Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3652
Vragen van de leden Piri (PvdA), Van der Lee (GroenLinks), Jasper van Dijk
(SP), Boswijk (CDA), Ceder (CU), Belhaj (D66), Kuzu (DENK), Van der Plas
(BBB), Sylvana Simons (Bij1), Dassen (VOLT) en Christine Teunissen
(PvdD) aan de Ministers van Defensie en van Buitenlandse Zaken over de
evacuatie van lokale (oud-)medewerkers van de Nederlandse missie in
Afghanistan (ingezonden 16 augustus 2023).
Antwoord van Minister Ollongren (Defensie) mede namens de Minister van
Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid
(ontvangen 15 september 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2022–2023, nr. 3582.
Vraag 1
Bent u bekend met het NRC-artikel «Voor 210 dollar per maand waagden
Afghaanse bewakers hun leven, nu staan ze op de dodenlijst van de
Taliban»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat reeds voor de machtsovername van de Taliban in
Afghanistan bewakers die voor de Nederlandse troepen hebben gewerkt in
aanmerking kwamen voor de «tolkenregeling» mits zij konden aantonen dat
zij persoonlijk gevaar liepen vanwege het werk dat zij voor het Ministerie van
Defensie (Defensie) deden?
Antwoord 2
Ja.

1

ah-tk-20222023-3652
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

NRC, 6 augustus 2023, «Eerst deden ze gevaarlijk beveiligingswerk voor Nederland, en nu
staan ze op de dodenlijst van de Taliban» (Voor 210 dollar per maand waagden Afghaanse
bewakers hun leven, nu staan ze op de dodenlijst van de Taliban – NRC).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoeveel (oud-)bewakers hebben er voor en hoeveel na 15 augustus bescherming gekregen in Nederland? Is er hierbij onderscheid gemaakt tussen
mensen die rechtstreeks een dienstverband hadden met Defensie en tussen
bewakers of tolken die via contractors waren ingehuurd? Zo ja, waarom?
Antwoord 3
Vóór 15 augustus 2021 hebben twee (oud-)bewakers bescherming gekregen
in Nederland. Het precieze aantal2 (oud-)bewakers dat na 15 augustus 2021
bescherming heeft gekregen in Nederland is niet bekend. Ten aanzien van
tolken of bewakers is, voor zover bekend, geen onderscheid gemaakt tussen
mensen die rechtstreeks een dienstverband hadden met Defensie en zij die
via contractors waren ingehuurd.
Vraag 4
Deelt u de mening dat als sinds het vertrek van het Nederlandse leger uit de
Afghaanse provincie Uruzgan in 2010 minstens vijftien medewerkers van de
zogeheten Afghan Security Guards (ASG) zijn vermoord, het zeer aannemelijk
is dat de anderen in dezelfde functies ook levensgevaar lopen vanwege het
werk dat zij voor Defensie hebben gedaan?
Antwoord 4
Deze berichten zijn zorgelijk en het kabinet volgt deze met grote aandacht.
Nederland heeft momenteel geen presentie in Afghanistan en kan deze
berichtgeving niet eigenstandig verifiëren.
Vraag 5
Bent u op de hoogte van het feit dat de Kamer heeft gevraagd om de
Nederlandse tolkenregeling in lijn te brengen met de adviezen van het
Asielagentschap van de Europese Unie (EUAA), waarin staat dat voor
personen die worden geassocieerd met de buitenlandse troepen, waaronder
bewakers, in het algemeen een gegronde vrees voor vervolging kan worden
aangenomen?
Antwoord 5
Ja. Met de brief van 18 augustus 20213 is de Kamer geïnformeerd over de
wijze waarop het kabinet invulling zal geven aan de motie van het lid Belhaj4
c.s. over verbreding categorieën tolkenprocedure. Hierin staat onder meer
beschreven dat personen die langdurig ingehuurd waren door Nederland of
een contract hadden met Nederland, op voet van gelijkheid met de tolken
behandeld zullen worden, indien ze na de evacuatie in Nederland asiel
aanvragen. Het gaat hierbij om personen die in de periode 14 tot en met
26 augustus 2021 naar Nederland zijn geëvacueerd.
Het betekent dat personen die tot deze categorie behoorden en in Nederland
asiel aanvroegen, voor bescherming in Nederland in aanmerking kwamen
(zoals dat ook voor tolken gold), tenzij het asielverzoek werd afgewezen,
bijvoorbeeld omdat er verboden gedragingen zijn gepleegd als bedoeld in
artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag.
Vraag 6
Waarom worden verzoeken van Defensiebewakers om te worden geëvacueerd toch afgewezen, terwijl het overduidelijk is dat zij groot gevaar lopen?
Antwoord 6
De beoordeling van overbrengingsverzoeken vindt plaats op individuele
basis, waardoor het niet mogelijk is om hierover algemene uitspraken te
doen.
De Nederlandse Staat heeft, tot op heden, voorzien in verschillende mogelijkheden om bescherming te bieden aan Afghaans voormalig lokaal personeel,
dat persoonlijk gevaar loopt als gevolg van de werkzaamheden die voor de
2

In de eindevaluatie van de Nederlandse bijdrage aan ISAF tussen 2006 en 2010 wordt
gesproken over 250 beveiligers (blz. 95 in rapport bij kamerstuk 27 925, nr. 436). Dit aantal is
exclusief kerngezinsleden.
3
Kamerstuk 27 925, nr. 841.
4
Kamerstuk 27 925, nr. 788.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Staat zijn verricht. Hiertoe zijn in 2014 werkafspraken («tolkenregeling»)
gemaakt en heeft het kabinet toegezegd de door de Kamer, op 18 augustus
2021, aangenomen motie Belhaj5 c.s. naar letter en geest uit te voeren.
Voor de Werkafspraken 2014 («tolkenregeling») geldt dat naast het vaststellen
van de identiteit van de aanvrager, wordt gekeken naar de aard en duur van
de werkzaamheden om een inschatting te maken van het persoonlijk gevaar
dat de aanvrager mogelijk loopt. Wat betreft de aard van de werkzaamheden
is van belang dat de werkzaamheden zijn verricht voor de Nederlandse
overheid en wordt de kans op persoonlijk risico als hoger ingeschat in het
geval van hoog-profiel-werkzaamheden. Wat betreft de duur van werkzaamheden wordt gesproken over een «substantiële periode», waarbij een periode
van tenminste drie maanden wordt aangehouden. In het geval van tolken is
deze termijn op 18 augustus 20216 losgelaten.
Na beëindiging van de acute evacuatiefase op 26 augustus 2021 is in de
brief7 van 11 oktober 2021 aangegeven dat drie specifieke groepen nog in
aanmerking komen voor overbrenging naar Nederland. Ten eerste, degenen
die in augustus al opgeroepen waren voor vertrek op basis van de motie
Belhaj, maar die niet meer tijdig konden uitreizen of de luchthaven niet op
tijd konden bereiken. Daarnaast geldt dit ook voor de twee bijzondere
groepen die vallen onder de door het kabinet getroffen speciale voorzieningen (NGO, Defensie/EUPOL).
Bij de Speciale Voorziening Defensie- en EUPOL-personeel8 werd, naast het
vaststellen van de identiteit van de aanvrager, bezien of de aard en duur van
de werkzaamheden aanleiding gaven tot overbrenging op grond van de
speciale voorziening, zoals opgenomen in de kamerbrief van 11 oktober 2021.
Wat betreft de aard van de werkzaamheden gold dat deze moesten zijn
verricht, in een voor het publiek zichtbare functie, voor Defensie of een
Nederlandse EUPOL-functionaris in Afghanistan. Wat betreft de duur van de
werkzaamheden werd daarbij een termijn van tenminste één jaar aangehouden. Tenslotte dienden aanvragen voor 11 oktober 2021 ingediend te zijn.
De werkafspraken uit 2014 kennen een open einde en blijven daardoor van
kracht ten behoeve van Afghanistan. Concreet betekent dit dat een overbrengingsverzoek, volgens het huidige beleid, alleen inhoudelijk kan worden
beoordeeld op basis van de werkafspraken uit 2014.
De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft geoordeeld dat
het kabinet veel beleidsruimte toekomt in de manier waarop zij uitvoering
geeft aan de inspanningsverplichting die zij zichzelf heeft opgelegd, in de
kamerbrief van 11 oktober 2021, om specifieke groepen personen over te
brengen van Afghanistan naar Nederland.
Het kabinet neemt de signalen serieus dat een aantal (oud-)ASG-bewakers,
die tussen 2006 en 2010 gewerkt hebben voor de Nederlandse militaire
missie in Uruzgan, mogelijk gevaar loopt. Defensie streeft ernaar actuele
inzichten te betrekken bij de uitvoering van beleid en zal deze signalen
derhalve nader onderzoeken. De Kamer zal hierover worden geïnformeerd.
Vraag 7
Klopt het dat Afghan Security Guards (ASG) en andere inleenbedrijven
voornamelijk zijn gebruikt door Defensie om snel mensen te werven, maar
ondertussen Defensie zelf hun salaris heeft uitbetaald, hun training heeft
verzorgd, er rechtstreeks verantwoording werd afgelegd aan de kampcommandant en er ook rechtstreeks contracten met bewakers werden afgesloten
zoals ook blijkt uit de eindevaluatie van de Nederlandse missie in Afghanistan?
Antwoord 7
In het missie-archief Afghanistan zijn contracten aangetroffen die zijn
opgesteld ten behoeve van de inzet door ASG. Het gaat om ondertekende
contracten met zowel de commandant van ASG (C-ASG) als met individuele
ASG-bewakers. Of alle ASG-bewakers opgenomen waren in de contractbijlage, valt niet met zekerheid vast te stellen. De ondertekening door individu-

5

Kamerstuk 27 925, nr. 788.
Aanhangsel Handelingen 2021–2022, nr. 3805.
7
Kamerstuk 27 925, nr. 860.
8
Kamerstuk 27 925, nr. 860.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

ele bewakers werd gedaan in de vorm van een bijlage aan het contract,
waarop meerdere ASG-bewakers stonden vermeld. Door middel van een
handtekening of duimafdruk gaf men vervolgens aan akkoord te gaan met de
contractvoorwaarden, waaronder het salaris.
Vanuit veiligheidsoverwegingen werd het ASG-personeel bij aanvang van hun
dienstverband geïnterviewd door de inlichtingensectie. Hierbij werd een foto
genomen en vingerafdrukken afgenomen.
De salarissen van het ASG-personeel dat als bewaker werkzaam was op de
kampen in Uruzgan is maandelijks door Nederland uitbetaald. De foto en
duimafdruk (of handtekening) werden gebruikt ter verificatie bij de salarisuitbetaling. Met deze werkwijze werd de salarisbetaling aan ASG-medewerkers
gegarandeerd.
Wat betreft de werkzaamheden werden door Nederland operationele criteria
opgesteld waaraan ASG moest voldoen. C-ASG was verantwoordelijk voor de
uitvoering van die werkzaamheden.
Vraag 8
Als nu ook blijkt dat van iedere medewerker de contact- en persoonsgegevens in de administratie werd bijgehouden, toegangspassen werden
uitgedeeld, de beveiligers direct en individueel werden uitbetaald en de
kampcommandant alles heel precies controleerde, deelt u dan de mening dat
het overduidelijk is dat de overheid wel degelijk een werkgeversrol had en
dus ook een zorgplicht heeft?
Antwoord 8
Ongeacht de vraag of er (juridisch gezien) sprake is van een werkgeversrelatie hecht de Staat er in algemene zin aan om een zo veilig mogelijke
werkomgeving te creëren voor personeel dat wordt ingezet ten behoeve van
de Staat. Bij een militaire missie is het echter per definitie niet altijd mogelijk
een volledig veilige werkomgeving aan te bieden. De aard van de missie
brengt bepaalde risico’s met zich mee. Dat geldt ook voor de Nederlandse
militairen9.
Wat betreft het bieden van bescherming aan Afghaans voormalig lokaal
personeel spant Nederland zich in op basis van de gestelde criteria uit de
werkafspraken 2014 («tolkenregeling») en heeft dit gedaan, ten aanzien van
de op 11 oktober 2021 afgebakende groep, op basis van de speciale
voorziening10 voor Defensie- en EUPOL-personeel.
Vraag 9
Kunt u bevestigen dat er geen einddatum is gesteld aan de tolkenregeling,
waar individueel bedreigde beveiligers ook onder vallen, gezien het feit dat er
bewakers zijn afgewezen voor evacuatie met het criterium «te laat gemeld»?
Antwoord 9
Ja.
Vraag 10
Kunt u aangeven op basis van welke criteria de overheid deze beoordeling
maakt, zeker nu is gebleken dat meerdere oud-beveiligers die voor Nederland
hebben gewerkt door de Taliban zijn vermoord, gezien het feit dat er
bewakers zijn afgewezen voor evacuatie met het criterium «onvoldoende
kunnen aantonen dat zij individueel gevaar lopen»?
Antwoord 10
Zie hiervoor het antwoord op vraag 6.
Vraag 11
Klopt het dat u deze criteria ook toepast op medewerkers van «European
Union Police Mission in Afghanistan» (EUPOL) en zelfs tolken, en tolken die
niet rechtstreeks in dienst waren alsnog worden afgewezen? Zo ja, wanneer
is er besloten om de criteria voor tolken te verscherpen?

9
10

Aanhangsel Handelingen 2014–2015, 34 000 X, nr. 10: antwoord vraag 25.
Kamerstuk 27 925, nr. 860.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 11
De criteria in de «tolkenregeling» zijn niet verscherpt. De beoordeling van
overbrengingsverzoeken van Afghaans voormalig European Union Police
Mission (EUPOL) Afghanistan personeel geschiedt op basis van twee
verschillende modaliteiten. Indien een verzoeker stelt als tolk gewerkt te
hebben, of in de «tolkenregeling» genoemde hoog-profiel werkzaamheden
blijkt te hebben uitgevoerd, wordt het overbrengingsverzoek beoordeeld op
grond van de «tolkenregeling». Indien een verzoeker stelt in een andere
hoedanigheid voor de European Union Police Mission (EUPOL) Afghanistan
te hebben gewerkt, dan werd het verzoek beoordeeld op grond van de
speciale voorziening, zoals omschreven in de Kamerbrief van 11 oktober
2021.11 Voor een nadere uitwerking van de criteria in de «tolkenregeling» en
de speciale voorziening verwijzen wij u naar de beantwoording van vraag 6.
Vraag 12
Kunt u de tekst van de tolkenregeling, zoals deze reeds gold voor de Kamer
de motie van het lid Belhaj (Kamerstuk 27 925, nr. 788) aannam in augustus
2021, en de bijbehorende criteria die door de overheid worden gehanteerd
delen met de Kamer?
Antwoord 12
Ja. De tekst van de werkafspraken uit 2014 is daarnaast reeds bij besluit12
van 14 februari 2022 door het Ministerie van Defensie openbaar gemaakt naar
aanleiding van een openbaarmakingsverzoek op grond van de Wob (tegenwoordig WOO). De criteria staan beschreven in het antwoord op vraag 6.
Vraag 13
Bent u zich ervan bewust dat wanneer andere NAVO-landen ruimhartiger
omgaan met lokale werknemers zoals tolken en beveiligers, dit voor de
toekomst een veiligheidsrisico met zich meebrengt voor missies en Nederlandse militairen, omdat Defensie een minder aantrekkelijke werkgever is
voor lokale werknemers dan andere coalitielanden?
Antwoord 13
Elk coalitieland hanteert eigen richtlijnen en maakt eigen afwegingen
wanneer het gaat om het aannemen of inhuren van personeel. Dit geldt ook
voor Nederland13.
Vraag 14
Wat moeten we ons voorstellen bij het onderbrengen van de werkzaamheden
van het overbrengingsproject binnen de staande organisaties van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken en Defensie gezien het feit dat op de
valreep, vlak voor het reces, de Kamer via een brief (Kamerstuk 27 925,
nr. 942) op 4 juli 2023 is geïnformeerd over de stopzetting van het overbrengingsproject met ingang van 1 augustus 2023? Wat wordt de taak- en
rolverdeling tussen de ministeries en wie is waar (eind)verantwoordelijk
voor? Hoe wordt de Kamer geïnformeerd over de voortgang?
Antwoord 14
Zoals staat vermeld in de brief van 4 juli 202314 is de projectorganisatie van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken per 1 augustus 2023 opgeheven omdat
het aantal nog over te brengen personen uit Afghanistan beperkt is. De
werkzaamheden die voortvloeien uit het overbrengingsproject zijn echter niet
stopgezet, maar ondergebracht binnen de staande organisaties van de
Ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) blijft zich inspannen om de laatste groep van ongeveer 100
personen naar Nederland over te brengen. De taak-en rolverdeling tussen de
betrokken ministeries blijft daarbij ongewijzigd, evenals de wijze waarop de
Kamer wordt geïnformeerd over de voortgang van de overbrengingen uit
Afghanistan.
11

Kamerstuk 27 925, nr. 860.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/wob-verzoeken/2022/02/14/besluit-op-wob-verzoekover-tolkenbeleid-afghanistan.
13
Aanhangsel Handelingen 2020–2021, nr. 3805: antwoord vraag 10.
14
Kamerstuk 27 925, nr. 942.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Vraag 15
Hoe staat het met uw toezegging aan de Kamer dat Defensiepersoneel te
allen tijde overgebracht kan worden en er expliciet voor deze groep géén
afspraken zijn gemaakt om te stoppen met de overbrenging? Hoe denkt u
deze afspraak in de toekomst te effectueren en hoe gaat dat binnen de
staande organisatie worden gefaciliteerd?
Antwoord 15
Zoals staat vermeld in de brief van 4 juli 202315 kennen de werkafspraken uit
2014 («tolkenregeling») een open einde en blijven deze van kracht ten
behoeve van Afghanistan. Binnen de staande organisatie van Defensie is
capaciteit vrijgemaakt om uitvoering te blijven geven aan deze afspraken.
Vraag 16
Kunt u bevestigen dat de tolkenregeling nog steeds openstaat en dat
EUPOL-medewerkers er ook voor in aanmerking komen, zoals op de website
Nederland Wereldwijd staat vermeld: «Afghaanse tolken die in het kader van
een internationale militaire of politiemissie werkzaam zijn geweest voor
Nederland, kunnen een verzoekindienen om in aanmerking te komen voor de
tolkenprocedure. [...] Het verzoek kan ook worden ingediend door andere
Afghaanse medewerkers die in het kader van een internationale militaire of
politiemissie voor Nederland hoog-profiel werkzaamheden hebben verricht en
nu vanwege die werkzaamheden worden bedreigd.»16
Antwoord 16
Ja.
Vraag 17
Heeft het Ministerie van Buitenlandse Zaken en/of Defensie zelf gebruikgemaakt van de mogelijkheid om Afghanen voor evacuatie of overbrenging in
Brussel bij de Europese dienst voor extern optreden (EDEO) aan te melden?
Zo ja, om hoeveel mensen gaat het en uit welke beroepsgroepen komen zij?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 17
De Europese dienst voor extern optreden (EDEO) heeft vanaf oktober 2021
een lijst opgesteld van ongeveer 650 bepaalde bijzonder kwetsbare personen
uit Afghanistan. Het was niet mogelijk voor lidstaten om zelf mensen voor te
dragen voor deze lijst. Zoals eerder met uw Kamer gecommuniceerd, heeft
het kabinet 26 personen van deze lijst naar Nederland overgebracht.17
Vraag 18
Wat was de reden voor de afwijzing van een aantal EUPOL-medewerkers,
terwijl:
– De Nederlandse overheid wél verantwoordelijkheid heeft genomen voor
een aantal EUPOL-collega’s in precies dezelfde functies;
– Van al deze afgewezen EUPOL-medewerkers onomstotelijk vaststaat dat ze
voor EUPOL hebben gewerkt en dat zij veelal zeer lange dienstverbanden
hadden;
– Demissionair Minister-President Rutte in de Europese Raad in het vroege
voorjaar van 2022 akkoord is gegaan met de afspraak dat álle EUPOLmedewerkers moesten worden geëvacueerd en dat daaraan géén
aanvullende criteria zijn verbonden.
Antwoord 18
Het kabinet kan niet ingaan op beslissingen inzake individuele overbrengingsverzoeken, dan wel verzoeken die nog onder de rechter zijn. Een dienstverband bij de European Union Police Mission (EUPOL) Afghanistan is niet het
enige criterium waaraan een Afghaanse verzoeker dient te voldoen om in
aanmerking te komen voor overbrenging. Zowel de «tolkenregeling» als de

15

Kamerstuk 27 925, nr. 942.
Rijksoverheid, «Informatie voor Afghaanse tolken» (Informatie voor Afghaanse tolken |
Nederland Wereldwijd).
17
Kamerstuk 27 925, nr. 942.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6

speciale voorziening stellen, naast het verrichten van werkzaamheden ten
behoeve van de European Union Police Mission (EUPOL) Afghanistan,
aanvullende eisen om overgebracht te worden van Afghanistan naar
Nederland.18 Hierbij kan onder meer gedacht worden aan de aard en de duur
van de werkzaamheden, of samenwerking heeft plaatsgevonden met een
Nederlandse functionaris en of de Afghaanse nationaliteit vastgesteld kan
worden. Voor een nadere uitwerking verwijs ik u naar de beantwoording van
vraag 6.
Vraag 19
Weet u wanneer de commissie Ruys met haar evaluatierapport komt?
Antwoord 19
De Commissie van Onderzoek naar de Evacuatieoperatie vanuit Kaboel
(Commissie Ruys) verricht haar onderzoek op onafhankelijke wijze. De
Commissie heeft aangegeven de uitkomsten van het onderzoek uiterlijk
31 oktober 2023, of zoveel eerder als mogelijk, te presenteren.
Vraag 20
Kunt u deze vragen individueel beantwoorden voor 1 september?
Antwoord 20
De vragen zijn individueel en zo snel mogelijk beantwoord.

18

Kamerstuk 27 925, nr. 860.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

7