NL

NL

NL

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN

Brussel, 3.7.2009
COM(2009) 324 definitief

WITBOEK
Modernisering van de ICT-normalisatie in de EU - Hoe nu verder?

NL

NL

WITBOEK
Modernisering van de ICT-normalisatie in de EU - Hoe nu verder?

1.

NAAR EEN MODERN BELEID VOOR ICT-NORMALISATIE

Informatie- en communicatietechnologie (ICT) is een belangrijke aanjager van het
concurrentievermogen en vormt een van de cruciale bedrijfstakken van de 21e eeuw. In 2007
was de Europese ICT-sector goed voor een jaaromzet van 670 miljard euro en had deze sector
een aandeel van meer dan 5% in de totale werkgelegenheid van de EU. Om optimaal te
kunnen bijdragen aan de agenda voor groei en werkgelegenheid, heeft de Europese ICT
behoefte aan deugdelijke kadervoorwaarden en in dit verband speelt normalisatie een
belangrijke rol. Omdat in alle bedrijfstakken ICT-hulpmiddelen worden gebruikt, kan een
doeltreffend EU-beleid voor ICT-normalisatie bovendien bevorderen dat nieuwe
technologieën en toepassingen sneller in de praktijk worden gebracht, waardoor de
concurrentiekracht van de Europese economie als geheel toeneemt.
Normalisatie is een vrijwillige vorm van samenwerking tussen bedrijven, consumenten,
overheden en andere belanghebbenden waarbij technische specificaties worden ontwikkeld.
Bedrijven gebruiken normen om aan de behoeften van de markt te voldoen: om hun
concurrentiekracht te vergroten, te zorgen dat innovatieve oplossingen worden geaccepteerd
of de interoperabiliteit te vergroten. Overheden verwijzen in hun wetgeving, beleid en
opdrachten naar normen om maatschappelijke doelstellingen op het gebied van onder meer
veiligheid, interoperabiliteit, toegankelijkheid en milieu te verwezenlijken. Waar bedrijven
zelf kunnen kiezen welke normen zij toepassen, geven overheden sterk de voorkeur aan het
gebruik van normen die in een open, transparant en participatief proces tot stand zijn
gekomen, of zijn daar zelfs toe verplicht. Door naar normen te verwijzen en normen toe te
passen, kunnen overheden echter de concurrentiekracht van bedrijven helpen vergroten en de
concurrentie bevorderen, wat de consument ten goede komt.
De uitvoering van het huidige EU-beleid voor normalisatie1 berust op de werkzaamheden van
de Europese normalisatieorganisaties (ENO’s) en hun samenwerking met de internationale
normalisatieorganisaties. De Commissie kan de ENO’s verzoeken specifieke normalisatieinitiatieven te nemen en de EU en de lidstaten kunnen in hun wetgeving en beleid verwijzen
naar de door deze organisaties opgestelde Europese normen. De huidige rechtsgrondslag voor
ICT-normalisatie erkent bovendien bepaalde bijzondere eigenschappen van ICT, zoals de
behoefte aan interoperabiliteit, en laat enige ruimte voor flexibiliteit bij het verwijzen naar
ICT-normen in overheidsopdrachten2.
Het ICT-normalisatielandschap is het afgelopen decennium ingrijpend veranderd. Naast de
traditionele normalisatieorganisaties hebben gespecialiseerde, veelal op wereldniveau
opererende fora en consortia zeer veel activiteiten ontplooid en enkele hiervan hebben zich
ontwikkeld tot toonaangevende mondiale ICT-normalisatieorganisaties. Dit geldt bijvoorbeeld

1

2

NL

PB L 204 van 21.7.1998, blz. 37. In Richtlijn 98/34/EG zijn de wijzigingen op Richtlijn 83/189/EEG
van de Raad van 28 maart 1983 geconsolideerd; na de wijziging bij Richtlijn 98/48/EG omvat het
toepassingsgebied van de richtlijn ook diensten van de informatiemaatschappij.
Beschikking 87/95/EEG van de Raad, PB L 36 van 7.2.1987, blz. 31.

2

NL

voor de organisaties die de normen voor internet en voor het wereldwijde web ontwikkelen.
Deze ontwikkeling wordt niet weerspiegeld in het EU-beleid voor normalisatie. Hoewel de
normen van deze fora en consortia kunnen bijdragen tot de verwezenlijking van doelstellingen
van het overheidsbeleid, kan er niet naar worden verwezen. Als de EU niet resoluut optreedt,
dreigt zij bij de besluitvorming over ICT-normen buitenspel te komen te staan en zal deze
besluitvorming vrijwel geheel buiten Europa plaatsvinden en zonder rekening te houden met
de Europese behoeften.
Deze analyse wordt door de meeste lidstaten gedeeld en de Raad heeft benadrukt dat bij de
toepassing van normalisatie op gebieden als ICT verdere vooruitgang moet worden geboekt
en heeft onderstreept dat het huidige Europese normalisatiesysteem zich moet aanpassen aan
de behoeften van snel evoluerende markten, in het bijzonder de markten voor diensten en
hoogtechnologische producten3.
Het is dus hoog tijd om het EU-beleid voor ICT-normalisatie te moderniseren en de
mogelijkheden van normalisatie ten volle te benutten. Anders zal de EU steken laten vallen in
de informatiemaatschappij, een aantal belangrijke Europese beleidsdoelen die
interoperabiliteit vereisen, zoals e-gezondheid, toegankelijkheid, beveiliging, e-business,
e-overheid en vervoer, niet kunnen halen en belemmerd worden in haar streven om het
voortouw te nemen bij de ontwikkeling en bevordering van internationale normen op het
gebied van de bescherming van persoonsgegevens, zoals vermeld in de mededeling over het
programma van Stockholm4.
Meer in het algemeen moet aandacht worden besteed aan de volgende beleidsdoelen:
• bevordering van innovatie en concurrentievermogen door het ICT-normalisatiebeleid af te
stemmen op de ontwikkelingen van de markt en de politiek;
• bedrijven, inclusief het mkb, op tijd goede ICT-normen in handen geven, zodat zij kunnen
meekomen in de wereldwijde concurrentiestrijd en tegelijkertijd aan de maatschappelijke
verwachtingen kunnen beantwoorden;
• versterking van de positie van de Europese ICT-normalisatie in de wereld;
• consumenten voordelen verlenen door concurrentie op de Europese en internationale ICTmarkt aan te moedigen;
• versterking van de interne markt door gemeenschappelijke criteria en processen vast te
stellen voor verwijzingen naar ICT-normen in Europese wetgeving, beleid en
overheidsopdrachten;
• de kwaliteit, samenhang en consistentie van ICT-normen vergroten;
• actieve ondersteuning van de toepassing van ICT-normen.
Met het oog op de modernisering van het Europese beleid voor ICT-normalisatie heeft de
Commissie een studie laten uitvoeren waarin het huidige EU-beleid voor ICT-normalisatie is
geanalyseerd en aanbevelingen zijn gedaan voor de verdere ontwikkeling ervan. Het verslag

3

4

NL

http://www.eu2006.fi/news_and_documents/conclusions/vko50/en_GB/1165932111543/_files/
76410530393686600/default/92107.pdf.
Mededeling “Een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht ten dienste van de burger”, COM(2009) 262.

3

NL

van deze studie is in juli 2007 gepubliceerd5, waarna een raadpleging via internet is gehouden.
De ontvangen opmerkingen zijn op de Europawebsite bekendgemaakt6 en vervolgens is in
februari 2008 een open conferentie gehouden7 om de aanbevelingen van de studie en de
ontvangen opmerkingen te bespreken.
Naar aanleiding daarvan is besloten tot publicatie van een witboek om na te gaan in hoeverre
algemene steun bestond voor de voorgestelde beleidskeuzes en specifieke maatregelen om het
Europese beleid voor ICT-normalisatie beter te laten aansluiten bij de behoeften van het
bedrijfsleven en de samenleving.
Het Europese beleid voor ICT-normalisatie moet blijven berusten op de beginselen van
vrijwillige en marktgestuurde normalisatie, technologische neutraliteit en afweging van
belangen, maar het bestaande systeem kan met name op de volgende punten worden
verbeterd:
• het beleid voor ICT-normalisatie moet aansluiten bij de mondiale dynamiek en vereisten
van de ICT-sector en inspelen op de veranderende behoeften op het gebied van
infrastructuur en applicaties;
• er moet een geïntegreerde aanpak komen voor ICT-normalisatie en voor het gebruik van
ICT-normen en -specificaties;
• de concurrentiekracht van het bedrijfsleven moet worden vergroot en eerlijke concurrentie
moet worden bevorderd door de toepassing van normen en specificaties te stimuleren;
• de Europese en mondiale samenwerking bij de ontwikkeling van ICT-normen moet
worden versterkt.
2.

BELANGRIJKSTE ELEMENTEN
NORMALISATIE IN DE EU

2.1.

Kenmerken van ICT-normen die aan EU-wetgeving en -beleid zijn gekoppeld

VAN

DE

MODERNISERING

VAN

DE

ICT-

Om ervoor te zorgen dat voor de ondersteuning van EU-wetgeving en -beleid de beste
beschikbare normen kunnen worden gebruikt, moeten eisen voor deze normen en het proces
waarin zij tot stand komen, worden vastgesteld in de vorm van een lijst van verplichte
kenmerken. Deze kenmerken waarborgen dat aan de doelstellingen van het overheidsbeleid en
aan de behoeften van de samenleving wordt voldaan. De lijst van kenmerken kan echter
nadere verduidelijking behoeven, vooral als het gaat om het beleid inzake intellectueleeigendomsrechten (IE-rechten), om nieuwe benaderingen voor de ontwikkeling van software,
zoals het openbronmodel, mogelijk te maken.
Voorgesteld wordt de lijst van kenmerken te baseren op de WTO-criteria voor internationale
normalisatieorganisaties. Door de nauwe samenhang tussen de WTO-criteria en de kenmerken
die aan het Europese beleid voor ICT-normalisatie ten grondslag liggen, zal de vrije handel in

5
6
7

NL

http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/piper/full_report.pdf.
http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/piper_en.htm.
http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/cf2008_en.htm.

4

NL

aan de normen beantwoordende producten, diensten en applicaties worden bevorderd en onze
handelspartners zullen bij hun normalisatiebenadering soortgelijke criteria moeten toepassen.
Voorgesteld wordt dat normalisatieprocessen altijd de volgende kenmerken moeten hebben
(bij de ENO’s en sommige fora en consortia is dit al het geval):
1)

Openheid: het normalisatieproces vindt plaats in een organisatie zonder
winstoogmerk op basis van open besluitvorming waaraan alle belanghebbenden
kunnen deelnemen. Het open normalisatieproces wordt gestuurd door relevante
categorieën belanghebbenden en weerspiegelt de behoeften van de gebruikers.

2)

Consensus: het normalisatieproces berust op samenwerking en consensus. Het proces
werkt niet in het voordeel van een bepaalde belanghebbende.

3)

Evenwicht: relevante belanghebbenden hebben in elke fase van de ontwikkeling en
besluitvorming toegang tot het normalisatieproces. Gestreefd wordt naar deelname
van alle geïnteresseerde categorieën belanghebbenden, om zo een evenwicht te
bereiken.

4)

Transparantie: het normalisatieproces is voor alle belanghebbenden toegankelijk en
alle informatie over de technische discussies en besluitvorming wordt gearchiveerd
en geïdentificeerd. Informatie over (nieuwe) normalisatieactiviteiten wordt op ruime
schaal bekendgemaakt met geschikte en toegankelijke middelen. Opmerkingen van
belanghebbenden worden in aanmerking genomen en beantwoord.

De normen zelf moeten de volgende kenmerken hebben:

NL

1)

Onderhoud: gepubliceerde normen worden gedurende een lange periode ondersteund
en onderhouden en snel aangepast aan nieuwe ontwikkelingen waarvan de noodzaak,
doeltreffendheid en interoperabiliteit is gebleken.

2)

Beschikbaarheid: de uiteindelijke normen zijn onder redelijke voorwaarden (tegen
een redelijke vergoeding of gratis) openbaar beschikbaar voor toepassing en gebruik.

3)

IE-rechten: de intellectuele eigendom die voor de toepassing van normen van
essentieel belang is, wordt op redelijke en niet-discriminerende wijze
(overeenkomstig het (F)RAND-beginsel8) in licentie gegeven aan personen die
hierom verzoeken, waarbij de eigenaar van de intellectuele eigendom kan besluiten
essentiële intellectuele eigendom zonder vergoeding in licentie te geven.

4)

Relevantie: de norm is doeltreffend en relevant. Normen moeten beantwoorden aan
marktbehoeften en aan reglementaire voorschriften, met name wanneer dergelijke
voorschriften vermeld zijn in het normalisatiemandaat.

5)

Neutraliteit en stabiliteit: normen moeten zo mogelijk gericht zijn op prestaties, en
niet op het ontwerp of op descriptieve kenmerken. Zij mogen de (wereld)markt niet

8

Het FRAND-beginsel (Fair, Reasonable and Non Discriminatory terms) houdt in dat alle partijen ermee
instemmen dat hun in de betrokken normen opgenomen intellectuele eigendom onder eerlijke, redelijke
en niet-discriminerende voorwaarden in licentie wordt gegeven aan allen die de norm willen toepassen.
De eigenlijke licentieovereenkomst wordt gesloten tussen de eigenaren van de intellectuele eigendom
en degenen die de norm willen toepassen.

5

NL

verstoren en moeten voldoende ruimte laten om degenen die de normen toepassen in
staat te stellen op basis daarvan te concurreren en te innoveren. Bovendien moeten
normen berusten op geavanceerde wetenschappelijke en technologische
ontwikkelingen, zodat de stabiliteit ervan wordt vergroot.
6)

Kwaliteit: de kwaliteit en de gedetailleerdheid zijn voldoende om op basis van de
toepassing van de norm uiteenlopende concurrerende, interoperabele producten en
diensten te ontwikkelen. Gestandaardiseerde interfaces worden niet verborgen of
beheerd door iemand anders dan de normalisatieorganisaties.
a)

2.2.

De Commissie stelt voor deze kenmerken op te nemen in het toekomstige
beleid voor ICT-normalisatie.

Gebruik van ICT-normen in overheidsopdrachten

Verwijzing naar normen in overheidsopdrachten kan een belangrijk middel zijn om innovatie
te bevorderen en overheden tegelijkertijd te voorzien van de hulpmiddelen die zij nodig
hebben om hun taken te vervullen, in het bijzonder op leidende markten9 zoals e-gezondheid.
Overheidsopdrachten moeten voldoen aan Richtlijn 2004/18/EG10, waarin een onderscheid
wordt gemaakt tussen formele normen en andere technische specificaties. Voor deze laatste
moeten ook de functionele eisen worden beschreven. Om technisch uiteenlopende
inschrijvingen mogelijk te maken, wordt bovendien voorgeschreven gebruik te maken van
technologieneutrale specificaties. Wanneer overheden in hun technische specificaties naar
technische normen verwijzen, moeten zij ook aangeven of zij inschrijvingen accepteren die
niet aan die normen beantwoorden, indien wordt aangetoond dat de inschrijving niettemin aan
de specificaties voldoet.
Bij de aankoop van ICT-diensten en -producten kunnen aanvullende eisen echter voorrang
hebben. Overheden moeten hun eigen ICT-strategie en -architectuur kunnen bepalen en onder
meer kunnen zorgen voor interoperabiliteit tussen verschillende organisaties; zij zullen dan
ook ICT-systemen, -diensten en -producten, of onderdelen daarvan, aanschaffen die aan hun
eisen voldoen.
In Beschikking 87/95/EEG van de Raad, waarin het huidige EU-beleid voor normalisatie op
ICT-gebied is vastgesteld, wordt de bijzondere aard van ICT erkend en worden richtsnoeren
gegeven voor de aanschaf van ICT-systemen door overheden. Het belang van
interoperabiliteit wordt benadrukt en met het oog daarop wordt het gebruik van functionele
normen aangemoedigd. De beschikking bevat ook een bepaling om van dit voorschrift af te
wijken wanneer dat gerechtvaardigd is. Beschikking 87/95/EEG is echter achterhaald,
aangezien de tekst gericht is op producten en niet op begrippen als diensten en applicaties, die
vandaag de dag gangbaar zijn. Bijgevolg moet Beschikking 87/95/EEG worden
geactualiseerd, zodat overheden in opdrachten voor ICT-diensten en -applicaties normen en
specificaties kunnen gebruiken die aan de huidige eisen beantwoorden.
Normen en specificaties voor interfaces tussen organisaties, of tussen ICT-systemen en
-diensten, moeten primair gericht zijn op het vervullen van de specifieke operationele

9
10

NL

Mededeling “Een Europees initiatief voor leidende markten”, COM(2007) 860.
PB L 134 van 30.4.2004, blz. 114.

6

NL

behoeften van de overheden, d.w.z. op de tenuitvoerlegging van hun ICT-strategie en
-architectuur. Hoewel er rekening mee moet worden gehouden dat flexibiliteit vereist is om
deze behoeften te vervullen, moeten dergelijke interfaces zo mogelijk worden gedefinieerd
door naar technologie te verwijzen, d.w.z. door gebruik te maken van product- en
leverancierneutrale normen of specificaties die door verschillende leveranciers kunnen
worden toegepast. Zo wordt gezorgd voor doeltreffende concurrentie tussen de inschrijvers,
waardoor de prijzen dalen en de kans toeneemt dat de uiteindelijke ICT-systemen
interoperabel zijn met de bestaande en toekomstige systemen van andere overheidsinstanties,
particulieren en bedrijven.

2.3.

b)

De Commissie stelt voor de bepalingen van Beschikking 87/95/EEG
betreffende overheidsopdrachten aan te passen, zodat overheden eenvoudiger
ICT-diensten, -applicaties en -producten kunnen aanschaffen die aan hun
specifieke eisen beantwoorden en met name voldoende interoperabiliteit
bieden.

c)

De Commissie stelt voor te verduidelijken dat de implementatie van
gestandaardiseerde interfaces als voorwaarde kan worden opgenomen in
overheidsopdrachten wanneer deze in een ICT-strategie, een ICT-architectuur
en een interoperabiliteitskader zijn gedefinieerd en de beginselen van openheid,
eerlijkheid, objectiviteit en non-discriminatie, alsook de richtlijnen betreffende
overheidsopdrachten, worden nageleefd.

Bevordering van synergie tussen onderzoek, innovatie en normalisatie op het
gebied van ICT

Veel O&O-projecten op ICT-gebied leveren zeer relevante onderzoeksresultaten op. Het
probleem is echter dat zij vaak niet worden omgezet in concrete toepassingen die later op de
markt gebracht kunnen worden. Normen zijn een van de belangrijkste manieren om te
bevorderen dat onderzoeksresultaten in praktische toepassingen uitmonden.
Initiatieven om de normalisatie en de O&O op ICT-gebied beter op elkaar af te stemmen,
lijken de grootste kans van slagen te hebben als zij gericht zijn op de planningsfase van het
onderzoek, en niet alleen op de uitvoeringsfase van een specifiek onderzoeksproject. Er moet
dus al vroeg in het onderzoek aandacht zijn voor normalisatie en normalisatie moet een
integrerend deel vormen van de strategische onderzoeksagenda’s van de Europese
technologieplatforms (ETP’s).

NL

d)

De Commissie stelt voor regelmatig overleg te voeren met de
belanghebbenden op het gebied van normalisatie en onderzoek, en met name
de ETP’s, om ervoor te zorgen dat de Europese onderzoeksinspanningen op dit
gebied een optimale bijdrage leveren aan de ICT-normalisatieactiviteiten.

e)

De Commissie stelt voor dat de normalisatie-instellingen hun procedures waar
nodig aanpassen om ervoor te zorgen dat bijdragen van
onderzoeksorganisaties, -consortia en -projecten een snelle totstandkoming van
ICT-normen bevorderen.

f)

De Commissie stelt voor dat de lidstaten op nationaal niveau een soortgelijke
aanpak hanteren voor O&O-initiatieven op ICT-gebied.

7

NL

2.4.

In ICT-normen verwerkte IE-rechten

Door de toenemende interconnectiviteit in de wereld wordt de interoperabiliteit van ICT, en
met name van software, steeds belangrijker. IE-rechten spelen een belangrijke rol bij de
normalisatie op dit gebied, omdat de eigendomsrechten op technologische
interoperabiliteitsoplossingen in acht moeten worden genomen11.
Over het algemeen staat het Europese normalisatiebeleid toe dat in normen technologie wordt
verwerkt waarop IE-rechten rusten (zgn. “propriëtaire technologie”). De EUmededingingsregels schrijven echter voor dat normalisatie niet tot concurrentiebeperking mag
leiden en op niet-discriminerende, open en doorzichtige procedures gebaseerd moet zijn12.
Normen die onvoorwaardelijk beschikbaar zijn en door alle belanghebbenden kunnen worden
toegepast, maken doeltreffende concurrentie mogelijk.
De organisaties die normen opstellen hanteren een zeer uiteenlopend, op de individuele
omstandigheden afgestemd IE-rechtenbeleid. Het lijkt erop dat met name bij de normalisatie
van software ter vergroting van de interoperabiliteit een eigen koers wordt gevolgd. Op
zichzelf zijn deze verschillen geen probleem zolang in het proces voldoende aandacht wordt
besteed aan de IE-rechten die voor de norm in kwestie van belang zijn en mits het beleid niet
in strijd is met de mededingingsregels. Bovendien moet het normalisatiebeleid stabiel,
voorspelbaar, transparant en doeltreffend zijn, concurrentie mogelijk maken en
productinnovatie bevorderen. Openheid en goede toegankelijkheid van het
normalisatieproces, alsook de beschikbaarheid van normen voor alle geïnteresseerde partijen,
zijn belangrijke voorwaarden voor de uitvoering van een effectief IE-rechtenbeleid.
De belanghebbenden in het communicatiesegment van ICT lijken over het algemeen tevreden
over de (F)RAND-benadering voor de licentiëring van in normen verwerkte essentiële
intellectuele eigendom. Door de toenemende complexiteit van innovatieve diensten en
applicaties kan echter ook in dat segment het aantal essentiële octrooien snel toenemen,
waardoor een complexe situatie ontstaat en de normen een steeds zwaardere IErechtenbelasting krijgen.
Hoewel de (F)RAND-beginselen een goede balans tussen de rechten van licentienemers en
licentiegevers kunnen opleveren, denken veel belanghebbenden dat het licentieproces
eenvoudiger en voorspelbaarder kan worden gemaakt. Een mogelijkheid om de
doeltreffendheid van de (F)RAND-licentiëring te vergroten, zou kunnen zijn om de meest
restrictieve licentievoorwaarden vooraf bekend te maken, en mogelijk al voor de vaststelling
van de norm het (maximum)tarief van de royalty’s aan te geven, omdat hierdoor zowel op
technologie als op prijs kan worden geconcurreerd.
Anderzijds zijn de meeste belanghebbenden in het IT-segment, en met name die in de
softwaresector en de gebruikers, van mening dat de interoperabiliteit op een hoger peil kan
worden gebracht door een IE-rechtenbeleid te voeren dat als een afwijking van de (F)RANDbenadering kan worden gezien. Verschillende fora en consortia die zich met

11
12

NL

Zie mededeling over industriële-eigendomsrechten, COM(2008) 465 van 16.7.2008.
Zie Richtsnoeren inzake de toepasselijkheid van artikel 81 van het EG-Verdrag op horizontale
samenwerkingsovereenkomsten, PB C 3 van 6.1.2001, blz. 2. Alle normalisatie-instanties moeten deze
richtsnoeren naleven. Dit witboek doet geen afbreuk aan de toepassing van de mededingingsregels en
de horizontale richtsnoeren.

8

NL

softwarenormalisatie bezighouden, voeren dan ook een afwijkend beleid voor IE-rechten. Zo
eisen sommige ervan dat voor IE-rechten in normen royaltyvrije licentiëring moet gelden.
Veel belanghebbenden in het mkb en ook consumentenorganisaties zijn ten slotte voorstander
van een royaltyvrije benadering, in het bijzonder voor normen waarnaar in wetgeving en in
beleid wordt verwezen.
Hoewel duidelijk is dat veel aspecten van de IE-rechtenbenadering onder andere
beleidsgebieden vallen, is de IE-rechtenbenadering voor bepaalde aspecten van de ICTnormalisatie, waarvan de nadruk op functionele normen en interoperabiliteit ligt, bijzonder
belangrijk en delicaat. Niettemin moet er ruimte blijven voor flexibiliteit om vrije
concurrentie mogelijk te maken tussen verschillende bedrijfsmodellen, waaronder het steeds
populairdere openbronmodel, waarvan het gebruik en de toepassing aan heel andere
voorwaarden gebonden kunnen zijn dan de op grond van het (F)RAND-beginsel
verschuldigde royalty’s.
g)

De Commissie stelt voor dat organisaties die ICT-normen ontwikkelen, met
inachtneming van het mededingingsrecht en de IE-rechten:
• een duidelijk, transparant en evenwichtig IE-rechtenbeleid voeren, waarbij
verschillende bedrijfsmodellen zonder discriminatie met elkaar kunnen
concurreren;
• doeltreffende procedures voor de bekendmaking van IE-rechten toepassen;
• de mogelijkheid overwegen om de meest restrictieve licentievoorwaarden bekend
te maken, waaronder mogelijk het al vóór de vaststelling van een norm aangeven
van het (maximum)tarief van de royalty’s, teneinde de voorspelbaarheid en
transparantie te vergroten.

2.5.

Opname van fora en consortia in het ICT-normalisatieproces

Bij het huidige Europese normalisatiebeleid kan de EU in haar wetgeving en beleid alleen
naar normen van de ENO’s verwijzen. Door de taken die de ENO’s moeten verrichten en de
werkmethoden die zij moeten toepassen, is het voor hen echter lastig om goed te voldoen aan
het toenemende aantal verzoeken om tijdige normen op het gebied van ICT, die zich in hoog
tempo ontwikkelt. Uit de studie en de daaropvolgende raadpleging blijkt dat het bedrijfsleven
geneigd is de schaarse hooggekwalificeerde technische deskundigen die voor normalisatie op
veel complexe gebieden van ICT vereist zijn, in te zetten in fora en consortia die sneller op
vragen van de markt op terreinen als interoperabiliteit kunnen reageren.
Fora en consortia hebben al heel wat relevante ICT-normen ontwikkeld, met name op
gebieden waarop zij duidelijk over meer technische deskundigheid beschikken dan de ENO’s.
Voorbeelden hiervan zijn de internetprotocolnormen van de IETF en de richtsnoeren voor
internettoegang van het W3C. De marktacceptatie van genoemde normen staat buiten kijf. Het
aantal normen dat wordt ontwikkeld door fora en consortia van het bedrijfsleven, die
rechtstreeks toegang hebben tot de vereiste technische middelen, neemt hand over hand toe en
deze normen worden vaak in innovatieve producten en diensten toegepast. Het Europese
beleid moet aansluiten bij de mogelijkheden die deze fora en consortia te bieden hebben en
moet ervan profiteren.
Verwacht wordt dat door een betere samenwerking met de ICT-fora en -consortia, en met
name een betere coördinatie tussen die organisaties en de formele normalisatieorganisaties, de

NL

9

NL

kans kleiner wordt dat de normen op ICT-gebied versnipperd raken, elkaar overlappen of
tegenstrijdig zijn. Met name voor diensten van groot maatschappelijk belang, zoals
e-overheid, e-leren en e-gezondheid, zijn een trage toepassing en versnipperde oplossingen
zeer zorgwekkend. Door samenwerking en coördinatie zal de interoperabiliteit toenemen en
zal de markt sneller overgaan tot de toepassing van innovatieve oplossingen.
Bij het streven om meer gebruik te maken van het werk van fora en consortia mag niet uit het
oog worden verloren dat de koppeling tussen normen en de wetgeving en het beleid van de
EU een onderdeel vormt van het overheidsbeleid, hoewel de toepassing van de normen op
zichzelf op vrijwillige basis gebeurt. Daarom is de hierboven beschreven lijst van kenmerken
bijzonder belangrijk als het gaat om verwijzingen in de wetgeving.
Gezien deze realiteit kan de EU specifieke lacunes in de normen het beste opvullen door op
gebieden waar geen gevaar voor overlapping met de werkzaamheden van de ENO’s of de
formele internationale normalisatieorganisaties bestaat, rechtstreeks te verwijzen naar normen
van fora en consortia, en moet zij bovendien de samenwerking tussen de formele en nietformele normalisatie-instanties versterken.
De erkenning van normen van fora en consortia als de IETF, het W3C en OASIS zal over het
algemeen de samenwerking op het gebied van ICT-normalisatie met belangrijke
handelspartners als de VS vergemakkelijken en dergelijke samenwerking kan in het kader van
de Trans-Atlantische Economische Raad worden voortgezet.
Hoewel bevestigd wordt dat de keuze om op de onder de nieuwe aanpak vallende gebieden
naar geharmoniseerde normen te verwijzen juist is, moeten overheden onder bepaalde
voorwaarden kunnen afwijken van de algemene regel dat naar formele ENO-normen moet
worden verwezen. Daartoe kan de Commissie een geschikte procedure voor verwijzingen
naar normen van specifieke fora en consortia in wetgeving en beleid invoeren.

2.6.

h)

De Commissie stelt voor verwijzingen naar normen van specifieke fora en
consortia in relevante wetgeving en relevant beleid van de EU mogelijk te
maken op voorwaarde dat de norm en de processen van het forum of
consortium gunstig zijn beoordeeld in het licht van de in punt 2.1 beschreven
lijst van kenmerken.

i)

De Commissie stelt voor de samenwerking tussen fora en consortia en de
ENO’s te bevorderen in het kader van een proces dat uitmondt in de
vaststelling van normen door de ENO’s.

Verbetering van de dialoog en het partnerschap met belanghebbenden

Bij Beschikking 87/95/EEG van de Raad is een comité opgericht om de Commissie bij te
staan bij het beheer van de beschikking (de Groep Hoge Ambtenaren normalisatie op het
gebied van de informatietechnologie – SOGITS). Alleen de lidstaten kunnen lid zijn van
SOGITS, hoewel vertegenwoordigers van de ENO’s de vergaderingen als waarnemer kunnen
bijwonen en SOGITS deskundigen kan uitnodigen om specifieke vraagstukken te bespreken.
De algemenere aspecten van het ICT-normalisatiebeleid, waaronder prioriteitstelling,
gebruikmaking van normalisatiewerkzaamheden uit andere bronnen en coherentie tussen het
ICT-normalisatiebeleid en ander beleid waarin ICT-normen worden gebruikt, vallen echter
duidelijk buiten het mandaat van SOGITS. Daarom was het succes van SOGITS in het
verleden beperkt.

NL

10

NL

De Commissie acht het wenselijk SOGITS te vervangen door een platform waarin alle
betrokken belanghebbenden vertegenwoordigd zijn. Een dergelijk platform moet zorgen voor
een coherenter, transparanter en consistenter ICT-normalisatiebeleid en zo de ontwikkeling
van hoogwaardige ICT-normen bevorderen. Bovendien moet het de Commissie en de
lidstaten deskundig advies geven over vraagstukken in verband met het ICTnormalisatiebeleid en de toepassing ervan, zoals:
• advisering over het jaarlijkse werkprogramma van de Commissie voor ICT-normalisatie en
de prioriteiten ervan;
• vroegtijdige vaststelling van de behoeften op het gebied van ICT-normalisatie ter
ondersteuning van nieuwe wetgeving en nieuw beleid van de EU;
• bespreking van mogelijke mandaten voor de ENO’s en voor andere organisaties die bij de
ontwikkeling van ICT-specificaties betrokken zijn;
• monitoring en evaluatie van ICT-normalisatievraagstukken ter ondersteuning van nieuwe
wetgeving en nieuw beleid van de EU in de uitvoeringsfase;
• onderzoek van de toepassing van de lijst van kenmerken ten aanzien van de processen en
normen van fora en consortia;
• vaststelling van relevante fora en consortia en de rol daarvan om de opname van hun werk
in de Europese ICT-normalisatie te verbeteren;
• verzameling van informatie over de werkprogramma’s van de deelnemende organisaties en
zo mogelijk over nationale normalisatieactiviteiten die verband houden met ICT.
Deze dialoog moet de lidstaten en de Commissie de gelegenheid geven onder hun
verantwoordelijkheid vallende vraagstukken te bespreken en bovendien discussies mogelijk
maken met een kring van belanghebbenden die ruimer is dan de normalisatieorganisaties en
onder meer fora en consortia, bedrijven, het mkb en consumenten omvat.
Het platform van belanghebbenden moet worden aangevuld met een structuur die voortbouwt
op de huidige ICTSB (ICT Standards Board), die de normalisatieactiviteiten van de ENO’s en
de fora en consortia overeenkomstig haar beleidslijnen moet coördineren. De belangrijkste
taak van de ICTSB zal zijn de normontwikkelingsactiviteiten van de verschillende
normalisatieorganisaties te monitoren en te coördineren aan de hand van de door het platform
van belanghebbenden vastgestelde beleidsrichtsnoeren.

NL

j)

De Commissie stelt voor een permanent platform voor het ICTnormalisatiebeleid op te richten waarin diverse belanghebbenden
vertegenwoordigd zijn (met ruimere lidmaatschapscriteria dan het SOGITScomité van de lidstaten dat bij Beschikking 87/95/EEG is opgericht), dat de
Commissie moet adviseren over alle vraagstukken in verband met het Europese
beleid inzake ICT-normalisatie en de doeltreffende uitvoering ervan.

k)

De Commissie stelt voor de ENO’s en andere organisaties die ICT-normen
ontwikkelen, op te roepen de werking en samenstelling van de huidige ICTSB
te heroverwegen om dit comité efficiënter te maken.

11

NL

3.

VOLGENDE STAPPEN

De Commissie verzoekt alle belanghebbenden op dit witboek te reageren, met name op de
voorstellen voor nadere maatregelen die hierin worden gedaan. Zoals hiervoor is aangegeven,
betreffen de voorstellen met name mogelijke niet-wetgevende maatregelen en maatregelen die
kunnen worden uitgevoerd door Beschikking 87/95/EEG aan te passen.
Hiernaast is onlangs een brede evaluatie van het huidige Europese normalisatiesysteem
gestart. De Commissie heeft een onafhankelijk panel van deskundigen opgedragen uiterlijk
eind 2009 strategische aanbevelingen te doen voor de herziening van het algehele Europese
normalisatiesysteem. Het panel van deskundigen zal bij zijn werkzaamheden rekening houden
met de voorstellen voor het ICT-normalisatiebeleid die in dit witboek worden gedaan.
In het licht van de uitkomst van de lopende algemene beleidsevaluatie en de openbare
raadpleging naar aanleiding van dit witboek zal de Commissie naar verwachting in 2010
eventueel beleids- en wetgevingsvoorstellen doen.
De Commissie ontvangt graag commentaar over dit witboek, en met name over de omkaderde
voorstellen. U kunt tot 15 september 2009 uw opmerkingen inzenden, bij voorkeur via “Uw
stem in Europa”, http://ec.europa.eu/yourvoice/consultations/index_nl.htm#open,
of per e-mail naar: ENTR-ICT-STANDARDISATION@ec.europa.eu
dan wel per post naar:
Modernisering van de ICT-normalisatie in de EU – Hoe nu verder? (ENTR/D/4)
Europese Commissie – BREY 6/60
B-1049 Brussel.
Als u namens een organisatie reageert, verzoeken wij u de naam en de aard van die
organisatie te vermelden. Voor bedrijven moet bovendien de grootte (aantal werknemers)
worden vermeld en moet worden aangegeven of het bedrijf in hoofdzaak leverancier of
gebruiker is van ICT-producten of van ICT-diensten.
Uw bijdrage wordt door het directoraat-generaal Ondernemingen en industrie op internet
geplaatst (http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ict_index_en.htm). In de bij de
raadpleging gevoegde specifieke privacyverklaring vindt u informatie over de wijze waarop
uw persoonsgegevens en uw bijdrage zullen worden behandeld. Beroepsorganisaties wordt
verzocht zich in te schrijven in het Register van belangenvertegenwoordigers van de
Commissie (http://ec.europa.eu/transparency/regrin/), dat in het kader van het Europees
transparantie-initiatief is ingesteld om de Commissie en het grote publiek informatie te geven
over de doelstellingen, financiering en structuur van belangenvertegenwoordigers.

NL

12

NL