Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 037

Mestbeleid

Nr. 306

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2018
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de uitvoering van een aantal
toezeggingen en aangenomen moties (motie van het lid Bisschop,
Kamerstuk 33 037, nr. 260 en motie van de leden Geurts en Dik-Faber,
Kamerstuk 33 037, nr. 245). Daarbij maak ik van de gelegenheid gebruik
om ook op een aantal andere onderwerpen rond het mestbeleid de laatste
stand van zaken te melden.
Rapportage waterkwaliteit en controles op derogatiebedrijven
Jaarlijks stelt Nederland de zogenoemde derogatierapportage op,
waarmee aan de Europese Commissie (EC) gerapporteerd wordt conform
de voorwaarden in de Nederlandse derogatiebeschikking. Hierbij stuur ik
u de twaalfde derogatierapportage, die bestaat uit twee delen:
«Landbouwpraktijk en waterkwaliteit op landbouwbedrijven aangemeld
voor derogatie in 2016», door RIVM en Wageningen Economic Research
(bijlage 1)1 en «Resultaten van controles in 2017 op Nederlandse
derogatiebedrijven en trends in de veehouderij», door RVO.nl en NVWA
(bijlage 2)2.
Het RIVM-rapport laat onder meer zien dat de gemiddelde nitraatconcentratie op derogatiebedrijven in alle regio’s onder de 50 milligram nitraat
per liter ligt. De hoogste nitraatconcentraties zijn in 2016 aangetroffen in
de Lössregio (35 mg/l in bodemvocht) en in dat deel van de Zandregio
waar de derogatienorm van 230 kg N/ha geldt (36 mg/l). In deze regio’s
komen veel gronden voor, waar nitraat in mindere mate in de bodem
wordt afgebroken en daardoor meer kan uitspoelen naar het grondwater.
Het rapport van RVO.nl en NVWA geeft weer dat voldaan is aan zowel de
verplichting van 5% administratieve controles als aan die van 7% fysieke
1
2

kst-33037-306
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 306

1

controles op de derogatiebedrijven in 2017. In 2017 waren 19.137
bedrijven als derogatiebedrijf geregistreerd. Er zijn in 2017 aan 31
derogatiebedrijven boetes opgelegd voor een bedrag van gezamenlijk 0,6
miljoen euro. Het areaal landbouwgrond op derogatiebedrijven is de
afgelopen jaren vrij constant gebleven met 839.610 hectare.
Verder maak ik van de gelegenheid gebruik om u te melden dat de
openstelling voor de aanvraag voor een vergunning voor derogatie in
2018 sluit op 4 juli. Tot en met 3 juli zijn er 17694 aanmelding bij RVO.nl
binnengekomen. Het definitieve aantal aanmeldingen zal na sluiting van
de procedure gepubliceerd worden op de website van RVO.nl.
Uitvoering Motie van het lid Bisschop (Kamerstuk 33 037, nr. 260)
over proefproject «Nitraatwijzer»
Het proefproject «Uitspoelingswijzer voor perceels- en bedrijfsspecifieke
bepaling van het risico op nitraatuitspoeling», kortweg «Nitraatwijzer»,
maakt deel uit van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn 2018–2021
(6e AP) (Kamerstuk 33 037, nr. 250). Het proefproject komt mede voort uit
overleg met de EC over het actieprogramma en is bedoeld om de
uitspoeling en maatregelen daartoe op perceelsniveau inzichtelijk te
maken. Met de motie Bisschop heeft uw Kamer gevraagd om het
proefproject breed op te pakken en in overleg met betrokken sectoren en
experts de opzet uit te werken en de Kamer hierover te informeren.
Er is aan Wageningen University Research (WUR) gevraagd een voorstel
voor een proefproject uit te werken. Dit voorstel is op 11 juni jl. ambtelijk
besproken met een breed palet aan vertegenwoordigers van sectoren
(LTO, ZLTO, NAV, NMV, VBBM), kennisinstituten (NMI, RIVM, Deltares,
WUR) en de koepels IPO en UvW. Biohuis, NAJK, NVP, POV en Vewin,
eveneens uitgenodigd, waren niet in staat aanwezig te zijn en hebben op
uiteenlopende wijze schriftelijk gereageerd.
Het voorstel omvat twee fasen:
1) Een inventariserend deel, bestaande o.a. uit onderzoek van bestaande
literatuur over indicatoren en risicofactoren van nitraatuitspoeling,
diverse lopende initiatieven (onder meer op het gebied van sensormetingen), interviews en bezoeken aan Vlaanderen en BadenWürttemberg. Over dit geheel wordt een rapport opgesteld met
daarin een voorstel voor kandidaat-uitspoelingswijzers;
2) Het toetsen van kandidaat-uitspoelingswijzers op geldigheid en
praktische toepasbaarheid in praktijknetwerken tijdens drie meetseizoenen bij verschillende bedrijfstypen en regio’s/grondsoorten.
In het algemeen is het voorstel voor het proefproject wat betreft aard en
reikwijdte positief gewaardeerd. Wel leven er vragen bij de sectororganisaties over de gevolgen die aan dit proefproject verbonden kunnen
worden, bijvoorbeeld op het gebied van afrekening in relatie tot de
gebruiksnormen. Ik begrijp dat het voor de sector belangrijk is om daar
tijdig duidelijkheid over te hebben. Mede om die reden is besloten tot een
gefaseerde uitvoering van het project:
– Fase 1: project conform voorstel uit te laten voeren, inclusief een
meetcampagne startend in najaar 2018 (in bestaande netwerken,
zoveel mogelijk aansluitend bij lopende protocollen) om zo ook nog
gebruik te kunnen maken van metingen in het seizoen 2018/19. Eind
2018 wordt met alle betrokken partijen een workshop gehouden over
de tussenstand, waarna een rapportage wordt opgesteld;
– Fase 2: bij oplevering van de rapportage in maart 2019 wordt tijdens
een tweede workshop in gezamenlijkheid beslist of en zo ja, hoe,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 306

2

verder wordt gegaan met fase 2, de uitvoeriger meetcampagnes
2019/20 en 2020/21.
Alle partijen zullen als begeleidingsgroep betrokken blijven (behalve de
VBBM, die alleen bij een mogelijke fase 2 betrokken wil worden).
Definitieve cijfers fosfaat- en stikstofproductie landbouw 2017
Op 30 juni jl. heeft het CBS de definitieve cijfers met betrekking tot de
fosfaat- en stikstofproductie voor 2017 vastgesteld. De totale fosfaatproductie van de veehouderij is berekend op 169 miljoen kilogram, dat is
onder het nationale fosfaatproductieplafond van 172,9 miljoen kilogram.
Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt door de resultaten van het
fosfaatreductieplan 2017. Voor stikstof geldt dat de totale productie met
512 miljoen kilogram iets boven het nationale stikstofproductieplafond
uitkomt. Deze overschrijding wordt mede veroorzaakt door een lager
aandeel stikstofarm snijmais in het rantsoen van melkvee (het areaal is
gedaald en de opbrengst was laag) en een hoger aandeel stikstofrijk gras
in datzelfde rantsoen.
Dit tekent het belang van de afspraak die ik in het kader van het zesde
actieprogramma Nitraatrichtlijn met de Europese Commissie heb gemaakt
over de wijze waarop het ruwvoer meetelt bij het bepalen van de stikstofen fosfaatproductie door melkvee. Om de uitschieters op te vangen heb ik
met de Europese Commissie afgesproken dat voor wat betreft het
ruwvoer in de melkveehouderij de gegevens van de afgelopen vijf jaar
worden gehanteerd, waarbij de twee meest extreme waarden vervallen en
van het gemiddelde over de resterende drie jaren mag worden uitgegaan.
Op basis van deze gegevens was de stikstofproductie in 2017 504,8
miljoen kilogram en de fosfaatproductie in 2017 169 miljoen kilogram.
Voor de stikstofproductie betekent dit dat de overschrijding van het
plafond zeer beperkt is. In het licht van de eerste monitoringsrapportage
van het CBS van 1 april 2018 waarin de stikstofproductie voor 2018 wordt
geprognosticeerd op 500 miljoen kilogram zie ik nu geen aanleiding om in
te grijpen. Door middel van de kwartaalrapportages van het CBS houd ik
de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten.
Effect voerspoor op de fosfaatproductie in de melkveehouderij
Tijdens het AO fosfaatrechten van 27 juni jl. heeft het lid Lodders
gevraagd naar een kwantificering van het effect van het voerspoor op de
fosfaatproductie in 2018. Ik heb het CBS gevraagd hier inzicht in te geven
(bijlage 3)3. Daarbij is het van belang dat er momenteel geen referentiescenario geldt, waar het voerspoor tegen kan worden afgezet. Dit was in
2017 wel het geval bij het fosfaatreductieplan. Om toch een beeld te
geven, heeft het CBS de fosforgehalte in mengvoer in het eerste kwartaal
van 2018 (4,17) afgezet tegen het fosforgehalte in mengvoer in het eerste
kwartaal van 2017 (4,26). Als voor de volgende kwartalen wordt uitgegaan
van dezelfde cijfers als in 2017, betekent dit ten opzichte van vorig jaar
een daling van de fosfaatproductie van 0,1 tot 0,2 miljoen kilogram. Het lid
Lodders heeft ook gevraagd naar de berekeningsmethodiek voor het
bepalen van dit resultaat. Deze is betrekkelijk eenvoudig: het CBS
vermenigvuldigt de hoeveelheid mengvoer voor melkvee die volgens de
gegevens van NEVEDI aan melkveehouders is verstrekt, met het
fosforgehalte.

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 306

3

Productierechten pluimveesector
Met de motie van de leden Geurts en Dik-Faber (Kamerstuk 33 037, nr.
245) heeft uw Kamer mij verzocht om in overleg te treden met de
pluimveesector om na het vaststellen van het actieprogramma en het
verkrijgen van de derogatie te komen tot individuele ontheffing van
productierechten bij vooraf vastgelegde langjarige verwerking van mest,
waarbij gegarandeerd wordt dat deze mest niet in de Nederlandse
landbouw afgezet wordt. Bij brief van 22 december 2017 (Kamerstuk
33 037, nr. 250) heb ik uw Kamer gemeld dat mijn voorstel om onder
strenge voorwaarden verwerkte mest in beperkte mate buiten
beschouwing te laten bij het vaststellen van de naleving van de sectorplafonds niet op instemming van de Europese Commissie kan rekenen.
Daarom is dit geen onderdeel geworden van het zesde actieprogramma.
Nu het zesde actieprogramma is vastgesteld en de derogatiebeschikking
een feit is, ben ik in overleg getreden met de pluimveesector over de wijze
waarop het stelsel van productierechten uitwerkt. In overleg met de
relevante sectorpartijen wil ik bezien waar mogelijk onderdelen van het
pluimveerechtenstelsel kunnen worden verbeterd, om problemen die
ondernemers hiermee ervaren aan te pakken. Het is mijn streven om
eventuele aanpassingen mee te nemen in de wetswijzing over de positie
van de vleesveehouderij in het fosfaatrechtenstelsel die ik bij brief van
29 maart jl. heb aangekondigd (Kamerstuk 33 037, nr. 281). Op deze wijze
geef ik invulling aan de motie van de leden Geurts en Dik-Faber.
Actualisatie forfaits
In beantwoording op vragen over het advies «Nieuwe landbouwhuisdieren» (Aanhangsel Handelingen II 2017/18, nr. 1412) heb ik aangegeven
voor deze zomer een besluit te nemen of ik een forfait zal opnemen in de
Uitvoeringsregeling Meststoffenwet. Zoals ik in het Algemeen Overleg
over fosfaatrechten van 27 juni jl. aan uw Kamer heb gemeld, heb ik
besloten om de forfaitaire excretiegetallen niet per 1 januari 2019 te
actualiseren. Dit vanwege onder meer de gevolgen die dit zou hebben in
het fosfaatrechtenstelsel. Daarbij komt dat voor actualisatie van de
forfaitaire excretiegetallen eerst aanvullend onderzoek naar gasvormige
stikstofverliezen nodig is. De Commissie Deskundigen Meststoffenwet
voert dit onderzoek uit en de resultaten zijn op zijn vroegst eind dit jaar
beschikbaar. In de loop van volgend jaar zal ik opnieuw bezien wanneer
een actualisatie van de forfaitaire excretiegetallen aan de orde kan zijn,
inclusief de vraag of daarbij een nieuw forfait voor nieuwe landbouwhuisdieren opgenomen moet worden.
Proces stelselherziening mestbeleid
In mijn brief van 22 december 2017 (Kamerstuk 33 037, nr. 250) heb ik
aangekondigd de komende periode te benutten voor een fundamentele
herbezinning op het mestbeleid en het bijbehorende stelsel van wet- en
regelgeving. Zoals ik in de brief van 4 april 2018 (Kamerstuk 33 037, nr.
282) heb laten weten, heb ik de reeds aangekondigde stelselherziening
van het mestbeleid nu concreet ter hand genomen. In een interactief
proces wil ik samen met landbouworganisaties, de watersector, milieubeweging, wetenschap en anderen onderzoeken of en hoe het mogelijk is
om te komen tot een wezenlijk eenvoudiger systeem van sturing op
mestproductie en mestgebruik, met minder regeldruk en lasten voor
zowel de boer als de overheid. Momenteel worden hiervoor binnen mijn
ministerie de nodige voorbereidingen getroffen. Ik zal uw Kamer kort na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 306

4

de zomer nader informeren over het verdere proces van de herbezinning,
waarbij ik onder meer in zal gaan op de wijze waarop stakeholders zullen
worden betrokken.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 306

5