Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2661
Vragen van het lid Sienot (D66) aan de Minister van Economische Zaken en
Klimaat over het artikel «Energiesystemen minder betaalbaar en niet
duurzamer» (ingezonden 27 maart 2019).
Antwoord van Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen
15 mei 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr.
2384.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Energiesystemen minder betaalbaar en niet
duurzamer»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Welke acties onderneemt u om de ontwikkeling, genoemd in een recent
rapport2 van het World Economic Forum, waaruit dit artikel citeert, waaruit
blijkt dat er de afgelopen vijf jaar wereldwijd beperkte vooruitgang is geboekt
in de transitie naar duurzame energie, in nationaal en internationaal verband
te keren?
Antwoord 2
Het onderzoek van het World Economic Forum komt tot de conclusie dat de
wereldwijde transitie stokt. Fossiele brandstoffen spelen inderdaad een
belangrijke rol in energieaanbod en zullen dat reëel gezien nog jaren blijven
doen. Tegelijkertijd zie ik mét het World Economic Forum dat er in opkomende economieën als India en China veel verandert in het energiesysteem
en er steeds meer steeds meer aandacht is voor, en geïnvesteerd wordt in
schone energiebronnen.
Het is duidelijk dat de transitie een lange adem vergt, in alle landen. Ik blijf
mij dan ook binnen de EU en waar mogelijk daarbuiten inzetten voor een
verdere versnelling van de energietransitie, waartoe vorig jaar ook de
G20-energieministers hebben opgeroepen.

1
2

ah-tk-20182019-2661
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

FD, 25 maart 2019
http://www3.weforum.org/docs/WEF_Fostering_Effective_Energy_Transition_2019.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Nationaal wordt zoals bekend gewerkt aan een klimaatakkoord, gericht op
49% emissiereductie in 2030, ten opzichte van 1990. In Europees verband is
de inzet van het kabinet om de Europese langetermijnstrategie voor 2050
voor klimaatneutraliteit (net zero) vast te stellen en de Europese klimaatambitie voor 2030 te verhogen tot 55% reductie ten opzichte van 1990. In de
mondiale context spant het kabinet zich in voor ambitieuzere NDCs (Nationally Determined Contributions).
Vraag 3
Kunt u toelichten waarom energiesystemen duurder worden? In welke mate
kunnen de spectaculaire kostendalingen voor zonne- en windenergie juist
bijdragen aan het beperkt houden dan wel goedkoper maken van energiesystemen?
Antwoord 3
Inderdaad vindt er een scherpe kostendaling voor zonne- en windenergie
plaats. Hoewel de prijs van de opwek van duurzame elektriciteit sterk daalt,
kunnen de meeste vormen van hernieuwbare elektriciteit momenteel nog niet
concurreren met de prijs van fossiele energiebronnen. De verwachting is dat
dit binnen enkele jaren wel het geval zal zijn, waardoor er na 2025 geen
nieuwe subsidiebeschikkingen meer nodig zijn voor de opwek van hernieuwbare elektriciteit.
De energietransitie brengt echter ook andere uitdagingen en kosten voor
energiesystemen met zich mee, bijvoorbeeld in de infrastructuur. Zo levert
het integreren van hernieuwbare energiebronnen een behoefte op aan een
meer flexibel energiesysteem dat een variërend aanbod kan opvangen. Ook
kan het gevolg zijn dat er geïnvesteerd moet worden in meer netcapaciteit in
gebieden waar het net nu dun uitgerold is.
Vraag 4
Weet u welke zestien landen de beloftes in het Parijs-akkoord van 2015
hebben omgezet in conforme reductiedoelstellingen van CO2? Kunt u
toelichten welke plannen deze 16 landen hebben gemaakt en of dit landen
betreffen met een hoge CO2-uitstoot?
Antwoord 4
Deze constatering komt uit een rapport van het Grantham Institute van
29 oktober 2018 en refereert aan 16 landen die de doelen van hun Nationaal
Bepaalde Bijdrage (NDC) in nationale wetgeving hebben vastgelegd. Het gaat
volgens het rapport om de volgende landen: Algerije, Canada, Costa Rica,
Ethiopië, Guatemala, Indonesië, Japan, Noord-Macedonië, Maleisië, Montenegro, Norway, Papua Nieuw-Guinea, Peru, Samoa, Singapore en Tonga.
Hoewel ook de EU sinds mei 2018 zijn NDC-doelstelling voor 2030 in
wetgeving heeft vastgelegd, hebben de onderzoekers ervoor gekozen om dit
niet in deze lijst op te nemen. De EU als geheel is verantwoordelijk voor het
halen van de NDC en dat is wettelijk in de ETS-, niet-ETS- en LULUCFrichtlijnen vastgelegd. De onderzoekers zijn echter van mening dat ook de
individuele lidstaten de non-ETS-doelstellingen in regelgeving moeten
hebben omgezet.
Van de genoemde landen worden de doelstellingen van Canada, Indonesië,
Japan en Singapore door Climate Action Tracker3 als Highly Insufficiënt
gekwalificeerd, die van Noorwegen als Insufficiënt en die van Costa Rica als 2
degrees compatible. Canada, Japan en Indonesië behoren tot de top 11 van
grootste uitstoters.
Vraag 5
Wat onderneemt u, gelet op hetgeen waar in het rapport specifiek naar wordt
gekeken inzake «transitiegereedheid», om hoger te scoren op aspecten waar
ons land op dit moment achterblijft, zoals investeringsklimaat en menselijk
kapitaal?

3

https://climateactiontracker.org/countries/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 5
In het World Economic Forum-rapport wordt de transitiegereedheid van
landen beoordeeld aan de hand van zes elementen: Energy system structure,
Regulation and political commitment, Infrastructure and innovative business
environment, Institutions and governance, Capital and investment en Human
capital and consumer participation. Op basis van deze zes elementen staat
Nederland in de top tien (plaats acht) inzake transitiegereedheid, hetgeen op
zichzelf bezien positief is.
In het kader van de klimaat- en energietransitie is het van belang integraal te
kijken naar de randvoorwaarden om deze transitie op een goede wijze te
realiseren. Nederland scoort op vier van de zes elementen goed. In het
rapport scoort Nederland minder hoog ten aanzien van het element innovative business environment, welke onder andere ingaat op innovatie en
energie-infrastructuur. In het ontwerpKlimaatakkoord zijn afspraken gemaakt
omtrent een integrale kennis- en innovatieagenda (IKIA). De vijf sectortafels
van het Klimaatakkoord hebben breed gedragen afspraken gemaakt over
concrete doelen en mogelijke oplossingsrichtingen om de maatschappelijke
opgave aan te pakken. De taakgroep heeft deze vertaald in missies voor 2050
en tussendoelstellingen voor 2030. De hiervoor benodigde kennis en
innovatie is leidend voor deze IKIA. Er wordt ook een verbinding gelegd met
internationale ontwikkelingen (EU/Internationaal Energieagentschap).
Daarmee past deze IKIA bij uitstek bij de recente ontwikkeling binnen het
innovatiebeleid, om maatschappelijke uitdagingen centraal te stellen, onder
de noemer van missiegedreven innovatiebeleid en Horizon Europe.4 De
kennis- en innovatieopgaven om een missie mede te helpen realiseren
vragen doorgaans een langjarig commitment voor een programmatische
aanpak, en krijgen in deze agenda vorm in zogenoemde Meerjarige Missiegedreven Innovatieprogramma’s (MMIP’s).
Ten aanzien van de energie-infrastructuur kan gesteld worden dat het
energiesysteem sterk verandert. Met een groeiend aandeel hernieuwbaar
opgewekte elektriciteit, nodig vanwege een groeiende elektrificatie in
industrie, mobiliteit en gebouwde omgeving, zal het aanbod in toenemende
mate een weer- en seizoenpatroon gaan volgen. Die trend wordt met het
Klimaatakkoord versterkt. De verwachting is dat in 2030 rond 70 procent van
de elektriciteitsproductie afhankelijk is van het weer. Richting 2050 zal het
energiesysteem nagenoeg geheel duurzaam van aard zijn. Tot 2050 zullen er
momenten zijn dat het aanbod voor meer dan 100 procent in de vraag kan
voorzien en er zullen momenten zijn dat de vraag vrijwel volledig gedekt
moet worden door andere bronnen dan weersafhankelijk hernieuwbaar
vermogen, vanwege ongunstige weersomstandigheden.
De behoefte aan flexibiliteit, hybride elektrificatie en opslag neemt als gevolg
hiervan toe. Het Klimaatakkoord bevat daarom afspraken over de wijze
waarop in die flexibiliteitsbehoefte binnen het elektriciteitssysteem kan
worden voorzien, in de vorm van opslag, conversie, interconnectie met het
buitenland, regelbaar vermogen en vraagsturing. Het Klimaatakkoord zet
daarnaast in op oplossingen buiten het elektriciteitssysteem. De omzetting
van elektriciteit naar (duurzame) moleculen (en vice versa) biedt nieuwe
mogelijkheden om een (over)aanbod van de ene energiedrager te koppelen
aan (tijdelijke) schaarste van de ander, of om op een later moment weer terug
te brengen in het elektriciteitssysteem. Daarnaast biedt de koppeling aan
warmtenetwerken mogelijkheden voor een nuttig gebruik van een tijdelijk
overproductie aan hernieuwbare energie.
De ontwikkeling van menselijk kapitaal inzake de energietransitie heeft mijn
blijvende aandacht. Binnen het concept-Klimaatakkoord heeft de taakgroep
arbeidsmarkt en scholing afspraken gemaakt hoe juist met deze uitdaging
omgegaan kan worden.5 Ook heeft de energietransitie een rol binnen zowel
het Techniekpact als het MKB!dee. Hiermee worden mkb-ondernemers
gestimuleerd om te investeren in scholing en ontwikkeling.

4
5

http://europa.eu/rapid/press-release_IP-18-4041_nl.htm.
https://www.klimaatakkoord.nl/themas/arbeidsmarkt-en-scholing/documenten/publicaties/2018/
12/21/arbeidsmarkt-en-scholing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 6
Kunt u toelichten waaraan Nederland een plek in de top 10 verdient en wat
we kunnen leren van de nummer één, Zweden?
Antwoord 6
Het artikel en het rapport van het WEF stellen dat de landen in de top 10 een
hoge mate van energietransitie-gereedheid hebben. Nederland verdient een
plaats in deze top 10 door onze relatief hoge energievoorzieningszekerheid,
goede regelgeving, infrastructuur, ruimte voor innovatie en onze hoge graad
van human capital, aldus het World Economic Forum. Zweden doet het
volgens het rapport vooral beter dan Nederland op het gebied van consumer
participation en het aandeel van duurzame energie in de energievoorziening.
Biomassa is de grootste duurzame bron in Zweden. Binnen het Internationaal
Energieagentschap kijken we bijvoorbeeld naar hoe Zweden het grote
aandeel biomassa integreert in zijn energiesysteem. Nederland doet het
bijvoorbeeld weer beter dan Zweden op het gebied van infrastructuur &
innovatief bedrijfsklimaat. Via verschillende internationale fora, zoals het
Internationaal Energieagentschap en de Clean Energy Ministerial, maar ook
via bilaterale contacten, wisselt Nederland kennis uit met internationale
partners, en dus ook met Zweden, op het vlak van de energietransitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4