Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 793

Internationale klimaatafspraken

Nr. 252

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VOOR KLIMAAT EN
ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 juni 2023
Met deze brief informeren wij uw Kamer mede namens de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de Minister voor Natuur en
Stikstof, de Minister en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Minister
van Financiën zoals per toezegging over de doelstellingen en concrete
uitvoering van de Internationale Klimaatstrategie, de transitie naar een
duurzamer voedselsysteem en de inzet op cellulaire landbouw, alsmede
over de uitvoering van de motie van leden Erkens en Boucke.1 In lijn met
de motie van leden Sjoerdsma en Van der Lee beziet deze Kamerbrief de
klimaatinzet van het kabinet in een bredere geopolitieke context.2
Doelstellingen en uitvoering van de Internationale Klimaatstrategie
In het commissiedebat over de Internationale Klimaatstrategie d.d.
30 maart jl. (Kamerstuk 31 793, nr. 241) verzocht uw Kamer om nadere
invulling van de doelstellingen en de concrete maatregelen voor de
uitvoering van de strategie. In dit debat werd ook gevraagd naar een
duiding bij de coherentie van de diverse elementen van het kabinetsbeleid.
Doelstellingen
Klimaatverandering vormt – als één van de drie planetaire crises – een
toenemend wereldwijd risico dat vraagt om ambitieuze internationale
actie van dit kabinet. De opwarming van de aarde leidt tot meer extreme
weersomstandigheden en een stijgende druk op onze natuurlijke
hulpbronnen en voedsel- en watervoorziening met directe gevolgen voor
1
2

kst-31793-252
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Motie van de leden Erkens en Boucke, Kamerstuk 31 793, nr. 216.
Motie van de leden Sjoerdsma en Van der Lee, Kamerstuk 36 200 V, nr. 59.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

1

onder andere het kunnen behalen van de duurzame ontwikkelingsdoelen
(SDG’s), de wereldgezondheid en irreguliere migratie. Klimaatverandering
heeft gevolgen voor onze strategische energiebelangen, de regionale
veiligheid en het verdienvermogen van ons internationaal opererend
innovatieve bedrijfsleven. De gespannen geopolitieke verhoudingen
maken samenwerking in deze context lastiger, en nopen ook tot aandacht
voor risicovolle strategische afhankelijkheden, waaronder mogelijk de
leveringszekerheid van kritieke grondstoffen voor de energietransitie.
Deze actualiteit schetst de achtergrond van de urgentie van de Internationale Klimaatstrategie.
Het kabinet ziet de Overeenkomst van Parijs als leidend om klimaatverandering het hoofd te bieden en de doelstellingen van de Internationale
Klimaatstrategie zijn daarom geënt op de drie pilaren van deze overeenkomst (mitigatie, adaptatie en financiering). Tegelijkertijd bepaalt het
internationale krachtenveld rond klimaatverandering in grote mate of de
doelen uit de Overeenkomst van Parijs gerealiseerd zullen kunnen
worden.
Met de Internationale Klimaatstrategie positioneert het kabinet zich voor
het verhogen van het mondiale ambitieniveau via multilaterale onderhandelingen, zoals de uitkomsten van de jaarlijkse klimaattoppen, en het
versnellen van de uitvoering van internationale afspraken. Nederland
heeft daarbij veel te bieden. Onze inzet via de multilaterale en bilaterale
sporen is met name gericht op het verlagen van emissies van de grote
uitstoters in de G20, ontwikkelde markten en middeninkomenslanden, en
op acties om de armste landen in staat te stellen met klimaatverandering
om te gaan en groen en inclusief te groeien. De inzet van de Nederlandse
(top)sectoren, zoals bijvoorbeeld water, landbouw en duurzame energie,
staat daarbij centraal, net als de bevordering van duurzame ontwikkeling
in middeninkomenslanden door een samenhangende inzet van relevante
instrumenten voor buitenlandse handel, investeringen of ontwikkelingssamenwerking. Zo helpen we sectoren in die landen vergroenen en/of
digitaliseren op een manier die ook het internationaal verdienvermogen
van Nederland en het lokale ondernemingsklimaat verbetert en tevens
leidt tot waardig werk.
Met de Internationale Klimaatstrategie intensiveert het kabinet over de
volle breedte van beleidsterreinen de diplomatieke inzet en verhoogt de
klimaatfinanciering (publiek en gemobiliseerd privaat) tot € 1,8 miljard in
2025. Het geheel van internationale acties en programma’s dat de
verantwoordelijke ministeries uitvoeren, zijnde BHOS, EZK, IenW, LNV,
VWS en FIN, draagt bij aan de reductie van megatonnen CO2-uitstoot, de
klimaatweerbaarheid van miljoenen mensen en de mobilisatie van
daarvoor benodigde financiering. Met Nederlandse steun worden
100 miljoen mensen voorzien van toegang tot hernieuwbare energie tot
2030, werkt het kabinet aan voedselzekerheid voor 32 miljoen kwetsbare
mensen, wordt 8 miljoen hectare land duurzaam beheerd en gaan we
20 miljoen mensen helpen met verbetering van stroomgebiedbeheer en
veiliger maken van delta’s.3 Verder verhoogt het kabinet met de Nederlandse Mondiale Gezondheidsstrategie de internationale inspanningen op
gezondheid en klimaat en geeft het met het Feministisch Buitenlandbeleid
invulling aan het versterken van gendergelijkheid in klimaatacties.4 Het
kabinet zet het BHOS-instrumentarium in om prioriteit te geven aan
3

BHOS beleidsnotitie 2022 «Doen waar Nederland goed in is: Strategie voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking», Kamerstuk 36 180, nr. 1.
4
Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie 2023–2030: «Samen zorgen voor gezondheid
wereldwijd», Kamerstuk 36180–25 Het kabinet verhoogt de internationale inspanningen op
gezondheid en klimaat met tenminste € 109 miljoen in 2023 tot € 134 miljoen in 2026. En
Kamerbrief over inzet kabinet op feministisch buitenlandbeleid, Kamerstuk 34 952, nr. 182.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

2

kansen op het gebied van vergroening.5 Daartoe is een aantal instrumenten van RVO en Atradius vergroend. De instrumenten van Invest
International zijn bij de oprichting van deze organisatie al gericht op
groene activiteiten. In de uitwerking van de Nationale Grondstoffenstrategie wordt in kaart gebracht welke inzet er vanuit deze instrumenten
mogelijk is om leveringszekerheid en verduurzaming van de winning van
kritieke grondstoffen te bevorderen. Nederland draagt bij aan de
ontwikkeling van groene waterstofhubs in prioritaire productielanden
voor de Europese en Nederlandse energievraag, die ter plekke leiden tot
duurzame economische groei. In 2023 investeert het kabinet
€ 33,6 miljoen in een versnelde overstap naar duurzame elektriciteitsproductie op de BES-eilanden. Ten slotte houdt het kabinet met het
aanvullend Nationaal Klimaatpakket van 26 april jl. binnen de eigen
landsgrenzen rekening met de verantwoordelijkheid die Nederland heeft
tegenover de huidige en toekomstige generaties in Nederland én in
andere landen, zoals recent ook geduid door de WRR.6
Naast specifieke acties en bredere programma’s betreft een groot deel van
de uitvoering van de Internationale Klimaatstrategie mondiale klimaatdiplomatie om de gestelde ambities op mitigatie, adaptatie en financiering
wereldwijd na te komen. Dit is nodig om het noodzakelijke vertrouwen
tussen het mondiale Noorden en het mondiale Zuiden te herstellen en het
gezamenlijk uitvoeren van een mondiale klimaatagenda te realiseren.
Deze diplomatieke inzet, veelal in multilaterale onderhandelingen en in
intensieve bilaterale relaties, laat zich echter niet vooraf in specifieke
meetbare doelstellingen vertalen. Daarbij is het ook van belang dat het
kabinet haar wendbaarheid behoudt om effectief in te kunnen spelen op
actuele ontwikkelingen.
Uitvoering
Internationaal klimaatbeleid kent raakvlakken met het brede internationale
beleid van het kabinet. Daarbij is de verantwoordelijkheid voor de
uitvoering soms belegd bij één bewindspersoon en soms is de inzet
gedeeld door meerdere bewindspersonen. Het kabinet streeft een
integrale benadering na in de uitvoering van de Internationale Klimaatstrategie. Het is van belang dat de maatregelen uit de Internationale
Klimaatstrategie geïntegreerd zijn in het reguliere werk van de betrokken
departementen. Vanaf 2024 zullen de verschillende betrokken ministeries
daarom over de uitvoering van acties en maatregelen volgend uit de
Internationale Klimaatstrategie waar zij verantwoordelijk voor zijn aan uw
Kamer communiceren in de reguliere beleids- en rapportagecycli en met
thematische Kamerbrieven. Aangezien de Internationale Klimaatstrategie
is gepubliceerd na de totstandkoming van de reguliere beleidsstukken
voor 2023 vindt u bijgevoegd bij deze brief in de Annex een overzicht van
de uitvoeringsmaatregelen in het lopende kalenderjaar 2023.
In aanvulling zeggen wij toe uw Kamer jaarlijks in het voorjaar te
informeren over de voortgang van de integrale uitvoering van de
Internationale Klimaatstrategie in een Kamerbrief vergelijkbaar met de
wijze waarop uw Kamer in het verleden geïnformeerd werd over de
voortgang van de klimaatdiplomatie.7

5

Kamerbrief Stand van zaken uitvoering moties en toezeggingen inzake uitfasering fossiele
brandstoffen exportkredietverzekering en vergroening handelsinstrumentarium, Kamerstuk
36 180, nr. 23. En BHOS beleidsnotitie 2022 «Doen waar Nederland goed in is: Strategie voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking», Kamerstuk 36 180, nr. 1.
6
Kamerbrief over Voorjaarsbesluitvorming Klimaat, Kamerstuk 32 813, nr. 1230. En Kabinetsappreciatie WRR-rapport Rechtvaardigheid in klimaatbeleid, Kamerstuk 32 813, nr. 1236.
7
Kamerbrief over voortgang mondiale klimaatdiplomatie, Kamerstuk 31 793, nr. 236.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

3

Beleidscoherentie
Naast de inspanningen voor verminderde directe uitstoot, wijst de
Internationale Klimaatstrategie op de inzet om de internationale
voetafdruk op onder andere klimaatgebied substantieel te verkleinen.
Volgend op de Internationale Klimaatstrategie is het «Actieplan beleidscoherentie voor ontwikkeling» op 25 november jl. met uw Kamer gedeeld.8
Met dit interdepartementale actieplan beoogt het kabinet om de mogelijk
negatieve effecten van het Nederlands beleid op ontwikkelingslanden zo
veel mogelijk te verminderen en de positieve effecten te vergroten. Het
actieplan blikt vooruit naar de toekomstige inzet, bijvoorbeeld met
betrekking tot het Nederlandse Nationale Biodiversiteit Strategie en Actie
Plan (NBSAP) en nader te bepalen maatregelen in het Nationale
Programma Circulaire Economie. De eerste jaarrapportage na het
verschijnen van dit nieuwe actieplan is op 17 mei jl. met uw Kamer
gedeeld.9
Motie van de leden Erkens en Boucke
In het commissiedebat over de Internationale Klimaatstrategie zegde
Minister Schreinemacher op verzoek van het lid Klink (VVD) toe in deze
brief ook in te gaan op de uitwerking van de motie Erkens/Boucke
(Kamerstuk 31 793 nr. 216). Het kabinet heeft de motie Erkens/Boucke in
behandeling en de Ministers hechten eraan Nederlandse bedrijven en
kennisinstellingen – evenals Nederlandse maatschappelijke organisaties –
te betrekken bij het Nederlandse mondiale klimaatbeleid en de internationale klimaatfinanciering. De Internationale Klimaatstrategie en de
BHOS-beleidsnota zijn mede ontwikkeld aan de hand van rondetafelgesprekken met kennisinstellingen en het bedrijfsleven, waaronder grote
bedrijven en MKB. Ook in de uitwerking van de Internationale Klimaatstrategie zoekt het kabinet nadrukkelijk de samenwerking met het bedrijfsleven op. Hieronder een uiteenzetting van hetgeen is gebeurd in het kader
van de motie Erkens/Boucke.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken organiseerde op 14 maart jl. een
gesprek tussen Nederlandse bedrijven en de financiële sector met de
klimaatdirecteur van de International Finance Corporation, de private
sector tak van de Wereldbankgroep.
Op 16 maart jl. organiseerden het Ministerie van Buitenlandse Zaken en
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland een sessie over innovatieve
klimaatfinanciering met deelname van Nederlandse bedrijven, financiers
en kennisinstellingen, en de uitvoeringspartners Invest International,
Atradius, FMO en Climate Fund Managers. Tijdens deze sessie werden
concrete kansen en initiatieven in Zuid-Afrika, Nigeria en Indonesië
besproken. Deelnemers concludeerden dat de Rijksoverheid en ambassades ondersteuning kunnen bieden aan Nederlandse bedrijven in het
ontsluiten van de multilaterale klimaatfinanciering voor Nederlandse
kennis en kunde. Onder andere het Climate Energy Response Facilityprogramma van het Ministerie van Buitenlandse Zaken zal op deze kansen
inspelen.
Op 20 april jl. vond een overleg plaats met brancheorganisaties van het
Nederlands bedrijfsleven over samenwerking in twintig zogeheten
«combitracks» die wordt opgezet in de veertien in de BHOS-nota
8

Kamerbrief over herziening actieplan beleidscoherentie voor ontwikkeling, Kamerstuk 36 180,
nr. 29.
9
Kamerbrief jaarrapportage Actieplan beleidscoherentie voor ontwikkeling, Kamerstuk 36 180,
nr. 58.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

4

aangewezen «combinatielanden» om de synergie tussen de inzet voor
handel, investeringen en ontwikkeling te versterken, gericht op versnelling
van de transities vergroening en digitalisering. Voor meer informatie over
deze combitracks, zie de paragraaf «financiering» van de annex Uitvoeringsmaatregelen bij deze Kamerbrief.
De sessies met externe partijen over aspecten van de Internationale
Klimaatstrategie krijgen dit jaar een vervolg. Het kabinet zet daarbij in op
verbeterde positionering van Nederlandse klimaatoplossingen bij de
uitvoeringspartners van multilaterale klimaatfondsen (met name de
multilaterale ontwikkelingsbanken) en de EU Global Gateway.
Ook kijkt het kabinet naar het vergroten van de betrokkenheid van
Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties bij de uitvoering en de inrichting van specifieke programma’s. Zo
zoekt het Dutch Fund for Climate and Development (DFCD) directe
samenwerking op met 5 tot 10 grote Nederlandse bedrijven om klimaaten natuurpositieve projecten in hun internationale waardeketen te
identificeren. Verder versterken de uitvoerders van het DFCD de relatie
met Invest International om gezamenlijk kansen voor investeerders te
creëren. Het vergroten van de betrokkenheid van Nederlandse bedrijven,
kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties bij de uitvoering en
de inrichting van specifieke programma’s binnen de klimaatfinanciering,
zoals het DFCD, is een continue proces waarover wij uw Kamer zullen
blijven informeren.
Kritieke grondstoffen voor de energietransitie
De energietransitie is een centraal onderdeel bij het behalen van de
klimaatdoelen. In Nederland, en wereldwijd. Daarom investeert het
kabinet als geschetst in vergroening, toegang tot hernieuwbare energie en
circulaire economie. In de Nationale Grondstoffenstrategie d.d.
9 december 2022 is uiteengezet hoe het kabinet inzet op de leveringszekerheid van kritieke grondstoffen voor onder andere hernieuwbare
energietechnologie in het licht van de huidige geopolitieke verhoudingen.10 Daartoe wordt onderzocht wat de inzetbaarheid is van het
instrumentarium voor internationaal ondernemen en ontwikkeling en wat
de mogelijkheden zijn voor onder andere internationale ontwikkelingsbanken en publieke exportkredietverzekeraars om hier een bijdrage aan te
leveren. Daarbij ziet het kabinet het als randvoorwaardelijk om ook met
internationale partners te werken aan de verduurzaming van de groeiende
mijnbouwsector, waaronder het terugbrengen van de impact van de
winning van kritieke grondstoffen op milieu en klimaat. Ten aanzien van
landen buiten de EU betekent dat een inzet op diversificatie en het
aangaan van partnerschappen, en een inzet op het ondersteunen van
overheden, bedrijven, maatschappelijk middenveld en mijnbouwgemeenschappen in ontwikkelingslanden. Tijdens het geplande Commissiedebat
op 29 juni (Kamerstuk 32 852, nr. 261) zal over de voortgang van de
uitvoering van de grondstoffenstrategie worden gesproken en de Kamer
wordt hierover later dit jaar ook per brief geïnformeerd. Tegelijkertijd
wordt er in de EU onderhandeld over een Critical Raw Materials Act en is
er een Communicatie van de Europese Commissie hierover verschenen.
De inzet van het kabinet daarbij is met uw Kamer gedeeld in het BNC-fiche
(Kamerstuk 22 112, nr. 3690).

10

Nationale grondstoffenstrategie, Kamerstuk 32 852, nr. 224.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

5

Transitie naar een duurzamer voedselsysteem en inzet op
cellulaire landbouw
Tot slot, in het commissiedebat over de Internationale Klimaatstrategie is
toegezegd terug te komen op de inspanningen van het kabinet voor de
transitie naar een duurzaam en volhoudbaar voedselsysteem en de inzet
op cellulaire landbouw. De Kamerbrief «Stappenplan mondiale voedselzekerheid» van 23 december jl. schetst de kaders van de Nederlandse
internationale inzet voor de transitie naar duurzame voedselsystemen.11
De huidige inzet van het kabinet voor de transitie naar duurzame
voedselsystemen staat vermeld in de Annex.
Wat betreft cellulaire landbouw is relevant dat kweekvlees een Nederlandse uitvinding is, waarbij technologie ingezet wordt om stamcellen uit
spierweefsel van dieren in een voedingsbodem en onder ideale groeiomstandigheden op te kweken tot een vleesproduct. In 2022 vond er een
innovatiemissie plaats naar Singapore over kweekvlees waar Nederlandse
bedrijven en kennisinstellingen bij aansloten. In oktober jl. heeft de
ministerraad een project van € 60 miljoen gehonoreerd om onderwijs,
onderzoek en een open toegankelijke opschalingsfaciliteit te laten
ontwikkelen, als impuls voor de cellulaire agricultuursector. Deze
toezegging, die de grootste publieke financiële impuls in deze sector ter
wereld omvat, heeft de interesse van internationale bedrijven en
investeerders in cellulaire agricultuur voor Nederland gewekt.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

11

Kamerbrief stappenplan mondiale voedselzekerheid, Kamerstuk 33 625, nr. 341.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

6

Annex – Uitvoeringsmaatregelen in 2023
Hier wordt ingegaan op uitvoeringsmaatregelen van de Internationale
Klimaatstrategie.
Mitigatie
Het tijdens COP26 in Glasgow opgerichte mitigation work programme zet
in op een forse opschaling van mitigatie-acties en resultaten. Het «Sharm
el-Sheikh mitigatie ambitie en implementatie werkprogramma» gaat in
2023 van start en staat in het teken van de «eerlijke energietransitie». Er
vinden in 2023 minstens twee bijeenkomsten plaats, parallel aan de
sessies van het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake Klimaatverandering (UNFCCC). Nederland zet zich hier in EU-verband (tijdens de
bijeenkomsten en daaraan voorafgaand via submissies aan UNFCCC) in
voor een werkprogramma dat bijdraagt aan sector-brede beleidspaden
voor een eerlijke energietransitie, dat kennisuitwisseling over implementatie van beleid faciliteert en dat bijdraagt aan het zetten van benchmarks
in de energietransitie. Over de uitkomsten van dit eerste jaar van het
werkprogramma wordt de Kamer geïnformeerd met het COP28 verslag.
In 2023 versterkt het kabinet de internationale innovatiesamenwerking op
waterstof, geothermie, bio-raffinage, carbon capture and storage (CCS)
met specifiek inzet op artificial intelligence (AI), cleantech innovaties om
de Nederlandse klimaat- energietransitie voor transport/energie te
versnellen.12 Hiervoor wordt het Innovatie Attaché Netwerk ingezet. Dit
jaar zijn er drie innovatiemissies op het gebied van waterstof (naar Israël,
Zuid Korea, VS/Canada), twee innovatiemissies op gebied van duurzame
luchtvaart (naar Duitsland, Brazilië), een op circulaire Zon/PV (naar
Duitsland), een op batterijtechnologie (naar VS) en tot slot een innovatiemissie op gebied van wind op zee (naar Frankrijk). Het kabinet bevordert
met de organisatie van deze innovatiemissies de bilaterale innovatiesamenwerking. Hiervoor worden innovatie-instrumenten als Eurostars
(met EUREKA-landen) en GlobalStars (met niet-EUREKA-landen) ingezet.
Zo werden in 2022 vier Nederlands-Taiwanese innovatieprojecten gestart
vanuit een GlobalStars-call op het gebied van High Tech en circulariteit.
Rapportage over de activiteiten vindt plaats in het jaarlijkse RVO
Jaarverslag Innovatiemissies en het Jaarverslag van het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat.
In 2023 werkt het kabinet aan het opzetten van importketens voor schone
energie, in het bijzonder groene waterstof. Nederland draagt bij aan de
ontwikkeling van een aantal groene waterstofhubs in prioritaire productielanden voor de Europese en Nederlandse energievraag, die ter plekke
leiden tot duurzame economische groei. Zoals aan uw Kamer toegelicht in
de brief over energiediplomatie van 2 juni jl. zet het kabinet voor de
ontwikkeling van importketens voor hernieuwbare waterstof in op drie
pijlers ten behoeve van de juiste randvoorwaarden, diversificatie van
routes en internationale samenwerking.13 Op al deze pijlers wordt
voortgang geboekt, waarbij in het kader van de Internationale Klimaatstrategie relevant is te vermelden dat de groep van landen waar op basis van
een MoU mee wordt samengewerkt verder is vergroot met onder andere
Spanje, Australië en Saudi-Arabië. Voorts zal er met Duitsland worden
samengewerkt aan een gezamenlijke routekaart voor waterstof-import.
Het belang van waterstof als thema in internationale relaties wordt ook
12

Innovatiesamenwerking op CCS geothermie met VS, waterstoftoepassingen technologieën
met Japan, Zuid-Korea China, bio-raffinage met India.
13
Kamerbrief energiediplomatie en import van waterstof, Kamerstukken 29 023 en 32 852,
nr. 431.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

7

zichtbaar in de plaats die het heeft gekregen in de reisagenda van het
kabinet en in de werkbezoeken van Z.M. de Koning aan het buitenland.
Deze dynamiek was goed te zien in de jaarlijkse World Hydrogen Summit
in Rotterdam in mei jl., waar tientallen buitenlandse Ministers te gast
waren en in totaal 11.000 bezoekers deelnamen uit 120 landen, niet alleen
om te zien wat er in Nederland gebeurt, maar vooral om met elkaar te
spreken over projecten overal in de wereld. Hierbij was ook aandacht voor
onderwerpen als financiering, veiligheid en certificering, allemaal van
groot belang voor de totstandkoming van de in de Internationale
Klimaatstrategie genoemde waterstofhubs die bijdragen aan de SDG’s
inclusief lokale duurzame economische groei. Nederland en Nederlandse
bedrijven dragen daar ook aan bij, bijvoorbeeld door de inzet van Invest
International in Namibië door financiering van een masterplan voor een
waterstofhaven, € 3 miljoen voor capaciteitsopbouw bij de Namibische
overheid en € 40 miljoen uit het BHOS-budget als startkapitaal voor een
publiek investeringsfonds.
In 2023 investeert het kabinet € 33,6 miljoen in een versnelde overstap
naar duurzame elektriciteitsproductie op de BES-eilanden. Met de
versnelde verduurzamingsstap stijgt het aandeel hernieuwbare elektriciteit op de drie eilanden naar gemiddeld 80% in 2025. Hiervoor wordt dit
jaar op Bonaire gewerkt aan de bouw van de zonneweide en de
mogelijkheid voor windturbines met batterijopslag. Sint Eustatius Utility
Company ligt op schema om de uitbreiding van de zonneweide met
batterijopslag 1 januari 2024 in gebruik te nemen. Op Saba wordt op dit
moment onderzoek gedaan naar de juiste duurzame energiemix ter
voorbereiding van het nieuwe project.14
Om de verhoogde doelstelling op toegang tot hernieuwbare energie voor
100 miljoen mensen in OS-landen in 2030 te bereiken, verhoogt
Nederland selectief en stapsgewijs de bijdrage aan succesvolle
programma’s binnen de energietoegangsportefeuille. In 2023 intensiveren
we het Energising Development programma, FMO-Access to Energy Fund
en de samenwerking met de Wereldbank gericht op het Electrifying Africa
initiatief. De Nederlandse publiek-private dialoog (samenwerking) gericht
op toegang tot hernieuwbare energie wordt verder uitgebouwd in het NL
Energy Compact. In het ontwikkelen en bestendigen van groene energiepartnerschappen in BHOS-combinatielanden ligt in 2023 de nadruk op
partnerschappen met Zuid-Afrika, Namibië, Nigeria en Indonesië.
In 2023 werkt het kabinet aan het opschalen van structurele capaciteit en
monitoring voor de Nationale Grondstoffenstrategie (waaronder het
aanstellen van een Speciaal Vertegenwoordiger) en de uitwerking en
implementatie van de vijf handelingsperspectieven circulariteit en
innovatie, duurzame Europese mijnbouw, diversificatie, verduurzaming
van ketens en kennisopbouw en monitoring. Dit gebeurt in samenwerking
met het Nederlands bedrijfsleven, uitvoeringspartners, maatschappelijk
middenveld. Ook is Nederland nauw betrokken bij de uitwerking van de
Europese aanpak van grondstoffenpartnerschappen en relevante Team
Europe Initiatives (TEI) in derde landen. Over de uitvoering en uitwerking
van de Nationale Grondstoffenstrategie vindt op 29 juni een debat plaats
met de verantwoordelijke bewindspersonen. De Kamer wordt later dit jaar
ook per brief geïnformeerd.
In 2023 zal Nederland in samenwerking met het Finse Sitra en UNDP,
UNEP en UNFCCC een toolkit lanceren die landen helpt om circulaire
economie maatregelen te verwerken in hun nationale klimaatplannen (de
14

Kamerbrief over voortgang verduurzaming energie in Caribisch Nederland, Kamerstuk 32 813
en 31 239, nr. 1116.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

8

Nationally Determined Contribution, NDC). De pilotfase ter test van deze
toolkit vindt reeds plaats en de uitkomsten daarvan zullen worden
verwerkt in aanloop naar de klimaattop in de VAE t.b.v. lancering van de
toolkit in aanloop naar COP28.
In het kader van het intensiveren van bestaande publiek-private partnerschappen t.b.v. het stimuleren van de circulaire transitie zal Nederland in
2023 verder verkennen hoe op internationaal niveau hogere ambities
kunnen worden gesteld en netwerken kunnen worden versterkt ten
behoeve van de beïnvloeding van internationale waardeketens. De Denim
Deal kent al vele internationale ondertekenaars en loopt eind 2023 af.
Resultaten en lessen daaruit worden op internationale bijeenkomsten
gedeeld. Het Plastic Pact NL loopt door t/m 2025 en de resultaten daarvan
worden gedeeld in het Ellen Macarthur Foundation Plastics Pacts
Network.
In 2023 streeft het kabinet naar verdere uitbreiding van de ondertekenaars
van de MoU on Zero Emission Medium and Heavy Duty Vehicles, met
aandacht voor een gelijke regionale verdeling alsook met oog voor het
meenemen van actoren uit de private sector. Het kabinet organiseert in
2023 activiteiten binnen THE PEP (Transport, Health and Environment
Pan-European Programme), een samenwerkingsverband tussen meer dan
50 landen uit de UNECE regio, met als doel kennisuitwisseling op het
gebied van actieve mobiliteit. Ook is in 2023 gewerkt aan de implementatie van de «Call to Action» van Nederland en de Transport Decarbonisation Alliance tijdens de COP27 om 10.000 experts op het gebied van
actieve mobiliteit op te leiden in met name ontwikkelingslanden.
Meerdere internationale stakeholders waaronder de Wereldbank, het
World Resources Institute (WRI) en het United Nations Environment
Program (UNEP) zijn aangesloten bij dit initiatief. De eerste trainingen zijn
gestart om fietsprofessionals op te leiden, waaronder in India. En wordt er
momenteel een training gepland met de Dutch Cycling Embassy, UNEP en
lokale organisaties in Nigeria waar Afrikaanse fietsprofessionals samen
zullen komen.
In navolging van de vaststelling van het langetermijndoel voor verduurzaming van de luchtvaartsector door de 41e Algemene Vergadering van de
Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (ICAO) worden in 2023
concrete stappen gezet in het kader van implementatie van dit doel. In de
milieuwerkgroep van ICAO draagt Nederland actief bij aan zowel de
ontwikkeling van monitoring en rapportage als de mogelijke aanscherping
van de CO2-standaard voor vliegtuigen. Daarnaast wordt door ICAO in
november dit jaar de derde mondiale Conference on Aviation and
Alternative Fuels (CAAF/3) georganiseerd waar Nederland met gelijkgezinde landen beoogt een mondiaal kwantitatief doel voor het gebruik van
duurzame luchtvaartbrandstoffen vast te stellen.
Het Groeifondsproject Luchtvaart in Transitie krijgt in 2023 verder vorm,
waarmee tot € 383 miljoen geïnvesteerd zal worden in technologische
oplossingen voor een klimaatneutrale luchtvaart in Nederland en
wereldwijd. Ook wordt in 2023 een innovatiestrategie voor de luchtvaart
opgeleverd waarin strategische keuzes genomen worden over de
deelterreinen waarop Nederland zich in het bredere luchtvaartecosysteem
op gaat focussen.
Het kabinet zet in op een zo ambitieus mogelijke uitkomst van de
onderhandelingen over de broeikasgasstrategie van de Internationale
Maritieme Organisatie (IMO). Deze onderhandelingen zullen naar
verwachting in de zomer van 2023 worden afgerond. Afhankelijk van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

9

uitkomsten van deze onderhandelingen zal de Nederlandse inzet richting
COP28 verder worden vormgegeven.
In december 2022 nam de Europese Unie met actieve steun van
Nederland15 een verordening aan die zeker moet stellen dat de productie
en consumptie van een zevental groepen goederen ontbossingsvrij zijn. In
2023 werken de Europese Commissie en lidstaten samen aan inzet en
ondersteuning ten behoeve van de implementatie van ontbossingsvrije
grondstofketens in productielanden.
Op 26 april jl. informeerde de Minister voor BHOS uw Kamer mede
namens de Minister voor Natuur en Stikstof over de BHOS-inzet voor
biodiversiteit.16 Dit jaar zal een aanvang worden gemaakt met extra inzet
langs vijf sporen: een stijging van biodiversiteitsfinanciering, een focus op
natuurlijke oplossingen (nature-based solutions), meer private mobilisatie,
inbedding van biodiversiteit binnen IMVO en handelsbeleid en aandacht
voor het voorkomen van schade.
In het kader van de Nederlandse bijdrage aan het stoppen van ontbossing
in het Congo Basin krijgt in 2023 de samenwerking met het Central African
Forest Initiative een vervolg. Dit dient ertoe om uitvoering te helpen geven
aan de met zes landen uit het Congo Basin overeengekomen Letters of
Intent en daaruit voortvloeiende programma’s gericht op bosbehoud en
het verbeteren van de economische omstandigheden van de lokale
bevolking.
In het kader van de recent gepubliceerde Nederlandse Mondiale Gezondheidsstrategie wordt in 2023 nadere invulling gegeven aan de prioriteiten
en doelstellingen, waaronder het adresseren van de link tussen
gezondheid en klimaat. Het kabinet zal voortbouwen op het politieke
momentum dat is gecreëerd met het door Nederland, het VK, de
Wereldbank, Fiji en de VAE georganiseerde side-event over klimaat en
gezondheid bij de afgelopen World Health Assembly (WHA) van de WHO.
Nederland zal de komende periode het proces trekken van een nieuwe
resolutie op klimaat en gezondheid bij de WHO samen met andere landen
en partners, waartoe de Nederlandse jongerenvertegenwoordiger heeft
opgeroepen tijdens de afgelopen WHA. Het kabinet zal binnen de EU ook
aansturen op stevige inzet op klimaat bij de implementatie van de EU
Global Health Strategy (d.d. november 2022). Nederland zal bij de
onderhandelingen over de politieke verklaringen voor de High Level
Meetings op gezondheid in New York inzetten op verwijzingen naar
klimaat. Het kabinet zal deelnemen aan de Ministeriele Conferentie over
Milieu en Gezondheid in Budapest en een politieke verklaring ondertekenen waarin wordt opgeroepen tot internationale actie op gezondheidsuitdagingen gerelateerd aan de «triple crisis» van klimaatverandering,
vervuiling en verlies aan biodiversiteit. Nederland zal ook actief
deelnemen aan de vergaderingen van de WHO-Alliance for Transformative Action on Climate and Health (ATACH) ter realisatie van de COP26
toezeggingen voor het bevorderen van duurzame en klimaatresistente
gezondheidszorg, met uitwisseling van relevante kennis en ervaringen.
Het doel van bovenstaande inzet is om zowel de adaptatiekant als de
mitigatiekant van de link tussen gezondheid en klimaat te adresseren.
In 2023 organiseert het Ministerie van VWS onder Spaans voorzitterschap
van de EU een Europese ronde tafel over verduurzaming van medische
producten (zowel medicijnen als hulpmiddelen). Ook ontwikkelt de
15
16

Kamerstuk 22 112, nr. 3588.
Kamerbrief Inzet Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking voor internationale
biodiversiteit, Kamerstuk 26 407, nr. 147.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

10

Minister van VWS in 2023 een integraal programma verduurzamen zorg,
welzijn en sport ter ondersteuning van duurzame en klimaatresistente
gezondheidszorg. Het ondersteunen en delen van goede voorbeelden, het
bevorderen van kennis en onderzoek naar de voetafdruk van de zorg en
uitvoering van de afspraken in de «Green Deal Samen werken aan
Duurzame Zorg»17 zijn onderdelen daarvan. Het kabinet werkt daarbij
samen met andere landen en internationale organisaties. In de jaren
2023–2026 investeert het kabinet € 42 miljoen in het verduurzamen van de
zorg. Verder wordt in 2023 een nieuw beroeps- en hoger onderwijsprogramma voorbereid om jongeren handelingsperspectief te bieden in hun
bijdrage aan de groene en digitale transitie.
Ook zetten verscheidene Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen zich
met financiële ondersteuning van RVO en Invest-International in om
landen te ondersteunen hun gezondheidszorg te verduurzamen, bijvoorbeeld via een milieueffectenrapportage voor de bouw van een ziekenhuis
in Burkina Faso, de productie van mondkapjes op basis van gerecycled
plastic in Uganda, en het beschikbaar maken van zonne-energie in
klinieken in Malawi, Mozambique, Ethiopia, Sierra Leone, Liberia, Kenya,
Benin en Rwanda.
Adaptatie
In 2023 neemt Nederland actief deel aan het comité dat op COP28
aanbevelingen moet doen over financieringsregelingen, inclusief een
fonds, voor schade en verlies. Nederland zet zich er onder meer voor in
dat voorzieningen ten goede komen aan de meest kwetsbaren.
Op 22 mei jl. informeerde de Minister voor BHOS uw Kamer mede
namens de Minister voor Infrastructuur en Waterstaat over de uitkomsten
van de UN2023 Water Conferentie.18 Verschillende programma’s, die
conform de bestaande beleidsinzet opgeschaald of verlengd worden, zijn
opgenomen in de Water Actie Agenda, het uitkomstendocument van de
VN2023 Waterconferentie. Water is onderbelicht in de klimaatdiscussie en
het klimaatbeleid, terwijl klimaatverandering zich meestal manifesteert in
te veel, te weinig of vervuild water. De Global Commission on the
Economics of Water roept in het rapport «Turning the Tide» op water als
organiserend voor beleid te gebruiken en de hydrologische cyclus als een
global public good te beschouwen. Ook kondigde Nederland verdere
opschaling van onder meer de programma’s Water as Leverage en
Valuing Water aan, waarmee wereldwijd wordt ingezet op verbeterde
waterzekerheid en waterveiligheid, en het verbreden van de waarde van
water. Ook worden in het licht van de lange-termijn ondersteuning die
Nederlandse drinkwaterbedrijven en waterschappen geven aan hun
partners in ontwikkelingslanden (de zogenaamde WaterWorX en Blue
Deal programma’s), middelen vrijgemaakt voor adaptatie aan de gevolgen
van klimaatverandering door drinkwaterbedrijven en is onlangs tevens
besloten de samenwerking met waterschappen te bestendigen.
Daarnaast werkt het kabinet in 2023 een addendum van de Nederlandse
Internationale Waterambitie (NIWA) uit. In dit addendum zal water als
organiserend principe het uitgangspunt vormen en zal er getracht worden
water optimaal te verbinden aan beleid op het gebied van klimaat,
voedsel, financiën, energie, verstedelijking, gezondheid en biodiversiteit,
met als doel de coherentie binnen onze nationale en internationale
programma’s en beleid verder te versterken. Daarbij zal ook nadrukkelijk
gekeken worden welke doelen van de NIWA, in het licht van de analyse
van de Water Actie Agenda, extra aandacht behoeven om de effectiviteit
17
18

Kamerstukken 36 200 XVI en 32 813, nr. 122.
Kamerbrief over verslag VN 2023 Waterconferentie, Kamerstuk 31 793, nr. 243.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

11

van en coherentie binnen de programma’s en het internationaal optreden
verder te vergroten. Hierover wordt de Kamer op een later moment nader
geïnformeerd.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat lanceerde tijdens de VN2023
Waterconferentie het International Panel for Deltas & Coastal Areas
(IPDC).19 Dit initiatief verbindt de SDG-agenda en de klimaatagenda van
de UNFCCC, onder meer via inzet op de SDG Summit 2023 en COP28. In
2023 zet het IPDC in op het aanjagen van National Adaptation Plans,
actieve kennisuitwisseling en een uitvoeringsgerichte agenda in samenwerking met multilaterale investeringsorganisaties. Speciale aandacht
gaat uit naar de Small Island Developing States (SIDS) en de Caribische
eilanden van het Koninkrijk. Daarnaast zal, ten behoeve van de uitvoeringsagenda op klimaatadaptatie, integraal waterbeheer en biodiversiteit
worden ingezet.
In 2023 wordt in de samenwerking met de FAO voor de tweede fase van
de WaPOR, remote sensing for water productivity de database
opgeschaald van Afrika en het Midden Oosten naar de gehele wereld en
worden twee extra focuslanden toegevoegd, waarmee het totaal op
13 focuslanden komt.
Voor de doelstelling in de Internationale Klimaatstrategie om in 2030
minimaal vier miljoen extra mensen minder kwetsbaar te maken voor
klimaatverandering door intensivering van bestaande programma’s op het
gebied van integraal waterbeheer is 20 miljoen USD bijgedragen aan het
Water Resilience Trustfund van de Asian Development Bank. In 2023 zijn
er tevens bijdragen aan de Global Water Practice van de Wereldbank en
de Blue Deal van de Nederlandse waterschappen in voorbereiding.
De doelstelling voor 2023 is om minimaal 20 miljoen mensen te bereiken
met activiteiten gericht op betere voeding, 10 miljoen kleinschalige
voedselproducenten met activiteiten gericht op verbetering van productiviteit en inkomen en 1 miljoen hectare met activiteiten gericht op
verduurzaming van land- en watergebruik. Een voorbeeld is de open
aanbesteding van een programma voor verbetering van bodemvruchtbaarheid in de Sahel, dat in uitvoering zal gaan voor een periode van
10 jaar. Dit programma moet bijdragen aan duurzame verhoging van
landbouwproductie en verhoogde klimaatweerbaarheid van kleinschalige
boerengezinnen. Daarnaast draagt het kabinet jaarlijks bij aan internationaal onderzoek dat moet bijdragen aan verduurzaming van voedselsystemen in ontwikkelingslanden. Dit wordt uitgevoerd door de Consultative Group on International Agricultural Research (CGIAR).
Ook het Landbouwattachénetwerk (LAN) vervult een belangrijke rol in de
transitie naar duurzame voedselsystemen. Dit betreft zowel klimaatadaptatie als -mitigatie. Het LAN werkt actief in en met andere landen aan een
volhoudbaar en toekomstbestendig mondiaal voedselsysteem en een
veerkrachtige natuur. Dit doet het LAN met oog voor de lokale omstandigheden en samen met lokale partners, kennisinstellingen, ngo’s en het
bedrijfsleven. De inspanningen van het LAN dragen nadrukkelijk bij aan
klimaatmitigatie en -adaptatie. In de bilaterale samenwerking met Mexico
wordt bijvoorbeeld gewerkt aan boslandbouw (agroforestry) en regeneratieve landbouw om tot een weerbaar voedselsysteem te komen met
betere bodemkwaliteit, waterhuishouding en biodiversiteit die tegelijkertijd bijdraagt aan hogere voedselzekerheid en boereninkomsten. Door
de inspanningen van SeedNL lopen er twee partnerschappen in Ethiopië
19

Aangesloten zijn: Nederland (vz), Egypte, Bangladesh, Colombia, Argentinië, Zuid Afrika,
Vietnam, Curacao, Aruba, St Maarten, Bonaire, St Eustatius, Saba, Asian Development Bank,
Inter-American Development Bank, Green Climate Fund. Genomineerd zijn: Vlaanderen,
Australië, Suriname, Fiji.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

12

en Nigeria gericht op het integraal versterken van een duurzaam
zaaizaadsysteem waarbij in samenwerking met Nederlandse bedrijven
gewerkt wordt aan betere toegankelijkheid van zaaizaad voor boeren. Ook
de agro-innovatiemissies die door RVO worden georganiseerd dragen bij
aan de verduurzaming van ons voedselsysteem. De innovatiemissie naar
Frankrijk in februari 2023 richtte zich op precisielandbouw en digitalisering
in de openteelt. Nederlandse bedrijven, veelal startups, boden met hun
autonome robots, dronetechnologie, software en sensoren, oplossingen
aan Franse (bio)boeren om het gebruik van pesticiden, kunstmest en
arbeid te verminderen. In juni 2023 vindt er een innovatiemissie plaats op
het gebied van alternatieve eiwitten naar Calgary in Canada en Minneapolis in de VS, voor een delegatie van zeer toegewijde en ambitieuze
groep bedrijven en kennisinstellingen gericht op het bouwen van
internationale partnerschappen.
Naast bilateraal spant het kabinet zich ook multilateraal in voor een
transitie naar een duurzaam voedselsysteem zowel binnen de VN
klimaatonderhandelingen als binnen de VN biodiversiteitsonderhandelingen (UNFCC en UNCBD) maar ook middels verschillende mondiale
initiatieven, zoals de Agricultural Innovation Mission (AIM) for Climate
Summit in Washington DC, waar klimaatslimme landbouw centraal staat.
Met actieve betrokkenheid van de Secretatis Generaal van het Ministerie
van LNV bij deze summit in mei jl., onder andere door de organisatie van
een side-event over innovatie en klimaatslimme landbouw, geeft het
kabinet uitvoering aan de Kamermotie van leden Bontenbal en Boswijk
(Kamerstuk 31 793, nr. 225) die het kabinet verzoekt het voortouw te
nemen voor het opzetten van een mondiaal initiatief voor klimaatslimme
landbouw. In de Kamerbrief van 23 december jl. over de uitkomsten van
COP27, is aan de Kamer medegedeeld dat het kabinet uitvoering geeft aan
de motie Bontenbal/Boswijk door een conferentie over klimaatslimme
landbouw te organiseren in 2023. Inmiddels is echter gebleken dat een
snellere en effectievere slag geslagen kan worden in het mondiaal
agenderen van klimaatslimme landbouw wanneer Nederland een
voortrekkersrol neemt in het bestaande mondiale initiatief AIM for
Climate. Het dictum van de motie laat hiertoe ook de ruimte. Op COP28 zal
AIM for Climate een prominente plek innemen met een ministeriële
bijeenkomst en side-events. Nederland zal hier actief aan bijdragen.
In juli 2023 is Nederland betrokken bij de VN Food Systems Summit
Stocktake. Nederland zal de noodzaak van duurzame voedselproductie
tevens agenderen op COP28 in de onderhandelingen en door actief bij te
dragen aan paviljoens, side-events, seminars en gesprekken Nederlandse
en buitenlandse bedrijven, organisaties en overheden.
Zoals hierboven beschreven, wordt met de Nederlandse Mondiale
Gezondheidsstrategie in 2023 nadere invulling gegeven aan de prioriteiten
en doelstellingen, waaronder het adresseren van de link tussen
gezondheid en klimaat. Bij de inspanningen die worden genoemd wordt
ingezet op zowel de adaptatiekant als de mitigatiekant. Voor mitigatie zal
Nederland onder andere met andere landen en internationale organisaties
kennis en ervaringen uitwisselen met betrekking tot het integreren van
gezondheidsrisico’s in Nationale Adaptatie Strategieën en over het
onderzoek naar de effecten van klimaatverandering op gezondheid.
Financiering
Met betrekking tot het initiatief tot de ontwikkeling van een internationale
Roadmap Circular Finance om circulaire klimaatneutrale principes op te
nemen in leen- investeringspraktijken, werkt Nederland in 2023 de
roadmap i.s.m. partners verder uit. Ook wordt de community of practice

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

13

van betrokken actoren verdiept en verbreed. Tijdens het World Circular
Economy Forum (in mei 2023 in Helsinki) alsook en marge van COP28
wordt aandacht besteed aan de voortgang van de gezamenlijke acties van
de community of practice en worden publieke en private instellingen
opgeroepen om zich aan te sluiten bij het roadmap traject. Een gecommitteerde groep van betrokken multilaterale ontwikkelingsbanken zet in
gezamenlijkheid stappen in de uitvoering hiervan.
In lijn met de COP26-verklaring heeft het kabinet per 1 januari 2023 de
deur gesloten voor nieuwe aanvragen voor internationale publieke steun
(incl. EKV) voor de fossiele energiesector, behalve in (goed gedefinieerde)
uitzonderlijke situaties. Dit beleid is conform de Kamerbrief van
3 november jl.20
In 2023 zijn gerichte groene handelsmissies gepland naar Zuid-Korea,
Japan en Canada. Ook wordt in 14 combinatielanden – 8 opkomende
markten in Afrika, 4 in Azië, plus Colombia en Oekraïne – een twintigtal
«combitracks» in gang gezet: meerjarige publiek-private trajecten om de
transities van vergroening en digitalisering te versnellen met een
combinatie van hulp, handel en investeringen. In Nigeria wordt bijvoorbeeld de verkoop van Nederlandse geïntegreerde zonne-energiesystemen
opgeschaald, terwijl we de opleiding van Nigeriaanse installateurs en
lokale wetgeving helpen verbeteren. In Zuid-Afrika wordt bijgedragen aan
de ontwikkeling van de groene waterstofsector.
Het kabinet blijft zich inzetten voor versterking en hervorming van de
Wereldhandelsorganisatie (WTO), waaronder verdere integratie van
milieu en duurzaamheid in de WTO-agenda. Tevens blijft het kabinet in
het kader van onderhandelingen over handelsverdragen inzetten op
afspraken over duurzame ontwikkeling (waaronder over klimaat).
In 2023 versterken we de projectontwikkelingsfaciliteit van het Dutch Fund
for Climate and Development (DFCD), specifiek om private investeringen
te mobiliseren voor klimaatadaptatie en biodiversiteit. Tevens wordt
gewerkt aan de opvolging van het DFCD, met hierin bijzondere aandacht
voor private sector mobilisatie voor biodiversiteit.
Ook blijft het kabinet in 2023 er bij Internationale Financiële Instellingen
(IFI’s) op aandringen dat zij inzetten op een sterke toename van
beschikbare financiering voor klimaatactie in hun partnerlanden, dat zij
hun portefeuilles in lijn brengen met de Parijsdoelstellingen en de
financiering van fossiele brandstoffenprojecten afbouwen. Bovendien
vraagt Nederland hen om klimaat prominent op te nemen in de
gesprekken met ontvangende landen en in de nieuwe landenstrategieën.
Nederland steunt de oproep van het Bridgetown Initiative om kwetsbare
landen beter te ondersteunen in het verkrijgen van financiële ruimte voor
de urgente noodzaak van klimaatactie. Sinds april 2023 is Nederland
co-voorzitter van de Coalition of Finance Ministers for Climate Action.
Om ter opvolging van de VN 2023 Waterconferentie de integratie van
water in NDCs te bevorderen, breidt Nederland zijn steun uit aan het
NDC-partnership. Verder gaat Nederland dit jaar steun verlenen aan een
samenwerking tussen onder meer het Rode Kruis en de World Meteorological Organization op het terrein van early warning early action. In het
derde kwartaal neemt Nederland deel aan de middelenaanvulling van het
Green Climate Fund.

20

Kamerbrief over uitwerking COP26-verklaring, Kamerstuk 31 793, nr. 230.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 252

14