Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

658
Vragen van het lid Van Nispen (SP) aan de Ministers van Justitie en Veiligheid
en voor Rechtsbescherming over de politieverhoren en een mogelijke
gerechtelijke dwaling in de Arnhemse Villamoord (ingezonden 21 september
2018).
Antwoord van Minister Dekker (Rechtsbescherming), mede namens de
Minister van Justitie en Veiligheid (ontvangen 14 november 2018). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 286.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het nieuws dat in de Arnhemse Villamoord mogelijk
sprake is van de grootste gerechtelijke dwaling ooit in Nederland, als
inderdaad komt vast te staan dat negen mensen ten onrechte zijn veroordeeld? Deelt u de mening dat iedere justitiële dwaling eigenlijk een ramp is
voor de rechtsstaat?1
Antwoord 1
Het is nog te vroeg om de conclusie te trekken dat daarvan in deze zaak
sprake is. De procureur-generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden (pgHR)
gaat nader onderzoek doen. Mocht er na dit onderzoek aanleiding zijn tot
indiening van een vordering tot herziening, dan zal de Hoge Raad alsook
mogelijk daarna het Hof zich nog moeten uitspreken.
Vraag 2
Wat vindt u er van dat betrokkenen altijd vol hebben gehouden onschuldig te
zijn, voor het leven getekend zijn, advocaten van alles hebben geprobeerd om
aan te tonen dat het onderzoek en het bewijs aan alle kanten rammelde maar
geen gehoor vonden, en de Adviescommissie afgesloten strafzaken (ACAS)
nu, twintig jaar later, alsnog vernietigend oordeelt over het rechercheonderzoek?
Antwoord 2
Ik heb kennis genomen van het advies van de ACAS die heeft vastgesteld dat
negen verdachten destijds zijn veroordeeld op basis van twee bekentenissen
die zijn verkregen met een wijze van verhoren die naar het huidige weten-

1

ah-tk-20182019-658
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://eenvandaag.avrotros.nl/item/arnhemse-villamoord-waarschijnlijk-grootste-gerechtelijkedwaling-ooit/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

schappelijk inzicht het risico op een valse bekentenis verhogen. Ik onthoud
mij van een oordeel in deze zaak om de in antwoord 1 genoemde reden.
Vraag 3
Kunt u beschreven welke inspanningen betrokkenen hebben gepleegd om
deze strafzaak herzien te krijgen? Wat zou er zijn gebeurd als er geen steun
was gekomen van het onderzoeksproject Gerede Twijfel van de Universiteit
Maastricht in 2014?
Antwoord 3
In 2007 heeft één van de veroordeelden in de Arnhemse Villamoord zijn zaak
aangemeld voor het Project Gerede Twijfel. Een groepje studenten van de
Universiteit Maastricht heeft vervolgens de zaak onderzocht onder leiding van
universitair docenten Han Israëls en Gwenny Zeles. In 2014 publiceerde Han
Israëls zijn onderzoeksbevindingen. In 2015 heeft advocaat Knoops in
samenwerking met enkele andere advocaten van veroordeelden de pgHR
verzocht nader onderzoek te doen naar de aanwezigheid van een novum in
deze zaak. Naar aanleiding van dit verzoek heeft de pgHR de ACAS gevraagd
advies uit te brengen. Dit advies is onlangs uitgebracht.
De vraag wat er zou zijn gebeurd zonder de steun van Gerede Twijfel, kan ik
niet beantwoorden aangezien dit slechts gissen zou zijn.
Vraag 4
Deelt u de mening dat het te ingewikkeld, tijdrovend en kostbaar is voor veel
mensen om twijfelachtige veroordelingen aan de orde te stellen en afgesloten
strafzaken heropend te krijgen?
Antwoord 4
Enkele jaren geleden is de regeling van de herziening ten voordele gewijzigd
met als doel de gewezen verdachte meer ruimte te bieden om zijn veroordeling herzien te krijgen of althans de noodzaak daarvan te doen onderzoeken.
Ik heb een evaluatieonderzoek laten uitvoeren naar de vraag of de wetswijziging van destijds aan zijn doel beantwoordt. Het onderzoek is onlangs
opgeleverd. Het is mijn voornemen uw Kamer de beleidsreactie naar
aanleiding van het evaluatieonderzoek voor de begrotingsbehandeling 2018
toe te zenden.
Vraag 5
Welke maatregelen gaat u nemen om hier verbetering in aan te brengen? Wat
is de stand van zaken met betrekking tot de aangenomen motie-Van Nispen
c.s. waarin de regering is verzocht met voorstellen te komen om het
gemakkelijker te maken justitiële dwalingen te herstellen?2
Antwoord 5
Zoals ik in antwoord 4 heb aangegeven ben ik voornemens uw Kamer de
beleidsreactie op het evaluatieonderzoek voor de begrotingsbehandeling 2018
toe te zenden. In het onderzoek is de vraag betrokken in hoeverre de
herformulering van het novumbegrip in praktijk tot een verruiming heeft
geleid om justitiële dwalingen te kunnen herstellen.
Vraag 6
Wat is uw reactie op het oordeel van ACAS dat de politie de grenzen van het
fatsoen ruimschoots heeft overschreden bij de politieverhoren in deze zaak?
Wat is uw reactie op de stelling van hoogleraar rechtspsychologie Van
Koppen die ook nu nog veel tekortkomingen constateert bij politieverhoren?3
Antwoord 6
Het betreft hier een onderzoek van 20 jaar geleden, uit de periode van de
Schiedammer Parkmoord. De ervaringen uit die periode hebben een enorme
ontwikkeling in de opsporingspraktijk in gang gezet, wat onder andere geleid
heeft tot het Programma Verbetering Opsporing & Vervolging (PVOV). Op het
vlak van de politieverhoren is tot op de dag van vandaag sprake van een

2
3

Kamerstuk 34 550 VI, nr. 41
Volkskrant, 20 september 2018. «Wat is ontoelaatbaar bij een politieverhoor?»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

constante doorontwikkeling. Zo zijn er nieuwe inzichten vanuit de wetenschap
over de effectiviteit van verhoortactieken. Daarnaast hebben verdachten
inmiddels recht op bijstand van een advocaat bij hun politieverhoor en
worden er vaker dan voorheen politieverhoren opgenomen.
Vraag 7
Welke garanties zijn er dat verhoormethodes als ten tijde van deze zaak nu
niet meer voor kunnen komen?
Antwoord 7
De instructies van verhoorders, zowel in de onderwijsprogramma’s als in de
Handleiding Verhoor, zijn erop gericht dat men scherp voor ogen houdt dat
het verhoor gericht is op waarheidsvinding door het vergaren van informatie
en niet op het verkrijgen van een bekentenis.
Ook is de verwachting dat het aantal verhoren dat audio/visueel wordt
vastgelegd nog verder zal toenemen. Daarnaast is het goed om te vermelden
dat in zwaardere zaken, zoals onderhavig onderzoek, in het kader van de
PVOV-verbeteringen nu gewerkt wordt conform de TGO-regeling, waarmee
kwaliteitsverbeteringen (opleidingen, teamsamenstelling, werkmethoden) en
reflecties op onderzoekscenario’s ter voorkoming van tunnelvisie zijn
geïmplementeerd.
Tenslotte hebben meerderjarige verdachten sinds 1 maart 2016 recht op
bijstand van een advocaat tijdens hun verhoor. De advocaat is tijdens het
verhoor onder meer bevoegd de verhorende ambtenaar erop opmerkzaam te
maken dat de verdachte een vraag niet begrijpt, dat er ongeoorloofde druk op
de verdachte wordt uitgeoefend (overtreding pressieverbod) of dat de
toestand van de verdachte zodanig is dat deze een verantwoorde voortzetting
van het verhoor verhindert. Dit alles moet ertoe bijdragen dat verhoormethodes als ten tijde van deze zaak nu niet meer voorkomen.
Overigens zal in verhoorsituaties altijd sprake zijn van enige druk, al is het
maar door de context en omstandigheden waarin de verdachte verkeert. Die
druk kan en mag er nooit toe leiden dat een verdachte iets bekent wat hij niet
heeft gedaan.
Vraag 8
Wat is de stand van zaken van het WODC-onderzoek naar de toepassing van
het recht op verhoorsbijstand? Wanneer kan de Kamer de uitkomsten hiervan
en uw reactie hierop verwachten?4
Antwoord 8
De eerste editie van de Lange termijn Monitor «Raadsman bij politieverhoor»
van het WODC zal binnenkort worden gepubliceerd. Het onderzoeksrapport
zal binnen enkele weken voorzien van een beleidsreactie aan uw Kamer
worden verzonden.
Vraag 9
Welke mogelijkheden hebben verdachten en hun advocaten om fouten in het
proces-verbaal aan te kaarten en hoe worden deze foutmeldingen behandeld
door de politie en het openbaar ministerie?
Antwoord 9
Op grond van artikel 29a lid 3 Wetboek van Strafvordering wordt aan de
verdachte en, voor zover deze het verhoor heeft bijgewoond, aan de
raadsman de gelegenheid geboden om opmerkingen te maken over de
weergave van het verhoor in het proces-verbaal. Deze opmerkingen worden
onverwijld aan de verhorende ambtenaar verstrekt en worden, voor zover zij
niet worden overgenomen, in het proces-verbaal vermeld. Indien de
verdachte met de weergave van zijn verklaring instemt, ondertekent hij deze.
In lopende zaken kunnen advocaten vermeende fouten in een proces-verbaal
onder de aandacht brengen van de officier van justitie en/of de rechter. Op
welke wijze een dergelijke melding wordt behandeld hangt af van het
specifieke geval. Zo kan bijvoorbeeld opdracht worden gegeven een

4

https://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/2794-lange-termijn-monitor-raadsman-bijpolitieverhoor.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

aanvullend proces-verbaal op te maken of kunnen betrokken opsporingsambtenaren ter terechtzitting of door de rechter-commissaris over de vermeende
fouten worden gehoord.
In afgesloten zaken kan een onherroepelijk veroordeelde via zijn advocaat een
herzieningsverzoek indienen bij de Hoge Raad. In ernstige zaken kan de
Procureur-Generaal bij de Hoge Raad worden verzocht onderzoek te doen
naar de vraag of er grond is voor de herziening van een onherroepelijke
veroordeling.
Vraag 10
In hoeverre is het mogelijk dat advocaten, die om welke reden dan ook niet
bij het verhoor aanwezig waren, beelden opvragen van de verhoren van hun
cliënten?
Antwoord 10
De raadsman van de verdachte heeft recht op kennisneming van gemaakte
opnamen, teneinde in de gelegenheid te worden gesteld om aan te geven
welke delen daarvan naar zijn oordeel als processtukken in het dossier
moeten worden gevoegd. In het stadium waarin de opname nog geen
processtuk vormt, kan dit inzagerecht – uiteindelijk door de rechter – worden
ingeperkt.
Vraag 11
Wat is uw reactie op de stelling dat rechters niet de tijd en ruimte krijgen in
een strafzaak alle bewijsmiddelen kritisch te bekijken, bijvoorbeeld bij
undercoveracties die niet in beeld en geluid worden opgenomen?5
Antwoord 11
Het is aan de rechter om te beslissen wanneer hij zich voldoende voorgelicht
acht om tot een oordeel te komen. Als een rechter van oordeel is dat hij nog
onvoldoende is geïnformeerd over bepaalde aspecten, staan hem diverse
wettelijke bevoegdheden ter dienst. Zo kan hij getuigen oproepen, de
overlegging van bepaalde stukken bevelen of de officier van justitie bevelen
nader onderzoek te doen. Indien de rechtbank pas na sluiting van het
onderzoek, tijdens de beraadslaging, tot het oordeel komt dat het onderzoek
niet volledig is geweest, kan de rechter bovendien beslissen tot heropening
van het onderzoek.
Vraag 12
Welke maatregelen gaat u nemen hier verbetering in aan te brengen? Wat is
de stand van zaken met betrekking tot de aangenomen motie-Van Nispen/
Swinkels over het opnemen van politieverhoren?6
Antwoord 12
Na invoering van de professionele standaarden zijn er geen redenen voor het
nemen van maatregelen met als doel de rechter meer armslag te geven. Als
gezegd neemt de rechter tijdens het onderzoek ter terechtzitting de tijd en
ruimte die nodig is zich een kritisch oordeel te vellen over de juistheid en
rechtmatigheid van de bewijsmiddelen die in het opsporingsonderzoek zijn
verkregen.
De kwaliteit van de opnames van huidige verhoren is aanzienlijk beter dan de
getoonde beelden in het onderhavige onderzoek. Sindsdien is de opname
(AVR) apparatuur in de reguliere verhoorkamers vervangen en ook zijn voor
de zwaardere zaken zoals deze in alle eenheden verhoorstudio’s ingericht,
met meer camera’s en een aanpalende regieruimte.
Recent heeft een nieuwe gunning van de aanbesteding van de AVRapparatuur plaatsgevonden. Daarmee kan de opnameapparatuur waar nodig
worden vervangen en kunnen eventuele nieuwe verhoorruimtes worden
ingericht. De ruim 550 auditieve en audiovisuele verhoorkamers zijn op dit
moment conform de hiervoor geldende richtlijnen ingericht. De audiovisuele
verhoorkamers zijn voorzien van minimaal 1 camera en verhoorstudio’s (die
worden gebruikt voor TGO-verhoren, zoals dit onderzoek) zijn voorzien van

5
6

AD, 20 september 2018. «Arnhemse Villamoord gekraakt»
Kamerstuk 34 157, nr. 14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

meerdere camera’s. Ook kunnen de eenheden gebruik maken van mobiele
mogelijkheden voor auditieve verhoren en is het in specifieke gevallen
mogelijk om gebruik te maken van apparatuur om mobiel audiovisueel te
verhoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5