geheel is het van belang, dat we mensen niet
onnodig in een uitkering houden. Dit initiatief stimuleert dat mensen
sneller uit de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) aan het
werk komen voor het deel dat ze kunnen werken.
Inleiding
Werk geeft mensen de kans zichzelf te ontplooien, sociale contacten op te
doen en geeft eigenwaarde. Werk is daarmee meer dan een inkomen.
Maar niet iedereen is in staat om volledig te werken. De WIA biedt daarom
(gedeeltelijk) arbeidsgeschikten een vangnet en tevens de mogelijkheid
om gedeeltelijk aan het werk te komen. De indiener wil bereiken dat er
meer mensen uit de uitkering komen en een grotere kans krijgen om aan
de slag te gaan. In deze nota stelt de indiener een aantal maatregelen voor
om dit te bewerkstelligen.
Achtergrond
In de jaren «90 en in het begin van deze eeuw was het aantal arbeidsongeschikten, zeker in relatie met vergelijkbare landen, erg hoog. Daarom is
een aantal maatregelen genomen. Een eerste noemenswaardige
maatregel is in 1998 de Wet Premiedifferentiatie en marktwerking bij
arbeidsongeschiktheid (Pemba). De WAO bestond uit een basispremie en
1

kst-33770-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kennissynthese Chronisch ziek en werk, Arbeidsparticipatie door mensen met een chronische
ziekte of lichamelijke beperking, Nivel, Utrecht, april 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 770, nr. 2

1

een gedifferentieerde premie. De Wet Pemba houdt in dat werkgevers een
hogere (lagere) WAO-premie moeten betalen als veel (weinig) van hun
werknemers arbeidsongeschikt of ziek worden. Daarna was in 2002 de
Wet verbetering poortwachter (Wvp) een belangrijke stap voorwaarts.
Hierdoor werd de werkgever verantwoordelijk voor de ziekteverzuimbegeleiding en re-integratie van de werknemer. In 2004 volgde de Wet
verlenging loondoorbetalingsplicht bij ziekte (VLZ) waarbij de loondoorbetalingsperiode bij ziekte werd verlengd van 1 naar 2 jaar. In 2004 is ook het
Schattingsbesluit aangepast (aSB) waarmee toegang tot de arbeidsongeschiktheidsuitkering werd beperkt.
Eind december 2005 is de WIA ingevoerd. In tegenstelling tot de WAO, die
primair gericht was op inkomensondersteuning, is de WIA gericht op
werkhervatting. In aanvulling daarop biedt de wet inkomensbescherming.
Belangrijke verschillen met de WAO zijn een ophoging van de grens
waarop werknemers gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn en een onderscheid tussen enerzijds gedeeltelijk arbeidsgeschikten en anderzijds
volledig en duurzaam arbeidsongeschikten. Daarnaast is er met het
bepalen van de verdiencapaciteit ook een financiële stimulans ingebouwd
waardoor meer werken ook meer lonend is geworden.
De WIA bestaat uit twee regelingen, de inkomensregeling voor volledig en
duurzaam arbeidsongeschikten (IVA) en de regeling Werkhervatting
Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA) voor mensen die gedeeltelijk
kunnen werken. De werkgever is voor tien jaar verantwoordelijk voor het
risico op arbeidsongeschiktheid van zijn werknemers. Bovengenoemde
maatregelen hebben de instroom van arbeidsongeschikten fors beperkt
en zijn daarmee op dat punt een succes. Er gebeurt daarna relatief weinig
meer met de mensen die eenmaal de WIA zijn ingestroomd. Zij komen er
in de volgende tien jaar niet snel meer uit. Uit het onderzoek «Duurzaam
niet-duurzaam?»2 blijkt dat in 2010 slechts 25% van de WIA-populatie een
of meer keren is herbeoordeeld sinds 2006. Bij herbeoordeling is gebleken
dat 31% van de WGA populatie geheel (28%) of gedeeltelijk (3%) is
hersteld. Dit initiatief is erop gericht de WGA activerender te maken. Om
mensen zo snel mogelijk weer kansen te geven om aan het werk te
komen, zodra ze dat kunnen. Dat verlaagt bovendien de lasten van
werkgevers.
Voorstel
In deze initiatiefnota wil ik voorstellen de WGA activerender maken, om
mensen meer kansen te geven om aan het werk te komen en minder
afhankelijk te laten zijn van een uitkering. Daarnaast wil ik zo de lasten
voor werkgevers en de overheid verkleinen. Het doel is om mensen die
gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn, sneller naar werk te begeleiden.
Dit initiatief bevat drie concrete maatregelen:
1. Invoeren van een periodieke herbeoordeling
2. Afschaffen van gewenningsbijdrage
3. Effectieve sollicitatieplicht
1. Invoering van een periodieke herbeoordeling
Voor iedereen die niet duurzaam arbeidsongeschikt is wil de indiener
voorstellen om deze periodiek te laten herbeoordelen. We moeten
mensen niet voor lange tijd afschrijven. Dit dient een professionele
herbeoordeling te zijn. Dus niet alleen via een vragenlijst. In de evaluatie
2

Duurzaam niet duurzaam? Onderzoek naar niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt
verklaarden, APE, Den Haag, februari 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 770, nr. 2

2

van de herbeoordelingen is aangetoond dat de kans op de reductie van
het risico voor de werkgever groot is (>60%).3 De indiener heeft laten
doorrekenen dat het financiële voordeel bij herziening van het arbeidsongeschiktheidsniveau tienduizenden tot honderdduizenden euro’s kan
bedragen per werknemer.4 In de paragraaf «financiële consequenties»
wordt hier nader op ingegaan.
2. Afschaffen van de gewenningsbijdrage na herbeoordeling.
Er zijn twee categorieën binnen de WGA. Mensen zijn tussen de 35% en
80% ongeschikt en meer dan 80% ongeschikt. Mensen die minder dan
35% arbeidsongeschikt zijn, vallen niet onder de reikwijdte van de wet. Nu
is het zo dat als iemand meer dan 80% (en niet duurzaam) is afgekeurd en
na herbeoordeling tussen de 35–80% is afgekeurd, de gedeeltelijk
arbeidsongeschikte een gewenningsbijdrage krijgt voor een periode van
twee jaar.5 De bedoeling hiervan is dat mensen de tijd krijgen om aan hun
nieuwe situatie te wennen, met behoud van hun «oude» uitkering. Dat
betekent dat deze groep dus eigenlijk meer ontvangt dan waar ze formeel,
op basis van de arbeidspotentie en verdiencapaciteit, recht op hebben.
Deze mensen zijn immers minder arbeidsongeschikt en kunnen dus meer
werken, wat eigenlijk zou moeten leiden tot een lagere uitkering, om ze
hiertoe aan te zetten. Deze sociale uitkering wordt nu in rekening gebracht
bij de werkgever. Mensen die na herbeoordeling van meer dan 80% naar
minder dan 35% arbeidsongeschiktheid gaan of van 35–80% naar minder
dan 35%, krijgen maar twee maanden gewenning. Daarom is de indiener
van mening dat er sprake is van ongelijke behandeling van verschillende
groepen arbeidsongeschikten. Bovendien werkt een dergelijk lange
periode onvoldoende activerend om op zoek te gaan naar een baan. De
indiener wil deze weeffout in de wet herstellen door de periode van 24
maanden terug te brengen naar een kortere periode, liefst ook acht
weken. Daarmee wordt de activerende werking vergroot en het leidt
tevens tot minder lasten voor werkgevers. Werkgevers die eigenrisicodrager zijn ondernemen initiatieven om deze werknemer binnen of buiten
het bedrijf te re-integreren als deze weer gedeeltelijk kan werken. De
werkgever heeft hier een financieel belang bij. Het is positief dat ook de
werknemer hier een groeiend belang bij krijgt.
3. Effectieve sollicitatieplicht
Voor het deel dat mensen kunnen werken, dient er een effectieve
sollicitatieplicht zijn, zonder vrijstellingen voor het geval mensen niet
direct hun verdiencapaciteit benutten. Uit het veld wordt duidelijk dat
gedeeltelijk arbeidsongeschikten niet aan de sollicitatieplicht worden
gehouden. De indiener stelt voor om dan ook aan te sluiten bij de plichten
van een WW-uitkering, met zo nodig het sanctioneren wanneer er niet
wordt voldaan aan de sollicitatieplicht. Als arbeidsongeschikten solliciteren voor het deel zij kunnen werken, vergroot het de kans op een baan.
Werkgevers hebben er van hun kant voordeel van als zij werknemers
helpen bij re-integratie naar werk. Eigenrisicodragers kunnen werknemers
al sanctioneren als zij niet aan re-integratie meewerken. Hier zijn vele
werkgevers niet mee bekend. Mede omdat deze handhaving van de
plichten niet door de overheid zelf wordt beleid. De handhaving van de
sollicitatieplicht moet beter, ook voor gedeeltelijk arbeidsgeschikten.

3

Idem.
Bijlage met rekenvoorbeelden.
5
Wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen, artikel 60, lid 3.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 770, nr. 2

3

Financiële consequenties
In de huidige situatie wordt door een werkgever voor een werknemer met
een modaal inkomen een risico gelopen van € 300.000. De kans dat een
werkgever een arbeidsongeschikte werknemer krijgt is 0,13% per jaar. De
werkgever heeft er dus belang bij de uitkering en de arbeidsongeschiktheid zo laag mogelijk te houden, maar is zich niet altijd bewust van
de mogelijke grote financiële consequenties en de effecten daarvan op de
verzekeringspremie. Werkgevers hebben dit risico privaat (via private
verzekeraars) of publiek (via het UWV) verzekerd.
Dit voorstel leidt tot een kleine stijging van de werkgeverslasten via de
premies voor herbeoordeling, maar een veel grotere daling van sector- en
verzekeringspremies door stijging van de uitstroom van niet duurzaam
arbeidsongeschikten.
De indiener heeft door Mercer Marsh Benefits6 laten doorrekenen op basis
van echte loonsommen wat het financiële voordeel voor werkgevers kan
zijn als er vier herkeuringen in 10 jaar worden ingevoerd. Dit varieert per
sector en per grootte werkgever tussen de € 23.000 en € 274.000
voordeel. De kosten voor de herbeoordelingen zijn verwaarloosbaar op de
totale premie. Per saldo is de verwachting dat de sectorpremie daalt
tussen de 0,2 – 0,85% voor kleine werkgevers. De kosten voor de extra
keuringen worden dus in veelvoud goedgemaakt door de arbeidsongeschiktheid die afneemt. Hierdoor daalt ook de verzekeringspremie voor
allen. Daarom is het logisch dat de herkeuringen via de premie blijven
gefinancierd. Werkgevers en verzekeraars geven aan dat ze bereid zijn de
kosten voor herkeuring te dragen, omdat de kosten van een herkeuring
heel klein zijn tegenover de baten als iemand weer (gedeeltelijk) aan het
werk gaat.
Verdere procedure
In deze initiatiefnota staan concrete maatregelen die volgens de indiener
de WGA
activerender maken en daarmee meer kansen bieden voor werk aan
mensen die gedeeltelijk arbeidsgeschikt zijn. Dat komt zowel de
werknemers als de werkgevers ten goede. De initiatiefnota vormt
daarmee een basis voor vervolgstappen die kunnen uitmonden in een
initiatiefwet. Voor dat dit proces in gang wordt gezet, biedt de initiatiefnota een basis voor diverse partijen om op te reageren. De indiener
nodigt zowel politieke partijen als partijen in het veld uit om met haar van
gedachte te wisselen en de indiener van input te voorzien voor het
vervolgtraject. De indiener is meer dan bereid om antwoord te geven op
vragen en in te gaan op suggesties en opmerkingen van diverse partijen.
Aan de hand van alle reacties, zal de indiener beslissen welk vervolgtraject ondernomen gaat worden.
Schut-Welkzijn

6

Bijlage met rekenvoorbeelden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 770, nr. 2

4

Bijlage

met rekenvoorbeelden
Betreft: enkele rekenvoorbeelden m.b.t. herkeuring
Datum: 24 september 2013
Gevraagd is om een aantal rekenvoorbeelden waarbij het financiële effect
van een tweejaarlijkse keuring op de lasten van een werkgever wordt
weergegeven. Hieronder wordt uitgegaan van de situatie dat werknemers
met een onbepaald termijn contract in de WGA terecht (80–100 niet
duurzaam) komen (WGA-vast).
Er zijn een paar voorbeelden gevraagd. Wij hebben de vrijheid genomen
daar aanpassingen op te doen, omdat de gevraagde voorbeelden naar
onze mening niet realistisch zijn. De kans dat een werknemer in de WGA
terecht komt is voor Nederland als geheel op jaarbasis momenteel circa
0,13%. Het is niet waarschijnlijk dat een relatief klein bedrijf meerdere
mensen in de WGA heeft. In de voorbeelden hieronder is aangegeven
hoeveel wordt bespaard als één werknemer die als WGA 80–100, niet
duurzaam is, niet meer voor rekening van de werkgever komt. Daarnaast
zijn we uitgegaan van termijnen van 1,5, 3,5, 5,5 en 7,5 jaar, genomen in
plaats van 2, 4, 6 en 8.
Kleine werkgevers
Werkgevers met minder dan tien werknemers (een loonsom kleiner dan
€ 307.000) waarvan 1 werknemer in de WGA 80–100 (niet duurzaam)
terecht komt betalen zowel bij het UWV als bij een verzekeraar vanaf 2014
een sectorale premie. Deze sectorale premie wordt niet direct door
individuele herkeuring beïnvloed. Zeker niet in het publieke bestel. Dit
effect wordt pas zichtbaar als er op grote schaal herbeoordelingen
plaatsvinden.
Door een goede tweejaarlijkse keuring zullen meer mensen in de IVA en in
de categorie <35% terecht komen, waardoor de lasten die aan de
werkgevers in de sector worden toegerekend wordt verminderd. Dit heeft
een effect op de sectorale premies. Dit geldt niet alleen voor het UWV
maar ook voor de premie die verzekeraars per sector rekenen.
Kleine werkgever
Sectorale UWV-premie
Zakelijke dienstverlening II
Bewakingsonderneming

0,20%
0,85%

Een middelgrote werkgever
De middelgrote werkgever (tot aan een loonsom van € 3.070.000) betaalt
een premie die gedeeltelijk gebaseerd is op de eigen schade en gedeeltelijk op de aan hem toe te rekenen schade.
Een aantal van drie (ex-) werknemers die een WGA 80–100 indicatie
hebben is zoals al aangegeven erg hoog. Hieronder vindt je een staatje
waarin het effect voor de werkgever wordt geschetst als 1 werknemer na
1,5, 3,5, 5,5 of 7,5 jaar doorstroomt naar de IVA of minder dan 35% AO
wordt.
Eigenrisicodrager
Een eigenrisicodrager zal gedurende de contractperiode bij de private
verzekeraar in zijn algemeenheid geen premieverhoging krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 770, nr. 2

5

Opgemerkt moet worden dat de contractperiode van verzekeraars in
toenemende mate 1 jaar is geworden, daar waar men voorheen 3 jaar als
contractduur hanteerde. Echter als de contractperiode is afgelopen zal de
werkgever een verlengingsvoorstel krijgen met doorgaans een (fors)
hoge(re) premie, waardoor deze bedrijven in toenemende mate geneigd
zijn om terug te stappen in het publieke bestel. Deze hogere premiestelling is zeker waarschijnlijk wanneer er de afgelopen contractperiode
instroom in de WGA is geweest.
Omdat verzekeraars allemaal hun eigen beleid hebben ten aanzien van de
premie en premieopslagen is het lastig om het effect voor werkgevers
weer te geven. We kiezen er daarom voor om het verschil aan te geven in
uitkeringslast, per keuringsjaar. Er wordt uitgegaan van een bedrijf met
één WGA’er. Deze wordt om de twee jaar herkeurd. Op het moment dat
deze persoon in de IVA terechtkomt of minder dan 35% AO wordt is er
sprake van minder lasten. In onderstaande tabel staat een indicatie van de
besparing als de persoon op dat moment herkeurd wordt en geen
aanspraak meer maakt op een WGA uitkering.
Beveiliging

60 werknemers

Keuring na:

1,5 jaar

3,5 jaar

5,5 jaar

7,5 jaar

Minder lasten

€ 92.376

€ 64.719

€ 44.258

€ 23.807

UWV
Zakelijke
dienstverlening

60 werknemers

Keuring na:

1,5 jaar

3,5 jaar

5,5, jaar

7,5 jaar

Minder lasten

€ 100.027

€ 67.609

€ 45.604

€ 24.484

Deze «minder lasten» geldt ongeacht de branche. Hoewel de absolute
hoogte van de branchepremie anders is, heeft een vermindering van
uitkeringen hetzelfde effect in absolute zin.
Een grote werkgever met 300 werknemers
Eigenrisicodrager
Een eigenrisicodrager zal gedurende de contractperiode bij een private
verzekeraar in zijn algemeenheid geen premieverhoging krijgen. Echter
als de contractperiode is afgelopen zal de werkgever een verlengingsvoorstel krijgen met een (fors) hoge(re) premie waardoor deze bedrijven
geneigd zullen zijn om terug te stappen in het publieke bestel.
Omdat verzekeraars allemaal hun eigen beleid hebben ten aanzien van de
premie en premieopslagen is het lastig om het effect voor werkgevers
weer te geven. We kiezen er daarom voor om het verschil aan te geven in
uitkering last, per keuringsjaar. Eveneens wordt een factor 1,3 gehanteerd
in verband met kostenopslagen bij de verzekeraars. Ik ga er vanuit dat de
totale uitkering wordt doorberekend.
Grote werkgever

300 werknemers

Keuring na:

1,5 jaar

3,5 jaar

5,5 jaar

7,5 jaar

Minder lasten

€ 184.753

€ 129.437

€ 88.515

€ 47.613

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 770, nr. 2

6

UWV
Grote werkgever

300 werkgevers

Keuring na:

1,5 jaar

3,5 jaar

5,5 jaar

7,5 jaar

Minder lasten

€ 274.003

€ 121.697

€ 82.087

€ 44.070

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 770, nr. 2

7