Gespreksnotitie
Koninklijke
Marechaussee
ten
behoeve
van
het
rondetafelgesprek pushbacks met de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid
(TK) op 12 januari 2022
Blok II: “De rol van Frontex en Nederland”
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid van de Tweede Kamer organiseert op
woensdag 12 januari 2022 een rondetafelgesprek over pushbacks. Deze gespreksnotitie is
opgesteld ten behoeve van dit rondetafelgesprek.
Frontex
Het Europese Grens- en Kustwacht Agentschap (Frontex) speelt een belangrijke rol aan de
EU-buitengrenzen. Hoewel de primaire verantwoordelijkheid voor de Europese
grensbewaking bij de lidstaten blijft, ondersteunt Frontex de lidstaten via de
gemeenschappelijke operaties met het effectiever beheren van de buitengrenzen en het
waarborgen van een veilig Schengengebied, door middel van bestrijding van irreguliere
migratie en grensoverschrijdende criminaliteit. Het staat voorop dat grensbeheer te allen
tijde uitgevoerd dient te worden conform de geldende EU en internationale wet- en
regelgeving. Afgelopen jaar is er veel aandacht geweest voor pushbacks, de vermeende
betrokkenheid van Frontex hierbij en aantijgingen over breder mismanagement binnen het
Agentschap. In reactie hierop zijn er verschillende onderzoeken uitgevoerd door de Frontex
Scrutiny Working Group van het Europees Parlement (FSWG), de interne werkgroep
Fundamental Rights and Legal Operational Aspects of Operations van de Frontex
Management Board (WG FRaLO), de Europese Rekenkamer en de Europese Ombudsman.
De verschillende onderzoeken concluderen dat er geen sluitend bewijs is gevonden van
betrokkenheid van Frontex bij pushbacks. Er worden wel verschillende aanbevelingen
gedaan over tekortkomingen in de waarborging van grondrechten en de governance van
het Agentschap. Het is van groot belang om de huidige geconstateerde tekortkomingen bij
de uitvoering van het mandaat van Frontex effectief en voortvarend op te pakken, samen
met de Europese Commissie en de Frontex Management Board (MB). De gespreksnotitie
zal nader ingaan op de rol van de Koninklijke Marechaussee (KMar) binnen Frontex, in
operaties en in de MB.
Rol KMar
De KMar is belast met verschillende taken, zoals de bewaking van de Nederlandse
grenzen, de beveiliging van specifieke personen en objecten en de politietaak ten
behoeve van de Nederlandse krijgsmacht. Naast deze nationale taken, vertegenwoordigt
de KMar Nederland in de MB van Frontex. De MB heeft als mandaat toezicht te houden
op het Agentschap en heeft een adviserende rol bij strategische beslissingen. 1 De MB
bestaat uit vertegenwoordigers van EU-lidstaten en de Europese Commissie. De leden
van de MB zijn veelal hoofden van de relevante operationele diensten, ondersteunt door
de betrokken ministeries.
Naast de vertegenwoordiging in de MB is de KMar voor Frontex het nationaal contactpunt
(NFPOC), de centrale nationale autoriteit voor de afhandeling van compensatie voor de
inzet van het permanente korps en heeft de KMar een nationaal coördinatiecentrum ten
behoeve van informatie-uitwisseling. De NFPOC coördineert, voor alle Nederlandse
ketenpartners, de detacheringen aan het permanente korps en communiceert met Frontex
over alle operationele aangelegenheden van het Agentschap. Conform Verordening
2019/1896 (EGKW-Verordening) dragen lidstaten bij aan het permante korps, door
personeel voor korte en lange termijn te detacheren. De aantallen volgen uit de EGKWVerordening. Hierover wordt de Tweede Kamer jaarlijks door de Staatssecretaris Justitie
en Veiligheid geïnformeerd. Alvorens activiteiten starten stellen de Executive Director en
de ontvangende lidstaat in overleg met de deelnemende lidstaten een operationeel plan
op, waarin de organisatorische en procedurele aspecten van de gezamenlijke operatie
1

Art. 100 lid 2 EGKW Vo

worden opgenomen. In deze procedure wordt onderzocht of lidstaten, conform de
vastgelegde quota, in de gelegenheid zijn om bij te dragen op basis van gevraagde
profielen en materiaal. Gedurende de inzet binnen de Frontex operaties, vallen de
werkzaamheden van de KMar-personeel formeel onder de verantwoordelijkheid van het
Agentschap. De NFPOC onderhoudt contact met het gedetacheerde personeel en verzorgt
op voorhand een briefing en naderhand een debriefing. In het geval van calamiteiten,
zullen deze nationaal of in gezamenlijkheid met het Agentschap opgevolgd worden.
Nederlandse inbreng tijdens MB over opvolging onderzoeken Frontex
In het afgelopen jaar is gebleken dat het Agentschap voor een uitdaging staat. Frontex
heeft in reactie op alle bovenstaande openbare onderzoeken een actieplan opgezet waarin
de verschillende aanbevelingen zijn gebundeld en vertaald naar concrete acties. De
voortgang wordt voortdurend geagendeerd in de MB. De Nederlandse inbreng in de MB is
proactief en richt zich op het constructief meedenken over hoe Frontex beter kan opereren
om te bewerkstelligen dat de ondersteuning van Frontex aan de lidstaten goed functioneert
en van meerwaarde blijft voor de lidstaten. Hierbij is een tijdige en effectieve opvolging
van meldingen van grondrechtenschendingen en de versteviging van de governance
binnen het Agentschap van cruciaal belang. Nederland pleit ervoor dat de verschillende
aanbevelingen in de totaliteit moeten worden bezien en onlosmakelijk met elkaar
verbonden zijn.
Bij signalen en observaties over misstanden aan de buitengrenzen moet adequate en
tijdige opvolging gegeven worden, zowel door Frontex als door de Commissie en de
lidstaten. De conclusie uit de recente rapporten is dat de bestaande rapportage-,
klachten- en monitoringsmechanismen binnen het Agentschap onvoldoende hebben
gewerkt daartoe. De Nederlandse inzet in de MB heeft is gericht op de verbetering van
het zogeheten Serious Incident Report mechanisme, de voltooiing van de schriftelijke
werkinstructie voor het stopzetten of pauzeren van een gezamenlijke operatie2, het
belang van voortvarende werving van de 40 Fundamental Rights Monitors en het
verbeteren van het klachtenmechanisme3. Tijdens de laatste MB op 17 november jl. heeft
Nederland tevens de suggestie gedaan om aan het huidige actieplan een duidelijke
prioritering en strikte deadlines te verbinden om zodoende als Management Board de
voortgang beter te kunnen monitoren.
Nederland onderstreept het advies van de FSWG om de strategische sturing van de
Management Board te versterken, mede gezien de verantwoordelijkheid en
toezichthoudende rol van de Management Board ten aanzien van het Agentschap.
Nederland spreekt zich voortdurend uit over versterking van de capaciteit van de
Executive Board4, de verduidelijking van verantwoordelijkheden tussen de verschillende
gremia, de rol van de Deputy Executive Directors en de interactie tussen de Raad en de
Agentschap. Er zijn inmiddels verschillende organisatorische ontwikkelingen doorgevoerd
om bij te dragen aan dit doel. Het aankomende jaar zal blijken of deze stappen
voldoende zijn.
Standpunt KMar
Grensbeheer dient vanzelfsprekend plaats te vinden binnen de daarvoor gestelde
Europees- en internationaalrechtelijke kaders. Dat geldt zowel voor nationale operaties
van lidstaten als voor personeel in Frontex operaties. De huidige uitdagingen voor
Frontex zijn serieus en dienen met aandacht worden aangepakt, met hulp van de EU
Commissie en de lidstaten. De KMar draagt de hierboven geschetste lijn uit, in bilaterale
contacten, als actief lid van de Frontex Management Board, binnen de operaties van het
Agentschap en naar het Nederlandse personeel. De KMar monitort nauwlettend via de
Art. 46 EGKW Vo
Art. 111 EGKW Vo
4
Art. 100 lid 7 EGKW Vo
2
3

beschikbare kanalen de Nederlandse inzet in Frontex operaties en benadrukt dat wanneer
er zich onregelmatigheden voordoen, gehandeld zal worden conform nationale en
internationale afspraken.