Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1810
Vragen van de leden Schonis en De Groot (beiden D66) aan de Ministers van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en van Infrastructuur en Waterstaat
over het bericht «Vattenfall mag in de Maas doorgaan met massaal vermalen
van vissen» (ingezonden 13 januari 2021).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat), mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (ontvangen 23 februari 2021). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1453.
Vraag 1
Bent u bekend met de massale vissendood die al jaren plaatsvindt bij de
waterkrachtcentrale in de Maas, tussen Lith en Alphen?1 Zo ja, hoeveel en
welke soorten vissen worden gemiddeld per maand gedood door de
waterkrachtcentrale? Wat is het percentage gedode vissen die de waterkrachtcentrales bij Lith en Linne passeren?
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met de vissterfte die optreedt bij de bestaande waterkrachtcentrales in de Maas. De sterftecijfers variëren per vissoort/levensstadium.
Schieraal heeft als langste vissoort de meeste sterfte: naar schatting sterft
26% à 27% van de schieraal die jaarlijks gedurende het migratieseizoen door
de turbines van waterkrachtcentrale Lith passeert. Voor de jaren 2018 en 2019
is op basis van monitoring berekend dat dit in aantallen neerkomt op
respectievelijk 1200 en 900 gestorven schieralen bij de waterkrachtcentrale
Lith. Naar schatting sterft 7,7% van de jonge zalm (smolts) die jaarlijks
gedurende het migratieseizoen door de turbines van de waterkrachtcentrale
Lith passeert. Voor de jaren 2018 en 2019 is ingeschat dat dit in aantallen
neerkomt op respectievelijk 150 en 350 gestorven zalmsmolts.
Voor de waterkrachtcentrale Linne worden dezelfde sterftepercentages
ingeschat. Hier zijn echter nog geen betrouwbare monitoringsgegevens
beschikbaar over aantallen gestorven schieraal en zalmsmolts.

1

ah-tk-20202021-1810
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Algemeen Dagblad, 9 januari 2021, «Vattenfall mag in de Maas doorgaan met massaal
vermalen van vissen» (https://www.ad.nl/binnenland/vattenfall-mag-in-de-maas-doorgaan-metmassaal-vermalen-van-vissen~ac436d65/?s=08)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Voor overige soorten (barbeel, kopvoorn, sneep, kwabaal, winde, rode aal,
allen in de lengteklasse groter dan 30 cm) is de sterfte minder precies
bekend, maar wordt ingeschat dat deze lager is dan 10% per waterkrachtcentrale.
Vraag 2
Klopt het dat maar 0,8% van de paling die Lith passeren de zee weet te
bereiken? Zo ja, hoe past dit beeld bij de bescherming van de paling onder
de Wet natuurbescherming en het feit dat de paling op de Rode Lijst van de
International Union for Conservation of Nature and Natural Resources als
kritiek wordt bestempeld?
Antwoord 2
Om inzicht te krijgen in een percentage schieraal dat de zee weet te bereiken,
wordt zogenaamd telemetrieonderzoek uitgevoerd. Dergelijke studies geven
met name een indicatie van het migratiesucces, waarbij de percentages wel
substantieel hoger liggen dan die 0,8%. Hoewel duidelijk is dat waterkrachtcentrales schade toebrengen aan passerende schieralen, is het lastig om aan
te geven hoe zich dit verhoudt tot andere factoren die nadelig zijn voor de
migratie, zoals natuurlijke predatie. De meest recent afgeronde studie uit het
najaar van 2018, naar de migratie van schieraal via de Maas, resulteerde in
een percentage van 13% van de schieralen die de zee wist te bereiken. Hierbij
dient te worden opgemerkt dat het om een gering aantal gemerkte schieralen
ging: van de in totaal 39 waargenomen schieralen, waarvan er 23 Lith hebben
gepasseerd, bereikten uiteindelijk 3 schieralen de zee. Wel blijkt uit eerdere
onderzoeken gemiddeld eenzelfde percentage uittrek naar zee.
De bescherming van de aal is in Europees verband geregeld in de EU
Aalverordening en de nationale implementatie hiervan middels het Nederlandse Aalbeheerplan. Dit beheerplan met de daarin opgenomen maatregelen
is door de Europese Commissie beoordeeld als voldoende om de doelstellingen tot herstel van de aalstand op termijn te realiseren. Het beperken van de
impact van migratieknelpunten zoals bij de betreffende waterkrachtcentrales
vormen, naast visserijbeperkende maatregelen, een belangrijk onderdeel van
de aanpak in het Aalbeheerplan. De Minister van LNV en ik zullen daarom
onverminderd in blijven zetten op voortzetting van het beleid om tot
beperking van vissterfte op deze locaties te komen. Zie hiervoor verder de
beantwoording onder vraag 5.
Vraag 3
Welke maatregelen worden genomen bij waterkrachtcentrales om de impact
op de biodiversiteit en passerende vissen zo laag mogelijk te houden?
Antwoord 3
Waterkrachtcentrales in de grote rivieren zijn gesitueerd bij bestaande
stuwen. Voor stroomopwaartse migratie van vis zijn vispassages aangelegd.
Hierdoor kunnen vissen ongehinderd migreren (wat positief is voor de
biodiversiteit) en daarbij de waterkrachtcentrale stroomopwaarts veilig
passeren. Bij stroomafwaartse migratie sterven vissen door de turbines van
de waterkrachtcentrales. Stroomafwaarts is daarom ter bescherming van de
vis in een beleidsregel de eis gesteld dat er in totaal niet meer dan 10%
sterfte mag plaatsvinden. Waterkrachtcentrales hebben een vergunning nodig
voor het onttrekken en terugbrengen van water waarbij voldaan moet worden
aan de 10% eis. Exploitanten van waterkrachtcentrales kunnen hieraan
voldoen door technische maatregelen te treffen of door bijvoorbeeld turbines
stil te leggen tijdens vismigratiepieken. De 10% eis betreft een cumulatief
percentage dat van toepassing is op gestuwde delen van de Rijn en de Maas
en dat wordt bepaald aan de hand van schieraal en zalmsmolts. Dit percentage zorgt ervoor dat de vispopulatie niet onder onverantwoorde druk komt
te staan. Buiten die gestuwde delen geldt in de rijkswateren de eis van nihil
vissterfte voor stroomafwaartse migratie. Deze eisen worden door Rijkswaterstaat gehanteerd bij vergunningverlening in de rijkswateren en zijn vervat in
de «Beleidsregel watervergunningverlening waterkrachtcentrales in de
rijkswateren».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 4
Klopt het dat de beleidsregel waarin is opgenomen dat niet meer dan 10%
van de passerende vissen gedood mag worden door de betreffende
waterkrachtcentrales niet voldoende in de wet verankerd is? Zo ja, kunt u
toelichten hoe dit heeft kunnen gebeuren?
Antwoord 4
Waterkrachtcentrales dienen een vergunning te hebben voor het onttrekken
en terugbrengen van rivierwater. Eerder heeft de Raad van State al geoordeeld dat het terecht is dat bij die vergunningverlening rekening wordt
gehouden met vissterfte en daar strenge eisen aan gesteld worden. Bij die
eerdere uitspraken werd eveneens de 10%-norm van de beleidsregel
gehanteerd. Anders dan voorheen heeft de Raad van State in een recente
uitspraak echter geoordeeld dat die 10%-norm niet meer zonder nadere
juridische verankering gehanteerd kan worden. Dit betekent niet dat de norm
inhoudelijk ter discussie staat. De Raad van State gaat hiermee – voor het
eerst – in op de juridische verankering van de 10% norm in een beleidsregel.
Vraag 5
Welke vervolgstappen worden genomen om passerende vissen toch te gaan
beschermen tegen de dodelijke turbines van de waterkrachtcentrales zoals is
afgesproken? Gaat u bijvoorbeeld een poging doen om de beleidsregel nu
beter in de wet te verankeren?
Antwoord 5
Waterkrachtcentrales hebben nog steeds een vergunning nodig om in bedrijf
te zijn en de wet schrijft nog steeds voor dat daarbij de vis voldoende
beschermd wordt. Door de uitspraak is echter de beleidsregel als concreet
beoordelingskader bij het verlenen van de vergunning, niet meer bruikbaar.
Tevens zijn de watervergunningen van de bedrijven vernietigd waardoor ik
een nieuw besluit op de vergunningaanvragen zal moeten nemen. De
betrokken bedrijven hebben aangegeven dat zij zich vooralsnog houden aan
de eerder gemaakte afspraken over visbescherming.
Mijn inzet is om het beleid ongewijzigd voort te zetten en het toetsingskader
zo spoedig mogelijk formeel te herstellen. Om vergunningverlening door
Rijkswaterstaat weer mogelijk te maken zal ik de juridische verankering van
de beleidsregel waarin de vissterftenorm is opgenomen laten aanpassen. Er
wordt momenteel verkend hoe dat het beste kan. Ik ga ervan uit dat ik u voor
het Algemeen Overleg water van juni 2021 kan informeren over de wijze
waarop dit zal gaan gebeuren.
Vraag 6
Deelt u de mening dat de betreffende energieleveranciers de maatschappelijke en ecologische handschoen moeten oppakken om hun impact op
biodiversiteit zo laag mogelijk te houden en dat, ondanks de juridische
uitspraak omtrent de verankering van de 10%-norm, deze energieleveranciers
alles in het werk moeten zetten om passerende vissen te helpen? Zo ja, hoe
gaat u hiervoor zorgen?
Antwoord 6
Ja, die mening deel ik. Zie ook het antwoord op vraag 5.
Vraag 7
Welke maatregelen kan Rijkswaterstaat nemen om de vissterfte door
waterkrachtcentrales tegen te gaan en gaat u deze tot uitvoering brengen?
Antwoord 7
Om vergunningverlening door Rijkswaterstaat weer mogelijk te maken zal ik
de juridische verankering van de beleidsregel waarin de vissterftenorm is
opgenomen laten aanpassen. Zie het antwoord op vragen 3 en 5.
Vraag 8
Neemt Rijkswaterstaat de ecologische doelen uit de Kaderrichtlijn Water mee
in de watervergunning? Zo ja, op welke wijze?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Ja. Naast een toets aan de beleidsregel geldt voor ieder vergunningplichtig
initiatief, dus ook waterkrachtcentrales, dat een ecologische toets plaatsvindt
aan de doelen van de Kaderrichtlijn Water op grond van het beheerplan voor
de rijkswateren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4