Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 849

Mijnbouw

Nr. 20

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juni 2014
Op 12 april jl. is een olielekkage geconstateerd in het natuurgebied
Amtsvenn bij Epe, Duitsland. In dit gebied ligt reeds lange tijd ruwe olie
opgeslagen in uitgeproduceerde zoutcavernes. In Enschede is een nieuw
te realiseren gasolieopslagfaciliteit gepland. De vergunningprocedures
zijn daarvoor reeds doorlopen. De lekkage in Duitsland roept terechte
vragen op over de veiligheid van de nieuwe opslagfaciliteit in Enschede.
Daarbij gaat het met name om hoe we kunnen voorkomen dat een lekkage
als in Duitsland zich ook in Nederland kan voordoen. Uw Kamer heeft ook
blijk gegeven van zorg op dit punt en heeft een drietal sets vragen gesteld.
Hierbij ga ik graag op deze vragen en zorgen in. Daartoe geef ik aan wat er
in Duitsland is gebeurd, hoe dat zich verhoudt tot de geplande opslagfaciliteit in Enschede en welke mogelijkheden ik heb om in te grijpen indien
dat nodig is. Vervolgens ga ik in de bijlagen specifiek in op de aan de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu en mij gestelde vragen. Deze
vragen worden mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu beantwoord:
• Bijlage 1: antwoorden op vragen van de leden Omtzigt, Agnes Mulder
en Geurts (allen CDA) over de olielekkage uit opslag in lege zoutmijnen
in het natuurgebied Amtsvenn (bij Enschede) en de geplande extra
opslag van diesel in lege zoutmijnen onder Enschede. Deze vragen
werden ingezonden op 30 april 2014 (Aanhangsel Handelingen II
2013/14, nr. 2192);
• Bijlage 2: antwoorden op vragen van het lid Van Tongeren (GroenLinks) over het bericht «Zoektocht naar olielek in Duitse Amtsvenn bij
Enschede ook tijdens Pasen». Deze vragen werden ingezonden op
30 april 2014 (Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2190);
• Bijlage 3: antwoorden op vragen van het lid Van Veldhoven (D66) over
de olielekkage uit opslag in lege zoutmijnen in het natuurgebied
Amtsvenn (Duitsland, bij Enschede) en de geplande extra opslag van
diesel in lege zoutmijnen onder Enschede. Deze vragen werden
ingezonden op 16 mei 2014 (Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr.
2191).

kst-32849-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 849, nr. 20

1

Waarom olieopslag
De stichting COVA (Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten)
heeft de wettelijke taak om het grootste deel van de Nederlandse
strategische olievoorraden aan te houden. Met deze strategische
olievoorraden geeft Nederland invulling aan de internationale verplichtingen tot het aanhouden van een minimale voorraad olie van 90 dagen
netto import, die zijn afgesproken in IEA- en EU-verband1. COVA houdt
daartoe deels ruwe aardolie aan en deels olieproducten zoals benzine,
gasolie/diesel en kerosine. Voor een groot deel, bijna 1,5 miljoen ton,
worden de Nederlandse ruwe aardolievoorraden al tientallen jaren
aangehouden in ondergrondse cavernes in Duitsland bij Etzel.
Momenteel wordt alles in gereedheid gebracht om in cavernes bij
Enschede, ontstaan door zoutwinning van AkzoNobel, vanaf november dit
jaar ook een deel van de gasolievoorraad in Nederland onder te brengen.
Het langdurig opslaan van olie in cavernes is aanzienlijk goedkoper dan in
bovengrondse tanks. AkzoNobel is eigenaar van de cavernes bij
Enschede. AkzoNobel en het oliebedrijf Argos willen vijf cavernes van elk
150.000 m3 ontwikkelen voor olieopslag, dus in totaal 750.000 m3. COVA
wilde aanvankelijk daarvan 300.000 m3 verspreid over drie cavernes
huren. Dit is inmiddels teruggebracht tot 250.000 m3, verspreid over twee
cavernes. COVA heeft een contract met Argos voor de aanvoer en de
opslag van de gasolie (o.a. diesel) in de cavernes. COVA wordt de
eigenaar van de gasolie.
Olielekkage in Duitsland
Op 12 april jl. is een olielekkage geconstateerd in het natuurgebied
Amtsvenn bij Epe, Duitsland. Op drie plekken zijn olieverontreinigingen
gevonden. Tien koeien, die van het olie-water-mengsel hadden
gedronken, werden ziek en zijn afgemaakt. Sindsdien is inmiddels ruim
2.700 m3 van het opborrelende olie-water-mengsel afgezogen. Dit
mengsel bevat minder dan 1% olie, circa 15 m3. In dit gebied ligt reeds
lange tijd ruwe olie opgeslagen in uitgeproduceerde zoutcavernes. Na het
constateren van de lekkage wordt door de Duitse autoriteiten onderzoek
gedaan naar de oorzaak. Daarnaast is na het constateren van de lekkage
onder andere een damwand rond het vervuilde gebied aangelegd, om
verdere verspreiding van de olie tegen te gaan. Mogelijke (milieu)schade
wordt gemonitord door de lokale autoriteiten. Het drinkwater wordt
meerdere malen per dag uitgebreid getest. Via Staatstoezicht op de
Mijnen (SodM) is nauw contact met de Bezirksregierung Arnsberg in
Noordrijn-Westfalen. Mijn ministerie houdt samen met SodM de
ontwikkelingen nauwlettend in de gaten.
Woensdag 28 mei jl. is duidelijk geworden dat het lek naar alle waarschijnlijkheid in het boorgat zit, niet in de caverne zelf. Het boorgat is een
verticale buis die de caverne met de installaties aan het maaiveld
verbindt. Het boorgat is lek tussen de 200 en 311 meter diepte. Er zijn
sterke aanwijzingen voor een lek op 217 meter diepte. Druktesten hebben
tevens aangetoond dat de rest van het boorgat, tot 200 meter diepte en
vanaf 311 meter diepte, geheel lekdicht is. Verder onderzoek in de
komende weken zal moeten aantonen of het lek zich inderdaad op 217
meter bevindt en hoe daar een lek heeft kunnen ontstaan.

1

IEA: Internationaal Energie Agentschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 849, nr. 20

2

Consequenties voor geplande olieopslag in Enschede
AkzoNobel heeft het initiatief genomen om in een vijftal cavernes in
Enschede, onder industrieterrein De Marssteden, gasolie (onder andere
diesel) op te gaan slaan. Op dit initiatief was de rijkscoördinatieregeling
van toepassing. Het rijksinpassingsplan is op 2 oktober 2013 vastgesteld.
Op 1 april 2014 zijn de benodigde vergunningen en het rijksinpassingsplan onherroepelijk geworden. De vergunninghouder, AkzoNobel,
kan daarom in beginsel starten met de opslag van gasolie. Voorbereidende werkzaamheden worden op dit moment uitgevoerd. De start van de
daadwerkelijke opslag is in principe voorzien voor eind van dit jaar.
Direct na het bekend worden van de lekkage in Duitsland ben ik in overleg
getreden met AkzoNobel om te bespreken welke consequenties dit heeft
voor de geplande opslag in Enschede. Ik heb SodM gevraagd om mij
hierin te adviseren. Ik heb met AkzoNobel afgesproken dat zij niet zal
overgaan tot daadwerkelijke opslag van gasolie totdat zeker is dat de
lekkage, zoals die zich heeft voorgedaan in Duitsland, zich niet kan
voordoen in de opslagfaciliteit van AkzoNobel in Enschede.
Zoals hierboven aangegeven is in de opslag in Duitsland waarschijnlijk
sprake van een lekkage uit het boorgat. Er is een aantal belangrijke
technische verschillen tussen het boorgat van de opslag in Duitsland (Epe)
en de geplande opslag in Enschede:
• Bij de olieopslag in Epe, Duitsland, is sprake van een enkelwandige
buis waardoor de gasolie de caverne ingepompt wordt. De olie staat
hier rechtstreeks in contact met de buitenkant van het boorgat.
• Bij de geplande olieopslag in Enschede is daarentegen voorzien in een
dubbelwandige buis waardoor de gasolie de caverne ingepompt
wordt. Bij de opslag in Enschede zal de gasolie door een binnenbuis
stromen. Tussen de binnen- en de buitenbuis is een annulaire ruimte,
die gevuld is met een anticorrosieve vloeistof.
• In de plannen voor olieopslag in Enschede wordt de druk in de
annulaire ruimte constant gemonitord. Als de buitenbuis lek raakt,
stroomt er een hoeveelheid anticorrosieve vloeistof de grond in. Deze
vloeistof is niet schadelijk voor het milieu. Omdat de druk in de
annulaire ruimte dan daalt, zal dit lek snel opgemerkt worden. Als de
binnenbuis lek raakt, stroomt er gasolie de annulaire ruimte in. De druk
in de annulaire ruimte zal dan stijgen. Ook dit zal door de constante
monitoring van de druk snel opgemerkt worden.
• Een ander verschil tussen de opslag in Duitsland en de geplande
opslag in Enschede is dat de caverne in Duitsland met één boorgat
verbonden is met installaties aan de oppervlakte. De voorgenomen
olieopslag in de cavernes in Enschede zal plaatsvinden met twee
boorgaten. Het ene – dubbel verbuisde – boorgat wordt gebruikt om de
gasolie in en uit de caverne te pompen. Het andere – dubbel verbuisde
– boorgat wordt gebruikt om de pekel (zoutverzadigd water) in en uit
de caverne te pompen. Hiermee wordt bereikt dat de caverne altijd met
vloeistof is gevuld en er nooit een ongevulde «holle» ruimte kan
ontstaan. Dat vermindert de kans op vervorming van de caverne.
Bovendien blijft de caverne toegankelijk in het geval dat één van beide
boorgaten beschadigd raakt. Veiligheidstechnisch gezien is dat
gunstiger. Dit maakt de gasolieopslag minder gevoelig voor een
mogelijke beschadiging van de boorgaten. Overigens hebben vier van
de vijf beoogde opslagcavernes in Enschede zelfs nog een derde
boorgat. Dit wordt niet voor de opslag gebruikt, maar biedt als dat
nodig is wel een extra toegangsmogelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 849, nr. 20

3

Gelet op deze verschillen is het zeer onwaarschijnlijk dat een lekkage van
een boorgat bij de gasolieopslag in Enschede dezelfde gevolgen zou
hebben als nu in Epe, Duitsland.
Gelet op bovenstaande kan AkzoNobel doorgaan met de voorbereidende
werkzaamheden voor realisatie van de olieopslag in Enschede. In dit kader
deel ik uw Kamer mede dat ik op 2 juni 2014 een gewijzigde omgevingsvergunning aan AkzoNobel heb toegekend voor de opslagfaciliteit. De
wijziging behelst een grotere voorziening voor de noodopvang van
gasolie bij een bovengrondse calamiteit, zodat de totale hoeveelheid
uitstromende gasolie bij beschadiging van de olieput door aanrijding of
door andersoortige beschadiging van de olieput opgevangen wordt.
Daarnaast wordt een uitrit verplaatst. Deze vergunning heeft alleen
betrekking op de bovengrondse faciliteiten. De vergunning is door
AkzoNobel aangevraagd vóór het ontstaan van het lek in Duitsland
(namelijk op 25 februari 2014) en staat hier dus los van.
Mogelijkheden tot ingrijpen
Zoals hierboven aangegeven is het is onwaarschijnlijk dat een lekkage
zoals in Duitsland bij de geplande gasolieopslag in Enschede dezelfde
gevolgen zal hebben. Bij de geplande opslag in Enschede zijn immers
diverse veiligheidsmaatregelen voorzien die bij de opslag in Duitsland
ontbreken. Ik zie dan ook geen directe aanleiding om in te grijpen in de
geplande opslag in Enschede.
Het onderzoek naar de oorzaak van de lekkage in Duitsland is nog niet
afgerond. Indien uit de onderzoeksresultaten of om een andere reden toch
een noodzaak blijkt om in te grijpen in de geplande olieopslag in
Enschede, dan kan ik op grond van artikel 50 van de Mijnbouwwet, in
gevallen van ernstige aantasting van de bescherming van de veiligheid,
het milieu of in gevallen van beweging van de aardbodem, maatregelen
voorschrijven. Deze bevoegdheid is gemandateerd aan de Inspecteur
Generaal der Mijnen. Ook houdt SodM toezicht bij de bouw. Als er niet
volgens het werkprogramma wordt gewerkt kan de toezichthouder
ingrijpen, met als laatste middel het stilleggen van de werkzaamheden.
Wanneer het onderzoek in Duitsland is afgerond en de oorzaak van de
lekkage definitief is vastgesteld, zal ik uw Kamer hierover informeren.
Daarbij zal ik ook eventuele consequenties voor de geplande olieopslag in
Enschede betrekken.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 849, nr. 20

4