Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 528

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 3 juli 2019
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen
voorgelegd aan de Minister van Justitie en Veiligheid over de brief van
13 maart 2019 inzake het rapport afstemming zittingscapaciteit strafzaken
(Kamerstuk 29 279, nr. 496).
De Ministers van Justitie en Veiligheid en voor Rechtsbescherming
hebben deze vragen beantwoord bij brief van 1 juli 2019. Vragen en
antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De waarnemend griffier van de commissie,
Tielens-Tripels

kst-29279-528
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

1

1
Hoe kan – in het licht van de verwachting dat de rechtspraak
meer slagkracht krijgt door nieuw aangestelde rechters – volledig
voldaan worden aan de behoefte op grond van het aantal zaken
dat door het openbaar ministerie (OM) wordt aangeleverd? Wordt
die extra capaciteit niet volledig gebruikt door de toegenomen
eisen van de professionele standaarden? Kan worden aangegeven
welk deel van de zaken nog steeds niet behandeld zal worden?
Uit onder meer het doorlichtingsonderzoek Rechtspraak van de Boston
Consulting Group dat op 7 februari jl aan uw Kamer is aangeboden
(Kamerstuk 29 279, nr. 489) is gebleken dat sprake is van zaakverzwaring
door een toegenomen complexiteit van de (behandeling) van strafzaken
door OM en Rechtspraak. Invoering van de professionele standaarden
betekent over het algemeen dat minder zaken op een zitting kunnen
worden gepland. Met de extra middelen voor professionele standaarden
zijn rechters aangetrokken. De Raad voor de rechtspraak (de Raad) heeft
mij laten weten dat door de combinatie van zaakverzwaring en invoering
professionele standaarden de capaciteit op onderdelen nog niet
toereikend is om het gewenste aantal strafzaken daadwerkelijk te
behandelen. Vooralsnog heeft de meerderheid van de rechtbanken
aangegeven dat zij verwachten dat indien op dit moment tekorten
bestaan, deze in de toekomst kunnen worden opgelost door vacaturevervulling. Bij enkele rechtbanken is dat niet het geval. Daar worden ook in
de nabije toekomst tekorten verwacht. Zoals in het rapport is gemeld, leidt
een tekort aan zittingscapaciteit in het algemeen tot minder behandelingen van de CVOM-zaken en vertraging in de grotere complexe zaken.
Lokaal leidt een zittingstekort soms tot langere doorlooptijden in
strafzaken uit de categorie «high impact crime», met name wanneer de
verdachte niet preventief gehecht is. Als sommige rechtbanken te weinig
capaciteit hebben zal dit door middel van het verlenen van onderlinge
bijstand moeten worden opgelost. Op dit moment is een wetsvoorstel in
consultatie dat de onderlinge bijstand vereenvoudigt.
In hoger beroep is sprake van een ongelijke verdeling van de voorraden.
De totale landelijke voorraad betreft ca. 1 jaar aan zaken (een normale
voorraad is ongeveer 3 à 4 maanden). De Raad heeft aangegeven dat hier,
in elk geval tijdelijk, extra menskracht voor nodig is om dit weg te werken.
Het lukt nog onvoldoende om nieuwe raadsheren aan te trekken. Er is
door de gerechtshoven en het Ressortsparket een plan opgezet om de
voorraden weg te werken. Het verlenen van onderlinge bijstand is daar
een onderdeel van.
2
In hoeverre biedt de voorgestelde uitbreiding van de capaciteit bij
de rechtbanken ruimte voor het opvangen van de investeringen in
de politie en het OM die er juist op gericht zijn het aantal
opgeloste misdrijven en overtredingen te laten toenemen? Hoe is
bij een toename van het aantal zaken financieel en beleidsmatig
geregeld hoe hiermee omgegaan moet worden?
De betreffende investeringen zijn bij de gerechten ingezet daar waar
voorraadproblemen zijn ondervonden (bovenop de reguliere «P x Q»
financiering).
Daarnaast zijn de gemiddelde in- en outputcijfers van de enkelvoudige
(kanton en politierechter) en meervoudige strafzittingen bekend.
Uitgaande van P x Q kan op basis daarvan berekend worden hoeveel
méér rechters en griffiers er nodig zijn per verwachte toename van het
aantal standaard- en maatwerkzaken.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

2

Waarom is het niet mogelijk de reden van niet-ontvankelijkheidverklaring te noteren? Is het niet belangrijk dat duidelijk is welk
deel van de zaken niet meer inhoudelijk wordt beoordeeld of
geseponeerd door het verstrijken van de termijn of door een
lange procedure? Moet dit niet zoveel mogelijk voorkomen
worden?
Het gaat hier om het aantal niet-ontvankelijk verklaringen door de
strafrechter als gevolg van te lange doorlooptijden en de manier waarop
die worden geregistreerd.
Net als in voorgaande jaren is het in 2018 noodzakelijk geweest om in een
behoorlijk aantal strafzaken van geringe aard en omvang de vervolging te
staken vanwege de lange looptijd. Het OM kan aangeven hoeveel zaken
worden geseponeerd vanwege de ouderdom van een strafzaak. Zie
hierover de brief van 18 december 2018, Kamerstuk 29 279, nr. 483.
Doorgaans zal de Officier van Justitie tot een sepot (ouderdom feit)
overgaan als voorzetting van de zaak niet meer redelijk en doelmatig is of
wanneer het feit verjaard is. Daardoor komt het niet vaak voor dat de
rechter tot niet-ontvankelijkheid komt vanwege ouderdom van de feiten.
De informatiesystemen van de organisaties in de strafrechtketen
registreren wel rechterlijke beslissingen (zoals vrijspraak, niet-ontvankelijkheid, schuldig zonder straf en schuldig met straf, plus in dat laatste
geval de opgelegde straffen), maar in de systemen wordt niet de
motivering van die beslissingen opgenomen. De vraag in hoeveel
gevallen een rechter de officier niet-ontvankelijk verklaart vanwege te
lange doorlooptijden kan daarom niet beantwoord worden. Zoals hiervoor
aangegeven komt dit niet vaak voor, omdat een zaak dan in beginsel
wordt geseponeerd.
4
Vinden er ook sepots plaats bij oude strafzaken (misdrijven)? Zo
ja, wat wordt eraan gedaan om dit te voorkomen?
Ja, helaas heeft het OM ook in relatief lichte misdrijfzaken moeten
beslissen om de vervolging te staken vanwege de ouderdom van een
strafzaak. Het OM probeert dit te voorkomen door actief te sturen op de
ouderdom van de voorraad en door in de onderhandeling met de
Rechtspraak soms structureel, en soms incidenteel meer zittingscapaciteit
af te spreken. Daarnaast worden in gevallen waarin dat nog mogelijk is,
zodra blijkt dat gedagvaarde zaken niet tijdig op zitting behandeld kunnen
worden, zaken alsnog door het OM afgedaan met een transactie of een
strafbeschikking. Dit geldt overigens niet voor de fase van hoge beroep.
Daar kan het hoger beroep worden ingetrokken als de zaak nog niet op
zitting is geweest of – in andere gevallen – wordt de ouderdom gecompenseerd in bijvoorbeeld strafmaat of, in uitzonderlijke gevallen, met een
niet-ontvankelijkverklaring van het OM.
5
Is bij de berekening van de benodigde rechters en officieren van
justitie ook rekening gehouden met de toegenomen zaakzwaarte
van OM-zaken? Op welke wijze?
Bij de personeelsplanning van de Rechtspraak werd in beginsel uitgegaan
van de bestaande afspraken over verwachte aantallen zaken en de
daarvoor staande tijdsduur.
Het systeem van bekostiging (en daarmee van formatieruimte) werkt in
beginsel zo dat de wijzigingen in zaakzwaarte worden meegenomen bij
het beoordelen van de financiële consequenties in het kader van de
wetgevingsadvisering. Daarna gaat het mee in de prijsonderhandelingen.
Wijzigingen in zaakzwaarte zijn echter moeilijk in te schatten en ook niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

3

altijd het gevolg van wijzigingen in wetgeving waarover de Raad
adviseert.
In het onderzoek «Doorlichting financiën Rechtspraak» dat de Boston
Consulting Group in opdracht van de Raad voor de rechtspraak heeft
uitgevoerd, is onderbouwd dat de zaakzwaarte de afgelopen 10 jaar
sluipenderwijs is toegenomen, terwijl die toegenomen zaakzwaarte niet
volledig is gecompenseerd in de zaaksprijzen.
Op grond van dit onderzoek ben ik er met de Raad over in gesprek hoe de
zaakzwaarte beter kan worden meegenomen in de bekostigingssystematiek van de Rechtspraak.
6
Hoe wordt gehandeld in de fase voordat een wetsvoorstel in
consultatie komt om meer mogelijkheden te bieden voor onderlinge bijstand? Zijn er nu al zulke mogelijkheden? Hoe wordt in de
tussentijd gehandeld, zolang dit wetsvoorstel nog niet van kracht
is?
In afwachting van de aangekondigde wijziging van de Wet op de
rechterlijke organisatie (Wet RO) kan de Minister, gehoord de Raad voor
de rechtspraak, op grond van artikel 46a Wet RO tijdelijk een andere
rechtbank aanwijzen waarnaar de rechtbank met een tijdelijk capaciteitsgebrek zaken ter behandeling en beslissing kan verwijzen. In de
aanwijzing bepaalt de Minister voor welke periode de aanwijzing geldt.
Een andere mogelijkheid voor het verlenen van onderlinge bijstand biedt
art. 40, tweede lid, Wet RO. De rechterlijke ambtenaren met rechtspraak
belast in een rechtbank zijn op grond van dit wetsartikel van rechtswege
rechter-plaatsvervanger in de overige rechtbanken. Op grond van deze
bepaling kan de rechter als rechter-plaatsvervanger zaken behandelen en
afdoen in een andere rechtbank dan die van zijn standplaats. Artikel 58,
tweede lid, Wet RO bevat een vergelijkbare regeling voor de gerechtshoven.
Voorbeelden: Het Hof Amsterdam heeft in het laatste kwartaal van 2018
bijstand geboden aan Hof Arnhem-Leeuwarden door 16 zittingen in
Utrecht te doen, bemenst met Amsterdamse raadsheren, gevuld met
zaken van het hof Arnhem-Leeuwarden. Ook Hof Den Bosch heeft
personele bijstand geleverd aan Hof Arnhem-Leeuwarden. Ondertussen
wordt door alle hoven, samen met het ressortsparket, onderzocht hoe de
samenwerking en afstemming kan worden geoptimaliseerd. Daarnaast
zijn er ook verschillende voorbeelden van rechtbanken die bijspringen.
Een vergelijkbare vorm van onderlinge bijstand heeft zich op redelijk grote
schaal voorgedaan bij de rechtbank Rotterdam (bijstand door rechtbanken
Amsterdam en Den Haag). De Raad is voornemens meer structuur te
brengen in hoe onderlinge bijstand wordt geregeld (input via
rookmeldergroep).
7
Wat wordt concreet gedaan om te bereiken dat de verhinderdata
van advocaten goed geregistreerd worden, zodat hierdoor geen
belemmeringen ontstaan voor de goede voortgang van rechtszaken? Welke taak ziet u hier voor zichzelf weggelegd?
Er wordt gebeld of gemaild met de raadslieden over hun verhinderdata.
Complicerend voor de voortgang van rechtszaken is echter dat advocaten
drukke agenda’s hebben en hun zaak niet graag laten waarnemen door
een collega, net zo min als cliënten zich graag door een andere advocaat
ter zitting willen laten bijstaan. Daardoor kan het soms lang duren voordat
er een zaak op zitting kan komen. Megazaken met meerdere verdachten
en hun advocaten en slachtoffers en hun advocaten maken het extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

4

ingewikkeld. De Verkeerstorens besteden veel tijd aan het plannen van
zaken, waardoor aanhoudingen worden voorkomen.
In de uitwerking van de aanbevelingen uit het rapport afstemming
zittingscapaciteit OM/ZM, wordt bezien of met de advocatuur afspraken
kunnen worden gemaakt over bijvoorbeeld het opgeven van een
minimum aantal beschikbare dagen. Dit moet nog vorm worden gegeven.
8
Wat zijn de concrete voornemens aan de verkorting van de
termijnen te werken voor de doorlooptijd van relatief eenvoudige
verzetzaken of ligt deze taak volledig bij de gerechten?
Het OM heeft al maatregelen genomen om de behandeling van verzetten
in eenvoudige strafzaken te versnellen. Hiertoe is bij het parket CVOM een
zogenaamde fast lane ingericht, waardoor de zaken volgens het
LIFO-principe (Last In First Out) worden behandeld. De consequentie van
deze aanpak is dat zaken die behoren tot de oude voorraad niet allemaal
op tijd aan de rechter kunnen worden voorgelegd, maar soms moeten
worden geseponeerd vanwege de ouderdom. De snelheid waarmee de
zaken uiteindelijk voor de rechter komen is mede afhankelijk van de
beschikbare zittingscapaciteit.
De aanbevelingen uit het rapport zittingscapaciteit OM-ZM in strafzaken
worden door Rechtspraak en OM opgepakt. Er wordt eerst een analyse
gemaakt van de oorzaken van de langere doorlooptijd in specifiek deze
zaken. Daarnaast zal het rechtspraakbrede project Verkorting Doorlooptijden concrete handvatten bieden.
9
Wanneer wordt invulling gegeven aan de aanbevelingen uit het
onderzoek?
Met de uitvoering is reeds gestart. De aanbevelingen uit het rapport
zittingscapaciteit OM-ZM in strafzaken moeten door Rechtspraak en OM
samen uitgevoerd worden. Inmiddels is afgesproken dat het OM-ZMoverleg de rol van »rookmeldersgroep» (overleg vanuit OM en rechtspraak dat knelpunten in zittingscapaciteit signaleert) op zich neemt. Ook
wordt al uitvoering gegeven aan verschillende andere aanbevelingen,
zoals het terugdringen van het aantal zaaksmixen (afbakening van de
categorieën strafbare feiten) bij kantonzittingen en het organiseren van
centraal inzicht bij de parketten over voorraad en bij de rechtbanken over
zittingscapaciteit.
10
Op welke manier wordt invulling gegeven aan de aanbevelingen
uit het onderzoek?
De aanbevelingen uit het rapport zittingscapaciteit OM-ZM in strafzaken
moeten door Rechtspraak en OM uitgevoerd worden. Het OM-ZM-overleg
heeft hierin een rol. Er wordt inmiddels voortvarend van start gegaan met
de aanpak van het terugbrengen van het aantal zaaksmixen voor
kantonzittingen. Voor deze en andere aanbevelingen (zoals het oprichten
en faciliteren van een rookmeldersgroep) zijn, naast een bestuurlijk
besluitvormingsproces, ook middelen en menskracht nodig. De
verwachting is dat dit binnen de huidige (budgettaire) kaders georganiseerd kan worden.
11
Is uit de analyse naar voren gekomen dat het OM kampt met een
gebrek aan financiering? Zo ja, op welk gebied of welk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

5

onderwerp is het gebrek aan financiering het meest nijpend?
Hoeveel geld zou nodig zijn om dit gebrek op te lossen?
Nee, uit deze analyse is niet naar voren gekomen dat het OM kampt met
een gebrek aan financiering. Dat was ook niet de onderzoeksvraag die de
onderzoekers in dit rapport hebben proberen te beantwoorden. Dat neemt
niet weg dat de rijksbrede efficiencytaakstelling sinds 2010, de
verschuiving naar andere vormen van criminaliteit en de toegenomen
werklast een wissel op het OM hebben getrokken. In de voorjaarsnota
2019 wordt het deel van de efficiencytaakstelling dat vanaf 2019 nog
gerealiseerd zou moeten worden gecompenseerd. Dit betreft een bedrag
van € 11,3 mln. in 2019 en € 17,3 mln. vanaf 2020.
12
In hoeverre kan het Parket Centrale Verwerking Openbaar
Ministerie (CVOM) op uniforme wijze (straf)zaken aanbrengen bij
de afzonderlijke gerechten of gelden hier afspraken per
rechtbank voor? Indien dit per rechtbank verschilt, waarom is dat
dan zo?
Dit verschilt inderdaad per rechtbank. De oorzaak van veel verschillen is
naast de lokale zaaksmix gelegen in het feit dat er sprake is van verschillende opkomstpercentages per regio. Deze opkomstpercentages zijn
demografisch bepaald: in de grote steden zijn er bijvoorbeeld veel zaken
van zwartrijders in het OV en veel zaken tegen verdachten zonder vaste
woon- of verblijfplaats. Dat kan van invloed zijn op het aantal zaken dat op
een zitting kan worden aangebracht.
13
Bestaan er landelijk (streef)normen als het gaat om voorraadvorming, zowel in de verschillende stadia van het strafproces
(nog te beoordelen, te appointeren, reeds gepland) als ten aanzien
van de verschillende spelers (met name het OM en de rechtbank)?
Een zekere vaste voorraad is noodzakelijk om goed te kunnen plannen.
Daar zijn geen normen voor omdat binnen categorieën, zaken een
verschillende grootte hebben en zaken tussen categorieën uitwisselbaar
zijn (vgl. als er onvoldoende politierechterzaken voorhanden zijn, kunnen
er wel veel meervoudige kamerzaken voorhanden zijn, waarbij de
zittingen toch voldoende gevuld kunnen worden).
Het OM streef ernaar om de norm van 35% van de jaarinstroom niet te
overschrijden, maar belangrijker is dat de doorlooptijd van strafzaken
door voorraadvorming niet onevenredig lang oploopt.
14
Is de verwachting dat ook in 2019 strafzaken geseponeerd
moeten worden vanwege de ouderdom?
Ja, helaas heeft het OM ook in de eerste maanden van 2019 moeten
beslissen om een aantal (overtredings)zaken te seponeren vanwege de
ouderdom.
15
Wat wordt bedoeld met «strafzaken van geringe aard» in relatie
tot vervolging staken vanwege ouderdom?
Bij strafzaken van geringe aard gaat het om overtredingen (bijv.
wildplassen of kleine verkeersovertredingen) en lichte misdrijven (bijv.
lichtere vormen van rijden onder invloed of eenvoudige (winkel)diefstal).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

6

16
Is het seponeren of niet vervolgen vanwege ouderdom van de
zaak afhankelijk van de zittingscapaciteit van een rechtbank?
Ontstaat daarmee niet een vorm van rechtsongelijkheid over het
land?
Er is door het OM een rapport opgesteld over (de achtergronden van)
sepots. Dit rapport is bij brief van 19 december 2018 naar uw Kamer
gezonden (Kamerstuk 29 279, nr. 482).
Eén van de redenen van een sepot kan zijn dat er onvoldoende zittingscapaciteit is bij een rechtbank. Er zijn echter meer redenen die sepot
vanwege ouderdom van de zaak kunnen veroorzaken. Er kan sprake zijn
van een bepaalde mate van fluctuatie die verschilt per gerecht. Wanneer
overtredingszaken bij de ene rechtbank wel kunnen worden behandeld en
bij de andere niet en daarom een sepot volgt, is sprake van rechtsongelijkheid over het land. Dit moet zo veel mogelijk worden tegengaan. Daar
zijn de inspanningen van het OM en de rechtspraak dan ook op gericht.
17
Bestaan er wettelijke barrières of verhinderingen die het moeilijk
of onmogelijk maken dat rechters uit de ene rechtbank elders in
het land bij een andere rechtbank bijstand verlenen?
De wet bepaalt dat een rechterlijk ambtenaar met rechtspraak belast bij
koninklijk besluit op voordracht van de Minister (i.c. de Minister voor
Rechtsbescherming) wordt benoemd (art. 2 lid 1 Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren). De Raad besluit bij welk gerecht de betreffend
rechtelijk ambtenaar zijn ambt zal vervullen (art. 5b lid 1 Wet rechtspositie
rechterlijke ambtenaren). Een rechter is van rechtswege rechterplaatsvervanger in de overige rechtbanken (artikelen 40 lid 2 en 58 lid 2
Wet op de rechterlijke organisatie). Dat betekent dat een rechter als
rechter-plaatsvervanger bijstand kan verlenen aan een andere rechtbank.
Voor een wijziging van de standplaats van een rechter door de Raad is een
daartoe strekkend verzoek van betrokkene vereist (art. 5b lid 4 Wet
rechtspositie rechterlijke ambtenaren). Dit betekent dat een rechter in
beginsel niet tegen zijn of haar wil kan worden overgeplaatst naar een
ander gerecht. Dit principe borgt de onafhankelijkheid van de rechter. De
Raad neemt dit ook als vertrekpunt als het gaat om de flexibele inzet van
rechters.
18
Bestaan er in het huidige systeem van financiering van de
Rechtspraak barrières of verhindering die het moeilijk of
onmogelijk maken dat rechters uit de ene rechtbank elders in het
land bij een andere rechtbank bijstand verlenen? Indien een
rechter wordt ingezet buiten zijn standplaats, waar daalt de
financiering voor het verrichte werk dan neer?
Onderlinge bijstand gaat uit van de vrijwilligheid van rechters. Elk gerecht
krijgt alle al dan niet met externe bijstand afgedane zaken gefinancierd.
Voor onderlinge verrekening voor het bijstand verlenen van rechters zijn
er in principe geen barrières (dat is ook wel gebeurd), maar dit roept wel
allerlei praktische vragen op aangezien hiervoor (nog) geen standaardregeling bestaat.
19
Hoe ontwikkelt naar verwachting in de jaren 2019 en 2020 de
totale voorraad van het Functioneel Parket (FP) zich? Kunt u dit
weergeven in een tabel, uitgesplitst naar de drie categorieën
voorraad, ook uitgesplitst per concentratierechtbank waar het FP
de zaken afdoet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

7

Het FP spant zich in om strafzaken, zowel lopende onderzoeken als
strafzaken die thans «in voorraad zijn», zo goed en spoedig mogelijk af te
ronden. Daarbij is het FP echter ook afhankelijk van een aantal externe
factoren, zoals zittingscapaciteit bij de Rechtspraak en de proceshouding
van verdachten. Tevens geldt dat het inplannen van strafzaken voor een
zittingsdatum een logistiek proces is waarbij zowel Rechtspraak, OM en
verdachten en hun advocaten een rol spelen en waarin een voorraad aan
strafzaken essentieel is.
De ontwikkeling van de totale voorraad strafzaken van het FP in de
toekomst is niet eenvoudig te voorspellen, omdat de strafzaken van het FP
doorgaans zeer omvangrijk en complex zijn, onder meer door de
internationale context waarin de zaken zich veelal begeven. Het gevolg
hiervan is dat de strafzaken vaak langer duren omdat bijvoorbeeld
rechtshulpverzoeken de nodige tijd in beslag nemen, of omdat een beroep
op het verschoningsrecht door de advocaat van een verdachte het
onderzoek al dan niet tijdelijk kan stilleggen en een en ander afhankelijk is
van de omvang van onderzoekswensen die bestaan. Zodoende is het niet
mogelijk een goede cijfermatige benadering van de voorraad strafzaken in
de toekomst te geven.
Op basis van het aantal zaken dat vorig jaar via de rechter is uitgestroomd
en de daarvoor benodigde zittingscapaciteit is een inschatting gemaakt
van de zittingscapaciteit die nodig is om de aanwezige voorraad te laten
uitstromen. De schatting is dat het met de huidige zittingscapaciteit 1,3 tot
1,8 jaar duurt om de voorraad te laten uitstromen (zonder nieuwe
instroom). Daarvoor is naar schatting 49.000 uur inzet nodig van een OvJ
voor de voorbereiding en behandeling van de zaak op zitting. De
capaciteit die nodig is van het kabinet RC blijkt regelmatig een bottleneck
in deze zwaardere specialistische zaken. Die capaciteit is hier niet
meegerekend.
Teneinde strafzaken zo efficiënt mogelijk af te ronden beoordeelt het FP
per zaak wat een passende afdoening is, waarbij het dagvaarden van de
verdachte, een op te leggen strafbeschikking of een buitgerechtelijke
afdoening een mogelijkheid kan zijn.
20
Welke rechtbanken en parketten zullen in de jaren 2019 en 2020
een lagere bezetting aan respectievelijk rechters en officieren
van justitie hebben dan de formatie hen toestaat? Kunt u voor
deze rechtbanken en parketten deze informatie in een tabel
weergeven?
Alle gerechten hebben een begroting op basis waarvan het gerechtsbestuur de opbouw en omvang van de personele bezetting per rechtsgebied
bepaalt. Bij welk gerechtsgebied de prioriteiten liggen is aan het gerechtsbestuur.
Het OM werkt niet met formatieplannen op basis waarvan de bezetting
aan officieren wordt vastgesteld. Op basis van het beschikbare budget
bepaalt het bestuur van een parket de opbouw en omvang van de
personele bezetting, waaronder de benodigde bezetting van Officieren
van Justitie. Daarbij houdt het bestuur rekening met het totale
werkaanbod. Dat betreft niet alleen de behandeling van strafzaken, maar
ook de verwachte inzet voor opsporingsonderzoek, de aanpak van
ondermijningsactiviteiten, de benodigde beschikbaarheid tijdens
ZSM-diensten en andere activiteiten die niet leiden tot strafzaken
21
Waar was de ontoereikende zittingscapaciteit bij de rechtspraak
het meest nijpend volgens het CVOM?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

8

De problematiek waarover de Algemene Rekenkamer in 2018 rapporteerde was in meer en mindere mate aanwezig bij alle rechtbanken en
vormde daarmee een algemeen probleem voor het OM in het algemeen
en het parket CVOM in het bijzonder. Overigens kon ook het CVOM op
sommige locaties niet voldoende zaken aanleveren (zie ook antwoord 47).
Meerdere gerechten krijgen op dit moment het signaal dat het CVOM in
2019 zittingen niet volledig gevuld krijgt. Het is wel zo dat het CVOM
wegens een dalend beroepspercentage een aantal Mulder-zittingen
teruggeeft.
22
Welke problemen ten aanzien van voorraadvorming, al dan niet
administratief van aard, bracht de invoering van de professionele
standaarden met zich mee?
Bij de start van de implementatie van de professionele standaarden
strafrecht was al bekend dat meer capaciteit nodig zou zijn voor hetzelfde
aantal zaken. Zo is het aantal uren geplande zitting teruggebracht van 6,5
uur naar 6 uur. Daarnaast is het aantal dagdelen zitting gemaximeerd op 3
dagdelen per 5 werkdagen. Dit komt neer op ongeveer 10 procent extra
behoefte aan rechterlijke capaciteit. Door een goede sturing op de
logistiek kan dit wat lager worden.
Omdat bij elk gerecht de uitgangspositie anders is, is het aan gerechten
overgelaten om dit effect in de begroting op te nemen en daarover
afstemming te zoeken met het betreffende arrondissementsparket in het
kader van de bespreking van het convenant. De consequenties van de
invoering van professionele standaarden moeten door de rechtspraak in
samenspraak met het openbaar ministerie wordt opgelost via passende
convenantafspraken. Zoals uit het rapport blijkt is dat nog niet bij alle
arrondissementen even goed gelukt. Het zittingsrendement verschilt per
arrondissement, evenals de ontwikkeling van het rendement in de
afgelopen jaren. De komende jaren is het aan het OM en de Rechtspraak
om op dit front gezamenlijk de juiste stappen te nemen.
23
Welke problemen ten aanzien van voorraadvorming, al dan niet
administratief van aard, bracht de herziening van de gerechtelijke
kaart met zich mee?
De herziening van de gerechtelijke kaart is in 2017 geëvalueerd door de
commissie Kummeling. Deze commissie heeft daarbij ook gekeken naar
de samenwerking in de strafrechtketen. De commissie constateert dat er,
als gevolg van de herziening van de gerechtelijke kaart, over het geheel
genomen, weinig grote veranderingen worden waargenomen (Evaluatie
Wet HGK, p. 89). Het rapport vermeldt verder niets over eventuele
problemen ten aanzien van de voorraadvorming, al dan niet administratiefrechtelijk van aard. Over de doorlooptijden merkt de commissie op dat
er ten aanzien van de snelheid van behandeling van zaken geen wezenlijke veranderingen merkbaar zijn als gevolg van de herziening gerechtelijke kaart (Evaluatie Wet HGK p. 51). Wel zijn er onderlinge verschillen
tussen de gerechten. Met name voor het Hof Arnhem-Leeuwarden geldt
dat zaakstromen zijn verlegd, wat er aan bijgedragen heeft dat de
instroom bij het hof Arnhem-Leeuwarden groter is geworden. Dat heeft
voor het Hof Arnhem-Leeuwarden mogelijk negatieve effecten gehad voor
voorraadvorming.
24
Wat is het aantal manuren, in ieder geval geschat, dat nodig is de
aanwezige FP-voorraad weg te werken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

9

Zoals reeds uit het antwoord op vraag 19 blijkt is het niet goed mogelijk
een goede cijfermatige benadering van het aantal benodigde manuren te
geven. Hierbij is van belang dat een en ander ook afhankelijk is van een
aantal externe factoren, zoals de proceshouding van verdachten.
Wel kan gezegd worden dat het aantal uren dat nodig is om de aanwezige
voorraad aan (zware) FP-zaken verwerken substantieel is. Op basis van het
aantal zaken dat vorig jaar via de rechter is uitgestroomd en de daarvoor
benodigde zittingscapaciteit is een inschatting gemaakt van de zittingscapaciteit die nodig is om de aanwezige voorraad te laten uitstromen. De
schatting is dat het met de huidige zittingscapaciteit 1,3 tot 1,8 jaar duurt
is om de voorraad te laten uitstromen (zonder nieuwe instroom).
Daarvoor is naar schatting 49.000 uur inzet nodig van een OvJ voor de
voorbereiding en behandeling van de zaak op zitting. De capaciteit die
nodig is van het kabinet RC blijkt regelmatig een bottleneck in deze
zwaardere specialistische zaken. Die capaciteit is hier niet meegerekend.
25
Waardoor was er een gebrek aan capaciteit bij de kabinetten
rechter-commissaris?
Binnen de kabinetten rechter-commissaris is met name bij de rechtbanken
die zijn aangewezen voor specifieke zaken (concentratie) een tekort
ontstaan vanwege de extra inzet van RC’s als gevolg van een toenemend
aantal mega-en mini-megazaken (MK-zaken die meer dan één dagdeel in
beslag nemen, maar – net – niet voldoen aan het criterium om een
megazaak te zijn) en een toenemend aantal OM-schikkingen (meerdere
hoge transacties en schikkingen betekent geen vergoeding voor een
vonnis voor de rechtspraak terwijl er bij dergelijke grote onderzoeken wel
veel inzet is gepleegd door het kabinet RC). Het aantal mega-uren in 2018
is met 20% toegenomen ten opzichte van 2017 en die groei gaat voort in
2019.
26
Kan het groeiend belang van forensisch bewijs, het aantal
getuigen en deskundigen op zitting en het aantal verzetsprocedures tegen strafbeschikkingen kwantitatief worden aangetoond
per jaar, van de jaren 2014 tot en met 2018?

Het aantal getuigen en deskundigen daalt licht, maar het aantal strafzaken
is sterker gedaald. Dat impliceert dat het «gemiddeld» aantal getuigen en
deskundigen per strafzaak is toegenomen.
27
Waarom wordt het verplaatsen van zaken naar een arrondissement bij tijdelijk gebrek aan zittingscapaciteit bemoeilijkt als
gevolg van de herziening van de gerechtelijke kaart in 2013?
Eén van de uitgangspunten van de herziening van de gerechtelijke kaart
was dat piekbelasting door de schaalvergroting in eerste instantie door de
gerechten zelf, en dus binnen de bestaande regels van de relatieve
competentie, kan worden opgevangen. Voor zover nodig kunnen
zaakstromen immers verlegd worden naar andere zittingsplaatsen van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

10

gerecht. Bij de invoering van de Wet HGK heeft het kabinet echter niet
willen uitsluiten dat er daarnaast behoefte kan bestaan aan een
instrument dat, bij een tijdelijk gebrek aan voldoende zittingscapaciteit,
voorziet in tijdelijke verwijzing van zaken naar een ander gerecht ter
behandeling en beslissing. Dit instrument is geregeld in de artikelen 46a
en 62a Wet RO bieden. In de praktijk is tot op heden nauwelijks gebruik
gemaakt van deze regeling. Dit is het gevolg van praktische knelpunten
die bij de inzet van dit instrument worden ervaren, terwijl er in bepaalde
gevallen wel behoefte bestaat aan de inzet ervan. De Raad voor de
rechtspraak en het College van procureurs-generaal hebben aandacht
gevraagd voor de technische en administratieve problemen die zich
voordoen als zaken op grond van de bestaande regeling worden
overgedragen naar een ander gerecht. In dat geval moet een zaak in de
systemen overgeheveld worden wat veel menskracht vraagt, foutgevoelig
is en daardoor zeer kostbaar. Daarom is verzocht de wet aan te passen.
Ook de Commissie Evaluatie Wet herziening gerechtelijke kaart constateerde in haar rapport van december 2017 dat er aanleiding kan zijn de
artikelen 46a en 62a Wet RO aan te passen. De Commissie constateerde
dat het in deze bepalingen geregelde instrument nu niet of nauwelijks
wordt gebruikt, terwijl er in de (strafrecht)praktijk wel problemen zijn die
verband houden met een beperkte zittingscapaciteit. De precieze aard van
deze problemen en de mogelijke oplossingen behoeven aandacht, aldus
de Commissie. Met het reeds aangekondigde wetsvoorstel zal hier
invulling aan worden gegeven.
28
Wat staat er in die convenanten, nadat het OM en de Rechtspraak
hebben onderhandeld over de beschikbare zittingscapaciteit?
Een zittingsconvenant is een jaarlijkse afspraak tussen het arrondissementsparket, het parket CVOM en eventueel, het FP en het LP en de
afdeling (of het team) Strafrecht van een rechtbank over het aantal te
behandelen strafzaken en het aantal benodigde zittingen (onder meer van
de politierechter en de meervoudige strafkamer). Op die manier kan het
aanbod aan zaken worden afgestemd op de capaciteit aan zittingen.
29
Waarom wordt er onderhandeld over de beschikbare zittingscapaciteit?
Om de door het OM gewenste en beschikbare capaciteit zo goed mogelijk
af te stemmen op de bij het gerecht beschikbare capaciteit. Daarbij is van
belang dat het gerechtsbestuur ook verantwoordelijk is voor de inzet van
capaciteit in de andere sectoren dan strafrecht.
30
Waarom was er bij twee gerechten sprake van overcapaciteit?
Daarvoor kunnen verschillende oorzaken worden aangewezen:
– de instroom van zaken is tegengevallen.
– grote zaken zijn doorgeschoven naar volgende jaren (onder andere
door planningsproblemen (verhinderdata advocatuur) maar ook om
inhoudelijke redenen).
– het OM kon op dat moment te weinig officieren van justitie beschikbaar hebben.
Overigens is de overcapaciteit deels benut om in andere gerechten te
helpen.
31

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

11

Waarom heeft maar één van de twee gerechten overcapaciteit
ingezet om de tekorten bij een andere rechtbank te compenseren?
De mogelijkheden om tekorten van andere gerechten op te vangen
kennen beperkingen (zoals expertise, afstand en vrijwilligheid) Dat maakt
dat een rechtbank niet altijd (tijdig) overcapaciteit kan inzetten ten
behoeve van een ander gerecht. Overcapaciteit kan ook gebruikt worden
om binnen de rechtbank bij andere rechtsgebieden extra zaken weg te
werken
32
Wat heeft het andere gerecht gedaan met de overcapaciteit?
Zie het antwoord op vraag 31. In het geval van overcapaciteit die niet
elders kan worden ingezet, wordt de overcapaciteit binnen het gerecht
benut, bijvoorbeeld in andere rechtsgebieden of ten behoeve van
kwaliteitsinzetten, opleidingen, e.d.
33
Hadden beide gerechten kunnen zien aankomen dat grote
strafzaken van het Landelijk Parket (LP) en het FP niet meer
aanhangig gemaakt konden worden bij hen?
Het Openbaar Ministerie beslist of, wanneer en waar LP/FP-strafzaken
worden aangebracht en via de convenanten proberen OM en ZM daar op
hoofdlijnen (soort en aantal) continuïteit in aan te brengen. Bijstellingen
hierin kunnen plaatsvinden via de periodieke bespreking van het
convenant tussen OM en ZM, maar niet elke bijstelling kan worden
opgevangen binnen de bedrijfsvoering van een gerecht bijv. vanwege een
gebrek aan voldoende (gespecialiseerde) rechters en juridisch
medewerkers.
Onderhavige vraag refereert aan de situatie dat FP en LP hun zaken bij
vier concentratie-rechtbanken aanbrengen en daardoor twee andere
gerechten deze grote strafzaken niet meer in behandeling hebben. De
vorming van concentratierechtbanken is een ontwikkeling die meerdere
jaren in voorbereiding is geweest. De betreffende rechtbanken waren
daarvan goed op de hoogte en konden zich daarop instellen.
34
Waarom is het aantal mega-uren in 2018 met 20% toegenomen
ten opzichte van 2017?
De aanpak van zware en georganiseerde criminaliteit is een speerpunt van
dit kabinet en er wordt in dat verband sterk ingezet op de aanpak van
ondermijning. Hierbij is ook geïnvesteerd met extra middelen en
capaciteit. Die investeringen leiden er nu toe dat het aantal zware
strafzaken de afgelopen jaren is toegenomen. Een voorbeeld hiervan is
dat het aantal ondermijningszaken dat in 2018 is afgerond met een vonnis,
steeg met 16 procent van 1.270 naar 1.471.
35
Waaruit bestaat de planningsproblematiek van reguliere
meervoudige zittingen (MK) nu de MK-capaciteit door de toename
van mega-uren is toegenomen?
Reguliere MK’s zijn andersoortige zittingen met andersoortige zaken dan
megazaken. Op een megazitting staan geen reguliere MK-zaken. Toename
van het aantal megazaken zal, bij overigens gelijkblijvende zittingscapa-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

12

citeit, daarmee tot een afname van reguliere zittingen leiden en dus tot het
moeilijker plannen van reguliere MK zaken.
36
Wat zijn de redenen dat de verschillende rechtbanken voorgeschreven zaaksmixen dwingend afspreken?
Het overeenkomen van zaaksmixen kan verschillende redenen hebben. De
betreffende zaaksmix kan op inhoudelijke gronden zijn afgesproken omdat
daarvan de grootste maatschappelijke effectiviteit wordt verwacht (bijv.
misdrijven versus overtredingen, jeugdigen versus meerderjarigen). Een
andere belangrijke oorzaak is gelegen in het opkomstpercentage. Voor
verschillende type zaken en in verschillende regio’s is de opkomst hoger
dan voor andere type zaken en voor andere regio’s. Om de zitting zo
effectief mogelijk te vullen wordt daarom een zaaksmix afgesproken. Ook
de capaciteit van de rechtbank kan een rol spelen (bijv. het aantal
beschikbare unus-rechters).
37
Welke drie rechtbanken konden in 2018 min of meer volledig aan
de vraag van het OM voldoen?
De bedoeling van het onderzoek naar de zittingscapaciteit was om de
problematiek generiek in kaart te brengen en op basis daarvan tot
oplossingen te komen. Het rapport is in 2018 opgesteld en vormt een
momentopname. De Raad heeft aangegeven dat het wel of niet kunnen
voldoen aan de vraag losstaat van het gerecht, maar afhangt van diverse,
soms ook moeilijk voorspelbare factoren. Het gaat er dan ook om dat
rechtspraakbreed met het OM naar oplossingen wordt gezocht. In 2018
konden volgens eigen zeggen de gerechten Amsterdam, Limburg en
Overijssel aan de vraag voldoen. Daarbij heeft Limburg aangegeven dat er
uiteindelijk toch iets minder mini-megazaken zijn gedaan, waar tegenover
staat dat er meer mega-uren zijn gedraaid. Overijssel heeft aangegeven
dat aan de volledige vraag is voldaan, behalve een aantal mega-uren van
het FP (dit heeft te maken met planningsproblematiek; uren zijn doorgeschoven naar het volgende jaar). Daarnaast heeft Overijssel LP-zaken voor
een andere rechtbank afgedaan.
38
Wat zijn de redenen dat het aantal eindvonnissen in 2018
achterblijft bij het aantal zittingsbehandelingen?
Eén zaak kan soms meerdere keren op zitting behandeld worden alvorens
de rechter tot een vonnis kan komen. Met name bij MK-zaken wordt een
zaak vaak meermalen op zitting behandeld. Daarom zijn er altijd meer
zittingsbehandelingen dan eindvonnissen. In de laatste jaren is de
verhouding gaan schuiven en daalt de ratio tussen het aantal eindvonnissen en het aantal zittingsbehandelingen. Dat kan meerdere redenen
hebben, zoals de toename van de behandeltijd, de wens om aanvullend
onderzoek, maar ook een zittingstekort kan dit neerwaarts effect hebben
op het zittingsrendement. Bij een zittingstekort worden zaken met een
gedetineerde verdachte soms meermalen pro forma behandeld, omdat er
nog geen ruimte is voor een inhoudelijke behandeling. Steeds meer
«externe» factoren bepalen mede of een zaak kan worden afgedaan of
moet worden aangehouden, zoals de agenda van advocaten van
verdachte(n) en/of van slachtoffer(s), tijdige beschikbaarheid rapportages
NFI, NIFP, Reclassering, etc.
39

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

13

Hoe komt het dat er wel een behandeling is ter zitting, maar er
geen eindvonnis komt?
Zie het antwoord op vraag 38. Een andere oorzaak hiervoor kan gelegen
zijn in het feit dat een zaak op enig moment wordt gevoegd bij de
behandeling van een andere zaak (zodat de behandeling instroomt in een
vonnis van een andere zaak).
40
Waarom heeft het OM in 2018 1% minder enkelvoudige zittingen
(EK) afgesproken?
De verwachting van het OM was – ingegeven door de daling van de
instroom van interventiezaken (primair aangiftecriminaliteit) – dat de
behoefte aan enkelvoudige zittingen lager zou zijn. De instroom van
interventiezaken daalde in 2018 met 6%. Met het «overschot» aan
zittingscapaciteit heeft het OM bovenop de nieuwe zaken extra zaken uit
de voorraad kunnen voorleggen aan de rechter.
41
Welke andere indicatoren zijn te bedenken om te kunnen meten
of de beschikbare zittingscapaciteit voldoende aansluit bij de
benodigde zittingscapaciteit?
Het meten van de (over-/onder-)capaciteit vereist meting van de aantallen
zaken in combinatie met zaakzwaarte/ zaakstyperingen zowel vanuit het
perspectief van het benodigd aantal behandelingen als vanuit het
perspectief van het beschikbaar aantal behandelingen. Daarnaast is inzicht
in de populatie rechters, juridisch medewerkers, officieren van justitie en
zittingszalen nodig.
Een belangrijke indicator of de capaciteit aansluit is de doorlooptijd van
de strafzaken. Een tekort aan zittingscapaciteit draagt bij aan voorraadvorming en langere doorlooptijden.
42
Wat zijn de redenen dat de doorlooptijd van instroom bij het OM
naar eindvonnis bij een rechtbank bij MK-zaken van 2015 tot
2018 met ruim 40 dagen is toegenomen?
Het is niet eenduidig vast te stellen welke factoren hebben geleid tot een
toename van de gemiddelde doorlooptijd. Een aantal factoren kan deze
toename verklaren. De belangrijkste is ook genoemd in het rapport en dat
betreft de invoering van professionele standaarden in strafzaken en de
daardoor afgenomen beschikbare zittingscapaciteit. Dat in combinatie met
de toegenomen complexiteit, maakt dat de gemiddelde doorlooptijd van
een MK-zaak stijgt. Ook een rol speelt het feit dat veel oude zaken zijn
afgedaan, wat – althans op korte termijn – tot een stijging van de
doorlooptijden leidt.
43
Wat zijn de redenen dat de doorlooptijd van instroom bij het OM
naar eindvonnis bij een rechtbank bij EK-zaken een positieve
trend laten zien?
De belangrijkste verklarende factor is de afname van het aantal oude
(verzets)zaken dat op zitting wordt behandeld. In 2013 en 2014 is bij het
OM een flinke voorraad strafzaken ontstaan (zie het al eerdere genoemde
sepotrapport). Die zijn uiteindelijk in 2015 en 2016 afgedaan door de
rechter. In latere jaren is deze situatie genormaliseerd en loopt dientengevolge ook de doorlooptijd terug.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

14

44
Hoe komt het dat de doorlooptijd van overtredings- en misdrijfzaken bij het CVOM een versnelling laat zien?
De belangrijkste verklarende factor is de afname van het aantal oude
(verzets)zaken dat op zitting wordt behandeld. In 2013 en 2014 is bij het
parket CVOM een flinke voorraad strafzaken ontstaan. Die zijn uiteindelijk
in 2015 en 2016 afgedaan door de rechter. Daarnaast is een fast lane
ingericht voor verzetszaken, waarbij de zaken op basis van het
LIFO-principe worden behandeld.
Hier spelen inderdaad meerdere factoren:
– Er is een versnelling in het proces aangebracht. Zaken die binnenstromen worden direct na binnenkomst beoordeeld en – daar waar de
zittingsruimte dat toelaat – gepland (fast lanes). Nu de zaken zo snel
mogelijk na binnenkomst worden beoordeeld (i.p.v. first in – first out),
wordt de doorlooptijd aanzienlijk verkort.
– Daarnaast wordt bij de beoordeling van de zaken (nog) meer gekeken
naar andere afdoeningsmogelijkheden (waaronder de strafbeschikking) om het aantal te plannen zaken (met bijbehorende vertraging in
de doorlooptijd) zo veel als mogelijk wordt voorkomen.
– Ook de extra beschikbaar gekomen zittingsruimte in de afgesloten
convenanten 2018–2019 heeft hieraan bijgedragen.
45
Welke meetbare effecten hebben de komst van «Verkeerstorens»
als samenwerkingsverband van het OM en de rechtbank veroorzaakt bij het optimaal op elkaar afstemmen van het zaaksaanbod
en het zittingsaanbod?
Ook het eerder genoemde doorlichtingsonderzoek van de Rechtspraak
door BCG stelt deze vraag aan de orde. Beantwoording vergt nader
onderzoek. De Rechtspraak en het OM zijn voornemens om binnenkort
een onderzoek op te starten om de werking van de Verkeerstorens te
evalueren.
46
Wanneer wordt verwacht dat het tijdelijke tekort aan inzetbare
rechters door de invoering van de professionele standaarden in
2016/2017 is opgelost?
De invoering van de professionele standaarden neemt enige tijd in beslag.
De extra middelen daarvoor zijn in een oplopende reeks beschikbaar
gesteld en het kost geruime tijd om rechter te werven, op te leiden en
volledig inzetbaar te laten zijn.
De Raad heeft mij laten weten dat recent onderzoek onder de afdelingen
en teams strafrecht van de gerechten heeft geleerd dat er nog bij veel
gerechten sprake is van niet ingevulde vacatures waardoor de naleving
van professionele standaarden onder druk komt te staan. De Raad
verwacht dat het nog tot 2022 zal duren voordat bij strafrecht het aantal
rechters op voldoende sterkte zal zijn.
47
Waarom krijgt het OM de zittingen niet of onvoldoende gevuld?
De vraag heeft kennelijk betrekking op kantonzittingen die niet altijd
(volledig) gevuld kunnen worden door het parket CVOM. Het OM heeft mij
laten weten dat dit samenhangt met de gedetailleerde, maar verschillende
afspraken met de rechtbanken(kanton) over welke zaken op een zitting
kunnen worden aangebracht. Daarbij kan het soms voorkomen dat niet de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

15

juiste hoeveelheid van de afgesproken zaken zittingsgereed is, terwijl het
niet mogelijk is de resterende ruimte te vullen met alternatieve zaken.
48
Waarom lukt het niet goed de zaaksmixen tussen de rechtbank en
het OM overeen te komen?
Daar kunnen verschillende oorzaken voor zijn die in de kern samenhangen
met de meest optimale invulling van de beschikbare zittingscapaciteit.
Inschattingen en ervaringen daaromtrent kunnen onderling verschillen en
dat maakt soms dat nadere onderzoeken en gesprekken noodzakelijk zijn
om uiteindelijk tot een gezamenlijk convenant te komen.
Opvattingen over bijvoorbeeld voor welke zaken zittingscapaciteit,
maatschappelijk gezien, het beste kan worden ingezet lopen soms uiteen
tussen gerecht en het OM i.h.b. het CVOM (zie ook vraag 36). Dat verschil
van inzicht kan extra gesprekken vereisen tussen rechtbank, arrondissementsparket en landelijke parketten voordat tot een convenant gekomen
kan worden.
49
Welke oplossingen zijn denkbaar het zaaks- en zittingsaanbod
veel beter op elkaar aan te laten sluiten en gedurende het jaar
sneller aan te passen?
Het rapport geeft al een aantal aanbevelingen hiervoor (bijv. beter zicht op
zaakstromen, rookmeldersgroep om landelijk te adviseren in de sturing,
meer flexibiliteit in behandeling) die neerkomen op het beter zicht krijgen
op de zaakstromen en de variatie daarin, om daar vervolgens beter op te
kunnen inspelen door de parketten-OM en de gerechten. Deze aanbevelingen worden door het OM en de rechtspraak opgepakt.
50
Hoe wordt op korte termijn gezorgd dat in het geval het OM bij
zaken die niet binnen een jaar kunnen worden aangebracht
ervoor kiest deze via een andere weg af te doen, deze werkwijze
niet zal leiden tot onterechte straffen zoals eerder aan het licht is
gekomen, gelet op het feit dat de zittingscapaciteit op korte
termijn nog niet zal verbeteren?
Zoals eerder naar aanleiding van een artikel in de NRC over strafbeschikkingen aangegeven (Kamerstuk 29 279, nr.479), kan niet worden
gesproken van aangetoonde onterechte straffen. Indien blijkt dat een zaak
niet tijdig op zitting kan worden behandeld kan de afweging worden
gemaakt om een zaak alsnog af te doen met een strafbeschikking. De
oplegging van een strafbeschikking is voorzien van voldoende procedurele en juridische waarborgen, waaronder de mogelijkheid van verzet.
51
Welke oplossing of aanbeveling zal ervoor zorgen dat de
negatieve financiële prikkel, te weten dat gelet op het verschil
van opbrengst van een kantonzaak en een politierechterzaak bij
capaciteitsgebrek voorrang wordt gegeven aan politierechterzaken boven kantonzaken, wordt weggehaald zodat kantonzaken
evenredig worden behandeld als politierechterzaken?
Het bekostigingssysteem van de Rechtspraak kan door de prijsverschillen
tussen zaakscategorieën reden geven tot ongewenste (financiële) prikkels
wanneer de zaakzwaartes uit de pas lopen met de genoemde prijsverschillen tussen de zaakscategorieën. Dat is, onder meer, de reden dat met
een driejaarlijks tijdbestedingsonderzoek de zaakscategorieen tegenover

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

16

elkaar worden geijkt. Breder en recenter onderzoek onder de gerechten
heeft niet aangetoond dat gerechten zich laten leiden door financiële
prikkels (Kamerstuk 35 000 VI, nr. 102).
Bij het signaal over de financiële prikkel dat in het rapport over de
zittingscapaciteit aan de orde komt, is het verder ook van belang dat de
behandeling van een misdrijf qua ernst zowel bij het Openbaar Ministerie
als bij de rechtbanken sneller de prioriteit krijgt boven de behandeling van
een overtreding. Financiële motieven spelen daarbij geen rol.
52
Hoe kan het dat de complexiteit van zaken op zitting groter
wordt als eenvoudiger politierechterzaken langs andere weg
worden afgedaan, nu zaken elkaar in beginsel onderling niet
beïnvloeden?
Het zaaksaanbod bestaat uit eenvoudiger en ingewikkelder zaken. Het
gemiddelde daarvan laat zich uitdrukken in een «gemiddelde zaak». Als
eenvoudiger zaken wegvallen, terwijl de ingewikkelder zaken blijven, dan
wordt de gemiddelde zaak dus ingewikkelder.
53
Moet de zin «de eenvoudige zaken worden niet op zitting
gebracht, waardoor de complexiteit van de zaken die op zitting
staan groter wordt» begrepen worden als «het aantal complexe
zaken dat op zitting staat wordt groter, omdat eenvoudige zaken
niet op zitting worden gebracht»?
Ja, als de eenvoudige zaken wegvallen wordt daardoor gemiddeld
genomen de complexiteit van zaken op zitting groter.
54
Waarom is de opbrengst voor een politierechterzaak hoger dan de
opbrengst voor een kantonzaak?
Een kantonzaak gaat over een overtreding. Een politierechterzaak handelt
om een misdrijf en deze behandeling is met meer waarborgen omgeven.
Dit vertaalt zich in zijn algemeenheid in een groter dossier. Dat maakt de
behandeling intensiever en daardoor duurder dan een kantonzaak (straf).
55
Wat is de administratieve rompslomp die kwam kijken met het
overhevelen van rechtercapaciteit?
Wanneer gerechten zaken voor andere gerechten behandelen heeft dat,
afhankelijk van de precieze uitvoering, verschillende gevolgen. Een
belangrijk gevolg is bijvoorbeeld dat zaken in de registratiesystemen
moeten worden overgeboekt van de ene naar de andere rechtbank. Dit is
kostbaar omdat met dit foutgevoelige proces veel menskracht is gemoeid.
56
Als oorzaak van het tekort aan zittingscapaciteit bij de Rechtspraak wordt onder andere genoemd dat eenvoudigere zaken
worden afgedaan via OM-strafbeschikking, maar het afdoen van
eenvoudige zaken zorgt er toch niet voor dat er in absolute
aantallen meer ingewikkelde zaken zijn? Als de eenvoudige zaken
niet via OM-strafbeschikking zouden worden afgedaan, dan zou
het tekort aan zittingscapaciteit toch nog veel groter zijn, omdat
in dat geval niet meer alleen de relatief ingewikkeldere zaken op
zitting zouden komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

17

Als oorzaak voor het tekort aan zittingscapaciteit wordt door de ZM met
name de toegenomen zaakzwaarte genoemd vanwege verschillende
ontwikkelingen (o.m. uitbreiding slachtofferrechten, toenemende
complexiteit). Het door het OM afdoen van eenvoudige zaken leidt in
aantallen wel tot minder zaken, maar gemiddeld genomen ook ingewikkelder zaken. Vanzelfsprekend zou het tekort aan zittingscapaciteit groter
zijn als alle eenvoudige zaken ook door de rechter op zitting zouden
moeten worden behandeld.
Een belangrijk verschil met de periode voordat de strafbeschikking werd
ingevoerd is de positie van de verdachte die in verzet gaat. Die heeft een
direct(er) belang om op zitting te verschijnen en zijn «zaak te bepleiten».
Met name bij kantonzaken, maar ook bij politierechterzaken is het aantal
mensen dat op zitting verschijnt gestegen. Vaak stuurt de verdachte of
diens advocaat nog aanvullende stukken in. Dat leidt ertoe dat de
behandeling van de individuele zaak meer tijd kost en er minder zaken per
zitting kunnen worden behandeld.
57
Kan van 2014 tot en met 2018 een percentage genoemd worden
van (mega)zaken die lastig gepland konden worden vanwege
drukke agenda’s van advocaten?
Nee, daarover zijn geen cijfers bekend. In zijn algemeenheid kan gezegd
worden dat het nooit eenvoudig is om zaken met meerdere advocaten
(zoals megazaken) te plannen.
58
Welke drie rechtbanken en parketten kunnen in 2019 nog steeds
niet aan de vraag voldoen?
De bedoeling van het onderzoek naar de zittingscapaciteit was om de
problematiek generiek in kaart te brengen en op basis daarvan tot
oplossingen te komen. Het rapport is in 2018 opgesteld en vormt een
momentopname. De Raad heeft aangegeven dat het wel of niet kunnen
voldoen aan de vraag losstaat van het gerecht, maar afhangt van diverse,
soms ook moeilijk voorspelbare factoren. Het gaat er dan ook om dat
rechtspraakbreed met het OM naar oplossingen wordt gezocht. Uit de
opgave van de gerechten in 2018 is de prognose op basis van de
beschikbare capaciteit en de vraag vanuit het OM, dat de rechtbanken Den
Haag, Overijssel en Zeeland-West-Brabant in 2019 niet volledig aan de
vraag kunnen voldoen, omdat er een (tijdelijk) tekort aan rechters is. In de
rechtbank Overijssel is er een (fors) gestegen vraag vanuit het AP, FP en
LP. Die stijging vraagt om een uitbreiding van de rechterlijke capaciteit aan
strafrechters van 17%. Duidelijk zal zijn dat een dergelijke stijging niet
zomaar opgevangen kan worden, hoewel er alles aan gedaan wordt om
het gat zoveel als mogelijk te dichten. Opmerkelijk is dat Overijssel in 2018
juist een rechtbank was die wel volledig aan de vraag kon voldoen. Hieruit
blijkt dat vraag en capaciteit kan fluctueren en van veel omstandigheden
afhangt. Voor wat betreft Den Haag en Zeeland-West-Brabant is het een
kwestie van tijd. Er zijn veel rechters in opleiding maar die moeten
opgeleid worden (wat van de opleiders/ervaren rechters tijd kost). Er gaat
dus tijd overheen voordat deze gerechten de zaken weer op orde hebben.
Deze twee gerechten hebben voor de korte termijn afspraken gemaakt om
toch nog zoveel mogelijk aan de vraag te kunnen voldoen. In Den Haag
speelt mee dat de MH17-zaak ook in 2019 al veel capaciteit kost. Vanuit
alle gerechten wordt daarom een bijdrage geleverd om toch zoveel
mogelijk aan de vraag te kunnen voldoen. Ook in Zeeland-West-Brabant
wordt er veel gedaan om nieuwe rechters te krijgen, het wachten is daar
vooral op rio’s die hun opleiding bijna gaan afronden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

18

59
Hoe wordt rekening gehouden met de werkdruk en het overwerk
van zittende rechters bij het opleiden en begeleiden van rechters
in opleiding?
Door hen in hun werkrooster met minder zittingen te belasten. Oftewel,
hen meer vrijstellingen te verlenen.
60
Hoe wordt de aanbeveling vormgegeven dat er mogelijkheden
worden geïntroduceerd voor het verlenen van onderlinge bijstand
binnen de kaders van de Wet op de rechterlijke organisatie
waarbij rekening moet worden gehouden met het belang van
toegankelijke rechtspraak?
In overleg met het openbaar ministerie en de Raad voor de rechtspraak is
een wetsvoorstel voorbereid dat ziet op het wegnemen van belemmeringen voor gerechten bij het verlenen van onderlinge bijstand in geval
van gebrek aan voldoende zittingscapaciteit. Met dat wetsvoorstel wordt
een aanpassing van de Wet op de rechterlijke organisatie (Wet RO)
doorgevoerd, waardoor de Minister de bevoegdheid krijgt om ten
behoeve van een gerecht dat met een tijdelijk gebrek aan zittingscapaciteit
kampt voor specifieke categorieën van zaken een ander gerecht aan te
wijzen waar die zaken gedurende een bepaalde periode namens het
verwijzende gerecht kunnen worden afgedaan.
De Wet RO kent nu al een verwijzingsregeling ten behoeve van onderlinge
bijstand door gerechten, maar daarbij moet de zaak administratief worden
overgedragen naar het ontvangende gerecht. De nieuwe regeling maakt
het gebruik van de bestaande verwijzingsmogelijkheid sneller en
laagdrempeliger. Ook biedt het een oplossing voor de technische
uitvoeringsproblemen die gepaard gaan met de huidige systematiek
waarbij zaken administratief worden overgedragen aan een ander gerecht.
Als belangrijk uitgangspunt blijft gelden dat ieder gerecht in beginsel alle
zaken binnen zijn rechtsmacht af moet kunnen doen. Ook indien sprake is
van piekbelasting moet deze in eerste instantie binnen een gerecht zelf
worden opgevangen. Indien dat niet mogelijk is, geldt – gelet op het
belang van toegankelijkheid van rechtspraak – het uitgangspunt dat eerst
een oplossing wordt gezocht door middel van het op locatie van het
gerecht dat met capaciteitsproblemen kampt inzetten van rechters vanuit
een ander gerecht als rechter-plaatsvervangers. Op deze manier worden
de gevolgen voor rechtzoekenden, als het gaat om reisbewegingen, zo
klein mogelijk gehouden doordat de zaak in dat geval wordt behandeld in
een zittingsplaats van dat gerecht. Als ook deze mogelijkheid onvoldoende soelaas biedt, kan het gerecht met een tijdelijk gebrek aan
zittingscapaciteit zaken met gebruikmaking van de nieuwe regeling afdoen
in een zittingsplaats van een ander gerecht, met gebruikmaking van
personeel van dat andere gerecht. Het wetsvoorstel is er derhalve op
gericht om belemmeringen die gerechten op dit moment in de praktijk
ondervinden bij het verlenen van onderlinge bijstand zoveel mogelijk weg
te nemen, waarbij de toegankelijkheid van de rechtspraak als
uitgangspunt blijft gelden.
Dit wetsvoorstel dient mede ter invulling van de aanbeveling in het
Rapport afstemming zittingscapaciteit strafzaken om wettelijk meer
mogelijkheden te bieden voor het verlenen van onderlinge bijstand tussen
de gerechten. Op dit moment worden in het bijzonder knelpunten ervaren
in zaken waarin de officier van justitie bij het landelijk parket of de officier
van justitie bij het functioneel parket met de vervolging van het strafbare
feit is belast (hierna: LP- en FP–zaken) en die zaak bij een van de vier
zogenoemde concentratierechtbanken aanhangig is gemaakt. Om de met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

19

de huidige regeling ervaren belemmeringen in dit type zaken waar
mogelijk weg te nemen, introduceert dit wetsvoorstel een structurele
voorziening die de concentratierechtbanken meer flexibiliteit biedt om
elkaar bij de afdoening van LP- en FP–zaken bijstand te verlenen. Daartoe
worden in een nieuw artikel 21c Wet RO de zittingsplaatsen en overige
zittingsplaatsen van deze rechtbanken over en weer aangewezen als
elkaars (overige) zittingsplaatsen. Met deze directe aanwijzing in de Wet
RO is voor het kunnen verlenen van onderlinge bijstand in dit type zaken
geen ministeriële regeling meer nodig. Ook geldt niet langer de eis dat er
sprake moet zijn van een tijdelijk gebrek aan zittingscapaciteit. Dit biedt de
vier concentratierechtbanken en het landelijk parket en het functioneel
parket, binnen bepaalde grenzen, meer flexibiliteit bij het inrichten van de
vereiste specialisaties en het afstemmen van aanbod en capaciteit.
61
Wat is de stand van zaken van de aanpassing van de Wet op de
rechterlijke organisatie waarin de mogelijkheden onderlinge
bijstand te verlenen zullen worden vereenvoudigd? Is dat
wetsvoorstel al naar de Tweede Kamer gestuurd? Zo ja, wat is de
naam en Kamerstuknummer van het wetsvoorstel? Zo nee,
wanneer zal dat gebeuren?
Het wetsvoorstel is op 16 mei jl. in consultatie gegaan. De consultatie
eindigt eind juni. Vervolgens zal het ter advisering aan de Afdeling
advisering van de Raad van State worden gezonden. Het streven is erop
gericht het wetsvoorstel vervolgens nog dit jaar in te dienen bij de Tweede
Kamer.
62
Wat is uw reactie op alle oplossingen en aanbevelingen die
worden gegeven in het rapport?
De aanpak van deze problematiek is de verantwoordelijkheid van het OM
en de rechtspraak. Zoals wij bij de aanbieding van het rapport aangaven
worden de analyse en aanbevelingen door de Raad en het College
onderschreven en hebben zij toegezegd dit jaar (gezamenlijk) invulling te
geven aan de aanbevelingen uit het onderzoek. Wij blijven met de
Rechtspraak en het OM in gesprek over de aanpak van de problematiek
rondom voorraadvorming en zittingscapaciteit en zullen waar mogelijk
onze bijdragen leveren aan het beheersbaar maken van de problematiek.
Zoals reeds aangegeven is het wetsvoorstel dat meer flexibiliteit biedt in
de zaaksverdeling tussen gerechten in consultatie gegaan. Op dit moment
spreek ik nog met de rechtspraak over de financiën voor de periode
2020–2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 279, nr. 528

20