Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2009

Nr. 185

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 19 mei 2009
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap1
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, mw. Dijksma, van 19 februari 2009 inzake impulsgebieden en
de gevolgen hiervan voor de scholen (Kamerstuk 31 700 VIII, nr. 143). Bij
brief van 19 mei 2009 heeft de staatssecretaris deze beantwoord. Vragen
en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie
Bošnjaković-van Bemmel

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Depla (PvdA),
Remkes (VVD), Van Bochove (CDA), voorzitter,
Joldersma (CDA), De Vries (CDA), Van
Vroonhoven-Kok (CDA), Van Dijk (CDA),
Leerdam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Kraneveldt-van der Veen (PvdA), Roefs
(PvdA), ondervoorzitter, Verdonk (Verdonk),
Van Leeuwen (SP), Biskop (CDA), Bosma
(PVV), Pechtold (D66), Zijlstra (VVD), Langkamp (SP), Van Dijk (SP), Besselink (PvdA),
Ouwehand (PvdD), Dibi (GL), Anker (CU) en
Smits (SP).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Gill’ard
(PvdA), Van Miltenburg (VVD), Atsma (CDA),
Ferrier (CDA), Sterk (CDA), Vietsch (CDA),
Schinkelshoek (CDA), Jacobi (PvdA), Elias
(VVD), Timmer (PvdA), Van Dam (PvdA), Van
der Burg (VVD), Gesthuizen (SP), Jonker
(CDA), Fritsma (PVV), Van der Ham (D66), Ten
Broeke (VVD), Van Bommel (SP), Leijten (SP),
Bouchibti (PvdA), Thieme (PvdD), Peters (GL),
Ortega-Martijn (CU) en Gerkens (SP).

KST131372
0809tkkst31700VIII-185
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 185

1

Inhoudsopgave
I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Gewichtenregeling: eenvoudiger en effectiever
Compensatie tijdens de invoeringsperiode
Effecten en gevolgen
Projecten verlenging onderwijstijd
II Reactie van de staatssecretaris

2
2
3
3
5
5

I VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Gewichtenregeling: eenvoudiger en effectiever
De leden van de CDA-fractie hebben zich vorig jaar in het overleg met de
staatssecretaris al positief uitgelaten over het voorstel om de drempel in
de gewichtenregeling aan te gaan passen naar 6%. In vergelijking met de
oorspronkelijke voornemens om deze te gaan verlagen naar 3% lijkt de
leden deze verlaging gepast: het voorkomt versnippering van de inzet van
de gelden vanuit de gewichtenregeling. Het voorstel om de scholen in
gebieden met een hoger aantal kinderen met een onderwijsachterstand
extra financiële middelen ter beschikking te stellen, wordt ook door de
leden positief bejegend. In dat overleg werd door deze leden vooral
aandacht gevraagd voor de manier waarop men kwam tot de aanwijzing
van deze gebieden.
De leden van de PvdA-fractie nemen met instemming kennis van de
instelling van impulsgebieden met betrekking tot het tegengaan van
onderwijsachterstanden. In de wijken waar de mensen met de laagste
inkomens en het laagste opleidingsniveau wonen, wonen ook de meeste
achterstandsleerlingen. Door deze wijken als «impulsgebieden» aan te
wijzen, krijgen scholen in deze wijken extra geld om te investeren in de
kansen van kinderen. Zo komt het geld voor het verhelpen van onderwijsachterstanden daar terecht, waar dat het hardst nodig is. Die aanpak
ondersteunen de leden van harte.
De leden merken op dat vast blijven houden aan de oorspronkelijk
beoogde drempelverlaging van 3% terwijl dat, zoals uit diverse rekenscenario’s blijkt, niet tot een wezenlijk betere verdeling van de middelen
leidt, niet goed is. Vandaar dat deze leden hebben ingestemd met een
drempel van 6%, waardoor de voor de drempelverlaging beschikbare
middelen nu aan de impulsgebieden gegeven kunnen worden. Zo komt
het geld veel meer dan nu het geval is bij de juiste kinderen terecht. Wel
hebben de leden nog een aantal vragen over de voorgestelde nieuwe
regeling.
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
uitwerking impulsgebieden in de gewichtenregeling. Er zijn bij deze leden
grote zorgen en vraagtekens met betrekking tot de uitwerking.
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de staatssecretaris met informatie over uitwerking
impulsgebieden in gewichtenregeling. De leden hebben in de brief aanleiding gezien tot het stellen van enkele vragen.
Hou verhouden de impulsgebieden zich tot de 40 probleemwijken? In
hoeverre zijn de impulsgebieden gekoppeld aan deze wijken? Is het
verstandig om zoveel dubbele investeringen in deze gebieden te doen,
terwijl andere gebieden buiten de boot vallen, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 185

2

Compensatie tijdens de invoeringsperiode
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de eerstvolgende nieuwe
impulsgebieden met ingang van schooljaar 2013–2014 worden aangewezen. De nieuwe gebieden worden in het schooljaar 2011–2012 bekendgemaakt en hierbij wordt gebruik gemaakt van gegevens uit 2008. Naar de
mening van deze leden zijn deze gegevens wel erg oud, is het niet mogelijk om actuelere gegevens toe te passen?
Effecten en gevolgen
De leden van de CDA-fractie willen met name aandacht vragen voor de
problematiek van het gemiddelde. In een stad als Almere is het gemiddelde opleidingsniveau en sociaal-economische situatie gemiddeld te
noemen. Er is geen substantieel verschil aan te wijzen met andere steden.
Echter, Almere kent een specifieke bevolkingsopbouw: er is een stevige
bovenlaag met een bovengemiddeld opleidingsniveau en sociaal economische positie en er is een grote onderlaag, waar het opleidingsniveau
ver onder het gemiddelde ligt. In tegenstelling tot andere steden mist
Almere een stevige middenlaag. Door het berekenen van het gemiddelde
lijkt Almere een gemiddelde stad, waardoor ze buiten de criteria voor de
impulsgebieden blijft, maar nog steeds een bovengemiddeld percentage
achterstandsleerlingen heeft. Hoe kan een dergelijke situatie worden
voorkomen, zo vragen de leden.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de precieze definitie is van een
impulsgebied en de «drempel» die daarbij hoort. Begrijpen de leden het
goed dat een school in een impulsgebied die met betrekking tot het aantal
gewichten niet over de 6%-drempel heen komt, niet in aanmerking komt
voor extra geld? En kan de staatssecretaris aangeven of er een definitie«drempel» is, die een gebied of wijk sowieso over moet om tot impulsgebied verklaard te worden? Kortom: welke rekenkundige modellen liggen
aan de definitie van een impulsgebied ten grondslag?
In het gewichtengeld is ook een bijdrage versleuteld voor vooren vroegschoolse educatie (vve). De leden willen graag weten of er kwalitatieve
en/of kwantitatieve afspraken zijn gemaakt over de verdeling van extra
geld over vve en primair onderwijs? De leden vragen wie garandeert dat
het extra geld ook daadwerkelijk naar vve gaat? Voorts vragen zij wat er
gebeurt met de subsidieregeling voor vve 2008–2009 na het jaar 2009? Is
deels extra geld voor impulsgebieden bedoeld als «vervanging» van de 10
miljoen euro die met deze subsidieregeling gemoeid was? De inspectie
van het onderwijs zal de komende jaren de basisscholen die in impulsgebieden staan met bijzondere aandacht volgen. Deze leden vermoeden
dat er voor zowel de inspectie voor het onderwijs als voor scholen sprake
zal zijn van lastenverzwaring. Is deze constatering waar? Zo ja, hoe zwaar
is deze dan?
De leden vragen of de volgende casus juist is: indien sprake is van een
witte school in een impulsgebied met bijvoorbeeld 100 leerlingen
waarvan drie gewichtenleerlingen, is het toch voor deze school aantrekkelijk om deze drie leerlingen aan te melden omdat er drie maal een bedrag
van circa € 1 300,– te ontvangen valt. De leden vragen of dit de bedoeling
is. Is het juist dat deze school deze drie leerlingen moet financieren uit het
regulier budget?
De leden van de SP-fractie vragen hoe de som die het kabinet voor de
gehele regeling 70 miljoen euro extra investeert, tot stand komt. De leden
verzoeken daar helderheid over te geven. Welk deel van die 70 miljoen
euro is een structurele investering en welk deel tijdelijk? De leden wijzen
ook op de financiering van het Actieplan Leerkracht, dat gedeeltelijk is
gefinancierd door «vrijvallende middelen vanwege de invoering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 185

3

1

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008, nota van wijziging, 31 200 VIII, nr. 58.

nieuwe gewichtenregeling».1 Hoe groot zijn de middelen die zijn «vrijgevallen» en zijn besteed aan het Actieplan Leerkracht? Zijn deze «vrijvallende middelen» structureel? Hoe vallen deze «vrijvallende middelen»
te rijmen met de uitspraak van het kabinet dat er 70 miljoen euro extra
wordt geïnvesteerd? Of zijn hier investeringen in de voorschoolse
educatie, het inrichten van schakelklassen en trajecten op het gebied van
taal en rekenen meegerekend?
De staatssecretaris schrijft dat de afgelopen jaren sprake is van een
afname van het aantal gewichtenleerlingen. Uit een berekening van de
gezamenlijke Rotterdamse basisscholen blijkt dat het aantal achterstandsleerlingen in Rotterdam al met 20% is teruggelopen. In 2010 zou het aantal
achterstandsleerlingen met de helft zijn afgenomen (Onderwijsblad 22,
december 2008). Om hoeveel geld gaat het hier in Rotterdam? Om
hoeveel geld gaat het hier landelijk? Zijn al deze gelden weer geïnvesteerd
in onderwijsachterstandenbeleid? Kunt u aangeven welk deel daarvan is
geïnvesteerd in:
• het verhogen van de gewichten?
• het verlagen van de drempel?
• aan scholen die nu meer geld krijgen dan in de oude gewichtenregeling (herverdeling achterstandengeld)?
• de invoering van de impulsgebieden?
• de compensatieregeling voor scholen die er op achteruit zijn gegaan?
• Actieplan Leerkracht?
De redenering van de staatssecretaris is dat het opleidingsniveau van de
ouders verreweg de meest relevante factor is voor het voorspellen van
onderwijsachterstanden. Die redering is te volgen, hoewel het in de praktijk voor directeuren ondoenlijk is het opleidingsniveau van alle ouders te
achterhalen. Hoeveel klachten heeft u in het afgelopen jaar hierover
ontvangen van schooldirecteuren? Wanneer en op welke wijze kunnen de
uitvoeringsproblemen worden opgelost? De vraag is ook of het opleidingsniveau van de ouders de enige factor is. De leden denken dat het
antwoord op die vraag negatief is. Is de staatssecretaris bereid te onderzoeken of de factor van de gesproken thuistaal kan worden toegevoegd
aan het bepalen van een gewicht? Zo neen, waarom niet?
De leden vragen hoe, wanneer het opleidingsniveau de onderwijsachterstanden het best voorspelt, de onderwijsprestaties zich dan verhouden tot
het verminderen van het aantal gewichtenleerlingen? Is er sprake van een
stijging van de onderwijsprestaties? Is er in Rotterdam een stijging van
het onderwijsniveau, gezien het afnemen van het aantal gewichtenleerlingen? Is uw antwoord op deze vraag te verklaren? Hoe verklaart u
dat docenten niet het idee hebben dat er minder onderwijsachterstanden
zijn bij hun leerlingen? (zie onder andere Onderwijsblad 22, december
2008) Zijn alle leerlingen die in de nieuwe definitie geen gewichtenleerling
meer zijn, opgenomen in een impulsgebied? Zo neen, is aan te geven
hoeveel leerlingen niet meer een gewicht krijgen toebedeeld én niet in
een impulsgebied naar school gaan? Deze leden vragen dit omdat zij
willen weten of de daling van het aantal gewichtenleerlingen het gevolg is
van succesvol onderwijsachterstandenbeleid of van het hanteren van een
andere definitie van een gewichtenleerling. Graag ontvangen deze leden
een reactie.
Ten slotte vragen deze leden of het opleidingsniveau voor alle ouders in
de gewichtenregeling is verhoogd. Kunt u een overzicht geven van het
opleidingsniveau van de ouders in de «oude» en in de «nieuwe» gewichtenregeling? Wat zijn de verschillen? Wordt de daling van het aantal
gewichtenleerlingen veroorzaakt doordat het opleidingsniveau nu ook
geldt voor ouders, die niet in Nederland zijn geboren, zo vragen deze
leden.
De leden van de VVD-fractie hebben de volgende vragen over de effecten
en gevolgen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 185

4

•
•
•
•

•

•

Wat is de budgettaire dekking van de extra investering van 70 miljoen
euro extra in de gewichtenregeling?
Waarom heeft de staatssecretaris geen drempel ingebouwd voor het
extra impulsbedrag per gewichtenleerling?
Wat gaat de compensatie van scholen tijdens de invoeringsperiode
kosten? Hoe wordt dit bedrag gedekt?
Hoe komt het dat Flevoland er in financiële middelen in totaal 15% op
achteruit gaat terwijl alle andere provincies er op vooruitgaan? Hoe
komt het dat de middelen in Drenthe zelfs met 121% toenemen? Zijn er
bepaalde (autonome) ontwikkelingen in deze provincies die tot de
extreme verschuiving leiden, of heeft het puur te maken met de demografische samenstelling van de provincie?
Hoe verklaart de staatssecretaris het dat Almere er op achteruit gaat in
de nieuwe regeling, terwijl dit naar verwachting in de toekomst de
vijfde stad van het land zal zijn, met soortgelijke problematiek als in de
G4 die meer ontvangen?
Hoe moeten scholen zich in de toekomst verantwoorden over de inzet
van de middelen uit de impuls- en gewichtenregeling?

Projecten verlenging onderwijstijd
De leden van de CDA-fractie hebben zich verbaasd over het grote bedrag
dat gereserveerd is voor het nagaan welke effecten deze maatregel heeft.
Zo wordt in de brief gesproken over een bedrag van 15 miljoen euro voor
een dergelijk onderzoek. Deze leden vroegen zich in alle ernst af of een
dergelijk groot bedrag noodzakelijk is voor onderzoek naar de behaalde
resultaten. Waar wordt dat uit betaald? Is dat een goede besteding van de
gelden? Hadden die gelden niet beter ten goede van de achterstandsleerlingen kunnen komen? Door wie wilt u dit onderzoek laten uitvoeren,
zo vragen deze leden.
De leden van de PvdA-fractie juichen gerichte acties en investeringen op
het gebied van intensiever onderwijs, extra leertijd en extra leerstof toe,
omdat bewezen is dat extra leertijd behulpzaam kan zijn bij het verhelpen
van onderwijsachterstanden. Het is daarom goed dat, in aansluiting op
diverse adviezen van onder andere de Onderwijsraad en het Cito, pilots
worden opgezet om te bezien welke vormen van intensiever onderwijs
effectief zijn. In een reactie op verschillende mediaberichten over scholen
die niet in aanmerking komen als zijnde een impulsgebied, maar die toch
fors te kampen hebben met achterstandsleerlingen, zegt een woordvoerder van het ministerie van OCW dat gemeenten scholen die buiten
boord vallen aan kunnen melden voor deze pilots.1 Gaat de staatssecretaris deze scholen inderdaad voorrang geven bij aanmelding voor deze
pilots, zo vragen deze leden.

II REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS

1

NRC, «Geld voor achterstand verkeerd
verdeeld», 6 maart 2009.

De leden van de PvdA-fractie vragen of het mogelijk is om bij de vaststelling van de nieuwe impulsgebieden in 2012/2013 gebruik te maken van
recentere gegevens dan die uit 2008.
De Armoedemonitor verschijnt tweejaarlijks. Om mij te baseren op
recentere gegevens dan die uit 2008, zou ik gebruik moeten gaan maken
van de Armoedemonitor die in 2012 verschijnt en gebaseerd zal zijn op
gegevens uit 2009.
Dit zou echter betekenen dat scholen pas vlak voor het begin van het
schooljaar 2013/2014 de nieuwe indeling van de impulsgebieden te horen
krijgen. Dit is te laat voor de scholen om hier nog tijdig op te kunnen
anticiperen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 185

5

Om de scholen op tijd duidelijkheid te verschaffen voor het schooljaar
2013/2014 dient in de loop van 2011 de nieuwe indeling helder te zijn. Ik
heb op dat moment beschikking over de gegevens uit de Armoedemonitor die in 2010 beschikbaar komt en gebaseerd is op gegevens tot
2008.
De leden van de CDA-fractie vragen of voorkomen kan worden dat door
de specifieke bevolkingsopbouw van Almere, deze gemeente grotendeels
buiten de criteria van de impulsgebieden blijft.
In Almere leiden autonome ontwikkelingen tot een afname van de
omvang van de gewichtenmiddelen. In deze gemeente wonen relatief
weinig (zeer) laag opgeleiden en de inkomens behoren evenmin tot de
laagste categorie. Daarom gaan er minder gewichtenmidddelen naar
Almere.
Wel heb ik voor Almere (en voor Rotterdam: de twee gemeenten die het
meest achteruit zijn gegaan met hun achterstandsmiddelen) expliciet een
bedrag gereserveerd in de Subsidieregeling onderwijstijdverlenging
basisonderwijs (Staatscourant 23 april 2009, nr. 77). Hiermee kunnen
onderwijsachterstanden worden bestreden door het aanbieden van extra
onderwijstijd.
De leden van de PvdA-fractie hebben vragen over hoe de drempels in
impulsgebieden werken en vragen welke rekenkundige modellen hieraan
ten grondslag liggen.
Zoals bekend zijn de impulsgebieden gebaseerd op de door postcodes
gedefinieerde gebieden zoals gebruikt in de tweejaarlijkse Armoedemonitor van het SCP/CBS. In de impulsgebieden hanteer ik met opzet
geen drempel voor het impulsbedrag: juist om de betrokken gebieden zo
optimaal mogelijk te laten profiteren van de middelen bestemd voor
impulsgebieden.
Verder vragen de leden van de PvdA-fractie of er afspraken zijn gemaakt
over de verdeling van de VVE-middelen en wie garandeert dat deze
middelen daadwerkelijk voor dit doel worden ingezet en wat er gebeurt
met de subsidieregeling VVE na 2009.
Er zijn geen afspraken over de verdeling van extra geld voor vroegschoolse educatie gemaakt. De genoemde regeling betrof een extra
impuls voor de vroegschoolse opvang in 2008/2009 en wordt daarna
onderdeel van het gewichtenbudget. Dit budget stijgt hierdoor, waardoor
scholen hun investeringen in de vroegschoolse opvang kunnen doorzetten.
De Inspectie van het Onderwijs kijkt uiteraard of er voldoende aandacht
aan vroegschoolse educatie wordt besteed door de scholen. Dit is een
regulier onderdeel van de taken van de Inspectie van het Onderwijs en zij
zal door het kiezen van een themagericht onderzoek dit voorjaar en door
het extra focussen op de impulsgebieden de verrichtingen van de scholen
aandachtig volgen.
Voor de voorschool is aan gemeenten een apart budget beschikbaar
gesteld.
Tot slot vragen de leden van de PvdA-fractie of het klopt dat scholen in
impulsgebieden met een beperkt aantal gewichtenleerlingen toch extra
budget krijgen.
Dit klopt. In overleg met uw Kamer is besloten om in de impulsgebieden
geen drempels te hanteren voor het impulsgeld, juist omdat deze
gebieden met een opeenstapeling van problemen te maken hebben.
De leden van de SP-fractie vragen waar het budget van € 70 miljoen
vandaan komt en of deze middelen net als de (vrijgevallen) middelen voor
het Actieplan Leerkracht structureel zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 185

6

Het bedrag is afgesproken in het coalitie-akkoord en is afkomstig uit de
(structurele) enveloppemiddelen en was in eerste instantie bedoeld om
het verlagen van de drempel naar 3% te bekostigen. In overleg met de
Tweede Kamer is besloten deze drempel op 6% te houden en de impulsgebieden in te voeren. Vanaf 2012 wordt € 18 miljoen ingezet voor het
Actieplan Leerkracht.
Voor schakelklassen en voorschoolse opvang is budget gereserveerd via
het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid. De trajecten op het
gebied van taal en rekenen worden gefinancierd uit budget van de
enveloppemiddelen.
Vervolgens stellen de leden van de SP dat het aantal achterstandsleerlingen in Rotterdam met 20% is teruggelopen en dat het aantal
achterstandsleerlingen in 2010 met de helft zal teruglopen en de leden
vragen wat dit budgettair betekent. Vervolgens vragen de leden of hierdoor opnieuw gelden geïnvesteerd worden in het verhogen van de
gewichten, het verlagen van de drempel, aan herverdeling tussen scholen,
aan invoering van impulsgebieden, aan de compensatieregeling voor
scholen en voor het Actieplan Leerkracht?
Het klopt dat het aantal gewichtenleerlingen terugloopt. Dit is een gevolg
van autonome ontwikkelingen, maar ook door het invoeren van een nieuw
systeem. De «prijs» per gewichtenleerling neemt daarentegen toe door
het verlagen van de drempel en de invoering van de impulsgebieden.
Vervolgens zijn de herverdeeleffecten van de wijziging uit 2006 zo goed
mogelijk gereguleerd door de compensatiemaatregelen en door de pilots
onderwijstijdverlenging basisonderwijs. Door deze verschillende ontwikkelingen is het budget gewichtenmiddelen voor schooljaar 2006/2007 van
€ 399 miljoen verhoogd naar € 440 miljoen voor schooljaar 2009/2010.
De leden van de SP-fractie merken op dat het voor schooldirecteuren bijna
ondoenlijk is het opleidingsniveau van de ouders te achterhalen.
De gewichtenregeling werkt al sinds 1986 op basis van ouderverklaringen,
maar ik heb hier inderdaad tientallen klachten over ontvangen. Zoals
eerder toegezegd laat ik onderzoeken welke werkwijze het beste is om
onderwijsachterstanden beter te registreren. Ik denk dan in eerste
instantie aan de mogelijkheden die de invoering van het onderwijsnummer mij zullen bieden. Ik denk niet meteen aan het criterium thuistaal,
omdat uit veelvuldig onderzoek blijkt dat dit een moeilijk te hanteren
criterium is. Het is duidelijk dat het niveau van de thuistaal ten opzichte
van het Nederlands van veel meer invloed is, dan het feit dát er een
andere thuistaal wordt gesproken.
Verder vragen de leden van de SP of het criterium opleidingsniveau van
ouders veroorzaakt dat het aantal gewichtenleerlingen daalt en of er
sprake is van een stijging van de onderwijsprestaties als gevolg van een
succesvol onderwijsachterstandenbeleid?
Er is aan de ene kant sprake van een autonome ontwikkeling die veroorzaakt dat het opleidingsniveau als geheel stijgt in Nederland. Daarnaast
zien we het aantal achterstandsleerlingen dalen. Er zijn scholen met een
hoge populatie achterstandsleerlingen die al jaren goed scoren op de
CITO-eindtoets. Ook zijn er tekenen dat Nederland internationaal niet
slecht scoort als het gaat om de koppeling tussen hoog onderwijsniveau
en een geringe mate van ongelijkheid in het onderwijs (PISA onderzoek,
OECD). Er tekent zich voorzichtig het beeld af dat het terugdringen van de
grootste achterstanden bij de zwakste leerlingen aan het lukken is, maar
tegelijkertijd geldt dat de problematiek er niet minder op wordt. Om het
effect van het onderwijsachterstandenbeleid niet te laten wegebben zullen
structurele interventies nodig blijven. In mijn ogen aanleiding genoeg om
het budget te handhaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 185

7

De leden van de SP vragen of gewichtenleerlingen die niet onder de
nieuwe definitie van gewichtenleerling vallen, automatisch zijn opgenomen in een impulsgebied.
Nee. De definitie van gewichten is leerlingafhankelijk en heeft in de
nieuwe definitie te maken met het opleidingsniveau van de ouders. Bij de
vaststelling van het impulsbedrag in een impulsgebied wordt gebruik
gemaakt van postcodegebieden, zoals gebruikt in de Armoedemonitor
2008 van het SCP/CBS. Hiervoor is het adres van de school bepalend.
Maar in een impulsgebied krijgen scholen geld op basis van het aantal
kinderen met een gewicht.
Tot slot vragen de leden van de SP naar de verschillen tussen de oude en
de nieuwe definities van gewichtenleerlingen en of de daling van het
aantal gewichtenleerlingen mede wordt veroorzaakt doordat nu ook het
opleidingsniveau van niet in Nederland geboren ouders wordt meegeteld.
Het verdwijnen van de factor «etniciteit» hetgeen uw Kamer heeft
besloten in 2006, is inderdaad het meest opvallende verschil tussen de
oude en de nieuwe definitie van gewichtenleerling. Het is moeilijk te
zeggen of en hoe groot de invloed hiervan is op de daling van het aantal
gewichtenleerlingen. Daarvoor zouden een aantal jaren twee registratiesystemen van de verschillende gewichtendefinities door scholen moeten
worden bijgehouden. Ik wil de scholen niet met deze administratieve
lasten opzadelen. Ik hecht meer waarde aan het feit dat uit onderzoek
blijkt dat opleidingsniveau een veel betere voorspeller is voor het
ontstaan van onderwijsachterstanden, dan etniciteit.
Een ander verschil met de oude definitie is dat het aantal categorieën
waar een leerling onder kan vallen teruggebracht is van vier naar twee:
een gewicht van 0,3 wordt toegekend aan leerlingen waarvan beide
ouders laag zijn opgeleid (maximaal VMBO basis- of kaderberoepsgerichte leerweg) en 1,2 als één van de ouders zeer laag is opgeleid (maximaal basisonderwijs) en voor de andere ouder hetzelfde opleidingsniveau
of lager geldt, óf maximaal VMBO basis- of kaderberoepsgerichte leerweg
heeft.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de budgettaire dekking van de
€ 70 miljoen voor de gewichtenregeling.
Dit is onderdeel van de afspraken uit het coalitieakkoord.
Tevens vragen de leden van de VVD-fractie waarom er geen drempel is
ingebouwd voor het extra impulsbedrag per leerling.
De keuze om geen drempel in te stellen in de impulsgebieden is in overleg
met de Tweede Kamer gedaan. Juist in deze gebieden, die te kampen
hebben met een opeenstapeling van problemen is het van belang om
ieder kind te laten profiteren van extra budget (via zijn of haar basisschool).
Verder vragen de leden naar de precieze kosten van de compensatieregeling. De precieze kosten zijn mede afhankelijk van prijsbijstelling die
in de loop van juni bekend zal worden. Wel kan ik aangeven dat er een
budget van ruim € 20 miljoen hiervoor is gereserveerd, dat wordt gedekt
uit het budget voor de gewichtenmiddelen.
De leden van de VVD vragen hoe het komt dat de middelen in de
provincie Drenthe zo veel toenemen en in de provincie Flevoland zichtbaar afnemen?
De provincie Drenthe heeft relatief weinig allochtone leerlingen en veel
leerlingen met ouders met een relatief laag opleidingsniveau. Dit in
combinatie met de aanwezigheid van veel gebieden met een opeenstapeling van problemen zoals hoge werkloosheid en lage inkomens (plattelandsgebieden) veroorzaakt de toename van het budget.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 185

8

Voor Flevoland geldt, met name als gevolg van de invloed van de
gemeente Almere, dat er relatief veel allochtone leerlingen wonen met
ouders met een gemiddeld opleidingsniveau. Dit veroorzaakt mede de
afname van het budget voor deze provincie.
Het specifieke aan de stad Almere is het volgende: aan de ene kant kent
Almere een aantal problemen dat hoort bij een typische grootstedelijke
problematiek. Maar Almere lijkt niet in alles op de G4. Zo is het opleidingsniveau van de bevolking in Almere gemiddeld. Men kent een gelijkmatige mix per postcodegebied van lage inkomens en uitkeringen met
hoge inkomens. Relatief weinig echte armoedegebieden dus, zoals
bedoeld in de Armoedemonitor 2008. En deze dient weer als basis voor de
vaststelling van de impulsgebieden.
Tot slot vragen de leden van de VVD of scholen zich in de toekomst
moeten verantwoorden over de inzet van de middelen uit de gewichtenregeling en de impulsgebieden.
Ik onderschrijf deze behoefte om beter in beeld te krijgen wat er met de
verschillende achterstandsmiddelen wordt gedaan en vooral welke
aanpak het meest effectief is. Daar staat tegenover dat het grootste deel
van deze middelen onderdeel uitmaakt van de lumpsum, juist om een zo
gericht en zo effectief mogelijke inzet mogelijk te maken met zo min
mogelijk administratieve lasten. Toch ga ik mij beraden op een aanpak die
tegemoetkomt aan het beste van deze twee uitgangspunten.
De leden van de CDA-fractie hebben zich verbaasd over het grote bedrag
van jaarlijks € 15 miljoen dat gereserveerd zou zijn voor onderzoek naar
de effectiviteit van achterstandenbeleid.
Dit berust op een misverstand: ik heb op 23 april 2009 de Subsidieregeling
onderwijstijdverlenging basisonderwijs gepubliceerd, waarmee door het
inzetten van verlenging van de onderwijstijd, onderwijsachterstanden bij
achterstandsleerlingen kunnen worden bestreden. Bijvoorbeeld door het
aanbieden van zomerscholen, weekendscholen of een verlengde schooldag. Voor deze subsidieregeling is voor een periode van vier jaar gemiddeld € 15 miljoen per jaar beschikbaar gesteld. Een bescheiden deel van
dit budget zal gebruikt worden om de effecten van deze interventies
wetenschappelijk te laten meten, zodat kan worden aangetoond welke
interventie onder welke voorwaarden aantoonbaar helpt om onderwijsachterstanden te bestrijden.
In antwoord op de vraag van de leden van de PvdA-fractie reserveer ik in
deze subsidieregeling een bedrag dat met name bestemd is voor projectaanvragen uit Almere en Rotterdam. Deze twee gemeenten hebben jaarlijks meer dan € 1 miljoen euro ingeleverd op hun achterstandsmiddelen
als gevolg van de aangepaste definities van de gewichtenregeling in 2006.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 185

9