Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 577

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 januari 2015
Met deze brief informeer ik u over de resultaten van een onderzoek naar
de werking van het risicovereveningsysteem in het jaar 2010 dat in
opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is
uitgevoerd. Het onderzoeksrapport treft u in de bijlage bij deze brief aan1.
De resultaten van dit onderzoek heb ik aangekondigd in mijn brief2 van
25 november 2014. In mijn brief3 van 17 december 2013 en in mijn brief
van 25 november 2014 heb ik uw Kamer bericht over de werking van het
risicovereveningssysteem in de jaren 2006 tot en met 2009.
Jaarlijks laat ik een kwantitatieve analyse van het risicovereveningssysteem uitvoeren om de werking en de kwaliteit van het risicovereveningssysteem te kunnen monitoren. In deze brief bespreek ik de belangrijkste resultaten van de werking van de ex ante modellen voor de
somatische zorg, de geneeskundige GGZ en voor het verplicht eigen
risico. Tevens ga ik na wanneer verzekeraars inzicht krijgen in de
vereveningsbijdrage en wat de kwaliteit van de beslisinformatie is
geweest. De conclusie van deze brief is dat het risicovereveningssysteem
in 2010 op een vergelijkbaar hoog niveau heeft gewerkt als in de jaren
ervoor.
Werking risicoverevening somatische zorg
De financiële risico’s die verzekeraars lopen als gevolg van verschillen in
de gezondheidsprofielen van hun verzekerdenpopulatie, worden zo goed
mogelijk gecompenseerd door de risicoverevening. Het verschil tussen de
financiële bijdrage die de verzekeraar ontvangt op basis van de risicoverevening en zijn werkelijke schadelast in euro’s per verzekerde wordt
het vereveningsresultaat genoemd. Hoe geringer de spreiding tussen
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 29 689, nr. 560.
3
Kamerstuk 29 689, nr. 492.
2

kst-29689-577
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 577

1

verzekeraars in dit vereveningsresultaat, des te beter het gelijke speelveld
tussen verzekeraars. De werkelijke schadelast van een zorgverzekeraar
wordt (mede) bepaald door het inkoopbeleid van deze verzekeraar. Door
verschillen in inkoopbeleid ontstaan verschillen in schadelast. Hierdoor zal
er altijd een zekere spreiding in de vereveningsresultaten blijven bestaan.
In het onderzoek worden resultaten op verzekeraarsniveau vóór ex ante
verevening, na ex ante verevening en na ex post verevening met elkaar
vergeleken. Het verschil in spreiding van de vereveningsresultaten tussen
de verschillende momenten is vervolgens uitgedrukt in een percentage,
dat een maatstaf vormt voor de kwaliteit van de werking van de
risicoverevening.
In 2010 wordt de somatische zorg voor verzekerden voor een belangrijk
deel risicodragend uitgevoerd door zorgverzekeraars. Door de inzet van
de ex ante risicoverevening neemt in 2010 de spreiding in het vereveningsresultaat van zorgverzekeraars af met 80,6 procent en door de inzet
van ex post compensatiemechanismen neemt de spreiding verder af met
5 procent. De risicoverevening in zijn geheel reduceert de spreiding in het
vereveningsresultaat dus met 85,6 procent. Het effect van de verevening
is in 2010 ongeveer gelijk gebleven ten opzichte van 2009 (87,6 procent).
Kleine zorgverzekeraars hebben na inzet van het risicovereveningssysteem in 2010 gemiddeld een hoog, positief vereveningsresultaat van
+23 euro per verzekerde. Het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat
voor grote zorgverzekeraars ligt op –2 euro per verzekerde en voor
middelgrote zorgverzekeraars op +2 euro per verzekerde. Wordt dit
vermenigvuldigd met het aantal verzekerden, dan resulteert het totale
voordeel of nadeel van het risicovereveningssysteem voor de somatische
zorg. Uiteraard gaat het hier om een gemiddeld vereveningsresultaat dat
per verzekeraar kan verschillen. Binnen de groepen klein, middelgroot en
groot is er sprake van spreiding.
In het onderzoek is ook gekeken naar wel en niet in concernverband
opererende verzekeraars. Aanleiding hiervoor is de motie van het lid van
uw Kamer Leijten4. Mevrouw Leijten geeft aan dat thans 90 procent van
de zorgverzekeringsmarkt beheerst wordt door vier grote concerns van
zorgverzekeraars, terwijl de druk op de kleinere zorgverzekeraars relatief
toeneemt. Het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat is na inzet van
het risicovereveningssysteem vergelijkbaar voor risicodragers die deel
uitmaken van een concern en zelfstandige risicodragers (respectievelijk
0 euro per verzekerde en 1 euro per verzekerde). Ook is de spreiding
vergelijkbaar tussen de verzekeraars die wel en geen deel uitmaken van
een concern.
Werking risicoverevening geneeskundige GGZ
In 2010 wordt de geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (GGZ) voor
verzekerden van achttien jaar en ouder risicodragend uitgevoerd door
zorgverzekeraars. De kosten van minderjarigen worden volledig nagecalculeerd en zijn daarom buiten de kwantitatieve analyse gelaten.
Uit het onderzoek blijkt dat in 2010 door de inzet van de ex ante risicoverevening de spreiding in het vereveningsresultaat van zorgverzekeraars
met 80,5 procent afneemt5. Daarmee is de spreidingsreductie door de ex
ante verevening in de geneeskundige GGZ vergelijkbaar met de sprei4
5

Kamerstuk 29 689, nr. 179.
Omdat in de jaren 2008 en 2009 sprake was van volledige nacalculatie voor alle verzekerden
(dus inclusief minderjarigen), is de vergelijking van de resultaten van 2010 met voorgaande
jaren buiten beschouwing gelaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 577

2

dingsreductie door de ex ante verevening in de somatische zorg. Door de
inzet van ex post compensatiemechanismen neemt de spreiding verder af
met 9,8 procent; de risicoverevening in zijn geheel reduceert de spreiding
dus met 90,3 procent.
Kleine zorgverzekeraars hebben na inzet van het risicovereveningssysteem gemiddeld gezien een negatief vereveningsresultaat van –2 euro
per verzekerde. Het gewogen gemiddelde vereveningsresultaat voor grote
zorgverzekeraars ligt op +1 euro per verzekerde en voor middelgrote
zorgverzekeraars op –1 euro per verzekerde. Het gemiddeld vereveningsresultaat van risicodragers die deel uitmaken van een concern en
zelfstandige risicodragers ligt dicht bij elkaar (respectievelijk 1 euro per
verzekerde en –1 euro per verzekerde). Ook is na inzet van het risicovereveningssysteem de spreiding vergelijkbaar tussen de verzekeraars die
wel en geen deel uitmaken van een concern.
Werking risicoverevening verplicht eigen risico
De vereveningsbijdrage die zorgverzekeraars ontvangen wordt gekort
voor het verplicht eigen risico, dat verzekeraars bij volwassen verzekerden
kunnen innen. Deze korting op de vereveningsbijdrage wordt geschat op
basis van het vereveningsmodel van het verplicht eigen risico. Het
verschil tussen de geschatte korting op de vereveningsbijdrage en het
eigen risico dat de verzekeraar daadwerkelijk bij verzekerden int is het
vereveningsresultaat. Bij een negatief vereveningsresultaat kan de
zorgverzekeraar minder verplicht eigen risico innen dan op basis van het
vereveningsmodel geschat is, en bij een positief resultaat is dat precies
omgekeerd. In het jaar 2010, net als in de twee jaren daarvoor, is het
gewogen gemiddeld vereveningsresultaat negatief (–7 euro per verzekerde van achttien jaar en ouder). Dat betekent dat verzekeraars minder
verplicht eigen risico kunnen innen dan op basis van het vereveningsmodel geschat wordt. Er zijn geen grote verschillen tussen zelfstandig
opererende verzekeraars en verzekeraars die deel uitmaken van een
concern. Bij de kleine verzekeraars is het resultaat nog iets negatiever
(–10 euro per 18-plusser) dan bij de middelgrote en grote verzekeraars
(respectievelijk –6 en –7 euro per 18-plusser). De reductie in spreiding van
het vereveningsresultaat door de ex ante verevening is in 2010 44 procent,
en schommelde in de twee voorgaande jaren rond de 50 procent6.
Inzicht in de definitieve vereveningsbijdrage
Vier jaar na afloop van het vereveningsjaar wordt de vereveningsbijdrage
definitief vastgesteld. Deze relatief lange doorlooptijd heeft te maken met
de verwerking van opbrengstverrekeningen en onderlinge afhankelijkheden door de ex post compensaties hogekostencompensatie en
macronacalculatie. Om in de tussentijd zorgverzekeraars inzicht te geven
in hun vereveningsbijdrage vindt vooruitlopend op deze definitieve
vaststelling van de vereveningsbijdrage twee keer een voorlopige
vaststelling plaats.
Voor 2010 blijkt dat na de tweede voorlopige vaststelling, die drie jaar na
afloop van het vereveningsjaar plaatsvindt, nagenoeg geen wijzigingen
meer plaatsvinden. Dit geldt voor zowel de somatische zorg, de geneeskundige GGZ en het verplicht eigen risico. Voor de somatische zorg en het
verplicht eigen risico geldt dat de voorspellende waarde van de eerste
voorlopige vaststelling, die één jaar na afloop van het vereveningsjaar
plaatsvindt, redelijk respectievelijk goed is. Dit is niet het geval bij de

6

Er is geen sprake van ex post compensaties voor het eigen risicomodel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 577

3

geneeskundige GGZ. Daar is in 2010 de voorspellende waarde van de
eerste voorlopige vaststelling voor de definitieve vaststelling nihil.
Dit heeft te maken met de relatief lange doorlooptijd van DBC’s in de GGZ,
waardoor verzekeraars ten tijde van de eerste voorlopige vaststelling nog
in onzekerheid zijn over de schade.
Kwaliteit van de beslisinformatie
Bij de besluitvorming rond de vaststelling van het ex ante vereveningsmodel en de inzet van ex post compensaties zijn historische kostengegevens over 2007 gebruikt. Deze historische kostengegevens zijn zo goed
mogelijk representatief gemaakt voor het te verwachten schadebeeld in
2010.
Voor de somatische zorg geldt dat de verwachte spreiding in de vereveningsresultaten van zorgverzekeraars na ex ante verevening voor 2010 (op
basis van gegevens over 2007) gelijk is aan de werkelijke spreiding in de
vereveningsresultaten van zorgverzekeraars. Na ex post compensaties is
de spreiding in werkelijkheid groter dan op basis van de gegevens 2007
werd verwacht. Dit was in voorgaande jaren ook zo, zij het dat de
verschillen na ex post in 2010 groter zijn dan in voorgaande jaren.
Voor de geneeskundige GGZ geldt dat de verwachte spreiding in de
vereveningsresultaten na ex ante verevening voor 2010 (op basis van
gegevens over 2007) iets groter is dan de werkelijke spreiding in de
vereveningsresultaten van zorgverzekeraars. Na toepassing van ex post
mechanismen is de verwachte spreiding in vereveningsresultaten
ongeveer gelijk met de werkelijke spreiding in vereveningsresultaten.
Ik concludeer hieruit dat, net als voorgaande jaren, de gegevens op
verzekeraarniveau op basis waarvan de besluitvorming over het risicovereveningssysteem voor 2010 heeft plaatsgevonden voldoende
representatief waren.
Conclusie
Ik constateer dat het risicovereveningssysteem in 2010 op een vergelijkbaar hoog niveau heeft gewerkt als in de jaren ervoor. Hiermee levert
de risicoverevening een belangrijke bijdrage aan de werking van het
zorgstelsel. Mijn inspanningen blijven gericht op het van jaar op jaar op
peil houden en waar mogelijk verbeteren van de kwaliteit van het ex ante
vereveningsmodel. Door de spreiding van het vereveningsresultaat tussen
zorgverzekeraars zoveel mogelijk te beperken wordt een gelijk speelveld
bewerkstelligd.
Ik constateer dat zorgverzekeraars voor het vereveningsjaar 2010
ongeveer drie jaar in onzekerheid zijn geweest over hun definitieve
vereveningsbijdrage. Om die onzekerheid te verkleinen is het kabinetsbeleid er op gericht om het systeem van correcties achteraf op het
risicovereveningsmodel (de zogenaamde ex post compensaties) af te
bouwen. Tevens worden zorgverzekeraars daarmee maximaal aangezet
tot doelmatige zorginkoop. Door afbouw van de ex post compensaties en
invoering van de prestatiebekostiging in de somatische zorg en geneeskundige GGZ krijgen verzekeraars al na één jaar een beter inzicht in het
vereveningsresultaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 577

4

Ik vind het belangrijk om de werking van het risicovereveningssysteem en
de kwaliteit van de beslisinformatie te blijven monitoren. Dit zal ik jaarlijks
doen op basis van de meest recente realisatiecijfers. Vanzelfsprekend zal
ik de Kamer blijven informeren over de resultaten.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 689, nr. 577

5