Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 849

Mijnbouw

Nr. 78

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 juni 2016
Op 9 juni 2016 werd het Ministerie van Economische Zaken door
Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) geïnformeerd over een incident bij
boorput 335 van AkzoNobel in de gemeente Enschede. Hierbij informeer
ik uw Kamer over dit incident en het onderzoek dat naar aanleiding
hiervan door de Inspecteur-generaal der Mijnen (IGM) is ingesteld.
Daarmee wijk ik af van de reguliere rapportagecyclus, waarbij SodM mij
jaarlijks informeert over de door haar geconstateerde overtredingen en
daarop ondernomen handhavingsactiviteiten, waarna ik uw Kamer
hiervan op de hoogte stel. Omdat ik de afgelopen periode verschillende
keren met uw Kamer gesproken heb over de zorgen ten aanzien van
mijnbouwactiviteiten in dezelfde regio, alsmede over de voorgenomen
zoutwinning in de Waddenzee, bericht ik uw Kamer in dit geval buiten de
jaarlijkse rapportage.
Zoutwinning AkzoNobel in het gebied Twenthe-Rijn
AkzoNobel wint zout middels oplossingsmijnbouw in het gebied dat in de
vergunning is aangeduid als «Twenthe-Rijn». Bij oplossingsmijnbouw
wordt via een boorput zoetwater in de in de ondergrond gelegen zoutlaag
gepompt. De productiebuis in het boorgat bestaat uit meerdere aan elkaar
geschroefde delen. Het aanwezige zout in de ondergrond lost op en er
vormt zich een holte gevuld met pekel. Tijdens dit proces wordt gebruik
gemaakt van dieselolie om het «dak» van de holte te beschermen. De
pekel in de caverne wordt vervolgens naar het oppervlak verdrongen
doordat er zoetwater in de caverne wordt gepompt. Vervolgens wordt de
pekel via pijpleidingen naar de fabriek getransporteerd alwaar het zout
wordt gewonnen.
Op 31 mei 2016 zijn Staatstoezicht op de Mijnen, de gemeente Hengelo en
de gemeente Enschede door AkzoNobel geïnformeerd over een bodemverontreiniging door twee lekkende schroefverbindingen in de verbuizing
van boorput 335 nabij de Zwartevennenweg in de gemeente Enschede.
AkzoNobel heeft de verontreiniging in mei 2015 ontdekt via reguliere

kst-32849-78
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 849, nr. 78

1

metingen in peilbuizen (tot maximaal 6 meter diepte) die zich rondom de
zoutboring bevinden. Op dat moment was de oorzaak niet direct bekend.
De boorput 335 is in juni 1987 geboord tot een diepte van 448 meter. In de
periode september 1987 tot juni 1989 heeft AkzoNobel in boorput 335
dieselolie gebruikt als mijnbouwhulpstof.
Nader onderzoek heeft uitgewezen dat gedurende deze periode dieselolie
uit twee schroefverbindingen is gelekt. Na verwijdering van het dieseldak
in 1989 is tot 2016 onopgemerkt pekel uit de schroefverbindingen gelekt.
Om de oorzaak van de verontreiniging te onderzoeken heeft AkzoNobel in
april 2016 diepe peilbuizen (43 meter) geplaatst. Ook op deze diepte is een
verhoogde concentratie dieselolie aangetroffen. Op 11 mei 2016 werden
met een camera in het boorgat op een diepte van 54 en 97 meter de twee
lekkende schroefverbindingen waargenomen. AkzoNobel heeft vervolgens
onder de twee lekkende schroefverbindingen een plug geplaatst en
daarna de buis boven de schroefverbindingen leeggepompt. De lekkage is
hiermee gestopt.
Omvang van de lekkage en gevolgen voor de omgeving
AkzoNobel heeft berekend dat circa 11 m3 dieselolie en circa 21 m3 pekel
is gelekt. De omvang van de verspreiding van de verontreiniging op 30
meter diepte zal waarschijnlijk voor de dieselolie in de orde liggen van 40
meter en voor de pekel in de orde liggen van 500 meter in de richting van
de grondwaterstroom. Volgens de berekeningen van AkzoNobel zal de
verspreiding voor de dieselolie in het slechtste geval 50 meter zijn en voor
de pekel 3.000 meter.
Uit de peilbuismetingen nabij het maaiveld is gebleken dat de bodem tot
maximaal 20 meter om de put boven de interventiewaarde met dieselolie
is verontreinigd. Het dichtstbijzijnde drinkwaterwingebied ligt op circa 5
kilometer afstand van boorput 335. De Inspecteur-generaal der Mijnen
heeft desalniettemin gesproken met drinkwaterbedrijf Vitens als
beheerder van dit gebied. Vitens heeft aangegeven dat op basis van de
huidige gegevens de verwachting is dat er geen onmiddellijk gevaar
dreigt voor de drinkwater voorziening.
De planten en bomen in de directe omgeving van de boorput lijken niet te
zijn aangetast door zout. Dit zou erop kunnen wijzen dat de effecten van
de pekellekkage meevallen. Dit wordt verder onderzocht.
Verder onderzoek en vervolgacties
Sinds de melding op 31 mei 2016 heeft SodM twee keer met de directie
van AkzoNobel gesproken en de volgende acties geïnitieerd:
• SodM heeft de berekeningen nog niet kunnen verifiëren en acht de
gepresenteerde berekeningen onvoldoende nauwkeurig. SodM heeft
AkzoNobel opgedragen om met de grootste mogelijke spoed de
werkelijke omvang van de bodemverontreiniging en mogelijke
gevolgen daarvan in kaart te brengen. Daartoe dient AkzoNobel met
spoed meer diepe peilbuizen te plaatsen en te bemeten. De eerste
resultaten worden eind juni 2016 verwacht;
• SodM heeft AkzoNobel opgedragen om in overleg met het bevoegd
gezag voor de Wet bodembescherming buiten de inrichting
(gemeente) een plan van aanpak voor de beheersing en het opruimen
van de bodemverontreiniging op te stellen conform de richtlijnen die
daarvoor gelden. SodM zal er op toezien dat dit met de grootst
mogelijke voortvarendheid gebeurt;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 849, nr. 78

2

•

•

SodM heeft AkzoNobel opdracht gegeven om drinkwaterbedrijf Vitens
en relevante industrieën te informeren en beschermingsprotocollen af
te stemmen. AkzoNobel is verder gewezen op haar verantwoordelijkheid voor het informeren van de bevolking en landeigenaren in het
verontreinigde gebied;
SodM is een onderzoek gestart naar de kwaliteit van de alle 550
zoutboringen van AkzoNobel in het gebied Twenthe-Rijn. Dit onderzoek
is gericht op het voorkomen van dit soort incidenten. Hierbij gaat
speciale en urgente aandacht uit naar de vier zoutboringen die qua
configuratie gelijkenis vertonen met boorput 335. Eerste resultaten
worden eind juni 2016 verwacht en medio juli 2016 zal bekend zijn of
er bij die vier cavernes sprake is van een lekkage. Indien dit het geval
is, kan met de dan aanwezige apparatuur de lekkage onmiddellijk
gestopt worden.

Relatie tot andere mijnbouwactiviteiten
Op circa 1,5 kilometer van boorput 335 bevindt zich de strategische
olieopslag van AkzoNobel op het industrieterrein de Marssteden
(Enschede). De zoutcavernes aldaar zijn onlangs in gebruik genomen en
gevuld met dieselolie. SodM heeft aangegeven dat het incident met
boorput 335 geen directe reden is om de olieopslag opnieuw nader te
onderzoeken omdat het boorgat bij deze zoutcavernes op een hele andere
manier is uitgevoerd. Zoals ik in mijn brief van 4 juni 2014 heb toegelicht,
zijn de boorputten van de olieopslag in de Marssteden uitgevoerd met een
extra verbuizing. In het geval dat de buis waardoor de olie wordt gepompt
zou gaan lekken dan is dat direct te registreren door een toename van de
druk in de ruimte tussen de verbuizingen. De gelekte olie zal zich in de
ruimte tussen de verbuizing bevinden en komt daar niet in contact met de
omgeving. De lekkage kan dan worden gerepareerd zonder dat een
verontreiniging van de bodem plaatsvindt.
Verder heb ik uw Kamer onlangs geïnformeerd over het gebruik van
dieselolie bij de voorgenomen zoutwinning door Frisia Zout onder de
Waddenzee (Kamerstuk 32 849, nr. 71). In de bij mijn brief gevoegde
notitie komt SodM tot de conclusie dat het gebruik van een dunne laag
dieselolie ter beheersing van diepe zoutcavernes op een verantwoorde
manier kan plaatsvinden. Ik heb SodM gevraagd of de lekkage bij boorput
335 aanleiding is om haar standpunt ten aanzien van het gebruik van
diesel als mijnbouwhulpstof ten behoeve van de zoutwinning te herzien.
SodM heeft aangegeven dat dat niet het geval is en dat het gebruik van
diesel een acceptabele manier blijft om de zoutcavernes te beschermen,
mits dit conform de regels op de juiste wijze wordt uitgevoerd.
Toezicht SodM op mijnbouwactiviteiten
Hoewel de omvang van de lekkage op basis van de huidige informatie
beheersbaar lijkt, vind ik het zorgelijk dat de lekkage zich tientallen jaren
onopgemerkt heeft kunnen voordoen. De vergunninghouder van een
mijnbouwwerk is te allen tijde verantwoordelijk en aansprakelijk voor een
zorgvuldige en veilige uitvoering van de werkzaamheden.
De vergunninghouder dient een incident onverwijld aan de IGM te
melden.
SodM houdt toezicht op basis van de werkwijze zoals toegezonden aan
uw Kamer op 19 juni 2012 (Kamerstuk 32 849, nr. 18). Net als veel andere
inspecties in Nederland werkt SodM op basis van systeemtoezicht en
risicosturing. Bij systeemtoezicht wordt door middel van inspecties
onderzocht in hoeverre een bedrijf aantoonbaar zijn processen beheerst,
waarbij de focus ligt op grote risico’s. Het is niet uit te sluiten dat zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 849, nr. 78

3

incidenten zullen voordoen. In dit specifieke geval leek de kans op dit
incident klein. Sinds de start van de zoutwinning in 1918 rondom Hengelo
heeft zich, voor zover nu bekend, nog geen soortgelijk incident
voorgedaan. Het is, zoals gezegd, de verantwoordelijkheid van de
vergunninghouder om incidenten te voorkomen en indien deze zich
voordoen onverwijld te melden.
Ik zal uw Kamer informeren zodra er nieuwe ontwikkelingen zijn die
daartoe aanleiding geven.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 849, nr. 78

4