Verslag Deskundigengroep Dierziekten risicobeoordeling HPAI 12 januari 2023
Aanwezig:
Afwezig (input per email):

Inleiding
De vorige bijeenkomst van de deskundigengroep was 28 oktober 2022. Sinds die tijd zijn er acht
1
uitbraken geweest: 30 oktober in Oudwoude vleeskuiken grootouderdieren; 1 november in Ospel
opfokleghennen; 9 november in Uden vleeskuiken ouderdieren; 10 november Zegveld bij een
kleinschalige hobbyhouder met meer dan 50 dieren; 19 november Oostrum leghennen; 20 november
Stolwijk leghennen; 21 november Koudum vleeskuikengrootouderdieren; 21 december Mijdrecht bij
een kleinschalige locatie met meer dan 50 dieren. Onder wilde vogels zijn er weinig meldingen van
dode vogels geweest.
We zitten vandaag bijeen voor een risico-inschatting van de huidige situatie en een inschatting van
het risico op vogelgriep bij het beterleven keurmerk ster 1 stalsysteem voor vleeskuikens.
Vragen
1. Hoe duidt u de huidige hoogpathogene vogelgriep (HPAI) situatie onder wilde vogels, wilde
zoogdieren en bij gehouden vogels in de EU en in Nederland?
Wilde vogels
In Nederland worden nog steeds wilde vogels gemeld die positief blijken voor vogelgriep. In
december zijn 46 dode wilde vogels getest waarvan er 10 H5N1 positief waren. Dat is nog steeds
ongeveer 25%, zij het met minder inzendingen dan de periode hiervoor. In januari zijn er 20 wilde
vogels getest waarvan er 4 besmet waren. De wilde vogels die besmet waren bevonden waren
divers qua vogelsoort (o.a. Kolgans, Brandgans, Rietgans, meeuw, Havik, wilde eend, Wulp en
Knobbelzwaan) en locatie. Uit de genetische analyses blijken de virussen nog steeds verwant te
zijn aan de virussen die afgelopen jaar circuleerden; er zijn geen aanwijzingen voor een nieuwe
variant op basis van de monsters die in december en januari zijn getest. De indruk is dat het virus
nog steeds circuleert onder wilde vogels. Het is moeilijk te zeggen waar het aan ligt dat er nu
minder meldingen zijn van dode wilde vogels, omdat onvoldoende duidelijk is hoe de infectie op
populatieniveau in wilde vogels verloopt. Het zou kunnen dat de populatie-immuniteit nu hoger
is door eerdere besmettingen. Maar ook als dat het geval is wil dat niet per se zeggen dat er geen
besmettingen onder wilde vogels zijn en ook niet dat er geen verspreiding meer kan
plaatsvinden.
Erasmus MC heeft vanaf Oktober in 18 dode en 41 levende dieren HPAI H5 aangetoond. De dode
dieren betroffen diverse meeuwensoorten, aalscholver, strandloper en 2 roofvogels (buizerd,
slechtvalk). De levende wilde vogels zijn allemaal eenden, gevangen op diverse locaties in
Nederlands (smient, krakeend, taling en wilde eend). De piek in eenden was in Oktober en
November. De laatste weken worden nog steeds H5 positieve eenden gevonden maar de virale
load is zo laag dat ze niet meer met sequencing getypeerd kunnen worden. Het lijkt er dus op dat
de uitbraak in eenden op zijn einde loopt. Net als in de WBVR-sequenties lijkt er uit de Erasmus
MC sequenties geen sprake te zijn van nieuwe virus introducties.
Wilde zoogdieren
De afgelopen weken was er weer hernieuwde aandacht (in de media) voor vogelgriep in wilde
1

Intern gebruik

Op 17 januari heeft zich weer een uitbraak voorgedaan. Dit was bij een leghennenbedrijf in Loo.

zoogdieren maar het beeld van vogelgriep in wilde zoogdieren is niet veranderd. In december zijn
er 2 zoogdieren positief getest, een otter en een bunzing. Beide hadden dezelfde mutatie (PB2E627K) van het virus die eerder bij zoogdieren gevonden werd en waaruit blijkt dat het virus zich
heeft aangepast aan zoogdieren. Er is naast deze specifieke mutaties ook gekeken of het virus op
andere plekken veranderd is. Maar dat is niet het geval. De virussen die bij de zoogdieren
gevonden worden zijn ook niet verwant aan elkaar. Er is geen aanwijzing voor verspreiding
tussen wilde zoogdieren.
Gehouden vogels in de EU en Nederland
De laatste melding ten tijde van het overleg is van 21 december in Mijdrecht op een locatie waar
circa tweehonderd sierwatervogels werden gehouden. Het is niet duidelijk wat de precieze
situatie op deze locatie was. In Europa zijn er in de afgelopen periode vooral uitbraken geweest
in Frankrijk en Polen, onder andere ten gevolge van verspreiding tussen bedrijven. Die situatie is
anders dan in Nederland, waar het om afzonderlijke introducties gaat. Ook in België en Duitsland
zijn nog enkele uitbraken bij gehouden vogels geweest.
2. Kunt u voor de 20 regio’s in Nederland aangeven wat de kans is op een besmetting met HPAI
vanuit wilde vogels ten opzichte van de eerder ingeschatte kans (hoog)?
De situatie waarbij er door de zomer heen uitbraken waren, terwijl in het daaropvolgende late
najaar en winter er juist minder uitbraken zijn, is nieuw. Het is daarom lastig om uitspraken te
doen over het verdere verloop. Voor veel watervogels geldt dat zij in deze periode van het jaar
op de piek zitten qua dichtheid in Nederland. Voorgaande jaren werden in piekperioden van
dichtheden van watervogels ook vaak een piek in besmettingen met HPAI in de gehouden vogels
gezien. De besmettingen in gehouden vogels zijn op dit moment echter veel lager dan in de
voorafgaande twee jaren gedurende dezelfde tijd.
Het beperkte aantal besmettingen onder gehouden vogels is een argument om het risico naar
beneden bij te schalen. Echter, er zijn in België en Duitsland nog recente uitbraken geweest en er
worden in Nederland (net als in onze buurlanden) nog besmette wilde vogels gemeld, verspreid
door heel Nederland. Dit geeft aan dat het virus nog wijdverspreid aanwezig is. Daarnaast is
aannemelijk dat vogelgriep onder wilde vogels die niet sterven ook aanwezig is, en zijn de
weercondities (nat, niet warm) gunstig voor overleving van het vogelgriepvirus.
De kans dat een pluimveebedrijf in Nederland besmet raakt met HPAI vanuit wilde vogels wordt
daarom nog steeds “hoog” ingeschat in de 20 regio’s in Nederland. De onzekerheid van deze
schatting is hoog.

LNV wil de deskundigen tevens een vraag voorleggen over risico’s wat betreft vogelgriep gezien
de ontwikkeling die gaande is in de pluimveehouderij.
Achtergrond:
Vleeskuikenhouders zijn bezig om over te schakelen naar een Beter Leven Keurmerk 1ster concept
waarbij vleeskuikens naast meer ruimte (bezettingsdichtheid ten hoogste 12 dieren per m2 met
een gewicht van niet meer dan 25 kg per i.p.v. 18/21 per m2 bij regulier), een trager groeiend ras,
en een langere levensduur met een slachtleeftijd van 56 dagen, een overdekte uitloop tot hun
beschikking krijgen vergelijkbaar met een wintergarten zoals die ook bij leghennen wordt
toegepast.
De overdekte uitloop is een onverwarmde, overdekte scharrelruimte, die in directe verbinding
staat met de stal via uitloopopeningen en waar alle dieren gemakkelijk toegang tot hebben
wanneer ze voldoende oud zijn. De overdekte uitloop heeft een gesloten dak en ligt langs de
gehele lengte van de lange zijde(n) van de stal. De koude scharrelruimte moet op een zodanige
Intern gebruik

wijze zijn beschermd tegen weersinvloeden dat deze ook bij slecht weer kan worden gebruikt. In
ieder geval is de lange zijde van de overdekte uitloop daglicht- en luchtdoorlatend. Er moet
daglicht- en luchtdoorlatend materiaal worden toegepast dat maximaal 80% van de wind breekt
en maximaal 80% schaduwwerking heeft (bijv. windbreek-/ventilatiegaas). De uitloop mag in het
keurmerk worden meegeteld voor het bruikbaar oppervlak bij de berekening van de
bezettingsdichtheid.
Vanaf een leeftijd van 21 dagen hebben de vleeskuikens beschikking over de overdekte uitloop.
De vleeskuikens hebben vanaf uiterlijk 10.00 uur ’s morgens gedurende minimaal 8 uur per dag
de beschikking over de overdekte uitloop. In de avond- en nachturen is de overdekte uitloop
gesloten. De pluimveehouder mag overdag passende maagregelen nemen als de temperaturen in
de overdekte uitloop onder 0 graden Celsius komen en/of er slechte klimatologische
omstandigheden zijn (veel wind, tocht, vocht). De maatregelen die toegepast mogen worden zijn
het deels laten zakken van de toegangswand of sluiten van de uitloopopeningen zodat het
klimaat in de stal optimaal blijft.
Op dit moment mogen bedrijven met een wintergarten (voor hennen of kuikens) deze gebruiken
ten tijde van een ophokplicht.

3. Kunt u een inschatting geven of en zo ja hoeveel de kans dat een vleeskuikenbedrijf besmet raakt
met hoog pathogene vogelgriep toe neemt wanneer een bedrijf een overdekte uitloop creëert
zoals bij het concept BLK1 in vergelijking met een reguliere dichte stal?
Geschat wordt dat twee derde van de vleeskuikenbedrijven in Nederland momenteel BLK1
gecertificeerd is. Ongeveer de helft daarvan maakt gebruik van de overgangsregeling en heeft
nog geen overdekte uitloop. Daarmee wordt het aantal vleeskuikenbedrijven met overdekte
uitloop geschat op ongeveer 200. Bij leghennen wordt de wintergarten al langere tijd toegepast.
Dit is een vergelijkbare constructie als de hier bedoelde overdekte uitloop. In deze uitlopen is er
meer contact met buiten doordat een zijde van de uitloop afgeschermd is met grof (windbreek/ventilatie-) gaas. Dit gaas houdt grove deeltjes tegen die door open luchtinlaten normaliter wel
naar binnen kunnen waaien. Vergeleken met een traditionele stal zonder afscherming van de
luchtinlaten zou het risico op besmetting dus als kleiner ingeschat kunnen worden. Als in de
huidige situatie de luchtinlaat is afgeschermd met fijn gaas, zal de kans op insleep echter
toenemen als een uitloop met grof gaas wordt aangebouwd. Wanneer er bijvoorbeeld ontlasting
van wilde vogels van buiten tegen het gaas komt zou dat een situatie zijn waar het risico wel toe
neemt. Bij de normale luchtinlaten is namelijk vaak een windbreekplaat aanwezig die in zekere
mate ontlasting tegenhoudt. Over het algemeen gaat het bij deze uitlopen om nieuwe
constructies, waarschijnlijk met nog weinig kieren en spleten, waardoor de deskundigen
verwachten dat het risico op het binnendringen van plaagdieren niet heel anders zal zijn dan in

Intern gebruik

bestaande systemen. Er zijn geen analyses uitgevoerd om te onderzoeken of er meer
besmettingen zijn op legbedrijven met wintergarten, dan bij bedrijven zonder wintergarten. Ook
is niet altijd bekend of de wintergarten in alle gevallen werd gebruikt. Mogelijk kan alsnog met
een analyse van gegevens van besmette en niet-besmette bedrijven gekeken worden of er een
correlatie is. Of en hoeveel materiaal de stal in kan waaien hangt ook af van de windrichting t.o.v.
de uitloop en ook of deze wind wordt tegengehouden door gebouwen of natuurlijke
constructies, zoals bomenrijen. Binnen het concept BLK1 worden vleeskuikens niet tussentijds
uitgeladen. Dit verlaagt de kans op besmetting van het bedrijf (insleep) mogelijk wel, maar ook
een eventueel verband tussen uitladen en besmettingen is vooralsnog niet door analyses
aangetoond. Of er een verhoogde kans is dat een vleeskuikenbedrijf besmet raakt met HPAI
wanneer het een overdekte uitloop creëert, hangt dus vooral af van hoe goed de stal en uitloop
beschermd is tegen contaminatie van buitenaf.
Samenvattend is de inschatting dat een overdekte uitloop zoals in het BLK1 concept niet tot
meer risico op vogelgriep hoeft te leiden. Voorwaarde is wel dat de constructie degelijk is zodat
plaagdieren niet naar binnen kunnen, er niet in de uitloop gevoerd wordt, er een deugdelijke
waterafvoer is en de uitloop afgeschermd is tegen directe wind. Er zijn echter geen
wetenschappelijke gegevens of analyses van data die deze aanname ondersteunen.
4. Indien u van mening bent dat de kans toe neemt, zijn er dan nog maatregelen te nemen binnen
de kaders van dit concept om die kans te verkleinen?
De kans op besmettingen neemt toe indien de uitloop niet goed beschermd is tegen
contaminatie van buitenaf. Gedacht moet worden aan de volgende maatregelen:
• Gebruik van fijner gaas of een dubbele laag gaas. Dit gaat echter wel ten koste van de
lichtdoorlaatbaarheid en kan dus een knelpunt zijn bij het voldoen aan de eisen van het
concept. Hier zouden raamconstructies bij een deel van de overdekte uitloop, voor het
binnenlaten van voldoende licht maar geen buitenlucht, een oplossing voor kunnen
bieden.
• Een goede functionele dakgoot.
• Goede afwatering rond de uitloop.
• De dichte opstaande rand van de uitloop zo hoog mogelijk als toegestaan binnen het
concept.
• Een voor wilde vogels onaantrekkelijke omgeving rond de uitloop. Het verharden van de
bodem met goede afwatering, afwezigheid van begroeiing en gras en afwezigheid van
sloten of andere waterpartijen nabij zijn enkele voorbeelden.
• Een windbrekende natuurlijke of niet-natuurlijke constructie op enige afstand van de
uitloop indien de windrichting naar de uitloop staat.

Intern gebruik