Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

28 140

Evaluatie orgaandonatie

Nr. 116

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 maart 2022
Hierbij stuur ik uw Kamer het rapport «Inzichten in de groep «geen
bezwaar»- geregistreerden»1 en het «Verdiepend onderzoek «geen
bezwaar»- geregistreerden»2 onder (biculturele) Nederlanders die in
opdracht van VWS door onderzoeksbureau Motivaction zijn opgesteld. In
deze brief informeer ik uw Kamer over de resultaten van beide onderzoeken. Tevens ga ik in op de voorgenomen communicatieactiviteiten
rondom het Donorregister in 2022.
Het Donorregister en het «geen bezwaar» onderzoek
Sinds de afronding van de implementatie van de nieuwe donorwet op
1 juli 2021 staan ruim 14,1 miljoen mensen in het Donorregister. Hiervan
heeft 76 procent (10,7 miljoen) een actieve keuze vastgelegd, en staat 24
procent (3,1 miljoen) geregistreerd met «geen bezwaar tegen orgaandonatie»3. In de laatste Kamerbrief van 7 juli 20214 heeft mijn ambtsvoorganger aan uw Kamer toegezegd om onderzoek te doen naar de groep
personen die met «geen bezwaar» in het Donorregister staan. Er was met
name behoefte aan inzichten over wat hun kennisstand is met betrekking
tot orgaandonatie en hoe zij de informatievoorziening ervaren. Dit om in
het vervolg de VWS-communicatiestrategie rondom donorregistratie te
kunnen bepalen.
In dit onderzoek van Motivaction waren (biculturele) Nederlanders met
lagere taalvaardigheden onvoldoende vertegenwoordigd. Het is volgens
de onderzoekers aannemelijk dat deze mensen juist oververtegen1

Motivaction (2022). Inzichten in de met «geen bezwaar»- geregistreerden. Raadpleegbaar via
www.tweedekamer.nl
2
Motivaction (2022). Verdiepend onderzoek «geen bezwaar»- geregistreerden. Raadpleegbaar
via www.tweedekamer.nl
3
https://www.donorregister.nl/over-het-donorregister/cijfers
4
Zie Kamerstuk 33 506, nr. 44

kst-28140-116
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 140, nr. 116

1

woordigd zijn binnen de «geen bezwaar» groep. Om beter zicht te krijgen
op deze ondervertegenwoordigde groepen is in samenwerking met
Inclusia een verdiepend onderzoek uitgevoerd onder minder taalvaardige
Nederlanders met of zonder migratieachtergrond die geregistreerd staan
met «geen bezwaar». Ook dit rapport heb ik toegevoegd bij deze brief.
Resultaten onderzoek
1. Socio-demografische kenmerken
Mijn ambtsvoorganger heeft specifiek toegezegd om de sociodemografische kenmerken5 van de «geen bezwaar»-groep inzichtelijk te
maken ten opzichte van mensen met een actieve registratie. Uit de
onderzoeksresultaten blijkt dat er geen specifieke kenmerken vast te
maken zijn aan een «geen bezwaar»-registratie. In de samenstelling van
de «geen bezwaar»- groep zijn slechts kleine verschillen te vinden naar
deze achtergrondkenmerken. Zo staan er iets meer mannen met «geen
bezwaar» geregistreerd en iets meer mensen met een gemiddeld
opleidingsniveau. Daarbij is geen tot weinig verschil in gezinssamenstelling, inkomen en etniciteit op te merken ten opzichte van mensen met
een actieve registratie.
2. Kennisstand over donorwet en Donorregister
De meerderheid van de mensen uit de «geen bezwaar»-groep is goed op
de hoogte van het feit dat de donorwet gewijzigd is (89 procent). 71
procent begrijpt naar eigen zeggen ook goed wat de keuzemogelijkheden
in het Donorregister zijn. De mensen die moeite hebben met het begrijpen
van (gezondheids-)informatie, zijn minder goed op de hoogte van de
donorwet (79 procent vs. 89 procent gemiddeld). De verschillende
registratieopties zijn voor deze mensen deels onbekend, zij komen niet
verder dan ja of nee.
De consequenties van een «geen bezwaar» registratie zijn voor velen
echter onduidelijk. Zo denkt een derde van de «geen bezwaar»geregistreerden dat deze keuze gelijk staat aan dat nabestaanden mogen
beslissen bij overlijden. Dit was echter de oude situatie vóór de wetswijziging op het moment dat iemand geen keuze had doorgegeven aan het
Donorregister.
3. Bewuste keuze «geen bezwaar»?
Binnen de groep «geen bezwaar» heeft slechts 37 procent bewust gekozen
voor «geen bezwaar» omdat zij na overlijden donor willen zijn.
Een relatief grote groep heeft simpelweg nog niet over een keuze
nagedacht of is er nog niet aan toe gekomen een keuze door te geven. Dit
kan komen door gebrek aan urgentie, niet willen nadenken over de dood,
of omdat zij willen dat hun familie de beslissing voor ze neemt. Verder
blijkt dat jongeren tussen 18–24 jaar «vergeten» om een keuze door te
geven. Het is voor hen een «ver van mijn bed-show» en daarmee vinden
zij het lastig om een keuze te maken. Ook staat de helft van de jongeren in
de leeftijd 25 t/m 34 jaar liever niet stil bij wat er gebeurt met hun lichaam
na de dood. Ondanks dat blijkt bij verdere navraag dat jongeren vaker dan
gemiddeld als orgaandonor geregistreerd willen staan.

5

Geslacht, leeftijd, opleidingsniveau, etniciteit, «Mentality»-indeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 140, nr. 116

2

4. Indeling in 4 subgroepen
Gebaseerd op de bevindingen over het wel of niet bewust kiezen voor
«geen bezwaar», onderscheidt het hoofdonderzoek vier groepen:
1. Mensen die hier bewust voor hebben gekozen (34 procent).
2. Mensen die hier niet bewust voor hebben gekozen maar die bij
doorvragen aangeven dat deze keuze goed bij hun past (8 procent).
3. Mensen die bij doorvragen niet bij deze groep thuishoren en waarvan
de registratie dus niet past bij hun wensen (de ontwijkers – 28
procent).
4. Mensen die nog twijfelen over de juiste keuze, voor een deel geldt dat
zij liever een andere keuze willen maken (de twijfelaars – 30 procent).
Ik wil als kanttekening plaatsen dat er op basis van de resultaten van het
Inclusia- onderzoek nog een groep minder taal-/ digitaal vaardige
Nederlanders valt te onderscheiden. Deze mensen zijn minder goed op de
hoogte van de gewijzigde donorwet en de bijbehorende consequenties.
Het bereiken van deze groep is over het algemeen lastig en vaak arbeidsintensief. De inzichten uit dit aanvullende onderzoek worden meegenomen in de communicatieactiviteiten daar waar deze specifiekere
doelgroepen aangesproken worden.
Communicatieactiviteiten 2022
Voor de communicatieactiviteiten 2022 neem ik de aanbevelingen uit het
Motivaction-onderzoek als uitgangspunt die zich richten zich op de
subgroepen: de ontwijkers en de twijfelaars. Daarnaast gaat mijn
aandacht uit naar informatievoorziening aan jongeren.
1. «Ontwijkers» en «twijfelaars» binnen de «geen bezwaar»groep
De mensen in de groep ontwijkers staan geregistreerd met een keuze
waar zij niet achter staan. Het is van belang de groep ontwijkers met
informatie te bereiken die bijdraagt aan het kunnen maken van een
bewuste keuze. De groep twijfelaars zit nog midden in het keuzeproces, zij
hebben nog geen mening gevormd. Het is van belang dat zij weten welke
keuzemogelijkheden er zijn en dat zij de keuze altijd kunnen wijzigen,
zodra een wens of voorkeur ontstaat. Kennisachterstand, taalbarrières en
urgentiebesef vormen voor deze groep de grootste uitdaging bij het
maken van een passende keuze. Met gerichte informatie- en communicatieactiviteiten kan het kennisniveau verhoogd worden en wil ik de mensen
motiveren een bewuste en passende keuze in het Donorregister vast te
leggen.
2. Jongeren tussen 18-24 jaar
Het aantal actieve registraties van jongeren tussen 18–24 jaar blijft ver
achter bij alle andere leeftijdsgroepen. Slechts 42 procent van de
18-jarigen legt zelf een keuze vast in het Donorregister, ook na een
rappelbrief. Ik realiseer me dat het een uitdaging is om jongeren op een
passende manier te bereiken die zij niet als ouderwets, belerend of
storend ervaren. Daarom laat ik naast de communicatieactiviteiten 2022
ook een structurele manier van informatievoorziening voor jongeren
uitwerken die aansluit bij hun huidige belevingswereld. Dit zal in
samenspraak gaan met de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 140, nr. 116

3

Overige communicatie
Vanaf 2024 worden op maandelijkse basis ook weer de nieuw ingezetenen
aangeschreven (ongeveer 100.000 personen per jaar). Nieuw ingezetenen
die nog geen drie jaar in Nederland wonen, kunnen op eigen verzoek hun
keuze in het Donorregister laten registreren.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 140, nr. 116

4