CW 3.1. kaders
Inhoudsopgave
CW 3.1. kaders....................................................................................................................1
Inkomensbeleid..................................................................................................................2
Verhoging tarief box 3 in 2024 en niet indexeren heffingvrij vermogen.....................................4
Verfijningen en verduidelijking van box 3..............................................................................5
Verhogen gerichte vrijstelling reiskostenvergoeding ...............................................................6
Afschrijvingsbeperking gebouwen in de inkomstenbelasting ....................................................7
Aanpassingen EIA...............................................................................................................8
Verlaging MKB winstvrijstelling ............................................................................................9
Aanpassen regeling voor geven vanuit een vennootschap ..................................................... 10
Verruiming herinvesteringsreserve bij het staken van een gedeelte van een onderneming ten
gevolge van overheidsingrijpen.......................................................................................... 11
Afschaffen betalingskorting voorlopige aanslag IB ................................................................ 13
Minimumkapitaalregel in de vennootschapsbelasting ............................................................ 14
Aanpassing samenloopvrijstelling bij aandelentransacties ..................................................... 15
Algemeen btw-tarief op agrarische goederen en diensten...................................................... 17
Beëindigen vrijstelling MRB voor taxi en OV......................................................................... 18
Brandstoftoeslag nihil of verlaagd voor LNG, CNG, LPG G3.................................................... 19
Verhogen vaste voet BPM .................................................................................................. 20
Versoberen kampeerauto MRB ........................................................................................... 21
Wettelijke grondslag gegevensverstrekking in het kader van Europeesrechtelijke verplichtingen22
Actualisatie stadsverwarmingsregeling................................................................................ 23
Noodzakelijke aanvullingen wetswijzigingen voor de nieuwe eerste schijf gas ......................... 24
Inkorting van de nieuwe eerste schijf gas............................................................................ 25
Verhoging alcoholaccijns ................................................................................................... 26
Verhoging accijns stookolie................................................................................................ 27
Tabakaccijns.................................................................................................................... 29
Hardheidsclausule in de invorderingswet 1990 ..................................................................... 30
Minimumprijs CO2-sector .................................................................................................. 31
CO2 heffing glastuinbouw .................................................................................................. 33
Afschaffen verlaagd tarief glastuinbouw .............................................................................. 34
Afschaffen vrijstellingen duaal gebruik kolen en productie van cokes...................................... 35
Afschaffen vrijstellingen metallurgische en mineralogische procedés ...................................... 37
Beperken vrijstelling elektriciteitsopwekking........................................................................ 38
Wetsvoorstel Wet aanpassing fiscale bedrijfsovergangsfaciliteiten 2024.................................. 40

1

Inkomensbeleid
Aanvullend koopkrachtbeleid
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

Het doel van dit pakket maatregelen is om de negatieve
koopkrachtontwikkeling van uitkeringsgerechtigden te
verbeteren en de koopkrachtontwikkeling over alle groepen
evenwichtiger te verdelen. Ook wordt voorkomen dat de
armoedecijfers toenemen. Daarnaast worden maatregelen
genomen op dit pakket te dekken en om (meer) werken
lonender te maken.
1.

b.

c.
d.

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

•
•
•
•

Het startpunt van het tarief tweede schijf voor AOW’ers en
het startpunt van het toptarief worden verlaagd door ze
beperkt te indexeren (3,55% i.p.v. 9,9%). Het doel van
deze maatregelen is het behalen van een budgettaire
opbrengst van € 1,8 miljard voor het evenwichtiger
verdelen van de koopkrachtontwikkeling over alle groepen.
Het tarief eerste schijf in de inkomsten- en loonbelasting
wordt in 2024 verhoogd tot 36,97%. Dit is ter dekking van
de zorgpremie ontwikkeling n.a.v. Zvw-uitgaven en ter
invulling van de resterende dekkingsopgave van € 131 mln.
in 2024 met het tegengaan van fiscale constructies of
afschaffen van fiscale regelingen. Ook in de jaren na 2024
wordt het tarief aangepast ter dekking van deze twee
posten.
De arbeidskorting wordt bij het tweede knikpunt met € 115
verhoogd. Hiermee wordt (meer) werken lonender.
De voorgenomen halvering van de
jonggehandicaptenkorting in 2024 en 2025 uit het
coalitieakkoord wordt niet doorgevoerd. Hiermee wordt de
koopkracht van de groep jonggehandicapten verbeterd.
De verhoging van het tarief eerste schijf heeft een
budgettaire opbrengst van € 272 miljoen in 2024 en € 338
structureel.
Het verhogen van de arbeidskorting leidt tot een derving
van € 207 miljoen per jaar.
Het verlagen van het beginpunt van het toptarief levert €
1622 miljoen per jaar op.
Het eindpunt van de tweede schijf voor AOW’ers verlagen
heeft een budgettaire opbrengst van € 244 in 2024
oplopend tot € 351 structureel.

In de budgettaire paragraaf van het Belastingplan 2024 wordt
hier gedetailleerd op ingegaan en zijn de volledige budgettaire
reeksen opgenomen.
3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

5. Nagestreefde
doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

Het doel van dit pakket maatregelen is om de negatieve
koopkrachtontwikkeling van uitkeringsgerechtigden te
verbeteren en de koopkrachtontwikkeling over alle groepen
evenwichtiger te verdelen.
De maatregelen in het Belastingplan 2024 maken deel uit van
een breder pakket aan koopkrachtmaatregelen. Door het
schrappen van de halvering van de jonggehandicaptenkorting
wordt voorkomen dat de belastingdruk voor deze groep
toeneemt. Het verhogen van de arbeidskorting met € 115 bij het
tweede knikpunt maakt werken meer lonend en verlaagt de
belastingdruk op arbeid. Daarmee dragen de maatregelen bij
aan de doeltreffendheid van het pakket.
Door het aanvangspunt van het toptarief en de tweede schijf
voor gepensioneerden te verlagen worden de budgettaire kosten
van het koopkrachtpakket beperkt, zonder dat dit ten koste gaat
van de groepen die de maatregelen uit het pakket het hardst
nodig hebben. Dit vergroot de doelmatigheid van het pakket.
De meeste maatregelen uit het koopkrachtpakket hebben een
direct effect en zijn structureel van aard. Voor deze maatregelen
geldt dat deze worden meegenomen in de reguliere evaluaties.
Deze vinden eens in de vijf jaar plaats. In 2023 worden

2

daarnaast de heffingskortingen geëvalueerd. Hierbij kan ook
gereflecteerd worden op het huidige pakket. Er is voldoende
data beschikbaar om achteraf vast te stellen wat de
koopkrachteffecten zijn geweest voor verschillende
inkomensgroepen.

3

Verhoging tarief box 3 in 2024 en niet indexeren heffingvrij vermogen
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Met de voorgestelde verhoging van het tarief box 3 en het
niet indexeren van het heffingvrije vermogen (hvv) voor
2024 wordt dekking gevonden voor de derving die gepaard
gaat met het uitstel van de introductie van het nieuwe box
3-stelsel met een jaar naar 1 januari 2027.
Tariefsverhoging en niet-indexatie.

Het niet indexeren van het hvv levert jaarlijks € 89 miljoen
op.
De verhoging van het tarief naar 34% met ingang van 2024
levert in dat jaar eenmalig € 146 miljoen op.
Uitstel van het nieuwe box 3-stelsel naar 2027 kost in 2026
eenmalig € 395 miljoen.

Voor maatschappelijke sectoren niet van toepassing.
Burgers gaan meer box 3-belasting betalen.

4. Nagestreefde doeltreffendheid
Het gekozen beleidsinstrumentarium zorgt voor voldoende
dekking van de derving die samenhangt met het uitstel van
de introductie van het nieuwe box 3-stelsel.

5. Nagestreefde doelmatigheid
Met de voorgestelde maatregelen wordt de derving die
ontstaat door het uitstel van de introductie van het nieuwe
box 3-stelsel op een evenwichtige manier binnen box 3
gedekt.

6. Evaluatieparagraaf

Met de beoogde introductie van het nieuwe box 3-stelsel
met ingang van 1 januari 2027 wordt het als niet
noodzakelijk beschouwd om dit voorstel de monitoren of te
evalueren.

4

Verfijningen en verduidelijking van box 3
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

In box 3 in de inkomstenbelasting wordt inkomen uit vermogen
belast. Per 1-1-2023 is de wijze van heffing in box 3 door de
Overbruggingswet box 3 aangepast. Het inkomen uit vermogen
wordt forfaitair bepaald, aan de hand van drie
vermogenscategorieën (banktegoeden, overige bezittingen en
schulden) met elk
een eigen forfait.
De verfijningen in box 3 beogen de forfaitaire heffing beter aan te
laten sluiten bij de werkelijkheid.

2. Beleidsinstrument(en)

1. Aandeel in een reservefonds van een VvE en geld op
derdengeldenrekening notaris en gerechtsdeurwaarder onder
banktegoeden scharen. Deze vermogensbestanddelen vallen
momenteel in de categorie ‘overige bezittingen’, waarvoor in
2023 een forfaitair rendementspercentage van 6,17% geldt. Door
deze in de categorie banktegoeden op te nemen geldt het lagere
forfaitaire rendementspercentage 2. Defiscaliseren van onderlinge
vorderingen en schulden bij partners en ouders met minderjarige
kinderen. Doordat voor vorderingen een hoger forfaitair
rendement geldt dan voor schulden, resulteert de nieuwe
berekeningssystematiek van de huidige bepalingen in box 3 zoals
die in de overbruggingsfase van toepassing zijn, in een hoger box
3-inkomen bij fiscale partners met onderlinge vorderingen en
schulden dan voorheen. Door het voorstel worden onderlinge
vorderingen en schulden in de hierboven beschreven situaties niet
meer aangemerkt als vermogensbestanddelen die in de heffing
van box 3 worden betrokken. Deze vorderingen en schulden
hoeven daardoor niet meer opgegeven te worden in de aangifte.
Daarmee wordt de fiscale behandeling van dergelijke situaties
weer gelijk gesteld met de oude systematiek.

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

De maatregelen leiden tot een budgettaire derving van cumulatief
137 miljoen in de periode 2023-2026.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

N.v.t.

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

5. Nagestreefde
doelmatigheid
6. Evaluatieparagraaf

1. Het geld in een reservefonds van een VvE en geld op een
derdenrekening van een notaris of gerechtsdeurwaarder wordt in
de regel aangehouden op een bank- of spaarrekening. Daarom is
het forfait voor banktegoeden passender dan het forfait voor
overige bezittingen en sluit de heffing beter aan bij het werkelijke
rendement dat met deze vermogensbestanddelen behaald wordt.
2. Onderlinge vorderingen en schulden tussen partners en tussen
ouders en minderjarige kinderen leiden in de regel niet tot
inkomen. Daarom zorgt het defiscaliseren van deze
vermogensbestanddelen ervoor dat de heffing beter aansluit bij
het werkelijk behaalde rendement.
De maatregelen zijn in te passen in de bestaande systematiek
van box 3 zonder aanvullende uitvoeringskosten of
administratieve lasten.
Vanwege de verwachte korte looptijd van de huidige bepalingen
in box 3 voor alleen de overbruggingsperiode tot aan de invoering
van het nieuwe box 3-stelsel (2023-2026) wordt niet voorzien in
een evaluatie.

5

Verhogen gerichte vrijstelling reiskostenvergoeding
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)
3A. Financiële gevolgen voor
het Rijk
3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

5. Nagestreefde
doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

Het doel van het verhogen van het maximumbedrag van de
onbelaste reiskostenvergoeding is om werkgevers te stimuleren
een hogere reiskostenvergoeding aan werknemers te
verstrekken. Werknemers kunnen hierdoor een hogere
tegemoetkoming krijgen voor de kosten die zij maken voor
zakelijke reizen (inclusief woon-werk).
In het coalitieakkoord is afgesproken om de
reiskostenvergoeding stapsgewijs te verhogen. Dit gebeurt door
middel van een wetswijziging.
Verhogen van de onbelaste reiskostenvergoeding met € 0,01 per
2024 leidt tot een budgettaire derving van € 109 miljoen per jaar
vanaf 2024.
De verhoging leidt tot een lastenverlichting voor werknemers als
hun werkgever besluit een hogere reiskostenvergoeding te
verstrekken. Voor werkgevers betekent dit een lastenverzwaring
omdat hun kosten toenemen.
De onbelaste reiskostenvergoeding is dit jaar geëvalueerd op
doeltreffendheid en doelmatigheid. De onderzoekers concluderen
onder andere dat de onbelaste reiskostenvergoeding in
hoofdzaak doeltreffend is. Het verhogen van de onbelaste
reiskostenvergoeding leidt volgens de onderzoekers tot een
toename van de doeltreffendheid van de regeling omdat er meer
auto’s zijn waarvoor de volledige variabele kosten vergoed
kunnen worden en dit leidt tot een betere ondersteuning van de
arbeidsmarkt.
De onbelaste reiskostenvergoeding is dit jaar geëvalueerd op
doeltreffendheid en doelmatigheid. De onderzoekers concluderen
onder andere dat de onbelaste reiskostenvergoeding vanuit
overheidsperspectief waarschijnlijk doelmatig is. Het verhogen
van het maximumbedrag vergroot de uitvoeringslast niet maar
leidt wel tot een hogere budgettaire derving. Ook leidt de
verhoging tot een grotere budgettaire derving. Mogelijk
profiteren ook werknemers voor wie de huidige vergoeding al
volstaat van de verhoging. Daarnaast nemen de negatieve
maatschappelijke effecten op milieu en congestie toe. Door de
verhoging neemt de doelmatigheid van de onbelaste
reiskostenvergoeding waarschijnlijk beperkt af. In de evaluatie
wordt aangegeven dat een verruiming van de onbelaste
reiskostenvergoeding over het algemeen leidt tot hogere kosten.
In 2028 zal opnieuw een evaluatie van de onbelaste
reiskostenvergoeding plaatsvinden waarin specifiek aandacht is
voor de verhoging. Daarbij zal ook aandacht besteed worden aan
de reactie van werkgevers op de verhoging van de maximale
reiskostenvergoeding, veranderingen in het gebruik van de
reiskostenvergoeding door werknemers en veranderingen in
reisgedrag.

6

Afschrijvingsbeperking gebouwen in de inkomstenbelasting
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor
het Rijk

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Het kabinet wil graag het onderscheid tussen de
afschrijvingsbeperking voor gebouwen in de inkomstenbelasting
(IB) en de vennootschapsbelasting (Vpb) wegnemen. Daarmee
geldt voor alle gebouwen die als bedrijfsmiddel worden gebruikt een
afschrijving tot maximaal de WOZ-waarde, ongeacht of het een
gebouw in eigen gebruik of ter belegging is en ongeacht of het in
een IB-onderneming (c.q. in de resultaatsfeer) of een Vpb-plichtig
lichaam wordt gebruikt. De mogelijkheid voor langdurig uitstel van
belastingheffing (door gebruikmaking van de
herinvesteringsreserve) wordt hierdoor beperkt. Bovendien worden
door deze maatregel eventuele constructies tegengegaan waarbij
men ruimere afschrijvingsmogelijkheden in de IB-sfeer (in
vergelijking tot de Vpb-sfeer) beoogt te benutten. Daarnaast biedt
de maatregel een budgettaire opbrengst die dient ter dekking van
andere maatregelen in het inkomstenkader.
Afschrijving op een gebouw is alleen mogelijk indien de boekwaarde
hoger is dan de bodemwaarde van het gebouw.
Voor ondernemers (en resultaatgenieters) in de IB gaat de WOZwaarde als bodemwaarde voor gebouwen in eigen gebruik gelden.
Er wordt voorzien in overgangsrecht. De overgangsregeling houdt in
dat op gebouwen in eigen gebruik die vóór 1 januari 2024 reeds tot
het ondernemingsvermogen of resultaatvermogen van de
belastingplichtige behoorden en waarop de belastingplichtige al
vóór 1 januari 2024 heeft afgeschreven, maar nog niet over drie
volledige boekjaren heeft afgeschreven, na 31 december 2023
gedurende de resterende jaren van die – in totaal – drie boekjaren
nog mag worden afgeschreven volgens de in 2023 geldende regels.
De maatregel zorgt met name voor het naar voren halen van
belastinginkomsten. Op korte termijn stijgt de belastingopbrengst
met € 161 miljoen door de afschrijvingsbeperking, oplopend tot
circa € 200 miljoen bij het aflopen van het overgangsrecht. De
lastenrelevante opbrengst is de vlakke reeks met dezelfde netto
contante waarde. Deze is € 106 miljoen per jaar.
Voor ondernemers (en resultaatgenieters) in de IB gaat de WOZwaarde als bodemwaarde voor gebouwen in eigen gebruik gelden.
Een stijging van de bodemwaarde heeft tot gevolg dat er minder of
geen ruimte voor afschrijving is. Deze maatregel zorgt er in het
algemeen voor dat het verschil tussen de boekwaarde en de
toekomstige verkoopwaarde kleiner is, met als gevolg dat de
belastbare winst bij verkoop van het gebouw lager is. Daarmee
wordt de mogelijkheid voor langdurig uitstel van belastingheffing
door gebruikmaking van de herinvesteringsreserve beperkt.

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

De maatregel is doeltreffend omdat het betreffende onderscheid
tussen IB en Vpb wordt weggenomen en een budgettaire opbrengst
wordt gerealiseerd.

5. Nagestreefde
doelmatigheid

De maatregel is doelmatig omdat het doel wordt bereikt tegen zeer
beperkte uitvoeringskosten.

6. Evaluatieparagraaf

Evaluatie van de afschrijvingsbeperking gebouwen is niet voorzien.
Een evaluatie zou in de toekomst eventueel mee kunnen lopen in
een bredere evaluatie van de fiscale positie van zelfstandigen.

7

Aanpassingen EIA
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1.

Doel(en)

2.

Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor
het Rijk

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Het kabinet wil graag een toekomstbestendige Energieinvesteringsaftrek (EIA) met een meerjarig budgettair evenwicht.
Ook wil het kabinet de doeltreffendheid en doelmatigheid van de EIA
verhogen.
Met de EIA kan de ondernemer een percentage van de kosten van
de investering in energiezuinige en duurzame bedrijfsmiddelen
aftrekken van de fiscale winst.
Het wettelijk percentage van de EIA zal worden verlaagd van
45,5% naar 40%.
Daarnaast zal de Energielijst 2024 (e.v.) bij ministeriële regeling
strikter worden geactualiseerd door te bezien of en in hoeverre de
nadruk voor stimulering in toenemende mate kan worden gelegd op
opties die vooral het middenbedrijf faciliteren zonder het generieke
karakter van de regeling te schaden of bijvoorbeeld door zich meer
te richten op technieken met een langere terugverdientijd. De
aanpassingen van de Energielijst zijn dus niet opgenomen in het
Belastingplan 2024, maar gelet op de samenhang tussen wetgeving
en regelgeving goed om hier te duiden.
Er zijn geen budgettaire consequenties van de voorgestelde
maatregelen.
Voornoemde maatregelen op niveau van wetgeving en regelgeving
moeten er gezamenlijk toe leiden dat de EIA budgettair beheersbaar
blijft en uiteindelijk in 2026 weer een meerjarig budgettair
evenwicht bereikt.
Door het versoberen van het percentage EIA ontvangt iedere
gebruiker van de EIA minder fiscaal voordeel.

4.

Nagestreefde
doeltreffendheid

Door de Energielijst strikter te actualiseren kan het percentage free
riders worden beperkt.

5.

Nagestreefde
doelmatigheid

Door het verlagen van het percentage EIA wordt de doelmatigheid
verhoogd en tevens getoetst of een verlaging van het percentage
een omslagpunt kent.

6.

Evaluatieparagraaf

De voorgestelde wettelijke aanpassing komt aan bod in de volgende
evaluatie van de EIA. Deze zal uiterlijk in 2027 worden opgestart
gelet op de voorgestelde horizonbepaling van de EIA tot en met 31
december 2028.

8

Verlaging MKB winstvrijstelling
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

Maatregel dient ter dekking voor de lagere dan eerder voorziene
opbrengst van de zogenoemde Pijler 2-maatregelen (het
wetsvoorstel Wet minimumbelasting 2024, dat eveneens bij de
Tweede Kamer aanhangig is).
De MKB-winstvrijstelling is een aftrekpost ter hoogte van een
percentage van de behaalde winst uit onderneming, na
vermindering van die winst met de ondernemersaftrek (onder meer
bestaande uit de zelfstandigenaftrek).
Het percentage van de MKB-winstvrijstelling wordt verlaagd van
14% naar 12,7%.
Draagt bij aan het verkleinen van het verschil in fiscale behandeling
van werknemers en ondernemers in de inkomstenbelasting (IB).

3A. Financiële
gevolgen voor het Rijk

De maatregel leidt tot een budgettaire opbrengst van structureel
€ 180 miljoen.

3B. Financiële gevolgen
voor maatschappelijke
sectoren

De MKB-winstvrijstelling verlaagt de belastbare winst. Als de
onderneming verlies lijdt, verkleint de MKB-winstvrijstelling het
fiscale verlies. Door het verlagen van de MKB-winstvrijstelling zal
de belastbare winst toenemen respectievelijk het fiscale verlies
groter worden.
Ondernemers in de IB die de MKB-winstvrijstelling toepassen zullen
deze gevolgen dragen.

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

5. Nagestreefde
doelmatigheid

6.
Evaluatieparagraaf

De maatregel is doeltreffend omdat het bijdraagt aan het
verkleinen van het verschil in fiscale behandeling van werknemers
en ondernemers in de IB en een budgettaire opbrengst ad € 180
miljoen per jaar wordt gerealiseerd.

De maatregel is doelmatig omdat het doel wordt bereikt tegen zeer
beperkte uitvoeringskosten.

De voorgestelde wettelijke aanpassing komt aan bod in een
toekomstige reguliere evaluatie van ondernemersfaciliteiten.

9

Aanpassen regeling voor geven vanuit een vennootschap
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

De overheid voert filantropiebeleid langs drie rijksbrede
speerpunten: het stimuleren van geefgedrag, het
bevorderen van transparantie en betrouwbaarheid van de
sector en het bevorderen van samenwerking tussen
overheid en filantropie. Dit is recent nog bevestigd in de
beleidsvisie op filantropie. 1 De voorgestelde maatregel
komt tegemoet aan belemmeringen vanwege aftopping
van de giftenaftrek die belastingplichtige aanmerkelijkbelanghouders ervaren als zij vanuit hun vennootschap
willen bijdragen aan goede doelen.
Door middel van een wetswijziging wordt geregeld dat:
- een door een vennootschap aan een ANBI gedane gift
niet aftrekbaar is, ook niet voor zover de gift lager is dan
het huidige wettelijke maximum van 50% van de winst en
van € 100.000;
- het bedrag van die gift niet in aanmerking wordt
genomen als tot het inkomen van de aandeelhouder te
rekenen voordeel in box 2 of opbrengst voor de
dividendbelasting.

3A. Financiële gevolgen voor het Rijk

De maatregel leidt structureel tot een derving van
belastingopbrengsten van € 24 miljoen per jaar.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Een door een vennootschap aan een ANBI gedane gift is
niet langer aftrekbaar in de vennootschapsbelasting en
leidt niet meer bij de aanmerkelijkbelanghouder tot een
belast regluier voordeel in box 2 van de
inkomstenbelasting.

4. Nagestreefde doeltreffendheid

Uit de evaluatie van de giftenaftrek bleek dat de
giftenaftrek in de Wet Vpb 1969 niet doeltreffend en niet
doelmatig is. 2 Om die reden is het waarschijnlijk dat ook
van de voorliggende maatregel, die feitelijk een
intensivering van de regeling inhoudt, de doeltreffendheid
en doelmatigheid niet kan worden vastgesteld.

5. Nagestreefde doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

Zie ook onder 4 hiervoor.

De maatregel kan meelopen in de eerstvolgende evaluatie
van de giftenaftrek.

Kamerstukken II 2019/20, 32740, nr. 21.
Dialogic, Evaluatie giftenaftrek, 2016. Zie ook ambtelijk rapport Aanpak fiscale regelingen, bijlage bij Kamerstukken II, 2022/23,
32140, nr. 167.
1
2

10

Verruiming herinvesteringsreserve bij het staken van een gedeelte van een
onderneming ten gevolge van overheidsingrijpen
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor
het Rijk
3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

5. Nagestreefde
doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

Het kabinet wil graag een fiscale belemmering bij de toepassing van
de herinvesteringsreserve (in de inkomstenbelasting) bij het
gedeeltelijk staken van een onderneming ten gevolge van
overheidsingrijpen wegnemen. Hierdoor wordt het gebruik van de
herinvesteringsreserve in meer gevallen dan thans mogelijk voor
onder andere ten gevolge van overheidsingrijpen gedeeltelijk
stoppende agrariërs.
Thans is het voor een inkomstenbelastingplichtige ondernemer niet
mogelijk om de herinvesteringsreserve over de grens van de
onderneming toe te passen. Indien een ondernemer meerdere
ondernemingen heeft, dan kan een herinvesteringsreserve die is
gevormd in de ene onderneming dus niet worden gebruikt voor een
(her)investering in een andere onderneming van deze ondernemer.
Voorgesteld wordt om toepassing van de herinvesteringsreserve voor
een ondernemer in de inkomstenbelasting over de ondernemingsgrens
mogelijk te maken in geval van een staking van een gedeelte van een
onderneming als gevolg van overheidsingrijpen. Herinvestering (en
daarmee doorschuiven van de belastingclaim) kan zowel naar een
nieuwe onderneming als een bestaande onderneming van de
betreffende belastingplichtige.
Deze verruiming van de herinvesteringsreserve geschiedt op verzoek
van de praktijk om fiscale hindernissen zo veel mogelijk weg te nemen
in geval van overheidsingrijpen, meer specifiek bij het gebruikmaken
van bijvoorbeeld beëindigingsregelingen door agrariërs. Door het
gebruik van de herinvesteringsreserve in meer gevallen dan thans
voor onder andere ten gevolge van overheidsingrijpen stoppende
agrariërs, kunnen zij een belastingclaim naar de toekomst
doorschuiven. Voorkomen wordt namelijk dat direct wordt geheven
over de bij de vervreemding van bedrijfsmiddelen behaalde boekwinst.
De herinvesteringsreserve wordt vervolgens afgeboekt op de
aanschaffings- of voortbrengingskosten van bedrijfsmiddelen die in het
jaar van vervreemding of in de daaropvolgende drie jaren worden
aangeschaft of voortgebracht. Deze afboeking zorgt ervoor dat de
afschrijvingsgrondslag van die bedrijfsmiddelen lager wordt.
De budgettaire derving van de voorgestelde maatregel bedraagt € 1
miljoen per jaar voor de jaren 2024 tot en met 2054. Structureel zijn
de budgettaire aspecten verwaarloosbaar.
Hiermee wordt een fiscale belemmering bij de toepassing van de
herinvesteringsreserve (in de inkomstenbelasting) bij het gedeeltelijk
staken van een onderneming in geval van overheidsingrijpen
weggenomen. Een belastingclaim kan hierdoor naar de toekomst
worden doorgeschoven.
Door het wegnemen van de fiscale belemmering bij de toepassing van
de herinvesteringsreserve (in de inkomstenbelasting) bij het
gedeeltelijk staken van een onderneming in geval van
overheidsingrijpen wordt ervoor gezorgd dat ondernemers die
gedeeltelijk staken ten gevolge van overheidsingrijpen gebruik kunnen
maken van de herinvesteringsreserve. De regeling voorziet met name
op het wegnemen van een fiscale belemmering voor agrariërs die
deelnemen aan een beëindigingsregeling.
Het beoogde doel is om, in beginsel, een fiscale belemmering weg te
nemen bij agrariërs die gedeeltelijk staken naar aanleiding van een
landelijke beëindigingsregeling in het kader van de stikstofaanpak. Het
wetsvoorstel sluit daarom aan bij de bepaling van overheidsingrijpen
(art. 3.54, twaalfde lid, Wet IB 2001) waardoor met name deelnemers
aan de beëindigingsregelingen hiervan gebruik kunnen maken. Dit
maakt naar verwachting de maatregel doelmatig (i.e. niet veel
bijvangst).
De nu voorgestelde aanpassing zal worden betrokken in de volgende
evaluatie van de fiscale regelingen gericht op ondernemers. Deze
maatregel is pas te evalueren nadat er daadwerkelijk gedeeltelijke
stakingen plaatsvinden ten gevolge van de beëindigingsregelingen. Dit
wordt op zijn vroegst verwacht in 2025 / 2026. Data met betrekking

11

tot definitieve aanslagen in de IB-registers lopen bovendien twee jaar
achter. Dit impliceert dat het eerst waarneembare effect van de
maatregel door middel van data pas in 2027 / 2028 vast te stellen kan
zijn, indien de populatie van gebruikmakers omvangrijk genoeg is.

12

Afschaffen betalingskorting voorlopige aanslag IB
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

Per 1 januari 2023 is de betalingskorting bij voorlopige aanslagen
vennootschapsbelasting afgeschaft. Met deze wijziging wordt de
betalingskorting in zijn geheel afgeschaft. Dit is in overeenstemming
met de toezegging die is gedaan tijdens de parlementaire behandeling
De betalingskorting bij voorlopige aanslagen inkomstenbelasting wordt
afgeschaft.

3A. Financiële gevolgen voor
het Rijk

Door het afschaffen van de betalingskorting bij voorlopige aanslagen
inkomstenbelasting ontstaat er een structurele opbrengst van € 57
miljoen. De hoogte van de betalingskorting is afhankelijk van het
rentepercentage dat wordt gehanteerd bij de invorderingsrente. Sinds
01-01-2023 wordt een percentage van 2% gehanteerd. Vanaf 01-072023 wordt het percentage verhoogd tot 3%. Vanaf 01-01-2024
bedraagt het percentage 4%. Dit betreft het reguliere percentage van de
invorderingsrente. Dit betekent dat de opbrengst lager zal zijn wanneer
het percentage van de invorderingsrente lager is dan het reguliere
percentage van 4%.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Doordat er bij een voorlopige aanslag inkomstenbelasting niet langer
een betalingskorting wordt aangeboden kunnen burgers niet profiteren
van het financiële voordeel dat wordt aangeboden wanneer zij de gehele
voorlopige aanslag inkomstenbelasting voor het verstrijken van de
eerste betaaltermijn hebben voldaan.

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

Bij een voorlopige aanslag inkomstenbelasting wordt niet langer een
betalingskorting aangeboden. Er wordt dus niet langer een korting
verleend op de te betalen inkomstenbelasting wanneer
belastingschuldige de voorlopige aanslag inkomstenbelasting voor het
verstrijken van de eerste termijn volledig voldoet. Hierdoor kan worden
gesteld dat de maatregel doeltreffend is.

5. Nagestreefde
doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

Door het voorstel wordt de betalingskorting niet langer aangeboden
waardoor de opbrengst bij voorlopige aanslagen inkomstenbelasting
hoger zal zijn. Het niet langer aanbieden van de betalingskorting bij
voorlopige aanslagen inkomstenbelasting vereist een eenmalige
aanpassing van het systeem. De uitvoeringskosten hiervoor zijn
geraamd op € 110.000. Dit betreffen incidentele kosten die
samenhangen met de benodigde wijzigingen in de automatisering. Door
de betalingskorting niet langer aan te bieden vervalt de financiële
prikkel voor belastingschuldigen om de voorlopige aanslag in één keer te
voldoen. De mogelijkheid om de voorlopige aanslag in één keer te
voldoen blijft wel bestaan. De uitvoeringslasten zullen niet veel hoger
worden. De inschatting is dat het nalevingstekort en de
uitvoeringslasten de opbrengsten die worden gerealiseerd met het
afschaffen van de betalingskorting niet gaan overschrijden.

Geen.

13

Minimumkapitaalregel in de vennootschapsbelasting
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

De minimumkapitaalregel beperkt het fiscale voordeel van de
financiering met vreemd vermogen voor banken en verzekeraars.
Doordat de rentelasten op groepsschulden door de toepassing van de
maatregel ook in aftrek worden beperkt, werkt de maatregel verstorend
ten aanzien van een efficiënte allocatie van liquide middelen binnen een
groep. De voorgestelde aanpassing voorkomt onder voorwaarden dat de
rentelasten op groepsschulden in aftrek worden beperkt ten einde een
efficiënte allocatie van liquide middelen binnen een groep mogelijk te
maken
Om bovenbeschreven doel te bereiken wordt een uitzondering voor
rentelasten op groepsschulden opgenomen in de bestaande wettelijke
regeling (minimumkapitaalregel).

3A. Financiële gevolgen
voor het Rijk

De maatregel leidt tot een budgettaire derving van structureel € 73
miljoen. Deze derving wordt binnen de maatregel gedekt door een
verlaging van het percentage aan vreemd vermogen waarboven de
rentelasten in aftrek worden beperkt.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

De (dekking van de derving die uitgaat van de) voorgestelde maatregel
leidt tot herverdeling van de lasten binnen de sector.

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

Door het opnemen van een uitzondering voor rentelasten op
groepsschulden kunnen banken en verzekeraars overtollige liquide
middelen zo efficiënt mogelijk inzetten binnen een groep. Hierdoor wordt
in lijn met het doel van de minimumkapitaalregel op groepsniveau de
behoefte voor de financiering met vreemd vermogen beperkt en is de
maatregel daarmee doeltreffend.

5. Nagestreefde
doelmatigheid

Het betreft een gerichte uitzondering in een bestaande wettelijke
regeling die een beperkte groep belastingplichtigen raakt. De
uitzondering is, zoals aangegeven, erop gericht om rentelasten op
groepsschulden onder voorwaarden niet langer in aftrek te beperken.
Hiermee is de maatregel doelmatig.

6. Evaluatieparagraaf

De opbrengst van de minimumkapitaalregel wordt gemonitord. Hierover
zal uiterlijk in 2026 worden gerapporteerd. Afhankelijk van de
beschikbaarheid van aangiftegegevens zal de impact van deze wijziging
daarin worden meegenomen.

14

Aanpassing samenloopvrijstelling bij aandelentransacties

Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

Het doel van deze wetswijziging is de ongelijkheid in het
speelveld te verminderen die is ontstaan tussen marktpartijen
die de vervreemding van onroerende zaken vormgeven door
een aandelentransactie en marktpartijen die de onroerende
zaken rechtstreeks overdragen. De voorgestelde maatregel
beoogt (blijvend) een gelijker speelveld te creëren en neemt
gedeeltelijk het voordeel van de ongewenste btw-besparing
weg door in voorkomende gevallen ovb te heffen. Aldus wordt
zo reëel mogelijk de belastingdruk benaderd waarvan sprake
zou zijn bij een rechtstreekse, met btw belaste, overdracht van
de onroerende zaken.
Om de doelstelling te realiseren wordt de Wet op belastingen
van rechtsverkeer gewijzigd. In later stadium wordt het
beleidsbesluit dat ziet op de samenloop van btw en ovb in lijn
met het wetsvoorstel aangepast. Positief neveneffect van de
wetswijziging is dat daarmee een door de wetgeving
onbedoelde en ongewenste belastingbesparing wordt
bestreden.

3A. Financiële gevolgen voor het Rijk
De opbrengst van de voorgestelde wetswijziging is geraamd op
structureel €62 mio per jaar vanaf 2027/2028.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde doeltreffendheid

5. Nagestreefde doelmatigheid

Als gevolg van het wetsvoorstel zal bij de koper van nieuw
vastgoed door middel van een aandelentransactie niet langer
c.q. in mindere mate sprake zijn van een belastingbesparing.
De mate waarin de belastingbesparing met het wetsvoorstel
wordt weggenomen is afhankelijk van de feiten en
omstandigheden van het concrete geval.
Hoewel de effectieve btw-besparing per
vastgoedaandelentransactie afhankelijk is van de feiten en
omstandigheden van het geval, blijkt dat een aanvullende ovbheffing van 4% kan leiden tot een effectieve belastingdruk van
ongeveer 21% (het algemene btw-tarief) waarmee de fiscale
gevolgen van een rechtstreekse levering zo dicht mogelijk
worden benaderd. Aldus is er een evenwichtigere heffing die
het btw-voordeel van de structuur zo gericht mogelijk (deels)
wegneemt en mitigeert. Desondanks zullen zich situaties
voordoen waarin de effectieve belastingheffing (aanzienlijk)
hoger of (aanzienlijk) lager ligt dan 21%. Dit is echter het
gevolg van de keuze voor een vast percentage. Het is
uitvoeringstechnisch niet mogelijk om door maatwerk per
transactie het tarief aan te passen zodat afhankelijk van de
feiten en omstandigheden van het geval een effectieve heffing
van (exact) 21% ontstaat. In dat verband werkt de toepassing
van een vast percentage rechtvaardig, doelmatig en
doeltreffend.
Hoewel de effectieve btw-besparing per
vastgoedaandelentransactie afhankelijk is van de feiten en
omstandigheden van het geval, blijkt dat een aanvullende ovbheffing van 4% kan leiden tot een effectieve belastingdruk van
ongeveer 21% (het algemene btw-tarief) waarmee de fiscale
gevolgen van een rechtstreekse levering zo dicht mogelijk
worden benaderd. Aldus is er een evenwichtigere heffing die
het btw-voordeel van de structuur zo gericht mogelijk (deels)
wegneemt en mitigeert. Desondanks zullen zich situaties

15

voordoen waarin de effectieve belastingheffing (aanzienlijk)
hoger of (aanzienlijk) lager ligt dan 21%. Dit is echter het
gevolg van de keuze voor een vast percentage. Het is
uitvoeringstechnisch niet mogelijk om door maatwerk per
transactie het tarief aan te passen zodat afhankelijk van de
feiten en omstandigheden van het geval een effectieve heffing
van (exact) 21% ontstaat. In dat verband werkt de toepassing
van een vast percentage rechtvaardig, doelmatig en
doeltreffend.
6. Evaluatieparagraaf

Door de verkrijging van nieuwe onroerende zaken door middel
van aandelen te belasten met ovb, beoogt het kabinet een
gelijker speelveld te creëren tussen ondernemers die nieuwe
onroerende zaken rechtstreeks leveren en ondernemers die
nieuwe onroerende zaken leveren door middel van een
aandelentransactie. Om te onderzoeken of de gekozen
vormgeving van de voorgestelde maatregel doeltreffend en
doelmatig is, wordt de voorgestelde maatregel betrokken bij
een beleidsevaluatie. Dit is mogelijk zodra er voldoende
aangiften zijn en onroerende zaken zijn geleverd waarbij deze
maatregel van toepassing is. In verband met het
overgangsrecht zal dit het geval zijn in 2028. In dat jaar
kunnen ten aanzien van ten minste twee jaren eventuele
veranderingen in prijzen waargenomen worden. De
aangiftegegevens zijn op termijn beschikbaar vanuit de
Belastingdienst. In het kader van de doeltreffendheid en
doelmatigheid zullen in elk geval de volgende
onderzoeksvragen worden beantwoord:
Heeft de maatregel gezorgd voor een gelijker
speelveld tussen ondernemers die nieuwe onroerende
zaken rechtstreeks leveren en ondernemers die
nieuwe onroerende zaken via aandelen leveren?
(onderzoeksmethode: kwantitatieve analyse door een
onderzoeksbureau en, indien mogelijk, aangevuld met
informatie vanuit het Vastgoedkenniscentrum van de
Belastingdienst).
In hoeverre heeft de maatregel geleid tot een
verschuiving van aandelentransacties naar transacties
met deelgerechtigdheden in niet-rechtspersonen
(bijvoorbeeld commanditaire vennootschappen) of
transacties die conform de btw-wetgeving een
overgang van het geheel of een gedeelte van een
algemeenheid van goederen vormen? (kwantitatieve
analyse door een onderzoeksbureau en, indien
mogelijk, aangevuld met informatie vanuit het
Vastgoedkenniscentrum van de Belastingdienst).
In hoeverre wordt om de voorgestelde wetswijziging
heen gestructureerd door bijvoorbeeld het te
verkrijgen aandelenbelang in een
onroerendezaakrechtspersoon zodanig onder
samenwerkende rechtspersonen op te splitsen dat
niet langer sprake is van een belaste verkrijging in de
zin van de WBR? (kwantitatieve analyse door een
onderzoeksbureau en, indien mogelijk, aangevuld met
informatie vanuit het Vastgoedkenniscentrum van de
Belastingdienst).
In hoeverre heeft de maatregel geleid tot een
prijsverhoging in de huursector? (kwantitatieve
analyse door een onderzoeksbureau en, indien
mogelijk, aangevuld met informatie vanuit het
Vastgoedkenniscentrum van de Belastingdienst).

16

Algemeen btw-tarief op agrarische goederen en diensten
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)
3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk
3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde doeltreffendheid

5. Nagestreefde doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

De maatregel wordt voorgesteld, omdat het beleidsdoel van
het verlaagde btw-tarief op leveringen van bepaalde agrarische
goederen (en bijgevolg diensten) volgens de evaluatie van
verlaagde btw-tarieven irrelevant is geworden als gevolg van
het afschaffen van de btw-landbouwregeling in 2018.
Wetswijziging.
De maatregel heeft een structurele budgettaire opbrengst van
€ 43 miljoen per 2025.
De maatregel heeft financiële gevolgen voor ondernemers die
geen aftrekrecht hebben, zoals ondernemers die van de
kleineondernemersregeling (KOR) gebruikmaken of andere
vrijstelde activiteiten verrichten (zoals een zorgboerderij). Het
aantal ondernemers dat gebruikmaakt van de KOR en actief is
in de agrarische sector is naar verwachting beperkt.
De maatregel heeft ook financiële gevolgen voor particuliere
organisaties die niet als btw-ondernemer kwalificeren en
bijgevolg ook geen btw-aftrekrecht hebben. Voor deze
organisaties, waar bijvoorbeeld ook bepaalde
kinderboerderijen onder kunnen vallen, heeft dit voorstel
mogelijk tot gevolg dat hun bedrijfskosten stijgen. Voor een
deel van hun inkopen zal het algemene btw-tarief in plaats van
het verlaagde btw-tarief gaan gelden.
De maatregel zal ook financiële gevolgen hebben voor
particulieren. De leveringen die onder de reikwijdte van dit
verlaagd btw-tarief vallen worden slechts voor een deel door
particulieren geconsumeerd. Dat neemt niet weg dat
particulieren de tariefswijziging zullen merken in
consumentenprijzen, voor zover de tariefswijziging in prijzen
wordt doorberekend. Dit zal zich bijvoorbeeld voordoen in
situaties waarin deze goederen worden ingekocht in de
hobbysfeer.
Uit de evaluatie van het verlaagde btw-tarief volgt dat het
beleidsdoel voor het verlaagde btw-tarief op leveringen van
bepaalde agrarische goederen (en bijgevolg diensten)
irrelevant is geworden. Voor de agrarische ondernemers maakt
het doorgaans niet uit of deze goederen onder het verlaagde
tarief vallen omdat zij meestal alle aan hen in rekening
gebrachte btw af kunnen trekken. Het bepalen van de
doeltreffendheid en doelmatigheid is daarmee eveneens
irrelevant.
Zie onderdeel 4. Nagestreefde doeltreffendheid

N.v.t.

17

Beëindigen vrijstelling MRB voor taxi en OV
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk
3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde doeltreffendheid

5. Nagestreefde doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

3

Doeltreffende en doelmatige regelingen.
Het kabinet is naar aanleiding van de evaluatie door SEO
voornemens om de vrijstelling van motorrijtuigenbelasting
voor taxi’s en openbaar vervoer te beëindigen. Verder erkent
het kabinet dat de regeling administratieve lasten met zich
mee brengt voor zowel de uitvoering als de gebruikers van de
regeling. Door beëindiging van de regeling wordt het fiscale
stelsel eenvoudiger en beter uitvoerbaar
De vrijstelling van de motorrijtuigenbelasting voor taxi en OV
resulteerde in 2023 in een derving van € 50 miljoen.
Volgens SEO onderzoek heeft de vrijstelling in de praktijk
hoogstwaarschijnlijk zeer beperkt effect op de reiskosten en
laat het onderzoek van het Kennisinstituut voor Mobiliteit
(2018) zien dat reizigers in het openbaar vervoer slechts
beperkt reageren op prijsveranderingen. Mogelijk heeft de
regeling effect op het aanbod van taxi’s en OV, maar dat is
niet goed na te gaan.
In het OV wordt nauwelijks gebruikgemaakt van
personenauto’s. De regeling beslaat daarom voornamelijk de
taxisector en 80% van die markt is gecontracteerd,
voornamelijk voor doelgroepenvervoer. 3 Voor deze markt zijn
deelauto’s, fietsen etc. geen goed alternatief en komen
hogere kosten waarschijnlijk voornamelijk terecht bij
opdrachtgevers (zoals gemeenten) en ondernemers in het
doelgroepenvervoer. Ten aanzien van doelgroepenvervoer
zullen de eventuele gevolgen van afschaffing voor het
doelgroepenvervoer in kaart worden gebracht en waar nodig
op een goede manier worden weggenomen. Hiervoor zal het
kabinet in overleg gaan met de betrokken partijen. Daarnaast
worden de wettelijke maximumtarieven voor taxiprijzen
verhoogd zodat taxi-ondernemers de extra kosten kunnen
doorberekenen aan klanten en opdrachtgevers (zoals
gemeenten). Het gaat hierbij om enkele centen per kilometer.
Met de maatregel wordt primair beoogd opvolging te geven
aan het advies van het SEO om de taxivrijstelling af te
schaffen óf te vervangen voor beleid dat hetzelfde doel
behaalt zonder negatieve effecten voor het milieu
Met de maatregel wordt primair beoogd opvolging te geven
aan het advies van het SEO om de taxivrijstelling af te
schaffen óf te vervangen voor beleid dat hetzelfde doel
behaalt zonder negatieve effecten voor het milieu.
Afgezien van wat onder 3b is overwogen wordt geen
specifieke evaluatie van deze maatregel voorzien.

Marktbeeld taxi | Publicatie | Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) (ilent.nl)

18

Brandstoftoeslag nihil of verlaagd voor LNG, CNG, LPG G3
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

Doeltreffende en doelmatige regelingen.
Beëindigen van de vrijstelling van motorijtuigenbelasting voor
een autobus die hoofdzakelijk wordt gebruikt voor het openbaar
vervoer en die is bestemd om hoofdzakelijk te worden
aangedreven door een kracht die wordt ontleend aan vloeibaar
gemaakt petroleumgas.
Beëindigen van het lager tarief in de motorrijtuigenbelasting
voor personenauto’s die in het kentekenregister de
brandstofsoort CNG, LNG of de brandstofsoort LPG met de
typeaanduiding af-fabriek-, G3- of R115-installatie is
opgenomen.
De vrijstelling van de motorrijtuigenbelasting voor
personenauto’s die in het kentekenregister de brandstofsoort
CNG, LNG of de brandstofsoort LPG met de typeaanduiding affabriek-, G3- of R115-installatie is opgenomen leverde over
2023 een derving op van € 70,9 miljoen. Bij de vrijstelling
autobussen is het budgettair belang gering want het om minder
dan 30 bussen per jaar.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Het beëindigen van de vrijstellingen de eerdergenoemde
vrijstelling en het lager tarief resulteert in hogere lasten voor de
eerder genoemde voertuigen die rijden op de eerdergenoemde
brandstoffen. Deze fossiele gas regelingen zijn destijds echter
geïntroduceerd om de CO2-uitstoot te verminderen en de
afhankelijkheid van benzine en diesel te verminderen. Aardgas
gold toen als een duurzame en betaalbare brandstof, die een
alternatief kon bieden voor benzine en diesel. Het stimuleren
van het gebruik van aardgasvoertuigen werd gezien als een
manier om deze doelen te bereiken. Zoals SEO en de Algemene
Rekenkamer in haar onderzoek hebben geconcludeerd is de
doelstelling van deze regelingen achterhaald wat betreft de
inzet van fossiel gas. Door het rijden op gas fiscaal te
stimuleren blijft dat relatief aantrekkelijk terwijl er al schonere
alternatieven zijn. Dit kan ervoor zorgen dat gebruikers minder
(snel) overschakelen naar emissievrije voertuigen, wat
negatieve gevolgen kan hebben voor het milieu. Het stimuleren
van nieuwe aankoop of ombouw van voertuigen op fossiel gas is
daarom niet langer wenselijk.

4. Nagestreefde doeltreffendheid

Met de maatregel wordt primair beoogd opvolging te geven aan
het advies van het SEO om de twee regelingen af te schaffen.

5. Nagestreefde doelmatigheid

Met de maatregel wordt primair beoogd opvolging te geven aan
het advies van het SEO om de twee regelingen af te schaffen.

6. Evaluatieparagraaf

Er wordt geen evaluatie van deze maatregel voorzien.

19

Verhogen vaste voet BPM
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

Financiering voor de subsidiering van tweedehands elektrisch
aangedreven personenauto’s.
Verhogen van de vaste voet in de Wet BPM 1992 met € 200
(prijspeil 2023).

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

Uitgaande van 420.000 nieuwverkopen per jaar levert de maatregel
bij invoering in 2025 het Rijk € 89 miljoen per jaar op.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

worden als gevolg van de verhoging geen significante
gedragseffecten voorzien, daarvoor is de verhoging van € 200 in
het licht van de aanschafprijs van een personenauto te beperkt.

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

Met de verhoging kan de subsidieregeling voor tweedehands
elektrisch aangedreven personenauto’s worden gefinancierd. De
maatregel is daarmee doeltreffend.

5. Nagestreefde
doelmatigheid

Het verhogen van de vaste voet is een parameterwijziging.
Hierdoor kunnen tegen relatief lage kosten de middelen worden
verkregen die nodig zijn om de subsidie voor tweedehands
elektrisch aangedreven personenauto’s te financieren.

6. Evaluatieparagraaf

Het betreft hier een tariefsverhoging. Evaluatie is daarom niet van
toepassing.

20

Versoberen kampeerauto MRB
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

Doeltreffende en doelmatige regelingen.
Het versoberen van het kwarttarief voor kampeerauto’s naar
een halftarief en het halftarief voor kampeerauto’s die
bedrijfsmatig worden verhuurd beëindigen. Doordat bijna 50
procent van de eigenaren van kampeerauto’s het kenteken al
schorst voor gemiddeld de helft van het jaar, betalen houders
van deze voertuigen over een jaar genomen al een lager
tarief.

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

Het budgettaire belang van de maatregel bedraagt € 288
milioen per jaar. In 2019 en 2020 lag het budgettaire belang
de derving met respectievelijk € 330 miljoen en € 334 miljoen
zelfs ruim daarboven. Door schorsing zijn de misgelopen
inkomsten rond de 239 mln. Bij versoberen tot half-tarief
wordt een grote gedragsverandering aangenomen (meer
schorsingen) waardoor de maatregel naar verwachting 40
mln. zal opbrengen.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Het versoberen van de tarieven voor kampeerauto’s leidt tot
een lastenverzwaring voor de houders van deze voertuigen.
Voor kampeerauto’s bedraagt de MRB nu bij een gemiddeld
gewicht van 2600 kg, meestal rijdend op diesel inclusief
opcenten (provincie Zeeland) € 880 per jaar. Bij versoberen
tot een halftarief wordt dit verdubbeld, € 1.750 per jaar..

4. Nagestreefde doeltreffendheid

Met de maatregel wordt primair beoogd opvolging te geven
aan het advies van het SEO om de tarieven voor
kampeerauto’s anders vorm te geven. Tegelijk is oog
gehouden voor de verwachtingen die houders van een
kampeerauto momenteel kunnen hebben voor wat betreft de
motorrijtuigenbelasting die moet worden betaald.

5. Nagestreefde doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

Met de maatregel wordt primair beoogd opvolging te geven
aan het advies van het SEO om de tarieven voor
kampeerauto’s anders vorm te geven. Tegelijk is oog
gehouden voor de verwachtingen die houders van een
kampeerauto momenteel kunnen hebben voor wat betreft de
motorrijtuigenbelasting die moet worden betaald.
De regeling zal in 2027 opnieuw geëvalueerd worden.

21

Wettelijke grondslag gegevensverstrekking in het kader van Europeesrechtelijke
verplichtingen
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde doeltreffendheid

5. Nagestreefde doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

Het wetsvoorstel geeft invulling aan Europese regelgeving met
betrekking tot staatssteun ten behoeve van het vergroten van
de transparantie bij het verstrekken van staatssteun aan
ondernemingen. Dit wordt bereikt door de inrichting van een
gestructureerd systeem waarin gegevens over
staatssteunregelingen worden verzameld, verwerkt indien
nodig en geregistreerd in de Transparency Award Module
(TAM), of gedeeld met de Europese Commissie (EC) wanneer
dit vereist is.
Het voornaamste beleidsinstrument in dit wetsvoorstel is de
wettelijke verankering van de verplichting voor
belastingplichtigen (energieleveranciers) en begunstigden
(bedrijven die staatssteun ontvangen) om RVO van gegevens
te voorzien met betrekking tot staatssteunregelingen binnen
de TAM. Bij de handhaving hiervan kunnen sanctie(s) worden
opgelegd, om te waarborgen dat de vereiste gegevens tijdig
en correct worden verstrekt. Tevens zijn belastingplichtigen
en begunstigden verplicht om de benodigde gegevens aan de
Minister van Financiën te verschaffen als de EC hier in het
kader van de monitoring van steunmaatregelen om vraagt.

De uitvoering van de TAM brengt kosten met zich voor RVO,
die gefinancierd worden door het Ministerie van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, het Ministerie van Infrastructuur
en Waterstaat, en het Ministerie van Financiën.
De energieleveranciers zullen kosten moeten maken voor de
uitvoering van de TAM, aangezien de benodigde
gegevensverstrekking een nieuwe taak voor hen is en hiervoor
aanpassingen aan hun IT-systemen vereist zijn.
Door de implementatie van de maatregel wordt voldaan aan
de genoemde Europese transparantieregelgeving met
betrekking tot staatssteun.
De uitvoering van de TAM wordt belegd bij RVO, dat al
ervaring heeft met het uitvoeren van vergelijkbare taken in
andere contexten. Hiermee wordt gebruikgemaakt van
bestaande expertise en ervaring, wat bijdraagt aan een
effectieve implementatie van de maatregel. Daarnaast
voorziet de maatregel in sanctionering om naleving af te
dwingen. Aangezien veel van de benodigde gegevens al
beschikbaar zijn bij belastingplichtigen en begunstigden,
wordt de huidige opzet als efficiënt beschouwd en is het
creëren van nieuwe gegevensbronnen niet nodig. Bovendien is
de maatregel praktisch en operationeel goed uitvoerbaar,
zoals blijkt uit het gevoerde overleg met Energie-Nederland,
energieleveranciers en RVO.
Omdat deze maatregel voortkomt uit Europese verplichtingen,
is een evaluatieparagraaf niet van toepassing. Zolang de
Europese verplichting bestaat, zal hieraan moeten worden
voldaan.

22

Actualisatie stadsverwarmingsregeling
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren
4. Nagestreefde doeltreffendheid

5. Nagestreefde doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

4
5

Het doel van de voorgestelde maatregel is de actualisatie van
de stadsverwarmingsregeling binnen de energiebelasting door
de lijst van duurzame warmtebronnen uit te breiden. Deze
uitbreiding omvat installaties die hoofdzakelijk gebruikmaken
van aquathermie, lucht-water-warmtepompen, gasvormige
biomassa of een elektrische boiler. Het doel van deze
toevoeging is het voorkomen van volledige belasting van
aardgas in hulpketels bij duurzame verwarmingsbronnen tegen
een hoger tarief in de energiebelasting. Hiermee wordt
belastinggelijkheid bevorderd en wordt voorkomen dat
stadsverwarmingen met vergelijkbare, maar nog niet in de lijst
genoemde warmtebronnen, fiscale nadelige gevolgen
ondervinden ten opzichte van stadsverwarmingen die al wel
gebruikmaken van genoemde warmtebronnen.
De aanpassing behelst het uitbreiden van de bestaande lijst
van duurzame warmtebronnen met installaties die voornamelijk
gebruikmaken van aquathermie, lucht-water-warmtepompen,
gasvormige biomassa of een elektrische boiler.
In 2024 wordt een derving van € 3 miljoen verwacht. Voor
2025 wordt eveneens een derving van € 3 miljoen voorzien. In
2026 zal naar verwachting een derving van € 4 miljoen
optreden. De derving in 2027 wordt geschat op € 5 miljoen.
Voor 2028 wordt een derving van € 5 miljoen verwacht. In
2029 zal de derving naar schatting € 6 miljoen bedragen. Tot
slot, in 2030 wordt een derving van € 7 miljoen geraamd. 4
De maatregel zorgt voor gelijke belasting voor gebruikers van
stadsverwarming aan die van vergelijkbare warmtebronnen.
Er zijn geen noemenswaardige financiële gevolgen voor
energieleveranciers.
De toevoeging van installaties die aquathermie, lucht-waterwarmtepompen, gasvormige biomassa of een elektrische boiler
gebruiken aan de stadsverwarmingsregeling bestrijdt fiscale
ongelijkheid tussen vergelijkbare warmtebronnen. Dit resulteert
in gelijke belastingvoordelen en beoogt de keuze voor
duurzame technologie te baseren op geschiktheid in plaats van
fiscale overwegingen.
De uitbreiding van de stadsverwarmingsregeling strekt ertoe
fiscale gelijkheid te bevorderen en te verzekeren dat
vergelijkbare warmtebronnen gelijk behandeld worden.
Hierdoor wordt fiscale invloed op technologiekeuzes verminderd
en technische geschiktheid de belangrijkste drijfveer wordt. De
stadsverwarmingsregeling is eerder als doeltreffend en
grotendeels doelmatig beoordeeld bij een evaluatie.
De stadsverwarmingsregeling is in de meest recente evaluatie
van de energiebelasting als doeltreffend en grotendeels
doelmatig geëvalueerd. 5 De voorgestelde uitbreiding zal in een
volgende evaluatie worden meegenomen. Hierbij zal getracht
worden het gebruik van gas in duurzame warmtebronnen in
kaart te brengen.

Alle voorgenoemde bedragen zijn in prijzen 2024.
CE Delft & Ecorys, ‘Evaluatie van de energiebelasting’, maart 2021.

23

Noodzakelijke aanvullingen wetswijzigingen voor de nieuwe eerste schijf gas
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk
3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde doeltreffendheid

5. Nagestreefde doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

6

De wetswijziging beoogt het mogelijk te maken dat de tarieven
in de nieuwe eerste schijf in de energiebelasting op gas in de
toekomst daadwerkelijk kan worden verlaagd ten opzichte van
het tarief in de nieuwe tweede schijf, conform de bedoeling van
het amendement Grinwis c.s. inzake de eerste schijf gas. 6
Wetswijzigingen in aanvulling op het amendement Grinwis c.s.
zijn noodzakelijk om de tarieven in de eerste schijf gas
daadwerkelijk te kunnen verlagen ten opzichte van het tarief in
de tweede schijf. Aanpassing van wetgeving is noodzakelijk op
de volgende punten: (a) de hoogte van het
blokverwarmingstarief en introductie van een forfaitaire
teruggave bij blokverwarming via de Belastingdienst; (b)
aanpassing van de regeling voor het blokverwarmingstarief; en
(c) verduidelijking van de kring van verzoekers die een
teruggaveverzoek kunnen indienen bij blokverwarming.
Het kabinet past het tarief in de schijven niet aan. De maatregel
heeft geen budgettaire gevolgen.
Het opsplitsen van de huidige eerste schijf gas in de nieuwe
eerste en tweede schijf conform het amendement Grinwis c.s.
inzake gas kost energieleveranciers incidenteel € 0,6 miljoen.
Als het tarief van de nieuwe eerste schijf in de toekomst lager is
dan het tarief van de nieuwe tweede schijf, kunnen
contracthouders van blokverwarming (doorgaans VvE’s bij de
Belastingdienst een teruggaveverzoek indienen voor alle
verbruikers achter de blokaansluiting. Uitgaand van 40.000
blokaansluitingen en evenveel verzoeken bedragen de totale
jaarlijkse kosten van contracthouders dan € 1,6 miljoen.
Als de wetswijzingen geen doorgang vinden, is verlaging van de
tarieven in de eerste schijf ten opzichte van het tarief in de
tweede schijf niet mogelijk. Het doel van de amendementen –
het creëren van de mogelijkheid om het tarief te verlagen in de
eerste schijf ten behoeve van huishoudens – kan dan niet
worden bereikt.
De wetswijziging voorziet in noodzakelijke wetswijzigingen in
aanvulling op het amendement Grinwis c.s. inzake gas.
De wetswijziging voorziet in noodzakelijke wetswijzigingen in
aanvulling op het amendement Grinwis c.s. inzake gas. In dit
licht wordt niet voorzien in een evaluatiebepaling voor specifiek
deze maatregel. De energiebelasting wordt periodiek
geëvalueerd. De volgende evaluatie zal naar verwachting in
2025 plaatsvinden. Hierbij kan op basis van verbruiksgegevens
ook gekeken worden naar de ontwikkeling van de spreiding van
het gasgebruik in relatie tot de nieuwe eerste schijf.

Kamerstukken II 2022/23, 36202, nr. 41.

24

Inkorting van de nieuwe eerste schijf gas
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)
Bij de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel Belastingplan
2023 is het amendement Grinwis c.s. inzake gas aangenomen. Het
regelt dat de eerste schijf gas wordt opgeknipt per 1 januari 2024. De
huidige eerste schijf gas loopt van 0-170.000 m3. In het amendement
wordt de grens tussen de nieuwe eerste en nieuwe tweede schijf
gesteld op 1.200 m3. Het kabinet stelt voor om de schijfgrens te
stellen op 1.000 m3 in plaats van 1.200 m3. Op deze manier wordt bij
een eventuele toekomstige verlaging van het tarief van de nieuwe
eerste schijf ten opzichte van het tarief van de nieuwe tweede schijf
aan huishoudens naast een financieel voordeel tevens een prikkel
gegeven om het gasverbruik zo veel terug te brengen.

3.

Doel(en)

4.

Beleidsinstrument(en)

Het kabinet kort de in het Belastingplan 2023 reeds ingekorte nieuwe
eerste schijf in de energiebelasting op gas verder in.

3A. Financiële gevolgen voor
het Rijk

Het kabinet past het tarief in de nieuwe eerste schijf gas niet aan. De
maatregel heeft geen budgettaire gevolgen.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Het kabinet past het tarief in de nieuwe eerste schijf gas niet aan. De
maatregel heeft geen financiële gevolgen voor burgers en bedrijven.

7.

Nagestreefde
doeltreffendheid

8.

Nagestreefde
doelmatigheid

9.

Evaluatieparagraaf

De nieuwe eerste schijf biedt de mogelijkheid om het belastingdeel
van de energierekening te verlagen voor het eerste deel van het
verbruik.
Omdat de grens van de nieuwe eerste schijf gas lager wordt
vastgesteld dan het gemiddelde verbruik, zou er bij een eventueel
lager tarief van de nieuwe eerste schijf gas in de toekomst een prikkel
zijn om gas te besparen.
De energiebelasting is een bestaand middel. Bij een eventuele
toekomstige verlaging van het tarief van de nieuwe eerste schijf geeft
een hoger energiebelastingtarief op een deel van het gemiddelde
verbruik een prikkel om het verbruik te beperken.
Het kabinet past het tarief in de nieuwe eerste schijf niet aan. Zo lang
de tarieven in de nieuwe eerste en tweede schijf gelijk zijn, geldt net
als vóór het opknippen van de eerste schijf per 1 januari 2024 nog
altijd één tarief tot een verbruik van 170.000 m3. In dit licht wordt op
dit moment niet voorzien in een evaluatiebepaling voor specifiek deze
maatregel. Wel wordt de energiebelasting periodiek geëvalueerd. De
volgende evaluatie zal naar verwachting in 2025 plaatsvinden. Hierbij
kan op basis van verbruiksgegevens ook gekeken worden naar de
ontwikkeling van de spreiding van het gasgebruik in relatie tot de
nieuwe eerste schijf.

25

Verhoging alcoholaccijns
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

Het doel van de voorgestelde maatregel is om vanaf 2024 een
structurele opbrengst van € 153 miljoen te genereren. Daarnaast is
het doel van de maatregel om de accijnsdruk op alcoholhoudende
dranken te verhogen zodat dergelijke dranken prijstechnisch
minder aantrekkelijk zijn om te consumeren vergeleken met nietalcoholische alternatieven.
Een verhoging van de alcoholaccijns met 16,2% per
1 januari 2024.

3A. Financiële gevolgen voor
het Rijk

Structureel € 153 miljoen vanaf 2024

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

De alcoholsector wordt geraakt door dit voorstel. De maatregel
leidt echter tot beperkte administratieve lasten voor het
bedrijfsleven aangezien het een eenvoudige tariefwijziging betreft.

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

De maatregel heeft primair een budgettair doel. De
doeltreffendheid hangt af van de hoeveelheid alcohol die burgers
nuttigen en waar deze alcohol wordt gekocht.
Door de verhoging nemen de grensverschillen met buurlanden toe.
De daadwerkelijke invloed op de grenseffecten is mede afhankelijk
van maatregelen die onze buurlanden nemen. Ten tijde van
indiening van onderhavig wetsvoorstel is niet bekend of, en zo ja
welke maatregelen, buurlanden nemen.

5. Nagestreefde
doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

De maatregel heeft primair een budgettair doel. De maatregel leidt
tot beperkte extra lasten voor het bedrijfsleven en de Douane en is
daarmee een doelmatige maatregel om extra opbrengsten te
generen. Daarnaast heeft de maatregel als doel om een prikkel te
vormen voor consumenten om minder alcohol te consumeren. Of
dit doel wordt bereikt, hangt onder andere af van de mate waarin
verkopers van alcoholhoudende producten de verlaging in hun
verkoopprijzen doorberekenen. De overheid kan dit niet
verplichten.
Niet van toepassing

26

Verhoging accijns stookolie
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

5.

Doel(en)

6.

Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor
het Rijk
3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

10. Nagestreefde
doeltreffendheid

11. Nagestreefde
doelmatigheid

Het doel van de voorgestelde maatregel is om het fiscale voordeel door
het gebruik van stookolie ter vervanging van gasolie (diesel) weg te
nemen. De aanpassing is doeltreffend indien de accijnsdruk voor zware
stookolie gelijk is met die van gasolie.
Verhoging van het accijnstarief voor zware stookolie van € 41,31 naar
€ 595,57 per 1.000 liter per 1 januari 2024.
Structureel € 26 miljoen vanaf 2024
De aanpassing van het accijnstarief voor zware stookolie raakt allereerst
producenten/gebruikers van zware stookolie als motorbrandstof (beoogd
doel). Ook bedrijven die de reguliere zware stookolie op andere wijze
gebruiken worden door de maatregel geraakt. Hierbij kan worden gedacht
aan bedrijven die zware stookolie als verwarmingsbrandstof gebruiken.
Uit een onderzoek van de Douane op basis van het
accijnsaangiftesysteem in 2022 blijkt dat het gaat om slachterijen,
beenderverwerkingsbedrijven en afvalverwerking- en recyclingbedrijven.
Deze bedrijven zullen worden geconfronteerd met een substantieel
hogere accijnsdruk voor het gebruik van zware stookolie. Het is niet
bekend in hoeverre dergelijke bedrijven de hogere accijnsheffing kunnen
doorberekenen in hun prijzen, hun processen efficiënter kunnen maken of
alternatieve brandstoffen kunnen aanwenden.
Door verhoging van het accijnstarief voor zware stookolie naar het tarief
voor gasolie wordt voorkomen dat er een fiscale prikkel ontstaat om
zware stookolie als motorbrandstof te gebruiken. Dergelijke zware
stookolie leidt in de brandstoffenmarkt tot een ongelijk speelveld tussen
de reguliere schonere gasolie (diesel) en de meer vervuilende zware
stookolie.
De maatregel is doeltreffend indien de accijnsdruk voor zware stookolie
gelijk is met die van gasolie. Of dit doel wordt bereikt, hangt af van de
mate waarin verkopers van dieselvervangende stookolie de verhoging van
de accijns in hun verkoopprijzen doorberekenen. De overheid kan deze
(volledige) doorberekening niet verplichten.
Zware stookolie heeft in de ons omringende landen een relatief laag
accijnstarief. Door de maatregel wordt het accijnstarief voor zware
stookolie in Nederland substantieel verhoogd. Deze maatregel kan
daarom leiden tot een forse toename in grenseffecten die de
doeltreffendheid van de maatregel kunnen beperken.
Om het fiscale voordeel van dieselvervangende stookolie op de korte
termijn weg te nemen is de voorgestelde verhoging van het accijnstarief
een doelmatige maatregel. Het betreft immers een tariefwijziging door
het bedrijfsleven en de Douane eenvoudig kan worden uitgevoerd.
Naast een verhoging van de accijns heeft het kabinet andere
oplossingsrichtingen onderzocht. Deze alternatieve oplossingsrichtingen
zijn hieronder beschreven:
Wettelijk verbod voor het gebruik van dieselvervangende stookolie
Het Besluit brandstoffen luchtverontreiniging kan mogelijk worden
aangepast zodat de milieukwaliteitseisen van het Besluit op alle
motorbrandstoffen (waaronder stookolie) van toepassing zijn. Een
dergelijk wetgevingstraject is tijdintensief en uitbreiding van dit besluit
vereist mogelijk ook goedkeuring van de Europese Commissie. Een
aanpassing van het Besluit biedt dus geen mogelijkheid om het probleem
van de dieselvervangende stookolie op korte termijn op te lossen.
Gematigde verhoging accijnstarief zware stookolie
Een gematigd alternatief is om het accijnstarief voor zware stookolie te
verhogen, maar niet direct gelijk te stellen met het accijnstarief voor
gasolie. Dieselvervangende stookolie blijft dan nog steeds fiscaal
aantrekkelijker dan gasolie en daarom blijft de prikkel bestaan voor
gebruikers om over te stappen van gasolie naar dieselvervangende
stookolie. Deze alternatieve maatregel is daarmee niet doeltreffend.

27

Fiscaal onderscheid naar gebruik
Zware stookolie kan als motorbrandstof en als verwarmingsbrandstof
worden gebruikt. De dieselvervangende stookolie wordt uitsluitend
gebruikt als motorbrandstof. Een alternatieve maatregel is om alleen het
gebruik van zware stookolie als motorbrandstof te onderwerpen aan het
tarief van gasolie. Het maken van een onderscheid in accijnstarief naar
het soort gebruik van de brandstof is op dit moment niet mogelijk in de
accijnsaangifte. Een dergelijke wijziging zou een structuuraanpassing
inhouden en daarom niet op korte termijn mogelijk zijn.
12. Evaluatieparagraaf

Wordt meegenomen bij de eerstvolgende evaluatie van de Wet op de
accijns

28

Tabakaccijns
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

De maatregel heeft primair een budgettair doel. Daarnaast is het
verhogen van de tabaksaccijns een wetenschappelijk bewezen
effectieve maatregel om roken te verminderen.

2. Beleidsinstrument(en)

Het verhogen van de tabaksaccijns.

3A. Financiële gevolgen voor
het Rijk

De maatregel levert in 2024 € 82 miljoen op en vanaf 2025
structureel €137 miljoen.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Als gevolg van de maatregel bedraagt de gemiddelde
verkoopprijs voor een pakje sigaretten van twintig stuks in 2024
naar verwachting € 10,70. Voor een pakje shag van 50 gram
bedraagt de gemiddelde verkoopprijs in 2024 naar verwachting €
24,14.

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

5. Nagestreefde
doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

De verwachting is dat de accijnsverhoging grotendeels wordt
doorberekend, omdat de accijns al een groot onderdeel is van de
totale verkoopprijs.
In aanvulling op 4 bij het doorberekenen van de accijns wordt
naar verwachting het beoogde budgettaire doel behaald.
Daarnaast is de maatregel naar verwachting doelmatig om roken
tegen te gaan.
Net als bij de verhoging van de tabaksaccijns in 2020 en 2023
zullen de grenseffecten van de totale verhoging in 2024 worden
gemonitord. In 2024 en in 2025 voert de Douane een Empty Pack
Survey uit waarbij het aandeel niet-Nederlandse veraccijnsde
pakjes sigaretten wordt gemonitord. Daarbij wordt ook gekeken
naar de wijzigingen in het aandeel namaaksigaretten en illicit
whites (wel legaal geproduceerd maar geen legale afzetmarkt).

29

Hardheidsclausule in de invorderingswet 1990
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

Om in bepaalde gevallen of groepen van gevallen tegemoet te
kunnen komen wanneer zich onvoorziene onbillijkheden van
overwegende aard voordoen bij de toepassing van de IW 1990.

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

Voorgesteld wordt om een hardheidsclausule in de
Invorderingswet 1990 in te voeren. Hiermee wordt het mogelijk
om in bepaalde gevallen of groepen van gevallen tegemoet te
komen wanneer zich onvoorziene onbillijkheden van
overwegende aard voordoen bij de toepassing van de IW 1990.
Het invoeren van een hardheidsclausule in de IW 1990 lijkt
geringe budgettaire consequenties te hebben. Dit is echter
afhankelijk van de UT.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Geen

2. Beleidsinstrument(en)

4. Nagestreefde doeltreffendheid

5. Nagestreefde doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

Door in de wettekst de mogelijkheid op te nemen om af te
kunnen wijken van de wettelijke bepalingen in de IW 1990
wanneer zich onbillijkheden van overwegende aard voordoen bij
toepassing van de IW 1990 welke door de wetgever niet zijn
voorzien wordt tegemoet gekomen aan het doel.
Het middel sluit aan bij het doel. Het instrument (de
hardheidsclausule in de IW 1990) draagt dus optimaal bij aan
het beoogde doel (in bepaalde gevallen of groepen van gevallen
tegemoet kunnen komen wanneer zich onvoorziene
onbillijkheden van overwegende aard voordoen bij de
toepassing van de IW 1990).
N.v.t.

30

Minimumprijs CO2-sector
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

Doel van de minimumprijs is om Nederlandse bedrijven te stimuleren om
in hun investeringskeuzes rekening te houden met de gevolgen van
broeikasgasemissies voor het klimaat door zekerheid te geven over de
minimale kosten van CO2-uitstoot.
De aanpassing van het prijspad moet worden gezien in samenhang met
andere beleidsinstrumenten in de elektriciteitssector en de industrie. Het
verbod op het gebruik van kolen voor elektriciteitsopwekking per 2030
en het EU ETS blijven de belangrijkste instrumenten om in de
elektriciteitsmarkt te zorgen voor CO2-reductie. Het prijspad van de
minimum CO2-prijs industrie hangt samen met de CO2-heffing industrie
en het EU-ETS. De heffing en de werking van het EU-ETS zorgen voor
een beprijzing van industriële uitstoot en daarmee voor CO2-reductie in
de industrie.
Voorts wordt ter invulling van de motie Maatoug Nijboer 7 het prijspad
met ingang van 2024 geïndexeerd. Daartoe wordt de tabelcorrectiefactor
jaarlijks toegepast op het bedrag voor het aankomende kalenderjaar als
ook op de bedragen voor de kalenderjaren die op dat kalenderjaar nog
volgen. Bij het vaststellen van het voorgestelde prijspad is bovendien conform ook het verzoek in de genoemde motie - rekening gehouden
met de inflatie in de periode 2021 tot 2024.

3A. Financiële gevolgen
voor het Rijk
3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

5. Nagestreefde
doelmatigheid

De verhoging van het prijspad van de minimum CO2-prijs voor de
elektriciteitssector en de industrie kent geen budgettaire opbrengst of
derving.
Een hoger prijsniveau kan leiden tot een toename van de risico’s voor de
leveringszekerheid van elektriciteit. In een scenario-analyse is
onderzocht in hoeverre er nationaal een tekort kan ontstaan in
productievermogen t.o.v. de piekvraag. Ter illustratie, als wordt gekozen
voor een minimumprijspad op 10% onder de verwachte ETS-prijs, dan
zou er 5% kans zijn dat de ETS-prijs zodanig daalt dat er in 2027
onvoldoende productiecapaciteit is in situaties van piekvraag en weinig
hernieuwbare opwek en importmogelijkheden. De zogenaamde
Adequacy Reserve Margin heeft dan een tekort van bijna 1GW. Dit
probleem zou ontstaan omdat verschillende Nederlandse
elektriciteitscentrales van de markt verdwijnen door concurrentie met
buitenlandse centrales die niet met een dergelijke heffing worden
geconfronteerd. Het risico wordt richting 2030 en 2035 weer kleiner
naarmate de hernieuwbare opwek en opslagcapaciteit groeit. Het
kabinet streeft naar klimaatneutraliteit voor de elektriciteitssector in
2035.
Uit onderzoek blijkt dat aanpassing van het prijspad leidt tot een
beperkte toename van de doeltreffendheid en doelmatigheid van de
regeling. Het hanteren van hogere prijspaden dan hier voorgesteld leidt
niet tot een effectievere prikkel voor duurzame investeringen in de
elektriciteitssector. Dit komt doordat de businesscase voor duurzame
opwek van elektriciteit, mede door de huidige hoogte van de ETS-prijs,
nu al geen financiële belemmeringen kent. Ook als de ETS-prijs daalt
onder de nationale minimumprijs is bijdrage aan de business case voor
hernieuwbare opwek beperkt, omdat de groothandelprijzen op de
geïntegreerde elektriciteitsmarkt dan veelal worden bepaald door kolenen gascentrales in het buitenland.
Een hoger minimumprijspad zou ook bij de industrie leiden tot een
groter risico op verlies van productie en marktaandeel. Ter illustratie,
onderzoek schat in dat er 5% kans is op een prijsval van 30% t.o.v. de
verwachte gemiddelde ETS-prijs.
Sluiting van centrales bij een substantiële heffing zou leiden tot CO2reductie in Nederland, maar de CO2-uitstoot in het buitenland zou
navenant toenemen, waardoor het klimaatprobleem er niet kleiner door

7

Kamerstukken II vergaderjaar 2022/2023, 36202, nr. 111.

31

wordt.

6. Evaluatieparagraaf

De gehele wet minimumprijs voor elektriciteitsopwekking zal zoals in die
wet is vastgesteld drie jaar na het moment van inwerkingtreding worden
geëvalueerd. Daarmee zal de evaluatie in 2025 plaatsvinden. Bij die
evaluatie zal de doeltreffendheid en doelmatigheid van de gehele
maatregel worden beoordeeld en zal tevens opnieuw aandacht zijn voor
de hoogte van het prijspad. Voor de evaluatie kan gebruik worden
gemaakt van realisatiecijfers en prognoses over de CO2 uitstoot van
verschillende sectoren.

32

CO2 heffing glastuinbouw
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk
3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

5. Nagestreefde
doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

Het doel van de voorgestelde maatregel is om de
glastuinbouwsector te stimuleren het restemissiedoel van 4,3
Mton broeikasgasemissies in 2030 te halen..
Een fiscale CO2-heffing is hierbij om verschillende redenen een
effectiever middel dan het huidige collectieve
kostenvereveningssysteem om ondernemers te prikkelen tot
verduurzaming. In de eerste plaats is de hoogte van de heffing
vooraf bekend in plaats van achteraf. De ondernemer kan
daarmee beter rekening houden met de heffing in zijn of haar
bedrijfsvoering. In de tweede plaats verplicht het fiscale stelsel
individuele ondernemers om aangifte te doen van hun emissies.
Deze individuele afrekenbaarheid stimuleert individuele
ondernemers om hun broeikasgasemissies te reduceren. Dit
versterkt in de derde plaats het draagvlak voor de doelstelling
van de heffing omdat iedere ondernemer in de glastuinbouw
bijdraagt op basis van de eigen uitstoot in plaats van de
gemiddelde uitstoot.
De budgettaire opbrengst is weergegeven in tabel 1.
De glastuinbouwsector wordt geraakt door dit voorstel. In dit
wetsvoorstel wordt uitgegaan van een tarief van € 1,35 per ton
kooldioxide in 2025 dat lineair oploopt naar € 6,80 in 2030. Dit
tariefpad volgt uit een studie van Berenschot en Kalavasta naar
verschillende maatvoeringen van de CO2-heffing glastuinbouw. 8
Uit deze studie blijkt dat de wijzigingen in de energiebelasting
reeds zorgen voor een forse reductie van broeikasgasemissies in
de glastuinbouwsector. Daarmee blijkt een relatief bescheiden
tarief voldoende om de emissiereductiedoelstelling voor 2030 te
bereiken.
Het doel van de CO2-heffing glastuinbouw is om de
restemissiedoelstelling van 4,3 Mton voor 2030 te borgen in
combinatie met andere instrumenten. De heffing heeft daarmee
een vergelijkbare doelstelling als de CO2-heffing industrie. Beide
heffingen realiseren de betreffende sectordoelstellingen ook op
een vergelijkbare manier door de tariefstelling van de heffing af
te laten hangen van de mate waarin de
emissiereductiedoelstelling voor 2030 wordt gerealiseerd.
Binnen het fiscale stelsel zijn er verschillende mogelijkheden om
glastuinbouwbedrijven aan te zetten tot verduurzaming.
Bovenop deze mix aan reeds bestaande beleidsmaatregelen,
komt de CO2-heffing glastuinbouw die als primair doel heeft de
emissiereductiedoelstelling voor 2030 te verwezenlijken. De
heffing dient daarmee als sluitstuk voor de verschillende
generieke maatregelen en maatregelen die ten behoeve van de
glastuinbouw wordt genomen en als borging van de
emissiereductiedoelstelling.
Het kabinet heeft het voornemen om de CO2-heffing
glastuinbouw in 2025 te evalueren. Per 1 januari 2025 gaan de
rapportageverplichtingen van ETS2 in. Op dat moment is dan
ook beter in beeld wat de samenhang tussen ETS2 en de CO2heffing glastuinbouw is. Gegevens over de grondslag van de
heffing voor evaluatie worden bij RVO aangeleverd.

Berenschot (2023), Rekenmodel individueel sectorsysteem glastuinbouw. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van LNV,
2 maart 2023.

8

33

Afschaffen verlaagd tarief glastuinbouw
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

5. Nagestreefde
doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

Het doel van de voorgestelde maatregel is om de
energietransitie in de glastuinbouw te ondersteunen, een vorm
van staatssteun af te schaffen en een budgettaire opbrengst te
realiseren.
Het beleidsinstrument dat wordt ingezet is een wijziging in de
energiebelasting waardoor om de verlaagde
energiebelastingtarieven op aardgas voor de glastuinbouwsector
geleidelijk af te schaffen.
Onder de huidige regeling worden er belastinginkomsten
misgelopen doordat er een verlaagd belastingtarief geldt voor
aardgas voor glastuinbouwbedrijven. De opbrengst wordt
weergegeven in tabel 1. Daarbij is ook het interactie-effect
weergegeven met een andere maatregel die deze sector raakt,
het inperken van de inputvrijstelling voor elektriciteitsopwekking
door middel van aardgas. Voor de geleidelijke afschaffing van de
verlaagde tarieven is wel vereist dat de Europese Commissie
voldoende redenen ziet om de instandhouding van de verlaagde
tarieven na 2024 toe te staan. Hiertoe heeft het Ministerie van
LNV de eerste verkennende gesprekken met de Europese
Commissie gestart. Of de Europese Commissie het Nederlandse
voorstel toestaat, hangt mede af van de verbetering van het
CO2-kostenvereveningssysteem. In het geval de instandhouding
niet door de Europese Commissie wordt toegestaan, worden de
verlaagde tarieven per 1 januari 2025 afgeschaft.
De kostenstijging voor de glastuinbouwsector is aanzienlijk. In
de glastuinbouw stijgen de energiekosten voor bepaalde
bedrijven fors, tot +99%. Vooral bedrijven met een lager totaal
gasverbruik (kleinere bedrijven; veel verbruik in schijf 1 en 2),
veel eigen gebruik van elektriciteit uit de WKK (zoals belichte
kassen) en bedrijven met een gasketel zien de kosten stijgen.
Deels kan de kostenstijging voor tuinders met WKK beperkt
worden door meer elektriciteit aan het net te leveren.
Onderzoek van Trinomics en BlueTerra laat zien dat met deze
fiscale maatregelen in 2030 een emissiereductie van 0,8 Mton
kan worden gerealiseerd. Uit analyses van Berenschot en
Kalavasta komt een vergelijkbare emissiereductie voort. 9
In de laatste evaluatie van de energiebelasting is geconcludeerd
dat deze specifieke regeling voor de glastuinbouwsector
doelmatig is. De afschaffing hiervan kan alternatieve bronnen
van warmte en elektriciteit voor de glastuinbouw laten renderen,
waar dit nu niet het geval is. Neveneffecten van de vormgeving
zijn schaalvergroting in de glastuinbouw, groter aanbod voor
netlevering van elektriciteit door glastuinbouwbedrijven.
De regeling wordt niet geëvalueerd, aangezien het een
afschaffing van een regeling betreft. Alleen bestaande
regelingen worden in de vijfjaarlijkse evaluatie van de
energiebelasting meegenomen.

Berenschot (2023), Rekenmodel individueel sectorsysteem glastuinbouw. Onderzoek uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van LNV,
2 maart 2023.

9

34

Afschaffen vrijstellingen duaal gebruik kolen en productie van cokes
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

De wetswijziging schaft de vrijstellingen in de kolenbelasting
voor duaal gebruik kolen en de productie van cokes af. Met
het vervallen van de vrijstellingen beoogt het kabinet om de
grondslag van de kolenbelasting te vergroten en daarmee een
aanvullende budgettaire opbrengst te realiseren.
Daarnaast en in aanvulling op het EU ETS en de nationale
CO2-heffing industrie wordt met het afschaffen van de
vrijstellingen een extra prijs gezet op de CO2-uitstoot. Ook
wordt explicieter een prijs gezet op uitstoot van andere
luchtvervuilende stoffen door kolengebruik. Afschaffing van de
vrijstelling geeft hiermee een additionele prijsprikkel om in de
staalproductie over te stappen op een duurzamere en
schonere productiemethode zonder gebruik van kolen en
zodoende het uitfaseren van kolengebruik in Nederland.

2. Beleidsinstrument(en)

De huidige mogelijkheid voor bedrijven om een vrijstelling te
verkrijgen het duaal gebruik kolen en de productie van cokes
vervalt.

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

De afschaffing van de vrijstellingen in de kolenbelasting voor
duaal gebruik kolen en de productie van cokes leidt tot een
budgettaire opbrengst van 85 miljoen in 2028 . Vanwege de
afbouw van het gebruik in 2029 en 2035 is de structurele
opbrengst 5 miljoen per jaar.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Gebruik van kolen voor staalproductie is vrijgesteld in
buurlanden (VK, Frankrijk, Duitsland). In andere landen wordt
niet overwogen om de vrijstellingen te laten vervallen.
Nederland pleit in het kader van de onderhandelingen over de
herziening van de Richtlijn energiebelastingen voor het in
Europees verband afschaffen van de vrijstellingen.
Het vervallen van de vrijstellingen leidt daarom tot een
unilaterale lastenstijging gedurende de periode van
kolengebruik. Dit zal waarschijnlijk de winstgevendheid van
internationaal concurrerende bedrijven beperken. Het
aanvullende effect van de afschaffing is echter tijdelijk van
aard vanwege de bestaande noodzaak vanuit EU ETS en de
nationale CO2 heffing om te verduurzamen en de koleninzet af
te bouwen.

4. Nagestreefde doeltreffendheid

De maatregel heeft vrijwel geen effect op het reduceren van
broeikasgasemissies op mondiaal niveau. EU ETS en de CO2heffing voor de industrie zijn op zich voldoende om de
staalproductie te verduurzamen en de CO2-uitstoot sterk te
verminderen. Gratis ETS-rechten worden door de Carbon
Border Adjustment Mechanism (CBAM) versneld afgebouwd tot
nul in 2035, en het ETS-emissieplafond daalt naar nul in 2040.
Daarnaast heeft het kabinet in het Belastingplan 2023 de
nationale CO2-heffing verder aangescherpt. Dit maakt het al
onvermijdelijk dat staalproductie verduurzaamt.
De maatregel biedt aanvullende borging voor lokale
milieuwinst. De maatregel beïnvloedt namelijk de keuze
tussen verduurzamingsopties, waarbij de optie van CCS in
combinatie met kolengebruik minder aantrekkelijk wordt. Ook
is de maatregel een extra stok achter de deur voor de
verlaging van productievolumes indien de beoogde
verduurzaming achterblijft. Uitfasering van kolengebruik geeft
lokaal forse milieuwinst door minder overlast van o.a. geur,
stof, geluid, zware metalen, fijnstof en stikstof. Hoe de
milieuschade van verplaatsing van lokale uitstoot mondiaal

35

netto uitpakt is niet op voorhand te zeggen.
Vanuit het budgettaire perspectief is de maatregel tijdelijk
doeltreffend. De extra opbrengst is immers tijdelijk van aard
en zal afnemen door een sterke afname van kolengebruik
vanwege het dalende emissieplafond van het EU ETS.
5. Nagestreefde doelmatigheid

De maatregel lijkt voldoende doelmatig. Het vervallen van
vrijstellingen vereenvoudigt de uitvoering van de
kolenbelasting.
Wel creëert de maatregel, als die ingaat per 2028, het risico
dat de verduurzaming van de industrie wordt vertraagd door
een verminderd vermogen tot investeren in verduurzaming.

6. Evaluatieparagraaf

De regeling wordt niet geëvalueerd, aangezien het een
afschaffing van een regeling betreft. Alleen bestaande
regelingen worden in de vijfjaarlijkse evaluatie van de
energiebelasting meegenomen.

36

Afschaffen vrijstellingen metallurgische en mineralogische procedés
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

De wetswijziging schaft de vrijstellingen in de
energiebelasting voor metallurgische en mineralogische
procedés af. Met het vervallen van de vrijstellingen beoogt
het kabinet om de grondslag van de energiebelasting te
vergroten en daarmee een aanvullende budgettaire
opbrengst te realiseren. Daarnaast vergroot de maatregel
ook de prikkel voor metallurgische en mineralogische
bedrijven om te verduurzamen.
De huidige mogelijkheid voor bedrijven om een vrijstelling te
verkrijgen voor hun gas en elektriciteitsinzet vervalt.

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

Het afschaffen van de vrijstellingen voor energie-intensieve
industriële processen per 2025 zorgt voor een vergroting van
de belastinggrondslag in 2025. De budgettaire opbrengst
hiervan is € 166 miljoen in 2025 en € 196 miljoen in 2030.
De budgettaire opbrengst in hieronder weergegeven.

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

Afschaffing van de vrijstellingen raakt bedrijven in de
sectoren met SBI code 2013, 23, 24 en 25.
In onderzoek naar de impact van de afschaffing van de
vrijstellingen in de energiebelasting voor metallurgische en
mineralogische procedés uitgevoerd door Trinomics zijn de
financiële gevolgen voor verschillende sectoren in kaart
gebracht. Voor alle sectoren nemen de energiekosten toe
met percentages variëren tussen de 3% en 20%.

4. Nagestreefde doeltreffendheid

De bestaande vrijstellingen zijn in de evaluatie van de
energiebelasting “waarschijnlijk doeltreffend” geëvalueerd
voor het behoud van de concurrentiepositie maar niet
doeltreffend voor het behalen van klimaatdoelstellingen. Het
vervallen van de doelstelling vergroot de prikkel tot
verduurzaming. Ook wordt een budgettaire opbrengst
gerealiseerd door vergroting van de grondslag van de
energiebelasting. Het kabinet stelt verder voor om de
vrijstelling voor de productie van waterstof door middel van
elektrolyse te behouden. Zonder (behoud van) de vrijstelling
zou de productie van waterstof door middel van elektrolyse
dubbel worden belast omdat waterstof in de energiebelasting
wordt aangemerkt als aardgas, waardoor energiebelasting
verschuldigd is bij levering aan de eindgebruiker. Zonder
deze vrijstelling zou een ongelijke fiscale behandeling
ontstaan van waterstof ten opzichte van elektriciteit en gas.
Het kabinet acht dit onwenselijk, temeer aangezien het
kabinet waterstof als duurzame energiedrager wil
stimuleren. Door de productie van waterstof met elektrolyse
vrij te stellen wordt deze ongelijke behandeling voorkomen.
De maatregel is daarmee doeltreffend.

5. Nagestreefde doelmatigheid

6. Evaluatieparagraaf

De vrijstellingen zijn in de evaluatie van de energiebelasting
beperkt doelmatig geëvalueerd. Het kabinet neemt ook
andere maatregelen om de verduurzaming van de industrie
te stimuleren.
De regeling wordt niet geëvalueerd, aangezien het een
afschaffing van een regeling betreft. Alleen bestaande
regelingen worden in de vijfjaarlijkse evaluatie van de
energiebelasting meegenomen.

37

Beperken vrijstelling elektriciteitsopwekking
Beleidskeuzes uitgelegd
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

1. Doel(en)

2. Beleidsinstrument(en)

3A. Financiële gevolgen voor het
Rijk

3B. Financiële gevolgen voor
maatschappelijke sectoren

4. Nagestreefde
doeltreffendheid

5. Nagestreefde
doelmatigheid

10
11

Het doel van de voorgestelde maatregel is dubbele
belastingheffing te voorkomen in de keten van elektriciteit.
Het beleidsinstrument dat wordt ingezet is een wijziging in de
energiebelasting waardoor:
1. De inputvrijstelling voor aardgas wordt beperkt tot aardgas
dat wordt ingezet in elektriciteitsopwekking voor het net.
2. De outputvrijstelling voor elektriciteit die is opgewekt met een
WKK vervalt.
De budgettaire opbrengst is weergegeven in tabel 1. Hierbij is
ook gekeken naar de overlap met een andere maatregel,
namelijk de afschaffing van het verlaagd tarief voor de
glastuinbouw.
Voor industriële bedrijven met WKK geldt ook dat kleinere
bedrijven een grotere stijging van de energiekosten
ondervinden. Waar bij grote bedrijven. Waar bij grote bedrijven
met WKK de energiekostenstijging rond de 5 10% is, kan dit bij
kleinere bedrijven (bijv. kleine papierfabriek) verder oplopen tot
24%. Verder geldt dat de kosten meer stijgen bij bedrijven met
weinig netlevering uit de WKK (t.o.v. bedrijven met meer
netlevering) netlevering). Kosten kunnen juist dalen bij
bedrijven die gebruik maken van een WKK met <30%
elektrische efficiëntie, omdat een deel van het aardgasverbruik
bij deze installaties wordt vrijgesteld t.g.v. de maatregelen.
De inputvrijstelling heeft tot doel om dubbele heffing van
energiebelasting te voorkomen. Deze doelstelling blijft met het
beperken van de inputvrijstelling behouden. De vrijstelling voor
aardgas wordt gelijk aan de energiewaarde van de
geproduceerde elektriciteit plus een standaard factor voor het
energieverlies. Daarmee wordt het deel van de energie-input dat
wordt gebruikt voor elektriciteitsopwekking niet belast. Over
elektriciteit die wordt afgenomen van het openbare net is juist
wel energiebelasting verschuldigd. Ook is met het afschaffen van
de outputbelasting energiebelasting verschuldigd over
elektriciteit voor eigen gebruik. Daarmee wordt elektriciteit
slechts één keer in de keten belast. Met het gelijktijdig
afbouwen van de verlaagde tarieven voor de glastuinbouwsector
blijft de prikkel om de WKK te gebruiken in plaats van een
gasgestookte ketel in stand.
De huidige brede inputvrijstelling heeft t tot doel om de
productie van elektriciteit en warmte met WKK-installaties te
stimuleren. De reden hiervoor is dat het een efficiënte vorm van
elektriciteits- en warmteproductie is. CE Delft concludeert in de
laatste evaluatie van de energiebelasting dat de bijdrage van
aardgasgestookte WKK-installaties aan
duurzaamheidsdoelstellingen geleidelijk afneemt. 10 Dit komt
door de toenemende beschikbaarheid van duurzame warmte- en
elektriciteitsbronnen zonder CO2-uitstoot. Gasgestookte WKKinstallaties worden hiermee geleidelijk het meer vervuilende
alternatief. In lijn met de uitkomsten van voornoemde evaluatie
stelt het kabinet voor om de inputvrijstelling te beperken. De
verduurzaming van de elektriciteitsopwekking gaat zo snel dat
PBL inmiddels verwacht dat in 2025 de gemiddeld CO2emissiefactor 0,19 kg per kWh bedraagt. 11 Dit is ruim onder de
CO2-emissiefactor van een gemiddelde WKK-installatie die 0,3
kg per kWh bedraagt. Het installeren van nieuwe of het
reviseren van bestaande WKK-installaties draagt dan ook niet
langer bij aan de klimaatdoelstellingen.

CE Delft (2021), Evaluatie van de energiebelasting, evaluatie in opdracht van het Ministerie van Financien, maart 2021.
PBL (2022), Klimaat- en Energieverkenning 2022, 1 november 2022, pagina 231.

38

6. Evaluatieparagraaf

De voorgestelde (beperkte) vrijstelling voor
elektriciteitsopwekking zal in een volgende evaluatie van de
energiebelasting worden meegenomen en worden beoordeeld op
doeltreffendheid en doelmatigheid. Voor de evaluatie kunnen
gegevens van het CBS en PBL over het aardgasgebruik en
elektriciteitslevering van WKK’s worden gebruikt.

39

Wetsvoorstel Wet aanpassing fiscale bedrijfsovergangsfaciliteiten 2024
Onderbouwing doeltreffendheid, doelmatigheid en evaluatie (CW 3.1)

BOR en DSR maatregelen in dit

1.

wetsvoorstel

Vastgoedmaatregel: aan derden verhuurd vastgoed standaard
aanmerken als beleggingsvermogen

2.

Afschaffen 5% doelmatigheidsmarge voor BOR en DSR ab

3.

Keuzevermogen: alleen onder BOR en DSR ab voor zover
daadwerkelijk binnen onderneming gebruikt

4.

Afschaffen dienstbetrekkingseis DSR ab bij schenking

5.

Invoeren minimumleeftijd van 21 jaar bij BOR en DSR ab bij
schenking

1. Doel(en)

6.

Aanpassingen vrijstelling goingconcernwaarde BOR

1.

Vereenvoudiging, minderen discussies en verbeteren
doelmatigheid

2.

Verbeteren doelmatigheid en rechtvaardiger maken

3.

Rechtvaardiger maken, beperken oneigenlijk gebruik

4.

Vereenvoudiging

5.

Tegengaan onbedoeld gebruik

6.

Verbeteren doelmatigheid en zorgen voor minder scheve
verdeling gebruik BOR tussen klein- en grootbedrijf

2. Beleidsinstrument(en)

N.v.t.

3A. Financiële gevolgen voor het Reeksen kunnen nog wijzigen als gevolg van certificering bij het CPB. Een
Rijk

min betekent een saldoverslechterende opbrengst.
Maatregel

2024

2025

2026

2027

Verhuurd vastgoed standaard

5

6

6

7

24

14

16

17

0

6

6

9

aanmerken als
beleggingsvermogen in de
BOR/DSR ab
Aanpassen
vrijstellingspercentage BOR
naar 70% boven € 1,5 miljoen
ondernemingsvermogen
Overige maatregelen BOR
3B. Financiële gevolgen voor

1.

BOR en DSR ab beperkter

maatschappelijke sectoren

2.

BOR en DSR ab beperkter

3.

BOR en DSR ab beperkter

4.

DSR ab ruimer

5.

BOR en DSR ab beperkter

6.

BOR voor sommigen ruimer en voor sommigen beperkter. Per
saldo beperkter.

4. Nagestreefde doeltreffendheid

1.

Ten aanzien van de doelen ‘vereenvoudiging en verminderen
discussies’ is de maatregel in hoge mate doeltreffend. In de
praktijk vindt vaak discussie plaats over vastgoed en of dit wel
of niet als ondernemingsvermogen kwalificeert en daarmee dus

40

onder de BOR en DSR ab valt. Dit gaat ten koste van de
capaciteit van de Belastingdienst. Door in de wet op te nemen
dat aan derden verhuurd vastgoed beleggingsvermogen is,
wordt de discussie op dit punt weggenomen. Dit leidt daarmee
tevens tot een vereenvoudiging van de regeling. Wel is het zo
dat de maatregel ook van toepassing is in situaties waarin wel
direct duidelijk is dat een aan een aan een derde verhuurde
onroerende zaak tot het ondernemingsvermogen behoort. In een
dergelijke situatie draagt de maatregel niet bij aan benoemde
doelen. Ook ten aanzien van het doel ‘verbeteren
doelmatigheid’ is de maatregel in hoge mate doeltreffend. Voor
aan derden verhuurde onroerende zaken zijn de BOR en DSR ab
vanuit het doel van deze faciliteiten niet of minder nodig. In
situaties waarin het onder de BOR en DSR ab laten vallen van
aan derden verhuurde onroerende zaken wel bijdraagt aan de
doelen van de BOR en DSR ab, is de maatregel niet of minder
doeltreffend.
2.

Voor het doel ‘rechtvaardiger maken’ is de maatregel
doeltreffend. De doelmatigheidsmarge voor vennootschappen
bevoordeelt een ab-houder ten opzichte van een IB-ondernemer
die geen doelmatigheidsmarge kan toepassen. Dit vormt een
inbreuk op de nagestreefde rechtsvormneutraliteit. Ook leidt de
doelmatigheidsmarge tot een toename in het verschil ten
opzichte van de verkrijger van enkel nietondernemingsvermogen. Het afschaffen van de
doelmatigheidsmarge neemt de verschillen op deze punten weg.
Ook voor het doel ‘doelmatigheid’ is de maatregel doeltreffend.
Uit de evaluatie van de BOR en de doorschuifregelingen bleek
dat de doelmatigheidsmarge niet doelmatig was. Door deze af te
schaffen, vervalt dit ondoelmatige onderdeel van de BOR en de
DSR ab.

3.

Ten aanzien van het doel ‘rechtvaardiger maken’ is de maatregel
in grote mate doeltreffend. Door de maatregel zien de BOR en
DSR ab niet langer op de verkrijging van bedrijfsmiddelen voor
zover die niet worden gebruikt in de onderneming, maar
uitsluitend op bedrijfsmiddelen voor zover die worden gebruikt
in de onderneming. Daarmee wordt een meer gelijke
behandeling bereikt ten opzichte van andere verkrijgingen
waarover schenk- of erfbelasting is verschuldigd. Deze
maatregel bevordert voorts het ‘level playing field’ tussen
verkrijgers van ondernemingsvermogen en verkrijgers van nietondernemingsvermogen die dat vermogen vervolgens wel gaan
gebruiken binnen een onderneming. Ten aanzien van het doel
‘beperken oneigenlijk gebruik’ is de maatregel in grote mate
doeltreffend. De maatregel maakt het minder aantrekkelijk om
bijvoorbeeld een duurder vervoermiddel in te brengen in een
onderneming (in een bv) en deze beperkt zakelijk te gaan
gebruiken, met als hoofddoel het besparen van erf- of

41

schenkbelasting. Dat de maatregel enkel geldt voor
bedrijfsmiddelen met een waarde in het economische verkeer
van ten minste € 100.000 en ten minste 10% gebruik voor
andere dan ondernemingsdoeleinden, vermindert de
doeltreffendheid van de maatregel ten aanzien van de drie
genoemde doelen.
4.

Met betrekking tot het doel ‘vereenvoudiging’ is deze maatregel
doeltreffend. De dienstbetrekkingseis vormt een administratieve
last en kan in bijzondere situaties lastige vraagstukken
oproepen. Uit de evaluatie bleek dat de dienstbetrekkingseis niet
doeltreffend is. Door de dienstbetrekkingseis af te schaffen,
wordt de DSR ab eenvoudiger zonder dat dit ten koste gaat van
de doeltreffendheid van de DSR ab.

5.

Met betrekking tot het doel ‘oneigenlijk gebruik’ is de maatregel
enigszins doeltreffend. Met oneigenlijk gebruik wordt in dit
verband de situatie bedoeld dat sprake is van toepassing van de
BOR of DSR ab, zonder dat sprake is van een reële
bedrijfsopvolging. Als een onderneming geschonken wordt aan
een kind of jongere, is de kans dat sprake is van een reële
bedrijfsopvolging kleiner dan wanneer de onderneming
geschonken wordt aan iemand die al wat meer studie- of
werkervaring heeft opgedaan. De maatregel leidt echter tot
overkill in situaties waarin een reële bedrijfsopvolging op
jongere leeftijd was voorzien. Daarentegen kan er ook bij een
leeftijd van 21 jaar of ouder sprake zijn van een niet-reële
bedrijfsopvolging.

6.

Met betrekking tot het doel ‘verbeteren doelmatigheid’ is de
maatregel gedeeltelijk doeltreffend. Door de verlaging van de
vrijstelling van de BOR van 83% naar 70% wordt de BOR
doelmatiger. De verhoging van het grensbedrag naar € 1,5
miljoen verkleint de doelmatigheid. Per saldo is naar
verwachting sprake van een verbetering van de doelmatigheid.
Met betrekking tot het doel "minder scheve verdeling gebruik
BOR tussen klein- en grootbedrijf” is de maatregel doeltreffend
doordat de faciliteit voor bedrijfsopvolgers van grote bedrijven
minder ruim wordt.

5. Nagestreefde doelmatigheid

De doelmatigheid van de maatregelen hangt nauw samen met de
doeltreffendheid. Waar geen sprake is van volledige doeltreffendheid, kan
ook geen sprake zijn van volledige doelmatigheid. De maatregelen
leveren per saldo een budgettaire opbrengst op waardoor de verhouding
tussen de in te zetten instrumenten voor het behalen van de
doelstellingen en het realiseren van de doelstellingen als positief
beoordeeld kan worden. Er kunnen nog aanvullende stappen gezet
worden om de BOR en DSR ab nog doelmatiger en eenvoudiger te maken
en om oneigenlijk gebruik verder te beperken. Zoals in de memorie van
toelichting op het wetsvoorstel is beschreven, worden aanvullende
maatregelen uitgewerkt die bijdragen aan genoemde doelen. Deze
maatregelen kunnen worden opgenomen in een toekomstig wetsvoorstel.

42

6. Evaluatieparagraaf

De nu voorgestelde aanpassingen worden betrokken in de volgende
evaluatie van de fiscale regelingen gericht op bedrijfsoverdracht die
conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek over vijf tot zeven
jaren zal plaatsvinden.

43