Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2524
Vragen van het lid Karabulut (SP) aan de ministers van Buitenlandse Zaken,
van Defensie en voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
over wapenimporten uit Turkije (ingezonden 23 maart 2020).
Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) en van Minister Blok (Buitenlandse Zaken),
mede namens de Minister van Defensie (ontvangen 20 april 2020).
Vraag 1
Is het juist dat er wapenimporten uit Turkije plaatshebben en is het tevens
juist dat deze de afgelopen twee maanden ruim 16 miljoen dollar hebben
gekost?1
Antwoord 1
De genoemde cijfers zijn afkomstig van de Turkse industrie2 en kunnen niet
worden geverifieerd of bevestigd. Er zijn geen onafhankelijke cijfers beschikbaar ten aanzien van de import van militaire goederen uit Turkije in de eerste
twee maanden van 2020.
Vraag 2
Kunt u aangeven om welke systemen het daarbij gaat en wie ze heeft
gekocht? Welke onderdelen van de Nederlandse krijgsmacht nemen deze
producten af?
Antwoord 2
Het Ministerie van Defensie betrekt direct van de Turkse defensie-industrie
goederen voor onderhoud en modificaties aan het Stinger Launching System
(SLS). Dit grond-luchtwapensysteem wordt binnen de Nederlandse krijgsmacht gebruikt op de Fennek-voertuigen van het Defensie Grondgebonden
1

Turkish Defense & Aerospace Industry 2020, 18 maart 2020, «First Two Months Performance«,
(https://www.defenceturkey.com/en/content/turkish-defense-aerospace-industry-2020-first-twomonths-performance-3891), de passage: According to TIM’s data as of February 29, 2020 the
list of the top 10 countries that imported defense and aerospace products from Turkey is
composed of; the US (US$131,257 Million), Germany (US$38,229 Million), UAE (US$26,091
Million), India (US$23,984 Million), the Netherlands (US$16,305 Million), Qatar (US$12,728
Million), Switzerland (US$12,062 Million), Saudi Arabia (US$11,354 Million), the UK (US$8,653
Million) and Azerbaijan (US$8,364 Million).
2
Turkish Exporters» Assembly (TIM)

ah-tk-20192020-2524
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Luchtverdedigingscommando. Defensie heeft in 2018 en 2019 minder dan 1
miljoen euro en in 2020 tot op heden circa. 0,1 miljoen euro hieraan besteed.
Het betreft geen aanschaf van nieuwe systemen, maar diensten en goederen
die zijn afgenomen voor onderhoud en modificaties aan bestaande systemen.
Vraag 3
Kunt u aangeven welke wapenimporten uit Turkije er in 2018 en 2019 hebben
plaatsgehad?
Antwoord 3
Voor militaire goederen bestaat geen vergunningplicht bij invoer. Alleen voor
bepaalde typen militaire goederen bestaat in het kader van de VN3 en het
Wapenhandelsverdrag (ATT)4 de verplichting om die goederen te notificeren.
Deze informatie is beperkt tot de volgende categorieën militaire goederen: I.
Gevechtstanks, II. Pantsergevechtsvoertuigen, III. Zware artilleriesystemen, IV.
Gevechtsvliegtuigen, V. Gevechtshelikopters, VI. Oorlogsschepen, VII.
Raketten en raketwerpers en VIII. Kleine en lichte wapens. Er zijn in 2018 geen
importen vanuit Turkije geweest voor deze categorieën militaire goederen.
Voor 2019 zijn er nog geen data beschikbaar. Deze wordt naar verwachting
medio-2020 beschikbaar. De goederen die het Ministerie van Defensie in 2018
en 2019 uit Turkije heeft betrokken vallen niet onder deze categorieën.
Vraag 4
Op welke wijze verhoudt dit importbeleid zich tot het beperkte wapenexportbeleid dat Nederland voert ten aanzien van Turkije? Kunt u dat toelichten?
Antwoord 4
Via het wapenexportbeleid zorgt Nederland er zo veel mogelijk voor dat
militaire goederen die uit Nederland worden geëxporteerd niet worden
gebruikt bij het begaan van schendingen van mensenrechten of voor
territoriale agressie van landen. Import naar Nederland wordt alleen
gecontroleerd met het oog op de veiligheid van Nederland. Dat gebeurt op
basis van de Wet Wapens en Munitie. Daarnaast kunnen sanctiemaatregelen
beperkingen stellen aan de import van goederen uit bepaalde landen. Er
gelden momenteel geen sancties of beperkingen op import van militaire
goederen uit Turkije. Binnen de wettelijke kaders is het aan bedrijven zelf om
hun keten van toeleveranciers in te richten.
Controleren op eindgebruik bij invoer in Nederland ligt minder voor de hand.
Wanneer de goederen zijn bestemd voor de Nederlandse strijdkrachten zullen
deze op een verantwoorde wijze worden ingezet. Wanneer de goederen zijn
bestemd voor Nederlandse bedrijven zullen deze bij export (bijvoorbeeld na
integratie in een eindproduct) wederom onderhevig zijn aan exportcontrole
waarbij getoetst wordt op het risico van ongewenst eindgebruik. Wanneer de
goederen zijn bestemd voor private eindgebruikers – bijvoorbeeld bij
jachtgeweren – wordt het gebruik daarvan op andere wijze gereguleerd.
Vraag 5
Deelt u de opvatting dat geen wapenimporten uit Turkije toegestaan mogen
worden in verband met de illegale militaire interventies in Syrië en de slechte
mensenrechtensituatie in Turkije? Zo nee, waarom niet? Kunt u dat toelichten?
Antwoord 5
Ten algemene geldt er voor bedrijven die actief zijn in de handel in militaire
goederen een bijzondere verantwoordelijkheid op het terrein van maatschappelijk verantwoord ondernemen om zeker te stellen dat militaire goederen en
kennis niet in verkeerde handen terecht komen. Nederland onderstreept dat
met een streng exportcontrolebeleid voor de uitvoer van militaire goederen.
Het gaat echter te ver om bedrijven ook te verbieden om goederen af te
nemen uit Turkije. Turkije heeft immers ook een legitieme veiligheidsbehoefte
en van daaruit een defensie- en veiligheidsindustrie. Nederlandse bedrijven
hebben langjarige partnerschappen opgebouwd met Turkse toeleveranciers

3
4

https://www.unroca.org/turkey/report/2018/
https://www.thearmstradetreaty.org/annual-reports.html?templateId=209826

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

en afnemers. Hierin is fors geïnvesteerd. Het strekt te ver om een blanco
verbod op te leggen op leveranties uit Turkije. Dat is ook niet effectief: juist
door de export naar Turkije te beperken wordt voorkomen dat militaire
goederen uit Nederland bijdragen aan de Turkse operatie in Syrië.
Vraag 6
Bent u bereid er bij de bondgenoten op aan te dringen af te zien van deze
importen uit Turkije vanwege de mensenrechtensituatie en de interventies in
Syrië? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Nee. Nederland ziet de controle op en de beperking van de uitvoer van
militaire goederen naar Turkije als de meest effectieve manier om zorgen
over inzet van militaire goederen bij schendingen van mensenrechten of de
Turkse operatie in Syrië te adresseren. Daarnaast worden deze aspecten
veelvuldig ter sprake gebracht in bilaterale contacten.
Een EU-brede beperking van de invoer van militaire goederen uit Turkije is
niet realistisch. Nederland heeft herhaaldelijk gepleit voor een embargo op de
uitvoer van militaire goederen naar Turkije naar aanleiding van de Turkse
interventie in Syrië. Hiervoor was geen draagvlak. Een pleidooi voor een
importverbod – dat minder effectief is in het tegengaan van de Turkse
activiteiten in Syrië – heeft daarmee geen realistische kans van slagen. De EU
heeft met de maatregelen op de export van militaire goederen naar Turkije in
oktober 2019 een duidelijk en effectief signaal afgegeven richting Turkije.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3