Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 712

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR RECHTSBESCHERMING EN VAN
JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 mei 2022
Bijgaand treft u aan de zevende voortgangsrapportage van het wetgevingsproject nieuw Wetboek van Strafvordering.1 In deze zevende
voortgangsrapportage gaan we in op de stand van zaken van dit wetgevingsproject. Daarmee voldoen wij aan een verzoek van de Vaste
Commissie van Justitie en Veiligheid in de Tweede Kamer om over de
stand van zaken van het project te worden ingelicht.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

1

kst-29279-712
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Voor de eerdere voortgangsrapportages zij verwezen naar Kamerstuk 29 279, nrs. 331, 372, 395,
459, 501 en 625.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

1

Zevende voortgangsrapportage wetgevingsproject nieuw
Wetboek van Strafvordering
1. Inleiding
Het nieuwe Wetboek van Strafvordering is een belangrijke prioriteit van
dit kabinet. Nu voor de invoering daarvan de benodigde financiële
middelen zijn beschikbaar gesteld, is het wetgevingsproject nieuw
Wetboek van Strafvordering een nieuwe fase ingegaan. Het is onze
ambitie dit wetgevingsproject voortvarend voort te zetten, met als
eerstvolgende grote stap: indiening van het wetsvoorstel tot vaststelling
van het nieuwe wetboek bij de Tweede Kamer.
Het Wetboek van Strafvordering is het wegennet van de strafrechtelijke
rechtshandhaving, dat hard aan onderhoud toe is. Het nieuwe Wetboek
van Strafvordering is een diepte-investering in deze juridische infrastructuur, waardoor we ook in de toekomst met alle partijen in de
strafrechtketen gebruik kunnen maken van solide en moderne wegen. Het
zorgt er allereerst voor dat het strafprocesrecht weer in een overzichtelijke
regeling is neergelegd die heldere waarborgen biedt voor alle bij het
strafproces betrokken personen, waaronder de burger die – als slachtoffer,
getuige of verdachte – te maken krijgt met criminaliteit. Het nieuwe
wetboek is nodig om de prestaties van de strafrechtketen te verbeteren en
het zal bijdragen aan de slagvaardigheid van de opsporing. Het wetboek
biedt in dat verband moderne bevoegdheden voor de opsporing van
criminaliteit, waaronder de georganiseerde, ondermijnende criminaliteit.
Door een betere voorbereiding van de berechting en stroomlijning van
procedures kunnen de doorlooptijden van de afdoening van misdrijven
worden verkort. Met een volledig techniekonafhankelijke regeling van het
strafprocesrecht, is het nieuwe wetboek ook klaar voor de digitalisering
van de strafrechtspleging.
Sinds de vorige (zesde) voortgangsrapportage van onze ambtsvoorgangers aan uw Kamer van 12 november 2020 (Kamerstuk 29 279, nr. 625)
zijn de voorbereidingen voor het nieuwe Wetboek van Strafvordering in
goede samenwerking met de betrokken ketenorganisaties voortgezet.
Onze voorgangers sloten die voortgangsrapportage terecht met enige
trots af. De conceptversie van de eerste zes boeken van het nieuwe
wetboek was het resultaat van een langdurige samenwerking tussen alle
betrokkenen uit de strafrechtketen. Dat geldt ook voor de herziening van
de laatste twee boeken van het wetboek die vooruitlopend op de algehele
modernisering waren afgerond en (als onderdeel van het huidige
wetboek) in 2017 in werking zijn getreden.2
De goede samenwerking is gecontinueerd en sinds november 2020 zijn
enkele belangrijke mijlpalen in dit project bereikt. De vaststellingswet van
de eerste zes boeken van het nieuwe wetboek is voor advisering aan de
Raad van State voorgelegd in april 2021 en de Innovatiewet Strafvordering is door de Tweede Kamer aanvaard in februari 2022. Het nieuwe
Wetboek van Strafvordering is benoemd als een belangrijke prioriteit van
het nieuwe kabinet in het coalitieakkoord van januari 2022. De regering
stelt voor de invoering daarvan 450 miljoen euro beschikbaar de komende
vier jaren. De meest recente belangrijke mijlpaal is de ontvangst van het
advies van de Raad van State over de vaststellingswet van de eerste zes
boeken van het nieuwe wetboek op 7 april jl.

2

Dit betreft de Boeken 5 (Internationale en Europese strafrechtelijke samenwerking) en
6 (Tenuitvoerlegging) uit het huidige Wetboek van Strafvordering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

2

In de voorliggende rapportage doen wij verslag van de geleverde
inspanningen sinds de vorige voortgangsrapportage en geven wij een
toelichting op de planning van de vervolgstappen in de komende jaren
wat betreft zowel de wetgeving als het verder in beeld brengen van de
uitvoeringsconsequenties, daarvan. Nieuw ten opzichte van de
voorgaande voortgangsrapportages is dat voortaan ook verslag wordt
gedaan van de implementatieorganisatie voor en van de ketenpartners.
Het belang van een goede en tijdige voorbereiding van en door de
organisaties in de strafrechtketen van de invoering van het nieuwe
wetboek vereist een overkoepelende implementatiestructuur. Nu de
financiële dekking voor de implementatie beschikbaar is, wordt
momenteel door de strafrechtketenorganisaties die organisatiestructuur
opgebouwd om de invoering van het wetboek voor te bereiden. Inmiddels
is een kwartiermaker aangesteld om (als eerste) deze organisatie op te
bouwen.
In deze zevende voortgangsrapportage wordt achtereenvolgens een
overzicht gegeven van de wetgevingsactiviteiten, waarbij ook al kort een
duiding wordt gegeven aan het advies van de Raad van State (2), de
werkzaamheden voor het in kaart brengen van de uitvoeringsconsequenties (3) en de werkzaamheden van de implementatieorganisatie in
oprichting (4). In paragraaf 3 zal ook het rapport van de Commissie
implementatie nieuw Wetboek van Strafvordering (verder: de commissie
Letschert) aan de orde komen, dat door onze ambtsvoorgangers begin
2021 met een beleidsreactie aan de Tweede Kamer is gezonden
(Kamerstuk 29 279, nr. 637). Tot slot volgt een paragraaf over betrokkenheid van de wetenschap en over de WODC-onderzoeken die in het
kader van het nieuwe Wetboek van Strafvordering zijn of worden
uitgevoerd (5).
2. Voortgang wetgeving
2.1 Inleiding
Het wetgevingsproject nieuw Wetboek van Strafvordering bestaat uit
meerdere onderdelen.
Het hoofdbestanddeel vormt de wetgeving tot vaststelling van een nieuw
Wetboek van Strafvordering. De afgelopen jaren concentreerden de
voortgangsrapportages zich voornamelijk op deze vaststellingswetgeving.
Het Wetboek van Strafvordering, het huidige en het nieuwe wetboek,
bestaat uit verschillende boeken, die naast een algemeen deel, de
verschillende fasen van het strafproces regelen. Zoals uit de eerdere
voortgangsrapportages blijkt, stond aanvankelijk een gefaseerde aanpak
voor ogen met vaststellingswetten per boek. Gaandeweg bleek dat deze
aanpak mogelijk was voor het boek over de tenuitvoerlegging van de
strafrechtelijke beslissingen en het boek over de internationale samenwerking in strafzaken. Deze twee boeken zijn in 2017 al inhoudelijk
vernieuwd en opgenomen in het huidige wetboek. Voor de eerste zes
boeken van het nieuwe wetboek bleek een gefaseerde aanpak echter geen
begaanbare weg. De reden daarvan is, kort gezegd, dat de onderlinge
samenhang in de regeling van het strafproces – van de start van de
opsporing tot aan het moment van de tenuitvoerlegging van de definitieve strafrechtelijke beslissing – het noodzakelijk maakt de eerste zes
boeken van het nieuwe wetboek in één wetsvoorstel onder te brengen.
Deze constatering, die ook in de adviezen over de afzonderlijke
wetsvoorstellen naar voren werd gebracht, heeft ertoe geleid dat de
conceptwetsvoorstellen van de eerste zes boeken zijn samengebracht in
het wetsvoorstel tot vaststelling van de Boeken 1 tot en met 6 van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

3

nieuwe Wetboek van Strafvordering. Dit wetsvoorstel («de eerste
vaststellingswet») werd in april 2021 bij de Afdeling advisering van de
Raad van State aangeboden voor advies. Het advies van de Afdeling
advisering gedateerd 7 april jl. hebben wij ontvangen. De komende
maanden zal het wetgevingswerk er primair op zijn gericht om het advies
van de Afdeling in het wetsvoorstel te verwerken en om het wetsvoorstel
vergezeld van het nader rapport zo spoedig als mogelijk in te dienen bij de
Tweede Kamer. Daarmee geven we uitvoering aan de motie van het lid
Ellian (Kamerstuk 29 279, nr. 667). Die motie, in juli 2021 (Handelingen II
2021/22, nr. 99, item 34) met een zeer ruime meerderheid aangenomen
door de Tweede Kamer, stelt de noodzaak vast van een nieuw wetboek,
van een zorgvuldige en intensieve parlementaire behandeling ervan en
van een vroegtijdige en intensieve betrokkenheid van de Tweede Kamer.
De motie spreekt uit dat een tijdige aanvang van de parlementaire
behandeling belangrijk is om onnodige vertraging te voorkomen en
verzoekt de regering het wetsvoorstel tot vaststelling van het nieuwe
Wetboek van Strafvordering zo spoedig mogelijk naar de Kamer te sturen.
Hoewel het wetsvoorstel tot vaststelling van de Boeken 1 tot en met 6
strikt genomen niet alle boeken van het nieuwe Wetboek van Strafvordering omvat, wordt dit wetsvoorstel veelal aangeduid als het nieuwe
Wetboek van Strafvordering. De boeken over de tenuitvoerlegging en de
internationale samenwerking in strafzaken, waarvoor een gefaseerde
aanpak wel mogelijk bleek, zijn, zoals gezegd, inhoudelijk gemoderniseerd
en zijn, als onderdeel van het huidige wetboek, ook al ingevoerd.
Momenteel worden deze twee boeken omgezet naar de structuur en
terminologie van het nieuwe wetboek, waarna deze twee boeken als een
aparte tweede vaststellingswet in het nieuwe wetboek worden ingevoegd.
Bij de voorbereiding en totstandkoming van de vaststellingswetgeving
zijn deskundigen uit de wetenschap, de politie, de bijzondere opsporingsdiensten, de Koninklijke marechaussee, het openbaar ministerie, de
Rechtspraak, de advocatuur (de organisaties uit de strafrechtketen), de
organisaties uit de executieketen, en afhankelijk van het onderwerp ook
andere uitvoeringsorganisaties, intensief betrokken geweest. De organisaties uit de strafrechtketen maken ook deel uit van een werkgroep waarin
alle voorstellen die in het kader van het wetgevingsproject worden
voorbereid, worden beoordeeld op de inhoud en uitvoeringsconsequenties. Dit vanwege het grote belang dat wordt gehecht aan een voor
de praktijk uitvoerbaar wetboek. Naast de wetgeving tot vaststelling van
een nieuw wetboek bestaat het wetgevingsproject, zoals in eerdere
voortgangsrapportages al wel werd benoemd, echter ook uit andere
onderdelen. Op dezelfde wijze als voorheen wordt met de ketenpartners
ook aan de verdere voorbereiding van die andere onderdelen gewerkt.
2.2 Overzicht van de wetgevingsactiviteiten
In deze zevende voortgangsrapportage geven wij u een overzicht van de
verschillende onderdelen van het wetgevingsproject en gaan wij in op de
onderlinge samenhang. Op deze wijze trachten wij u inzicht te verschaffen
in het werk dat is gedaan, maar, belangrijker, ook in het wetgevende werk
dat nog moet gebeuren en waarbij u vanuit uw positie als medewetgever
bent betrokken. Het wetgevingsproject nieuw Wetboek van Strafvordering
is omvangrijk en vergt, mede gelet op de uitvoering van de motie van het
lid Ellian en de opdracht uit het coalitieakkoord, dat gelijktijdig wordt
gewerkt aan de verschillende wetgevingsonderdelen, aan de inventarisatie van de uitvoeringsconsequenties en de daadwerkelijke implementatie. Daarbij geldt dat te voorzien is dat gedurende het wetgevingstraject
aanpassingen nodig zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

4

Om overzicht te geven en samenhang aan te brengen in de wetgevingsactiviteiten van het wetgevingsproject nieuw Wetboek van Strafvordering is
voor elk van de verschillende onderdelen van het wetgevingsproject een
«spoor» opgesteld, waarbij andere grote wetgevingstrajecten, zoals de
Omgevingswet, als inspiratiebron hebben gediend. Het sporenoverzicht
voor de wetgeving omvat alle wetgeving die nodig is voor de invoering
van het nieuwe wetboek, en beoogt bij te dragen aan het structureren en
(in onderlinge samenhang) inzichtelijk maken van de diverse wetgevingstrajecten die voor de invoering van het nieuwe wetboek nog nodig zijn.
Wij zullen u in het vervolg van het wetgevingsproject nieuw Wetboek van
Strafvordering aan de hand van de verschillende wetgevingssporen in
voortgangsrapportages informeren. Daarbij is de volgende indeling
gemaakt:
– Een innovatiespoor;
– Een vaststellingsspoor;
– Een invoeringsspoor; en
– Een aanvullingsspoor.

De vaststellingswetgeving vormt de kern en het hoofdbestanddeel van het
wetgevingsproject. De andere sporen zijn daaraan dienstbaar. Het
innovatiespoor, dat de Innovatiewet strafvordering bevat, loopt met
enkele onderwerpen op de inwerkingtreding van het nieuwe wetboek
vooruit en wordt daarom in dit overzicht als eerste spoor benoemd. Het
invoeringsspoor en aanvullingsspoor vormen het derde en vierde spoor,
omdat zij op het vaststellingsspoor volgen. Elk van deze wetgevingssporen wordt in het navolgende op hoofdlijnen verder toegelicht. Daarna
zal per spoor de stand van zaken en verdere planning worden gegeven.
2.3 Het innovatiespoor: de Innovatiewet Strafvordering
Het eerste spoor betreft het innovatiespoor. Dit spoor bestaat uit de
Innovatiewet strafvordering (Innovatiewet Sv) (Kamerstuk 35 869). De
Innovatiewet Sv, die op 15 februari 2022 door de Tweede Kamer is
aangenomen, heeft als doel om vooruitlopend op (de Boeken 1 t/m 6 van)
het nieuwe Wetboek van Strafvordering al ervaring op te doen met enkele
onderdelen in de vorm van vijf pilots. Zoals bekend betreft het de
onderwerpen mediation, hulpofficier van justitie, prejudiciële procedure,
audiovisuele verslaglegging en enkele digitale bevoegdheden. De pilots

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

5

van de Innovatiewet Sv maken alle deel uit van een samenhangende
pilotstructuur en worden door het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC) aan een evaluatie onderworpen waarmee
al tijdens de pilots, via monitoring, wordt begonnen. Met de uitkomsten
kan zodoende rekening worden gehouden bij de verdere uitwerking van
het wetgevingsproject voor het nieuwe Wetboek van Strafvordering (zie
hierna bij «aanvullingsspoor»).
De Innovatiewet Sv is inmiddels aanhangig bij de Eerste Kamer. De Eerste
Kamer heeft op 12 april 2022 verslag uitgebracht (Kamerstuk 35 869, B).
Wij verwachten medio mei de memorie van antwoord betreffende dit
wetsvoorstel aan de Eerste Kamer te kunnen toezenden.
2.4 Het vaststellingsspoor: de vaststelling van het nieuwe Wetboek van
Strafvordering
Het vaststellingsspoor vormt het tweede spoor van het wetgevingsproject
nieuw Wetboek van Strafvordering en bevat twee vaststellingswetten. Het
vaststellingsspoor bevat de kern van het wetgevingsproject: het nieuwe
wetboek. Zoals al aangegeven, bevat dat spoor twee vaststellingswetten
waarvan de eerste vaststellingswet, die de eerste zes boeken van het
nieuwe wetboek omvat, u als eerste zal bereiken. De tweede vaststellingswet met de Boeken 7 en 8, die de al gemoderniseerde en ingevoerde
boeken over de tenuitvoerlegging en internationale samenwerking in
strafzaken bevatten, volgt later. Samen met de nieuwe Boeken 7 en 8
(tweede vaststellingswet) vormen de nieuwe Boeken 1 tot en met 6 het
nieuwe Wetboek van Strafvordering.
De eerste vaststellingswet: de nieuwe boeken 1–6
Zoals aangegeven hebben wij het advies van de Afdeling advisering van
de Raad van State ontvangen. In lijn met de mogelijkheden die de op
1 mei 2022 in werking getreden Wet open overheid biedt, heeft de
Afdeling advisering van de Raad van State haar advies over de eerste
vaststellingswet van de Boeken 1 tot en met 6 van het nieuwe Wetboek
van Strafvordering op 16 mei 2022 openbaar gemaakt.
Het is een zeer omvangrijk en doorwrocht advies. De Afdeling advisering
onderschrijft allereerst het belang van het nieuwe wetboek. Het huidige
wetboek is ook naar de mening van de Raad van State verouderd en
ontoegankelijk geworden. Het voorstel voorziet volgens de Afdeling
advisering in een grondige herstructurering en dient daarmee de
rechtszekerheid en bruikbaarheid van het wetboek in de praktijk.
Het advies is opgebouwd uit een Algemeen deel en een Bijzonder deel.
Het Bijzonder deel valt uiteen in vijf deeladviezen. Ieder deeladvies
behandelt een van de thema’s aan de hand waarvan de advisering heeft
plaatsgevonden. De deeladviezen bevatten de concrete adviesopmerkingen van de Afdeling over specifieke onderdelen van het voorgestelde
nieuwe wetboek. Het gaat daarbij niet alleen om opmerkingen van
legislatieve aard, maar het advies behelst ook opmerkingen die betrekking
hebben op de uitvoering in de praktijk en de implementatie.
Het Bijzonder deel bestaat uit de volgende thema’s:
A. Uitvoerbaarheid en digitalisering
B. De positie van de procesdeelnemers
C. Opsporing
D. Beweging naar voren
E. De rol van de rechter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

6

Het advies, waarvoor wij de Afdeling advisering erkentelijk zijn, heeft een
dictum b gekregen. Dat wil zeggen dat de Afdeling advisering een aantal
opmerkingen bij het voorstel heeft en adviseert om daarmee rekening te
houden voordat het voorstel bij de Tweede Kamer wordt ingediend. Mede
door dit dictum zetten wij met veel vertrouwen de werkzaamheden in
gang die de komende periode nodig zijn voor de verwerking van dit
omvangrijke advies, met als doel het wetsvoorstel gereed te maken voor
de volgende stap: indiening bij de Tweede Kamer.
Wij gaan in onze eerstvolgende voortgangsrapportage nader in op de
wijze van de aanpak van verwerking van het advies. Wij hebben dan meer
zicht op zowel de stappen die moeten worden gezet als op de bijbehorende planning om het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer in te kunnen
dienen. We zijn voornemens om die volgende (achtste) voortgangsrapportage kort na de zomer van 2022 aan u te sturen. Vooralsnog
verwachten wij dit wetsvoorstel in het vierde kwartaal van 2022 bij de
Tweede Kamer in te kunnen dienen; in de achtste voortgangsrapportage
kunnen wij over het moment van indiening een scherp beeld geven.
Een inhoudelijke reactie van regering op het advies van de Afdeling
advisering van de Raad van State kan, zoals te doen gebruikelijk in de
wetgevingsprocedure, worden verwacht bij de indiening van het
wetsvoorstel bij de Tweede Kamer; in het dan met het wetsvoorstel aan de
Tweede Kamer mee te zenden nader rapport geven wij aan hoe het advies
is verwerkt.
De tweede vaststellingswet: de nieuwe boeken 7 en 8
In de tweede vaststellingswet worden de nieuwe Boeken 7 en 8
opgenomen. De Boeken 7 en 8 omvatten de bestaande boeken over
respectievelijk de «Internationale en Europese strafrechtelijke samenwerking» (Vijfde Boek) en de «Tenuitvoerlegging» (Zesde Boek) van het
huidige Wetboek van Strafvordering. Het huidige Vijfde Boek en Zesde
Boek zijn recent herzien.3 Thans wordt, ook in samenwerking met de
ketenorganisaties, gewerkt aan de technische omzetting van die twee
herziene boeken naar Boek 7 en 8. Deze omzetting ziet met name op de
inhoudelijke afstemming van deze twee boeken op de nieuwe Boeken 1
tot en met 6 en op het omnummeren van de artikelen in deze twee
boeken. Daarnaast worden ook wetssystematische verbeteringen
doorgevoerd en worden de ervaringen uit de praktijk met de herziene
boeken meegenomen.
Omdat de tweede vaststellingswet (Boeken 7 en 8) de technische
omzetting van al herziene boeken betreft, kan de eerste vaststellingswet
(Boeken 1 tot en met 6) zelfstandig worden behandeld door de Tweede en
Eerste Kamer zonder dat het noodzakelijk is dat wordt gewacht op de
tweede vaststellingswet. Met de aanpak in dit vaststellingsspoor sluiten
wij aan bij de overwegingen van de aangenomen motie van het lid Ellian:
dit voorkomt onnodige vertraging. De voorgestelde planning maakt het
mogelijk om de parlementaire behandeling van beide vaststellingswetten
en ook de invoeringswet (zie paragraaf 2.5) in 2024 af te kunnen ronden.
2.5 Het invoeringsspoor: de invoeringswetten bij het nieuwe wetboek
Het invoeringsspoor van het nieuwe Wetboek van Strafvordering wordt
gevormd door de invoeringswet en de invoeringsrijkswet. De invoeringswetgeving bestaat uit verschillende onderdelen. Een belangrijk onderdeel
wordt gevormd door het overgangsrecht. Het antwoord op de vraag welk
3

Het Vijfde Boek in 2017 (Stb. 2017, nr. 246) en het Zesde Boek ook in 2017 (Stb. 2017, nr. 82).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

7

recht na inwerkingtreding van het nieuwe wetboek toepasselijk is op een
concrete proceshandeling of processituatie – het nieuwe of het oude recht
– wordt bepaald door de regels van het overgangsrecht. Omdat het
nieuwe wetboek in één keer wordt ingevoerd, wordt de duur van het
overgangsrecht zo kort mogelijk gehouden. In het afgelopen jaar is al een
deel van het overgangsrecht van de Boeken 1 tot en met 6 in concept
voorgelegd aan de ketenorganisaties en wordt in samenspraak met hen
gewerkt aan deze wetgeving. Dit is van groot belang, omdat de ketenorganisaties zicht hebben op de huidige praktijk en kunnen aangeven in welke
situaties het overgangsrecht nodig is. Zodra dit is afgerond wordt verder
gewerkt aan het overgangsrecht voor de Boeken 7 en 8. De invoeringswet
regelt het complete overgangsrecht voor alle boeken van het nieuwe
wetboek.
Een tweede onderdeel van de invoeringswetgeving betreft de aanpassing
van andere wetten, waaronder het Wetboek van Strafrecht, aan het
nieuwe Wetboek van Strafvordering (aanpassingswetgeving). Behalve het
Wetboek van Strafrecht kan dan worden gedacht aan – al dan niet aan het
strafrecht verwante – wetten, zoals de Wet op de economische delicten, de
Wet wapens en munitie, de Wegenverkeerswet 1994, de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, de Algemene wet inzake
rijksbelastingen en de Opiumwet. In een aparte invoeringsrijkswet worden
de diverse wijzigingen in de rijkswetten doorgevoerd.
2.6 Het aanvullingsspoor: wijzigingen en aanvullingen in het wetboek
Het laatste spoor in het wetgevingsproject betreft het aanvullingsspoor.
De functie van de wetgeving in het aanvullingsspoor is dat de voortgang
van de behandeling van de twee wetsvoorstellen in het vaststellingsspoor
geen vertraging oploopt, maar dat wijzigingen of aanvullingen in het
nieuwe wetboek in een apart, in omvang beperkt wetsvoorstel in
procedure worden gebracht. Het gaat dan om een wetsvoorstel dat bij de
inwerkingtreding van het nieuwe wetboek daarin wordt verwerkt. Met
andere woorden: een aanvullingswetsvoorstel wijzigt de teksten van het
nieuwe wetboek als de vaststellingswetgeving al zo ver in de parlementaire behandeling is gevorderd, dat de teksten van het nieuwe wetboek
vaststaan. Uitgangspunten voor de inrichting van het aanvullingsspoor
zijn: dat de vaststellingswetgeving de hoofdstructuur en systematische
samenhang in het nieuwe wetboek geeft, dat het wenselijk is dat een
parlementaire behandeling daarvan voortvarend kan plaatsvinden, en dat
aanpassingen die (afgezet tegen het geheel) betrekking hebben op een
beperkt onderdeel, niet tot vertraging in de parlementaire behandeling
van de vaststellingswetgeving als geheel leiden. Ook hiermee sluiten wij
aan bij de overwegingen van de aangenomen motie Ellian: het
voorkomen van onnodige vertraging.
De aanleiding om een onderwerp mee te nemen in het aanvullingsspoor
kan verschillend van aard zijn. Een onderwerp dat bijvoorbeeld meegenomen kan worden in een aanvullingswet is de uitkomst van de evaluaties
van de pilots Innovatiewet Sv. Mochten deze evaluaties aanleiding geven
tot aanpassing (of in het geval van de pilot hulpofficier van justitie: tot
opname) van de desbetreffende regelingen in het nieuwe wetboek, dan
kunnen deze wijzigingen doorgevoerd worden via een aanvullingswet. De
voortgang van de behandeling van de vaststellingswet hoeft daar dan niet
op te wachten.
Een andersoortige aanleiding om te kiezen voor een aanvullingswet
vormen de in de vaststellingswet gereserveerde onderdelen van de
vaststellingswetgeving. Het gaat om onderdelen die zijn gereserveerd
omdat WODC- onderzoek moet worden verwerkt (strafvordering buiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

8

het gebied van een rechtbank), of omdat een kabinetsstandpunt op een
uitgebracht rapport moet worden ingenomen en in het wetboek verwerkt
(rapport van de Commissie herziening wetgeving ambtsdelicten Kamerleden en bewindspersonen (Commissie-Fokkens)). De komende periode
worden de teksten voor die gereserveerde onderdelen voorbereid en via
een aanvullingswet dus uiteindelijk opgenomen in het nieuwe wetboek,
wederom zonder dat dat vertraging op hoeft te leveren van de behandeling van de vaststellingswet.
Ook moet er rekening mee worden gehouden dat kabinetsstandpunten
over andere rapporten of moties vanuit het parlement aanleiding kunnen
geven de vaststellingswetgeving aan te passen (bijvoorbeeld het rapport
van de Commissie onderzoek stelsel schadevergoeding voor slachtoffers
van strafbare feiten (Commissie-Donner)).
Een aanvullingswetsvoorstel volgt daarbij de volledige wetgevingsprocedure, waarbij dat wetsvoorstel na consultatie en advisering door de
Afdeling advisering van de Raad van State door Tweede en Eerste Kamer
worden behandeld. Wij kunnen nu nog niet exact overzien hoeveel
aanvullingswetgeving nodig is, naast de genoemde onderwerpen. In de
komende voortgangsrapportages zal telkens worden aangegeven of en
voor welke onderwerpen aanvullingswetgeving in voorbereiding is.
2.7 Planning wetgevingssporen
In het voorgaande zijn de vastgestelde wetgevingssporen geïntroduceerd.
Het geeft bij elkaar een goed beeld van hetgeen nog moet gebeuren in dit
majeure wetgevingsproject. Hieronder geven we schematisch weer wat
de stand van zaken is van de verschillende wetgevingssporen en de
daarbij behorende wetgeving en wat de planning van de eerstvolgende
stap in het proces is:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

9

2.8 Afstemming met het parlement
De parlementaire behandeling en implementatie van het nieuwe wetboek
is een zeer omvangrijk project, waarin – mede met het oog op een
voortvarende aanpak en het voorkomen van vertraging – tegelijkertijd
wordt gewerkt met verschillende wetgevingssporen, zoals hiervoor
uiteengezet. Wij begrijpen dat dit ook veel vergt van uw Kamer als
medewetgever. Daarin willen wij graag de ondersteuning bieden die uw
Kamer behulpzaam acht om overzicht over het geheel te behouden.
In reactie op opmerkingen die onder meer bij gelegenheid van het
wetgevingsoverleg over de Innovatiewet strafvordering in de Tweede
Kamer zijn gemaakt over de manier waarop de Tweede Kamer het
overzicht kan behouden, en het geheel geen «zoekplaatje» wordt, zeggen
wij graag toe dat wij ons ervoor zullen inzetten het project en inhoud van
het nieuwe wetboek overzichtelijk te presenteren. Voor wat betreft het
project als geheel doen wij dat door middel van de voortgangsrapportages. Op die wijze houdt u zicht op de vorderingen in de wetgevingsactiviteiten, de uitvoeringsconsequenties en de implementatieactiviteiten.
Voor wat betreft de wetgevingsactiviteiten zullen wij in de voortgangsrapportages de voortgang aanduiden aan de hand van de hiervoor gepresenteerde «wetgevingssporen». Wij zullen de frequenties van deze rapportages verhogen door deze vanaf nu halfjaarlijks aan de Tweede en Eerste
Kamer toe te zenden.
Wij zijn van plan om gedurende het wetgevingsproces ondersteunende
documenten over de inhoud van het nieuwe wetboek bij te houden met
geconsolideerde teksten die uw Kamer behulpzaam kunnen zijn bij uw
medewetgevende taak. Per wetsvoorstel komt er een geconsolideerde
tekst, waarin wijzigingen zichtbaar worden gemaakt na bijvoorbeeld
amendering of een nota van wijziging van het desbetreffende
wetsvoorstel. Ook zullen wij per wetsvoorstel, voorzien in een handzaam
overzicht waarin wordt aangegeven op welke wijze de advisering van de
praktijkorganisaties en de adviesorganen, heeft geleid tot aanpassingen
van het wetsvoorstel.
Daarnaast zal een overkoepelende integrale tekst worden bijgehouden
van het gehele nieuwe Wetboek van Strafvordering, waarin alle wijzigingen die gedurende het wetgevingsproject worden aangebracht door de
verschillende wetsvoorstellen (vaststellingswetten en aanvullingswetten)
zichtbaar zijn, door deze met verschillende kleuren weer te geven. Op deze
wijze wordt beoogd voor de Tweede en Eerste Kamer tijdens de parlementaire behandeling van de verschillende wetsvoorstellen inzichtelijk te
maken hoe het desbetreffende wetsvoorstel doorwerkt in het nieuwe
wetboek en hoe dit voorstel zich verhoudt tot de andere in procedure
gebrachte wetsvoorstellen. Deze integrale tekst maakt voorts helder hoe
het gehele wetboek eruit gaat zien. Een dergelijk overzicht is ook van
belang voor de organisaties die het nieuwe wetboek implementeren.
Daarnaast is in (verdere) ontwikkeling een kennisbank, waarin per artikel
de toelichting is opgenomen. In de kennisbank worden de wijzigingen
bijgehouden en wordt de toelichting zo nodig aangepast aan de wetsgeschiedenis die tijdens de parlementaire behandeling tot stand komt. Deze
kennisbank is opgezet om de betrokken uitvoeringsorganisaties
behulpzaam te zijn bij het implementatieproces. Wij laten onderzoeken op
welke wijze deze kennisbank ook raadpleegbaar kan zijn voor Uw Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

10

Daarnaast treden wij graag met uw Kamer in overleg over de wijze
waarop, indien gewenst, vanuit het departement verdere ondersteuning
kan worden geboden die Uw Kamer bij haar mede wetgevende rol
behulpzaam kan zijn, door technische briefings, dan wel anderszins.
2.9 De algemene maatregelen van bestuur onder het nieuwe Wetboek van
Strafvordering
Ook de voorbereiding van de algemene maatregelen van bestuur die
onder het nieuwe wetboek gaan ressorteren (verder te noemen: uitvoeringsbesluiten) is ter hand genomen. De prioriteit ligt daarbij op de
uitvoeringsbesluiten die voor de inwerkingtreding van het nieuwe
wetboek noodzakelijk zijn. Voor een belangrijk deel betreft het omzetting
en modernisering van bestaande algemene maatregelen van bestuur
onder het huidige wetboek.
Voor de uitvoeringsbesluiten is ook een overzicht van vier sporen
vastgesteld (zie hieronder), dat overeenkomt met de wetgevingssporen
die in het voorgaande zijn besproken.

Het innovatiespoor betreft het Besluit innovatie Sv. In dit besluit wordt
verder invulling gegeven aan de pilots van de Innovatiewet. Het Besluit
innovatie Sv is begin 2022 in formele consultatie gegeven. Wij verwachten
dit besluit in mei voor advisering voor te kunnen leggen aan de Raad van
State.
In het vaststellingsspoor van de uitvoeringsbesluiten wordt per boek een
besluit voorbereid. Het nieuwe Wetboek van Strafvordering bestaat uit
acht boeken. Dat betekent dat er ook acht vaststellingsbesluiten komen.
Een deel van de noodzakelijke uitvoeringsbesluiten is reeds in concept
besproken met de ketenorganisaties. Ook heeft een aantal expertmeetings
met vertegenwoordigers van de betrokken ketenorganisaties plaatsgevonden over een aantal onderwerpen die in deze besluiten worden
geregeld. Het gaat om technisch complexe onderwerpen (beslag op
voorwerpen, waaronder sporendragers, als ook technische hulpmiddelen
voor het uitoefenen van de bevoegdheid om stelselmatig persoonsgegevens uit publiek toegankelijke bronnen op het internet over te nemen)
waarbij verdieping noodzakelijk is. Wij verwachten in 2023 het resterende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

11

deel van de noodzakelijk uitvoeringsbesluiten binnen het vaststellingsspoor in voorbereiding te nemen en de verdere voorbereiding van de al in
concept besproken vaststellingsbesluiten voort te zetten. Wij streven
ernaar om de vaststellingsbesluiten in 2023 in formele consultatie te
geven.
Het invoeringsspoor kent bij de uitvoeringsbesluiten dezelfde functie als
bij de wetgevingssporen. Dit spoor voorziet in overgangsrecht en
aanpassingsregelgeving op het niveau van de besluiten. Met de voorbereiding van de besluiten in dit spoor wordt een start gemaakt nadat de
vaststellingsbesluiten aan de Raad van State zijn voorgelegd.
Tot slot het aanvullingsspoor. In dit spoor worden indien nodig (door
middel van een of meer aanvullingsbesluiten) wijzigingen in en aanvullingen op de vaststellingsbesluiten opgenomen, die daarin aldus zijn
doorgevoerd op het moment dat deze vaststellingsbesluiten – met het
hele wetboek – in werking treden.
3. De uitvoeringsconsequenties
Een nieuw Wetboek van Strafvordering heeft uiteraard ook implicaties
voor de uitvoering. Een adequate financiering van de kosten achten wij
een belangrijke voorwaarde voor de beheersbaarheid van het implementatietraject. Zoals in eerdere voortgangsrapportages is vermeld, worden
parallel aan het wetgevingsprogramma de uitvoeringsconsequenties van
het nieuwe wetboek systematisch in kaart gebracht.
3.1 Commissie Letschert – implementatiekosten
De beoogde nieuwe regels voor het strafproces raken alle organisaties die
betrokken zijn bij de strafrechtspleging. Om die reden zijn gedurende de
voorbereiding van het nieuwe wetboek zowel de structurele als de
incidentele uitvoeringsconsequenties van de voorgenomen wijzigingen
onderzocht. De Commissie implementatie nieuw Wetboek van Strafvordering (commissie Letschert), waarvan het rapport door onze ambtsvoorgangers begin 2021 met een beleidsreactie aan de Tweede Kamer is
gezonden (Kamerstuk 29 279, nr. 637), heeft in overleg met de opsporingsdiensten, het openbaar ministerie en de Rechtspraak de inspanningen in
kaart gebracht die bij deze organisaties nodig zijn om het nieuwe wetboek
te kunnen invoeren. Naast voornoemde organisaties heeft de commissie
ook andere bij de strafrechtspleging betrokken organisaties, waaronder de
Rijksrecherche en de partijen in de executieketen betrokken bij dit advies.
Op basis daarvan is een breed onderschreven voorstel voor de implementatie inclusief kostenraming opgesteld. De commissie Letschert raamt de
totale bandbreedte van de invoeringskosten op 366 tot 458 miljoen, te
verdelen over een periode van enkele jaren.
Zoals in de inleiding van deze voortgangsrapportage al is aangegeven
heeft het nieuwe kabinet voorzien in dekking van de implementatiekosten.
Voor de implementatie van het nieuwe Wetboek van Strafvordering is in
het coalitieakkoord voor de jaren 2023, 2024, en 2025 telkens 150 miljoen,
in totaal € 450 miljoen, uitgetrokken. Dit sluit dus goed aan op de
inschatting van de commissie Letschert. Een klein deel van het budget zal
in 2022 worden ingezet om reeds dit jaar een start te kunnen maken met
de noodzakelijke voorbereidingen voor de implementatie. De invoering
van het nieuwe wetboek is immers een grootscheepse operatie: tienduizenden professionals moeten worden opgeleid om ermee te werken,
nieuwe werkprocessen zijn nodig en diverse informatievoorzieningssystemen vragen om aanpassing. Juist omdat het zo’n majeure operatie
is, is een zorgvuldige implementatie van wezenlijk belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

12

3.2 Structurele kosten
In het advies van de commissie Letschert wordt niet alleen aandacht
besteed aan de implementatie-inspanningen en daarmee gepaard gaande
kosten. Ook wordt ingegaan op de structurele kosten en baten van het
nieuwe wetboek. Deze structurele in- en uitvoeringsconsequenties zullen –
voor zover op het moment van indiening bekend – in de memorie van
toelichting bij eerste vaststellingwet worden beschreven. Bij gelegenheid
van de invoeringswet zal in de daarbij behorende memorie van toelichting
een verder uitgewerkt beeld worden gegeven.
Bij de door de commissie Letschert gemaakte inschattingen tekent zij
immers aan dat het gaat om een voorlopige inschatting. De ramingen zijn
gedaan op basis van de toenmalige kennis, ervaringsgegevens en
beschikbare cijfers of beredeneerde waarden. Daarnaast geldt ten aanzien
van een aantal onderwerpen dat de structurele werklasteffecten nog niet
in kaart zijn gebracht. Bovendien is bij de inschatting door de commissie
een aantal conceptuele verschuivingen die het nieuwe wetboek brengt,
niet betrokken. Het gaat om aanpassingen, zoals de beweging naar voren
(het streven om de berechting van zaken beter voor te bereiden) en
digitalisering van het strafproces, die in de volle breedte van het wetboek
zijn verwerkt. Juist deze wetboekbrede onderwerpen, zo constateerde ook
de commissie, bieden belangrijke kansen om de ketensamenwerking en
de (efficiëntie van de) strafrechtspleging (waaronder de doorlooptijden) te
verbeteren. Ook op andere punten bieden de nieuwe kaders die het
wetboek geeft ruimte voor verbetering van kwaliteit en doelmatigheid van
de strafrechtspleging.
Al met al zijn er op dit moment geen harde eindconclusies te trekken op
het punt van de (ketenbrede) structurele uitvoeringsconsequenties. Gezien
de lange looptijd van zowel het wetgevingsproces van het nieuwe
wetboek als de implementatie, gezien eventuele wijzigingen die tijdens
het wetgevingsproces nog in de voorgestelde wettekst zouden kunnen
worden aangebracht, maatschappelijke veranderingen en andere risico’s
en onzekerheden adviseerde de commissie Letschert dan ook om de
kosten periodiek te herijken en om ketenbrede sessies te houden om de
kansen die het nieuwe wetboek biedt tot verbetering van de ketensamenwerking en de (efficiëntie van de) strafrechtspleging in kaart te brengen en
uit te werken. Op dit moment wordt uitgewerkt hoe hieraan invulling kan
worden gegeven. De komende inspanningen om de structurele uitvoeringsconsequenties verder in kaart te brengen zullen leiden tot het
eindbeeld over de uitvoeringsconsequenties en implementatiekosten, die
uiteindelijk in de memorie van toelichting bij de invoeringswet worden
toegelicht. In onze volgende voortgangsrapportage verwachten we ook
over dit onderwerp meer informatie te kunnen geven.
3.3 Voorbereidingen pilots Innovatiewet Sv
In paragraaf 2.3 kwam de Innovatiewet Sv aan de orde. Met de onderwerpen uit dit wetsvoorstel wet wordt, vooruitlopend op de inwerkingtreding van het nieuwe Wetboek van Strafvordering, al ervaring opgedaan
in de vorm van pilots. Sinds medio 2020 wordt gewerkt aan de voorbereiding van deze pilots, waarbij in alle gevallen meerdere partijen
betrokken zijn die in de voorbereiding intensief samenwerken. Deelnemende arrondissementen en ressorten zijn geselecteerd en nieuwe
werkprocessen zijn beschreven. Waar nodig zijn of worden formulieren en
informatie-voorzieningen aangepast en zijn opleidingen voorbereid. De
plannen van aanpak van de pilots zijn aan de Tweede Kamer gezonden
(Kamerstuk 35 869, nr. 6 met bijlagen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

13

Zoals aangegeven in paragraaf 2.3 zullen de pilots na aanvang door het
WODC worden geëvalueerd. Daaraan voorafgaand heeft het bureau
Andersson Elffers Felix (AEF) in opdracht van het WODC samen met de
pilotwerkgroepen de geplande evaluatie van de Innovatiewet Sv
voorbereid door de indicatoren ten behoeve van de evaluatie te operationaliseren en een keuze te maken inzake de wijze van meten van deze
indicatoren. De rapportage van AEF is aan uw Kamer gezonden
(Kamerstuk 35 869, nr. 9).
Als gevolg van de door de Tweede Kamer aangenomen amendementen
die betrekking hebben op de pilot Gegevens na Inbeslagname en de pilot
Mediation zijn aanpassingen nodig in de afspraken tussen de betrokken
partners, de werkprocessen, formulieren en dergelijke. Deze aanpassingen
worden momenteel verwerkt. Daarnaast hebben deze amendementen ook
gevolgen voor de evaluatie en de daarvoor te verzamelen gegeven. Ook
daar zal, samen met een externe partner, naar gekeken worden.
Ook wordt momenteel gewerkt aan de inrichting van de lokale projectorganisaties. Wij gaan ervan uit dat de pilots na de zomer, in september
2022, van start kunnen gaan. Voorwaarde daarvoor is dat de Eerste Kamer
voor de zomer instemt met de Innovatiewet, zodat de medewerkers die
deelnemen aan de pilots tijdig geïnstrueerd kunnen worden of een
aanvullende opleiding kunnen voltooien.
Bij brief van 20 januari 2022 aan de voorzitter van de Tweede Kamer
(Kamerstuk 35 869, nr. 9) hebben wij gemeld dat het WODC in 2022 met
de werving zou starten van een partij voor het uitvoeren van de evaluatie
van de pilots op basis van het vooronderzoek dat AEF heeft uitgevoerd.
Inmiddels heeft het WODC besloten pas in 2023 met de werving te starten.
Het WODC heeft namelijk geconstateerd dat het nodig is dat de pilots
eerst goed op gang komen voordat het onderzoek wordt uitbesteed. Pas
wanneer de pilots enige tijd lopen, kan op basis van het voorwerk van
AEF, een passend onderzoeksontwerp voor de verschillende pilots worden
vastgesteld met onderzoeksvragen en methoden die aansluiten bij de fase
waarin de pilots zich bevinden.
3.4 Kennisbank nieuw Sv
Ons departement en de ketenpartners hebben in de afgelopen tijd een
database opgezet (de Kennisbank nieuw Sv). In de Kennisbank nieuw Sv
zijn de wijzigingen in het nieuwe wetboek ten opzichte van het oude
wetboek op eenduidige wijze inzichtelijk gemaakt door een korte duiding
van de aard van de wijziging. Deze kennisbank heeft een meerwaarde als
naslagwerk, als een hulpmiddel bij het berekenen van de uitvoeringsconsequenties, als een hulpmiddel voor onderwijsdoeleinden zoals (digitale)
zelfstudie, het ontwikkelen van leermateriaal en voor het bijstellen van
handboeken, werkinstructies en werkprocessen. In de komende periode
wordt de kennisbank doorontwikkeld en voorzien van de meest actuele
wetsteksten en toelichtingen, aangezien er wijzigingen zullen plaatsvinden
na verwerking van het advies van de Raad van State en daarna de
parlementaire behandeling.
4. De implementatieorganisatie
Zoals reeds vermeld in de inleiding van deze voortgangsrapportage, zal
voortaan ook verslag worden gedaan van de nieuwe implementatiestructuur die wordt opgebouwd door de strafrechtketenorganisaties om
de invoering van het nieuwe wetboek voor te bereiden. Het gaat daarbij
om een overkoepelende implementatiestructuur, naast de implementatieprojecten bij de organisaties zelf. Daarvoor is met ingang van januari 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

14

een kwartiermaker aangesteld met ervaring binnen het departement, het
openbaar ministerie en de politie. De kwartiermaker heeft onder andere
als taak om een programmateam ten behoeve van de coördinatie van de
implementatie binnen de strafrechtketen. Dit team zal na de zomer vorm
krijgen.
De kwartiermaker zal er eveneens, samen met de partners in de strafrechtketen, voor zorgen dat met gebruikmaking van de reeds bestaande gremia
binnen de strafrechtketen, maar ook met inrichting van nieuwe overlegstructuren de implementatie binnen de strafrechtketen zodanig verloopt
dat op het juiste moment met de betrokken ketenpartners overleg en
samenwerking plaatsvindt ten behoeve van een soepele, efficiënte en
voortvarende implementatie. De onderwerpen die in het implementatieproces in het bijzonder aandacht verdienen zijn de digitale processen
binnen de strafrechtketen, de werkprocessen en opleidingen. De verdeling
van de beschikbaar gekomen financiële middelen ten behoeve van de
implementatie van het Wetboek van Strafvordering zal, door middel van
overleg tussen de ketenpartners en onder coördinatie van de kwartiermaker en haar team, besproken worden waardoor de financiële middelen
op een zo effectief en doelmatig mogelijke manier kunnen worden ingezet
om er voor te zorgen dat het wetboek tijdig binnen de hele strafrechtketen
kan worden geïmplementeerd. Daar waar nodig zal dit alles ook in nauwe
afstemming gaan met andere programma’s in de strafrechtketen.
De afgelopen drie maanden heeft intensief overleg tussen de kwartiermaker en de ketenpartners plaatsgevonden over de manier waarop het
implementatieproces het beste kan worden vormgegeven binnen de
strafrechtketen en zal er naar verwachting voor de zomer besluitvorming
plaatsvinden over de opzet en de overlegstructuur van de implementatie
binnen de keten. In de volgende voortgangsrapportage kunnen wij hier
meer informatie over geven.
5. Betrokkenheid wetenschap en WODC-onderzoeken
5.1 Betrokkenheid wetenschap
Zoals uit de vorige voortgangsrapportages blijkt, heeft de Commissie
modernisering Wetboek van Strafvordering onder voorzitterschap van
prof. mr. J.W. Fokkens in de conceptuele fase van het nieuwe wetboek een
belangrijke inbreng gehad in de gedachtenvorming. Deze commissie heeft
een groot aantal centrale thema’s van het concept-wetboek vanuit het
oogpunt van de strafrechtelijke wetenschap besproken. Verder heeft prof.
mr. B.F. Keulen, advocaat-generaal bij de Hoge Raad, tot aan 2020
belangrijk werk verricht voor het wetgevingsprogramma. Hij heeft
bijgedragen aan een aantal centrale thema’s van het nieuwe wetboek,
waaronder het digitaal strafproces, de berechting en de rechtsmiddelen.
De wetenschappelijke inbreng bij het project is met name gewaarborgd
door de intensieve betrokkenheid van prof. mr. G. Knigge, voorheen
advocaat-generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden. Hij is al vanaf het
begin als adviseur betrokken bij het project en heeft ook de afgelopen
periode de wetteksten uit de verschillende wetgevingssporen beoordeeld
op samenhang en consistentie. Hij is bereid gevonden om ook in de
komende periode zijn adviserende werk, dat zich op dit moment onder
meer richt op de inhoud van de tweede vaststellingswet en op het in de
invoeringswet op te nemen overgangsrecht, voort te zetten. Wij zijn hem
bijzonder erkentelijk voor zijn inspanningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

15

5.2 WODC-onderzoeken
De onderzoeksrapporten die in het kader van de modernisering van het
wetboek in opdracht van het WODC worden uitgebracht zijn na publicatie
raadpleegbaar op www.wodc.nl. Sinds de vorige voortgangsrapportage is
in het kader van de modernisering van het Wetboek van Strafvordering
het volgende onderzoek afgerond:
Afzonderlijke behandeling vordering benadeelde partij
In opdracht van het WODC heeft Cebeon (het Centrum beleidsadviserend
onderzoek BV) onderzoek gedaan naar de financiële gevolgen van de
toepasselijkheid van de voorschotregeling op de in het nieuwe wetboek
op te nemen afzonderlijke procedure van behandeling van de vordering
van de benadeelde partij. Cebeon heeft ramingen van niet inbare
voorschotten gepresenteerd. Op basis van de in het onderzoek gehanteerde aannames en op basis van de voor het onderzoek beschikbare data
zijn bij de maximale variant de extra lasten voor de Staat geraamd op € 4
tot € 92 miljoen per jaar. Bij de minimale variant is de bandbreedte
kleiner, namelijk € 4 tot € 39 miljoen per jaar. Dit zijn schattingen van het
bedrag dat de Staat extra moet betalen ten opzichte van de huidige
situatie. De vorige Minister voor Rechtsbescherming heeft het onderzoeksrapport op 13 december 2021 (Bijlage bij Kamerstuk 29 279, nr. 694)
aan de Tweede Kamer aangeboden. Daarbij heeft hij laten weten dat het
(toenmalige) kabinet op dat moment geen conclusies verbond aan de
uitkomsten van het onderzoek en dat het nieuwe kabinet een inhoudelijke
reactie zal geven op dit rapport.
In het voorjaar van 2021 is ook het, hierboven al even aangehaalde,
rapport van de Commissie onderzoek stelsel schadevergoeding voor
slachtoffers van strafbare feiten verschenen (verder: commissie Donner).4
Ook de commissie Donner is voorstander van een afzonderlijke procedure
voor behandeling van de vordering van de benadeelde partij. Het is echter
mogelijk dat zowel de reikwijdte van de afzonderlijke procedure als de
voorschotregeling zullen worden aangepast naar aanleiding van de
voorstellen die deze commissie heeft gedaan. In dat geval zouden de
uitkomsten van het onderzoeksrapport van Cebeon niet (zonder meer)
toepasselijk zijn. Bij de aanbieding van dit rapport aan de Tweede Kamer
is daarom aangegeven dat het nieuwe kabinet bij de formulering van zijn
standpunt over het rapport van de commissie Donner kan afwegen wat de
reikwijdte van de afgesplitste procedure dient te zijn en zal bezien of de
voorschotregeling wordt gewijzigd (Kamerstuk 33 552, nr. 83). Bij een
eventueel besluit het advies van de commissie Donner op deze punten te
volgen zal ook de vraag naar de toepassing van de (aangepaste)
voorschotregeling bij de afzonderlijke procedure voor schadevergoeding
(met een aangepaste reikwijdte) aan de orde komen. Dan zal wellicht
aanvullend onderzoek wenselijk zijn naar de publieke kosten van die
toepassing. Het nu beschikbare onderzoeksrapport van Cebeon bevat
gedetailleerde en nuttige informatie waarvan bij een toekomstige
berekening gebruik kan worden gemaakt. De planning is erop gericht dat
het kabinet in de tweede helft van 2022 een standpunt zal innemen over
het advies van de commissie Donner. De voorstellen worden op dit
moment in nauw overleg met de ketenpartners bezien op uitvoerbaarheid
en consequenties voor de betrokken organisaties. Nadat de besluitvorming over het advies is afgerond kunnen de consequenties hiervan

4

«Op verhaal komen. Naar een afgewogen, consistent en betaalbaar stelsel voor compensatie
van slachtoffers van een strafbaar feit». Advies Commissie onderzoek stelsel schadevergoeding
voor slachtoffers van strafbare feiten. Maart 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

16

voor de regeling in het nieuwe wetboek worden verwerkt in de in
paragraaf 2.6 genoemde aanvullingswetten.
De stand van zaken van de lopende WODC-onderzoeken is als volgt:
Evaluatie wet uitbreiding spreekrecht slachtoffer en nabestaanden in het
strafproces
Op 1 juli 2016 is de uitbreiding van het spreekrecht van slachtoffers in het
strafproces in werking getreden na een wijziging van het Wetboek van
Strafvordering. Hierbij is de belemmering opgeheven dat er alleen mag
worden gesproken over de gevolgen die het slachtoffer of de nabestaande
zelf heeft ondervonden. Voorts kunnen sindsdien ook nabestaanden
aanspraak maken op dit recht. Het doel van het spreekrecht is om het
slachtoffer meer erkenning te geven in het strafproces en om bij te dragen
aan het herstel van slachtoffers. Onderzocht wordt nu onder meer wat het
onbelemmerd spreekrecht heeft opgeleverd en in hoeverre er gebruik van
wordt gemaakt. Ook wordt onderzocht of de uitbreiding van het spreekrecht bijdraagt aan de erkenning van slachtoffers en aan het herstel van
emotionele schade en of er onbedoelde effecten zijn van de uitbreiding.
Verhouding strafvordering en gegevensverwerkingswetgeving
Dit onderzoek betreft een inventariserend en beschrijvend rechtsvergelijkend onderzoek, dat wordt uitgevoerd door de Radboud Universiteit. De
rechtsvergelijking moet inzicht geven in de normatieve uitgangspunten
die in een aantal ons omringende landen wordt gehanteerd bij de
inrichting van de wetgeving ter zake van strafvordering en gegevensverwerking. Bij de voorbereiding van nieuwe wetgeving voor de verwerking
en bescherming van persoonsgegevens in het politie- en justitiedomein
moet de samenhang worden bezien met de modernisering van het
Wetboek van Strafvordering.
Evaluatie Wet bronbescherming in strafzaken
Per 1 oktober 2018 is de Wet bronbescherming in strafzaken in werking
getreden (Stb. 2018, nr. 264). Er is een nieuw artikel 218a in het huidige
Wetboek van Strafvordering geïntroduceerd. Daarin is het recht van
journalisten en publicisten vastgelegd om, in een strafzaak, te weigeren
om vragen te beantwoorden over de herkomst van gegevens die kunnen
leiden tot identificatie van hun journalistieke bronnen. Op grond van het
tweede lid van art 218a kan in bepaalde gevallen een uitzondering worden
gemaakt op dit recht op bronbescherming. Voor oktober 2018 vloeide het
recht op bronbescherming reeds voort uit rechtspraak van het EHRM en
de Hoge Raad. De regering is in een motie verzocht om de Wet binnen
drie jaar na inwerkingtreding te evalueren «om te bezien of de wet voor
de juiste doeleinden wordt toegepast« (Kamerstuk 34 032, nr. 17). Dit
onderzoek is het uitvloeisel hiervan.
Naast de bovengenoemde WODC-onderzoeken heeft Significant eind 2021
in opdracht van het ministerie een rapport opgeleverd over het effect van
het nieuwe wetboek op de rechtsbijstand. Het betreft een impactanalyse
van de extra werklast die het gevolg is van het nieuwe wetboek voor zover
het de behandeling van strafzaken in eerste aanleg betreft. De onderzoekers geven in het rapport aan dat hun onderzoek berust op aannames
en schattingen en daarom een hoge mate van onzekerheid kent.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

17

Zij schrijven onder meer dat aanvullend onderzoek nodig is om een
betrouwbaar inzicht in de effecten te krijgen. Dit aanvullend onderzoek
zou volgens hen moeten worden verricht nadat de wetgeving al enige tijd
is ingevoerd en een stabiele nieuwe situatie is ontstaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 279, nr. 712

18