Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2451
Vragen van het lid Bergkamp (D66) aan de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over de aanpak van financiële ouderenmishandeling
(ingezonden 26 februari 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 22 april 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 2028.
Vraag 1
Bent u bekend met de Zembla-uitzending «Azen op de erfenis»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op signalen uit deze uitzending dat ouderen nog te weinig
beschermd worden tegen financiële mishandeling, ondanks de in het leven
geroepen lokale allianties?
Antwoord 2
Het is zorgelijk dat er zo veel kwetsbare ouderen zijn die risico lopen
slachtoffer te worden van ouderenmishandeling. Naar schatting heeft 1 op de
20 ouderen ooit te maken gehad met ouderenmishandeling en wordt jaarlijks
1 op de 50 ouderen slachtoffer.2 De meest gerapporteerde vorm van
ouderenmishandeling is financieel misbruik. Vanwege de hoge prevalentie, de
toename van het aantal ouderen in Nederland en de ernstige gevolgen, zijn in
het programma Geweld hoort nergens thuis specifieke maatregelen genomen
voor het eerder en beter in beeld brengen en structureel oplossen van
geweld tegen ouderen, waaronder financieel misbruik. Zo is het onderwerp
bijvoorbeeld onder de aandacht gebracht met publiekscampagnes en zijn
vrijwilligers en professionals getraind in het herkennen van signalen. Het is
de bedoeling dat lokale allianties een belangrijke rol spelen in zowel de
preventie als signalering van financieel misbruik.

1
2

ah-tk-20202021-2451
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Zembla, 25 februari 2021, «Azen op de erfenis» (Azen op de erfenis – Zembla – BNNVARA)
Kamerstuk 28 345, nr. 203.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 3
Kunt u reflecteren op de vraag of deze lokale allianties voldoende van de
grond zijn gekomen?
Antwoord 3
De kracht van lokale allianties is dat zij «bottom-up» ontstaan, met betrokken
mensen en organisaties die intrinsiek gemotiveerd zijn en zich willen inzetten
voor de bescherming van ouderen. Daarnaast is het een unieke samenwerking tussen publieke en private partijen, met organisaties die elkaar niet
vanzelfsprekend tegenkomen, zoals ouderenbonden, banken, notarissen en de
lokale verpleeghuizen. Onderzoek van Regioplan uit 2019 bevestigt dat: de
meerwaarde van een lokale alliantie is dat zij specifieke expertise kan
inbrengen vanuit met name de private partijen en die kan combineren met
kennis van publieke partijen. Door de inbreng van specifieke kennis via de
lokale alliantie kan financieel misbruik in de praktijk eerder gesignaleerd
worden.3
Inmiddels zijn ongeveer 65 lokale allianties actief of in de fase van oprichting.
Dit is op zichzelf al een mooi resultaat. Zoals aangegeven in het antwoord op
vraag 7 van de vragen van het lid Van Brenk, is het beleid continu in
ontwikkeling en worden stappen gezet om gemeenten handvatten te geven
bij de verdere ontwikkeling van de aanpak tegen ouderenmishandeling.4
Vraag 4
Bent u van mening dat te veel senioren nog te kwetsbaar zijn, waardoor zij
een te gemakkelijk doelwit worden van financieel misbruik?
Antwoord 4
Ik deel deze opvatting. Om deze reden heb ik informatieboxen Financieel
Veilig Ouder Worden beschikbaar gesteld, om ouderen te helpen bij het veilig
regelen van hun geldzaken. Deze box is samengesteld met banken, notarissen, Veilig Thuis, ouderenbonden, Mentorschap Nederland en verschillende
vrijwilligersorganisaties. Zo kunnen ouderen zich voorbereiden op het
financiële aspect van ouder worden, door bijvoorbeeld na te denken over een
levenstestament en een boodschappenrekening voor de mantelzorger.
Daarnaast heeft Movisie samen met het programma en regionale projectleiders van Geweld hoort nergens thuis (met financiering van VWS) een
handreiking ontwikkeld, zodat gemeenten handvatten hebben om een
effectieve aanpak te ontwikkelen.5 Hierin wordt ook specifiek aandacht
besteed aan de rol van de gemeente in het aanpakken van financieel
misbruik.
Vraag 5 en 6
Zijn met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) afspraken
gemaakt over de duur van het opzetten van een lokale alliantie? Zo nee, bent
u bereid deze op te stellen? Zo ja, welke consequenties hangen aan het niet
naleven van deze duur en zijn deze consequenties ook daadwerkelijk
genomen in de gemeenten zonder alliantie?
Welke acties bent u voornemens te ondernemen tegen gemeenten die zich
onvoldoende inzetten om een alliantie tot stand te brengen?
Antwoord 5 en 6
Gemeenten zijn onder de Wmo 2015 verantwoordelijk voor het voorkomen en
bestrijden van huiselijk geweld. Deze wet bevat geen gedetailleerde eisen
over de invulling van deze verplichting voor specifieke vormen van geweld,
waaronder ouderenmishandeling. Het beleggen van deze verantwoordelijkheid bij gemeenten heeft als doel dat zij beleid kunnen inrichten naar lokale
omstandigheden en met lokale samenwerkingspartners.
Ik ben dan ook niet voornemens om specifieke acties in te zetten, maar ik wil
gemeenten wel aanmoedigen om lokale allianties te versterken, of als zij nog
geen alliantie hebben, te verkennen of een lokale alliantie kan bijdragen aan

3

Eindrapport – Lokale Allianties – Financieel veilig ouder worden (regioplan.nl)
Betreft de Kamervragen van het Kamerlid Van Brenk (50PLUS) over de uitzending van Zembla
inzake financiële ouderenmishandeling op 2 maart.
5
Ouderenmishandeling: veilig en beschermd ouder worden | Movisie
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

de lokale aanpak van ouderenmishandeling. Ik ben hierover met de VNG in
gesprek, en daarnaast doe ik op korte termijn samen met de VNG een
uitvraag bij verschillende (centrum)gemeenten en regionale projectleiders van
Geweld hoort nergens thuis over wat zij nodig hebben voor het versterken
van de aanpak ouderenmishandeling, inclusief financieel misbruik. Op basis
van deze uitvraag zal ik samen met de VNG bezien hoe gemeenten hierin het
beste ondersteund kunnen worden.
Vraag 7
Wat vindt u ervan dat lokale allianties voor een groot gedeelte bestaan uit
vrijwilligers? En denkt u dat dit een goede basis is om financiële ouderenmishandeling aan te pakken, aangezien de overheid per jaar van minimaal 30.000
gevallen van financieel misbruik uitgaat, terwijl deskundigen menen dat dit
getal in werkelijkheid veel hoger ligt?
Antwoord 7
Het is mooi om te zien dat men zich op vrijwillige basis inzet voor het
voorkomen van financiële uitbuiting. Tegelijkertijd is het voortbestaan van
een alliantie zeker kwetsbaarder wanneer de inzet vrijblijvend is. Dit punt
neem ik mee in de lopende gesprekken met VNG en gemeenten, met het oog
op duurzaamheid en borging van lokale allianties. Er worden verschillende
acties ingezet om ouderenmishandeling tegen te gaan, zoals het ontwikkelen
van e-learnings voor vrijwilligers door Movisie, trainingen door ouderenmigrantenorganisatie NOOM, en aandacht voor het onderwerp door zorginstellingen.
Vraag 8
In hoeverre werken gemeenten samen en wordt samenwerking tussen
gemeenten gestimuleerd, zodat kennis met betrekking tot techniek, werkmethode en activiteiten met elkaar gedeeld kan worden om zo de effectiviteit
van verschillende initiatieven te vergroten?
Antwoord 8
Vanuit het programma Geweld hoort nergens thuis worden verschillende
acties hierop ingezet. Zo is op 18 februari jl. een webinar georganiseerd voor
regionale projectleiders en gemeenteambtenaren om goede voorbeelden uit
te wisselen, te leren over de verschillende vormen van ouderenmishandeling
(specifiek ontspoorde mantelzorg en financieel misbruik) en het ontwikkelen
van een lokale aanpak ouderenmishandeling. Ongeveer 75 deelnemers waren
aanwezig, afkomstig van gemeenten door het hele land.
Vraag 9
Bent u bereid om in gesprek te gaan met de Nederlandse Vereniging van
Banken (NVB) om te kijken hoe preventie van financiële ouderenmishandeling
beter voorkomen en aangepakt kan worden, nu blijkt dat banken vaak niet in
staat zijn om financieel misbruik van ouderen te detecteren?
Antwoord 9
De NVB is sinds het begin van de oprichting lid van de Brede Alliantie
Financieel Veilig Ouder Worden. In 2018 zijn bestuurlijke afspraken gemaakt
op basis waarvan de NVB en VWS zich gezamenlijk inzetten op het voorkomen, signaleren, melden en stoppen van financieel misbruik van ouderen op
lokaal, regionaal en landelijk niveau.
Banken zetten zich dan ook actief in om bijvoorbeeld bankmedewerkers aan
de balie en telefoon alert te maken op signalen van financieel misbruik. Zo
hebben de afzonderlijke grote banken e-learnings ontwikkeld en zijn de
afgelopen jaren al duizenden medewerkers getraind op het herkennen van
financieel misbruik en ouderenmishandeling. Ook voor Veilig Thuis hebben
de banken afzonderlijk een contactpersoon aangewezen waarmee medewerkers van Veilig Thuis makkelijk kunnen sparren als ze financieel misbruik
vermoeden.
De banken zetten zich dus volop in voor het tegengaan van financieel
misbruik, binnen de mogelijkheden die zij hebben. Ik zal met de NVB in
gesprek gaan over de vraag wat, naast alle reeds opgezette acties, eventueel
aanvullend mogelijk is om financieel misbruik te signaleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 10
Bent u voornemens om, naast het werk van lokale allianties, ook andere
initiatieven te ondernemen om financiële ouderenmishandeling tegen te
gaan? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 10
Ja, ik blijf inzetten op het tegengaan van financieel misbruik onder ouderen.
Zo laat ik in de tweede helft van 2021 een congres organiseren over
financieel misbruik, met als doel het uitwisselen van succesvolle strategieën,
en het onder de aandacht brengen van dit belangrijke onderwerp bij
maatschappelijke partijen. Daarnaast breng ik dit onderwerp onder de
aandacht in mijn gesprekken met onder meer de VNG, NVB, en de verschillende ouderenbonden. In deze gesprekken neem ik de vraag mee wat ik
samen met de betrokken partners aanvullend kan doen om financieel
misbruik onder ouderen tegen te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4