Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 522

Voorstel van wet van de leden Leijten, Bruins
Slot en Bouwmeester houdende een verbod op
winstuitkering door zorgverzekeraars

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 14 december 2016
Inhoudsopgave
ALGEMEEN
1. Inleiding
2. De maatschappelijke rol en positie zorgverzekeraars in het
zorgstelsel
3. Noodzaak tot verbod op winstuitkering zorgverzekeraars
4. Juridische gevolgen/Advies Raad van State
5. Toezicht en handhaving
6. Financiële paragraaf
7. Overig
ARTIKELSGEWIJS

1
1
2
4
9
23
23
25
26

ALGEMEEN
1. Inleiding
De initiatiefnemers danken de fracties voor de aandacht die zij aan het
voorstel hebben besteed. In deze nota hopen de initiatiefnemers de
fracties ervan te kunnen overtuigen dat het wetsvoorstel zowel wenselijk
als proportioneel is voor een goede, betaalbare en toegankelijke zorg voor
alle verzekerden. Zij zullen hierna de gestelde vragen beantwoorden.
De leden van de VVD-fractie stellen dat de Nederlandse gezondheidszorg meedoet in de wereldtop en maken zich zorgen over de effecten
van het wetsvoorstel op de werking en stabiliteit van het huidige
zorgverzekeringsstelsel.
De initiatiefnemers zijn het met de leden van de VVD-fractie eens dat we
trots kunnen zijn op de Nederlandse gezondheidszorg. Zij zien echter niet
in hoe een verbod op winstuitkeringen de kwaliteit van medisch specialistische zorg bedreigt. De initiatiefnemers achten het zelfs een risico voor de
kwaliteit van zorg als na het vervallen van het verbod op winstuitkeringen

kst-34522-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

1

het belang van winstuitkering boven het belang van voldoende en
kwalitatieve inkoop van gezondheidszorg gaat.
De leden van de D66-fractie staan in principe positief tegenover een
verbod op winstuitkering door zorgverzekeraars. Deze leden vragen de
initiatiefnemers wel in hoeverre dit wetvoorstel nodig is, gelet op het feit
dat er slechts één zorgverzekeraar is die qua organisatiestructuur winst uit
zou mogen keren. Ook vragen zij naar de mogelijke juridische consequenties van dit wetvoorstel, ook in Europees verband.
De meerwaarde van onderhavig wetsvoorstel is erin gelegen dat hiermee
het huidige verbod op winstuitkering door zorgverzekeraars behouden
blijft. Zonder het wetsvoorstel zou dat niet meer het geval zijn vanaf
1 januari 2018. De door de leden van de D66-fractie genoemde praktijk dat
er op dit moment slechts één zorgverzekeraar bestaat met een organisatiestructuur die het mogelijk maakt winst uit te keren, doet aan het
onderliggende principe achter dit wetsvoorstel niets af. De initiatiefnemers hebben er met belangstelling kennis van genomen dat zorgverzekeraars hebben aangegeven dat zij geen behoefte hebben aan de
mogelijkheid tot uitkering van winst aan aandeelhouders of leden. Dit is
echter geen garantie voor de toekomst. Het behoort tot de taak van de
wetgever, indien hij principes definitief wil borgen, dat hij deze ook dient
vast te leggen in de wet. Zo kan er voor alle partijen en betrokkenen geen
enkel misverstand over bestaan dat zorgverzekeraars geen winst uit
mogen keren.
De initiatiefnemers hebben goede nota genomen van de vragen van de
leden van de D66-fractie over de mogelijke juridisch consequenties. Zij
komen hier in het vervolg van de beantwoording op terug bij de meer
gedetailleerd gestelde vragen van de leden van de VVD-fractie over de
verenigbaarheid van deze wet met enkele artikelen in het
EU-Werkingsverdrag.
2. De maatschappelijke rol en positie van zorgverzekeraars in het
zorgstelsel
De leden van de PvdA-fractie vragen naar het vertrouwen dat Nederlanders hebben in zorgverzekeraars.
In de eerste editie van het Trust Compass Onderzoek 2015 zijn 2.157
consumenten ondervraagd en 23 zorgverzekeraars beoordeeld. Op een
tienpuntschaal is het gemiddelde vertrouwen in zorgverzekeraars een 5,9
(artsen en andere zorgverleners scoren veel hoger, namelijk een 7,4;
banken, pensioenfondsen en andere verzekeraars scoren iets lager,
gemiddeld een 5,4). Uit dit onderzoek blijkt tevens dat 72% op de hoogte
is van de hoge financiële reserves bij zorgverzekeraars. Men heeft vooral
minder vertrouwen in de integriteit van zorgverzekeraars, hun competentie en de wijze waarop zij hun maatschappelijke rol invullen. Wel is het
vertrouwen in de eigen zorgverzekeraar hoger (7,3), afhankelijk van de
eigen ervaren dienstverlening. Aangezien commerciële instellingen met
winstoogmerk, zoals banken en andere verzekeraars, lager scoren qua
vertrouwen dan bijvoorbeeld zorgverleners zonder winstoogmerk, ligt het
in de lijn der verwachting dat het mogelijk maken van winstuitkering door
zorgverzekeraars niet zal bijdragen aan het vergroten van het vertrouwen
van burgers in zorgverzekeraars.
Ook het NIVEL bracht in 2015 een factsheet uit over het vertrouwen in
zorgverzekeraars1. Slechts iets meer dan één op de tien verzekerden is het
1

Hoefman, R.J,.Brabers, A.E.M., en Jong, J.D. de, «Vertrouwen in zorgverzekeraars hangt samen
met opvatting over taken zorgverzekeraars», Utrecht: NIVEL, 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

2

volgens onderzoek binnen het Consumentenpanel Gezondheidszorg van
het NIVEL, geheel eens met de stelling dat zij hun zorgverzekeraar
volkomen vertrouwen. Meer dan twee derde van de verzekerden denkt
daarnaast dat zorgverzekeraars geld besparen belangrijker vinden dan de
benodigde zorg in te kopen.
De initiatiefnemers zijn van mening dat het mogelijk maken van winstuitkering niet zal bijdragen aan het vergroten van het vertrouwen in zorgverzekeraars. Het zorgstelsel is gebaseerd op solidariteit. Een deel van de
premie is immers inkomensafhankelijk. Wanneer het vertrouwen daalt dat
het betaalde premiegeld door de uitvoerders daadwerkelijk wordt besteed
aan zorg voor iedereen, zal de bereidheid om bij te dragen aan het stelsel
verminderen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of zorgverzekeraars zelf graag
willen beschikken over de mogelijkheid tot het uitkeren van winst.
Op dit moment zijn de meeste zorgverzekeraars coöperaties. Alleen ASR
(Ditzo, de Amersfoortse) is beursgenoteerd. In een reactie van Zorgverzekeraars Nederland op vragen van het Financieel Dagblad (15 augustus
2016) laat Zorgverzekeraars Nederland weten dat er nooit sprake is
geweest van een zoektocht naar externe investeerders en dat Zorgverzekeraars Nederland verwacht dat dit in de toekomst zo zal blijven. Niets
belet zorgverzekeraars echter de statuten te wijzigen om winstuitkering
wél mogelijk te maken, zodra daar geen wettelijk verbod meer voor
bestaat. Het feit dat het tot nu toe niet mogelijk was wil niet zeggen dat
zorgverzekeraars dit in de toekomst niet zouden doen.
De leden van de PvdA-fractie vragen welke overwegingen er toe zouden
kunnen leiden dat zorgverzekeraars hun juridische structuur wijzigen om
wel over te kunnen gaan tot winstuitkering.
Voor beleggers kan de zorg interessant zijn: iedere Nederlander is immers
verplicht premie te betalen, werkgevers dragen verplicht bij en er zijn
eigen betalingen en een Rijksbijdrage zodat zorgverzekeraars over
gegarandeerde inkomsten beschikken van ongeveer 46,5 miljard euro
(begroting VWS 2017). Aandeelhouders zullen proberen kosten te
besparen om op die manier de winst te vergroten. De initiatiefnemers zijn
echter van mening dat de opbrengsten van deze mogelijke kostenbesparingen aan zorg besteed dienen te worden en niet aan een dividenduitkering. De initiatiefnemers zijn van mening dat als de overtuiging bestaat
dat premiegeld niet voor winstuitkering gebruikt mag worden, dat nu
zonder bezwaar ook wettelijk kan worden vastgelegd.
De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemers of zij ermee
bekend zijn of zorgverzekeraar ASR nu ook daadwerkelijk winst uitkeert
over de winst die zij maakt op de zorgverzekering en indien dat zo is, het
dan een maas in de wet betreft.
De initiatiefnemers constateren dat ASR in 2015 verspreid over de labels
De Amersfoortse en Ditzo in totaal 316 duizend verzekerden had. Op het
onderdeel arbeidsongeschikheids- en zorgverzekeringen boekten zij een
positief resultaat van 169 miljoen euro.2 In totaal werd er 170 miljoen euro
aan dividend uitgekeerd aan de enige aandeelhouder, de Nederlandse
Staat.3 Welk deel van de winst te danken is aan de basisverzekering is niet
te herleiden. Op basis van dit wetsvoorstel zou dit verboden zijn.

2
3

Jaarverslag 2015
Zie bericht FD, «ASR keert € 170 mln dividend uit aan schatkist», d.d. 18 februari 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

3

De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemers voorts te reageren
op het feit dat zorgverzekeraar Achmea een deel van het resultaat
aanwendt voor het vergoeden van advies door andere delen van het
concern, en of er derhalve ook geen sprake is van (indirecte) winstuitkering.
Binnen het concern Achmea vormt zorg niet alleen circa twee derde van
de binnenlandse premie-inkomsten, het is ook met afstand het meest
winstgevend, maar liefst 418 miljoen euro in 2014. Die winst is in dat jaar
gebruikt voor het verder versterken van de reserves. In datzelfde jaar heeft
Achmea echter ook een nieuwe methodiek van doorbelasting van de
holdingkosten ingevoerd.4 Indien deze hogere kosten niet in rekening
zouden zijn gebracht, was de winst nog hoger geweest.5 Op deze wijze
wordt de winst gemaakt in het bedrijfsonderdeel zorg, gedrukt door
hogere concernkosten en derhalve niet besteed aan premieverlaging,
verbetering van zorg of de reservepositie. Op basis van dit wetsvoorstel
zou dit verboden zijn.
3. Noodzaak tot verbod op winstuitkering zorgverzekeraars
De leden van de VVD-fractie stellen dat de meeste zorgverzekeraars op
dit moment geen organisatievorm hebben gekozen die winstuitkering
beoogt. Deze leden vragen een juridische analyse van de verschillende
bestaande organisatievormen voor de concerns en voor de labels.
Op dit moment is het zelfs zo dat er slechts één concern is dat beursgenoteerd is, ASR Nederland. ASR is sinds de kredietcrisis voor het grootste
deel in handen van de Staat en wordt gefaseerd weer geprivatiseerd. ASR
keert dividend uit maar werkt volgens de statuten zonder winstoogmerk.
Bij geen van de zorgverzekeraars is momenteel een winstoogmerk
opgenomen in de statuten.
Voor een overzicht van de verschillende organisatievormen van zorgverzekeraars verwijzen de initiatiefnemers de leden van de VVD-fractie naar de
tabel onder 4.Juridische gevolgen / Advies Raad van State.
Niets belet zorgverzekeraars echter de statuten te wijzigen om winstuitkering wél mogelijk te maken, zodra daar geen wettelijk verbod meer voor
bestaat. Het feit dat het tot nu toe niet mogelijk was wil niet zeggen dat
zorgverzekeraars er ook geen belangstelling voor hebben. Voor sommige
beleggers zou de zorg toch interessant kunnen zijn ondanks het feit dat er
onzekere factoren zijn te benoemen. Voorliggend wetsvoorstel beoogt
slechts de huidige situatie, die volgens velen ook de gewenste situatie is
en waarvan Zorgverzekeraars Nederland zelf zegt dat er geen wijziging in
verwacht wordt, te continueren en dit wettelijk vast te leggen. In een
reactie op vragen van het Financieel Dagblad (15 augustus 2016) laat
Zorgverzekeraars Nederland weten dat er nooit sprake is geweest van een
zoektocht naar externe investeerders en dat zij verwacht dat dit in de
toekomst zo zal blijven.
De leden van de VVD-fractie stellen dat verzekerden een steeds grotere
stem in het beleid van een zorgverzekeraar krijgen via de ledenraden.
De initiatiefnemers steunen de wens hiertoe, maar constateren dat dit nog
niet wettelijk is vastgelegd. Ledenraden hebben geen mogelijkheid tot het
blokkeren van winstuitkering.

4
5

Jaarverslag 2013 en 2014
Zie bericht FD, «Achmea schrapt geldstroom naar Rabobank», d.d. 10 maart 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

4

De leden van de VVD-fractie vragen welke harde signalen er zijn dat
aandeelhouders het financiële resultaat van de organisatie boven het
belang van een goed functionerend zorgstelsel zouden plaatsen.
Op dit moment zijn die harde signalen er natuurlijk niet omdat voor
nagenoeg alle zorgverzekeraars geldt dat gezien hun statuten en
juridische structuur, uitkering van winst helemaal niet aan de orde is.
Niets belet zorgverzekeraars echter de statuten te wijzigen om winstuitkering wél mogelijk te maken, zodra daar geen wettelijk verbod meer voor
bestaat. Het feit dat het tot nu toe niet mogelijk was wil niet zeggen dat
zorgverzekeraars er ook geen belangstelling voor hebben. Voor beleggers
kan de zorg interessant zijn: iedere Nederlander is immers verplicht
premie te betalen, werkgevers dragen verplicht bij en er zijn eigen
betalingen en een Rijksbijdrage zodat zorgverzekeraars over gegarandeerde inkomsten beschikken van ongeveer 46,5 miljard euro (begroting
VWS 2017). Inderdaad zouden verzekerden kunnen stemmen met de
voeten door naar een andere zorgverzekeraar over te stappen op het
moment dat een verzekeraar besluit de statuten te wijzigen en over te
gaan tot winstuitkering. De initiatiefnemers kiezen er echter principieel
voor winstuitkering te voorkomen in plaats van af te wachten tot
winstuitkering een feit is en verzekerden dan te laten overstappen. De
vraag is overigens of stemmen met de voeten binnen de huidige
verhoudingen een zodanig effect kan hebben dat winstuitkering daarmee
daadwerkelijk wordt voorkomen. De initiatiefnemers zijn ten slotte van
mening dat wanneer de overtuiging bestaat dat premiegeld niet voor
winstuitkering gebruikt mag worden, dat nu zonder bezwaar ook wettelijk
kan worden vastgelegd.
De leden van de VVD-fractie vragen in te gaan op de wijze waarop
zorgverzekeraars aan hun wettelijke en financiële verplichtingen zullen
gaan voldoen als winst het primaire doel wordt.
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) constateert dat verzekeraars op dit
moment niet inkopen op kwaliteit maar vooral bezig zijn met het drukken
van de kosten. Het uitkeren van winst draagt volgens de initiatiefnemers
niet bij aan het vergroten van de inkoop op kwaliteit. Ook uit onderzoek
van de Algemene Rekenkamer blijkt dat door de Hoofdlijnenakkoorden
vooral de prijs is gedrukt terwijl afspraken over kwaliteit nauwelijks zijn
nagekomen.6 Inderdaad geldt voor de basisverzekering een acceptatieplicht en is risicoselectie wettelijk verboden. De initiatiefnemers wijzen
echter op onderzoek waaruit blijkt dat de NZa vermoedens had dat een
aantal verzekeraars zich schuldig maakt aan risicoselectie. Bij zeven van
de totaal 74 onderzochte polissen werden wel sterke aanwijzingen
gevonden voor segmentering op basis van gezondheidsrisico’s. Bij deze
zorgpolissen was er sprake van een financieel voor- of nadeel voor de
verzekerde, zoals bijvoorbeeld een student die voordeel heeft bij een
goedkope budgetpolis, terwijl dat juist niet geldt voor een chronisch zieke.
Niet voor niets deed de NZa kwalitatief vervolgonderzoek.7 De conclusie
van de NZa is dat verzekerden en verzekeraars er in slagen gezamenlijk
een solidaire zorgverzekeringsmarkt te realiseren. Waar zorgverzekeraars
op concernniveau streven naar fair share kan er op individueel niveau
echter wel sprake zijn van sturing. De risicosolidariteit wordt meestal
aangetast door een combinatie van selectie-acties van de zorgverzekeraar
en zelfselectie door de verzekerden. Er zijn bijvoorbeeld specifieke
6

Algemene Rekenkamer, «Zorgakkoorden, uitgavenbeheersing in de zorg deel 4» (6 december
2016)
7
NZa, «Risicoselectie en risicosolidariteit zorgverzekeringsmarkt, kwalitatief onderzoek 2016»
(september 2016).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

5

polissen voor specifieke doelgroepen zoals goedkope polissen met
beperkende voorwaarden en een hoog eigen risico. De Nza concludeert
dat er sprake is van risicosolidariteit op concernniveau maar met
risicoselectie op polisniveau. Ook premiedifferentiatie draagt bij aan de
gesegmenteerde markt en kan tot risicoselectie leiden. Op concernniveau
is er sprake van premiedifferentiatie, waarbij identieke polissen tegen
verschillende premies worden verkocht. De NZa constateert voorts
ongewenste vormen van risicoselectie bij bepaalde tussenpersonen en
sommige grote collectiviteiten. De NZa merkt op dat zorgverzekeraars in
toenemende mate geconfronteerd worden met financiële risico’s en dat
de druk om te selecteren op winstgevende verzekerden zal toenemen.
Zelfs wanneer verzekerden zonder medische toets geaccepteerd worden
voor de aanvullende verzekering is dat volgens de initiatiefnemers geen
bewijs dat geen risicoselectie plaatsvindt. Via reclame gericht op bepaalde
doelgroepen kunnen voor de verzekeraar gunstige verzekerden worden
aangetrokken. Daarnaast hanteren een aantal verzekeraars ook een
wachttijd in plaats van een medische selectie, variërend van zes maanden
tot twee jaar.
Door winstuitkering mogelijk te maken zal de door de NZa geconstateerde
druk om te selecteren op winstgevende verzekerden alleen maar
toenemen. De initiatiefnemers vinden winstuitkering niet in overeenstemming met de maatschappelijke rol van zorgverzekeraars en de
houding die zij daarbij in dienen te nemen ten opzichte van hun verzekerden.
De leden van de fractie van de VVD-vragen of de initiatiefnemers
gronden hebben om aan te nemen dat zowel de NZa als de DNB tekort
schieten in hun toezichthoudende taken met betrekking tot het financiële
beleid van zorgverzekeraars.
Dat is niet het geval. Echter is ook zonder deze gronden gekozen voor een
verbod op winstuitkering door zorgverzekeraars in plaats van voor
versterking van het toezicht, omdat het wenselijker is vooraf normen te
stellen in plaats van achteraf in te grijpen.
De leden van de VVD-fractie stellen dat zorgverzekeraars hun
maatschappelijke rol steeds beter gaan invullen en dat dat blijkt uit de
afspraken in het actieplan Kern Gezond en de gedragscode Goed
Zorgverzekeraarschap.
De initiatiefnemers hebben voorliggend wetsvoorstel niet ingediend met
als reden dat zorgverzekeraars hun maatschappelijke rol onvoldoende
zouden vervullen, zij hebben de huidige situatie qua winstuitkering, die op
dit moment volgens Zorgverzekeraars Nederland ook de gewenste situatie
is, slechts wettelijk vast willen leggen. Overigens merken de initiatiefnemers op dat zorgverzekeraars na tien jaar nog steeds niet hun rol
vervullen zoals gewenst en bedoeld.
De leden van de VVD-fractie stellen dat juist door winst uit te keren
zorgverzekeraars geprikkeld kunnen worden om hun bedrijfsvoering zo
doelmatig mogelijk in te richten wat volgens hen bijdraagt aan een betere
werking van het zorgstelsel.
Eerder beweerden deze leden dat zorgverzekeraars op dit moment hun
maatschappelijke rol in toenemende mate goed vervullen, nu stellen zij
dat een doelmatige bedrijfsvoering pas echt tot stand komt door de
mogelijkheid van winstuitkering. De initiatiefnemers zijn van mening dat
onderdeel van het goed en zorgvuldig invullen van de maatschappelijke
rol van de zorgverzekeraar is, dat zij een zo groot mogelijk deel van het
premiegeld besteden aan zorg. Een streven naar uiterste doelmatigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

6

mag volgens de initiatiefnemers verwacht worden van een zorgverzekeraar die zijn maatschappelijke rol serieus neemt. Het gaat immers om
premiegeld. De initiatiefnemers zijn dus verbaasd over de suggestie van
de leden van de VVD-fractie dat zorgverzekeraars pas echt doelmatig
zullen gaan werken wanneer zij winst mogen uitkeren.
De leden van de VVD-fractie stellen dat het initiatiefwetsvoorstel
overbodig is gezien artikel 3:97 van de Wet op het financieel toezicht, dat
ertoe dient om oneigenlijke dividenduitkering door verzekeraars tegen te
gaan.
Artikel 3:97 van de Wet op het financieel toezicht bedoelt te voorkomen
dat verzekeraars door het uitkeringen van dividend niet meer aan de
solvabiliteitsvereisten voldoen. Die bepaling geldt voor alle in Nederland
gevestigde verzekeraars. Het initiatiefwetsvoorstel betreft slechts
zorgverzekeraars en voorziet in een absoluut verbod op het doen van
winstuitkeringen door die categorie van verzekeraars. De bepaling van
artikel 3:97 blijft derhalve van toepassing op verzekeraars niet zijnde
zorgverzekeraars, voor zover die dividend uitkeren, en voor zorgverzekeraars blijft het solvabiliteitsvereiste van toepassing.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe volgens de initiatiefnemers in
de praktijk uiting wordt gegeven aan de eigendomsrechten en hoe hieraan
uiting zou moeten worden gegeven. Tevens vragen de leden op welke
wijze een zorgverzekeraar zijn rechtsvorm zou kunnen wijzigen en wat de
invloed van verzekerden daarop is.
Een onderlinge waarborgmaatschappij is een vereniging waarbij in
beginsel de regels voor de vereniging van toepassing zijn. Dat betekent
onder andere dat de dagelijkse gang van zaken in handen is van het
bestuur en de ledenvergadering alle andere bevoegdheden heeft die niet
aan het bestuur (of aan andere organen) toekomen. Alle leden horen
daarbinnen hetzelfde stemrecht te hebben. De vraag of de huidige
zorgverzekeraars in praktijk hun leden voldoende betrekken bij het
gevoerde beleid en daarmee op een juiste wijze uiting geven aan de
eigendomsrechten van verzekerden, heeft naar mening van de initiatiefnemers geen invloed op de vraag of winstuitkering door zorgverzekeraar
wel of niet toegestaan moet worden.
Voor de omzetting van een rechtspersoon moet als gevolg van artikel 2:18
BW aan drie vereisten worden voldaan: een besluit tot omzetting,
genomen met inachtneming van de vereisten voor een besluit tot
statutenwijziging en genomen met de stemmen van ten minste negen
tienden van de uitgebrachte stemmen; een besluit tot wijziging van de
statuten; en een notariële akte van omzetting die de nieuwe statuten
bevat.
De leden van de CDA-fractie vragen een nadere toelichting bij de
stellingname van de initiatiefnemers dat winstuitkering door zorgverzekeraars een risico vormt voor een goed functionerende risicoverevening.
De initiatiefnemers zijn van mening dat winstuitkering door zorgverzekeraars het risico inhoudt dat winst het primaire doel wordt in plaats van
een zorgsysteem waarin kwalitatief goede zorg wordt ingekocht.
Aandeelhouders zouden het financiële resultaat van de organisatie in dit
geval plaatsen boven het belang van een kwalitatief goed functionerend
zorgstelsel. De perverse prikkels om verzekerden met hoge zorgkosten,
bijvoorbeeld chronisch zieken, te weren zouden hiermee versterkt kunnen
worden. Op dit moment zijn jonge, gezonde, hoogopgeleide verzekerden
in overwegende mate winstgevend voor de zorgverzekeraar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

7

De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers toe te lichten
waarom de voordelen van dit (potentiële) extra kapitaal niet opwegen
tegen de risico’s die met winstuitkering gepaard gaan.
De initiatiefnemers begrijpen de vraag van het CDA-fractie zo dat extra
kapitaal een toevoeging zou kunnen zijn om de basisverzekering
betaalbaar te houden. En dat het toestaan van winstuitkering er toe kan
leiden dat er meer financiële middelen beschikbaar komen waardoor de
betaalbaarheid vergroot wordt. De initiatiefnemers wijzen de leden van de
CDA-fractie erop dat zorgverzekeraars afgelopen jaren via hun beleggingsopbrengsten hun resultaten vergroot hebben (zie de memorie van
toelichting bij de initiatiefwet op pagina 3). Deze mogelijkheid blijft
bestaan. Voorts wijzen de initiatiefnemers er op dat zorgverzekeraars
betaald worden met de opgebrachte premiegelden, de inkomsten uit het
betaalde eigen risico en de betalingen door werkgevers en werknemers
via het Zorgverzekeringsfonds. Het toestaan van winstuitkering door
zorgverzekeraars heeft juist een groot risico dat deze financiële middelen
worden uitgekeerd aan aandeelhouders en daardoor niet besteed worden
aan betere zorg of een lagere premie voor de basisverzekering.
De leden van de PVV-fractie vragen naar de visie van de initiatiefnemers
ten aanzien van winst in de zorg.
De initiatiefnemers zijn van mening dat premiegeld besteed dient te
worden aan zorg en niet aan het uitkeren van winst aan aandeelhouders.
Het voorstel van de leden van de PVV-fractie om een winstbestemming in
te voeren, bijvoorbeeld premieverlaging vinden de initiatiefnemers
sympathiek. Zij hebben er echter voor gekozen om binnen de mogelijkheden van het stelsel te blijven, winstuitkering te verbieden en daarmee
de zorgverzekeraar nog de ruimte te geven om te bepalen of winst
besteed wordt aan premieverlaging dan wel aan solvabiliteit of inkoop
van meer zorg.
De leden van de D66-fractie vragen of het klopt dat het verbod op
winstuitkering zich alleen strekt tot de basisverzekering en of dat betekent
dat winst behaald uit de aanvullende verzekering, wel uitgekeerd kan
worden. Deze leden vragen de initiatiefnemers ook welke consequenties
dit in de praktijk heeft voor de realiseerbaarheid voor een algemeen
verbod op winstuitkering.
De leden van de D66-fractie hebben het juist dat het verbod op winstuitkering niet geldt voor de aanvullende zorgverzekeringen. Voor deze
aanvullende zorgverzekeringen geldt, dat de bijzondere publiekrechtelijke
randvoorwaarden en inzet van collectieve middelen, waarvan bij de Zvw
sprake is, geen rol spelen. Het ligt dan ook niet voor de hand, ook niet
vanuit het oogpunt van proportionaliteit, dat het verbod op winstuitkering
zich uitstrekt tot die activiteiten. De NZa borgt die duidelijke scheiding
tussen de basisverzekering en de aanvullende verzekering waardoor een
verbod op winstuitkering realiseerbaar en uitvoerbaar is.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de initiatiefnemers
staan tegenover uitkering van winst aan leden indien de verzekeraar een
coöperatie is en verzekerden samen de leden van de coöperatie vormen.
De initiatiefnemers kunnen deze redenering tot op zekere hoogte volgen.
De inkomsten van coöperaties hoeven echter niet gelijk te zijn aan de
betaalde premies. De inkomsten uit de risicoverevening kunnen hoger zijn
dan het afgedragen bedrag door de leden, indien er veel chronisch zieken
en gehandicapten van de coöperatie deel uitmaken. Daarbij wijzen de zij
er op dat de besteding van de winst door deze in te zetten voor een lagere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

8

premie voor de leden of een betere zorg of service, eenzelfde voordeel
biedt aan alle leden van de coöperatie. Zorgverzekeraars hebben
bovendien ook een maatschappelijke functie om de zorg waar mogelijk te
verbeteren.
4. Juridische gevolgen/ Advies Raad van State
De leden van de VVD-fractie stellen dat niet kan worden afgeleid dat de
verwachting mocht bestaan dat een permanent verbod voor alle zorgverzekeraars zou worden ingevoerd.
Evenals in de reactie op de Afdeling advies van de Raad van State, wijzen
de initiatiefnemers erop dat uit uitspraken van de zorgverzekeraars zelf8,
de Minister9 en de Kamer10 ondubbelzinnig blijkt dat winstuitkering door
zorgverzekeraars niet wordt beoogd en bovendien maatschappelijk gezien
onwenselijk en controversieel wordt geacht. Van deze uitspraken gaat
volgens de initiatiefnemers een normerende werking uit. De aangenomen
rechtsvorm en de (reclame)uitingen dat er geen sprake van winstoogmerk
is, zijn voor de initiatiefnemers andermaal een bevestiging dat het
overgrote deel van de zorgverzekeraars deze niet mis te verstane signalen
ook heeft opgepakt. Het voorliggende wetsvoorstel legt die norm vast in
wetgeving.
De leden van de VVD-fractie stellen dat een aantal zorgverzekeraars niet
alleen beschikt over reserves uit de voormalige ziekenfondsen, maar ook
over privaat opgebouwde niet-wettelijke reserves. Het voorliggende
wetsvoorstel grijpt volgens deze leden dan ook in op het eigendomsrecht,
zoals neergelegd in Artikel 1 Eerste Procotol EVRM, artikel 10 van de
Grondwet, artikel 14 van de Grondwet en artikel 5:1 BW.
De initiatiefnemers wijzen er allereerst op dat dit wetvoorstel niet uitgaat
van de onteigening van de reserves, maar uitsluitend een regulering van
eigendom. Een winstoogmerk is derhalve niet verboden, maar de winst
moet gebruikt worden voor de doeleinden: premieverlaging, verbetering
van zorg of de reservepositie. Aangezien alle reserves van zorgverzekeraars tot stand zijn gekomen dankzij de inleg van premiegeld, zijn de
initiatiefnemers van mening dat deze regulering verder moet reiken dan
uitsluitend de reserves uit de voormalige ziekenfondsen.
In reactie op het aangehaalde eigendomsrecht, zoals neergelegd in Artikel
1 Eerste Procotol EVRM, artikel 10 van de Grondwet, artikel 14 van de
Grondwet en artikel 5:1 BW, verwijzen de initiatiefnemers volledigheidshalve naar de memorie van toelichting en wat daarbij onder punt 4
(juridische gevolgen) is uiteengezet.
De leden van de VVD-fractie vragen naar een overzicht met daarin onder
andere voor alle verzekeraars de afkomst van de reserves, of deze onder
de wettelijke of vrije reserves vallen en in welke mate zorgverzekeraars
hun solvabiliteitspositie hebben ondersteund of verstevigd met middelen
van private entiteiten.
De initiatiefnemers merken op dat de vragen over de opbouw van de
reserves van zorgverzekeraars niet direct betrekking hebben op het
wetsvoorstel. Het initiatiefwetsvoorstel ziet op een permanent verbod op
winstuitkering. Het wetsvoorstel gaat dus niet over de onteigening van de
8

Interview André Rouvoet, Zorgverzekeraars Nederland, NRC Handelsblad, d.d. 27 februari 2015
Eerste termijn regering begrotingsbehandeling VWS, d.d. 20 november 2014 en Schriftelijke
beantwoording vragen begrotingsbehandeling VWS, d.d. 20 november 2014
10
Motie Bruins Slot/Leijten (34 000 XVI, nr. 57) en Nader gewijzigd amendement Leijten/Van
Gerven (33 683, nr. 41)
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

9

reserves. Een dergelijk overzicht strekt verder dan het wetsvoorstel. Het is
derhalve niet zinvol een dergelijk overzicht te maken.
De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemers dieper in te gaan
op hun beweegredenen om het beperken van het eigendomsrecht te
rechtvaardigen door slechts te stellen dat zorgverzekeraars dit hadden
kunnen aannemen op basis van het politieke debat. Deze leden vragen of
de initiatiefnemers ook van mening zijn of windmolens zomaar geplaatst
kunnen worden in iemands achtertuin of subsidies van organisaties
kunnen worden ingetrokken omdat er regelmatig debatten over worden
gevoerd.
De initiatiefnemers wijzen erop dat de rechtvaardiging voor het reguleren
van het eigendomsrecht meer omvat dan uitsluitend het argument dat het
onderdeel is van het politieke debat. Zowel zorgverzekeraars zelf11, de
Minister12 als de Kamer13 hebben uitspraken gedaan waaruit ondubbelzinnig blijkt dat winstuitkering door zorgverzekeraars niet wordt beoogd
en bovendien maatschappelijk gezien onwenselijk en controversieel wordt
geacht.
Het primaat van de politiek is om bij te sturen. De initiatiefnemers
verwijzen de leden van de VVD-fractie naar de uitgebreide motivering in
de memorie van toelichting, dat regulering van het eigendom in dit geval
vanuit het algemeen belang gerechtvaardigd is.
De leden van de VVD-fractie vragen welke juridische stappen en
financiële claims zijn te verwachten, bij de inwerkingtreding van het
initiatiefwetsvoorstel.
Aangezien ook de zorgverzekeraars zelf aangeven dat zij geen winstoogmerk hebben, verwachten de initiatiefnemers geen juridische stappen.
Het staat echter iedere organisatie of individu vrij om te procederen tegen
wetgeving waarin zij menen oneigenlijk beperkt te worden in hun vrijheid.
Het wetsvoorstel beperkt het eigendomsrecht, zoals beschermd door
artikel 1 EP bij het EVRM. De vraag is of die beperking kan worden
gerechtvaardigd. De initiatiefnemers zijn van mening dat dit inderdaad het
geval is. Een eventuele claimant zal moeten aantonen dat er sprake is van
onrechtmatig overheidshandelen (1), maar ook dat dit handelen in een
causale relatie (2) staat tot financiële schade (3). Op zo’n partij rust
derhalve een enorme bewijslast.
De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemers op basis
waarvan zij concluderen dat het vrij verkeer van diensten en het recht van
vrije vestiging niet in het geding zijn. Ook vragen deze leden of de
initiatiefnemers kunnen aantonen dat het voorstel niet in strijd is met
Europese wet- en regelgeving en of de initiatiefnemers een onderbouwde
inschatting kunnen geven van de kans dat de Europese Commissie
Nederland zal beboeten na de inwerkingtreding van de voorliggende wet.
De initiatiefnemers merken op dat zowel de vrijheid van vestiging als de
vrijheid van diensten (zie respectievelijk de artikelen 49 en 56 VWEU)
kunnen worden beperkt. Voor beide vrijheden gelden de in artikel 52,
eerste lid, VWEU genoemde verdragsrechtelijke uitzonderingen (voor het
vrij verkeer van diensten via de band van artikel 62 VWEU waarin de
11

Interview André Rouvoet, Zorgverzekeraars Nederland, NRC Handelsblad, d.d. 27 februari
2015
12
Eerste termijn regering begrotingsbehandeling VWS, d.d. 20 november 2014 en Schriftelijke
beantwoording vragen begrotingsbehandeling VWS, d.d. 20 november 2014
13
Motie Bruins Slot/Leijten (34 000 XVI, nr. 57) en Nader gewijzigd amendement Leijten/Van
Gerven (33 683, nr. 41)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

10

bepalingen van de artikelen 51 tot en met 54 VWEU van toepassing
worden verklaard op het vrij verkeer van diensten). Deze uitzonderingen
zijn naar de mening van de initiatiefnemers hier niet aan de orde omdat
deze excepties zien op regels die speciaal gelden voor vreemdelingen.
Uitzonderingen zijn voorts denkbaar op grond van de zogeheten «rule of
reason» die in de jurisprudentie van het Hof van Justitie zijn ontwikkeld
(zie zaak C 58/98, Corsten, zaak C 433/04, Commissie/België, zaak C 490/04,
Commissie/Duitsland). Uit deze jurisprudentie volgt dat beperkende
maatregelen met betrekking tot de vrijheid van vestiging en het vrij
verkeer van diensten geoorloofd zijn wanneer zij worden toegepast met
het oog op dwingende redenen van algemeen belang. Ook is specifiek
met betrekking tot artikel 56 VWEU bepaald dat een beperking gerechtvaardigd kan worden door dwingende redenen van algemeen belang, die
gelden voor iedere persoon of onderneming die op het grondgebied van
de ontvangende lidstaat werkzaam is, voor zover dit belang niet wordt
gewaarborgd door de regels waaraan de dienstverlener is onderworpen in
de lidstaat waar hij is gevestigd en voor zover deze regelingen geschikt
zijn om de verwezenlijking van het nagestreefde doel te waarborgen en
niet verder gaan dan voor het bereiken van dat doel noodzakelijk is (HvJ
EG 30 november 1995, zaak C-55/94, Gebhard).
Initiatiefnemers hebben reeds aangegeven dat het algemeen belang dat
met dit wetsvoorstel wordt gediend bestaat uit de bescherming van de
consument en de verzekerde. Het wetsvoorstel beoogt het belang van
kwalitatieve en toegankelijke zorg te behartigen en een bijdrage te leveren
aan het vertrouwen van burgers in het zorgstelsel. Dat gebeurt concreet
doordat de winst niet kan worden uitgekeerd maar kan worden gebruikt
voor premieverlaging, verbetering van zorg of de versterking van de
reservepositie. Dit is in het belang van de verzekerde. Het op deze wijze
realiseren dat premiegelden binnen de zorg blijven, draagt voorts bij aan
het vertrouwen dat consumenten en verzekerden hebben in zorgverzekeraars. De noodzaak van herstel van vertrouwen is door initiatiefnemers
ook aangetoond in de beantwoording van vragen van leden van de
PvdA-fractie in het verslag over het bestaande wantrouwen richting
zorgverzekeraars.
De voorgestelde beperking in onderhavig wetsvoorstel wordt niet op
discriminerende wijze toegepast en voldoet daarmee ook aan de door de
leden van de VVD-fractie genoemde internationaal geldende wetgeving.
Immers, de wet is zowel van toepassing op Nederlandse zorgverzekeraars
als voor zorgverzekeraars uit andere lidstaten. De beperking komt voorts
niet in strijd met het evenredigheidsbeginsel. Dit houdt in dat de
beperkingen geschikt en noodzakelijk moeten zijn. Geschikt houdt in dat
de beperking daadwerkelijk geschikt is om het te beschermen belang ook
daadwerkelijk te beschermen, anders gezegd dat een causale relatie
tussen maatregel en doel bestaat. Het voorgestelde verbod is volgens de
initiatiefnemers geschikt, omdat het zal bewerkstelligen dat winstuitkeringen uit premiegelden niet kunnen plaatsvinden. Positief rendement kan
dan worden besteed aan het versterken van de reserves van de zorgverzekeraar, aan het vaststellen van lagere premies, dan wel aan de inkoop van
betere of meer zorg. Deze keuzes komen het algemene belang van
kwalitatieve en toegankelijke zorg ten goede. Noodzakelijkheid betekent
dat een beperking niet noodzakelijk is wanneer met minder ingrijpende
middelen kan worden volstaan. In het wetsvoorstel is hier geen sprake
van, omdat enkel met een verbod een effectieve stok achter de deur wordt
gehouden om zorgverzekeraars ervan te weerhouden winsten uit te keren.
Er kan dan namelijk een bestuurlijke boete worden opgelegd (zie p. 10
MvT).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

11

De initiatiefnemers kunnen uiteraard geen volledig uitsluitsel geven als
het gaat om toekomstige inbreukprocedures. Voor de initiatiefnemers valt
niet te overzien welke ontwikkeling het Europees recht en rechtspraak de
komende jaren op het terrein van de gezondheidszorg zal doormaken en
daarmee de werking van dit wetsvoorstel zal beïnvloeden. Dit wetsvoorstel zal dan echter geldend recht zijn. Gelet op de hiervoor gegeven
onderbouwing achten zij echter de kansen op een inbreukprocedure
gering. Zij voegen aan de opgesomde jurisprudentie op dit punt nog toe
een uitspraak van het Hof van Justitie van 3 juni 2010 (C-203/08, Betfair),
waarin ook de beperkingen van de besproken vrijheden worden toegestaan.
Wat betreft het verloop van de inbreukprocedure en de hoogte van boetes
verwijzen de initiatiefnemers de leden van de VVD-fractie naar de artikelen
258 en 260 van het EU-Werkingsverdrag.
De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemers of zij uiteen
kunnen zetten in welke andere Europese landen het mogelijk is voor
zorgverzekeraars om winst uit te keren en welke effecten winstuitkering
heeft gehad op de kwaliteit van zorg aldaar. Ook vragen deze leden of de
markttoegang voor nieuwe, eventueel buitenlandse zorgverzekeraars niet
wordt belemmerd.
De initiatiefnemers hebben geen uitputtend internationaal vergelijkend
onderzoek uitgevoerd naar de vraag in welke Europese landen het wel
mogelijk is voor zorgverzekeraars om winst uit te keren. In de andere
Europese landen is er niet een zorgsysteem te vinden dat gelijk is aan het
Nederlandse stelsel. Het risicovereveningssysteem is één van de
onderdelen die het Nederlandse systeem uniek maakt. Daarom heeft het
ook geen toegevoegde waarde om een internationaal vergelijkende
analyse te maken over de effecten van winstuitkering in andere Europese
landen. Mochten de leden van de VVD-fractie echter wel meer informatie
behoeven, dan verwijzen de initiatiefnemers de leden naar de rapporten
van het Commonwealth Fund. Ten aanzien van het waarborgen van de
markttoegang voor nieuwe, buitenlandse zorgverzekeraars verwijzen de
initiatiefnemers naar de beantwoording op de vragen gesteld over het
recht van vrije vestiging en vrij verkeer van diensten.
De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemers te onderbouwen
waarom het voorliggende wetsvoorstel de huidige zorgverzekeraars niet
bevoordeelt ten opzichte van eventuele nieuwe toetreders. Zij vragen
tevens naar wat voor soort toetreders volgens de initiatiefnemers
belangstelling kunnen hebben voor de Nederlandse zorgverzekeringsmarkt.
De initiatiefnemers wijzen in reactie hierop op de evaluatie van de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) met betrekking tot de mislukte
toetreding van beoogd zorgverzekeraar ANNO12.14 Het niet uit kunnen
keren van winst was hierbij niet de belemmerende factor. Diverse andere
redenen waaronder de complexe regelgeving en de onzekerheid rondom
politieke beslissingen over onder andere het verzekerde pakket worden
door de NZa benoemd.
Desondanks zijn de initiatiefnemers van mening dat het voor nieuwe
zorgverzekeraars aantrekkelijk kan zijn toe te treden mits het stelsel goed
functioneert. Zorgverzekeraars lopen namelijk zeer beperkte risico’s onder
andere vanwege de verplichte zorgpremie. Juist het uitkeren van winst
betekent een bedreiging voor de werking van het stelsel. Het vormt een
risico voor het risicovereveningssysteem en geeft bovendien een prikkel
14

NZa, «Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

12

tot verdere overnames of verdere schaalvergroting. Het is volgens
initiatiefnemers mede daarom ongewenst om winstuitkering door
zorgverzekeraars toe te staan.
De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemers uitgebreid uiteen
te zetten wat volgens hen het gevaar is van het omzetten van de
rechtsvorm, uitgesplitst naar concern en individuele labels. Deze leden
vragen de initiatiefnemers tevens hoe het omzetten van de rechtsvorm
zich verhoudt tot de stelling dat zorgverzekeraars hebben aangegeven
geen behoefte te hebben aan de mogelijkheid tot uitkering van winst aan
aandeelhouders of leden.
Allereerst is het maken van een inschatting per zorgverzekeraar, concern
en label, of overgegaan zal worden naar een andere rechtsvorm volgens
de initiatiefnemers niet zinvol. Het is echter niet ondenkbaar dat wanneer
de gelegenheid tot winstuitkering door de wetgever wordt gecreëerd,
zorgverzekeraars hiertoe op termijn zullen overgaan. De initiatiefnemers
wijzen daarbij op voorbeelden elders in de zorg zoals ziekenhuizen die
zich, in afwachting van het wetvoorstel wat dit mogelijk moet maken,
voorbereiden op het uitkeren van winst door hun rechtsvorm aan te
passen.15
De initiatiefnemers constateren dat er momenteel 25 zorgverzekeraars
zijn. Hiervan hebben er 21 de rechtsvorm naamloze vennootschap (NV) en
zijn er vier een onderlinge waarborgmaatschappij (OWM) met uitgesloten
aansprakelijkheid (UA). Zie ook onderstaand overzicht en Bijlage I met
daarin de (gewijzigde) statuten16. In de statuten geven alle zorgverzekeraars aan geen winstoogmerk te hebben, met uitzondering van één die
uitsluitend stelt dat de winst in haar geheel wordt toegevoegd aan de
algemene reserve. Een andere zorgverzekeraar heeft het niet maken van
winst gekoppeld aan de Zorgverzekeringswet. Indien deze wet de mogelijk
biedt, kan deze zorgverzekeraar daar dus direct toe overgaan.
De initiatiefnemers wijzen er overigens op dat voor alle zorgverzekeraars
geldt, dat statuten kunnen worden gewijzigd en het niet hebben van een
winstoogmerk derhalve kan worden geschrapt. In de huidige statuten
wordt daar door veel zorgverzekeraars ook uitdrukkelijk naar verwezen.
Het nu niet hebben van een winstoogmerk biedt volgens de initiatiefnemers dus geen enkele garantie voor de toekomst, tenzij de huidige
praktijk nu in de wet wordt vastgelegd.
Zorgverzekeraar (concern)1

Rechtsvorm2

Statuten over winstoogmerk3

Avero Achmea Zorgverzekeringen
(Achmea)

NV

De Friesland Zorgverzekeraar (Achmea)
FBTO Zorgverzekeringen (Achmea)

NV
NV

Interpolis Zorgverzekeringen (Achmea)

NV

Art 2.2 – De vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 30.2 – De algemene vergadering beslist omtrent reservering of uitkering van
winst, met dien verstande dat de winst uitsluitend kan worden aangewend ten
bate van één of meer instellingen op het gebied van de volksgezondheid.
Overeenkomstig artikel 2:122 Burgerlijk Wetboek kan het in de vorige zin
bepaalde worden gewijzigd.
Art 2.2 – De vennootschap beoogt noch direct noch indirect het maken van winst.
Art 2.2 – De vennootschap beoogt noch direct noch indirect het maken van winst.
27.2 – De algemene vergadering beslist omtrent reservering of uitkering van de
winst, met dien verstande dat de winst uitsluitend kan worden aangewend ten
bate van een of meer instellingen op het gebied van de volksgezondheid.
Overeenkomstig artikel 122, Boek 2, Burgerlijk Wetboek kan het in de vorige zin
bepaalde worden gewijzigd.
Art 2.2 – De vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 30.2 – De algemene vergadering beslist omtrent reservering of uitkering van
winst, met dien
verstande dat de winst uitsluitend kan worden aangewend ten bate van één of
meer instellingen op het gebied van de volksgezondheid. Overeenkomstig artikel
2: 122 Burgerlijk Wetboek kan het in de vorige zin bepaalde worden gewijzigd.

15
16

Vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel van de Handelingen, nr, 642
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

13

Zorgverzekeraar (concern)1

Rechtsvorm2

Statuten over winstoogmerk3

OZF Zorgverzekeringen (Achmea)

NV

Zilveren Kruis Zorgverzekeringen
(Achmea)

NV

ASR Basis Ziektekostenverzekeringen
(ASR)
Delta Lloyd Zorgverzekering (CZ)

NV

OHRA Ziektekostenverzekeringen (CZ)

NV

OHRA Zorgverzekeringen (CZ)

NV

CZ Groep Zorgverzekeringen (CZ)

OWM + UA

DSW Zorgverzekeraar (DSW-SH)
Stad Holland Zorgverzekeraar
(DSW-SH)
Eno Zorgverzekeraar (ENO)
Anderzorg (Menzis)
Azivo Zorgverzekeraar (Menzis)

OWM + UA
OWM + UA

Art 2.2 – De vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 30.2 – De algemene vergadering beslist omtrent reservering of uitkering van
winst, met dien
verstande dat de winst uitsluitend kan worden aangewend ten bate van één of
meer instellingen
op het gebied van de volksgezondheid Overeenkomstig artikel 2 122 Burgerlijk
Wetboek kan het in de vorige zin bepaalde worden gewijzigd.
Art 2.2 – De vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 30.2 – De algemene vergadering beslist omtrent reservering of uitkering van
winst, met dien
verstande dat de winst uitsluitend kan worden aangewend ten bate van één of
meer instellingen op het gebied van de volksgezondheid. Overeenkomstig artikel
2: 122 Burgerlijk Wetboek kan het in de vorige zin bepaalde worden gewijzigd.
Art 2.3 – De vennootschap beoogt niet het maken van winst voor zover dat in
strijd zou zijn met de Zorgverzekeringswet.
Art 2 – ...dit alles in de ruimste zin van het woord en zonder het hebben van een
winstoogmerk.
Art 2 – ...dit alles in de ruimste zin van het woord en zonder het hebben van een
winstoogmerk.
Art 2 – ...dit alles in de ruimste zin van het woord en zonder het hebben van een
winstoogmerk.
Art 2.3 – De maatschappij beoogt niet het maken van winst, elk winstbejag is
uitgesloten. Aan leden of anderen worden nimmer exploitatie-overschotten,
reserves of enigerlei vorm van winst uitgekeerd.
Art 2.3 – De Zorgverzekeraar heeft geen winstoogmerk.
Art 2.3 – De Zorgverzekeraar heeft geen winstoogmerk.

Menzis Zorgverzekeraar (Menzis)

NV

ONVZ Ziektekostenverzekeraar (ONVZ)

NV

IZA Zorgverzekeraar (VGZ)

NV

IZZ Zorgverzekeraar (VGZ)

NV

Univé Zorg (VGZ)

NV

Zorgverzekeraar UMC (VGZ)

NV

VGZ Zorgverzekeraar (VGZ)

NV

VGZ Cares (VGZ)

NV

Zorgverzekeraar Zorg en Zekerheid
(Zorg en zekerheid)

OWM + UA

NV

NV
NV
NV

Art 3 – De vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art. 2.1 – De vennootschap heeft geen winstoogmerk
Ar 2.1 – De vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 27.1 – Uitkering van winst ingevolge het in dit artikel bepaalde geschiedt na
vaststelling van de jaarrekening waaruit blijkt dat zij geoorloofd is, mits zij
geschiedt aan een instelling ten bate van de volksgezondheid.
Art 2.1 – De vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 27.1 – Uitkering van winst ingevolge het in dit artikel bepaalde geschiedt na
vaststelling van de jaarrekening waaruit blijkt dat zij geoorloofd is, mits zij
geschiedt aan een instelling ten bate van de volksgezondheid.
Art 32.1 – De winst wordt in haar geheel gereserveerd en toegevoegd aan de
algemene reserve.
Art 3.2 – ... De Vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 29.1 – De winst staat ter beschikking van de Algemene Vergadering.
Art 3.2 – ... De Vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 29.1 – De winst staat ter beschikking van de Algemene Vergadering.
Art 3.2 – ... De Vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 29.1 – De winst staat ter beschikking van de Algemene Vergadering.
Art 3.2 – ... De Vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 29.1 – De winst staat ter beschikking van de Algemene Vergadering.
Art 3.2 – ... De Vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 29.1 – De winst staat ter beschikking van de Algemene Vergadering.
Art 3.2 – ... De Vennootschap heeft geen winstoogmerk.
Art 29.1 – De winst staat ter beschikking van de Algemene Vergadering.
Art 4 – De Verzekeraar stelt zich, met uitsluiting van winstoogmerk, ten doel...

1

Marktscan Zorgverzekeringsmarkt 2016, NZa
Idem
3
(Gewijzigde) statuten zorgverzekeraars
2

NV = naamloze vennootschap, OWM = Onderlinge Waarborgmaatschappij. UA = uitgesloten aansprakelijkheid

De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemers of zij een
eventuele afdracht van vennootschapsbelasting en de mogelijk nadelige
gevolgen hiervan voor de concurrentiepositie van de betreffende
zorgverzekeraar, hebben meegenomen bij het opstellen van dit initiatiefwetsvoorstel. Ook vragen deze leden wat het financiële effect is van de
verplichting om vennootschapsbelasting af te dragen.
Het wetsvoorstel legt de norm, dat winstuitkering door zorgverzekeraars
niet wordt beoogd en bovendien maatschappelijk gezien onwenselijk en
controversieel wordt geacht, vast in wetgeving. Bij het opstellen van dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

14

wetsvoorstel is vennootschapsbelasting dan ook niet meegenomen
aangezien hier in de huidige situatie geen sprake van is, evenmin als bij
het met het wetsvoorstel beoogde doel. De initiatiefnemers merken verder
op dat bij het uitkeren van winst er een dubbele onttrekking van
premiegeld optreedt omdat er naast de winstuitkering ook vennootschapsbelasting moet worden betaald. Door winstuitkeringen niet toe te
staan, blijft de vrijstelling voor vennootschapsbelasting bestaan. Het is
derhalve niet zinvol om uit te rekenen wat het financiële effect is van het
betalen van vennootschapsbelasting.
De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemers te reflecteren op
het naar mening van de leden, ongekend hoge politieke gehalte van de
inbreng van de Afdeling advisering van de Raad van State.
De Afdeling stelt dat het voorstel op gespannen voet staat met het
zorgverzekeringsstelsel en het karakter van dat stelsel aantast. Zoals ook
blijkt uit de reactie van de initiatiefnemers op het advies van de Afdeling,
zijn zij die mening niet toegedaan. Het stelsel zoals dat tien jaar geleden is
geïntroduceerd, is een privaat stelsel gekarakteriseerd door publiekrechtelijke randvoorwaarden. Een uitbreiding van die publiekrechtelijke
randvoorwaarden zoals het wetsvoorstel beoogt, is daarmee naar mening
van de initiatiefnemers geenszins stelselvreemd.
De leden van de SP-fractie vragen de initiatiefnemers tevens of zij
bekend zijn met Wetsvoorstellen waarbij de Afdeling op soortgelijke wijze
heeft gereageerd.
Een Wetsvoorstel wat niet losgezien kan worden van het voorliggende is
volgens de initiatiefnemers de Wijziging van de Wet cliëntenrechten zorg
en enkele andere wetten om het mogelijk te maken dat aanbieders van
medisch-specialistische zorg, mits zij aan een aantal voorwaarden
voldoen, winst uitkeren (33 168). Ook daar toont de Afdeling zich in zijn
advies17 een voorstander van het uitkeren van winst in de medisch
specialistische zorg. De Afdeling toont zich echter wel bezorgd of het
betreffende voorstel voldoende bescherming biedt tegen private
investeerders die gericht zijn op een korte termijn belang. De initiatiefnemers wijzen erop dat het betreffende voorstel na ruim vijf jaar nog altijd
niet is aangenomen mede door gebrek aan politiek en maatschappelijk
draagvlak.
Enerzijds merken de initiatiefnemers op dat de Afdeling zeer consequent
is in haar advisering. Anderzijds gaat de afdeling hiermee volgens hen
voorbij aan het maatschappelijke en politieke debat wat hierover de
afgelopen tien jaar is gevoerd. De leden wijzen andermaal op uitspraken
van zorgverzekeraars zelf18, de Minister19 en de Kamer20 waaruit
ondubbelzinnig blijkt dat winstuitkering door zorgverzekeraars niet wordt
beoogd en bovendien maatschappelijk gezien onwenselijk en controversieel wordt geacht. Van deze uitspraken gaat volgens de initiatiefnemers
een normerende werking uit. Het voorliggende wetsvoorstel legt die norm
vast in wetgeving.

17

Kamerstuk 33 168, nr. 4
Interview André Rouvoet, Zorgverzekeraars Nederland, NRC Handelsblad, d.d. 27 februari
2015
19
Eerste termijn regering begrotingsbehandeling VWS, d.d. 20 november 2014 en Schriftelijke
beantwoording vragen begrotingsbehandeling VWS, d.d. 20 november 2014
20
Motie Bruins Slot/Leijten (34 000 XVI, nr. 57) en Nader gewijzigd amendement Leijten/Van
Gerven (33 683, nr. 41)
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

15

De Raad van State constateert dat met dit wetsvoorstel een principiële
verandering wordt doorgevoerd ten opzichte van het gevoerde beleid in
recente jaren. De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers of
dit niet juist de bedoeling is van dit wetsvoorstel.
De initiatiefnemers zijn van mening dat met dit wetsvoorstel geen
principiële wijziging van het zorgstelsel wordt doorgevoerd, zoals de
afdeling advies van de Raad van State heeft aangegeven. Op dit moment
bestaat immers ook een verbod op winstuitkering door zorgverzekeraars.
Met dit wetsvoorstel wordt niets anders gedaan dan dit tijdelijke verbod
permanent te maken. Daarmee worden hooguit de publiekrechtelijke
randvoorwaarden van het stelsel uitgebreid.
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers of zij van
mening zijn dat zorgverzekeraars minder financiële risico’s zijn gaan lopen
door ontwikkelingen zoals de schaalvergroting bij zorgverzekeraars, de
introductie van het macrobeheersinstrumentarium (mbi), het toenemend
gebruik van omzetplafonds en het verhogen van het verplichte eigen
risico.
Het klopt dat een aantal ontwikkelingen er toe heeft geleid dat zorgverzekeraars minder financiële risico’s zijn gaan lopen. Door schaalvergroting is
het absorptievermogen van zorgverzekeraars vergroot waardoor de
impact van het verlies van enkele verzekerden kleiner is geworden. De
introductie van het macrobeheersinstrumentarium (mbi) heeft er
daarnaast toe geleid dat macro overschrijdingen in principe generiek
afgewenteld kunnen worden op alle zorgaanbieders. De initiatiefnemers
wijzen er echter tegelijk op dat enkele ontwikkelingen er ook toe hebben
geleid dat zorgverzekeraars juist meer financiële risico’s zijn gaan lopen.
Zo heeft de afschaffing van de macronacalculatie er voor gezorgd dat het
verschil tussen de macrozorgkostenraming en de daadwerkelijke
zorgkosten niet meer achteraf verrekend wordt. Het is daardoor lastig een
eenduidig beeld te geven of zorgverzekeraars in de loop van de jaren in
totaal meer of minder financiële risico’s zijn gaan lopen. Feit is echter dat
er sprake is van een relatief beperkt financieel risico bij zorgverzekeraars
als gevolg van diverse publieke randvoorwaarden die in het systeem zijn
ingebouwd.
De initiatiefnemers erkennen dat zorgverzekeraars om diverse redenen
minder financiële risico’s lopen dan andere schadelastverzekeraars. Veel
van die redenen hebben hun oorsprong in publiekrechtelijke randvoorwaarden die in het zorgstelsel zijn ingebouwd. Naast de publieke
randvoorwaarden zoals door de leden van de CDA-fractie genoemd wijzen
de initiatiefnemers hierbij op de wettelijke verplichting voor iedereen die
in Nederland woont of werkt om een basisverzekering af te sluiten. Dat
betekent dat naar mening van de initiatiefnemers het opgebrachte
premiegeld, net als de opbrengsten uit het eigen risico en de inkomsten
uit het Zorgverzekeringsfonds, gezien moet worden als onderdeel
uitmakend van de collectieve middelen. De initiatiefnemers wijzen er op
dat wat hen betreft de combinatie van een relatief beperkt financieel risico
bij zorgverzekeraars met het collectieve karakter van de financiële
middelen er toe leidt dat een beperking van het eigendomsrecht gerechtvaardigd is. Gezien het feit dat de lasten niet helemaal bij de zorgverzekeraar liggen, is het volgens de initiatiefnemers logisch dat ook niet alle
baten, inclusief de vrije beschikking over de winst, aan de zorgverzekeraar
ten goede komen.
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers nader toe te
lichten wat zij bedoelen met de opmerking dat efficiënt inkopen ten koste
gaat van de kwaliteit van de zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

16

Met deze opmerking is niet bedoeld te suggereren dat efficiënt inkopen te
allen tijde ten koste gaat van de kwaliteit van de zorg. De initiatiefnemers
bedoelen met deze opmerking dat er een perverse prikkel kan zijn om bij
inkoop van zorg meer prioriteit te geven aan een lage prijs of een lager
volume aan zorg dan aan goede kwaliteit. Deze perverse prikkel wordt
naar mening van de initiatiefnemers alleen maar groter op het moment
dat winstuitkering door zorgverzekeraars wordt toegestaan. De initiatiefnemers zijn niet tegen het efficiënt inkopen zolang kwaliteit en prijs gelijk
op gaan en het resultaat dat dan eventueel behaald wordt door de
zorgverzekeraars terug in de zorg gaat of terug gaat naar de verzekerden.
De leden van de CDA-fractie missen de aanvulling in de memorie van
toelichting waar naar wordt verwezen in antwoord op de opmerkingen
van de Raad van State dat het voorstel ook aan de vrijheid van dienstverlening (artikel 56 VWEU) en het recht van vrije vestiging (artikel 49 VWEU).
De Afdeling stelt dat de opmerkingen ten aanzien van de toets aan artikel
1 van het Eerste Protocol van het EVRM ook gelden voor het vrij verkeer
van kapitaal. De initiatiefnemers verwijzen daarom naar de voorgaande
reactie inzake artikel 1 van het Eerste Protocol.
Verder merkt de Afdeling op dat het voorstel ook aan de vrijheid van
dienstverlening en het recht van vrije vestiging kan raken. Zorgverzekeraars verlenen diensten aan verzekerden, en in zoverre kan regelgeving
die betrekking heeft op zorgverzekeraars mogelijk van invloed zijn op de
vrijheid van dienstverlening. Verder kunnen zorgverzekeraars die zich in
Nederland vestigen als gevolg van dit voorstel geen winsten uitkeren. De
vraag is echter of het vrij verkeer van diensten en het recht van vrije
vestiging in geding is door de voorgestelde wijziging, volgens de
initiatiefnemers is dit niet het geval. Door deze maatregel worden
zorgverzekeraars niet gediscrimineerd bij het leveren van diensten; er
wordt geen onderscheid gecreëerd tussen dienstverleners die zijn
gevestigd in Nederland en dienstverleners die afkomstig zijn uit andere
lidstaten. Een maatregel die rechtstreeks van invloed is op de toegang tot
de dienstenmarkt is verboden, maar daar is hier geen sprake van.
De markttoegang wordt als gevolg van deze maatregel niet belemmerd. In
reactie hierop wijzen de leden op de evaluatie de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) met betrekking tot de mislukte toetreding van beoogd
zorgverzekeraar ANNO12. Het niet uit kunnen keren van winst was hierbij
niet de belemmerende factor.21
De leden van de PVV-fractie vragen waarop de stelling van de initiatiefnemers is gebaseerd, dat efficiënt inkopen ten koste gaat van de kwaliteit
van zorg.
De initiatiefnemers hebben geprobeerd aan te geven in hun reactie op het
advies van de Raad van State dat de vereveningsbijdrage een deel van de
inkomsten van zorgverzekeraars is. Deze vereveningsbijdrage wordt niet
door zorgverzekeraars vastgesteld en de hoogte van de vereveningsbijdrage wordt niet beïnvloed door het handelen van de zorgverzekeraar.
Efficiënt inkopen kan wel tot een groter positief vereveningsresultaat voor
zorgverzekeraars leiden. Met deze opmerking is overigens niet bedoeld te
suggereren dat efficiënt inkopen te allen tijde ten koste gaat van de
kwaliteit van de zorg. De initiatiefnemers bedoelen met deze opmerking
dat er een perverse prikkel kan zijn om bij inkoop van zorg meer prioriteit
te geven aan een lage prijs of een lager volume aan zorg dan aan goede
kwaliteit. Deze perverse prikkel wordt naar mening van de initiatiefnemers
alleen maar groter op het moment dat winstuitkering door zorgverzekeraars wordt toegestaan. De initiatiefnemers zijn niet tegen het efficiënt
21

NZa, «Marktscan van de Zorgverzekeringsmarkt 2015»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

17

inkopen zolang kwaliteit en prijs gelijk op gaan en het resultaat dat dan
eventueel behaald wordt door de zorgverzekeraars terug in de zorg gaat
of terug gaat naar de verzekerden.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de initiatiefnemers de
uitspraken van de Afdeling bekijken waar ze stellen dat er, zolang er niet
aan de solvabiliteitseisen is voldaan winstuitkering plaats zou kunnen
vinden.
De initiatiefnemers denken dat de leden van de D66-fractie willen zeggen
dat zolang er aan de solvabiliteitseisen is voldaan winstuitkering plaats
zou kunnen vinden. De initiatiefnemers delen dit standpunt niet, zij zijn
van mening dat winstuitkering dan ook niet mag plaatsvinden. Overigens
voldoen alle zorgverzekeraars aan de solvabiliteitseisen.
De leden van de D66-fractie vragen of initiatiefnemers stellen dat het
verbod op winstuitkering geen consequenties zal hebben voor het
aantrekken van eigen vermogen van zorgverzekeraars, en op welke
bronnen zij zich baseren.
De initiatiefnemers baseren zich op de huidige praktijk, waarbij zorgverzekeraars zonder winstuitkering in staat zijn om hun taak naar behoren uit te
voeren. Overigens is het de vraag of kapitaalverstrekkers grote risico’s
lopen als zij zorgverzekeraars geld zouden verstrekken. Er zijn veel
publiekrechtelijke randvoorwaarden, die de risico’s voor zorgverzekeraars
verkleinen. Door schaalvergroting is het absorptievermogen van
zorgverzekeraars vergroot waardoor de impact van het verlies van enkele
verzekerden kleiner is geworden. De introductie van het macrobeheersinstrumentarium (MBI) heeft er daarnaast toe geleid dat macro overschrijdingen in principe generiek afgewenteld kunnen worden op alle zorgaanbieders. En natuurlijk geldt er een verzekeringsplicht voor iedere
Nederlander.
De Afdeling advisering van de Raad van State stelt dat, indien er een
situatie is waarin er sprake zou zijn van positieve (verevenings)resultaten
die de zorgverzekeraar «in eigen zak zou kunnen steken» waarna gekozen
zal worden voor winstuitkering, dit een indicatie kan zijn dat de berekening van de vereveningsbijdrage te ruimhartig is, en daardoor niet blijft
binnen de door de Europese Commissie gestelde kaders in verband met
staatssteun. De leden van de D66-fractie vragen hoe de initiatiefnemers
hier naar kijken en op welke wijze zij andere mogelijkheden zien om
«verkeerde» prikkels, en verkeerde mechanisme uit het systeem te halen,
indien een verbod op winstuitkering niet realiseerbaar blijkt?
De Afdeling stelt dat een oplossing voor overmatige overschotten en in
het verlengde daarvan winstuitkering, onder andere moet worden
gevonden in een aanpassing van het vereveningsstelsel. De initiatiefnemers delen die opvatting om meerdere redenen niet. De Afdeling
advisering van de Raad van State kijkt hier alleen naar de risicokant. Dat is
een te nauwe beschouwing op de factoren van invloed van winstuitkering.
De vereveningsbijdrage is namelijk slechts een deel van de inkomsten.
Een zorgverzekeraar kan ook winst behalen door efficiënt in te kopen.
Efficiënt inkopen kan dan weer ten koste gaan van de kwaliteit van de
zorg.
Ten tweede lost het aanscherpen van de vereveningsbijdrage het
probleem ook niet op. Zorgverzekeraars maken zoals hiervoor aangegeven niet alleen winst, doordat ze veel geld ophalen met de vereveningsbijdrage. Indien gekort wordt op de vereveningsbijdrage, omdat blijkt dat
bepaalde verzekeraars veel winst behalen dan betekent dat dus dat alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

18

zorgverzekeraars het jaar daarop minder geld krijgen ter compensatie
voor hun wettelijke verplichtingen. Dit kan een groot negatief effect
hebben op de inkoop van de zorg. Bovendien zullen de zorgverzekeraars
dan andere manieren gaan vinden om winst te behalen.
Ten derde gaat volgens de initiatiefnemers de Afdeling advisering met
haar redenering ook voorbij aan de complexiteit van het vereveningsmodel en het feit dat al vele jaren verwoede pogingen worden gedaan het
vereveningsmodel te optimaliseren. Uitspraken van onder andere de
zorgverzekeraars en de Minister bevestigen het breed gedeelde beeld dat
het vereveningsmodel nog altijd verre van optimaal is. Het is volgens de
initiatiefnemers dan ook niet reëel om te denken er een eenvoudige
aanpassing mogelijk is aan het model, laat staan dat dit een oplossing
biedt voor het tegengaan van overschotten en in het verlengde daarvan
winstuitkering.
De initiatiefnemers merken op dat de Afdeling advisering de waarborgen
voor de werking van een beter stelsel niet in het verbod van winstuitkering zoekt, maar veeleer in het aanpassen van de vereveningssystematiek en het verlagen van toetredingsdrempels en dergelijke. De Raad
van State gaat hier echter voorbij aan het feit dat meer concurrentie niet
per definitie betekent dat zorgverzekeraars meer zullen investeren in de
kwaliteit van de zorg. Dit geldt temeer als er maar vier grote verzekeraars
zijn met min of meer een vergelijkbaar marktaandeel. Er is dus ook geen
sprake van perfecte concurrentie. Veel eerder is er sprake van marktfalen
op de zorgverzekeraarsmarkt (mede door alle fusies waardoor er nog
maar negen verzekeraars over zijn, waarvan vier er 90% van de markt in
handen hebben).
De leden van de D66-fractie vernemen graag waarop de initiatiefnemers
hun stelling baseren dat indien het voorliggende voorstel van kracht
wordt, er geen sprake is van het uitkeren van winst en derhalve ook niet
van het incasseren van verlies en hoe dat zich verhoudt tot de ex-ante
risicoverevening en mogelijke risico’s die verzekeraars daarbij lopen.
De initiatiefnemers sluiten met dit voorstel aan bij de huidige praktijksituatie. Er is nu ook geen sprake van winstuitkering en het incasseren van
verlies en dat willen de initiatiefnemers bestendigen. De initiatiefnemers
zijn het met de leden van de D66-fractie eens dat de ex-ante risicoverevening nog niet op orde is. Door de overhevelingen van ABWZ-zorg
naar de zorgverzekeringswet is het vereveningsstelsel nog verder onder
druk komen te staan. Er wordt echter gewerkt dit systeem substantieel te
verbeteren en de meeste zorgverzekeraars hebben buffers hoger dan de
eisen die Solvency-II stelt om dure zorgkosten te dekken.
Overigens gaat het bij de risicoverevening niet om winst of verlies. Er
wordt een positief of negatief vereveningsresultaat geboekt. Een negatief
vereveningsresultaat kan de zorgverzekeraar opvangen door bijvoorbeeld
de inzet van reserves of het vragen van een hogere premie.
De leden van de D66-fractie vragen de initiatiefnemers of zij de mening
delen dat het wenselijk kan zijn als winst wordt ingezet voor het verbeteren van de reservepositie.
De zorgverzekeraar kan naar eigen inzicht een positief resultaat onder
meer besteden aan een lagere premie, het inkopen van meer zorg of het
verbeteren van de reservepositie van de zorgverzekeraar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

19

De leden van de D66-fractie vragen om een reactie van de initiatiefnemers op de kritiek van de Raad van State dat dit voorstel er toe leidt dat
zorgverzekeraars uitvoeringskantoren worden voor het behartigen van
maatschappelijke belangen.
Als de Afdeling advies van de Raad van State bedoeld heeft om aan te
geven dat de initiatiefnemers het publieke belang zwaarder laten wegen
dan het private ondernemingsbelang dan klopt die stellingname. De
Afdeling gaat hier voorbij aan het feit dat het zorgverzekeringsstelsel een
stelsel is met publiekrechtelijke randvoorwaarden. Het permanent maken
van het verbod op winstuitkering is één van de elementen om ervoor te
zorgen dat zorgverzekeraars het maatschappelijk belang dienen. Andere
elementen zijn onder meer het inkopen van betere zorg voor chronisch
zieken en gehandicapten en meer inspraak voor verzekerden.
De leden van de D66-fractie vernemen graag van de initiatiefnemers
welke consequenties een verbod op winstuitkering zou hebben voor de
enige zorgverzekeraar die nu qua organisatiestructuur winst uit kan keren.
Eén zorgverzekeraar heeft wel een organisatiestructuur waarbij winst
uitgekeerd kan worden maar heeft nog nimmer winst uitgekeerd omdat
dit tot 1 januari 2018 verboden is. Dat heeft tot gevolg dat het verlengen
van een verbod op winstuitkering geen gevolgen heeft, omdat er nu ook
al geen winstuitkering plaatsvindt.
Voor de leden van de D66-fractie is het op basis van het antwoord van
de initiatiefnemers nog niet duidelijk in hoeverre het voorstel de toets aan
artikel 1, eerste lid, van het Eerste Protocol bij het EVRM kan doorstaan.
De initiatiefnemers zijn reeds zowel in de toelichting op het wetsvoorstel
als in reactie op het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State ingegaan op de vraag of met dit wetsvoorstel inmenging op het
recht van eigendom gerechtvaardigd wordt. Zij hebben betoogd dat dit
het geval is indien deze inmenging plaatsvindt bij wet, met de inbreuk een
algemeen belang wordt behartigd en de inmenging in een evenredige
verhouding staat tot het nagestreefde doel. De initiatiefnemers verwijzen
op dit punt ook naar de beantwoording op vragen gesteld door de leden
van de VVD-fractie over de Europeesrechtelijke toets bij onderhavig
wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie vragen de initiatiefnemers of zij evenals
deze leden vinden dat dit voorstel «waterdicht» moet zijn om conflicten
met Europese wetgeving, regels en eisen te voorkomen.
Initiatiefnemers delen de opvatting van de leden van de D66-fractie dat
conflicten met Europese wet- en regelgeving zoveel als mogelijk
vermeden moeten worden. In de antwoorden hiervoor gegeven op de
hieraan gerelateerde vragen van de leden van de D66-fractie en van de
leden van de VVD-fractie hebben initiatiefnemers onderbouwd waarom er
van enig conflict met Europese wetgeving in hun ogen geen sprake is. Dat
wil niet zeggen dat hiermee volledig uitsluitsel gegeven kan worden
omtrent toekomstige procedures omdat initiatiefnemers logischerwijs niet
kunnen voorzien welke ontwikkeling het Europese recht en rechtspraak de
komende jaren op het terrein van de gezondheidszorg zal doormaken en
daarmee de werking van dit wetsvoorstel zal beïnvloeden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een nadere toelichting
op de opslag die als boete bovenop de omvang van de winstuitkering
dient te worden betaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

20

De initiatiefnemers verwijzen de leden van de ChristenUnie-fractie naar de
toelichting bij artikel II, waarin toegelicht staat dat de NZa in het nieuwe
artikel 88a, eerste lid, van de WMG de bevoegdheid heeft om een
bestuurlijke boete op te leggen. Dit bedoelen de initiatiefnemers met de
term «opslag».
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de initiatiefnemers of zij
nu wel of niet verwachten dat zorgverzekeraars gebruik zullen maken van
de mogelijkheid tot winstuitkering als het huidige verbod zal worden
opgeheven en waarop die verwachting is gebaseerd.
De initiatiefnemers beogen met het wetsvoorstel de norm, dat winstuitkering door zorgverzekeraars niet wordt beoogd en bovendien maatschappelijk gezien onwenselijk en controversieel wordt geacht, vast te
leggen in wetgeving. Uitspraken van de zorgverzekeraars zelf22 alsmede
de aangenomen rechtsvorm en (reclame)uitingen dat er geen sprake van
winstoogmerk is, zijn voor de initiatiefnemers een bevestiging dat ook de
zorgverzekeraars dit onderschrijven. Het is echter niet ondenkbaar dat
wanneer de gelegenheid tot winstuitkering door de wetgever wordt
gecreëerd, zorgverzekeraars hiertoe op termijn zullen overgaan. De
initiatiefnemers wijzen daarbij op voorbeelden elders in de zorg zoals
ziekenhuizen die zich, in afwachting van het wetvoorstel dat dit mogelijk
moet maken, voorbereiden op het uitkeren van winst door hun rechtsvorm aan te passen.23
Van de 25 zorgverzekeraars zijn er 21 vormgegeven via een NV, waarbij de
aandeelhoudersvergadering statuten kan wijzigen en daarmee winstuitkering mogelijk kan maken, daar waar dat nu statutair nog niet is
toegestaan.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de initiatiefnemers naar de
wenselijke vormgeving van zorgverzekeraars.
Bij een Naamloze Vennootschap is er inderdaad veel macht geconcentreerd bij de eigenaren. Het zou wenselijk zijn, gezien de maatschappelijke
positie die zorgverzekeraars hebben, dat zij in de eigendomsverhoudingen
meer tot uitdrukking laten komen dat belangen en wensen van patiënten
en verzekerden beter tot hun recht komen. De initiatiefnemers merken op
dat dit ook de wens is van de Minister omdat die aanstuurt op adviesraden. Het wetsvoorstel gaat het niet over de vormgeving van eigendomsverhoudingen, maar heeft primair tot doel dat premiegeld wordt besteed
aan premieverlaging, verbetering van zorg of verbetering van de
reservepositie.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de initiatiefnemers of de
aanname klopt dat in het voorstel de zorgverzekeraars wél winst die
gemaakt is op aanvullende zorgverzekeringen mogen uitkeren en of deze
winst altijd te onderscheiden is van de winst gemaakt op de basiszorgverzekering.
De leden van de ChristenUnie-fractie zien dat juist als zij stellen dat deze
initiatiefwet zich beperkt tot het basispakket van het zorgverzekeringsstelsel en niet tot het aanvullende zorgverzekeringspakket. Voor deze
aanvullende zorgverzekeringen geldt dat de bijzondere publiekrechtelijke
randvoorwaarden en inzet van collectieve middelen, waarvan bij de Zvw
sprake is, geen rol spelen. Het ligt dan ook niet voor de hand, ook niet
vanuit oogpunt van proportionaliteit, dat het verbod op winstuitkering
22

Interview André Rouvoet, Zorgverzekeraars Nederland, NRC Handelsblad, d.d. 27 februari
2015
23
Vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel van de Handelingen, nr, 642

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

21

zich uitstrekt tot die activiteiten. De NZa borgt die duidelijke scheiding
tussen de basisverzekering en de aanvullende verzekering waardoor een
verbod op winstuitkering realiseerbaar en uitvoerbaar is.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de initiatiefnemers te
reageren op de verschillende kritiekpunten van de Raad van State.
Ook de overige fracties hebben op een aantal onderdelen van kritiek van
de Raad van State aanvullende of verduidelijkende vragen gesteld.
Hieronder geven de initiatiefnemers hun reactie op het Advies van de
Raad van State kort samengevat weer.
• De initiatiefnemers zijn niet van mening dat deze initiatiefwet op
gespannen voet staat met het zorgverzekeringsstelsel. De initiatiefnemers willen slechts de publieke randvoorwaarden uitbreiden. Daarbij is
het stelsel de afgelopen 10 jaar niet statisch geweest maar hebben zich
er ook wijzigingen in voorgedaan.
• De initiatiefnemers merken vervolgens op dat de maatschappelijke rol
van zorgverzekeraars meer is dan de, niet bindende, code zorgverzekeraarschap, en dat winstuitkering maatschappelijk gezien niet beoogd
wordt.
• Ook de kritiek van de Afdeling advies van de Raad van State dat dit
wetsvoorstel een belemmering vormt voor toetreding van nieuwe
partijen op de zorgverzekeringsmarkt wordt niet onderbouwd door de
evaluatie van de NZa naar de mislukte toetreding van ANNO12. Het
niet uitkeren van winst was daar immers geen belemmerende factor
in.
• De initiatiefnemers delen de opvatting van de Afdeling advies van de
Raad van State niet dat de oplossing zou moeten worden gevonden in
een aanpassing van het vereveningsstelsel. Het vereveningsstelsel is
immers slechts een deel van de inkomsten. Door efficiënt in te kopen
kan er immers ook winst worden behaald. En daarnaast dient het
vereveningssysteem een apart doel.
• Ook de reactie van de Afdeling advies van de Raad van State over
verlies gaat wat betreft de initiatiefnemers niet op. Als deze wet in
werking treedt is er geen sprake van winstuitkering en dus ook niet van
het incasseren van verlies. De huidige praktijk wordt daarmee
bestendigd.
• De initiatiefnemers verruimen het verbod op winstuiktering ook voor
zorgverzekeraars die niet tot de ziekenfondsen behoren aangezien de
inkomsten van zorgverzekeraars voor het overgrote deel komen uit
publieke middelen. Daarbij onteigenen de initiatiefnemers de reserves
niet en is geen verbod op het maken winst. Zorgverzekeraars behouden de reserves en de winst kan worden gebruikt voor premieverlaging, verbetering van zorg of versterking van de reservepositie.
• Ook het vrije verkeer van kapitaal, de vrijheid van dienstverlening en
de vrijheid van vestiging zijn niet in het geding. De markttoegang
wordt immers niet belemmerd. Dit is nader toegelicht in de beantwoording van de vragen van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de initiatiefnemers
hebben overwogen het verbod op winstuitkering breder te trekken en hoe
zij staan tegenover een verbod op winstuitkering door zorginstellingen die
werken met collectieve middelen.
De initiatiefnemers hebben niet overwogen om het verbod op winstuitkering breder te trekken. Gezien de beperkte periode tot het vervallen van
het huidige verbod (1 januari 2018) achten de initiatiefnemers het van
belang om dit wetsvoorstel zo snel mogelijk in werking te laten treden.
Een breder verbod zou de behandeling van dit wetsvoorstel kunnen
vertragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

22

5. Toezicht en Handhaving
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de initiatiefnemers het
billijk vinden dat bij winstuitkering door een zorgverzekeraar dit bedrag
tweemaal wordt ingevorderd en of het niet beter is om bij overtreding van
het verbod de zorgverzekeraar te verplichten het bedrag van de winstuitkering alsnog ten goede te laten komen van de verzekerden.
De initiatiefnemers vinden het van belang dat de zorgverzekeraars voor de
overtreding van de winstuitkering beboet worden. Daardoor wordt het
bedrag van de winstuitkering en de bestuurlijke boete in het Zorgverzekeringsfonds gestort. Hierdoor komt het bedrag juist ten goede aan alle
verzekerden. Zorgverzekeraars zullen de bestuurlijke boete bijvoorbeeld
uit de reserves of uit een verhoging van de premie betalen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de initiatiefnemers hoe zij
tegenover de mogelijkheid staan om ook boetes tegenover individuele
bestuurders in te stellen alsmede het intrekken van de licentie van de
zorgverzekeraar als ook de route van individuele boetes niet het gewenste
gedrag teweegbrengt.
De initiatiefnemers vinden de sancties die door de leden van de GroenLinks-fractie worden voorgesteld niet helemaal in verhouding staan tot
deze initiatiefwet.
Het is immers zo, dat bij overtreding van het verbod op winstuitkering, de
NZa het uitgekeerde bedrag terugvordert en vervolgens een boete oplegt
aan de zorgverzekeraar. Aan deze twee sancties er nog drie sancties aan
toevoegen, vinden de indieners disproportioneel.
Er zijn immers al voldoende wettelijke mogelijkheden. Op grond van
artikel 2:9 BW is een bestuurder gehouden om de taken behoorlijk te
vervullen. Als hij zijn taken onbehoorlijk vervult, is hij aansprakelijk. Van
onbehoorlijke taakvervulling is volgens de Hoge Raad onder andere
sprake wanneer de bestuurder een ernstig verwijt kan worden gemaakt.
Daaronder valt bijvoorbeeld het niet voldoen aan de bij een subsidie
gestelde eisen, waardoor een subsidie terugbetaling wordt gevorderd.
Eveneens kan het overtreden van wettelijke bepalingen als een ernstig
verwijt worden beschouwd, het is zelfs een nietig besluit. Mocht de
bestuurder van zorgverzekeraar in weerwil van de wettelijke bepaling toch
winst uitkeren, dan krijgt de zorgverzekeraar een boete opgelegd. Dit heeft
evenwel gevolgen voor de financiële positie van de zorgverzekeraar. De
toezichthouders van zorgverzekeraar kunnen dan vervolgens de bestuurder wegens onbehoorlijke taakvervulling ontslaan. Tevens kunnen zij
proberen de schade (de uitgekeerde winst plus het boetebedrag)
terugvorderen van de bestuurder. Dit is een privaatrechtelijk traject. Een
extra boete op te leggen door bijvoorbeeld de NZa lijkt dan ook niet de
aangewezen weg.
Wat betreft het voorstel om te komen tot licentieontneming betogen de
indieners dat dit geen geëigende weg is omdat er dan sprake zal zijn van
dubbele sancties. In de situatie dat een zorgverzekeraar recidiveert met
winstuitkeringen waarvoor deze hoge boetes ontvangt, lijkt het de
indieners erg schadelijk voor de financiële positie en mogelijk de
premiestelling. Bovendien zorgt dit voor een ongewisse situatie voor de
verzekerden. Bij herhaaldelijk gedrag is het aan de toezichthouder om hier
passend op te reageren.
6. Financiële paragraaf
De leden van de VVD-fractie plaatsen vraagtekens bij de financiële
consequenties van voorliggend wetsvoorstel omdat zij menen dat zonder
de mogelijkheid tot het uitkeren van winst zorgverzekeraars failliet kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

23

gaan omdat zij eerdere investeringen door derden niet meer terug kunnen
betalen.
De initiatiefnemers gaan er van uit dat de leden van de VVD-fractie zich
slechts afvragen of kapitaalverplaatsing binnen een concern nog mogelijk
blijft. Immers, investeringen door derden, van buiten het concern, zullen
alleen plaatsvinden wanneer de investering iets oplevert. Dat betekent dat
een verzekeraar, behoudens ASR, zijn statuten zou moeten wijzigen om tot
winstuitkering over te kunnen gaan. Dat is nu precies wat de initiatiefnemers willen voorkomen. Er is dus geen sprake van terugbetaling aan
derden en derhalve ook niet van faillissement omdat een dergelijke
terugbetaling niet kan plaatsvinden. Zorgverzekeraars zijn verplicht
kapitaalbuffers aan te houden om onvoorziene tegenslagen en fluctuaties
op te vangen. Solvency II stelt risico gebaseerde kapitaaleisen die alle
Europese verzekeraars moeten volgen. Vanaf 2016 worden de risico’s
toegesneden op de daadwerkelijke risico’s die de verzekeraars lopen,
zoals tegenvallende beleggingen, falende interne processen en onvoorziene schommelingen in de zorgkosten. Solvency II houdt expliciet
rekening met de risico dempende werking van het vereveningssysteem,
waardoor de kapitaaleis lager uitvalt. Vanaf 1 januari 2016 geldt een
nieuwe wijze van vaststellen van de wettelijke solvabiliteitseis. Dit
betekent dat deze hoger uitvalt maar ook beter aansluit bij het risicoprofiel
van de verzekeraar. Op dit moment is het overigens zo dat de zorgverzekeraars veel grotere reserve hebben dan door de DNB wordt geëist. De
verzekeraar bepaalt zelf hoeveel extra reserve hij bovenop de solvabiliteitseis wil aanhouden. Voorliggend wetsvoorstel grijpt overigens niet in
op de mogelijkheid tot kapitaalverschuiving binnen een concern.
De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemers naar de
gevolgen van een faillissement. Zij vragen de initiatiefnemers tevens
scenario’s te schetsen van een faillissement van een kleine verzekeraar,
een middelgrote verzekeraar en een grote verzekeraar.
Deze scenario’s zijn bij de initiatiefnemers niet bekend, maar zij vinden
een faillissement door een verbod op winstuitkering niet in de lijn der
verwachting liggen. De zorgpremie die jaarlijks wordt vastgesteld bevat
vele onderdelen, waaronder ook de bedrijfsvoering van een zorgverzekeraar. Wanneer de premiestelling goed is, is een faillissement niet aan de
orde. Daarbij is de solvabiliteitspositie van de zorgverzekeraars zeer
gunstig. Wanneer een zorgverzekeraar in de situatie komt van tekort aan
financiële middelen is het niet verboden om vreemd kapitaal aan te
trekken of te lenen. Terugbetalen van de lening kan met rente. Voor
zorgaanbieders geldt nu reeds een verbod op winstuitkeringen, maar toch
kunnen zij wel leningen aangaan bij banken en zij betalen die ook met
rente terug. Met betrekking tot de implicaties van een faillissement van
een zorgverzekeraar (groot of klein) voor de zorgaanbieder voorziet de
Zorgverzekeringswet. In het geval van een faillissement neemt het
Zorginstituut Nederland immers de verplichtingen jegens de verzekerden
over.
Met betrekking tot de scenario’s lijkt het de initiatiefnemers zinvol om die
te maken. Dat is echter wel de verantwoordelijkheid van de toezichthouder en het ministerie en niet van initiatiefnemers van een wet die geen
faillissementen beoogt.
De leden van de VVD-fractie vragen welke mogelijkheden de initiatiefnemers zien in het geval een zorgverzekeraar niet kan voldoen aan de
solvabiliteitseisen en nieuw kapitaal moet aantrekken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

24

De initiatiefnemers merken op dat de vragen over gevolgen van tekort aan
solvabiliteit niet gaan over het wetsvoorstel. Zij stellen het echter wel op
prijs dat de leden van de VVD-fractie na willen denken over deze situaties.
In een gesprek met de Tweede Kamer heeft de DNB eerder aangegeven
dat bij een tekort aan solvabiliteit altijd eerst verzocht wordt om een plan
om het tekort aan te vullen, alvorens er een traject van boetes wordt
ingezet. De initiatiefnemers wijzen er daarnaast op dat met dit
wetsvoorstel de mogelijkheid behouden blijft dat zorgverzekeraars
kapitaal aantrekken.
De leden van de VVD-fractie lijken er overigens van uit te gaan dat een
pensioenfonds bereid is te investeren in een zorgverzekeraar die niet bij
machte blijkt te zijn om te voldoen aan de Solvency II eisen. De initiatiefnemers achten dat niet waarschijnlijk.
De initiatiefnemers kiezen nadrukkelijk niet voor een premieverhoging en
rentebetaling aan een bank, zij kiezen echter ook niet voor een hogere
premie zodat er winst uitgekeerd kan worden aan aandeelhouders.
De leden van de VVD-fractie vragen een overzicht van de premieontwikkeling van de afgelopen jaren en de komende jaren voor zowel de basisals de aanvullende verzekering na inwerking treden van voorliggend
wetsvoorstel, in een situatie dat een verzekeraar niet aan de solvabiliteitseisen kan voldoen.
De initiatiefnemers kunnen niet de premies voor de aanvullende verzekeringen voor de komende jaren voorspellen, dat betreft immers interne
bedrijfsinformatie van de zorgverzekeraars. Wat betreft de premieontwikkeling verwijzen de initiatiefnemers de leden van de VVD-fractie naar de
begrotingen Volksgezondheid, Welzijn en Sport waarin zij de door hen
gevraagde informatie kunnen naslaan.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts wat de kans is dat zorgverzekeraars hun winst niet teruggeven in de vorm van lagere premies maar
toevoegen aan hun reserve.
Het voorliggende wetsvoorstel maakt volgens de initiatiefnemers die kans
niet groter of kleiner.
Als een zorgverzekeraar winst maakt en aan de solvabiliteitseisen voldoet
kiest hij er zelf voor de extra winst te besteden aan het verlagen van de
premie of deze toe te voegen aan de (over)reserve. Dit wetsvoorstel
verandert daar niets aan.
Tot slot vragen de leden van de VVD-fractie of de initiatiefnemers de
Minister van Financiën in kaart willen laten brengen welke consequenties
voorliggend wetsvoorstel heeft op de beursgang van ASR.
De initiatiefnemers gaan er van uit dat de Minister van Financiën de
beursgang van ASR zorgvuldig zal begeleiden, gezien het staatsbelang.
Daarbij gaan de initiatiefnemers ervan uit dat de Minister van Financien
met alle relevante factoren rekening houdt.
7. Overig
De leden van de VVD-fractie vinden dat de concurrentie kan toenemen
wanneer nieuwe partijen toetreden en stellen dat voorliggend
wetsvoorstel toetreding bemoeilijkt.
De initiatiefnemers delen deze mening niet en wijzen er op dat het voor
nieuwe toetreders om geheel andere redenen moeilijk is de zorgverzekeringsmarkt te betreden. De NZa heeft in 2012 onderzoek gedaan naar
belemmeringen voor toetreding en de positie van kleine zorgverzeke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

25

raars.24 De NZa constateert dat er ruimte is voor toetreding en kleine
spelers met een eigen gezicht. Binnen enkele jaren is het voor deze
toetreders mogelijk een minimaal noodzakelijke schaal te bereiken. De
verzekerdenmobiliteit is daartoe toereikend. Verzekeraars kunnen zich
onderscheiden op kwaliteit en service, maar moeten daarbij wel concurrerende prijzen hanteren via een goede zorginkoop. De NZa wijst op
drempels zoals een hoog startkapitaal vanwege Solvency II. Dat vooral op
de zorgmarkt geen nieuwe toetreders zijn te zien in tegenstelling tot de
andere verzekeringsmarkten, wijt de NZa aan het feit dat er in de zorg lage
winstmarges zijn en «een langdurige onzekerheid over de te behalen
resultaten». Daarnaast noemt de NZa de complexe regelgeving rondom
zorgverzekeringen. De NZa ziet de aanwezigheid van drempels overigens
niet direct als negatief. De overheid wil immers waarborgen op deze
markt. De bestaande regels dienen om kwaliteit, toegankelijkheid en
betaalbaarheid van de zorg te borgen en zorgen voor verantwoording
over de miljarden aan premiegeld, aldus de NZa. Deze grote publieke
belangen leiden er toe dat deze sector «door de politiek onder het
vergrootglas wordt gelegd». De initiatiefnemers verwijzen de leden van de
VVD-fractie naar genoemde NZa monitor en merken op dat de NZa de
bestaande onmogelijkheid tot het uitkeren van winst niet noemt als
mogelijke toetredingsdrempel.
De leden van de VVD-fractie stellen de initiatiefnemers diverse vragen
over de gevolgen van het niet naleven van solvabiliteitseisen door
verzekeraars.
De initiatiefnemers merken op dat de vragen over gevolgen van tekort aan
solvabiliteit niet gaan over het wetsvoorstel. Zij stellen het echter wel op
prijs dat de leden van de VVD-fractie na willen denken over deze situaties.
In een gesprek met de Tweede Kamer heeft de DNB eerder aangegeven
dat bij een tekort aan solvabiliteit altijd eerst verzocht wordt om een plan
om het tekort aan te vullen, alvorens er een traject van boetes wordt
ingezet.
De initiatiefnemers zien geen noodzaak om bij de DNB advies in te winnen
over dit wetsvoorstel, mede gezien het feit dat de toezichthoudende rol
van de DNB op de solvabiliteit op geen enkele wijze wordt gewijzigd door
dit wetsvoorstel.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
De leden van de CDA-fractie vragen of met dit wetsvoorstel alle
mogelijkheden tot winstuitkering uitgesloten zijn. De leden van deze
fractie wijzen vervolgens op het huidige verbod op winstuitkering door
ziekenhuizen, die in de praktijk via juridische sluiproutes alsnog winsten
wegsluizen, bijvoorbeeld door allerhande externe diensten tegen forse
tarieven af te nemen van commerciële bedrijven van de eigenaren van het
ziekenhuis. De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers op
welke wijze wordt gehandhaafd dat op een dergelijke wijze niet alsnog
winsten worden uitgekeerd door zorgverzekeraars.
In het wetsvoorstel heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) de taak
gekregen om toezicht te houden op het verbod van winstuitkering en bij
overtreding hiervan te handhaven. De voorbeelden die de leden van de
CDA-fractie geven laten naar mening van de initiatiefnemers vooral zien
dat er (te) veel creativiteit blijkt te zijn in het omzeilen van een wettelijk
24

NZa, «Monitor Toetredingsdrempels Zorgverzekeringsmarkt», april 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

26

verbod op winstuitkeringen. Wat de initiatiefnemers betreft hoort hier dan
ook streng tegen opgetreden te worden. De NZa moet hier toezicht op
houden en handhaven. Dit wetsvoorstel biedt de grondslag voor dat
toezicht en de handhaving door de NZa. Daarbij heeft de NZa ook de taak
om in te grijpen als zorgverzekeraars op oneigenlijke wijze van juridische
sluiproutes gebruik maken.
Het tweede lid van het in te voegen artikel 28a geeft aan dat de zorgverzekeraar zijn winst slechts kan aanwenden voor doelen ter verbetering van
de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg. Bij algemene maatregel van
bestuur kunnen deze doelen worden gespecificeerd. Indien in de praktijk
zorgverzekeraars sluiproutes ontwikkelen om het verbod op winstuitkering te omzeilen, zullen nadere specificaties bij deze AMvB gesteld
kunnen worden.
De leden van de CDA-fractie wijzen hierbij ook op het voorbeeld van het
kinderopvangconcern Estro, dat door opkoopfonds Providence werd
opgekocht en overladen werd met schulden, waardoor het rendement
fiscaal vriendelijk in de vorm van rente aan de aandeelhouders uitgekeerd
kon worden.
De initiatiefnemers wijzen er op dat er tijdens het schandaal rond
kinderopvangconcern Estro geen verbod op winstuitkering door kinderopvangorganisaties bestond. Het feit dat rendement fiscaal vriendelijk werd
afgeroomd zonder dat er sprake was van winst, laat echter zien dat scherp
toezicht door de NZa noodzakelijk is om te voorkomen dat publieke
middelen op een andere wijze worden afgeroomd.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe wordt geborgd dat er een
duidelijke scheiding gemaakt wordt tussen winsten op de basisverzekering en de aanvullende verzekering.
Met de nota van wijziging (34 522, nr. 5) is verduidelijkt dat het verbod op
winstuitkering alleen geldt voor de winsten die gemaakt zijn op de
basisverzekering. De NZa behoort er toezicht op te houden dat dit ook
daadwerkelijk gebeurt. De NZa borgt die duidelijke scheiding tussen de
basisverzekering en de aanvullende verzekering.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom er in het derde lid een
delegatiegrondslag is opgenomen en waarom er niet voor een voorhangprocedure van deze algemene maatregel van bestuur is gekozen.
De initiatiefnemers hebben de mogelijkheid van de algemene maatregel
van bestuur opgenomen om te kunnen specificeren wat de doelen ter
verbetering van de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg zijn. De
initiatiefnemers kunnen zich voorstellen dat de Kamer wenst om deze
AMvB voor te hangen en laat dit graag aan de Kamer over.
Artikel II
De leden van de VVD-fractie vragen de initiatiefnemers het begrip
«leden» nader te duiden.
Leden zijn alle verzekerden in het geval van een onderlinge waarborgmaatschappij. De initiatiefnemers erkennen dat het woord «leden» zoals
gebruikt, de lading inderdaad niet volledig dekt. Als de zorgverzekeraar
een vennootschap is die haar aandelen heeft ondergebracht bij een
vereniging, zou «leden» ook kunnen verwijzen naar de leden van die
vereniging. Dat hoeft niet dezelfde groep te zijn. Het wetsvoorstel beoogt
verder onder meer de toegankelijkheid van de zorg te dienen. Als een
zorgverzekeraar de winst gebruikt om de nominale premie laag te houden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

27

of te verlagen, komt dat de toegankelijkheid ten goede. Een verbod op
tussentijdse premieteruggaaf is derhalve niet beoogd.
De leden van de PVV-fractie vragen de initiatiefnemers waarom
eventuele ingevorderde boetes in het zorgverzekeringsfonds gestort
worden en of ook is overwogen om het te vorderen bedrag in mindering
te brengen op de vereveningsbijdrage van de desbetreffende zorgverzekeraar.
De initiatiefnemers hebben overwogen om het te vorderen bedrag in
mindering te brengen op de vereveningsbijdrage die de zorgverzekeraar
ontvangt. De vereveningsbijdrage is een bijdrage voor zorgverzekeraars
om ervoor te zorgen dat zij zowel voor chronisch zieken en gehandicapten
als gezonde verzekerden kwalitatief goede zorg inkopen. Een vermindering op de vereveningsbijdrage zou een rechtstreeks gevolg hebben
voor de hoeveelheid en de kwaliteit van de ingekochte zorg door de
zorgverzekeraar. Een dergelijke handelwijze raakt de patiënt direct,
doordat zij minder of slechtere zorg zullen krijgen. Een storting in het
zorgverzekeringsfonds zorgt er daarentegen wel voor dat de boete
rechtstreeks ten goede aan de zorg komt. Dit geld wordt direct aan de zorg
uitgegeven.
Artikel III
De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte op welke datum de
beoogde inwerkingtreding van het wetsvoorstel is.
De initiatiefnemers beogen dit wetsvoorstel op 1 januari 2018 in werking
te laten treden.
Leijten
Bruins Slot
Bouwmeester

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 522, nr. 7

28