Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 538

Zorg en maatschappelijke ondersteuning

Nr. 298

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2019
In 2018 heb ik onderzoeksbureau Berenschot opdracht gegeven een
evaluatieonderzoek uit te voeren, waarin over meerdere jaren wordt
bezien hoe de AMvB reële prijs door gemeenten en aanbieders wordt
toegepast. In het onderzoek wordt breed gekeken naar de toepassing van
de AMvB voor alle Wmo-voorzieningen. Over de opzet van het onderzoek
heb ik uw Kamer op 29 oktober 2018 per brief geïnformeerd.1 Op 6 maart
2019 heb ik uw Kamer geïnformeerd over een eerste (extra) tussenrapportage die vanuit het evaluatieonderzoek was vervaardigd.2 In de
betreffende rapportage werd specifiek belicht in hoeverre tarieven eind
2018 waren aangepast naar aanleiding van afspraken over de invoering
van een nieuwe loonschaal voor huishoudelijke hulpen en een brede
verhoging van de salarissen in de CAO VVT. Met deze brief bied ik uw
Kamer de rapportage over de volledige eerste meting vanuit het evaluatieonderzoek aan3.
Tevens bied ik uw Kamer met deze brief de eindrapportage aan van de
onafhankelijke deskundige van de zogenoemde Regiegroep reële prijs,
prof. dr. J. Telgen4. Na het van kracht worden van de AMvB reële prijs in
juni 2017, is met de vertegenwoordigers van gemeenten, vakbonden en
brancheorganisaties (specifiek huishoudelijke ondersteuning) afgesproken
om gemeenten en aanbieders tijdelijk te ondersteunen bij de implementatie van de AMvB reële prijs vanuit een landelijk in te richten regiegroep
reële prijs. In het belang van gezamenlijk leren heeft de regiegroep tot
eind 2018 signalen over een vermeende onjuiste toepassing van de AMvB
reële prijs in behandeling genomen en, indien hier voldoende aanleiding
toe bestond, laten onderzoeken door een externe deskundige. Na de
afronding van alle onderzoeksprocedures in 2019 is bijgevoegde
1

Kamerstuk 29 538, nr. 276
Kamerstuk 29 538, nr. 289
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
4
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
2
3

kst-29538-298
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 538, nr. 298

1

eindrapportage opgesteld. In de rapportage geeft de bij de regiegroep
betrokken externe deskundige een overzicht van zijn onderzoeksbevindingen en de lessen die hier volgens hem uit kunnen worden getrokken.
Hieronder zet ik globaal uiteen welke inzichten de eerste rapportage voor
het evaluatieonderzoek en de eindrapportage voor de Regiegroep reële
prijs hebben opgeleverd. Daarna geef ik aan welk vervolg ik op grond van
de huidige inzichten vanuit beide rapportages en de gesprekken hierover
met de betrokken begeleidingscommissies voor ogen heb.
Verkregen inzichten
De rapportage over de volledige eerste meting vanuit het evaluatieonderzoek en het eindrapport van de onafhankelijk deskundige van de
Regiegroep reële prijs geven een voorzichtig (eerste) beeld van de wijze
waarop gemeenten en aanbieders in de eerste periode na de inwerkingtreding van de AMvB reële prijs aan de slag zijn gegaan met de implementatie van de AMvB.
Eerste belangrijke constatering vanuit de eerste meting voor het evaluatieonderzoek is dat eind 2018 (het moment dat de enquete voor de eerste
meting aan gemeenten is voorgelegd) nog niet alle gemeenten
AMvB-plichtig zijn. Van de 208 gemeenten die aan de enquete voor de
eerste meting hebben meegedaan, hebben 144 gemeenten aangegeven
voor een of meerdere vormen van Wmo-ondersteuning AMvB-plichtig te
zijn. Dit hangt samen met de manier waarop de AMvB reële prijs in
werking treedt. Gemeenten dienen de AMvB toe te passen bij (1)
aanbestedingen die na 1 juni 2017 zijn aangekondigd of (2) bij contracten
die na 1 juni 2017 worden verlengd. Contracten die eerder zijn afgesloten
en sindsdien niet verlengd hoefden te worden, vallen nog niet onder de
werking van de AMvB reële prijs.
In gemeenten die in de periode tot eind 2018 nieuwe aanbestedingen
hebben aangekondigd of bestaande contracten hebben verlengd, zijn de
ervaringen met de toepassing van de AMvB wisselend, zowel vanuit
gemeentezijde als vanuit de zijde van aanbieders. Gemeenten geven aan
dat door de toepassing van de AMvB de juiste discussie met aanbieders
op lokaal niveau gevoerd wordt. Gemeenten en aanbieders zijn echter
(nog) niet onverkort positief over de toepassing van de AMvB. In
sommige gemeenten heeft het gesprek over kostprijselementen zelfs
geleid tot een verharding van de relatie tussen de gemeente en de
zorgaanbieder. Dit blijkt zowel uit de rapportage over de volledige eerste
meting vanuit het evaluatieonderzoek als uit de eindrapportage van de
onafhankelijk deskundige van de Regiegroep reële prijs. De bij de
regiegroep betrokken onafhankelijke deskundige wijst gemeenten en
aanbieders in zijn eindrapportage dan ook op het belang van wederzijdse
transparantie. Alleen indien aanbieders transparant zijn in de kosten die zij
maken en gemeenten transparant zijn in de berekeningen waarmee zij tot
een tarief komen, kan een goed inhoudelijk gesprek worden gevoerd.
Ondanks de constatering dat gemeenten en aanbieders soms nog
worstelen met de toepassing van de AMvB, kan ook worden vastgesteld
dat discussies over de toepassing van de amvb in 2018 niet tot een
buitensporig aantal onderbouwde meldingen bij de Regiegroep reële prijs
heeft geleid. In totaal zijn in de periode van eind 2017 tot eind 2018 55
meldingen bij de regiegroep ingediend, waarvan in 30 gevallen (betreffende in totaal 74 gemeenten) door de regiegroep is besloten dat er op
grond van de melding voldoende aanleiding was voor nader onderzoek
door de externe deskundige. Uit de rapportage over de volledige eerste
meting vanuit het evaluatieonderzoek blijkt ook dat juridische procedures

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 538, nr. 298

2

over de toepassing van de AMvB in 2017 en 2018 nagenoeg achterwege
zijn gebleven.
Van de 30 meldingen die in opdracht van de regiegroep nader zijn
onderzocht, heeft de externe deskundige in 12 gevallen geconstateerd dat
de AMvB correct was toegepast. Het signaal dat de AMVB niet juist was
toegepast, bleek in deze gevallen achteraf bezien niet terecht te zijn. In 10
gevallen constateerde de deskundige dat de AMvB op onderdelen niet
goed was toegepast. In deze gevallen heb ik de betreffende gemeenten en
aanbieders verzocht in onderling overleg tot een oplossing te komen. In 8
gevallen bleek uit het onderzoek van de deskundige vooral dat onvoldoende onderling overleg tussen gemeente en aanbieder had plaatsgevonden. In deze gevallen heeft de deskundige geen inhoudelijke
uitspraken over de toepassing van de AMvB gedaan, maar er vooral op
gewezen dat meer inhoudelijk overleg wenselijk is. Als voorbeeld noemt
de externe deskundige in zijn eindrapportage de situatie waarin een
aanbieder stelt dat er sprake is van een incorrecte opbouw van een door
de gemeente voorgesteld tarief, maar dit niet onderbouwt met feiten
vanuit de eigen bedrijfsvoering. Deze situatie kwam, vooral in de eerste
fase van de regiegroep, diverse keren voor.
In de eindrapportage constateert de externe deskundige dat de indexatie
van tarieven het meest opgeworpen punt van discussie vormde in de bij
de regiegroep aangedragen casussen. Ook valt zowel in de rapportage
voor het evaluatieonderzoek en in de eindrapportage van de regiegroep te
lezen dat de afgelopen periode meermaals discussie is ontstaan over het
gebruik en de interpretatie van verschillende (versies van) rekentools.
Helaas dient ook te worden geconstateerd dat de eerste meting voor het
evaluatieonderzoek op onderdelen niet het volledig beeld over relevante
ontwikkelingen in de periode van 2015 tot eind 2018 heeft opgeleverd,
zoals beoogd vanuit de onderzoeksopzet. Zo is het vanuit de eerste
meting niet gelukt een volledig beeld op te halen van de feitelijke
ontwikkelingen in tarieven die in de periode van 2015 tot eind 2018
hebben plaatsgevonden.
Vervolginzet
Met de bij het evaluatieonderzoek betrokken technische begeleidingscommissie en bestuurlijke begeleidingscommissie is uitvoerig gesproken over
de gewenste vervolginzet voor het evaluatieonderzoek. Op grond van het
overleg met de begeleidingscommissies heb ik met onderzoeksbureau
Berenschot afgesproken de onderzoeksopzet voor de tweede en derde
fase van het evaluatieonderzoek aan te passen, zodat een vollediger beeld
van de feitelijke ontwikkelingen in de toepassing van de AMvB reële prijs,
de ontwikkelingen in tarieven kan worden gepresenteerd en diepgaander
in kaart kan worden gebracht op welke wijze de AMvB reële prijs invloed
heeft gehad op deze ontwikkelingen. Ook heb ik met onderzoeksbureau
Berenschot afgesproken op onderdelen meer verdieping te zoeken in
meting twee en drie van het onderzoek.
Dit geldt in het bijzonder voor de wijze waarop gemeenten en aanbieders
op grond van de AMvB reële prijs tot afspraken over de indexatie van
tarieven komen. De afspraken over de wijzigingen in de onderzoeksaanpak hebben geen gevolgen voor de beoogde oplevermomenten voor
de tweede deelrapportage (november 2019) en de eindrapportage voor
het onderzoek (april 2020).
Naar aanleiding van het gesprek over de eerste onderzoeksbevindingen
vanuit het evaluatieonderzoek hebben de bij de bestuurlijke begeleidings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 538, nr. 298

3

commissie op 19 juni jl. aanwezige koepelorganisaties5 ook gesproken
over het belang en de urgentie van een gezamenlijke vervolginzet in de
ondersteuning van gemeenten en aanbieders bij de uitvoering van de
AMvB reële prijs. Deze vervolginzet richt zich op een aantal praktijkvraagstukken, waarvan op dit moment breed geconstateerd wordt dat
gemeenten en aanbieders baat hebben bij een betere ondersteuning.
1. Allereerst hebben de partijen afgesproken op korte termijn toe te
werken naar een toekomstbestendige rekentool voor de huishoudelijke hulp die op een eenduidige wijze beschikbaar kan worden
gesteld aan aanbieders en gemeenten. De lessen die uit de ontwikkeling van deze rekentool kunnen worden getrokken, zijn ook bruikbaar
voor de doorontwikkeling van bestaande rekentools voor andere
vormen van ondersteuning. Met de afgesproken inzet willen de
betrokken koepelorganisaties bevorderen dat gesprekken over de
invulling van de AMvB reële prijs op lokaal niveau op een constructieve inhoudelijke manier kunnen worden gevoerd.
2. Ook zijn de bij de begeleidingscommissie aanwezige koepelorganisaties overeengekomen op korte termijn toe te werken naar een
gezamenlijke richtlijn voor loon- en prijsindexatie. Gedachte is dat
gemeenten en aanbieders bij het aangaan van hun contracten naar
deze richtlijn kunnen verwijzen als het gaat om de indexatie van
tarieven, waardoor ontwikkelingen in cao-afspraken en de afspraken
over de indexatie van tarieven beter met elkaar in de pas lopen.
Partijen hebben hier vanuit het oogpunt van continuïteit van zorg en
een marktconforme ontwikkeling van arbeidsvoorwaarden een
gezamenlijk belang in.
De betrokken koepelorganisaties schatten in dat met bovenstaande inzet
een belangrijke bijdrage kan worden geleverd aan een zorgvuldige
invulling van de AMvB reële prijs op lokaal niveau. Aangezien aanbieders
en gemeenten nog in gesprek zijn over de tarieven voor 2019 of al in
gesprek gaan over de contracten voor 2020, is het noodzakelijk dat hier op
korte termijn eenduidige afspraken over worden gemaakt. In het geval dat
een gemeente en een aanbieder desondanks niet tot overeenstemming
komen over een vraagstuk ten aanzien van de uitvoering van de AMvB
reële prijs, kan men zich in gezamenlijkheid wenden tot de recent
opgerichte Geschillencommissie Sociaal Domein.
Ik heb uw Kamer toegezegd periodiek op de hoogte te houden van de
ontwikkelingen in het kader van deze evaluatie. Volgens planning zal ik de
Kamer begin 2020 informeren over de bevindingen van de tweede fase
van dit onderzoek en medio april 2020 de definitieve rapportage
aanbieden.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

5

VNG, NDSD, FNV, CNV, Actiz, KNV, VGN, SWN, Zorgthuisnl, GGZ Nederland, RIBW alliantie,
Federatie Opvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 538, nr. 298

4