Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

727
Vragen van de leden Gesthuizen en Jasper van Dijk (beiden SP) aan de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over
investeringsverdragen (ingezonden 18 november 2013).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 10 december 2013).
Vraag 1
Wat is uw reactie op de berichten «Daar gaat onze rechtspraak van Stéphane
Alonso en Investeringsverdragen zijn «risky business» van Roeline Knottnerus?1
Antwoord 1
Ik heb kennis genomen van deze krantenartikelen.
Vraag 2
Hoe oordeelt u over het voortschrijdend inzicht bij een groeiend aantal
landen (zoals Australië, Canada, Zuid-Afrika, India, Ecuador) en instellingen
(United nations Conference on Trade and Development-UNCTAD) dat het
huidige kader voor investeringsbescherming in toenemende mate een risico
oplevert voor de beleidsruimte en de overheidsbudgetten en derhalve aan
herziening toe is?
Antwoord 2
Sinds het Verdrag van Lissabon heeft de EU de bevoegdheid om het
Europees investeringsbeleid vorm te geven. In de discussies binnen de EU
speelt ook de vraag naar de juiste balans tussen adequate investeringsbescherming en voldoende beleidsruimte voor overheden een belangrijke rol.
Nederland denkt en werkt hierbij actief mee om de juiste balans te vinden.
Vraag 3
Wat betekent dit voor de Nederlandse opstelling in de onderhandelingen over
bilaterale en Europese investeringsverdragen? Hoe wordt de bredere
beleidsafweging tussen bescherming van investeerders en het bredere
algemeen belang gemaakt?

1

ah-tk-20132014-727
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

NRC next, 11-11-13 en NRC 9-11-13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De bredere beleidsafweging wordt bij het opstellen van de onderhandelingsmandaten voor de Europese Commissie door de Raad expliciet meegenomen.
Een recent voorbeeld hiervan is het resultaat van Comprehensive Economic
and Trade Agreement (CETA) verdrag tussen de EU en Canada.
Dit verdrag bevat een goede balans tussen investeringsbescherming en de
bescherming van milieu, arbeidsomstandigheden, duurzaamheid. Ook bevat
CETA voldoende expliciete beleidsruimte voor de verdragspartijen t.a.v. het
nemen van niet-discriminatoire maatregelen ter bescherming van publieke
belangen.
Vraag 4
Wat is het verschil in inzet van Nederland ten aanzien van het verdrag tussen
de Europese Unie en Canada (Ciomnprehensive Economic and Trade
Agreement – CETA) en het verdrag tussen de Europese Unie en de VS
(Transatlantic Trade and Investment Partnership-TTIP)?
Antwoord 4
De Nederlandse inzet ten aanzien van investeringsbescherming in TTIP
verschilt niet wezenlijk van de inzet voor CETA.
Vraag 5
Wat is de meerwaarde van het opnemen van geschillenbeslechting (Investorstate dispute settlement-ISDS) in het handelsverdrag met de VS?
Antwoord 5
In het onderhandelingsmandaat voor TTIP is vastgelegd dat de uiteindelijke
opname van ISDS in TTIP mede afhankelijk is of de belangen van de EU en
de lidstaten voldoende geadresseerd worden t.a.v. de andere aspecten van
investeringsbescherming. Dat betekent dat de EU en de lidstaten tijdens de
TTIP onderhandelingen bezien of ISDS opgenomen wordt, en zo ja, op welke
wijze. Indien ISDS in TTIP wordt opgenomen, vind ik het van belang dat we
ook filtermechanismen uitonderhandelen om te gemakkelijke claims tegen te
gaan. Bijvoorbeeld het vereiste dat een investeerder eerst de nationale
rechtsgang volledig uit moet putten alvorens hij gebruik kan maken van
internationale arbitrage «(exhaustion of local remedies)», of het opnemen van
de «fork-in-the-road» clausule die de investeerder dwingt om een keuze te
maken tussen de nationale rechtsgang en internationale arbitrage als die een
claim wil indienen. Een andere optie is om voor bepaalde sectoren, zoals de
financiële dienstverlening, een aanvullende toets in te voeren waarbij de
verdragspartijen (de EU, de lidstaten en de VS) gezamenlijk eerst bepalen of
een claim gegrond wordt geacht of niet, alvorens de investeerder de claim
mag doorzetten. Ook kan de mogelijkheid opgenomen worden dat verdragspartijen interpretaties over bepaalde verdragsbepalingen af spreken, die
bindend voor de arbitragetribunalen zijn. ISDS is geen vrijbrief om te
procederen, maar alleen een extra rechtsmogelijkheid als er gegronde claims
zijn.
Vraag 6
Zet u in op een expliciete opname van bescherming van beleidsruimte («the
right to regulate») in de onderhandelingen met de VS?
Antwoord 6
Ja. Net zoals dat ook bij CETA het geval is geweest.
Vraag 7
Is het uw inzet dat het investeringshoofdstuk in het TTIP ook van toepassing
is op financiële diensten?
Antwoord 7
Ja. De Nederlandse inzet is, dat het investeringshoofdstuk in TTIP op alle
sectoren van toepassing is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Vraag 8
Zet Nederland in op een (bindende) verwijzing naar de richtlijnen van de
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) in
toekomstige investeringsverdragen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Ja. De inzet van Nederland is om in alle onderhandelingen over
EU-investeringsverdragen de OESO richtlijnen op te nemen of ernaar te
verwijzen. Of, en zo ja, op welke wijze de OESO richtlijnen uiteindelijk mee
genomen worden hangt ook mede af van de opstelling van de andere
verdragspartijen.
Vraag 9
Kunt u bevestigen dat Zuid-Afrika inmiddels de investingsbeschermingsovereenkomst (IBO) met Nederland heeft opgezegd? Hoe stelt u zich op ten
aanzien van een eventueel verzoek van Zuid-Afrika tot heronderhandeling op
basis van een aangepast model dat de risico’s wil inperken?
Antwoord 9
Ja, Zuid-Afrika heeft de investeringsbeschermingsovereenkomst (IBO) met
Nederland opgezegd per 1 mei 2014. Overigens heeft Zuid-Afrika ook de IBO’s
met Denemarken, Spanje, België/Luxemburg, Oostenrijk, Frankrijk en
Duitsland opgezegd. De IBO tussen Nederland en Zuid-Afrika bood de
mogelijkheid om heronderhandelingen te starten, maar Zuid-Afrika heeft
hiervan geen gebruik gemaakt. Aangezien de EU nu de bevoegdheid voor
investeringsverdragen heeft, ligt het voor de hand dat de EU met Zuid-Afrika
een IBO gaat uitonderhandelen – indien Zuid-Afrika dit wenst.
Vraag 10
Kent u de zaak Ping An, waarbij een Chinese investeerder een miljardenclaim
heeft ingediend voor schade die zou zijn geleden rond de nationalisering van
Fortis? Kunt u inzicht verschaffen in de mogelijke (financiële) risico’s en
gevolgen van ISDS voor Nederland?
Antwoord 10
Ja, maar er is nog geen uitspraak in deze zaak. Het is dus nog niet vastgesteld dat België haar verplichtingen die uit de IBO jegens Ping An voortvloeien, heeft geschonden. Evenmin is geoordeeld of Ping An een schadevergoeding gaat ontvangen en zo ja, hoe hoog deze zou worden. Zoals bekend
heeft Nederland een aantal banken moeten steunen. Tot nu toe heb ik geen
signalen ontvangen dat buitenlandse investeerders hierdoor gedupeerd
zouden zijn en om die reden een IBO claim tegen Nederland aanhangig willen
maken. Op dit moment heb ik dus geen indicatie dat Nederland een financieel
risico loopt.
Vraag 11
Hoe oordeelt u over het verschijnsel «regulatory chill», waarbij overheden
afzien van voorgenomen beleid onder invloed van dreiging met investeringsclaims en het ondermijnend effect daarvan op de democratische besluitvorming?
Antwoord 11
ISDS in Nederlandse IBO’s en EU vrijhandelsakkoorden biedt staten voldoende beleidsruimte om maatregelen ter bescherming van publieke
belangen te nemen. Indien dergelijke maatregelen op een redelijke en
niet-discriminatoire wijze genomen worden, heeft een investeerder in
beginsel weinig kans om een ISDS claim onder Nederlandse IBO’s of EU
vrijhandelsakkoorden te winnen. Derhalve acht ik het risico van «regulatory
chill» zeer gering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

Vraag 12
Hoe oordeelt u over het feit dat Nederlandse bedrijven die in Nederland
investeren, worden gediscrimineerd ten opzichte van buitenlandse bedrijven
die in Nederland investeren als gevolg van ongelijke toegang tot internationale arbitrage?2
Antwoord 12
Het is een beginsel van het internationaal recht dat eigen onderdanen niet via
internationale procedures hun eigen land mogen aanklagen, hiervoor zijn
uitsluitend nationale procedures van toepasing. Amerikaanse bedrijven
zouden ook niet via TTIP een claim kunnen indienen tegen hun eigen land.
ISDS in IBO’s of vrijhandelsakkoorden is er juist voor bedoeld om Nederlandse investeerders die in het buitenland investeren en daar vaak grotere
risico’s lopen additionele bescherming te geven. Het gaat dus om twee
verschillende groepen investeerders: bij de eerste groep gaat het om
investeerders die in het buitenland investeren en hiervoor additionele
rechtsbescherming via ISDS krijgen; bij de tweede groep gaat het om
investeerders die niet in het buitenland investeren maar wel rechtsbescherming op basis van het nationale recht genieten. Er is dus geen sprake van
discriminatie.
Vraag 13
Deelt u de zorgen van de directeur van Both Ends die stelt dat Zombieverdragen fnuikend zijn voor internationale handel? Bent u bereid een
transparant debat te bevorderen over de risico’s van investeringsverdragen?3
Antwoord 13
Nee. Het feit dat er nog steeds wereldwijd IBO’s en vrijhandelsakkoorden met
een investeringshoofdstuk door landen worden afgesloten, bewijst dat ze een
toegevoegde waarde hebben voor het aantrekken van investeringen en het
wegnemen van handelsbelemmeringen. Ook het CPB heeft recentelijk
aangetoond dat directe buitenlandse investeringen (DBI) door IBO’s met zo’n
20% toenemen (zie Nederland belastingparadijs? Nederland doorsluisland!,
CPB policy brief 2013/07, pagina 13).
Ja, ik ben bereid om op alle niveaus en met alle belanghebbenden een
transparant debat over investeringsbescherming te voeren, bijvoorbeeld door
het organiseren van een ronde tafel bijeenkomst. Ik wijs in deze context ook
graag op de toezegging die ik gedaan heb tijdens de begrotingsbehandeling
van 28 november jl. om op korte termijn een onderzoek te laten uitvoeren
naar de potentiële sociale en milieurisico’s en de gevolgen van ISDS voor
Nederland en naar de financiële risico’s voor de Nederlandse overheid. Ik zal
de Kamer over de resultaten van dit onderzoek informeren.

2
3

http://ir.lib.uwo.ca/cgi/viewcontent.cgi?article=1067&context=uwojls
http://www.joop.nl/opinies/detail/artikel/
23893_zombie_verdragen_fnuikend_voor_internationale_handel/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4