Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

19 637

Vreemdelingenbeleid

30 573

Migratiebeleid

Nr. 2439

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 november 2018
Zoals toegezegd tijdens het Algemeen Overleg over de integrale migratieagenda van 13 juni jl. (Kamerstukken 19 637 en 30 573, nr. 2401) doe ik uw
Kamer een schriftelijke reactie toekomen op het rapport «Leefomstandigheden van kinderen in asielzoekerscentra en gezinslocaties». Dit rapport
beschrijft de bevindingen van het onderzoek dat tussen juli 2017 en maart
2018 is uitgevoerd door bureau Avance in gezamenlijke opdracht van de
Werkgroep Kind in azc en het COA. De Werkgroep Kind in azc is een
samenwerkingsverband van UNICEF, Vluchtelingenwerk, Defence for
Children, Stichting de Vrolijkheid, War Child en Kerk in Actie. De ngo’s
richten zich in de Werkgroep specifiek op de belangen van kinderen in
asielzoekerscentra (azc’s) en gezinslocaties.
Het onderzoek
Het onderzoek is uitgevoerd op tien locaties, waarvan zeven azc’s en drie
gezinslocaties. Voor het onderzoek zijn kinderen, ouders, COA-medewerkers, vrijwilligers en professionals uit de gezondheidszorg en uit het
onderwijs geïnterviewd.
In het Nederlandse migratiebeleid wordt rekening gehouden met het
belang van het kind, maar het is altijd goed om oog te hebben voor
mogelijke verbeteringen. De wijze waarop dit onderzoek tot stand is
gekomen, is uniek. De samenwerking tussen de Werkgroep Kind in azc en
het COA illustreert het belang dat beide opdrachtgevers hechten aan het
borgen van goede leefomstandigheden voor kinderen in azc’s en
gezinslocaties en laat ook zien dat het COA ervoor open staat om hiervoor
met kritische blik naar haar eigen werkzaamheden te (laten) kijken. Met
behulp van het onderzoek kunnen leefomstandigheden van kinderen in
azc’s en gezinslocaties nu verder verbeterd worden. Daar wil ik de leden
van de Werkgroep en het COA voor bedanken.

kst-19637-2439
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 19 637, nr. 2439

1

De aanbevelingen
Het rapport bevat 92 aanbevelingen over negen leefgebieden: Gezin en
opvoeding, Wonen, Spel, Recreatie en vrije tijd, Onderwijs, Gezondheid,
Veiligheid, Kindvriendelijkheid informatievoorziening asielprocedure,
Financiën en Participatie. Het gros van de aanbevelingen is gericht aan
twee partijen; een deel van de aanbevelingen raakt aan wet- en regelgeving en is primair gericht aan het Ministerie van Justitie en Veiligheid
(JenV), met het COA als uitvoerende organisatie. Een ander deel is direct
gericht aan het COA en/of haar samenwerkingspartners. Waar relevant
wordt de opvolging van de aanbevelingen afgestemd met de samenwerkingspartners van het COA. Dit zijn, naast de leden van de Werkgroep
Kind in azc, onder meer het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS), VluchtelingenWerk, de GGD, Gezondheidszorg Asielzoekers
en lokale onderwijsinstellingen.
Onderscheid azc en gezinslocatie
Bij de opvolging van de aanbevelingen is de aard van het verblijf in een
azc en een gezinslocatie van belang, alsmede het verschil daartussen. Het
uitgangspunt is dat het verblijf in een asielzoekerscentrum en/of in een
gezinslocatie tijdelijk van aard is. Tijdens de asielprocedure wordt opvang
geboden in een azc. Nadat iemand een asielverzoek heeft ingediend,
wordt erop ingezet om dit asielverzoek zo snel mogelijk en op een
zorgvuldige manier af te handelen. Hierdoor krijgen asielzoekers snel
duidelijkheid over hun situatie en kan gestart worden met het vervolgtraject. Bij een inwilliging van het asielverzoek gaat het om huisvesting in
de gemeenten. Bij een afwijzing staat terugkeer naar het land van
herkomst centraal.
De gezinnen die in gezinslocaties onderdak krijgen, hebben geen
rechtmatig verblijf meer. Hierdoor hebben zij geen recht meer op opvang
in een regulier azc, maar wordt in een gezinslocatie onderdak verleend
met een soberder regime om humanitaire noodsituaties te voorkomen.
Op gezinslocaties wordt met de volwassen gezinsleden gewerkt aan
terugkeer. Voor dit doel zijn de DT&V en het IOM ook aanwezig op de
locaties. Bij het bepalen of, en hoe, een aanbeveling wordt opgevolgd,
wordt dan ook door het Ministerie van JenV en het COA rekening
gehouden met in hoeverre een aanbeveling past binnen het meer sobere
regime van de gezinslocaties en de inspanningen die geleverd worden om
terugkeer te bewerkstelligen van gezinnen die daar verblijven.
Opvolging aanbevelingen
Het Ministerie en het COA zijn reeds begonnen met het opvolgen van de
aanbevelingen. Door het grote aantal aanbevelingen zal ik niet op elke
aanbeveling individueel ingaan, maar bij een aantal nader ingaan en
toelichten op welke wijze er opvolging aan wordt gegeven of waarom er
geen opvolging aan wordt gegeven. In het algemeen geldt dat bij het
opstellen van de aanbevelingen alleen is gekeken vanuit het perspectief
van kinderen, terwijl bij het opvolgen van de aanbevelingen ook andere
perspectieven, zoals budgettering en regelgeving, een rol spelen.
Traject »Verbeteren leef- en speelomgeving»
Een deel van de aanbevelingen zal worden opgevolgd in het kader van het
bij het COA lopende traject genaamd «Verbeteren leef- en speelomgeving». Het COA richt zich hier op drie onderdelen: 1) verbeteren fysieke
leefomgeving van kinderen, 2) het activiteitenaanbod voor kinderen en
jongeren inzake sport & spel, kunst & muziek en weerbaarheid 3) het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 19 637, nr. 2439

2

voorlichtingsaanbod «wonen en leven op een COA-locatie» voor jongeren
en kinderen. Binnen deze drie thema’s wordt de rol en positie van de
contactpersoon kinderen verstevigd.
Bij het COA worden aanbevelingen op verschillende leefgebieden
uitgewerkt. Gezien de grote hoeveelheid aanbevelingen neem ik twee
leefgebieden als voorbeeld: Veiligheid en Spel, recreatie en vrije tijd.
Voor het leefgebied Veiligheid wordt door het COA op elke aanbeveling
gehandeld. Een voorbeeld hiervan is dat voor kinderen en jongeren een
strip is ontwikkeld die bij de intake gebruikt en uitgedeeld gaat worden.
Aanvullend hierop vindt periodiek voorlichting plaats inzake een variëteit
aan thema’s zoals brand, geweld, misbruik, alcohol en drugs. Contactpersonen kinderen hebben aanvullende training ontvangen over mensenhandel en de risico’s van gebruik van sociale media door jongeren. Ook
zijn er «zwemvlogs» gemaakt door vergunninghouders in samenwerking
met verschillende externe partijen zoals Pharos en GGD-GHOR.
Op het leefgebied Spel, recreatie en vrije tijd wordt gehandeld op
bijvoorbeeld het verzorgen van een afwisselend activiteitenaanbod en het
verstrekken van beeldmateriaal met een overzicht van de activiteiten die
op een locatie en in de omgeving daarvan worden aangeboden.
Het uitgangspunt is dat de lessen uit het traject «Verbeteren leef- en
speelomgeving» vanaf 2019 opgenomen zijn in de reguliere werkzaamheden van het COA.
Ouderschapsondersteuning
Een deel van de aanbevelingen ziet op het vergroten van inspraak van
ouders. Het COA zal haar aandacht voor informele (toegankelijke) vormen
van ouderschapsondersteuning vergroten en bezien in hoeverre het
mogelijk en verantwoord is om deze aanbevelingen over te nemen.
Beperken verhuizingen
In het rapport wordt de aanbeveling gedaan om verhuizingen zoveel
mogelijk te beperken. Ik onderschrijf deze aanbeveling. Er wordt door het
COA rekening gehouden met het belang van het kind bij verhuisbewegingen door verhuizingen zoveel mogelijk plaats te laten vinden in de
zomer(vakantie)periode en door gebruik te maken van een verhuischecklist. Met de checklist geeft het COA specifieke informatie en brengt
het de belangen van een gezin in beeld die van invloed kunnen zijn op een
verhuizing.
Desalniettemin is er op dit gebied nog winst te behalen. Ongeveer een
derde van de verhuizingen vindt op verzoek van de bewoners zelf plaats,
omdat zij bijvoorbeeld dichterbij familie of anderen willen wonen. Andere
verhuizingen zijn ingegeven door de inrichting van het asielproces. Deze
verhuizingen hoop ik in toenemende mate in de toekomst te ondervangen
door de eerste stappen van het asielproces te laten plaatsvinden op een
zogeheten «gemeenschappelijke vreemdelingenlocatie (GVL)». Vanuit een
GVL zal worden gestuurd op directe plaatsing in, of in de buurt van, de
gemeente waar men zal gaan integreren. Hierbij zal bezien worden hoe de
spreiding en schaal van de opvang hierop kan worden afgestemd. Er zal
nader worden onderzocht hoe bij het voorgaande de processen en
voorzieningen rond (gezinnen met) kinderen kunnen worden ingericht.
Vanuit het programma Flexibilisering Asielketen, waar ik uw Kamer over
heb geïnformeerd (Kamerstukken 19 637 en 30 573, nr. 2415), zal contact

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 19 637, nr. 2439

3

gelegd worden met de Werkgroep Kind in azc om de invulling van het
programma op dit punt te bespreken.
Ik besef dat dit lange termijnplannen zijn. Op korte termijn zet ik voor het
beperken van verhuisbewegingen in op het eerder inwinnen van meer
informatie over de situatie en wensen van de asielzoeker en het delen van
die informatie tussen ketenpartners. Hierdoor is dan al bij de start van de
procedure bekend dat, bijvoorbeeld, een gezin een voorkeur heeft voor
een bepaalde gemeente of regio en kan daar in de uitvoering rekening
mee worden gehouden.
Opnieuw uitdragen of verscherpen van bestaand beleid
Voor een deel van de aanbevelingen is er staand beleid beschikbaar.
Aanbevelingen waarin reeds wordt voorzien in beleid of werkinstructies
betreffen bijvoorbeeld (voorlichting over) toegang tot en aandacht voor de
(geestelijke) gezondheidszorg, opvoedondersteuning, kindvriendelijke
voorlichting over de asielprocedure, een protocol voor het betreden van
bewonerskamers en een klachtenprocedure. Naar aanleiding van het
onderzoek zal gekeken worden waar dit beleid eventueel verder aangescherpt kan worden. Het COA zet intensief in op kennisontwikkeling en
-deling van bestaand beleid en werkinstructies. Dit zal ook gebeuren
richting de vrijwilligers van het COA die een belangrijke verwijs- en
gidsfunctie hebben op COA-locaties. Daarnaast intensiveert het COA de
gesprekken met de samenwerkingspartners op het gebied van kinderen
en jongeren in de opvang. Daarnaast zal het beleid ook beter uitgedragen
worden naar de samenwerkingspartners van het COA.
Programma van eisen huisvesting
Een van de aanbevelingen ziet op het bieden van een eigen woonruimte
aan elk gezin met eigen douche en toilet. Daarnaast wordt er aanbevolen
om kinderen een eigen kamer gescheiden van de ouders te bieden.
Het programma van eisen voor woon- en slaapruimte van bewoners is
afgestemd op de tijdelijke aard van de opvang, gelijk voor azc’s en
gezinslocaties en als zodanig opgezet en gebudgetteerd. Dat betekent dat
gezinnen met elkaar een douche, keuken en toilet delen. In bepaalde
situaties brengt dit specifieke uitdagingen met zich mee. COA zoekt in
deze uitzonderlijke gevallen binnen de mogelijkheden naar geschikte
oplossingen. Hierover bent u eerder geïnformeerd.1
Ik besef dat sommige bewoners van gezinslocaties hier lang kunnen
wonen, maar wil benadrukken dat dit een eigen keuze is, omdat
Nederland vrijwillige terugkeer ondersteunt en dit ook altijd mogelijk is. In
het kader van het programma Flexibilisering Asielketen wordt bezien hoe
sneller duidelijkheid kan worden gegeven over de (kans op) inwilliging
van het asielverzoek, zodat zo spoedig mogelijk kan worden ingezet op
een passend traject voor elke asielzoeker.
Sluiting gezinslocaties
Zoals ik al aan de Kamer heb toegelicht tijdens het AO van 13 juni
(Kamerstukken 19 637 en 30 573, nr. 2401) zal ik de aanbeveling om
gezinslocaties te sluiten en de gezinnen onder te brengen in een regulier
azc niet opvolgen. De gezinnen die in gezinslocaties onderdak krijgen,
hebben geen rechtmatig verblijf. Op gezinslocaties wordt met de
volwassen gezinsleden gewerkt aan terugkeer.

1

Kamerstuk 33 042, nr. 30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 19 637, nr. 2439

4

Verstrekkingen in gezinslocaties
Een van de aanbevelingen ziet op het gelijk trekken van de hoogte van het
weekgeld op gezinslocaties en azc’s. Het weekgeld dat bewoners op een
azc krijgen is gebaseerd op de Regeling verstrekkingen asielzoekers (Rva)
en onderverdeeld in een vergoeding voor eten (eetgeld) en een
vergoeding voor kleding en andere persoonlijke benodigdheden
(leefgeld).
In gezinslocaties krijgen volwassenen alleen eetgeld. Dit hangt samen met
het op die locaties heersende sobere regime en zal dan ook niet worden
aangepast. Voor kinderen geldt dit onderscheid tussen eet- en leefgeld
overigens niet. Zij krijgen in azc’s en gezinslocaties een even hoge
vergoeding voor leefgeld.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 19 637, nr. 2439

5