Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 1027

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 oktober 2019
Uw Kamer heeft mij met de aangenomen gewijzigde motie van 4 juli 2019
(Kamerstuk 29 689, nr. 1014) gevraagd uw Kamer te informeren over het
beleid en de visie van de regering inzake de bestrijding van chronische
pijn, met daarin onder andere beschreven welke onderzoeksprogramma’s
naar pijn er lopen of gelopen hebben, wat de resultaten zijn, hoe de
ontwikkeling van pijnkenniscentra verloopt en wat de actuele voortgang is
van de kwaliteitsstandaard voor goede zorg rondom chronische pijn.
Onderstaand geef ik hierop mijn reactie.
Algemeen
Pijn kan enorme impact op iemands leven hebben. Het is daarom van
groot belang dat een «state of the art» behandeling van pijn kan plaatsvinden. Begin jaren 90 van de vorige eeuw werd geconstateerd dat de
pijnbehandeling duidelijk te wensen over liet. De multidisciplinaire aard
van pijnbehandeling zonder dominante disciplines die als trekker konden
optreden en het gegeven dat pijnbehandeling meestal een onderdeel was
van een andere behandeling, maakte het geven van een langdurige
kennisimpuls aan pijnbehandeling destijds noodzakelijk. Hoewel het nu
niet meer zichtbaar is in een afgebakend initiatief, zoals een onderzoeksprogramma pijn, wordt er vanuit de verschillende onderzoeksprogramma’s aan gewerkt om de geconstateerde kennislacunes op te heffen.
Pijnkenniscentra (PKC’s)
Sinds 1994 heeft Nederland vier pijnkenniscentra die bij de universitair
medische centra van Rotterdam, Maastricht, Nijmegen en Groningen
ondergebracht zijn. Die pijnkenniscentra hebben globaal een tweetal
taken: wetenschappelijk onderzoek naar pijn en implementatie van
ontwikkelde kennis. De reden van de oprichting van de pijnkenniscentra
was dat pijn destijds een onderbelicht fenomeen was.

kst-29689-1027
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 689, nr. 1027

1

Huidige rol umc’s
Zoals ik in mijn recente brief over de maatschappelijke rol van umc’s heb
aangegeven (Kamerstuk 33 278, nr. 8), mag van hen verwacht worden dat
zij een voortrekkende rol nemen, ook als het gaat om het onderwerp pijn.
Het veilig stellen van de opbrengst van ruim een decennium ondersteuning van pijnkenniscentra reken ik daartoe. De specifieke financiering
door middel van de Beschikbaarheidbijdrage Academische Zorg (BBAZ)
stel ik voor het uitvoeren van deze publieke functies beschikbaar.
Ontwikkelcentra pijnrevalidatie
Begin 2004 is op grond van artikel 8 Wet op bijzondere medische
verrichtingen (WBMV) de «Beleidsvisie inzake pijnrevalidatie en revalidatietechnologie» gepubliceerd. Op grond van deze beleidsvisie zijn in
eerste instantie 3 revalidatiecentra als ontwikkelcentrum voor pijnrevalidatie aangewezen, later gevolgd door een vierde centrum. De oorspronkelijke aanwijzing gold voor de periode 2004–2005 en is tot tweemaal toe
met een jaar verlengd. Doel van deze aanwijzing was het versneld
opbouwen van kennis en ervaring met betrekking tot complexe
pijnklachten en de overdracht van deze kennis naar andere revalidatiecentra, en naar de eerste- en tweedelijns gezondheidszorg.
Zorgstandaard Chronische Pijn
De Zorgstandaard Chronische Pijn beschrijft vanuit het perspectief van de
patiënt wat goede zorg is bij chronische pijn, hoe deze zorg het beste
georganiseerd kan worden en hoe te voorkomen dat acute pijn chronische
pijn wordt. Zorginstituut Nederland heeft deze zorgstandaard op de
meerjarenagenda geplaatst met het doel dit kwaliteitsinstrument door te
ontwikkelen en autorisatie na te streven.1 In juli 2014 is de projectgroep
Zorgstandaard Chronische Pijn gestart. De zorgstandaard Chronische Pijn
zit in de fase van goedkeuring door de deelnemende wetenschappelijke
verenigingen (autorisatiefase). De zorgstandaard Chronische Pijn is niet
geautoriseerd door de NHG en Nederlandse Vereniging van Anesthesiologie. Het Zorginstituut helpt momenteel bij het alsnog autoriseren van de
zorgstandaard en kan zo nodig met doorzettingsmacht interveniëren.
Health Deal chronische pijn
Binnen deze Health Deal willen de aangesloten partijen zinnige, zuinige en
excellente pijnzorg aan chronische pijnpatiënten leveren. Dit doen zij door
het invoeren van een nieuwe aanpak waarmee de kwaliteit en efficiëntie
van de behandeling van chronische pijnpatiënten verbetert. De Health
Deal2 is ondertekend door Samenwerkingsverband Pijnpatiënten naar één
stem, CIR, de Vogellanden, Realhealth, Sint Maartenskliniek,
Radboudumc, Pijncentrum UMCG, Aratame Health, Diakonessenhuis,
Landelijk Netwerk Oefentherapeuten Chronische Pijn, VUmc, Zilveren
Kruis, HINQ, Happy Motion, de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport en de Minister van Economische Zaken en Klimaat. Om het doel van
deze Health Deal te realiseren wordt door deze partijen samengewerkt aan
de hand van de volgende drie actielijnen: a) Regionale living labs
(proeftuinen); b) E-health toepassingen; c) Wetenschappelijk onderzoek.

1
2

https://www.zorginzicht.nl/kwaliteitsinstrumenten/chronische-pijn
https://www.rvo.nl/sites/default/files/2016/09/Convenant-Health-Deal-Chronische-Pijn.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 689, nr. 1027

2

Pijn in eerder en lopend onderzoek van ZonMW
Na publicatie van het advies «Stimulering van pijnonderzoek» door de
Raad voor Gezondheidsonderzoek (RGO) in 1991 zijn bij de voorganger
van ZonMw (MW-NWO) verschillende onderzoeksprogramma’s rond pijn
gestart.
Het Programma Pijn 1 liep van 1993 tot 1999 en het Programma Pijn 2 liep
van 2000–2001. Na publicatie van het advies «Pijnonderzoek» door de
RGO in 2001 is het programma Pijn 3 gestart dat van 2002 tot 2004 liep.
Op dit moment is er geen onderzoeksprogramma dat zich exclusief richt
op pijn. Binnen de onderzoeksprogramma’s van ZonMw zijn er echter vele
onderzoeken gestart met pijn als centraal onderwerp. Ik noem enkele
voorbeelden ter illustratie.
Binnen het onderzoeksprogramma Kennisbeleid Kwaliteit Curatieve Zorg
(KKCZ); het onderzoeksprogramma Kennisbeleid Kwaliteit Curatieve Zorg
(KKCZ) liep van 2006–2011 en had een budget van € 13,5 miljoen.
• Herkenning en behandeling van pijn bij kwetsbare ouderen3
Binnen het Innovatieprogramma Revalidatie; het Innovatieprogramma
Revalidatie liep van 2009–2011 en had een budget van € 6 miljoen:
• Behandeling van neuropatische pijn bij dwarslaesie patiënten: een
haalbaarheidsstudie naar het gebruik van percutane (elektrische)
neurostimulatie4
• Acceptance & Commitment Therapie (ACT) op afstand5
Binnen het onderzoeksprogramma Palliantie; het onderzoeksprogramma
Palliantie loopt van 2014 tot 2020 en heeft een budget van € 51 miljoen:
• Onderzoek «Vermindering van pijn bij kinderen met kanker door
gebruik van een pijnmonitor via het internet»6
• Opioïdrotatie ter vermindering van bijwerkingen en verbetering van
pijn bij individuele patiënten met kanker: onderbouwing van omrekenfactoren en bestudering van de rol van farmacogenetische
heterogeniteit7
Binnen het onderzoeksprogramma Doelmatigheidsonderzoek; het
onderzoekprogramma Doelmatigheidsonderzoek loopt van 2000 tot 2021;
in 2017 heeft het Ministerie van VWS ruim 30 miljoen euro beschikbaar
gesteld om dit programma te verlengen voor de periode 2019 tot en met
2021:

3

https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/kwaliteit-van-zorg/programmas/project-detail/
kennisbeleid-kwaliteit-curatieve-zorg/herkenning-en-behandeling-van-pijn-bij-kwetsbareouderen/
4
https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/gehandicapten-en-chronisch-zieken/
programmas/project-detail/innovatieprogramma-revalidatie/behandeling-van-neuropatischepijn-bij-dwarslaesie-patienten-een-haalbaarheidsstudie-naar-het-gebr/
5
https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/gehandicapten-en-chronisch-zieken/
programmas/project-detail/innovatieprogramma-revalidatie/acceptance-commitment-therapieact-op-afstand/
6
www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/onderwijs/programmas/project-detail/palliantie-meer-dan-zorg/
vermindering-van-pijn-bij-kinderen-met-kanker-door-gebruik-van-een-pijnmonitor-via-hetinternet/
7
https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/onderwijs/programmas/project-detail/palliantie-meerdan-zorg/opioidrotatie-ter-vermindering-van-bijwerkingen-en-verbetering-van-pijn-bijindividuele-patienten/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 689, nr. 1027

3

•
•

Exercise therapy for patellofemoral pain syndrome: a randomised
clinical trial in general practice and sports medicine8
PINE: Prevention by epidural Injection of postherpetic Neuralgia in the
Elderly9

Binnen het onderzoeksprogramma «Goed gebruik geneesmiddelen»; het
onderzoeksprogramma «Goed gebruik geneesmiddelen» loopt van 2011
tot 2021 en heeft een budget van € 91 miljoen.
• Onderzoek «Optimalisatie van de zorg voor verpleeghuisbewoners met
pijn»10;
• Duloxetine for chronic osteoarthritis pain; an important alternative11
Binnen het internationale onderzoeksprogramma «Active and Assisted
Living (AAL2)»; het internationale onderzoeksprogramma «Active and
Assisted Living (AAL2) loopt van 2014 tot 2024 en heeft een budget van
€ 21,5 miljoen:
• Onderzoek «ActiVITAE – Vibro-tactile VNS to alleviate geriatric chronic
pain»12;
Bovengenoemde voorbeelden illustreren dat het onderwerp pijn binnen
het onderzoekslandschap nog steeds een belangrijk onderwerp is.
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

8

https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/doelmatigheidsonderzoek/programmas/projectdetail/doelmatigheidsonderzoek/exercise-therapy-for-patellofemoral-pain-syndrome-arandomised-clinical-trial-in-general-practice-a/
9
https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/doelmatigheidsonderzoek/programmas/projectdetail/doelmatigheidsonderzoek/pine-prevention-by-epidural-injection-of-postherpeticneuralgia-in-the-elderly/
10
https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/doelmatigheidsonderzoek/programmas/projectdetail/goed-gebruik-geneesmiddelen/optimalisatie-van-de-zorg-voor-verpleeghuisbewonersmet-pijn-heraanvraag-80-84800-98-22019/
11
https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/doelmatigheidsonderzoek/programmas/projectdetail/goed-gebruik-geneesmiddelen/duloxetine-for-chronic-osteoarthritis-pain-an-importantalternative/
12
www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/ehealth-en-ict-in-de-zorg/programmas/project-detail/activeand-assisted-living-aal2/activitae-vibro-tactile-vns-to-alleviate-geriatric-chronic-pain/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 689, nr. 1027

4