Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

463
Vragen van de leden Paternotte en Diertens (beiden D66) aan de Minister
van Infrastructuur en Waterstaat over drie studies over besmettingen aan
boord van het vliegtuig (ingezonden 23 september 2020).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat), mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(ontvangen 14 oktober 2020).
Vraag 1
Bent u op de hoogte van de twee studies die afgelopen week zijn aangekondigd voor deEmerging Infectious Diseases1 2 van de Centers for Disease
Control and Prevention (CDC) en een derde studie die is verschenen in Travel
Medicine and Infectious Disease3, die ingaan op covid-19-besmettingen aan
boord van het vliegtuig?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u het met de vragenstellers eens dat deze studies reden bieden tot
zorgen met betrekking tot het besmettingsrisico aan boord van vliegtuigen?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
De studies zijn bekend bij het Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum
(NLR) en het RIVM en maken ook onderdeel uit van de literatuurstudie in het
kader van het onderzoek naar de besmettingsrisico’s aan boord van vliegtuigen. De in de studies genoemde voorvallen hebben plaatsgevonden in de
periode van januari tot maart van dit jaar. Deze periode is van vóór de tijd dat
de luchtvaartsector maatregelen heeft genomen zoals ik uw Kamer heb
geïnformeerd op 12 juni 4. De genomen maatregelen zijn gebaseerd op
richtlijnen van de International Civil Aviation Organization (ICAO) en de
European Union Aviation Safety Agency (EASA). Daarnaast heeft het RIVM op
1

https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/26/11/20–3299_article.
https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/26/11/20–3254_article.
3
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1477893920303781.
4
Covid-19 en luchtvaart, 12 juni 2020, van de ministers van Infrastructuur en Waterstaat en van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
2

ah-tk-20202021-463
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

ons verzoek advies gegeven over de veiligheid aan boord van vliegtuigen in
verband met COVID-19. Ik vertrouw hierin op de deskundigheid van het RIVM.
Het RIVM stelt in dat kader dat het plausibel is dat de ventilatiesystemen in
vliegtuigen met verticale luchtstromen met gezuiverde lucht en hoge
frequentie van ventilatie een beperking geeft van het risico op eventuele
overdracht van SARS-CoV-2 tussen passagiers.5 Daarnaast dragen de andere
genomen maatregelen zoals afstand houden waar mogelijk, spreiden van
passagiers, het dragen van een niet-medisch mondneusmasker, het beperken
van het contact tussen crew en passagiers en de gezondheidsverklaring bij
aan het voorkomen van verspreiding van COVID-19 aan boord van vliegtuigen.
Vraag 3
Hoe reflecteert u op het gegeven uit de CDC-studies dat twaalf mensen op
een vlucht van Londen naar Hanoi waarschijnlijk besmet zijn geraakt in de
businessclass, waar in principe weinig mensen zitten en dus waarschijnlijk
voldoende afstand was?6
Antwoord 3
De betreffende vlucht van Hanoi naar Londen heeft begin maart van dit jaar
plaatsgevonden. Ook deze studie betreft een periode waarin aan boord geen
maatregelen golden zoals hiervoor reeds benoemd. Bij de betreffende vlucht
kwam een passagier aan boord met klachten zoals een zere keel en hoesten.
Hoogstwaarschijnlijk zijn deze klachten opgelopen tijdens een reis naar Italië
daags voor de betreffende vlucht tussen Hanoi en Londen. Tijdens de vlucht
verbleef deze passagier in de businessclass die 75% bezet was met nog 20
passagiers waarvan nog 11 besmet bleken te zijn geworden na aankomst.
Vraag 4
Bent u het eens met de vragenstellers dat deze studies het belang onderstrepen om toe te werken naar screening van passagiers voorafgaand aan
vluchten en met name langeafstandsvluchten, om zo het risico fors te
verkleinen dat virusdragers gedurende lange periodes in één ruimte verkeren
met personen die niet besmet zijn? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u van
plan om te kijken naar hoe de pre-screening aangescherpt kan worden?
Antwoord 4
Alle passagiers op inkomende en uitgaande vluchten dienen voor vertrek een
gezondheidsverklaring in te vullen. Hierin verklaren zij geen klachten te
hebben die passen bij COVID-19. Ook is er in Nederland de visuele observatie
voor het instappen. Als iemand die verklaring niet heeft, uit de gezondheidsverklaring blijkt dat de passagier klachten heeft en/of iemand zichtbaar
klachten heeft kan iemand de toegang tot de vlucht worden ontzegd. Tijdens
de vlucht worden de risico’s zoveel mogelijk beperkt door de eerdere
genoemde maatregelen. In de meeste Europese landen, waaronder Nederland, is het wettelijk niet mogelijk om testen te verplichten voor aankomst in
een land of voor vertrek uit een land. Wel worden de ontwikkelingen van
innovatieve testmethoden voor screening voorafgaand aan de vlucht op
luchthavens actief gevolgd. Daarnaast is er een motie aangenomen van het
lid Paternotte7 om een overzicht te geven van best practices en een beoordeling van de mogelijkheid deze in Nederland te benutten. De Minister van VWS
heeft dit in gang gezet en zal hier later op terugkomen.
Vraag 5
Zijn deze studies ook meegenomen in het literatuuronderzoek dat tot nu is
verricht door het RIVM? Kunt u hun tussentijdse reflectie hierover delen? Ziet
het RIVM hier reden tot aanpassing van hun huidige adviezen voor gezondheidsprotocollen aan boord? Zo nee, waarom niet?

5

Overwegingen_veiligheid_t.a.v._COVID-19_aan_boord_van_een_vliegtuig, 12 juni 2020, RIVM
https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/26/11/20–3299_article.
7
Kamerstuk 25 295, nr. 571
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Deze studies zijn bekend bij het RIVM en zijn opgenomen in het literatuuronderzoek dat door NLR en RIVM wordt uitgevoerd. De volgende tussenrapportage van het onderzoek van het NLR en het RIVM volgt medio oktober. Ik zal
uw Kamer hierover informeren. Daarnaast geeft het RIVM aan dat in
Nederland uit de honderden contacten die de afgelopen maanden zijn
onderzocht in het kader van bron- en contactonderzoek in vliegtuigen, slechts
enkele personen mogelijk besmet zijn geraakt in het vliegtuig. Het is
daarnaast niet met zekerheid te zeggen dat deze personen in het vliegtuig
besmet zijn, de besmetting kan ook vlak voor vertrek of vlak na aankomst
plaats hebben gevonden.
Vraag 6
Bent u voornemens om medio oktober, wanneer de literatuurstudie is
afgerond en er meer bekend is over de onderzoeksopzet van het NLRonderzoek naar virusverspreiding in de cabine, opnieuw tussentijdse
resultaten te delen met de Kamer? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Ja, het NLR en het RIVM hebben toegezegd medio oktober een rapport van
de literatuurstudie op te leveren. Deze zal ik met uw Kamer delen.
Vraag 7
Kunt u bevestigen of de onderzoekers die deze onderzoeken hebben
gepubliceerd ook al zijn benaderd als internationale experts voor het
onderzoek van de NLR naar de effectiviteit van de HEPA-filters? Zo nee,
worden zij nu alsnog benaderd?
Antwoord 7
Ja, de onderzoekers zijn of worden nog benaderd door het NLR/RIVM. Het
onderzoek van het NLR/RIVM gaat verder dan de effectiviteit van HEPA-filters
en kijkt naar de risico’s van verspreiding van het virus verantwoordelijk voor
COVID-19 aan boord van vliegtuigen.
Vraag 8
Kunt u deze vragen elk afzonderlijk zo spoedig mogelijk, zo mogelijk vóór het
internationaal reizen en coronadebat van aankomende donderdag, beantwoorden?
Antwoord 8
De beantwoording voor het debat van donderdag 24 september is helaas niet
gelukt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3