Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 496

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN
VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 maart 2019
Hierbij bieden wij u aan het rapport «afstemming zittingscapaciteit
Openbaar Ministerie en Rechtspraak in strafzaken»1. De aanleiding voor
dit onderzoek vormt het verantwoordingsonderzoek Ministerie van
Veiligheid en Justitie 2017 van de Algemene Rekenkamer, waarin is
ingegaan op omvang en oorzaken van voorraadvorming bij het Functioneel Parket en het Parket Centrale verwerking Openbaar Ministerie
(hierna: CVOM). Het onderzoek is vervolgens breder opgezet.
In 2018 is uw Kamer informatie toegezegd over de voortgang in het
tegengaan van voorraadvorming bij het OM. In de brief van 19 december
2018 is verwezen naar bovengenoemd onderzoek van de Raad voor de
rechtspraak en is toegezegd u nader te informeren na ontvangst van de
bevindingen.2 Ook is daarbij toegezegd dat wordt ingegaan op het
verschil in financieringsmethodiek tussen het OM en de Rechtspraak en
de vraag of het verschil daartussen wellicht een oorzaak is van de
voorraadproblematiek. Ten slotte is toegezegd uw Kamer te informeren
over het aantal niet-ontvankelijk verklaringen door de strafrechter als
gevolg van te lange doorlooptijden alsmede over de wijze van registratie
hiervan.3
Het onderzoek
Het onderzoek is verricht in opdracht van de Raad voor de rechtspraak
(hierna: de Raad) en het College van procureurs-generaal (hierna: het
College). Het rapport geeft een goed inzicht in de (omvang van de)
voorraadvorming, de oorzaken die daaraan ten grondslag liggen en de
mogelijke oplossingen.
1
2
3

kst-29279-496
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 29 279, nr. 482.
Deze drie toezeggingen zijn gedaan tijdens het Wetgevingsoverleg over het Jaarverslag 2017
en de Slotwet Ministerie van Justitie en Veiligheid, Kamerstuk 34 950 VI, nr. 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 496

1

De onderzoekers concluderen dat in 2017 en 2018 het aanbod van
zittingscapaciteit bij de Rechtspraak onvoldoende aansloot bij de vraag
van het OM, maar dat de situatie per rechtbank en per zaakstype verschilt.
Er waren rechtbanken die aan de vraag konden voldoen, bij twee
rechtbanken was sprake van overcapaciteit die deels bij andere gerechten
is ingezet, en er waren rechtbanken die niet aan de vraag konden voldoen.
Zodra sprake is van krapte in de zittingscapaciteit, gaat dit vaak ten koste
van de relatief eenvoudige strafzaken. Voor 2019 voorzien de rechtbanken
en parketten minder knelpunten, maar zijn de problemen nog niet
opgelost. De verwachting is wel dat de Rechtspraak meer slagkracht krijgt
doordat in het kader van de professionele standaarden nieuwe rechters
zijn aangetrokken.
Een deel van de problematiek rondom de zittingscapaciteit wordt door het
aantrekken van nieuwe rechters opgelost. Het tekort aan capaciteit bij de
gerechten zal daardoor in de toekomst naar verwachting verder afnemen.
Ook wordt al gewerkt aan een beter cijfermatig inzicht om aan de hand
daarvan onderlinge bijstand tussen gerechten te kunnen organiseren.
Verder doen de onderzoekers de volgende aanbevelingen:
– zorg voor centraal inzicht in het aanbod van de parketten en de
beschikbare capaciteit bij de gerechten zodat in een situatie van
tijdelijke onder- en overcapaciteit effectiever kan worden ingezet op
onderlinge bijstand van rechters en/of juridisch medewerkers;
– richt ten behoeve daarvan een zogenaamde «rookmeldersgroep» op
die met gezag signaleert waar zich problemen (kunnen gaan) voordoen
en adviezen kan geven aan OM en gerechten voor deze onderlinge
bijstand.
– benut de mogelijkheden voor het verlenen van onderlinge bijstand
tussen de gerechten;
– zoek de dialoog met de advocatuur over oplossingen voor het
probleem dat verhinderdata van de advocatuur de planning in de weg
zitten en/of zorg voor regelgeving die bewerkstelligt dat zaken
eenvoudiger bij advocaten gepland kunnen worden;
– verwerf ten behoeve van de advisering door de «rookmeldersgroep»
meer inzicht in de samenhang (onderlinge invloed) tussen zittingsplanning en (financiële) bedrijfsvoering;
– breng de differentiatie in zaaksmixen terug tot twee of drie varianten,
zodat het Parket CVOM meer flexibiliteit heeft bij het plannen van
zaken en de beschikbare zittingsruimte beter benut kan worden;
– onderzoek mogelijkheden om doorlooptijden van relatief eenvoudige
verzetzaken, waarvan het gemiddeld een jaar duurt voordat ze door de
rechter zijn beoordeeld, te verkorten.
Voorraadvorming
De voorraadmeting van het OM kent drie componenten:
– de voorraad strafzaken die nog moet worden beoordeeld door de
officier van justitie;
– de voorraad te appointeren strafzaken die wachten op een zittingsdatum na de beoordeling met als uitkomst dagvaarden;
– zaken die gepland zijn op een toekomstige zitting.
Een optimale planning van de beschikbare zittingscapaciteit is van groot
belang om voorraadvorming in de tweede categorie zoveel als mogelijk te
beperken. Voor misdrijven laat de voorraad te appointeren strafzaken in
2018 een afname van 9% zien. De voorraad aan overtredingszaken die
wacht op een zittingsdatum daalde maar liefst met 25%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 496

2

Helaas heeft een deel van de afname van de voorraad een ongewenste
oorzaak. Net als in voorgaande jaren is het in 2018 noodzakelijk geweest
om in een flink aantal strafzaken van geringe aard en omvang de
vervolging te staken vanwege de lange looptijd. Bij oude zaken is de
officier van justitie (of uiteindelijk de rechter) genoodzaakt een afweging
te maken of gelet op het tijdsverloop mede in het licht de eisen van artikel
6 EVRM (berechting binnen redelijke termijn) voortzetting van de zaak nog
redelijk en doelmatig is. Als dat niet het geval is wordt de zaak door de
officier geseponeerd. In het geval van verjaring verklaart de rechter de
officier niet-ontvankelijk.4 De informatiesystemen van de organisaties in
de strafrechtketen registreren wel rechterlijke beslissingen (zoals
vrijspraak, niet-ontvankelijkheid, schuldig zonder straf en schuldig met
straf, plus in dat laatste geval de opgelegde straffen), maar de systemen
registreren geen redenen van niet-ontvankelijkheid. De vraag in hoeveel
gevallen een rechter de officier niet-ontvankelijk verklaart vanwege te
lange doorlooptijden kan daarom niet beantwoord worden.
Op 21 december 2018 is uw Kamer geïnformeerd over de invoering van
een nieuwe financieringssystematiek voor het OM.5 Met de invoering van
deze systematiek per 1 januari jongstleden sluit de financieringsmethode
voor het OM beter aan op die van de Rechtspraak. Het verschil in
financieringsmethodiek komt overigens uit het onderzoek niet naar voren
als een van de oorzaken van de voorraadproblematiek.
Aanpak
De Raad en het College onderschrijven de analyse en de aanbevelingen
en zeggen toe dit jaar (gezamenlijk) invulling te geven aan de aanbevelingen uit het onderzoek. Wij blijven met de Rechtspraak en het OM in
gesprek over de aanpak van de problematiek rondom voorraadvorming
en zittingscapaciteit en zullen waar mogelijk onze bijdragen leveren aan
het beheersbaar maken van de problematiek.
Het rapport en de aanbevelingen onderstrepen onder meer het belang van
centraal inzicht in het aanbod en de beschikbare capaciteit, zodat vanuit
de Raad en het College faciliterend kan worden opgetreden, bijvoorbeeld
in het verlenen van onderlinge bijstand. In de brief van de Minister voor
Rechtsbescherming van 29 juni 2018 is ingegaan op de inspanningen die
hierop vanuit de Raad reeds worden geleverd.6 Aanbevolen wordt om
wettelijk meer mogelijkheden te bieden voor het verlenen van onderlinge
bijstand tussen de gerechten. Daartoe is een wetsvoorstel in voorbereiding dat voor de zomer in consultatie zal gaan.
Ten aanzien van de OM-strafbeschikkingen is in de brief van 19 december
2018 al aangegeven dat de voorraadproblematiek die in eerdere jaren is
ontstaan weliswaar nog niet volledig is opgelost, maar deze wel beter
beheersbaar is geworden door de maatregelen die het OM heeft
getroffen.
De gewijzigde aanpak van het parket CVOM voor overtredingszaken
waarbij om voorraadvorming tegen te gaan eerst de nieuwe zaken
worden beoordeeld (de zogenoemd «Fastlane aanpak»)7, en de afspraken
met rechtbanken voor 2019 en 2020 moeten er uiteindelijk toe leiden dat
er een normale lopende voorraad ontstaat met een korte doorlooptijd. De
4

De Hoge Raad heeft in 2008 (ECLI:NL:HR:2008:BD2578) bepaald dat overschrijding van de
redelijke termijn niet tot niet-ontvankelijkheid leidt.
Kamerstuk 33 173, nr. 15.
6
Kamerstuk 29 279, nr. 448.
7
Kamerstuk 29 279, nr. 447.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 496

3

ontwikkelingen rondom de voorraadvorming worden door het OM
maandelijks gemonitord.
Verder wordt het rapport door het Bestuurlijk Ketenberaad (BKB)
betrokken bij de verdere vormgeving van de aanpak van doorlooptijden in
de strafrechtketen.8
Wij hebben er vertrouwen in dat de door de Raad en het College
aangekondigde aanvullende maatregelen zullen helpen de voorraadproblematiek te verminderen en laten ons periodiek informeren over de
voortgang.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

8

Kamerstuk 29 279, nr. 449.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 496

4