Two-pager brede migratieagenda | Migratiestroom arbeid
t.b.v. brede migratieagenda 12 mei 2023 | [10 mei 2023]
Deze two-pager is de propositie van MEZK Adriaansens voor de migratiestroom arbeid, teneinde
migratie zo veel mogelijk gestructureerd te laten verlopen, ongewenste migratiebewegingen zoveel
mogelijk te beperken en het draagvlak voor migratie in onze samenleving te behouden en te
versterken.
1. Perspectief op de economie: innovatief, duurzaam, open strategisch autonoom en
mensen profiteren
•

•

•

De economie van de toekomst voegt maximale waarde toe voor de samenleving. Dit vereist
een economie die innovatief is (o.a. digitaal), duurzaam (o.a. klimaatneutraal, circulair,
milieu), binnen een open strategisch Europa en waarin mensen in voldoende mate profiteren
van de gecreëerde waarde (o.a. inkomen, stabiliteit, schone leefomgeving). Om de gewenste
economie van de toekomst te bereiken, hebben we technische en sociale (proces) innovaties
nodig om de arbeidsproductiviteit verhogen. Kennismigranten (internationaal talent) en
buitenlandse vakkrachten kunnen bijdragen aan het bereiken van deze gewenste economie.
Het kabinet streeft ernaar om internationaal talent dat een bijdrage levert aan het innovatief
vermogen en het realiseren van belangrijke transities, waaronder de digitale en de
energietransitie te faciliteren. Door de vergrijzende beroepsbevolking blijkt het tekort aan
technisch personeel structureel van aard. Een zorgwekkende trend daarbij is dat het aantal
vakmensen afneemt en ook de nieuwe aanwas geen groei laat zien. Dit vormt een
belemmering voor een goede, tijdige en gedragen klimaat- en energietransitie. Het aantrekken
en behoud van internationaal talent is noodzakelijk voor het realiseren van de ambities van het
kabinet rondom de transities, onze kenniseconomie, innovatiekracht en het vestigingsklimaat
van Nederland.
Naast hoogopgeleide kennismigranten hebben we ook voldoende vakkrachten in uitvoerende
functies op middelbaar beroepsniveau nodig voor deze transities. Er zijn wachtlijsten voor
installateurs om zonnepanelen te plaatsen, er zijn weinig ICT’ers te vinden, en er is een tekort
aan elektromonteurs die het elektriciteitsnet kunnen uitbreiden. Hierop onderneemt het
kabinet reeds actie, bijvoorbeeld in het Actieplan groene en digitale banen en Aanpak krapte
arbeidsmarkt. Maar we moeten ook kijken naar wat behoud van bestaande- en aantrekken
nieuwe migratie, kan betekenen. De instroom uit opleidingen en directe plaatsing uit
werkloosheid is niet voldoende om te voldoen aan de hoge vraag naar technisch personeel in
het algemeen en vakmensen in het bijzonder.

Welke arbeidsmigranten hebben we nodig en welke niet?
•
In het derde kwartaal van 2022 waren er ongeveer 116.500 openstaande vacatures bij het
UWV voor de techniek (81.800) en ICT sector (34.700). Het ROA heeft onderzocht dat tot en
met 2026 het aantal baanopeningen1 in onder andere de techniek flink toeneemt: 269.200
baanopeningen (technische beroepen: 210.900 en ICT beroepen: 58.300). Deze twee
beroepsgroepen zijn van belang voor de energietransitie. Voor de energietransitie zijn nu al
bijna 50 duizend vacatures. Om dit nog wat concreter te maken; bij de bouw van een
windturbine wordt ten minste 49 verschillende disciplines (beroepen) gevraagd waarvan meer
dan de helft (26) uit technisch geschoold mbo-personeel (vakkrachten).
•
Er is voor gekozen om alleen te kijken naar vakkrachten (mbo-personeel) en dus niet naar hbo
en wo. De reden hiervoor is dat het huidige instrumentarium, de kennismigrantenregeling,
voorziet in een oplossing voor hbo+ functies. Deze regeling heeft als enige eis dat de
kennismigrant een salaris betaald wordt conform het salariscriterium.
2. Nationale maatregelen, raakvlakken en randvoorwaarden
Deze selectie van maatregelen is de propositie maatregelen van MEZK Adriaansens om grip op de
migratiestroom arbeid te vergroten. Een verdere uitwerking treft u in de bijgevoegde groslijst
(juridische haalbaarheid, implementatietermijn, uitvoerbaarheid, etc.).

1

ROA hanteert de volgende definitie: “De totale vraag naar nieuwkomers op de arbeidsmarkt, zoals deze is bepaald door de
werkgelegenheidsgroei (positieve uitbreidingsvraag) en de vervangingsvraag.”

1

2.1 Maatregel: Behoud kennismigrantenregeling
Beschrijving

•

•
Beoogd
effect

•

De kennismigrantenregeling is van groot belang voor EZK. De kennismigrantenregeling is
de belangrijkste regeling die de instroom van internationaal talent faciliteert. De regeling
maakt het voor Nederlandse werkgevers mogelijk om makkelijker hoogwaardige
kenniswerkers van buiten de Europese Unie (derdelanders) aan te trekken. En levert een
essentiële bijdrage aan de innovatie- en concurrentiekracht van Nederland en het
groeipotentieel van de economie door de circulatie van kennis.
In 2022 hebben 31.000 kennismigranten gebruik gemaakt van de toelatingsregelingen,
waaronder 22.000 aanvragen zijn ingediend voor de kennismigrantenregeling. Dit is
ongeveer 8.000 meer dan in 2021.
Kennismigratie is onderdeel van de bredere inzet op arbeidsmarktkrapte en de
versteviging van het Nederlandse innovatie- en concurrentievermogen. Tevens van groot
belang voor bedrijven en start-ups. Binnen de EU is er weinig aanbod door vergrijzing en
gelijktijdig doormaken transities. Ruim 60% van ICT’ers komt van buiten de EU.

2.2 Maatregel: Behoud van de bestaande 30 % regeling
Beschrijving

•
•

•

•
Beoogd
effect

•
•
•
•
•

De 30 % regeling is een belangrijke pijler voor ons vestigingsklimaat. EZK is vóór van
behoud van deze regeling.
Deze maatregel is onlangs al versoberd. Zo is de hoogte van de vrijstelling beperkt tot
maximaal de norm van de Wet Normering Topinkomens (aftopping Balkenende norm) en
is de periode waarin werkgevers hiervan gebruik kunnen maken teruggebracht van 8
naar 5 jaar.
Verdere versobering van de 30 % regeling, zoals het afschaffen van onbelast uitruilen
van extraterritoriale kosten is niet wenselijk. Het belang van stabiliteit in de fiscaliteit ten
aanzien van het omgaan met extraterritoriale kosten moet niet worden onderschat. Een
nieuwe aanpassing zal schade doen aan het beeld en de ambitie van NL om aantrekkelijk
te willen zijn voor het (internationale) bedrijfsleven.
Uit de evaluatie van de 30%-regeling blijkt dat de regeling doeltreffend (houdt het
vestigingsklimaat aantrekkelijk en competitief) en doelmatig (opbrengsten zijn groter
dan de kosten) is.
Behoud van de bestaande 30 % regeling zonder verdere aanpassing of afschaffing is
noodzakelijk voor bedrijven als ASML, Philips, Booking.com en Adyen. Afschaffing of
versobering zal het Nederlandse vestigingsklimaat negatief beïnvloeden.
Afschaffing maakt het moeilijker om werknemers uit het buitenland (inclusief
werknemers met een specifieke deskundigheid) aan te trekken en te behouden. Veel van
de ons omringende landen kennen namelijk ook dergelijke regelingen.
Afschaffing kan tevens leiden tot vertrek van internationaal talent en een toenemende
krapte op de Nederlandse arbeidsmarkt (bepaalde bedrijven hebben dit aangegeven in
ronde tafels en andere gesprekken).
Afschaffing leidt tot een toename van de werkgeverslasten voor werkgevers die toch
werknemers uit het buitenland moeten aantrekken vanwege hun expertise die op de
Nederlandse arbeidsmarkt niet of schaars aanwezig is.
Bedrijven zijn gebaat bij meerjarige afspraken en nieuwe aanpassing leidt tot
onzekerheid bij bedrijven en nieuwe werknemers.

2

2.3 Maatregel: Vakkrachtregeling als variant op de kennismigrantenregeling
Beschrijving

•
•
•
•
•
•

•
•
Beoogd
effect

•

EZK is voor een verkenning van een mogelijke vakkrachtenregeling.
Binnen de EU is sprake van een groeiende vraag naar technisch personeel gecombineerd
met weinig aanbod door vergrijzing en gelijktijdig doormaken van transities.
Het aantrekken van technici uit andere Europese landen naar Nederland zal daarom
steeds lastiger worden, met als gevolg dat de krapte in Nederland verder toeneemt.
Met een vakkrachtenregeling kan het eenvoudiger worden gemaakt om geschoolde
werknemers, die niet genoeg verdienen om onder de kennismigrantenregeling te vallen,
van buiten de EU/EER te werven.
Er zou in een pilot voor de technieksector verkend kunnen worden om te onderzoeken
wat wel/niet werkt en wat de neveneffecten zijn.
Er zijn drie uit te werken opties:
1) Aanpassing RuWav (risico: gebrek aan juiste juridische grondslag, wellicht
wetswijziging nodig);
2) Vrijstelling maken BuWav (risico: geen TWV meer vereist dus geen checks aan de
voorkant op bijv. arbeidsvoorwaarden);
3) Een vakkrachtregeling als variant op de kennismigrantenregeling (afbakening
techniek is lastig vanwege salariscriterium).
Een vakkrachtregeling als variant op de kennismigrantenregeling waarbij de
verantwoordelijkheid voor tijdelijk aantrekken van de arbeidsmigrant en terugkeerbeleid
bij de werkgever ligt, is het meest wenselijk voor EZK.
Deze maatregel is vraag gestuurd en expliciet gericht op het selectief aantrekken van
internationaal talent voor de technische en digitale banen (max. mbo4). Opties moeten
nader verkend worden.
Een vakkrachtenregeling die arbeidsmigratie buiten de EU mogelijk maakt, draagt
positief bij aan het tegengaan van krapte in de transitie gerelateerde sectoren in
Nederland.

2.4 Maatregel: Versterken van de internationale positionering van Nederland om
Nederland aantrekkelijk te maken voor kennismigranten en het verbeteren van de
randvoorwaarden voor het vergroten van de blijfkans
Beschrijving

Beoogd
effect

•

De aanwezigheid van talent is een belangrijke voorwaarde voor bedrijven in hun
vestigingsbeleid en draagt bij aan de aantrekkingskracht van het Nederlandse
ondernemers- en vestigingsklimaat voor internationale bedrijven.
•
Maatregelen zijn:
o verlengen zoekperiode kennismigranten van 3 naar 6 maanden, verwachting is
dat deze verlenging de blijfkans vergroot.
o versterken van de internationale positionering van Nederland (zichtbaarheid en
vindbaarheid) door doelgerichte campagnes in het buitenland
o verbeteren van randvoorwaarden en dienstverlening (wachttijden en
doorlooptijden) voor het vergroten van de blijfkans van kennismigranten.
Maatregelen beogen expliciet om het effect van de uitstroom te dempen. Daarmee behoud je
internationaal talent dus langer vast en hoeft er geen nieuw (internationaal) talent te worden
geworven. De hypothese is dat daarmee het effect van de instroom kan worden beperkt.

2.5 Maatregel: Internationale samenwerking met topuniversiteiten en goede
positionering van Nederland bij deze topuniversiteiten.
Beschrijving
Beoogd
effect

Concrete samenwerking met (top)universiteiten als MIT waarbij studenten werk- en stage
ervaring opdoen bij Nederlandse werkgevers.
Maatregel is een vorm van acquisitie naar internationaal toptalent. Je biedt internationale
topstudenten via onderzoek- en werkstages de mogelijkheid om kortdurend in NL te
verblijven. Daardoor trek je meer internationaal talent aan dat kort in Nederland verblijft en
mogelijk ook een versteviging van de internationale aantrekkingskracht van Nederland.
Eerdere ervaring met Nederland speelt een belangrijke rol in de besluitvorming van
internationaal talent om wel of niet voor Nederland te kiezen. Uit onderzoek blijkt dat zo’n
56% al eerder in NL is geweest voor bijvoorbeeld werk, studie, of stage. Behoud van
internationale studenten is daarom wenselijk, zeker bij studies waar NL een tekort op de
arbeidsmarkt heeft.

3

2.6 Maatregel: Bedrijfseffectrapportage (randvoorwaardelijk maken)
Beschrijving

Beoogd effect

Met een bedrijfseffectrapportage kan de huisvestingsvraag bij een nieuwe economische
activiteit (bijv. een fabriek of distributiecentrum) door gemeenten en provincies in kaart
worden gebracht om misstanden bij arbeidsmigranten te voorkomen.
•
Dit voorstel neemt een voorschot op besluitvorming. Hoe een bedrijfseffectrapportage
vorm moet krijgen en wat de consequenties hiervan zijn moet eerst goed onderzocht
worden, voordat hier op bwp niveau besluitvorming gewenst is. Op voorhand kunnen
we al stellen dat dit een afremmend effect zal hebben op het vestigingsklimaat en
ondernemerschap. EZK vindt dit onwenselijk.
•
Een keerzijde van de bedrijfseffectrapportage is dat het leidt tot een lastenverzwaring
bij bedrijven. Uit de bedrijfseffectrapportage kan blijken dat een nieuw bedrijf niet kan
starten en/of uitbreiden wanneer de omgeving meer nadelen dan voordelen
ondervindt. Dit heeft niet alleen directe gevolgen voor de regionale economie van een
gemeente, maar ook voor het Nederlandse vestigingsklimaat. De drempel voor
bedrijven die zich in Nederland willen vestigen wordt door de bedrijfseffectrapportage
verhoogd.

2.7 Wettelijke maatregelen gericht op de onderwijstaal en Nederlandse
uitdrukkingsvaardigheid
Beschrijving

Beoogd effect

De voorgenomen verplichting voor een Nederlandstalige component in het curriculum van
anderstalige opleidingen voor technisch geschoold personeel is zeer onwenselijk. De
instelwaarden en uitwerking van de maatregel mag geen schade toebrengen aan het open,
internationaal georiënteerde karakter van onze kenniseconomie. Daarnaast is het voor
EZK van groot belang dat bedrijven in tekortsectoren, zoals in de ICT en techniek, hier
geen last van ondervinden.
•
Voor de Nederlandse (kennis)economie en grote bedrijven zoals ASML, Philips, Adyen,
Booking, alsook in Nederland gevestigde internationale IT- en energiebedrijven en
internationaal georiënteerde startups, is het van groot belang om internationaal talent
en een internationaal studieklimaat te behouden.
•
Een goed geschoolde ‘talentpool’ draagt bij aan de innovatie- en concurrentiekracht
van Nederland en het realiseren van belangrijke innovaties en transities, waaronder
digitalisering en de energietransitie. Tevens draagt de aanwezigheid van voldoende
talent en kennis bij aan de aantrekkingskracht van het Nederlandse vestigingsklimaat.
Een verplichte Nederlandstalige component staat hiermee op gespannen voet.
Eventueel Nederlandse cultuur wel opnemen in curriculum.

4