Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2083
Vragen van het lid Vestering (PvdD) aan de Minister voor Natuur en Stikstof
over de uitspraak van de Minister dat de terugkeer van de lynx een «dilemma»
is (ingezonden 9 februari 2023).
Antwoord van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof)
(ontvangen 30 maart 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 1588.
Vraag 1
Kent u het bericht «Minister van der Wal vindt mogelijke terugkeer lynx een
dilemma»?1
Antwoord 1
Ja, dit bericht is me bekend.
Vraag 2
Deelt u de mening dat de terugkeer van inheemse wilde dieren als de wolf,
de goudjakhals, de wilde kat en mogelijk de lynx niet zozeer een dilemma
vormen als wel een gegeven en mogelijk juist een kans is voor het meer
natuurlijk functioneren van ecosystemen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Het dilemma schuilt in de belangen waar ik mee te maken heb, die in
potentie kunnen botsen. Inheemse soorten die uit zichzelf naar Nederland
terugkeren vormen een verrijking van de Nederlandse natuur. Veel Nederlanders zijn enthousiast over de terugkeer van deze soorten. Ik heb een
verantwoordelijkheid voor de natuur in Nederland en wil helpen om een
dergelijke verrijking van onze natuur te behouden. Maar ik heb ook begrip
voor de zorgen die er leven onder dierhouders en andere burgers over de
aanwezigheid van dieren zoals de wolf, de goudjakhals, de wilde kat en
mogelijk de lynx in Nederland. Hun aanwezigheid roept de angst op bij
burgers dat zij kunnen worden aangevallen en angst bij dierhouders dat hun
dieren gedood kunnen worden. Deze angsten neem ik heel serieus en ik wil
helpen om die weg te nemen.

1

ah-tk-20222023-2083
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Hart van Nederland, 3 februari 2023, «Minister van der Wal vindt mogelijke terugkeer lynx een
dilemma» (https://www.hartvannederland.nl/nieuws/dieren/Minister-van-der-wal-vindtmogelijke-terugkeer-lynx-een-dilemma).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Deelt u de mening dat de mogelijke terugkeer van de «lynx» wellicht invloed
heeft op het gedrag van de wolf, gezien dat wolven en lynxen elkaar zullen
vermijden? Zo ja, wat bedoelde u met het woord «dilemma»? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 3
De aanwezigheid van de lynx kan gevolgen hebben voor het gedrag van de
wolf, maar het is niet vastgesteld dat wolven lynxen uit de weg gaan. Beide
diersoorten zijn toppredatoren die in hetzelfde gebied kunnen leven.2 In mijn
antwoord op vraag 2 heb ik het dilemma geschetst.
Vraag 4
Bedoelde u mogelijk met het woord «dilemma» dat de jacht op prooidieren,
zoals wilde zwijnen, door de terugkeer van wilde dieren zou moeten worden
heroverwogen? Zo ja, op welke wijze wilt u vormgeven aan het beëindigen of
beperken van de jacht op in het wild levende prooidieren?
Antwoord 4
In mijn antwoord op vraag 2 heb ik het dilemma geschetst. Het wilde zwijn
en andere prooidieren, zoals het ree en het edelhert, zijn niet opgenomen op
de lijst van bejaagbare soorten, bedoeld in artikel 3.20, tweede lid, van de
Wet natuurbescherming. De jacht op deze dieren is niet toegestaan en een
heroverweging van de jacht op deze dieren is derhalve niet aan de orde. In
het kader van schadebestrijding is het beheer van dieren, zoals het wilde
zwijn, wel mogelijk. Het beheer is een verantwoordelijkheid van de provincies
en vindt plaats volgens goedgekeurde faunabeheerplannen.
Vraag 5
Bedoelde u mogelijk met het woord «dilemma» dat het nemen van beschermende maatregelen voor veehouders tegen aanvallen door beschermde
wilde dieren niet langer mag worden uitgesteld? Zo ja, op welke wijze wilt u
vormgeven aan toezicht en handhaving op wettelijk verplichte preventieve
maatregelen ter bescherming van dieren die worden gebruikt als vee?
Antwoord 5
In mijn antwoord op vraag 2 heb ik het dilemma geschetst. Artikel 1.6, derde
lid, van het Besluit houders van dieren bepaalt dat een dier, indien het niet in
een gebouw wordt gehouden, zo nodig bescherming wordt geboden tegen
roofdieren. Dit houdt in dat houders van dieren in gebieden waar roofdieren
voorkomen, waar nodig, maatregelen moeten treffen om hun dieren die
buiten zijn, bijvoorbeeld in de wei, tegen aanvallen van roofdieren te
beschermen. Het betreft een zogeheten open norm: hoe houders van dieren
invulling aan deze verplichting dienen te geven is in de regelgeving niet
nader ingevuld.
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) voert risicogebaseerde
inspecties uit op de naleving van regels ter bescherming van het dierenwelzijn ten aanzien van dieren die buiten worden gehouden. Op dit moment
wordt door de NVWA nader geanalyseerd in welke gevallen, in relatie tot de
wolf, maatregelen nodig zijn en welke concrete maatregelen passend zijn.
Hierbij is ook relevant dat de norm niet alleen betrekking heeft op de wolf,
maar tevens op andere roofdieren, en ziet op een breed scala van gehouden
dieren, wanneer deze niet in een gebouw worden gehouden (zoogdieren,
reptielen, amfibieën, vogels en vissen). De beoordeling of er sprake is van
een overtreding is maatwerk: hoe schat de veehouder het risico op een
wolvenaanval redelijkerwijs in en welke maatregelen zijn mogelijk, geschikt,
passend en proportioneel.
Gelet op de omstandigheid dat de wolf zich pas relatief recent opnieuw heeft
gevestigd in Nederland en de transitieperiode die de vestiging van de wolf
met zich brengt, kan uit de genoemde verplichting nu nog niet worden
afgeleid dat een houder onder alle omstandigheden wolfwerende maatregelen zou moeten treffen. Dat betekent dus ook dat een houder die geen

2

When wolves and lynxes meet (wilderness-society.org).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

wolfwerende maatregelen heeft getroffen, niet zonder meer in overtreding is
van artikel 1.6, derde lid, van het Besluit houders van dieren.
Vraag 6
Kent u het bericht «Milieuministers willen beschermde status wolf handhaven»?3
Antwoord 6
Ja, met dit bericht ben ik bekend.
Vraag 7
Heeft u overwogen om de oproep van de 12 milieuministers om bescherming
van de wolf te handhaven te ondersteunen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent
u bereid zich alsnog aan te sluiten?
Antwoord 7
Voor mij is op dit moment het uitgangspunt dat we manieren vinden om
samen te leven met de wolf in een klein land waardoor wolf, mens en de
dieren die gehouden worden door de mens dicht op elkaar leven. Daarom
heb ik de Raad voor de Dierenaangelegenheden (RDA) gevraagd om een
brede maatschappelijke dialoog te organiseren over de positie van de wolf in
Nederland. Daarnaast heb ik de RDA gevraagd om tijdens de gesprekken te
verkennen wat er nodig is om in Nederland samen te leven met de wolf en
op basis hiervan met een advies te komen. Ik wil eerst de dialoog over de
wolf, en daarmee de beschermde status van de wolf, op een zorgvuldige
manier voeren samen met alle betrokken stakeholders. Ik wil niet vooruit
lopen op deze dialoog en het advies dat de RDA zal uitbrengen.
Vraag 8
Kent u het bericht «Boer legt dode schapen langs de weg als protest tegen
wolf: «Er moet wat gebeuren»»?4
Antwoord 8
Ja, dit bericht is me bekend.
Vraag 9
Hoe beoordeelt u het feit dat veehouders wettelijk zijn verplicht om hun
dieren bescherming te bieden tegen roofdieren, maar dat daarop door de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) (nog steeds) niet wordt
gehandhaafd?
Antwoord 9
Ik ben me ervan bewust dat het beschermen van dieren in de praktijk niet
altijd eenvoudig is. Zowel de kosten als de praktische uitvoering kunnen voor
veehouders een uitdaging vormen. Ten aanzien van de betekenis van deze
verplichting en de handhaving ervan verwijs ik naar mijn antwoord op
vraag 5.
Vraag 10
Per wanneer bent u van plan de NVWA te verzoeken om deze wettelijke
voorschriften te handhaven?
Antwoord 10
Zoals aangegeven bij het antwoord op vraag 5 acht de NVWA dierhouders
die geen wolfwerende beschermingsmaatregelen genomen hebben nu nog
niet zonder meer in overtreding van artikel 1.6, derde lid, van het Besluit
houders van dieren en vindt nog geen handhaving in dit kader plaats. Op dit
moment wordt door de NVWA nader geanalyseerd hoe de verplichting rond
de bescherming tegen wolven concreet moet worden ingevuld. De NVWA
stelt mij op de hoogte van de uitkomsten van de analyse.
3

Boerderij, 2 februari 2023, «Milieuministers willen beschermde status wolf handhaven»
(https://www.boerderij.nl/milieuministers-willen-beschermde-status-wolf-handhaven).
4
RTV Drenthe, 18 januari 2023, «Boer legt dode schapen langs de weg als protest tegen wolf:
«Er moet wat gebeuren»» (https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/15281861/boer-legt-dode-schapenlangs-de-weg-als-protest-tegen-wolf-er-moet-wat-gebeuren).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 11
Bent u het eens dat hier sprake is van nalatigheid gezien de schapen al vier
keer zijn aangevallen als gevolg van de afwezigheid van wettelijk verplichte
beschermingsmaatregelen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat bent u van plan
te doen om ervoor te zorgen dat de veehouder de schapen hun wettelijk
verplichte bescherming biedt?
Antwoord 11
Zoals aangegeven in mijn antwoord op vraag 5 acht de NVWA dierhouders
die geen wolfwerende beschermingsmaatregelen genomen hebben nu nog
niet in overtreding van artikel 1.6, derde lid, van het Besluit houders van
dieren. Op dit moment wordt door de NVWA nader geanalyseerd in welke
gevallen maatregelen nodig zijn, en welke concrete maatregelen passend zijn.
Hiervoor is ook relevant dat de norm niet alleen betrekking heeft op de wolf,
maar tevens op andere roofdieren, en ziet op een breed scala van gehouden
dieren, wanneer deze niet in een gebouw worden gehouden (zoogdieren,
reptielen, amfibieën, vogels en vissen). De beoordeling of er sprake is van
een overtreding is maatwerk: hoe schat de veehouder het risico op een
wolvenaanval redelijkerwijs in en welke maatregelen zijn mogelijk, geschikt,
passend en proportioneel.
Zowel de kosten als de praktische uitvoering kan voor veehouders een
uitdaging vormen om hun dieren goed te beschermen. Daarom wordt door
provincies en stakeholders ingezet op informatie en voorlichting om schade
te voorkomen en verstrekken provincies subsidies voor preventieve maatregelen.
Vraag 12
Deelt u de mening dat het onbillijk is dat veehouders verwachten schade
door de wolf gecompenseerd te krijgen wanneer de wettelijk verplichte
beschermingsmaatregelen niet zijn getroffen? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
bent u bereid de provincies te vragen uitbetaling van schade afhankelijk te
maken van de getroffen preventieve maatregelen?
Antwoord 12
Tegemoetkoming in de schade die veehouders lijden door aanvallen van een
wolf is een provinciale bevoegdheid. Zij hebben hier procedures voor
ingericht die door de gezamenlijke provinciale uitvoeringsorganisatie BIJ12
worden uitgevoerd. Het Interprovinciaal wolvenplan van de gezamenlijke
provincies gaat uit van het gegeven dat het redelijk is om dierhouders te
laten wennen aan de komst van de wolf. Het is aan de provincies om te
besluiten of zij aanvullende voorwaarden willen opnemen bij uitbetaling van
schade.
Vraag 13
Is het waar dat wolfwerende maatregelen die niet aan de daarvoor bedoelde
standaarden van BIJ12 voldoen en ook niet aan de wettelijke verplichting om
gehouden dieren te beschermen tegen roofdieren toch als toereikend worden
bevonden voor de uitkering van schade in voorkomende gevallen?
Antwoord 13
Het uitkeren van een tegemoetkoming in de schade is een verantwoordelijkheid van de provincies en wordt door de gezamenlijke provinciale uitvoeringsorganisatie BIJ12 uitgevoerd.
In het Interprovinciaal wolvenplan is bepaald dat er vooralsnog geen
preventieve maatregelen tegen wolvenaanvallen wordt verlangd om voor een
tegemoetkoming in aanmerking te komen. De provincies willen veehouders
op die manier de tijd en mogelijkheden geven om zich aan de aanwezigheid
van de wolf aan te passen. Het is aan provincies om de afweging te maken of
zij aanvullende voorwaarden willen opnemen bij uitbetaling van schade.
Vraag 14
Deelt u de mening dat van het uitkeren van schadevergoedingen aan
wetsovertreders een verkeerde receptwerking kan uitgaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 14
Zoals ik in mijn antwoord op vraag 5 heb aangegeven acht de NVWA
veehouders die geen wolfwerende beschermingsmaatregelen genomen
hebben nu nog niet in overtreding van artikel 1.6, derde lid, van het Besluit
houders van dieren. Overigens zijn handhaving op de plicht om vee tegen
aanvallen van wilde dieren te beschermen en de uitkering van een tegemoetkoming in de schade van elkaar losstaande processen. Naast het uitkeren van
een tegemoetkoming in de schade, wordt door provincies en stakeholders
ingezet op informatie en voorlichting om schade te voorkomen.
Vraag 15
Deelt u de mening dat het belonen van slecht gedrag als uitlokking tot
wetsovertreding kan worden gezien? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u
bereid uitkerende instanties te verplichten te voldoen aan de wettelijke
beschermingsplicht alvorens tot schadevergoeding kan worden overgegaan?
Antwoord 15
Het uitkeren van een schadevergoeding door de provincie zonder dat er door
de veehouder wolfwerende maatregelen zijn getroffen, is niet te kwalificeren
als uitlokking van een strafbaar feit. Artikel 47, lid 1, sub 2, van het Wetboek
van Strafrecht regelt uitlokking. Bij uitlokking gaat het erom dat het voornemen tot het plegen van het strafbare feit door de uitlokker bij de uitgelokte
wordt gewekt. Er is geen opzet van de provincie tot het aanzetten van de
veehouder om een strafbaar feit te begaan.
Vraag 16
Is het waar dat schade-uitkering na «schade» door roofdieren hoger kan zijn
dan de marktprijs die de getroffen dieren voor de eigenaar hadden kunnen
opbrengen bij verkoop? Zo ja, acht u dat wenselijk en deelt u de mening dat
daar een verkeerde receptwerking van zou kunnen uitgaan?
Antwoord 16
De manier van waarde bepalen is uitgewerkt in de provinciale Richtlijn taxatie
wolvenschade.5 De hoogte van de tegemoetkoming is bepaald op prijzen die
periodiek marktconform worden aangepast. Door provincies is bepaald dat
naast de marktwaarde van het gedode dier bijvoorbeeld ook verworpen
lammeren veroorzaakt door de wolf, en eventuele dierenartskosten en
afvoerkosten, voor een tegemoetkoming in aanmerking komen. Deze posten
staan in zodanig verband met de wolvenaanval dat deze schade volgens
provincies redelijkerwijs niet ten laste van de dierhouder behoort te blijven.
Vraag 17
Bent u bereid om een algemene maatregel te nemen om schadevergoedingen afhankelijk te maken van het voldoen aan de wettelijke preventieplicht en
nooit hoger te laten zijn dan de economische schade? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, op welke termijn en wijze?
Antwoord 17
Zoals in de beantwoording van vraag 12 en 16 aangegeven, is tegemoetkoming in de schade die veehouders lijden door aanvallen van een wolf een
provinciale bevoegdheid. Ik zie op dit moment geen aanleiding om hier
nadere landelijke wettelijke kaders voor op te stellen.
Vraag 18
Wat vindt u van het idee om veehouders te verplichten om een eigen
schadefonds in te richten, zodat dit niet langer ten laste komt van publieke
middelen? Zo nee, waarom niet en hoe ziet u zo’n privaat schadefonds in
relatie tot bijvoorbeeld het fonds dat de pluimveesector inrichtte? Zo ja, op
welke termijn en wijze?

5

extension://elhekieabhbkpmcefcoobjddigjcaadp/ https://www.bij12.nl/wp-content/uploads/2023/
02/Richtlijn-taxatie-bij-wolvenschade-aan-landbouwhuisdieren-2023-1.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Antwoord 18
Het uitkeren van schadevergoeding is een provinciale bevoegdheid. Artikel 6.1, eerste en tweede lid, van de Wet natuurbescherming bepaalt dat
gedeputeerde staten in voorkomende gevallen tegemoetkomingen verlenen
in schade, geleden in hun provincie, aangericht door natuurlijk in het wild
levende dieren indien die schade redelijkerwijs niet of niet geheel te laste van
de betrokkene behoort te blijven. Dit is een andere wettelijke basis voor
schade-uitkering dan in de pluimveesector. Een privaatrechtelijke verantwoordelijkheid voor schade door in het wild levende dieren past niet bij een
publiekrechtelijk geregelde bescherming van de natuur. Ik zie derhalve geen
aanleiding om tot een verplicht eigen schadefonds over te gaan.
Vraag 19
Deelt u de mening dat veehouders, die stelselmatig weigeren hun dieren de
wettelijk voorgeschreven bescherming tegen roofdieren te bieden, een
houdverbod zouden moeten krijgen wanneer duidelijk is dat gevaarzetting
wordt genegeerd? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op welke termijn en wijze?
Antwoord 19
Zoals ik in mijn antwoord op vraag 5 heb aangegeven, acht de NVWA
veehouders die geen wolfwerende beschermingsmaatregelen genomen
hebben nog niet in overtreding van artikel 1.6, derde lid, van het Besluit
houders van dieren.
Samen met de Minister van Justitie en Veiligheid is een wetsvoorstel
gemaakt dat de mogelijkheid introduceert dat de rechter een houdverbod op
kan leggen voor maximaal tien jaar en in het geval van recidive voor de duur
van twintig jaar. Dit wetsvoorstel is momenteel aanhangig bij uw Kamer. Het
voorziet tevens in de uitbreiding van de mogelijkheid om bedrijven, inrichtingen en locaties bestuursrechtelijk tijdelijk te sluiten, indien het welzijn van
een dier aldaar in gevaar is gebracht.
Op grond van de Wet op de economische delicten kunnen nu ook al
verschillende overtredingen van bepalingen uit de Wet dieren (waaronder het
op de Wet dieren gebaseerde Besluit houders van dieren) strafrechtelijk
worden vervolgd en bestraft. Dit geldt ook voor overtredingen van artikel 1.6,
derde lid, van het Besluit houders van dieren. Als onderdeel van een
veroordeling kan de rechter aan een bedrijfsmatige houder de gehele of
gedeeltelijke stillegging van een onderneming als bijkomende straf opleggen,
wat in feite neerkomt op een houdverbod. Daarnaast kan aan een bedrijfsmatige houder, net als aan een particuliere houder, een houdverbod worden
opgelegd als bijzondere voorwaarde in het kader van een (gedeeltelijk)
voorwaardelijke veroordeling. In beide gevallen is het aan de rechter om
hierover te beslissen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6