Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 980

Parlementair onderzoek financieel stelsel

Nr. 16

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 december 2010
Bij brief van 8 oktober 2010 (2010D39229) heeft de Tweede Kamer het
kabinet gevraagd een reactie te geven op het rapport «Verloren krediet»
van de Tijdelijke commissie onderzoek financieel stelsel onder leiding van
het Lid De Wit (de commissie De Wit). In dit rapport heeft de commissie
de oorzaken van de turbulente ontwikkelingen in de financiële sector van
de afgelopen jaren in beeld gebracht en krachtige aanbevelingen
geformuleerd voor de verbetering van de regulering van en het toezicht
op de financiële sector.
De commissie De Wit heeft naar aanleiding van haar rapport tevens een
groot aantal vragen van de Tweede Kamer schriftelijk beantwoord met
haar brief van 1 september 2010. Op dinsdag 14 en donderdag
16 september 2010 is vervolgens het rapport plenair door de Kamer met
de commissie De Wit besproken. Met de motie Mulder c.s. van
28 september 2010 heeft de Tweede Kamer de aanbevelingen van de
commissie De Wit, zoals verwoord in het rapport, overgenomen.
In de hiernavolgende brief gaat het kabinet in op de 27 genummerde
aanbevelingen uit het rapport. Daarbij wordt iedere aanbeveling separaat
behandeld. Voorts wordt ingegaan op de bevindingen van de commissie
De Wit ten aanzien van de verlening van de verklaring van geen bezwaar
door DNB en de minister van Financiën aan het consortium van banken
voor de overname en opsplitsing van ABN AMRO. Daarna wordt ingegaan
op de bevindingen van de commissie De Wit ten aanzien van de deconfiture van Icesave.
In deze brief zijn de opvattingen van de Autoriteit Financiële Markten (de
AFM) op de voor haar relevante aanbevelingen weergegeven. De reactie
van de Nederlandsche Bank (DNB) is te vinden in de separaat bijgevoegde
brief1.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

kst-31980-16
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

1

1. Inleiding
In september 2008 ging de Amerikaanse investeringsbank Lehman
Brothers failliet. Voorafgaand aan dat faillissement was reeds een
bankencrisis in ontwikkeling door de onzekerheden die waren ontstaan
over beleggingen in Amerikaanse hypotheken die waren verstrekt aan
niet-kapitaalkrachtige burgers in Amerika. In een sector die gefundeerd is
op vertrouwen, nam de onzekerheid toe. Niemand bevroedde toentertijd
echter wat voor gevolgen dit faillissement en het eroderende vertrouwen
zou hebben voor de financiële wereld: de interbancaire geldmarkt
bevroor, waarna de gehele financiële sector in een crisis van ongekende
aard en omvang belandde. Overheden zagen zich wereldwijd genoodzaakt
fors in te grijpen en de gevolgen van de financiële crisis voor de reële
economie hebben zich hard doen voelen.
Het is pijnlijk duidelijk geworden dat de mondiale verwevenheid van de
financiële sector, zoals ten aanzien van de onderlinge kredietrelaties van
banken, tot gevolg kan hebben dat als zich ergens een crisis voordoet,
deze door kan werken over de hele wereld. De crisis heeft ook het
bijzondere belang van de financiële sector voor economieën wereldwijd
aangetoond.
Dat belang is vooreerst en vooral een belang van de burger. Burgers
moeten kunnen vertrouwen op banken, en banken moeten dat vertrouwen
verdienen en waarmaken. De crisis heeft dit vertrouwen ernstig geschaad.
Zoals de commissie De Wit het kernachtig uitdrukt: er is duidelijk veel
krediet verloren gegaan. De overheid heeft moeten ingrijpen om de
financiële sector in de moeilijkste tijden van de crisis te steunen en te
voorkomen dat de burger het vertrouwen volledig verloor. De dekking van
het depositogarantiestelsel is verhoogd. Het spaargeld van burgers bij
Icesave is door de Nederlandse overheid tot 100 000 euro gegarandeerd,
waarbij het eerste deel van 20 877 euro, dat onder het IJslandse depositogarantiestelsel viel, door de Nederlandse staat is voorgeschoten. De
ondernemingen die het zwaarst getroffen zijn, zijn geherkapitaliseerd en
in het geval van de voormalige Fortis-groep heeft de overheid zelfs delen
van deze onderneming moeten aankopen. De overheid heeft voor bijna 50
miljard euro aan garanties op interbancaire leningen verstrekt.
Daar waar altijd is gedacht dat de (mondiale en nationale) financiële
sector goed functioneerde en welvaart creëerde, is gebleken dat er tevens
belangrijke zwaktes in deze sector en de regulering daarvan zaten. Het is
evident dat een crisis zoals deze, die dwong tot zulk groot overheidsingrijpen, nooit meer mag plaatsvinden. Daarom dient de regulering en
het toezicht te worden verbeterd. Zowel internationaal, nu de verwevenheid van de internationale financiële sector een gegeven is, als
Europees en nationaal moet daarom grondig worden nagedacht over de
wijze waarop dit moet plaatsvinden.
De Tweede Kamer heeft ruim aandacht besteed aan de ontwikkelingen in
de financiële sector en de wijze waarop regulering en toezicht plaatsvinden. De beslissing van de Kamer om een officieel onderzoek in te
stellen naar de gebeurtenissen van de afgelopen jaren wordt door het
kabinet onderschreven. In dit onderzoek van de commissie De Wit heeft
de commissie uitgebreid gestudeerd op de oorzaken van de crisis, de aard
van de Nederlandse financiële sector, de regulering van de sector en het
toezicht daarop. Dit onderzoek is uitgemond in een gedegen rapport dat
een rijk palet aan conclusies en aanbevelingen bevat, die erop zijn gericht
om de kans op fouten in de toekomst te minimaliseren, en lacunes in de
regulering en het toezicht te dichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

2

De commissie De Wit heeft in haar rapport ook aandacht besteed aan de
belangrijkste reeds lopende voorstellen die naar aanleiding van de
financiële crisis zijn gedaan ter verbetering van het functioneren van het
financiële stelsel. De commissie De Wit staat in haar rapport stil bij de vele
internationale en Europese initiatieven. Deze Europese en internationale
initiatieven zijn belangrijk omdat er daarmee naar wordt gestreefd te
voorkomen dat delen van de sector, die internationaal zo verweven is,
ergens in de wereld minder goed gereguleerd worden en om het level
playing field waar nodig te bewaken. Ook staat de commissie De Wit stil
bij nationale initiatieven om de regulering van en het toezicht op de
financiële sector te verbeteren. De Kabinetsvisie toekomst financiële
sector uit 2009, die in 2010 is geactualiseerd, omvat een ambitieus plan
van het kabinet om de regulering en het toezicht te versterken. Dit plan
wordt al gedeeltelijk in reeds lopende wetgevingstrajecten met de Kamer
uitgevoerd (zie hiervoor mijn brief van 25 oktober 2010).
Zoals in de Kabinetsvisie toekomst financiële sector is gesteld, is voor het
minimaliseren van de kans op een herhaling van de crisis zoals we deze
hebben gezien een brede strategie vereist. De financiële crisis heeft
kunnen ontstaan door een veelvoud van factoren die elkaar beïnvloedden
en versterkten. Ingrijpende hervormingen zijn daarom nodig op veel
verschillende terreinen, in bepaalde gevallen ook nationaal. Het kabinet
zal daartoe maatregelen nemen. In de kern moeten financiële ondernemingen ten gevolge van de hervormingen meer solide, verantwoordelijk
en transparant worden. Het toezicht moet worden versterkt en verbeterd.
En de overheid dient zich hiervoor actief in te zetten, en daarmee te
borgen dat zij in de toekomst niet meer gedwongen zal zijn om met
belastinggeld financiële ondernemingen te ondersteunen. De veelheid aan
mogelijke hervormingsmaatregelen biedt daarbij de uitdaging om te
onderscheiden welke voorstellen doeltreffend zijn. Deze uitdaging ligt bij
kabinet en Kamer gezamenlijk.
Het rapport van de commissie De Wit is van grote waarde voor de
discussie over de wijze waarop de regulering van en het toezicht op de
financiële sector doeltreffend kunnen worden verbeterd. De bevindingen
van de commissie De Wit, lopende internationale en Europese initiatieven
en de Kabinetsvisie toekomst financiële sector bieden gezamenlijk een
krachtig handvat om deze verbeteringen te bewerkstelligen.
Het rapport van de commissie De Wit bevat 27 aanbevelingen die veelal
betrekking hebben op de wetgeving en het toezicht, maar ook op de
verantwoordelijkheid van de sector zelf. In de hiernavolgende paragraaf
zal het kabinet ingaan op de aanbevelingen van de commissie De Wit, die
het kabinet in de kern onderschrijft.
Tot slot wil het kabinet graag zijn grote erkentelijkheid uitspreken aan de
commissie De Wit voor dit grondige onderzoek en rijke rapport. Met dit
rapport in de hand en de bevindingen die nog volgen, zullen het
parlement en het kabinet gezamenlijk tot een gedegen verbetering van
regulering van en toezicht van de financiële sector kunnen komen.
2. De aanbevelingen van de commissie De Wit
De reactie van het kabinet op de 27 aanbevelingen van de commissie De
Wit zijn in de 27 paragrafen hieronder verwoord. Aanbeveling 1 in
paragraaf 2.1, aanbeveling 2 in paragraaf 2.2 etc.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

3

2.1. Informatievoorziening over macro-economische risico’s voor
het financiële stelsel
De commissie beveelt aan dat het Centraal Plan Bureau (het CPB) en DNB
gezamenlijk minimaal een keer per jaar regering en parlement informeren
over de internationale en nationale macro-economische ontwikkelingen in
samenhang met de financiële sector, en daarbij aangeven welke beleidsopties er zijn en welke aanpassingen van wet- en regelgeving hun inziens
wenselijk zijn.
In deze aanbeveling en de hoofdstukken 3 en 4 van haar rapport wijst de
commissie De Wit terecht op de achterliggende macro-economische
oorzaken van de kredietcrisis (onderschatting van risico’s, opbouw van
leverage, monetair beleid etc.). Het is belangrijk dat beter zicht komt op
dergelijke macro-economische ontwikkelingen die de financiële sector
raken, zodat regering, parlement en de toezichthouders op de financiële
markten daar beter over geïnformeerd kunnen zijn. Er wordt hier reeds
aan gewerkt op nationaal en Europees niveau.
De commissie de Wit noemt zelf al de versterking van het CPB met een
kennisunit financiële markten, die reeds enkele studies heeft gepubliceerd
die via de website van het CPB toegankelijk zijn en in verschillende fora
gepresenteerd zijn. Deze kennisunit richt zich op regulerings- en
governance-vraagstukken die betrekking hebben de marktordening van de
financiële sector om beleidsmakers extra handvaten aan te reiken. Thans
wordt door het CPB vooronderzoek gedaan naar de mogelijkheid om op
een kosteneffectieve manier invulling te geven aan de aanbevelingen van
de commissie De Wit. Als onderdeel van dit vooronderzoek wordt gekeken
naar de betekenis van de financiële sector voor macro-economische
ramingen en modellen. Het CPB zal begin 2011 over de uitkomsten van dit
vooronderzoek rapporteren.
Binnen DNB publiceert de afdeling Financiële Stabiliteit op haar beurt elk
half jaar het overzicht Financiële stabiliteit (ook beschikbaar via de
website), waarin de (macro-economische) ontwikkelingen die mogelijk
van invloed kunnen zijn op de financiële stabiliteit in Nederland voor het
voetlicht worden gebracht. Deze analyse vormt input voor het halfjaarlijkse Financial Stability Review van de Europese Centrale Bank (de ECB),
dat via de website van de ECB beschikbaar is. Verder is er binnen DNB een
afdeling Macro-prudentiële Analyse opgericht. Tot slot is DNB en de AFM
gevraagd jaarlijks te rapporteren over geconstateerde knelpunten in de
toezichtregelgeving middels een wetgevingsbrief, zoals de commissie de
Wit ook voorstelt. Mede op basis van die rapportages zal het kabinet zijn
voornemens ten aanzien van wet- en regelgeving bepalen.
Ook op Europees niveau worden macro-economische risico’s zeer serieus
genomen door de oprichting van een Europees orgaan, de European
Systemic Risk Board, dat in samenwerking met de drie nieuwe Europese
toezichtautoriteiten (EBA, ESMA en EIOPA, waarvan DNB of de AFM lid is)
speciaal is opgericht om macro-prudentiële risico’s beter in kaart te
brengen.
Er gebeurt dus al veel en de Kamer zou zich, in aanvulling op het
beschikbare materiaal, nog extra kunnen laten informeren door bijvoorbeeld technische briefings te organiseren waarbij vertegenwoordigers van
het CPB of DNB (of bijvoorbeeld de AFM indien het onderwerp zich
primair op haar terrein bevindt) een en ander nader toelichten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

4

Een laatste idee van de commissie om het CPB en DNB daarnaast nog
gezamenlijk een rapportage te laten opstellen ligt, wat het kabinet betreft,
minder voor de hand. Het CPB en DNB hebben beide hun eigen expertise
en modellen en het naast elkaar bestaan hiervan kan leiden tot betere of
andere inzichten, wat zeker bij de lastig te grijpen macro-economische
ontwikkelingen zinnig kan zijn. Wel kunnen het CPB en DNB, waar dit geen
(toezicht)vertrouwelijke informatie betreft, het uitwisselen van informatie
en inzichten verbreden. Ook zou de Tweede Kamer actief om onderzoek
kunnen vragen om beter zicht en grip te krijgen op bepaalde ontwikkelingen.
2.2. Zorgdragen voor naleving Code Banken
De commissie beveelt de financiële sector aan dat zij snel resultaten laat
zien in de vorm van een zorgvuldige naleving van de Code Banken,
waarbij het expliciete uitgangspunt «pas toe» is.
Voorts merkt de commissie op dat in de rapportage van de Monitoring
Commissie Code Banken moet worden omschreven welk normenkader
voor het beoordelen van het «pas toe of leg uit»-beginsel is gehanteerd en
welke sancties er (kunnen) zijn wanneer ten onrechte gebruik is gemaakt
van de «leg uit»-mogelijkheid. Een wettelijke verankering ter vervanging
van de aanbevelingen in de Code Banken blijft daarbij zo nodig in beeld.
Tot slot beveelt de commissie De Wit aan dat DNB en de AFM in hun
toezichtbeleid expliciet rekening gaan houden met de wijze waarop een
financiële instelling voldoet aan de Code Banken.
De commissie De Wit besteedt terecht veel aandacht aan de Code Banken.
Met de Code Banken heeft de bancaire sector zich gecommitteerd aan
waardevolle principes voor prudent en duurzaam bankieren in de
toekomst. Hiermee heeft de Nederlandse bancaire sector expliciet
gemaakt dat de in het rapport van de commissie Maas van 7 april 20091
bepleite mentaliteitsverandering in de financiële sector voor haar geen
vrijblijvendheid is.
Het kabinet ondersteunt de Code Banken en onderschrijft net als de
commissie een optimale naleving van deze code. Mede om die reden is de
Code Banken wettelijk verankerd2 en is een onafhankelijke Monitoring
Commissie Code Banken ingesteld. Een bank dient, als gevolg van de
wettelijke verankering, in haar jaarverslag verantwoording af te leggen
over de naleving van de code via het «pas toe of leg uit»-beginsel. Het
kabinet verwacht, mede gelet op het «verloren krediet», dat de banken de
principes van de code toepassen en alleen in uitzonderlijke omstandigheden van de uitlegmogelijkheid gebruikmaken. Ook de Monitoring
Commissie Code Banken gaat ervan uit dat banken terughoudend zullen
omspringen met de mogelijkheid tot het geven van «uitleg».

1
Rapport «Naar herstel van vertrouwen» van
de Adviescommissie Toekomst Banken van
7 april 2009. Kamerstukken II 2008/09, 31 371,
nr. 163.
2
Wettelijke verankering houdt in dat de Code
Banken is aangewezen als gedragscode als
bedoeld in artikel 2:391 lid 5 van het Burgerlijk
Wetboek.
3
www.monitoringcommissiecodebanken.nl/.

In het jaarverslag over het boekjaar 2010 leggen banken voor de eerste
maal verantwoording af over de naleving van de Code Banken. Op basis
hiervan zal de Monitoring Commissie Code Banken in 2011 een eerste
volledige rapportage uitbrengen over naleving van alle principes van de
code. De Monitoring Commissie heeft op 1 juli 2010 haar werkplan3
bekend gemaakt. Hierin heeft zij aangegeven in ieder geval bijzondere
aandacht te schenken aan de situaties waarin banken gebruik maken van
de mogelijkheid tot afwijken van een principe en de wijze waarop deze
afwijkingen worden gemotiveerd. Mede op verzoek van de Tweede Kamer
heeft de Monitoring Commissie op 2 december 2010 vervroegd een
voorrapportage uitgebracht. Een inhoudelijke reactie op deze voorrapportage zal de Tweede Kamer begin 2011 worden toegestuurd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

5

Voor wat betreft de sancties bij niet-naleving van de Code Banken verwijst
het kabinet verder naar de vergadering van de Tweede Kamer met de
commissie De Wit over haar rapport van 16 september 20101. De
commissie De Wit heeft destijds uiteengezet dat de verantwoording over
de naleving onderdeel moet uitmaken van de verslaglegging en dat de
Ondernemingskamer opname hiervan in het jaarverslag kan afdwingen.
Het niet opvolgen van een bevel van de Ondernemingskamer daartoe is
een economisch delict. In aanvulling daarop merkt het kabinet op dat het
aan relevante stakeholders, waaronder de aandeelhoudersvergadering en
klanten, is om te bepalen of de gegeven verantwoording, waaronder de
uitleg van een afwijking, voldoende is en zo niet, welke consequenties ze
hieraan verbinden. Deze relevante stakeholders hebben derhalve, naast
uiteraard primair de banken zelf, een belangrijke rol bij de effectuering
van de code. De naleving van de Code Banken wordt gemonitord door
een onafhankelijke Monitoring Commissie. Deze Commissie spreekt waar
nodig instellingen aan op niet-naleving van de Code. Voor beursgenoteerde banken geldt bovendien dat de AFM in verband met het toezicht op
de financiële verslaggeving ook het in het jaarverslag opgenomen
onderdeel over de naleving van de Code Banken kan toetsen. Evenals bij
de Nederlandse corporate governance code wordt in dit kader getoetst of
een mededeling consistent is met de inhoud van de rest van het
jaarverslag en van andere openbare informatie.
De commissie De Wit betrekt terecht de rol van DNB en de AFM. Deze
toezichthouders houden in lijn met de aanbeveling van de commissie in
hun toezichtbeleid dat voortvloeit uit wet- en regelgeving (regulering)
rekening met de wijze waarop een bank voldoet aan de Code Banken
(zelfregulering). De verantwoording door de banken kan immers een
indicator zijn voor het toezicht op die banken in het kader van de Wet op
het financieel toezicht (de Wft). Hierbij kan onder meer worden gedacht
aan het toezicht van DNB en de AFM op het beloningsbeleid van de
gehele financiële sector en de deskundigheidstoetsing door beide
toezichthouders van bestuurders en commissarissen. De rapportages van
de Monitoring Commissie Code Banken kunnen hiervoor een indicatie
zijn. Wel plaatsen DNB en de AFM kanttekeningen bij zelfregulering. Mede
gelet hierop merkt het kabinet op dat wet- en regelgeving en het toezicht
door DNB en de AFM dat hieruit voortvloeit, het leidende kader vormt;
zelfregulering door de banken via de Code Banken staat hier los van.
2.3. Aanvulling en aanscherping Code banken op het gebied van
risicomanagement
De commissie beveelt aan dat het formuleren van de risicobereidheid,
zoals dat in de Code Banken verplicht wordt gesteld, aangevuld wordt met
het expliciet toetsen van gehanteerde verdienmodellen binnen een
financiële onderneming. Daarbij zou ook een duidelijke scheiding moeten
worden aangebracht tussen verschillende soorten risico zodat/waarbij aan
bepaalde type risico’s extra aandacht kan worden geschonken. Voorts zou
het instrumentarium dat gebruikt wordt voor risicobeheersing zich niet
moeten beperken tot kwantitatieve modellen, maar ook kwalitatieve
analyses en simulaties moeten bevatten. Tot slot beveelt de commissie
aan dat de interne accountant nauwer wordt betrokken bij het risicomanagement en een sterkere positie krijgt binnen de organisatie van
financiële instellingen. Daarnaast is versterking van de interne auditfunctie ook wenselijk.

1

Handelingen II 2009/10, nr. 101, p. 8112 tot
en met 8055.
2
Kamerstukken II 2009/10, 31 980, nr. 13.

Deze aanbeveling tot uitbreiding van de Code Banken op het gebied van
risicomanagement hangt – evenals aanbeveling 4 over uitbreiding van de
Code Banken op het gebied van beloningen – nauw samen met de motie
van het lid Mulder c.s. van 16 september 2010.2 In deze motie heeft de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

6

Tweede Kamer de banken opgeroepen om de Code Banken voor het einde
van het jaar uit te breiden en aan te passen in lijn met de aanbevelingen
van de commissie De Wit. Het kabinet heeft beide aanbevelingen – via de
Nederlandse Vereniging van Banken – onder de aandacht gebracht van de
banken.
Volledigheidshalve merkt het kabinet hierbij op dat de Code Banken pas
onlangs – op 1 januari 2010 – in werking is getreden. Dit houdt in dat
banken voor het eerst in het jaarverslag over het boekjaar 2010 (dus in
2011) verantwoording moeten afleggen over de naleving van de principes
van de code. Vooruitlopend hierop doen banken ten tijde van de publicatie
van het jaarverslag over boekjaar 2009 op hun websites verslag van de
voorbereidende stappen die in 2009 zijn getroffen om de code vanaf
1 januari 2010 toe te passen. De Monitoring Commissie Code Banken
heeft dit jaar op mijn verzoek vervroegd een voorrapportage uitgebracht
(vgl. de reactie op aanbeveling 2) over deze voorbereidende stappen
waarmee een eerste beoordeling van de door banken in de praktijk
gezette (voorbereidende) stappen mogelijk is.
Mede gelet hierop is het kabinet van mening dat banken de gelegenheid
moeten krijgen volledig verantwoording over de naleving van de huidige
code af te leggen: een wezenlijke (cultuur)verandering is niet van de ene
op de andere dag te realiseren. Overigens bleek bij het Kamerdebat met
de heer De Wit over het rapport ook de inzet van de commissie De Wit1
om eerst te zien hoe de sector omgaat met de naleving van de Code
Banken.
Het kabinet houdt naleving van de code – mede aan de hand van de
rapportages van de Monitoring Commissie – scherp in de gaten. De
Monitoring Commissie kan waar nodig aanbevelingen doen tot
aanscherping van de code. Het kabinet sluit hiermee haar eigen verantwoordelijkheid niet uit: nadere maatregelen treffen is denkbaar, bijvoorbeeld indien blijkt dat de naleving van de code onder de maat is. Het
kabinet is – evenals de commissie De Wit1 – van mening dat hierover in
z’n algemeenheid op z’n vroegst pas in 2011 daadwerkelijk een volledig
inzicht kan worden verkregen.
Het kabinet acht met de commissie De Wit adequate risicobeheersing in
de gehele financiële sector van groot belang. Falend risicomanagement
was naar het kabinet meent een belangrijke oorzaak van de problemen
van de financiële crisis. Het kabinet onderschrijft dan ook aanscherping
van de aandacht voor risicomanagement in wet- en regelgeving. Dit wordt
onder meer tot uitdrukking gebracht in internationale trajecten c.q.
huidige richtlijnvoorstellen (vergelijk onder meer Bazel III, Solvency II en
UCITS IV). Deze internationale regelgeving zal in Nederland in de Wft
worden geïmplementeerd. Daarnaast vormt risicomanagement van
financiële instellingen de komende jaren één van de speerpunten van het
toezicht door DNB.2
2.4. Aanvulling en aanscherping Code Banken op het gebied van
beloningsbeleid

1

Handelingen II 2009/10, nr. 101, p. 8115.
Vgl. Visie DNB Toezicht 2010–2014. Voor het
bijgaande persbericht en de daarin opgenomen links naar de Visie DNB Toezicht
2010–2014 zie http://www.dnb.nl/nieuws-enpublicaties/nieuwsoverzicht-en-archief/
nieuws-2010/dnb230477.jsp.
2

Naar het oordeel van de commissie dient de reikwijdte van een aantal
beloningsprincipes uit de Code Banken, zoals de beperking van de
vertrekvergoeding en de claw-backbevoegdheid, te worden uitgebreid
naar alle medewerkers binnen een bank. De commissie beveelt ook aan
om door middel van aanvullende regels op de Code Banken grenzen te
stellen aan retentie-, exit- en welkomstpakketten, voor zover die tot
perverse prikkels leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

7

Ook het kabinet acht het van groot belang dat er een evenwichtig
beloningsbeleid binnen de gehele organisatie van financiële instellingen
wordt gevoerd. Mede om die reden houden DNB en de AFM toezicht op
het beloningsbeleid van de gehele financiële sector: van bestuurders, tot
handelaars, tot medewerkers in controlerende functies. Het kabinet
verwijst hierbij naar het Besluit beheerst beloningsbeleid dat op 1 januari
2011 in werking treedt (en dat bijdraagt aan de implementatie van de
beloningsbepalingen van de nieuwe kapitaaleisenrichtlijn voor banken,
CRD III). De toezichthouders richten zich op het bestrijden van prikkels die
aanleiding kunnen geven tot het nemen van ongewenste en onverantwoorde risico’s, en die ertoe kunnen leiden dat het klantbelang wordt
veronachtzaamd. Deze wet- en regelgeving en het toezicht door DNB en
de AFM dat hieruit voortvloeit, vormt het leidende kader; zelfregulering
door de banken via de Code Banken staat hier los van.
Daarnaast heeft de Nederlandse bancaire sector zelf het initiatief
genomen voor de Code Banken (op basis van zelfregulering). De Code
Banken bevat, anders dan veelal wordt aangenomen, reeds principes die
zien op de beloning van alle medewerkers binnen een bank, dus ook op
handelaars. Zo worden variabele beloningen ingevolge de Code Banken
ook voor anderen dan leden van de raad van bestuur gerelateerd aan
prestaties van het individu, het bedrijfsonderdeel en de bank als geheel en
mede gerelateerd aan de lange termijn doelstellingen van de bank. Dit
voorkomt dat beslissingen en transacties worden beloond die louter zijn
gericht op de korte termijn. Ook dient de bank voor alle medewerkers een
passend maximum te stellen aan de verhouding tussen de variabele
beloning en het vaste salaris. Verder dienen niet-financiële prestatiecriteria een belangrijk onderdeel te vormen voor de individuele beoordeling
van alle medewerkers. Kortom, de Code Banken bevat reeds een groot
aantal principes dat ertoe dient te leiden dat banken een zorgvuldig,
beheerst en duurzaam beloningsbeleid volgen voor beloningen van alle
medewerkers: van bestuurders, tot handelaars en medewerkers in
controlerende functies.
Het onderdeel beloningsbeleid van de Code Banken is overigens één van
de aandachtsgebieden van de Monitoring Commissie Code Banken, waar
zij in haar monitoring rapport van 2011 op basis van uitgebreid onderzoek
bijzonder aandacht aan zal schenken.
Voor wat betreft de aanbeveling van de commissie om de Code Banken
uit te breiden (in dit geval op het gebied van beloningen) verwijst het
kabinet verder naar de reactie op aanbeveling 3.
2.5. Beloningsbeperkingen bij staatsteun
In deze aanbeveling onderschrijft de commissie de voorstellen van de
minister van Financiën om vergaande voorwaarden te stellen aan
beloningen van bestuurders van financiële ondernemingen in geval van
steunverstrekking door de overheid. Bij deze voorwaarden zijn de
gevolgen voor beloningen van bestuurders identiek aan een faillissementssituatie: uitstaande optie- en aandelenpakketten en voorwaardelijk
toegekende lange termijn bonussen komen te vervallen. De raad van
commissarissen moet daarbij bezien of het mogelijk is in het verleden
betaalde bonussen terug te halen. De commissie suggereert om de
reikwijdte van deze maatregelen, indien mogelijk, uit te breiden naar alle
medewerkers van de organisatie, zonodig middels aanpassing van weten regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

8

Het is goed om te lezen dat de commissie De Wit de door mij aangekondigde aanvullende beloningsvoorwaarden, die zullen gelden bij nieuwe
steunoperaties, ondersteunt. De suggestie om de reikwijdte van deze
maatregelen uit te breiden naar de gehele organisatie is begrijpelijk, maar
in de praktijk lastig uitvoerbaar. Om de genoemde maatregel uit te
breiden naar de gehele organisatie zullen individuele beloningsafspraken en contracten met alle werknemers in een organisatie moeten
worden aangepast; deze kunnen niet zomaar eenzijdig worden gewijzigd.
Een dergelijk intensief traject waarbij alle werknemers van de betreffende
instelling zijn betrokken, staat op gespannen voet met de grote tijdsdruk
en strikte vertrouwelijkheid die met een steunoperatie gepaard gaat.
Hiernaast vind ik het ook niet wenselijk om te treden in afspraken die in
het kader van een CAO zijn gemaakt. Daarom heb ik ervoor gekozen om in
eerste instantie afspraken te maken met de bestuurders van de organisatie. Met hen kan ik immers in het kader van steunverlening snel en
vertrouwelijk overeenstemming bereiken over het wijzigen van hun
arbeidsovereenkomsten. Van hen zal ik dan ook eisen dat zij hun beloning
in de vorm van uitstaande optie- en aandelenpakketten terug laten vloeien
naar de onderneming en dat hun voorwaardelijk toegekende (langetermijn)bonussen komen te vervallen.
Ik heb wel nadrukkelijk gekeken naar de mogelijkheden om de reikwijdte
van maatregelen ten aanzien van beloningen uit te breiden. Voor de
dagelijkse beleidsbepalers (deze groep is breder dan alleen de
bestuurders) wordt in het kader van eventuele steun onderzocht in
hoeverre de variabele beloning kan worden teruggevorderd met behulp
van de (nieuwe) clawback-wetgeving. Reeds bij eerdere steunoperaties is
als eis gesteld dat voor de senior managers een nieuw duurzaam
beloningsbeleid moet worden vastgesteld en dat uiterste terughoudendheid dient te worden toegepast bij de toekenning van de variabele
beloning. Er worden dus wel degelijk maatregelen getroffen ten aanzien
van beloningen die verder gaan dan de bestuurders.
Het staat als een paal boven water dat het beloningsbeleid van elke
financiële onderneming, dat zich uitstrekt tot de gehele onderneming, dient te voldoen aan alle toepasselijke wet- en regelgeving en het
hele pakket aan maatregelen dat is genomen op het gebied van
beloningsbeleid in de financiële sector.Dat geldt niet alleen voor de
gesteunde, maar ook voor de niet-gesteunde instellingen. Met de op
1 januari 2011 voorziene inwerkingtreding van het Besluit beheerst
beloningsbeleid wordt de bevoegdheid van zowel DNB als AFM om
toezicht te houden op het beloningsbeleid van de gehele financiële
onderneming expliciet wettelijk vastgelegd. Er zal vanaf die datum ook
gehandhaafd worden of de beloningseisen in relatie tot de kapitaalspositie van een financiële onderneming staan; dit zijn voorwaarden die op
Europees niveau zijn afgesproken in het kader van de wijziging kapitaaleisenrichtlijn (CRD III).
2.6. Zorgvuldige versterking raad van commissarissen
De commissie beveelt aan dat bij de toetsing van de deskundigheid van
commissarissen door de toezichthouders DNB en de AFM, de samenstelling en achtergrond van de gehele raad van commissarissen wordt
meegenomen, waarbij onder andere gekeken wordt naar de kennis,
expertise en de diversiteit die daarin al aanwezig is of juist ontbreekt.
Daarbij moet expliciet aandacht worden besteed aan de tijdsbesteding die
van commissarissen wordt verwacht en hun onafhankelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

9

Het kabinet onderschrijft met de commissie De Wit dat de kwaliteit van de
raad van commissarissen versterkt moet worden. Om die reden wordt
onder meer de deskundigheidstoetsing van commissarissen van
financiële ondernemingen wettelijk verankerd. Een (mede) daartoe
strekkend wetsvoorstel is recentelijk bij de Tweede Kamer ingediend.1
Bovendien werken de toezichthouders aan een beleidsregel ter invulling
van de deskundigheidseisen, waarbij onder meer wordt gekeken naar een
combinatie van kennis, vaardigheden en professioneel gedrag.
Verder bestaat het voornemen de separate deskundigheids- en betrouwbaarheidstoets voor bestuurders en commissarissen te vervangen door
één geïntegreerde geschiktheidstoets. In het kader van die geschiktheidstoets zullen de toezichthouders (kandidaat)bestuurders en (kandidaat)commissarissen niet alleen toetsen op inhoudelijke kennis en ervaringen,
maar ook op hun bestuurlijke en leidinggevende vaardigheden. Hierbij
wordt tevens, zoals ook de commissie De Wit aanbeveelt, de samenstelling van het bestuur en de raad van commissarissen als geheel en hun
tijdsbesteding bezien. Het wetsvoorstel om tot introductie van een
geschiktheidstoets te komen, wordt in januari 2011 ter consultatie
voorgelegd.
2.7. Cultuur- en gedragsverandering in de financiële sector
noodzakelijk
De commissie is van mening dat een gedragsverandering bij de verantwoordelijken in de financiële sector noodzakelijk is. De commissie roept
de sector op om op korte termijn een visie op de toekomst van de sector
te ontwikkelen; zij beveelt aan dat onder toezicht staande financiële
instellingen worden verplicht om een plan van aanpak op te stellen voor
de wijze waarop zij invulling gaan geven aan hun maatschappelijke
verantwoordelijkheid. De commissie merkt verder op dat DNB en de AFM
de voortgang van de ontwikkeling en uitvoering van dit plan van aanpak
monitoren en de bevindingen hieromtrent meenemen in de uitvoering
van hun toezicht.
Het kabinet onderschrijft met de commissie De Wit dat een cultuur- en
gedragsverandering in de financiële sector noodzakelijk is. Teneinde dit
proces binnen de sector te versterken heeft het kabinet diverse maatregelen getroffen. Zo is de Code Banken wettelijk verankerd (waardoor
banken in hun jaarverslag moeten rapporteren over de naleving van deze
code) en is een onafhankelijke Monitoring Commissie Code Banken
ingesteld (vgl. de kabinetsreactie op de aanbevelingen 2 tot en met 4). Het
is aan de banken om serieus werk te maken van de naleving van de code.
Voor wat betreft de Toekomstvisie van de financiële sector verwijst het
kabinet naar de Kabinetsvisie toekomst financiële sector van 9 juli 2009.2
Het kabinet gaat er van uit dat de gehele financiële sector deze visie
onderkent en rekent er op dat de sector deze visie in de praktijk uitdraagt.
De banken hebben hiertoe reeds stappen gezet met de Code Banken. Ook
de verzekeraars zijn hiermee bezig (vgl. de kabinetsreactie op aanbeveling
8).
De Monitoring Commissie Code Banken zal over de naleving van de Code
Banken rapporteren en kan, waar nodig, aanbevelingen doen tot
aanvulling van deze code. De vervroegde voorrapportage van de
Monitoring Commissie van 2 december 2010 kan daarbij inzichten geven
over de stand van zaken. Voor de rol van DNB en de AFM wordt verwezen
naar de kabinetsreactie op aanbeveling 2 van de commissie De Wit.
1
2

Kamerstukken II 2010/11, 32 512, nrs. 2 en 3.
Kamerstukken II 2008/09, 32 013, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

10

2.8. Code(s) voor andere financiële instellingen wenselijk
De commissie beveelt aan dat andersoortige financiële instellingen dan
banken, zoals verzekeraars, pensioenfondsen, en beleggingsmaatschappijen, een eigen code opstellen.
Het kabinet acht het, net als de commissie De Wit, van belang dat de
gehele financiële sector, dus naast banken bijvoorbeeld ook verzekeraars,
stappen zet om een cultuuromslag te realiseren. Het kabinet is van
mening dat de financiële sector ook van het belang van een cultuuromslag is doordrongen. Verdere serieuze stappen in deze richting worden
momenteel door de verzekeraars gezet door in 2011 een aangepaste
Gedragscode Verzekeraars te presenteren en zich daarop vooruitlopend
per 1 januari 2011 te committeren aan governance principes die volledig
in lijn zijn met de Code Banken. Dit geldt dus ook voor de beloningsparagraaf en eisen aan het productgoedkeuringsproces.
2.9. Verantwoord aandeelhouderschap
De commissie heeft aangegeven initiatieven om te komen tot duurzaam
aandeelhouderschap, gericht op lange termijn waardecreatie te ondersteunen (loyaliteitsdividend, verzwaard stemrecht etc). De commissie
heeft opgemerkt dat aandeelhouders hierbij op een verantwoorde manier
invulling kunnen geven aan hun rechten en plichten.
Gezien de rol van aandeelhouders in het corporate governance systeem
onderschrijft het kabinet het door de commissie vastgestelde belang van
duurzaam aandeelhouderschap. Aandeelhouders die voor langere tijd
betrokken zijn bij de vennootschap kunnen positief bijdragen aan het
beleid van de vennootschap en kunnen tevens voor stabiliteit zorgen. De
commissie heeft er in haar brief van 1 september 20101 terecht op
gewezen dat het in eerste instantie wel aan de direct betrokkenen is om te
kijken naar de wijze waarop duurzaam aandeelhouderschap wordt
ingevuld.
Ook voor het kabinet is het uitgangspunt dat het primair een zaak van
vennootschappen zelf is om te kijken of en hoe zij aandeelhouders aan
zich willen binden. De relatie tussen aandeelhouders en financiële
ondernemingen kan worden bevorderd door een goede onderlinge en
constructieve dialoog tussen aandeelhouders en de onderneming. Het
kabinet is van mening dat identificatie van aandeelhouders hieraan kan
bijdragen. Er is reeds een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer aanhangig2
dat onder meer voorziet in identificatie van investeerders.
Duurzaam aandeelhouderschap kan reeds op grond van de bestaande
regelgeving worden beloond, bijvoorbeeld door het toekennen van meer
stemrecht of een hoger dividend. In een afzonderlijke brief zal nader
worden ingegaan op het onderwerp belonen van lange termijn aandeelhouders mede in het licht van de motie van de leden Van Geel, Hamer en
Slob.3
2.10. Regelgeving bij voorkeur mondiaal of Europees, indien
nodig en mogelijk nationaal

1
Kamerstukken II 2009/10, 31 980, nr. 11,
p. 12.
2
Kamerstukken II 2008/09, 32 014, nr. 1.
3
Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 197.

De commissie beveelt aan dat regelgeving voor de financiële sector op
Europees en mondiaal niveau de voorkeur heeft, maar dat ook – indien
mogelijk en wenselijk – nationale wet- en regelgeving meer dan in het
verleden een optie moet zijn. De commissie beveelt verder aan dat
Nederland prioriteit geeft aan het tot stand komen van Europese en
internationale afspraken aangaande burden sharing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

11

De commissie merkt zeer terecht op dat door de mondiale en Europese
verwevenheid van de financiële sector het waarborgen van de financiële
stabiliteit van het Nederlandse stelsel het beste gediend is bij een
mondiale en Europese aanpak van de regulering. Dit is ook van belang
voor het gelijk speelveld. Het is daarom goed dat in de loop der jaren
steeds meer regelgeving voor de financiële sector op Europees en
internationaal niveau tot stand is gekomen, waar Nederland via inbreng in
het Bazels comité, het Financial Stability Board (FSB) en de Europese
raadswerkgroepen een significante bijdrage aan heeft geleverd.
Nederland heeft verder altijd het voortouw genomen in internationale
discussies over, het terecht door de commissie De Wit als zeer belangrijk
genoemde onderwerp, burden sharing. Zolang toezicht echter niet
volledig Europees is, zullen dergelijke discussies helaas enigszins lastig
blijven. Met de komst van cross border stability groups op Europees
niveau en crisis management groups als internationale tegenhanger
hiervan, is wel een eerste stap in de richting van meer burden sharing
gezet. Met deze instituties die worden opgezet voor grote, vaak systeemrelevante banken die in meerdere landen actief zijn, is er een forum
waarop toezichthouders en vertegenwoordigers van ministeries van
Financiën elkaar met enige regelmaat spreken en waarin afspraken zullen
worden gemaakt over hoe te handelen in crisissituaties.
Tenslotte is er de afgelopen twee jaar met onder andere de Code Banken,
die uniek is in de wereld, veel nationaal gerealiseerd, en ook in de
toekomst zal dat altijd een optie blijven. Er moet hier wel nog een paar
kanttekeningen bij worden gemaakt. Ten eerste is er de tendens gaande in
de Europese regelgeving om steeds minder opties aan de lidstaten te
laten of om op gebieden waar vroeger sprake was van minimumharmonisatie in een nieuwe richtlijn over te gaan tot maximumharmonisatie.
Beide ontwikkelingen betekenen minder nationale bevoegdheden. Ten
tweede kan het gebeuren dat voor onderwerpen waarover in Nederland
reeds nationale regels gelden nu Europese regels worden gemaakt,
waardoor mogelijk een aantal nationale regels kunnen komen te
vervallen. Tot slot, zal bij nationale regels ook altijd naar het gelijke
speelveld en de proportionaliteit van de voorgestelde maatregelen
moeten worden gekeken.
2.11. Geleidelijke verhoging minimum-kapitaalseisen met
cyclusreserve
De commissie beveelt aan de minimumkapitaaleisen voor financiële
instellingen geleidelijk te verhogen. De commissie is er ook voorstander
van dat banken in goede tijden, bovenop het vereiste minimumkapitaal,
een «economische cyclusreserve» of «stroppenpot» opbouwen waar in
slechte tijden op kan worden ingeteerd, maar zonder dat deze gebruikt
wordt voor winstvereffening. De commissie wijst erop dat dit laatste zal
betekenen dat de boekhoudkundige International Financial Reporting
Standards (IFRS) aangepast moeten worden.

1
Deze overige buffer bevat 1,5% niet-kern
tier-I kapitaal en 2,0% tier-II kapitaal, maar kan
ook worden ingevuld door kernkapitaal Tier-III
kapitaal is komen te vervallen.

Op 12 september 2010 is een definitief akkoord bereikt over deze
kapitaalsstandaarden in het Bazels comité, waarin een verhoging van deze
standaarden, zoals ook de commissie De Wit aanbeveelt, centraal staat.
De minimaal benodigde hoeveelheid kernkapitaal is van 2% naar 4,5%
verhoogd. Daar bovenop wordt een kapitaalconserveringsbuffer van 2,5%
geplaatst. Hier kan in principe op ingeteerd worden, zij het dat dan
restricties op de winst- en bonusuitkeringen in werking treden. Daarnaast
zijn ook de kwaliteitseisen die worden gesteld aan de buffer met overig
kapitaal, zoals zogenoemde hybrids, verhoogd.1 Deze significante
verzwaringen zorgen voor stabielere banken en genieten de volle steun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

12

van het kabinet, dat graag zou zien dat deze spoedig in Europese en
nationale regelgeving worden geïmplementeerd. Door de geleidelijke
infasering, waar de commissie ook op wijst, wordt bovendien eventuele
overgangsproblematiek sterk gemitigeerd. Overigens kunnen de
toezichthouders, zoals de commissie De Wit terecht opmerkt, om
micro-prudentiële redenen al hogere kapitaalseisen opleggen.1
Naast deze kapitaaleisen werkt het Bazels comité, mede op instigatie van
de Europese Commissie, nog aan een extra anti-cyclische buffereis van
maximaal 2,5%. Deze zou in aanvulling op de kapitaalconserveringsbuffer
moeten komen. Deze anti-cyclische buffer wordt opgebouwd ten tijde van
hoogconjunctuur en afgebouwd ten tijde van laagconjunctuur; het idee
hierbij is dat (nationale) toezichthouders op basis van indicatoren zoals de
omvang van de kredietgroei een hogere of lagere buffereis in de vorm van
een anti-cyclische buffer opleggen.
Het kabinet is voor anti-cycliciteit en hogere kapitaalbuffers; zij zal de
discussie in Europa kritisch constructief volgen en goed kijken of de
voorstellen voor een dergelijke buffer leiden tot een praktisch goed
hanteerbaar instrument met toegevoegde waarde. Uiteraard vindt het
kabinet dat een extra anti-cyclische buffer op boekhoudkundig verantwoorde wijze moet worden opgebouwd. Er moet nog worden onderzocht
of een dergelijke buffer past binnen het IFRS-kader. Daarbij zij opgemerkt
dat de International Accounting Standard Board (IASB), die de IFRS-regels
opstelt, een mondiale standaardzetter is en dat er internationaal overeenstemming moet bestaan over veranderingen, indien die nodig zouden
blijken. Het kabinet vindt het hierbij verder erg belangrijk dat de transparantie richting beleggers binnen het IFRS-raamwerk behouden blijft.
2.12. Afstand nutsbankactiviteiten van zakenbankactiviteiten
binnen een instelling
De commissie stelt voor om nutsbankactiviteiten van een bank zoals
betalen, sparen en lenen door middel van ringfencing te scheiden van
zakenbankactiviteiten, waarbij de commissie onder andere denkt aan het
handelen voor eigen rekening. De achterliggende wens van de commissie
is hierbij om spaargeld uit het depositogarantiestelsel geen risico te laten
lopen door zakenbankactiviteiten.

1
DNB maakt reeds gebruik van deze
bevoegdheid, die in de tweede kapitaaleisenrichtlijn (CRD II) formeel is vastgelegd en in
achterliggende toezichthouderregels nader is
uitgewerkt. Zoals aangegeven in de wetgevingsbrief is CRD II in 2009 aangenomen en
dient zij per 31 december 2010 in nationale
wetgeving te zijn omgezet. Vanwege beperkte
capaciteit tijdens de kredietcrisis heeft het
formele implementatieproces van CRD 2
echter vertraging opgelopen. Op dit moment
loopt de formele consultatie van dit wetsvoorstel. Gestreefd wordt naar inwerkingtreding
van het wetsvoorstel medio juni 2011.
2
Kamerstukken II 2008/09, 32 013, nr. 1.

De intentie van dit voorstel kan op veel sympathie rekenen van het
kabinet. Het vorige kabinet heeft ter voorbereiding op de Kabinetsvisie
toekomst financiële sector van 9 juli 20092 intern de mogelijkheid en
wenselijkheid voor een dergelijke scheiding onderzocht. De conclusie van
dit onderzoek, zoals destijds gerapporteerd aan de Kamer in de kabinetsvisie, is nog steeds dezelfde. Een scherpe scheiding is niet alleen zeer
moeilijk te realiseren; zij zou ook negatieve gevolgen hebben voor
Nederlandse consumenten, het Nederlandse bedrijfsleven en de banken
zelf. Er zijn echter wel andere maatregelen dan scheiding mogelijk die
doeltreffender zorg kunnen dragen dat het spaargeld in het depositogarantiestelsel minder risico loopt en ongewenste excessieve risico’s door
het handelen voor eigen rekening worden voorkomen. Er kan hierbij
gedacht worden aan de nieuwe kapitaaleisen voor het handelsboek, de
bonusmaatregelen voor handelaren en risicogewogen bijdrages aan het
nieuwe ex ante te financieren depositogarantiestelsel (zie 2.15).
Ook wordt zowel internationaal als nationaal gesproken over zogenaamde
«recovery and resolution plans» (zie ook 2.14). Het idee achter dergelijke
plannen is onder meer dat, voordat zich een crisis voordoet bij een
financiële onderneming, de onderneming en betrokken autoriteiten reeds
een strategie hebben ontwikkeld hoe de continuïteit van maatschappelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

13

belangrijke functies van de onderneming kunnen worden geborgd in een
crisissituatie. Denkbaar is dat de onderneming in dat kader maatregelen
treft zodat bepaalde onderdelen van het bedrijf in een crisissituatie
eenvoudig kunnen worden losgekoppeld van andere onderdelen. Wel
bevindt de discussie over «recovery and resolution plans» zich overal nog
in een zeer vroeg stadium, waardoor het nu moeilijk te zeggen is op welke
wijze, en op welk termijn, zij ontwikkeld zullen worden.
Het kabinet ondersteunt de verdere discussie over «recovery and
resolution plans», die mogelijk een belangrijke bijdrage kunnen vormen
aan de financiële stabiliteit. Het kabinet is voorts een warm voorstander
van bovenstaande maatregelen, die aan de achterliggende wensen en
intenties van de commissie De Wit tegemoet komen.
Tijdens het interne onderzoek voor de Kabinetsvisie toekomst financiële
sector bleek een scherpe scheiding tussen nutsbankactiviteiten en
zakenbankactiviteiten omwille van de financiële stabiliteit niet goed
mogelijk. Dit komt omdat zelfs als Nederland een strikte scheiding zou
doorvoeren Europese zakenbanken nog altijd via het depositogarantiestelsel van hun eigen lidstaat in Nederland spaargeld kunnen aantrekken.
Het kabinet acht het niet wenselijk deze mogelijkheid tot grensoverschrijdende dienstverlening via de interne markt te beperken. Verder kunnen er
lessen worden getrokken uit de ervaringen van de Verenigde Staten, die
een scheiding van nuts- en zakenbankactiviteiten doorvoerden in de
beroemde Glass-Steagal Act van 1933. In de VS merkte men dat zakenbanken erg handig waren om deze wet te omzeilen. Via bijvoorbeeld
zogeheten money market funds boden zakenbanken een soort van
spaarrekening aan consumenten aan met een iets hoger rendement; deze
fondsen vielen niet onder het Amerikaanse depositogarantiestelsel, maar
Amerikaanse consumenten stalden er desalniettemin massaal hun geld.
Recente plannen in de VS om een soortgelijke scheiding als in de
Glass-Steagel Act te herintroduceren, waaronder de Volcker rule, bleken
verder op allerlei praktische bezwaren te stuiten, waardoor er in de VS nu
enkel een wetsvoorschrift ligt om handel voor eigen rekening tot op
zekere hoogte te verbieden en andere zakenbankactiviteiten strenger te
reguleren.1

1
De definitie van het handelen voor eigen
rekening zijn in het huidige Volcker rule
voorstel beperkt tot de activiteiten die enkel en
alleen een speculatieve nut hebben. Andere
zakenbankenactiviteiten, zoals market making
en hedging om risico af te dekken, blijven
mogelijk binnen de banken. Overigens zij
opgemerkt dat dergelijke voorstellen beter
passen bij de Amerikaanse architectuur van de
financiële markten, waarbij vooral de
kapitaalmarkten een grote rol spelen en
banken historisch een relatief bescheiden
positie innemen. In Europa bestaat het de
financiële systeem daarentegen voor grootste
deel uit universele banken, die van oudsher
zowel consumenten- als zakenbankactiviteiten
verrichten.
2
World Bank, Policy Research working paper
no. WPS 4 837 (February 2009) «Bank activity
and funding strategies: the impact on risk and
returns.»

Een harde scheiding is echter niet enkel praktisch moeilijk te realiseren, zij
pakt ook in lang niet alle gevallen positief uit voor de stabiliteit. Zo kan
een dergelijke scheiding leiden tot een minder divers aanbod van
bankactiviteiten aan afnemers, zoals consumenten en ondernemingen,
doordat als gevolg van regulering de concentratiegraad in de bancaire
sector verder kan toenemen. Daarnaast blijkt uit onderzoek van de
Wereldbank2 dat (zaken)banken met een divers financieringsprofiel,
waaronder spaargeld, de crisis beter hebben doorstaan dan banken met
een meer homogeen financieringsprofiel. Dat is des te belangrijker omdat
ook een zakenbank voor het betalingsverkeer van het zakenleven
systeemrelevant kan blijken te zijn, zoals de neergang van Lehman
Brothers duidelijk maakte. Verder zijn (kleine) nutsbanken met toegang tot
het depositogarantiestelsel lang niet altijd veiliger dan (grote) universele
banken: denk aan de Spaanse regionale banken (de cajas), DSB in
Nederland of de regionale Duitse Sparkassen (een soort nutsbanken voor
consumenten) die in de problemen kwamen, mede omdat ze voor hun
mogelijkheden tot risicobeheer sterk afhankelijk zijn van externe partijen
zoals de Landesbanken.
Tenslotte geldt dat zakenbankactiviteiten geen homogeen geheel vormen.
Een deel van de zakenactiviteiten komt ten goede aan de consument:
doordat banken een deel van hun Nederlandse hypotheken konden
doorverkopen, bleef er ruimte op hun balans om aan de blijvende vraag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

14

naar hypotheken in Nederland te voldoen. Een groot deel van de
zakenbankactiviteiten is verder ter ondersteuning van het zakenleven:
bedrijven hebben bijvoorbeeld derivaten nodig om zich te beschermen
tegen valutaschommelingen of al te snelle veranderingen van de prijzen
van grondstoffen. Ook als bedrijven een obligatie-uitgifte willen doen,
hebben zij een bank nodig die deze obligatie-uitgifte onderschrijft om deze
vervolgens door te verkopen (het zogenaamde market making), omdat
bedrijven immers zelf geen netwerk hebben om obligaties te distribueren.
Deze vorm van handel moet niet op een hoop worden gegooid met die
activiteiten waardoor de bank door te handelen probeert winst voor
zichzelf te halen. De commissie heeft waarschijnlijk primair deze vorm van
handel voor eigen rekening op het oog als zij aan zakenbankactiviteiten
denkt, en de commissie wijst terecht op de gevaren hiervan. Het botweg
verbieden van dergelijke handel door nutsbanken kan echter averechts
werken, omdat een deel van dergelijke handel ook voortkomt uit
risicobeheer wat een bank als geheel veiliger maakt en daarmee uiteindelijk ook individuele klanten ten goede komt: als klanten bijvoorbeeld in
de vakantieperiode veel spaargeld opnemen, zal het balanstotaal van een
bank kleiner worden en een bank dus wat bezittingen, zoals staatspapier,
moeten verkopen om beide zijden van de balans in evenwicht te houden.
Om staatspapier te kunnen verkopen (of in een eerder stadium te kopen)
zal zij echter moeten handelen voor eigen rekening (of naar de ECB
moeten wat normaliter duur is).
Dit laat echter onverlet dat excessief risicovol handelen uiteraard
ongewenst is. Om dit excessief risicovol handelen tegen te gaan zijn er
bonusprincipes in de nieuwe kapitaaleisenrichtlijn voor banken (CRD III),
die ook voor handelaars gelden. Verder is voorgesteld die vorm van
handel voor eigen rekening die niet voortkomt uit market making met een
zwaardere kapitaalseis te belasten, zoals ook de commissie De Wit
voorstelt. Het kabinet is hier een warm voorstander van.
2.13. Beoordeling financiële stabiliteit belangrijk criterium bij
overnames en fusies
De commissie geeft aan dat zij de doelstelling van de Antonvenetarichtlijn, om de ruimte voor politieke willekeur bij de beoordeling van
deelnemingen en overnames te beperken, ondersteunt. Daarbij geeft de
commissie aan dat macroprudentiële aspecten moeten worden betrokken
bij de beoordeling van een deelneming of overname. Een dergelijke
marcoprudentiële toets zou moeten worden uitgewerkt in objectieve
prudentiële criteria. De commissie spreekt de voorkeur uit dat deze in de
richtlijn wordt opgenomen.

1
Richtlijn nr. 2007/44/EG van het Europees
Parlement en de Raad van de Europese Unie
van 5 september 2007 tot wijziging van
Richtlijn 92/49/EEG van de Raad en de
Richtlijnen 2002/83/EG, 2004/39/EG, 2005/
68/EG en 2006/48/EG wat betreft procedureregels en evaluatiecriteria voor de prudentiële
beoordeling van verwervingen en vergrotingen van deelnemingen in de financiële sector
(PbEU L 247).

In de Nota naar aanleiding van het verslag inzake de implementatie van
de betreffende richtlijn1 is reeds vooruitgelopen op de kabinetsreactie op
deze aanbeveling omdat de Kamer in het Verslag heeft gevraagd om
daarop in te gaan, nu de aanbeveling relevant is voor de implementatie
van de betreffende richtlijn. In de Nota naar aanleiding van het verslag is
uitgebreid toegelicht dat de implementatiewet tegemoet komt aan de
onderhavige aanbeveling. De commissie De Wit is van mening dat
overnames van financiële ondernemingen «vooraf moeten worden
getoetst op hun effect op de stabiliteit van het financiële stelsel». Bedacht
moet worden dat DNB met haar prudentiële toets van een voorgenomen
verwerving van een gekwalificeerde deelneming de soliditeit, de
financiële gezondheid, van de ondernemingen en daarmee de stabiliteit
van het stelsel hoedt. Enerzijds wil dit zeggen dat DNB op grond van het
desbetreffende artikel in de implementatiewet dat gebaseerd is op de
Antonvenetarichtlijn (vgl. artikel Q (artikel 3:100, lid 1, onderdelen c en d))
let op de individuele financiële gezondheid van de betrokken onderne-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

15

mingen. DNB zal echter ook letten op de macroprudentiële omgeving en
de stand van zaken binnen de sector omdat deze van invloed kunnen zijn
op de soliditeit. In de Memorie van Toelichting en de Nota naar aanleiding
van het verslag is uitgebreid toegelicht dat de belangrijkste overweging
bij de beoordeling van een aanvraag van een verklaring van geen bezwaar
weliswaar is of de beoogde deelneming of overname de soliditeit, de
financiële gezondheid, van de betrokken ondernemingen niet aantast,
maar dat in die toets tevens een macroprudentiële toets kan worden
verricht. Daar waar de financiële sector instabiel is (respectievelijk zal
worden als gevolg van de voorgenomen verwerving) of waar instabiliteit
dreigt blijkens bijvoorbeeld relevante (macro)prudentiële indicatoren, zal
dit immers van invloed kunnen zijn op de soliditeit van de voorgenomen
verwerving van de gekwalificeerde deelneming, nu een voorgenomen
deelneming of overname in een instabiele sector mogelijkerwijs ook
consequenties heeft voor de soliditeit van de aanvrager en de financiële
onderneming in kwestie. De soliditeit van individuele ondernemingen is
onlosmakelijk verweven met de stabiliteit van het stelsel waarbinnen zij
opereren aldus onder andere de Nota naar aanleiding van het verslag.1
Vervolgens stelt de commissie De Wit dat de invulling van de macroprudentiële toets breder moet zijn dan hoe deze door de minister is ingevuld
bij de overname van ABN AMRO. Ten tijde van de beoordeling van de
aanvraag voor een verklaring van geen bezwaar door Barclays en door het
consortium van banken hebben DNB en de Minister van Financiën op
juiste wijze de Wft toegepast. Dit is bevestigd in het rapport van
Loyens&Loeff ter zake, aangeboden bij brief van 2 september 2008.2 De
minister van Financiën heeft deze interpretatie, voorafgaand aan de
toepassing daarvan, aan de Kamer toegelicht. In de toelichting op de
implementatiewet wordt uitdrukkelijk stilgestaan bij de macroprudentiële
toets in het licht van de recente ervaringen in de financiële sector. In de
Memorie van Toelichting, het Nader Rapport en de Nota naar aanleiding
van het verslag wordt de verwevenheid van de soliditeit van individuele
ondernemingen en de stabiliteit van het stelsel waarbinnen zij opereren
geëxpliciteerd, zoals deze verwevenheid zo pregnant tot uitdrukking is
gekomen in de ontwikkelingen van de afgelopen jaren. Voor zover de
macroprudentiële toets «oude vorm» zoals deze door DNB en de Minister
van Financiën werd toegepast, naar het oordeel van de commissie De Wit
te eng was, komt in de Memorie van Toelichting, het Nader Rapport, mijn
brief aan de Tweede Kamer van 26 mei 20103, de Nota naar aanleiding van
het verslag en de Nota naar aanleiding van het nader verslag bij de
implementatiewet inzake de Antonvenetarichtlijn4, binnen de grenzen van
de richtlijn, de verwevenheid tussen de macro- en microprudentiële
aspecten van het toezicht bij de toets naar voren en wordt daarmee
tegemoet gekomen aan de aanbeveling.

1

Kamerstukken II 2009/10, 32 292, nr. 7.
Kamerstukken II 2007/08, 31 052, nr. 14.
3
Kamerstukken II 2009/10, 21 501–07, nr. 732.
4
Kamerstukken II 2009/10, 32 292, nr. 1 en
volgenden.
2

De commissie De Wit beveelt voorts aan om de financiële stabiliteitstoets
in objectieve prudentiële criteria uit te werken. Naar mening van de
commissie dienen deze criteria expliciet te worden opgenomen in de
richtlijn, zodat er geen misverstand over kan bestaan dat deze toets
daadwerkelijk moet worden uitgevoerd. De hiervoor geduide Memorie
van Toelichting, het Nader Rapport, de brief van 26 mei 2010 van de
minister van Financiën aan de Kamer en de Nota naar aanleiding van het
verslag bevatten (binnen de grenzen van de richtlijn) een adequate en
geobjectiveerde beschrijving. Hier is de wijze beschreven waarop DNB
onder de onderhavige implementatiewet binnen zijn toets op de financiële
gezondheid van de betreffende ondernemingen ook kan nagaan in
hoeverre eventuele instabiliteit van de financiële sector relevant is voor de
voorgenomen deelneming of overname, evenals de mogelijke bredere
gevolgen van de deelneming of overname voor de financiële stabiliteit
(die op hun beurt weer op de onderneming kunnen terugslaan). Hiermee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

16

wordt deze aanbeveling van de commissie De Wit – de wens om een
objectief omschreven financiële stabiliteitstoets te noteren – in zijn kern
geadresseerd. Er zal geen misverstand over bestaan dat DNB de stabiliteit
van het stelsel voor zover relevant voor de financiële gezondheid van
– kortweg – de betrokken ondernemingen en de deelneming of overname
zal betrekken bij haar oordeelsvorming. Ten overvloede wordt opgemerkt
dat de minister van Financiën voorts separaat van het debat met de
Kamer over de aanbevelingen van de commissie De Wit met de Kamer
overleg voert over de implementatiewet inzake de Antonvenetarichtlijn.
2.14. Uitbreiding interventie-instrumentarium overheid
(«interventieladder»)
De commissie De Wit ondersteunt het kabinetsvoornemen om de
interventieladder te versterken en het interventie-instrumentarium uit te
breiden.
Ten aanzien van interventies zijn in de Kabinetsvisie toekomst financiële
sector als uitgangspunten verwoord dat instellingen in beginsel moeten
kunnen failleren, oplossingen in eerste instantie in de private sfeer
moeten worden gezocht en dat de kosten voor rekening van de instelling
en haar kapitaalverschaffers moeten komen. Dit uitgangspunt dient ter
beperking van het zogeheten moreel risico, waarop de commissie De Wit
in haar rapport terecht heeft gewezen. Ter versterking van het crisismanagement werden in de kabinetsvisie reeds de uitbreiding van het
instrumentarium en het beperken van de rechten van vennootschapsorganen geopperd. In de brief aan de Tweede Kamer «Voortgang en
voornemens hervormingen financiële sector»1 is deze visie nader
ingekleurd door uiteen te zetten op welke wijze de interventieladder kan
worden versterkt en aan te geven aan welk instrumentarium wordt
gedacht. Hierbij is aangegeven dat vanwege het level playing field en
Europese wetgeving afspraken bij voorkeur in internationaal verband
worden gemaakt, maar dat nationaal ook betekenisvolle stappen kunnen
worden gezet.
Zoals in de wetgevingsbrief Financiële Markten beschreven, wordt ten
aanzien van de nationale intenties een gefaseerde benadering gevolgd.2
In de eerste fase worden voorstellen ten aanzien van interventie bij
instellingen met onomkeerbare problemen voorzien. De belangrijkste
voorstellen hebben betrekking op de introductie c.q. verbetering van de
mogelijkheid tot drie soorten overdrachten aan een derde partij: de
overdracht van a) deposito’s met financiering van het depositogarantiestelsel, b) overige passiva en activa en c) aandelen in de probleeminstelling. DNB heeft meer mogelijkheden dan thans om deze overdrachten
voor te bereiden, waarna de overdracht na goedkeuring door de rechterconform deze voorbereiding kan worden uitgevoerd. De planning is om
de definitieve wetsvoorstellen voor de zomer van 2011 naar de Tweede
Kamer te sturen.
In de tweede fase worden momenteel voorstellen voorzien ten aanzien
van de vormgeving van de interventieladder en de versterking van de
aanwijzingsbevoegdheid en de (stille) curator. Het streven is om deze
voorstellen mee te nemen in de Wijzigingswet Wft 2013.

1
2

Kamerstukken II, 2009/10, 32 013, nr. 6.
Kamerstukken II, 2010/11, 32 545, nr. 1.

Omdat, zoals aangegeven, afspraken bij voorkeur in internationaal
verband worden gemaakt, zet Nederland zich hiervoor op Europees en
mondiaal niveau in. Momenteel bereidt de Europese Commissie een
richtlijnvoorstel voor een crisismanagementraamwerk voor, dat zij in het
voorjaar van 2011 wil publiceren. Nederland maakt hierbij actief gebruik
van de geboden mogelijkheden om haar visie op een Europees raamwerk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

17

onder de aandacht te brengen. Op mondiaal niveau zijn afspraken
gemaakt over crisisgerelateerde samenwerkingsverbanden, de zogeheten
Crisis Management Groups, welke afspraken op dit moment worden
geimplementeerd. Onder meer in dit verband wordt gesproken over de
ontwikkeling van recovery and resolution plans (zie 2.12).
2.15. Europees depositogarantiestelsel met risicogerelateerde, ex
ante financiering
De commissie De Wit steunt het voornemen van het kabinet om te komen
tot een ex ante gefinancierd depositogarantiestelsel (DGS), waarbij
banken een risicogedifferentieerde premie betalen. De commissie De Wit
geeft daarbij aan dat dit systeem idealiter in Europees verband wordt
ingevoerd, waarbij een regeling voor burden sharing is opgenomen. De
commissie beveelt echter tevens aan op korte termijn reeds een dergelijk
systeem in Nederland in te stellen. Tot slot beveelt de commissie aan om
het huidige garantiebedrag van 100 000 euro terug te brengen richting het
niveau van voor de financiële crisis en om aan toelating tot het Nederlandse stelsel nadere eisen te stellen.
Zoals aan de Tweede Kamer middels een BNC fiche1is medegedeeld, heeft
de Europese Commissie na het verschijnen van het rapport van de
commissie De Wit voorstellen gedaan om de richtlijn inzake depositogarantie aan te passen. De Europese Commissie heeft daarin ook voorstellen
gedaan om de financieringswijze te harmoniseren, zodat in heel Europa
depositogarantie ex ante met risicogedifferentieerde bijdragen wordt
gefinancierd. Voorlopig zou dit nog op nationaal niveau moeten gebeuren,
maar de Commissie stelt voor uiterlijk per 31 december 2015 onderzocht
te hebben of het wenselijk is dat er een pan-Europees DGS komt. Hoewel
het kabinet ook al grote voordelen van een pan-Europees DGS op de korte
termijn ziet, steunt Nederland deze lijn omdat er namelijk op dit moment
nog te weinig draagvlak bij de overige lidstaten is voor dit idee. Nederland
is nog wel kritisch op de door de Europese Commissie voorgestelde
uitwerking van ex ante financiering en risicodifferentiatie, zoals aangegeven in het genoemde BNC-fiche.
Naast de ontwikkelingen op Europees vlak, onderzoekt het kabinet op dit
moment mogelijke vormen van een Nederlands stelsel van ex ante
financiering met risicodifferentiatie. Mocht het Europese traject teveel
vertraging oplopen, of de uitkomst uiteindelijk geen harmonisatie bieden
wat betreft ex ante financiering en risicopremies, dan kan een nationaal
stelsel van start gaan.
De aanbeveling om het huidige garantiebedrag te verlagen acht het
kabinet niet meer haalbaar. De huidige Richtlijn DGS schrijft met ingang
van eind 2010 een maximumharmonisatie van de maximumdekking van
100 000 euro voor. Op dit moment is er in de Europese discussie te weinig
draagvlak om het dekkingsbedrag geharmoniseerd te verlagen. Aangezien
het kabinet ten behoeve van een gelijk speelveld sterk hecht aan harmonisatie van het dekkingsbedrag – Nederland heeft hier al sinds het uitbreken
van de crisis voor gepleit om grensoverschrijdende verstoringen te
voorkomen – zal het instemmen met harmonisatie op het voorgestelde
bedrag.

1

Kamerstukken II 2010/2011, 22 112, nr. 1055.

Tenslotte gaat het kabinet in op de aanbeveling om nadere eisen te stellen
aan toegang tot het Nederlandse DGS. Vanuit het belang van de
consument gezien, vindt het kabinet dat een bank onder het DGS moet
vallen, wanneer het deze bank op grond van haar bankvergunning is
toegestaan om deposito’s van particuliere deposanten aan te trekken. Dit
wordt bovendien voorgeschreven door de desbetreffende Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

18

Richtlijnen. Daarmee is er geen ruimte om, in aanvulling op de bankvergunningseisen, nadere eisen te stellen aan toegang tot het Nederlandse
DGS zelf. Wel worden vanuit het toezicht generiek scherpere eisen aan
banken gesteld, en kunnen specifiek bij het aantrekken van deposito’s
limieten worden gesteld door de toezichthouder. Tenslotte kan risicodifferentiatie binnen het DGS bijdragen aan het beter beprijzen van risico’s.
2.16. Bankenheffing
De commissie De Wit beveelt aan dat wanneer er een bankenheffing
mocht komen, een gelijk speelveld behouden moet blijven. Dit zou
inhouden dat maatregelen op mondiaal of minstens Europees niveau zijn
aangewezen. Ook beveelt de commissie aan dat indien er een regeling
komt met een permanent karakter deze risico- georiënteerd zou moeten
zijn. Banken zouden zo geprikkeld worden om een verantwoord risicobeleid te voeren. Ook de mogelijke stapelingseffecten van andere reeds
ingevoerde maatregelen zou bij invoering moeten worden meegewogen.
In lijn met de brief aan de Tweede Kamer Maatregelen financiële sector
korte termijn1 is het kabinet voorstander van een bankenbelasting, mits er
aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. Deze voorwaarden komen
vrijwel overeen met de aanbevelingen van de commissie De Wit. Ten
eerste is het behoud van een gelijk speelveld uiterst belangrijk en dient er
derhalve sprake te zijn van een internationaal gecoördineerde aanpak. Ten
tweede moet er rekening worden gehouden met de opeenstapeling van
maatregelen, zoals de samenloop van de gevolgen van de bankenbelasting en de gevolgen die de aanscherping van de Bazelse kapitaaleisen
voor de banken zullen hebben. Ten derde moeten volgens dit kabinet ook
de gevolgen voor de kredietverlening in ogenschouw worden genomen,
zodat de economische groei niet wordt belemmerd.
Tenslotte, het kabinet ondersteunt het idee dat banken prikkels hebben om
verantwoord risicobeleid te voeren en dat hier bij het ontwerp van een
bankenbelasting rekening mee zou moeten worden gehouden. Hierbij zij
echter wel aangetekend dat het Bazelse raamwerk waarschijnlijk beter is
toegespitst op het bewerkstellingen van goed risicobeheer bij banken dan
mogelijke belastingmaatregelen.
2.17. Verzwaarde parlementaire controle op de hervorming van de
financiële sector
De commissie beveelt de Kamer aan haar controlerende en (mede)wetgevende taak bij de hervorming van het financiële stelsel op een
verzwaarde wijze vorm te geven.

1

Kamerstukken II 2009/10, 32 013, nr. 12.

Het kabinet is het volledig met de commissie eens dat het van groot
belang is dat er sprake is van een goede parlementaire controle op de
maatregelen die worden voorgesteld ter hervorming van het financiële
stelsel. De Staten-Generaal en het kabinet zullen als wetgever een solide
pakket moeten vormgeven opdat een crisis zoals deze zich recentelijk
heeft voorgedaan, in de toekomst zoveel mogelijk kan worden vermeden
en als er toch sprake is van een crisis, adequaat kan worden ingegrepen.
Het is daarbij van groot belang dat de Kamer achter de wijze staat waarop
wet- en regelgeving worden aangepast en het toezichthouderinstrumentarium wordt versterkt met het oog hierop. Om die reden wordt de
Tweede Kamer reeds uitvoerig door de minister van Financiën en door het
kabinet geïnformeerd over lopende en voorgenomen hervormingsmaatregelen die naar aanleiding van de crisis zijn getroffen en zullen worden
getroffen. Daarnaast ontvangt de Tweede Kamer al geruime tijd jaarlijks
een brief van de minister van Financiën met daarin de stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

19

met betrekking tot alle op het departement in voorbereiding zijnde en
lopende wet- en regelgevingstrajecten voor de financiële markten. Sinds
2008 bevatten die brieven bovendien tevens de (voortgang met betrekking
tot) maatregelen gericht op de hervorming van het financiële stelsel.
Met ingang van afgelopen najaar is deze informatieverstrekking geïntensiveerd. In een zogenoemde jaarlijkse wetgevingsbrief (nieuwe stijl) zijn
namelijk ook de rapportages over geconstateerde knelpunten in de
toezichtregelgeving van de financiële toezichthouders DNB en de AFM
gevoegd. Dit zal voortaan jaarlijks gebeuren.
Een andere mogelijkheid waarop het kabinet de Tweede Kamer nog beter
in staat wil stellen haar medewetgevende en controlerende taken ten
aanzien van de financiële hervormingen te kunnen uitvoeren, is het
streven om voorstellen voor wetgeving op het terrein van de financiële
markten zoveel mogelijk gebundeld aan de Kamer aan te bieden (en dus
niet teveel versnipperd door het jaar heen). Het kabinet hoopt dat dit het
ook voor de Kamer eenvoudiger maakt om goede planningen voor de
behandeling van deze wetgeving (en technische briefings) te maken.
In dit verband wordt ook gewezen op de mogelijkheid om frequenter en
intensiever dan nu al het geval is, technische briefings over voorgestelde
maatregelen op het terrein van financiële markten te verzorgen. Indien de
Kamer om dergelijke technische briefings vraagt, zal het ministerie van
Financiën dit uiteraard faciliteren.
2.18. Transparantie van buitenparlementaire beïnvloeding en
lobbyactiviteiten
De commissie beveelt de Kamer aan de mogelijkheden te onderzoeken
om de invloed van belanghebbenden op de inhoud en totstandkoming
van wet- en regelgeving transparanter te maken.
Het kabinet onderschrijft het belang van een transparante verantwoording
van de invloed van belanghebbenden op de inhoud en totstandkoming
van wet- en regelgeving, zoals door de commissie wordt benadrukt in
deze aanbeveling. Betrokkenheid van de samenleving bij de totstandkoming van wet- en regelgeving is van groot belang, maar dient inzichtelijk te zijn voor zowel de andere belanghebbenden als voor de Kamer.
Dit geldt ook voor de wet- en regelgeving voor de financiële markten. Met
het oog op transparante betrokkenheid wordt veel regelgeving op het
terrein van de financiële markten in de totstandkomingsfase daarvan
openbaar geconsulteerd. Belanghebbenden worden in de gelegenheid
gesteld om commentaar op de voorgenomen regelgeving aan het
ministerie van Financiën te geven. Dit commentaar wordt vervolgens
openbaar gepubliceerd op de website van het departement. Uiteraard zal
dit proces van consultatie in de toekomst worden voortgezet waarbij
telkens zal worden bezien in hoeverre dit proces kan worden verbeterd.
2.19. Toezicht op Europees niveau versterken
De commissie beveelt aan voortvarend aan het Europees toezichtstelsel te
werken, met als doel te komen tot één krachtige Europese toezichthouder.
Daarbij hecht de commissie eraan dat het uitwisselen van toezichtinformatie tussen verschillende nationale toezichthouders zo nodig kan
worden afgedwongen.
Het kabinet heeft zich, in lijn met deze aanbeveling van de commissie De
Wit, altijd ingezet voor een sterk Europees toezicht. Inmiddels zijn de
onderhandelingen over een nieuw Europees Toezichtraamwerk afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

20

Per 1 januari 2011 zal het nieuwe Europees toezicht in werking treden.
Hoewel op onderdelen de wensen van Nederland afweken van het
eindresultaat (Nederland heeft bijvoorbeeld ingezet op een functioneel
model (het zgn. Twin Peaks-model) in plaats van sectoraal toezichtmodel)
is de uitkomst gunstig te noemen en zien we dit als een goede stap in de
versterking van het Europees toezicht.
Bij een door Nederland geïnitieerde evaluatie wordt over een aantal jaar
bezien of het mogelijk is om verdere stappen richting Europese toezicht te
zetten, en te bekijken of de tijd rijp is voor een crosssectoraal toezichtmodel als het Twin Peaks-model in Europees verband.
Ingevolge het nieuwe Europese Toezichtraamwerk komen er drie
Europese toezichthoudende autoriteiten (European Supervisory Authorities – ESAs) die zich bezig houden met het micro-prudentiële toezicht. Dit
zijn de Europese Bankautoriteit (European Banking Authority – EBA), de
Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen (European
Insurance and Occupational Pensions Authority – EIOPA) en de Europese
Autoriteit voor effecten en markten (European Securities and Markets
Authority – ESMA). ESAs hebben expliciet onder andere tot taak het
functioneren van supervisory colleges te monitoren en stimuleren, wat
kan bijdragen aan een sterker Europees toezicht.
Daarnaast kunnen de ESAs op in de sectorale richtlijnen aangewezen
gebieden, bindende technische standaarden uitvaardigen om te komen tot
een zogenaamd single European rulebook. Deze standaarden kunnen
eveneens betrekking hebben op grensoverschrijdende informatieuitwisseling tussen toezichthouders. Mochten er bijvoorbeeld problemen
optreden bij het uitwisselen van toezichtinformatie tussen verschillende
nationale toezichthouders dan kan dit op twee manieren door een ESA
worden opgelost. Mocht er sprake zijn van een inbreuk op Europees recht,
waaronder bijvoorbeeld de hierboven genoemde technische standaarden,
dan kan de ESA een nationale toezichthouder tot de orde roepen en zo
nodig met de Commissie maatregelen tegen deze lidstaat treffen. In het
uiterste geval kan de ESA een besluit rechtstreeks aan een financiële
onderneming richten. Een tweede methode kan worden toegepast als er
geen sprake is van een duidelijke schending van normen van Europees
recht. In dit geval wordt, indien de sectorale richtlijn de mogelijkheid van
geschillenbeslechting biedt, een periode vastgesteld waarin men
gedurende een mediationproces tot een oplossing probeert te komen.
Mocht het geschil niet op deze manier worden beslecht zal de ESA een
bindend oordeel vellen. Ook dit oordeel kan eventueel in samenwerking
met de Commissie worden afgedwongen. In een groot aantal richtlijnen
zijn reeds bepalingen opgenomen die geschillenbeslechting en bindende
technische standaarden mogelijk maken, met name als het gaat om
informatie-uitwisseling en andere samenwerkingsbepalingen. Waar dit
nog niet is gerealiseerd zal Nederland zich blijven inzetten voor het
toevoegen van dergelijke bepalingen in de sectorale richtlijnen.
Ook het toezicht op bijkantoren zal aan de nieuwe situatie worden
aangepast en waar nodig aangescherpt. Op Europees niveau worden op
dit moment verbeteringen doorgevoerd in de positie van toezichthouders
van bijkantoren, zoals deelname aan het college of supervisors voor
toezichthouders van significante bijkantoren. Bij deze onderhandelingen
tot aanscherping van de bankenrichtlijn (ook bekend als «CRD IV») stellen
Financiën en DNB gezamenlijk voor de positie van de host toezichthouder
op bijkantoren te versterken. Vanuit Nederland is hiertoe recent een
gezamenlijk voorstel aan de Europese Commissie gezonden. Hierin wordt
voorgesteld de (informatie) rechten van toezichthouders van significante
bijkantoren uit te breiden. Zoals dit al door de Europese Commissie is
opgemerkt, leidt een dergelijk voorstel wel tot enkele vragen die antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

21

behoeven. Desalniettemin zal Nederland zich er voor blijven inzetten dat
de host toezichthouder inzicht krijgt in alle risico-analyses en relevante
afwegingen van de home toezichthouder, en niet slechts in het eindresultaat daarvan. Dit is relevant mocht zich in de toekomst een situatie
voordoen zoals het geval Icesave in 2008. Ook is het wenselijk dat
escalatierechten van de host toezichthouder via de (European Banking
Authority) EBA worden versterkt, zodat de host toezichthouder binnen
duidelijke termijnen daadkrachtiger optreden van de home toezichthouder
kan eisen.
Naast de drie ESAs wordt ook een nieuwe macro-prudentiele toezichthouder opgericht; het Europees Comité voor systeemrisico’s (European
Systemic Risk Board – ESRB). Deze zal het systeemtoezicht en macroprudentiële monitoring voor zijn rekening nemen en mag bijvoorbeeld
aanbevelingen en waarschuwingen uitvaardigen gericht aan één of
meerdere lidstaten.
Nu het Europees Toezichtraamwerk vorm begint te krijgen en er dus meer
en meer een Europees level playing field in het toezicht ontstaat is het van
belang ook te werken aan het mondiale toezicht. Hiervoor worden
verschillende initiatieven binnen de G20 en met name de Financial
Stability Board ontplooid.
2.20. Meer transparantie in de uitvoering van het toezicht
De commissie is van mening dat meer transparantie bij de uitoefening
van het financiële toezicht in Nederland wenselijk is. De commissie
beveelt aan dat de toezichthouders DNB en AFM meer openheid en
transparantie betrachten in de uitvoering van hun toezicht in de richting
van instellingen, overheid en publiek. De commissie vindt dat de grenzen
van de wettelijke geheimhoudingsbepaling moeten worden opgerekt.
Daarbij kan worden aangesloten op wat in Europees verband mogelijk en
in andere landen gebruikelijk is. In dit kader beveelt de commissie aan dat
DNB overgaat tot het periodiek publiceren van solvabiliteitsinformatie,
zoals in bijvoorbeeld Zwitserland al gebruikelijk is, en relevante publieke
gegevens over alle instellingen die onder haar toezicht vallen.
Het kabinet hecht veel waarde aan toezichthouders die, met in achtneming van de wettelijke mogelijkheden, openheid en transparantie
betrachten in de uitvoering van hun toezicht op alle door de commissie
genoemde fronten: instellingen, overheid en publiek.
Bij de totstandkoming van de Wft is uitgebreid stilgestaan bij de uitzonderingen die de Europese richtlijnen toelaten op het in beginsel gesloten
stelsel van geheimhouding. Waar mogelijk is de eventueel aanwezige
ruimte benut, bijvoorbeeld door de verplichting tot geheimhouding niet te
beperken tot dat deel van DNB dat zich bezighoudt met de uitoefening van
het prudentieel toezicht, maar door de schil van geheimhouding te
verbreden en te leggen om geheel DNB. Hierdoor is informatie-uitwisseling tussen alle onderdelen van DNB mogelijk gemaakt, hetgeen tijdens
de kredietcrisis van groot belang is geweest om de stabiliteit van het
financiële stelsel zo optimaal mogelijk te kunnen waarborgen. Daarnaast
zijn de uitzonderingsbepalingen uit de richtlijnen op het gebod tot
geheimhouding overgenomen. Tenslotte is in de Wft de mogelijkheid tot
publicatie van bestuurlijke boetes en lasten onder dwangsom
opgenomen.
Maar ook na de inwerkingtreding van de Wft is het herijken van het
geheimhoudingsregime een terugkerend aandachtspunt geweest. Vanuit
het ministerie van Financiën is bijvoorbeeld verkend in hoeverre ruimere
informatieverstrekking binnen het Financieel expertisecentrum mogelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

22

is. Ook is het delen van vertrouwelijke toezichtinformatie door de
toezichthouder met het parlement, al dan niet in het kader van een
parlementaire enquête, en vertrouwelijke verstrekking aan de Algemene
Rekenkamer onderzocht. Bij deze laatste twee mogelijkheden, komt het
ministerie van Financiën tot de conclusie dat dit niet mogelijk is binnen de
huidige Europese richtlijnen en dat hiervoor herziening van de richtlijn in
Brussel aangewezen is. Voorts is naar aanleiding van de situatie met
betrekking tot Icesave en DSB een wetsvoorstel in voorbereiding dat
informatieverstrekking vanuit de toezichthouder in het kader van een door
de minister van Financiën geïnitieerd onderzoek naar inmiddels gefailleerde financiële ondernemingen verduidelijkt. Ten slotte kan uit de
integrale publicatie van het rapport van de Commissie Scheltema blijken
dat de grenzen van het geheimhoudingsregime op nationaal niveau
uitputtend zijn benut: daarbij is informatie over de wijze waarop de
toezichthouders het toezicht hebben uitgevoerd, door de minister van
Financiën niet onder de noemer van toezichtvertrouwelijk geschaard,
gegeven het karakter van dit onderzoek en de toezeggingen die daarbij
aan de Tweede Kamer zijn gedaan.
De noodzaak tot herbezinning van het geheimhoudingsregime op
Europees niveau1 is volgens het kabinet de noodzakelijke volgende stap
om tot verdere door de commissie De Wit en het kabinet gewenste
verruimingen te komen.
2.21. Nauwere samenwerking toezichthouders en ombudsman
financiële dienstverlening
De commissie heeft aangegeven dat een effectievere informatieuitwisseling tussen de Ombudsman Financiële Dienstverlening (hierna: de
ombudsman) en DNB en de AFM tot stand dient te komen, zodat
prudentiële of gedragsrisico’s eerder onderkend kunnen worden. Hiertoe
moet de ombudsman naar het oordeel van de commissie een publiekrechtelijke status krijgen. Een positief neveneffect hiervan is dat de wijze van
financiering wordt gewijzigd (van directe financiering naar indirecte
financiering door financiële instellingen), waardoor de onafhankelijkheid
van Kifid wordt versterkt en de schijn van belangenverstrengeling wordt
weggenomen. De commissie ziet geen zwaarwegende negatieve
(neven-)effecten van het toekennen van een publiekrechtelijke status aan
Kifid.
Allereerst merkt het kabinet op dat het Klachteninstituut financiële
dienstverlening (Kifid) uit drie onderdelen bestaat: een ombudsman, een
geschillencommissie en een college van beroep. Het kabinet meent dat
effectieve informatie-uitwisseling en governance in zijn algemeenheid
terechte aandachtspunten zijn. Het doel van een effectievere informatieuitwisseling is een eerdere onderkenning van prudentiële en gedragsrisico’s door de toezichthouders. Dit kan worden bewerkstelligd door een
verbetering van de informatie-uitwisseling van Kifid aan de toezichthouders, niet vice versa. Het ligt daarom niet voor de hand om Kifid
binnen de geheimhoudingsschil van DNB en de AFM te brengen.
Bovendien biedt het gesloten stelsel van informatie-uitwisseling uit de
Wft, dat voortvloeit uit Europese richtlijnen, hiertoe geen mogelijkheid. Dit
geheimhoudingsregime is juist van groot belang voor effectief toezicht
door DNB en de AFM.

1

Kamerstukken II 2009/10, 32 432, nr. 1, p. 3.

Het omvormen van het Kifid tot een zelfstandig bestuursorgaan is een
drastische maatregel. Er staan ook andere instrumenten ter beschikking
om de door de commissie genoemde aandachtspunten te adresseren,
zoals aanpassingen door Kifid zelf ten aanzien van de governance en het
stellen van nadere regels. Het kabinet bekijkt op dit moment op welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

23

wijze het functioneren van Kifid kan worden verbeterd, waaronder het
verder verbeteren van de informatie-uitwisseling van Kifid aan de
toezichthouders en het aanpassen van de governancestructuur. Hiertoe
wordt overleg gevoerd met Kifid, DNB en de AFM. Indien nodig, zullen de
eisen die in de regelgeving worden gesteld voor de erkenning van
geschilleninstanties in de zin van de Wft worden aangescherpt.
2.22. Toezicht op buiten toezicht vallende instellingen
De commissie beveelt aan instellingen en markten die tot nu toe nog niet,
of slechts beperkt, onder toezicht stonden, onder toezicht komen te staan.

1

Kamerstukken II 2008/09, 32 013, nr. 1.

Het kabinet is een groot voorstander van een dekkend stelsel van toezicht
en verwijst hierbij naar de Kabinetsvisie toekomst financiële sector van
9 juli 2009.1
a) kredietbeoordelingsbureaus: tot voor kort stonden kredietbeoordelingsbureaus niet onder toezicht, maar daar is verandering in gekomen
toen in september 2009 de Verordening inzake Kredietbeoordelaars
(EC 1060/2009) werd aangenomen. Met ingang van 7 juni 2010 is de
AFM aangewezen als nationale toezichthouder op kredietbeoordelaars
conform deze Verordening. De bevoegdheden van de toezichthouder
strekken in de eerste plaats tot het toetsen van de kredietbeoordelaars
bij toelating tot de markt, waarna, gezamenlijk met andere nationale
toezichthouders, het toezicht in zogenaamde colleges van toezichthouders wordt uitgeoefend. Vanaf 7 december 2010 zal de AFM bovendien
beschikken over de bevoegdheid om sancties te treffen indien een
kredietbeoordelaar een norm van de Verordening overtreedt. Tot slot
heeft de Commissie in juni 2010 een voorstel gepresenteerd dat het
toezicht op kredietbeoordelaars verder wil aanscherpen en harmoniseren door dit toezicht onder te brengen bij de Europese toezichthouder
voor de effectenmarkt, de European Securities and Markets Authority
(ESMA). Nederland staat positief tegenover dit voorstel, omdat (de
grotere) kredietbeoordelaars zo zijn georganiseerd dat hun werkzaamheden niet aan landsgrenzen zijn gebonden.
b) hedgefondsen: het kabinet hecht sterk aan het reguleren van beleggingsfondsen die momenteel niet onder toezicht staan, waaronder
hedgefondsen. Nederland heeft zich dan ook actief ingezet bij de
onderhandelingen over de Europese richtlijn voor alternatieve
beleggingsfondsen, waarover afgelopen oktober in de Europese Unie
een akkoord is bereikt. Deze richtlijn zal alle beleggingsfondsen die op
dit moment niet op Europees niveau zijn gereguleerd onder toezicht
stellen, zo ook hedgefondsen. De fondsen moeten in het vervolg een
vergunning aanvragen en transparantie bieden aan de toezichthouder
en de beleggers over het beleggingsbeleid en bijgaande risico’s. Ook
worden strikte organisatorische eisen gesteld aan het beheer van de
fondsen. Deze eisen zullen bijdragen aan het tegengaan van excessieve risiconeming – bijvoorbeeld als gevolg van hefboomfinanciering – door hedgefondsen. De eisen uit de richtlijn gelden niet alleen
voor Europese fondsen, maar ook voor niet-Europese fondsen die in
de Europese Unie actief zijn. De richtlijn moet twee jaar na inwerkingtreding door de lidstaten zijn geïmplementeerd in nationale wetgeving.
De verwachting is dat de richtlijn begin volgend jaar formeel in
werking zal treden.
c) over-the-counter (OTC) handel van derivaten: de Europese Commissie
is in september 2010 met een voorstel gekomen voor OTC derivaten,
afwikkeling (clearing) door centrale tegenpartijen (CCPs) en het gebruik
van handelsregisters (zogenaamde Trade Repositories of TRs).
Nederland steunt de aanpak van de Commissie, waardoor de
transparantie wordt verhoogd door verplichte rapportage van posities
aan Trade Repositories en tegenpartijrisico wordt verkleind door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

24

derivaten verplicht af te laten wikkelen door CCPs. Centrale afwikkeling
(via CCPs) moet echter volgens het kabinet alleen verplicht gesteld
worden daar waar dit het primaire doel van CCPs (het verkleinen van
systeemrisico) dient. Wat betreft het toezicht op CCPs pleit Nederland
ervoor om, net als bij de Nederlandse inzet bij kredietbeoordelingsbureaus, de Europese toezichthouders ESMA hierin een centrale rol te
geven gezien het pan-Europese karakter van CCPs.
2.23. Toezicht en handhavingsinstrumenten verbeteren
De commissie beveelt aan het toezicht- en handhavingsinstrumentarium
uit te breiden. Deze aanbeveling richt zich in eerste instantie tot de
toezichthouders AFM en DNB. De commissie denkt daarbij zowel aan het
macro-prudentiële systeemtoezicht als aan het toezicht op individuele
financiële instellingen. Verder beveelt de commissie aan dat de toezichthouders DNB en de AFM vanuit hun eigen verantwoordelijkheid in hun
toezicht ook een oordeel geven over de opzet en werking van het
Productgoedkeuringsproces van financiële instellingen.
Het kabinet onderschrijft de noodzaak tot uitbreiding en verbeterde
invulling van het toezicht en het daartoe geëigende instrumentarium.
Deze uitbreiding en verbeterde invulling van het toezicht zou wel op een
aantal gebieden verzwaring van de administratieve lasten met zich
kunnen brengen. Uiteraard zal het kabinet zich ervoor inzetten dat
eventuele lastenverhogingen proportioneel zijn en niet verder gaan dan
noodzakelijk. In de diverse wetsvoorstellen die hierop betrekking hebben
zal separaat bij deze administratieve lasten worden stilgestaan.
Het kabinet zet zich actief in om de reguliere microprudentiële eisen aan
financiële instellingen (zie de reactie op aanbeveling 11 m.b.t. de
verhoging van de kapitaalseisen) en het aan de toezichthouder
beschikbare instrumentarium indien er moet worden ingegrepen, te
verbeteren (zie de reactie op aanbeveling 14). Onderdeel van de verbetering van de micro-prudentiële eisen vormen twee nieuwe liquiditeitsratio’s die het Bazels comité heeft voorgesteld en die in de Europese
kapitaalrichtlijn (CRD IV) wettelijk zullen worden verankerd. Door deze
eisen zullen banken voor hun eigen financiering veel minder afhankelijk
mogen zijn van korte termijn financiering; ze worden gestimuleerd
significant meer lange termijn financiering aan te trekken waardoor ze
minder gevoelig voor liquiditeitsschokken worden.
Ook hecht het kabinet, net als de commissie De Wit, aan goed inzicht in
macro-prudentiele risico’s, waarop door de oprichting van het European
Systemic Risk Board beter zicht zal komen (zie ook de reactie op aanbeveling 1).
Verder verwelkomen het kabinet, DNB en de AFM dat de banken zich
hebben gecommitteerd aan de naleving van de Code Banken en de
uitgangspunten die daaraan ten grondslag liggen, ook op het terrein van
het productgoedkeuringsproces. Wel vraagt de AFM zich af of zelfregulering ten aanzien van het productgoedkeuringsproces afdoende is. Net
als de commissie De Wit en de AFM (en DNB) acht het kabinet een
goedwerkend productgoedkeuringsproces dat het klantbelang centraal
stelt van groot belang. Financiële ondernemingen dienen hun bestaande
en nieuwe producten goed tegen het licht te houden en zeker te stellen
dat deze producten toegevoegde waarde bieden voor de doelgroep.
Zowel banken als verzekeraars hebben mij toegezegd veranderingen door
te voeren in hun productontwikkelingsprocessen en zetten momenteel
serieuze stappen op dit gebied. Het kabinet zit, net als de Monitoring
Commissie Code Banken en de AFM, bovenop deze ontwikkeling en zal de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

25

komende tijd bezien of er over de volle breedte van de sector genoeg
stappen worden gezet om het belang van de klant in de productiefase te
borgen. Voor het tijdspad verwijst het kabinet hierbij naar de kabinetsreactie op aanbeveling 2.
2.24. Vergroten reikwijdte toezicht: optrekken financiële grens
vergunningsplicht
Op dit moment zijn financiële aanbieders die een inleg vragen van meer
dan 50 000 euro of een emissie doen van minder dan 2,5 miljoen euro niet
vergunning- of prospectusplichtig. Dit betekent dat deze activiteiten buiten
het toezichtterrein liggen van de AFM. Het zogenaamde vrijstellingsbedrag vloeit voort uit de gedachte dat beleggers boven deze grens tot
professionele beleggers gerekend kunnen worden. De commissie is van
oordeel dat deze grenzen te laag zijn en fors moeten worden aangepast.
Met de commissie De Wit is het kabinet van oordeel dat de grens van
50 000 euro te laag is. Deze grens vindt zijn oorsprong in de Europese
Prospectusrichtlijn. Aanbiedingen van effecten boven deze grens zijn
vrijgesteld van de prospectusplicht; het prospectus wordt dan niet
gekeurd door de AFM. Om te voorkomen dat een aanbieder de
mogelijkheid heeft om zijn product te vormen naar de voor hem meest
aantrekkelijke regels is deze grens van 50 000 euro nationaal doorgetrokken naar de vrijstelling van de vergunningsplicht bij onder andere het
aanbieden deelnemingsrechten in beleggingsinstellingen.
De grens van 50 000 euro is ingegeven vanuit het oogpunt van consumentenbescherming. Bij het vastleggen van de grens werd er vanuit gegaan
dat beleggers die boven deze grens actief waren geacht konden worden
«professioneel» te zijn. In de afgelopen jaren is gebleken dat deze grens
onvoldoende was. Beleggingsinstellingen met namen als Golden Sun
Resorts, Easy Life en Royal Dubai hebben aangetoond dat ook consumenten actief waren in van toezicht vrijgestelde beleggingen.
Om deze reden heb ik in Brussel tijdens de herziening van de Prospectusrichtlijn gepleit voor een minimale verdubbeling van de 50 000 euro
grens. Deze verdubbeling heeft Nederland weten te realiseren. De
gewijzigde Prospectusrichtlijn, met de nieuwe 100 000 euro grens, is
11 december 2010 gepubliceerd.1 Anticiperend op deze verhoging is er bij
de achtste Nota van Wijziging bij de Wijzigingswet Financiële Markten
2010 voor gekozen om deze verdubbeling nu al op te nemen, tevens voor
beleggingsobjecten en beleggingsinstellingen. Mijn uitgangspunt hierbij
is dat de verdubbeling voor 1 januari 2012 in werking kan zijn getreden.

1
Zie de link: http://eur-lex.europa.eu/
LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:
327:0001:0012:EN:PDF.

Tijdens de herziening van de Prospectusrichtlijn is de grens van 2,5
miljoen euro verhoogd naar 5 miljoen euro. Deze verhoging acht het
kabinet onwenselijk, aangezien hiermee het van toezicht vrijgestelde
gebied toeneemt. Om die reden zal deze grens nationaal worden
gehandhaafd op 2,5 miljoen euro. De achtergrond van deze grens is
gelegen in het feit dat het verplicht stellen van een prospectus onredelijke
kosten met zich mee zou brengen voor de aanbieder in verhouding tot de
omvang van de emissie. Om misbruik van deze vrijstelling tegen te gaan
zal de nationale regelgeving worden aangescherpt, zodat het niet langer
mogelijk zal zijn om verschillende emissies te doen binnen dezelfde
groep, of van verschillende klassen effecten, waarmee feitelijk het totaal
opgehaalde kapitaal ver boven de 2,5 miljoen euro uit kan komen. Deze
aanscherping treedt in werking zodra de Wijzigingswet financiële markten
2010 in werking is getreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

26

2.25. Interne verbetering van de toezichthouders
De commissie stelt dat bij de toezichthouders zelf veranderingen en
verbeteringen noodzakelijk zijn. De commissie doet enerzijds een aantal
voorstellen voor veranderingen en verbeteringen binnen (de organisatie
van) de toezichthouders, anderzijds ondersteunt de commissie het
voornemen van de Algemene Rekenkamer om het functioneren van DNB
op korte termijn te onderzoeken waarbij wordt aangetekend dat dit
onderzoek gevolgd zou moeten worden door een soortgelijk onderzoek bij
de AFM. Tenslotte wordt de wetgever aangespoord eventuele belemmeringen bij dergelijke onderzoeken uit hoofde van het Wft-geheimhoudingsregime weg te nemen.
Naar aanleiding van het plan van aanpak van DNB is de Kamer bij brief
van 16 augustus 2010 geïnformeerd over de verbeteringen die DNB
momenteel binnen haar organisatie doorvoert.1 Ik volg deze ontwikkelingen op de voet en bereid momenteel het Wetsvoorstel versterking
governance financiële toezichthouders voor dat in het tweede kwartaal
2011 met de Visie toezicht op toezicht bij uw Kamer wordt aangeboden.
Daarnaast is de Algemene Rekenkamer gestart met het onderzoek bij DNB
en heeft de Algemene Rekenkamer hierover de Kamer geïnformeerd bij
brief van 8 oktober 2010.2 Het onderzoek naar DNB kan op de steun van
de minister van Financiën rekenen. Desalniettemin kan de informatieverstrekking vanuit de financiële toezichthouders aan de Algemene Rekenkamer op gespannen voet staan met het gesloten geheimhoudingsregime
van de Wft. Binnen de grenzen van de wet wordt bezien op welke wijze de
Algemene Rekenkamer zo optimaal mogelijk kan worden ondersteund in
zijn onderzoek en vindt hierover overleg plaats tussen de Algemene
Rekenkamer, DNB en Financiën.
Zoals hiervoor opgemerkt in de reactie op aanbeveling 20 is noodzaak tot
herbezinning van het geheimhoudingsregime op Europees niveau3
volgens het kabinet de noodzakelijke volgende stap om tot verdere
gewenste verruimingen te komen. Als de Algemene Rekenkamer, DNB en
Financiën tot de conclusie komen dat de nationale speelruimte ten
aanzien van de verschaffing van informatie aan de Algemene Rekenkamer
onder de wet op dit moment al maximaal is benut en er sprake is van
onnodige belemmeringen, die voortvloeien uit de Europese richtlijnen
zelf, dan ligt het naar mening van het kabinet in de rede dat hierover
nader overleg zal worden geëntameerd binnen de Europese Commissie.
2.26. De aansprakelijkheid van de toezichthouders aanpassen
De commissie heeft de aanbeveling gedaan om de aansprakelijkheid van
de Nederlandse financiële toezichthouders te beperken en aansluiting te
zoeken bij wat er op Europees niveau gebruikelijk is.

1

Kamerstukken II 2009/10, 32 432, nr. 5.
Kamerstukken II 2009/10, 32 432, nr. 7.
3
Kamerstukken II 2009/10, 32 432, nr. 1, p. 3.
4
Kamerstukken II 2009/10, 32 432, nr. 5.
2

Zoals in de brief van de minister van Financiën van 16 augustus 20104 bij
de aanbieding van het plan van aanpak cultuurverandering DNB is
verwoord, vindt er op dit moment overleg plaats tussen de minister van
Financiën en de minister van Veiligheid en Justitie over diverse opties
voor een beperking van de aansprakelijkheid van de financiële toezichthouders. In de brief heeft de minister van Financiën ter zake aangegeven
dat hij een beperking van aansprakelijkheid mede wenselijk acht «omdat
dit kan bijdragen aan meer openlijk kritisch toezicht.» Dit argument ligt in
de lijn met de aanbeveling die de commissie heeft gedaan. Het kabinet is
van oordeel dat de aansprakelijkheid in ieder geval beperkt moet worden.
Over de uitkomst van voornoemd overleg inzake de wijze waarop de
aansprakelijkheid beperkt zal worden, wordt uw Kamer bij afzonderlijke
brief nader bericht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

27

2.27. Verbetering taak van accountants
De commissie is van oordeel dat de financiële crisis heeft laten zien dat de
accountancy tekortgeschoten is in zijn maatschappelijke taak, om zorg te
dragen voor een begrijpelijke en toereikende toelichting op de jaarrekening van financiële instellingen, in het bijzonder de toelichting op
onzekerheden in de waardering van financiële activa. De commissie
beveelt aan dat de accountantsberoepsgroep samen met de AFM nadere
kwaliteitseisen opstelt waaraan een jaarrekening van financiële instellingen moet voldoen en daarnaast maatregelen neemt om ervoor te
zorgen dat accountants vaker gebruik maken van de toelichtende
paragrafen over onzekerheidssituaties bij financiële instellingen.
Het kabinet onderschrijft de aanbeveling van de commissie. Hier kan door
de accountantsberoepsgroep samen met de toezichthouders binnen de
bestaande regelgeving een betere invulling aan worden gegeven.
Financiële instellingen zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor
een goede financiële verslaggeving; accountants hebben als taak om deze
te controleren en geven vervolgens een verklaring omtrent de getrouwheid van de jaarrekening af. De vraag is in hoeverre accountants een
grotere rol kunnen spelen bij het signaleren van risico’s waar zij bij hun
controlewerkzaamheden op stuiten.
De eisen waaraan een jaarrekening moet voldoen, worden veelal in
internationaal verband vastgesteld. Het kabinet ondersteunt in dit kader
het pleidooi van de AFM voor meer eenvoud, transparantie, wereldwijde
harmonisatie en streng toezicht. Naast de op accountants rustende
verplichting om DNB op de hoogte te stellen van omstandigheden die het
voortbestaan van een financiële instelling bedreigen, vindt in Nederland
het zogenaamde «tripartiete overleg» plaats. Tijdens dit jaarlijkse overleg
tussen DNB, een financiële instelling en diens controlerende externe
accountant worden zaken als risicobeheer aan de orde gesteld. Naar
aanleiding van de financiële crisis wordt dit overleg geïntensiveerd. Het
kabinet verwacht dat dit de informatieverschaffing van accountants aan
DNB ten enenmale ten goede komt.
De AFM heeft eind 2009 aangegeven dat accountants meer aandacht
moeten besteden aan de toetsing van de begrijpelijkheid en toereikendheid van de toelichting in de jaarrekening en in het bijzonder de
toelichting op onzekerheden in de waardering van financiële activa. Ook
uit recent onderzoek van de AFM1 is gebleken dat de kwaliteit van
accountantscontroles op meerdere punten voor verbetering vatbaar is en
dat hiervoor een fundamentele gedragsverandering nodig is. De AFM ziet
erop toe dat deze verbeteringen plaatsvinden. Daarnaast heeft de
beroepsorganisatie van accountants inmiddels een plan van aanpak
opgesteld waarin concrete voorstellen worden gedaan om invulling te
geven aan onderhavige aanbeveling van commissie de Wit.
3. Casusonderzoek; ABN AMRO en Icesave

1
Rapport algemene bevindingen kwaliteit
accountantscontrole en kwaliteitsbewaking
van 1 september 2010 (zie ook beantwoording
Kamervragen rapport AFM bevindingen
kwaliteit accountantscontrole en kwaliteitsbewaking van 27 september 2010).

De commissie De Wit heeft twee specifieke casus geselecteerd voor een
diepgaandere behandeling in haar onderzoek: de gang van zaken rondom
de (goedkeuring van de) overname van ABN AMRO in 2007 en de gang
van zaken rond de introductie in Nederland van Icesave en de latere
deconfiture van Landsbanki. Deze casus zijn voor de Commissie belangrijk
illustratiemateriaal voor de wijze waarop de wet-en regelgeving voor en
het toezicht op het financiële stelsel in Nederland heeft gefunctioneerd.
Op de concrete aanbevelingen waartoe deze casusonderzoeken aanleiding
hebben is in het vorige hoofdstuk uitgebreid ingegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

28

Om recht te doen aan de eruit gelichte en uitgebreid onderzochte casus,
wijdt het kabinet ter aanvulling op haar reactie op de aanbevelingen dan
ook graag apart enige aandacht aan deze beide onderzoeken.
3.1. ABN AMRO
De belangrijkste conclusies van de casusstudie inzake de overname van
ABN AMRO in 2007 zijn genoteerd in paragraaf 1.6 van het rapport. In
deze paragraaf worden de lessen die de commissie De Wit trekt uit deze
casus voor de regulering van en het toezicht op de sector genoteerd. Deze
lessen vinden hun weerslag in de aanbevelingen waarop het kabinet in
deze brief in paragraaf 2 zijn reactie heeft gegeven. Met name aanbeveling
13 (Beoordeling financiële stabiliteit belangrijk criterium bij overnames en
fusies) gaat hier op in.
De commissie De Wit stelt, samengevat, dat de minister van Financiën en
DNB voor een andere beleidsmatige benadering hadden kunnen kiezen
ten aanzien van de beoordeling van de aangevraagde verklaringen van
geen bezwaar (vvgb’s). De opstelling van de minister van Financiën,
waarbij de verantwoordelijkheid voor de inhoudelijke toetsing voornamelijk bij DNB kwam te liggen, zou mede zijn ingegeven door de
aanstaande Antonvenetarichtlijn. Door de beperkte ruimte die deze
richtlijn liet voor een ruime interpretatie van de Wet op het financieel
toezicht op dit punt, is de focus komen te liggen op de hoofdzakelijk
microprudentiële beoordeling door DNB van de overname. Een en ander
werd mede ingegeven, aldus de commissie, door de wens van de minister
om geen (schijn van) protectionisme te hebben.
Uiteindelijk, zo meent de commissie, zouden de minister en DNB ook een
andere beslissing hebben kunnen nemen.
Het kabinet stelt voorop dat de crisis in ernst en omvang iedereen heeft
verrast. Dit geldt niet alleen voor alle bestuurders, aandeelhouders en
autoriteiten die instemden met de overnameplannen van het consortium
in 2007, maar ook voor vrijwel alle andere marktpartijen en betrokkenen.
Een belangrijke les uit de financiële crisis van 2008 is dat de bewegingen
op de financiële markten veel heftiger kunnen zijn dan tot dat moment
algemeen werd aangenomen. De (mondiale) verwevenheid van de
financiële sector is door de crisis zeer tot uitdrukking gekomen. De manier
waarop bijvoorbeeld de liquiditeit tussen banken wereldwijd ineens
opdroogde en de manier waarop waarderingen van bedrijfsonderdelen
drastisch moesten worden bijgesteld heeft iedereen overrompeld. Indien
DNB en de minister van Financiën ten tijde van de beoordeling van de
aanvragen van de verklaringen van geen bezwaar door het consortium
van banken de ongekende crisis die zich een jaar later zou ontwikkelen
hadden kunnen voorspellen, dan is de kans groot dat zij anders hadden
beslist. Met een dergelijke kennis had immers geconcludeerd kunnen
worden dat in die omstandigheden sprake zou zijn van negatieve
gevolgen voor de soliditeit van de betrokken ondernemingen die
vermoedelijk niet te mitigeren zouden zijn geweest. Met een dergelijke
conclusie hadden zij naar alle waarschijnlijkheid de beslissing genomen
om de aangevraagde verklaringen van geen bezwaar te weigeren.
Met dergelijke inzichten zullen toezichthouders uiteraard rekening houden
wanneer voorgenomen deelnemingen of overnames in de toekomst aan
hen ter goedkeuring worden voorgelegd. Daar waar de financiële sector
instabiel is (of zal worden als gevolg van de voorgenomen verwerving) of
waar instabiliteit dreigt blijkens bijvoorbeeld relevante (macro)prudentiële indicatoren, zal dit immers van invloed kunnen zijn op de
soliditeit van de voorgenomen verwerving van de gekwalificeerde
deelneming. Een voorgenomen deelneming of overname in een instabiele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

29

sector kan ook consequenties hebben voor de soliditeit van de aanvrager
en de financiële onderneming in kwestie.
De Wit concludeert dat de beleidsmatige invulling van de wettelijke
verantwoordelijkheid van de minister van Financiën ook anders plaats had
kunnen vinden. De Wit doelt daarbij, enigszins samengevat, op het
samenstel van twee principes. Ten eerste de benadering van de minister
van Financiën van de verklaring van geen bezwaar in lijn met een
zogenaamd «ja, tenzij»-principe. Ten tweede de benadering van de
minister van Financiën van de toets waardoor het zwaartepunt van de
weging van de verklaring van geen bezwaar bij DNB kwam te liggen.
Het kabinet is het met De Wit eens dat, hoewel de wet juist is toegepast, in
het licht van bovenstaande een andere beleidsmatige invulling ook
verdedigd zou kunnen worden. Daarbij merkt het kabinet wel op dat er ten
tijde van de beoordeling van de aangevraagde vvgb’s goede redenen
waren om de toets te benaderen zoals dat is gedaan. In de brief van
22 mei 2007 aan de Tweede Kamer is toegelicht hoe deze benadering
luidde.1 De benadering werd gefundeerd op het Europese principe dat het
zwaartepunt van de beoordeling van een vvgb altijd in de op de financiële
gezondheid van de ondernemingen gerichte afwegingen ten aanzien van
de overname ligt. De facto lag daarom het zwaartepunt van de daadwerkelijke activiteiten van de beoordeling bij DNB. DNB heeft een zeer
uitgebreide analyse van de voornemens van het consortium en de
consequenties van een overname verricht. Deze analyse was bijzonder
uitvoerig en zou overigens niet door het ministerie van Financiën kunnen
zijn uitgevoerd. Deze analyse is namelijk overwegend op grond van
prudentiële toezichtinformatie verricht, waar alleen de toezichthouder
over beschikt en in eerste instantie ook op juiste waarde kan schatten.
Daarbij heeft DNB zich ingespannen om haar analyse van de relevante
feiten zo inzichtelijk mogelijk te maken voor de minister van Financiën.
De opmerkingen van de commissie De Wit met betrekking tot de
interpretatie van de wet en de werkwijze van de minister van Financiën en
DNB hangen voorts nauw samen met haar opvatting dat de nadruk bij de
bestudering van de aangevraagde vvgb’s bij DNB en de minister van
Financiën te zeer lag op de microprudentiële aspecten van de beoogde
overname. Het kabinet begrijpt deze conclusies van de commissie De Wit
dan ook zo dat deze casus illustreert dat in het beleid en in het toezicht
systeemrisico’s een belangrijker rol moeten gaan spelen. Het kabinet is
het hiermee eens.
Het kabinet merkt terzake op dat, zoals blijkt uit de kabinetsreactie op de
diverse aanbevelingen in de vorige paragraaf, de macroprudentiële
problematiek die door veel van de aanbevelingen en bevindingen van de
commissie De Wit loopt, een belangrijke component is in de diverse
discussies die thans gaande zijn op nationaal, Europees en internationaal
niveau ter versterking van de regulering van en het toezicht op de sector
en het bijbehorende crisisinstrumentarium. Hier wordt met steun van het
kabinet veel aandacht aan besteed. In de overname van ABN AMRO is
overigens vanuit dit perspectief terecht al aandacht besteed aan de
omstandigheden op de financiële markten. In de vvgb is, zoals de
commissie ook signaleert, door DNB nadrukkelijk gewezen op de
toenmalige marktomstandigheden (vgl. blz. 190 en 191 van het rapport).
Zoals opgemerkt was toen echter de ernst en omvang van de crisis en de
gevolgen die deze crisis zou hebben nog niet bekend. Het kabinet meent
met de commissie De Wit dat in de toekomst, met de inzichten ontleend
aan de crisis van 2008, nadrukkelijk moet worden gekeken naar macroprudentiële risico’s bij de beoordeling van overnames in de financiële sector.
1

Kamerstukken II 2006/2007, 31 052 nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

30

Dit onderwerp wordt nader geadresseerd in (de wetsgeschiedenis bij) de
implementatiewet inzake de Antonvenetarichtlijn, die nu door de Kamer
wordt behandeld.1
De commissie De Wit heeft bij haar conclusies in de onderhavige
casusstudie opgemerkt dat de minister van Financiën in de geest van de
Antonvenetarichtlijn heeft gehandeld. Het kabinet onderschrijft, samen
met de commissie De Wit, het doel van de Antonvenetarichtlijn, te weten
het voorkomen van protectionisme en politieke inmenging bij overnames
in de financiële sector. Ten aanzien van deze bevinding van De Wit merkt
het kabinet op dat de Antonvenetarichtlijn geen belangrijke invloed heeft
uitgeoefend op de toepassing van de toen geldende richtlijn en de wet
door de minister van Financiën. De Antonvenetarichtlijn wijkt met zijn eis
dat een deelneming of overname op prudentiele gronden moet worden
getoetst níet af van de richtlijn die ten tijde van de overname van ABN
AMRO gold en die de basis vormde voor de toetsing op grond van de Wft.
De uiteindelijke basis van beide richtlijnen is gelegen in het Europese
beginsel van vrij verkeer. De oude richtlijn en de Antonvenetarichtlijn
stellen beiden dat er vervolgens een prudentiële, op de financiële
gezondheid gerichte, toets moet worden uitgevoerd. De Antonvenetarichtlijn schrijft daarbij dwingend een uitputtende lijst met prudentiële
criteria en procedureregels voor, met als doel dat er minder ruimte is voor
protectionisme en politieke invloed, en de besluitvorming beter kan
worden gecontroleerd. De herinnering aan de aanleiding en het doel van
de Antonvenetarichtlijn is wel doorgeklonken in het debat rondom de
overname van ABN AMRO.
Voorts is het kabinet het met de commissie De Wit eens dat de bevoegdheidsverdeling beter moet worden geregeld in de wet. De desbetreffende
vvgb’s zijn indertijd door de minister van Financiën en DNB gezamenlijk
ondertekend: zij onderschreven elkaars beslissing. Daarbij heeft de
commissie echter terecht gewezen op een onheldere bevoegdheidsverdeling in de wet die ertoe leidde dat de minister van Financiën en DNB
gaande de beoordeling van de aangevraagde vvgb’s, procesafspraken
hebben gemaakt. De implementatiewet inzake de Antonvenetarichtlijn
komt aan dit bezwaar tegemoet nu de toets op grond van objectieve
criteria door DNB zal worden uitgevoerd.
Het kabinet concludeert dat de lessen die uit de crisis moeten worden
getrokken zeer veelomvattend zijn en raken onder meer allerlei verschillende aspecten van het prudentiële toezicht. Dit komt goed naar voren in
het rapport van de commissie De Wit en wordt onderschreven door het
kabinet, zoals blijkt uit de reactie op de aanbevelingen van de commissie.
3.2. Icesave
Het kabinet onderschrijft de analyse dat de kern van de problemen rond
Icesave lag in het handelen van Landsbanki en in de opstelling van de
IJslandse toezichthouder FME. Dit oordeel wordt ook gedeeld door de
Special Investigation Commission die in opdracht van het IJslandse
parlement Althingi op 12 april 2010 haar rapport heeft uitgebracht.

1
Kamerstukken II 2009/2010, 32 292, nr. 1 en
volgenden.

Hetgeen de commissie optekent aan de hand van de Icesave casus, heeft
in belangrijke mate de aandacht gevestigd op een aantal suboptimale
processen. Het meest in het oog springend – de commissie noemt dit
«schokkend» – zijn de problemen die in de praktijk kunnen ontstaan in het
Europese stelsel van home-state control. Immers, bij het ontstaan van
problemen bij specifieke financiële instellingen met grensoverschrijdende
activiteiten blijkt dat nationale belangen het vertrouwen tussen toezichthouders, dat essentieel is in dit stelsel, ondermijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

31

De Icesavekwestie heeft inderdaad de ogen geopend van velen voor de
problemen in het Europese stelsel van home-state control: nationale
toezichthouders, verantwoordelijke overheidsinstanties en ook de
Europese Commissie. Inmiddels is men op Europees niveau in vergaande
mate gevorderd met het instellen van supranationale samenwerkingsverbanden tussen nationale toezichthouders, de zgn. colleges of supervisors.
Gewaarborgd dient te worden dat nationale belangen het vertrouwen
tussen toezichthouders onderling niet ondermijnen. Om bij de illustratie te
blijven: de kans op een herhaling van de twijfelachtige rol die de IJslandse
toezichthouder speelde door consistent onjuiste, dan wel onvolledige
informatie te verstrekken aan DNB1, zou in het nieuwe samenspel van
toezichthouders aanmerkelijk verkleind moeten zijn.
Het kabinet en de nationale toezichthouders DNB en de AFM zullen de
nieuwe samenwerkingsverbanden dan ook nauwlettend blijven volgen op
de noodzakelijke waarborgen voor goede en betrouwbare samenwerking
die het gemeenschappelijk belang dient.
Een andere belangrijke constatering van de commissie is de rol en
positionering van DNB waar het gaat om het waarschuwen van spaarders.
Hier is een zekere spanning tussen enerzijds de opstelling die vanuit een
maatschappelijk perspectief gewenst is of zelfs verwacht wordt en
anderzijds de formele mogelijkheden die DNB op het moment zelf had om
naar buiten toe te treden. Het kabinet meent dat deze spanning nooit
helemaal te vermijden is, daarbij is het wel van belang zich te realiseren
dat die spanning zich het sterkst doet voelen in een ongebruikelijke
crisissituatie zoals die zich bijvoorbeeld voordeed in het najaar van 2008.
Door duidelijker communicatie vanuit DNB over wat zij wel en niet
vermag, zijn naar de mening van het kabinet de (te) hoog gespannen
verwachtingen thans bijgesteld.
Ten slotte past hier een opmerking over de wijze waarop DNB haar
toezicht uitoefent. De commissie stelt grote vraagtekens bij de beleidsmatige afwegingen die DNB heeft gemaakt rond het toestaan van de
toetreding van Landsbanki in mei 2008 tot aanvullende verzekering onder
het Nederlandse DGS en omtrent haar bevoegdheden om in te grijpen
door het geven van een aanwijzing. DNB had volgens de commissie
binnen de context van de Icesave-casus eerder een aanwijzing kunnen
geven. Dat had zij kunnen doen als er sprake was van gegronde en
ernstige twijfel over de financiële positie van Landsbanki. Of dat in
voldoende mate kon worden vastgesteld en of dat tot een besluit had
kunnen leiden dat in rechte stand zou houden is een kwestie van
beoordeling – en thans een kwestie van beoordeling achteraf.

1
Zie de brief van de minister van Financiën
van 22 juni 2010 (Kamerstukken II 2009/10,
31 371, nr. 346).

De timing van het geven van een aanwijzing is een beoordeling die – op
het moment zelf – aan de toezichthouder was binnen het wettelijk kader
waarbinnen zij moet opereren. Hierbij speelt de beoordelingsvrijheid
waarmee de inzet van de handhavinginstrumenten is omgeven een
belangrijke rol. Het kabinet meent dat achteraf gezien een
eerdere aanwijzing beter was geweest, zonder dat is vast te stellen of deze
tot het gewenste resultaat had geleid en evenmin of deze in rechte in
stand was gebleven.
Dat neemt niet weg dat DNB met de inzichten op het moment zélf tot een
oordeelsvorming moest komen. Dat heeft zij, in een bijzonder roerige
periode en met onzekere informatie, naar beste kunnen gedaan.
Het kabinet onderschrijft tezamen met DNB dat een proactieve opstelling
en handelwijze, binnen de juridische mogelijkheden die het wettelijk kader
daartoe biedt, van groot belang is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

32

Het kabinet trekt zijn lessen: momenteel wordt het wettelijk kader met
betrekking tot inzet en reikwijdte van het crisisinstrumentarium
aangepast.1 Naar aanleiding van het evaluatierapport Icesave en het
rapport van de Commissie DSB Bank is voorts door DNB een palet aan
maatregelen getroffen om de interne processen te herijken en te
verbeteren. In de brief van de minister van Financiën van 16 augustus
2010 wordt een overzicht gegeven van de actiepunten die DNB in haar
interne bedrijfsvoering inmiddels heeft ondernomen of nog nader zal
uitwerken. DNB noemt in de bijlage bij haar reactie op de aanbevelingen
van de commissie De Wit nog een flink aantal additionele acties die zij in
gang heeft gezet.
Zoals de commissie in haar brief van 4 november 2010 heeft aangegeven
is het doel van het parlementaire onderzoek geweest structurele verbeteringen van het financiële stelsel door te voeren. Het kabinet is van mening
dat de beoogde toekomstige verbeteringen hun beslag zullen krijgen met
de implementatie van de vele maatregelen die naar aanleiding van de
crisis zijn getroffen. Een groot aantal daarvan is al geadresseerd in de
kabinetsreactie op de 27 aanbevelingen van de commissie en zien op
zowel internationale als nationale onderwerpen. Belangrijke voorbeelden
zijn de ingrijpende wijzigingen in het Europese toezicht waar vanaf
1 januari 2011 nieuwe sectorale toezichtautoriteiten werkzaam worden, de
oprichting van het European Systemic Risk Board en de nieuwe kapitaaleisen van Bazel III, de aanbevolen aanscherpingen van de Code Banken en
de uitbreiding van het interventie-instrumentarium van de overheid en
van het DGS.
4. Tot slot
Het kabinet wenst tot slot nogmaals zijn grote erkentelijkheid uit te
spreken aan de commissie De Wit voor haar werk. Het kabinet wil zich
graag op de toekomst richten. In de diverse discussies op internationaal
en Europees niveau moet worden ingezet op doeltreffende maatregelen.
Het kabinet wil voorts samen met de Tweede Kamer met de Kabinetsvisie
toekomst financiële sector en het ambitieuze wetgevingsprogramma van
het ministerie van Financiën, een sterk en ook doeltreffend pakket aan
beleid en wetgeving vormen. Daarmee zal de kans op een herhaling van
de crisis zoals we deze hebben gezien worden geminimaliseerd.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

1
Zie ook de wetgevingsbrief van de minister
van Financiën d.d. 25 oktober 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 980, nr. 16

33