Programma Ruimte voor de Rivier
29ste Voortgangsrapportage
Verslagperiode 1 juli – 31 december 2016

1
29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

Inhoudsopgave

1.
1.1.
1.2.
1.3.

Inleiding
3
Opdracht
3
Leeswijzer
4
Samenvatting hoofdpunten verslagperiode

2.
2.1.
2.2.
2.3.

Het programma in zijn omgeving 6
Bewaking doel programma 6
Randvoorwaardelijke projecten
7
Communicatie en kennisdeling
8

3.

De scope van het programma

4

10

4. Planning en voortgang van het programma 12
4.1.
Mijlpalen
12
4.2.
Voortgang
12
4.2.1 Voortgang verslagperiode
12
4.2.3. Programmabrede thema’s
16
4.2.4. Belangrijkste ontwikkelingen op maatregelniveau
5.
5.1.
5.2.
5.2.1
5.2.2.
5.3.
5.4

Risicomanagement en auditing 21
Algemeen beeld en beheersing van risico’s 21
Post Onvoorzien programma 21
Benoemde risico’s: per thema
22
Onbenoemde risico’s 23
Toprisico’s op programmaniveau en beheersing
Auditing en control
26

6
6.1.
6.2.
6.3.
6.4.
6.5.
6.6.

De financiën van het programma 27
Programmabudget en programmaraming
Uitgaven en verplichtingen 28
Kasritme Ruimte voor de Rivier
29
Ontvangsten 29
Monitoring post onvoorzien 30
Interne kosten
31

16

23

27

Bijlage 1: Voortgang NURG-projecten met een PKB-waterveiligheids-doelstelling
33
Bijlage 2: Communicatie met het parlement 34
Bijlage 3a: Budgethistorie PKB-fase (2002–2006)
35
Bijlage 3b: Budgethistorie planstudie- en uitvoeringsfase (vanaf 2007)
36
Bijlage 4: Opgetreden programmarisico’s Ruimte voor de Rivier
38

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

2

1.

Inleiding

In de verslagperiode is bij vier Ruimte voor de Rivier-projecten de
waterveiligheidsdoelstelling behaald. Daarmee is in totaal bij 30 maatregelen deze
mijlpaal behaald per 31 december 2016. Deze resultaten dragen bij aan de
waterveiligheid van Nederland als geheel, waar waterschappen, gemeenten,
provincies en Rijkswaterstaat continu aan werken - nu en in de toekomst. Want
werken aan waterveiligheid is in Nederland nooit klaar.
1.1.

Opdracht

De Nederlandse rivieren krijgen steeds meer water te verwerken. Het waterpeil
stijgt omdat het steeds vaker en harder regent. Daarnaast daalt het land achter de
dijken. In 1993 steeg het water verontrustend en in 1995 werd het gevaar van
overstroming zo hoog, dat uit veiligheidsoverwegingen besloten werd 250.000
mensen en een veestapel van één miljoen dieren te evacueren.
Voor de Nederlandse regering vormden deze bijna-rampen aanleiding te
onderzoeken op welke wijze de miljoenen inwoners van het rivierengebied beter
beschermd kunnen worden tegen overstromingen. Dit onderzoek leidde tot een
nieuwe visie op waterbeheer: geef de rivier meer ruimte. Deze visie is uitgewerkt
in de Planologische Kernbeslissing (PKB) Ruimte voor de Rivier die op 19 december
2006 unaniem door de beide Kamers is vastgesteld. De opdracht aan het
programma Ruimte voor de Rivier is om eind 2015 het vereiste veiligheidsniveau
langs de Rijntakken en het benedenstroomse deel van de Maas te realiseren
conform de PKB en volgens de wettelijke waterveiligheidsnormen, en de daarmee
samenhangende ruimtelijke kwaliteit te versterken. Dit was eind 2015 voor 25 van
de 34 maatregelen gerealiseerd, in 2016 gevolgd door vijf maatregelen. Drie
maatregelen volgen in 2017 en van het laatste maatregel wordt de waterveiligheid
uiterlijk opgeleverd in 2019.
De waterveiligheidsnormen schrijven voor dat het Nederlandse rivierensysteem een
piek in de waterafvoer veilig moet kunnen verwerken. Dit is de maatgevende
afvoer. Deze is in 2001 voor de Rijn vastgesteld op 16.000 m3/s bij Lobith. De
Maas benedenstrooms van Hedikhuizen moet in 2015 een maatgevende afvoer van
3.800 m3/s bij Borgharen veilig kunnen verwerken. Voor de IJssel wordt de
maatgevende afvoer verhoogd met een gezamenlijke toestroom van 250 m3/s
vanuit de zijrivieren.
Om te voldoen aan de normen en om de maatgevende Rijnafvoer van 16.000 m3/s
veilig te kunnen verwerken, worden op 34 plaatsen maatregelen getroffen door
voornamelijk meer ruimte voor de rivier te creëren. Alleen waar het onmogelijk of
te duur is om meer ruimte te scheppen, is dijkverbetering als maatregel
opgenomen. Deze maatregelen samen vormen het programma Ruimte voor de
Rivier.
Het rivierengebied wordt door deze maatregelen beter beschermd tegen
overstromingen, uitgaande van de bij de PKB gehanteerde maatgevende afvoer. De
maatregelen beïnvloeden alleen de waterstand van de rivieren bij hoogwater (met
uitzondering van de verkorte zomerbedverlaging Beneden-IJssel, die ook effect bij
laagwater heeft). Bij hoogwater worden mede dankzij deze maatregelen op
sommige plekken waterstanddalingen tot wel 70 cm gerealiseerd. Ook wordt de
noodzakelijke maximale afvoercapaciteit van 16.000 m3/s bij de Rijntakken en
3800 m3/s bij het benedenstrooms deel van de Maas bereikt.
Het programma Ruimte voor de Rivier heeft een dubbeldoelstelling: naast het
vergroten van de waterveiligheid, wordt ook de ruimtelijke kwaliteit versterkt.
Concreet betekent dit de versterking van de economische, ecologische en
landschappelijke functies in het rivierengebied, die een belangrijk onderdeel
vormen van de (inter-)nationale ruimtelijke hoofdstructuur. Voorwaarde bij de
versterking van de ruimtelijke kwaliteit is dat er geen strijdigheid mag zijn met de
29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

3

hoofddoelstelling van het riviersysteem: een veilige afvoer van water, ijs en
sediment.
Het programma Ruimte voor de Rivier is op 15 mei 2001 aangewezen als ‘Groot
Project’. Conform de Regeling Grote Projecten wordt ieder half jaar een
voortgangsrapportage opgesteld. Deze negenentwintigste voortgangsrapportage
(VGR29) gaat over de tweede helft van 2016.
1.2.

Leeswijzer

Deze rapportage beschrijft de voortgang van het programma Ruimte voor de Rivier
in termen van scope (hoofdstuk 3), planning (hoofdstuk 4), risicomanagement en
auditing (hoofdstuk 5) en financiën (hoofdstuk 6). Hieraan voorafgaand wordt een
beschrijving gegeven van de de relevante ontwikkelingen in de omgeving van het
programma (hoofdstuk 2).
1.3.

Samenvatting hoofdpunten verslagperiode

Mijlpalen planstudiefase
In de verslagperiode is met de SNIP3-beslissing bij Huissensche Waarden de
planstudiefase voor alle maatregelen afgerond.
Mijlpalen realisatiefase
In de verslagperiode zijn geen bestemmingsplannen onherroepelijk geworden, noch
zijn er maatregelen gegund. Voor 99% van het PKB-budget is dit reeds gebeurd
(gelijk aan VGR28).
Wel is in de verslagperiode de SNIP5-beslissing bij Huissensche Waarden genomen
(start marktbenadering is daarmee voor 100% van het PKB-budget genomen).
Behalen van de opgave waterveiligheid
De PKB-doelstelling wordt gerealiseerd door de gezamenlijke effecten van alle
Ruimte voor de Rivier-maatregelen en de randvoorwaardelijke NURG-maatregelen
en het uitvoeren van Stroomlijn.
Samenvattend is de voortgang van de realisatie:
Ruimte voor de Rivier
In de verslagperiode is voor vier maatregelen en een deelmaatregel de
mijlpaal Waterveiligheid behaald:
o Dijkverbetering Nederrijn/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaarden
(DR 43) - Rijswijk-Opheusden (ROP)
o Dijkverbetering Lek/Betuwe/Culemborgerwaarden (DR 43) - Fort
Everdingen-Ravenswaaij (FER)
o Uiterwaardvergraving Scheller en Oldeneler Buitenwaarden
o Dijkverlegging Westenholte
o Het gedeelte Zomerbedverlaging van Ruimte voor de Rivier
IJsseldelta.
Dat brengt dat de mijlpaal Waterveiligheid per 31 december 2016 in totaal
bij 30 maatregelen behaald is. Dat is er één minder dan ten tijde van
VGR28 verwacht werd: Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld is pas begin
2017 waterveilig in plaats van eind 2016.
Nog vier maatregelen dienen de mijlpaal Waterveiligheid te realiseren. Het
betreft per riviertak de volgende maatregelen:
o Waal: Extra Uiterwaardvergraving Millingerwaard
o Pannerdensch Kanaal: Huissensche Waarden
o IJssel: Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld en het gedeelte
Reevediep van Ruimte voor de Rivier IJsseldelta.
-

NURG

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

4

Voor vier maatregelen is de gestelde waterveiligheidsdoelstelling reeds
bereikt. Twee maatregelen en enkele deelmaatregelen resteren. Dit betreft:
o Uiterwaardvergraving Millingerwaard (onderdeel PKB)
o Uiterwaardvergraving Afferdensche- en Deestsche waarden
o Enkele deelmaatregelen van Uiterwaardvergraving Rijnwaardense
uiterwaarden (waaronder Kribverlaging Pannerdensch Kanaal als
alternatief voor Oevergeul Bovenrijn).
-

Inhaalslag Stroomlijn
Het project heeft aan het eind van de verslagperiode voldaan aan haar
minimale veiligheidsopgave. De eerste helft van 2017 wordt benut om
enkele resterende maatregelen te treffen, waarna oplevering plaatsvindt.

Mijlpaal Oplevering
De mijlpaal Oplevering bestaat naast de beoordeling op het behalen van de
waterveiligheidsdoelstelling onder andere uit de overdracht van het gerealiseerde
aan beheerders en beoordeling op de doelstelling ruimtelijke kwaliteit van de
maatregel.
In de verslagperiode is de mijlpaal Oplevering genomen bij twee maatregelen en
bij enkele deelmaatregelen: Uiterwaardvergraving Avelingen; Rivierverruiming
Overdiepse Polder; twee deelmaatregelen van Berging op het Volkerak Zoommeer
(onderdeel Primaire Keringen en het project van Hollandse Delta); en een
deelmaatregel van Dijkverbetering Lek/Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden
(traject Schoonhovenseveer – Langerak)
In totaal is de mijlpaal Oplevering bij zeventien PKB-maatregelen en enkele
deelmaatregelen genomen.
Financiën
Het programmabudget bedraagt per 31 december 2016 € 2.361,7 miljoen. De
raming op 31 december 2016 sluit op € 2.282,0 miljoen.
Op 31 december 2016 is in totaal voor € 2.176,5 miljoen aan verplichtingen
aangegaan. Hiervan is op de peildatum € 2.025,8 miljoen betaald.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

5

2.

Het programma in zijn omgeving

2.1.

Bewaking doel programma

Veiligheid
In de PKB Ruimte voor de Rivier is een pakket maatregelen vastgelegd, waarmee
het vereiste wettelijke veiligheidsniveau wordt bereikt. De ontwerpen van de
maatregelen zijn in de planstudiefase uitgewerkt. Elk jaar wordt een “pakkettoets”
uitgevoerd om vast te stellen of aan de waterveiligheidsopgave uit de PKB wordt
voldaan. Dat gebeurt aan de hand van (samenhangende) berekeningen van de
afvoerverdeling en de effecten op waterstanden van alle ontwerpen (inclusief
vastgestelde wijzigingen) waarvoor een projectbeslissing is genomen.
Na afronding van de werkzaamheden in het kader van de waterveiligheidsdoelstelling voert Deltares een hydraulische toets uit om te bevestigen dat de
beoogde waterstanddaling gerealiseerd is.
De resultaten van de achtste pakkettoets voor de bovenrivieren zijn in juli 2016
beschikbaar gekomen. Van de opgeleverde maatregelen is de situatie zoals
gerealiseerd verwerkt in de pakketsom.
De uitkomst van deze toets geeft per riviertak het volgende weer:
Voor het Bovenrivierengebied blijkt dat op de Boven-Waal en op de Boven-Rijn de
maatgevende waterstanden ruim een centimeter onder de voorgaande pakketsom
liggen ten gevolge van de opleverde situatie bij Dijkteruglegging Lent.
Benedenstrooms van Lent zijn er geen wijzigingen op de Waal, en ligt de
maatgevende waterstand binnen de norm van het voorkeursalternatief uit de PKB
Ruimte voor de Rivier.
Op het Pannerdensch Kanaal liggen de maatgevende waterstanden ruim een
centimeter hoger dan in de voorgaande pakkettoets. Dit wordt veroorzaakt door de
veranderingen bij Huissensche Waarden. De maatgevende waterstanden blijven
boven de norm van het voorkeursalternatief uit de PKB Ruimte voor de Rivier; dit
was ook in voorgaande pakkettoetsen het geval.
Op de Neder-Rijn/Lek zijn de opgeleverde maatregelen Obstakelverwijdering
machinistenschool Elst en Uiterwaardvergraving Meijnerswijk geactualiseerd.
Hierdoor komt de waterstand op dat traject tot maximaal 1 centimeter lager uit
dan in de voorgaande pakkettoets.
Op de IJssel zijn de definitieve ontwerpen van Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld,
Dijkverleggingen Cortenoever en Voorsterklei, en de opgeleverde maatregelen bij
Deventer
geactualiseerd.
De
maatgevende
waterstanden
worden
vanaf
Cortenoever tot Deventer maximaal 0,7 cm hoger, en bij Veessen-Wapenveld 0,8
cm lager. De waterstanden blijven binnen de norm van het voorkeursalternatief uit
de PKB Ruimte voor de Rivier.
Overall gezien blijkt uit de pakkettoets dat de gewijzigde waterstanden op of onder
de lijn van de PKB Ruimte voor de Rivier blijven, ondanks lichte stijging van de
waterstanden op enkele riviertakken.
Ruimtelijke kwaliteit
Een onafhankelijk kwaliteitsteam (het zogeheten Q-team, dat opereert onder
auspiciën van de Rijksadviseur voor de Fysieke Leefomgeving) geeft adviezen aan
het programmabureau Ruimte voor de Rivier over de ruimtelijke kwaliteit bij de
projecten.
In de verslagperiode hebben twee veldbezoeken van het Q-team plaatsgevonden
ten behoeve van de oplevering van de doelstelling ruimtelijke kwaliteit: voor de
Zomerbedverlaging (onderdeel Ruimte voor de Rivier IJsseldelta) en voor de
dijkverlegging Westenholte en de uiterwaardvergraving Scheller- en Oldeneler
29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

6

Buitenwaarden bij Zwolle. Van de tot nu toe uitgevoerde opleverbezoeken
constateert het Q-team dat het werk bij alle projecten goed of met voldoende
kwaliteit is uitgevoerd. Ieder project kenmerkt zich door maatwerkinvulling
passend bij het desbetreffend gebied en type maatregel.
2.2.

Randvoorwaardelijke projecten

NURG-programma
Er bestaat inhoudelijke samenhang tussen het NURG-programma en Ruimte voor
de Rivier. De Nadere Uitwerking Rivierengebied (NURG) is een programma waarin
circa 6.700 hectare nieuwe natuur en veiligheid (centimeters waterstanddaling) in
het rivierengebied wordt gerealiseerd.
Het Rijk is verantwoordelijk voor tijdige uitvoering van de NURG-projecten met een
PKB-waterveiligheidsdoelstelling. Onder verantwoordelijkheid van het ministerie
van Economische Zaken en het ministerie van Infrastructuur en Milieu worden de
zeven NURG-maatregelen gerealiseerd die gerelateerd zijn aan de PKB-doelstelling:
ze zijn geen onderdeel van het PKB-basispakket (met uitzondering van de
maatregel Millingerwaard), maar zijn wel noodzakelijk voor het realiseren van de in
de PKB opgenomen waterveiligheids-doelstelling. Uitgangspunt voor de PKB Ruimte
voor de Rivier is dat zeven NURG-maatregelen vóór eind 2015 zijn uitgevoerd.
Zoals in eerdere voortgangsrapportages gemeld, is dit niet voor alle NURGmaatregelen gelukt.
De voortgang van de NURG-maatregelen is aan het eind van deze verslagperiode:
•
Vier maatregelen en enkele deelmaatregelen
zijn gereed en hebben
aantoonbaar bijgedragen aan de doelstelling waterveiligheid van de PKB:
o Uiterwaardvergraving Renkumse Benedenwaard, Wageninger
benedenwaard en veerstoep Lexkesveer
o Uiterwaardvergraving Bemmelse waarden
o Natuurontwikkelingsproject Noordwaard
o Welsumer en Fortmonderwaarden (nieuw ten opzichte van VGR28)
o Enkele deelprojecten van de uiterwaardvergraving Rijnwaardense
uiterwaarden.
•
De overige maatregelen behalen de doelstelling waterveiligheid op een later
moment:
o Uiterwaardvergraving Millingerwaard
o Uiterwaardvergraving Afferdensche- en Deestsche waarden
o Enkele
deelprojecten
van
Uiterwaardvergraving
Rijnwaardense
uiterwaarden, waaronder Kribverlaging Pannerdensch Kanaal als
alternatief voor Oevergeul Bovenrijn.
Bijlage 1 toont de stand van zaken van de maatregelen per 31 december 2016.
Inhaalslag Stroomlijn
Het riviersysteem in termen van hoogwaterstanden moet in overeenstemming zijn
met de uitgangspunten van de PKB Ruimte voor de Rivier en het project
Maaswerken. Onder de naam ‘Stroomlijn’ wordt de spontaan opgekomen vegetatie
in de uiterwaarden aangepakt. Deze inhaalslag is een eenmalige activiteit om de
verruwing in het rivierbed van alle grote rivieren terug te dringen en in
overeenstemming te brengen met de geldende waterveiligheidsnormen, als nulsituatie voor de PKB. Het uitvoeren van Stroomlijn is, in samenhang met de Ruimte
voor de Rivier-projecten en de NURG-maatregelen, nodig voor het bereiken van de
waterveiligheidsdoelstelling.
De Inhaalslag Stroomlijn zoals deze nu in uitvoering is betreft gebieden die niet in
eigendom van het Rijk zijn. Haar opgave is om tussen 50%-70% van de ruwe
vegetatie binnen de stroombaan te verwijderen voor eind 2016.
Eind 2016 is 64% van de ruwe vegetatie verwijderd, waarmee de minimale
veiligheidsopgave bereikt is. Langs de Nederrijn/Lek, Waal en bedijkte Maas is
29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

7

Stroomlijn gereed met het verwijderen van vegetatie. Langs de IJssel en de Maas
in Limburg is nog een aantal hectares te gaan. Deze resterende hectares worden zo
spoedig mogelijk verwijderd, naar verwachting in het eerste kwartaal van 2017. De
planning hangt af van de begaanbaarheid van de uiterwaarden.
In 2017 wordt het werk afgerond. Maatregelen worden uitgevoerd die het
toekomstig beheer van de uiterwaarden vereenvoudigen.
2.3.

Communicatie en kennisdeling

2016 was het tweede oogstjaar voor Ruimte voor de Rivier: een blauwe loper is
letterlijk en figuurlijk uitgerold voor het vieren van de projectmijlpalen. Het
programma benut naast de mijlpalen ook diverse evenementen, bijeenkomst en
excursies om Nederlanders meer waterbewust te maken. We leven in een delta en
Nederland is nooit klaar met het werken aan waterveiligheid. Verschillende
projecten en programma’s worden hiertoe (nu en in de toekomst) uitgevoerd.
Ruimte voor de Rivier draagt bij aan een samenhangende boodschapvanuit de
landelijke waterbewustzijnscampagne Ons Water, en daarmee aan communiceren
als één overheid. Ook wordt de communicatie vanuit Ruimte voor de Rivier
afgestemd op dat van de andere grote projecten als Maaswerken en het
Hoogwaterbeschermingsprogramma.
Communicatie met de omgeving
Door rondleidingen en open dagen te organiseren, krijgen bewoners en
geïnteresseerden de kans om het werk ook van dichtbij te zien. In de afgelopen
periode is naast de reguliere excursies ook een aantal grotere publieksdagen
georganiseerd samen met waterschappen, provincies en gemeenten. In september
werd bijvoorbeeld voor de laatste keer een excursie door het projectgebied van
Munnikenland gehouden voor geïnteresseerden. Daarnaast heeft de jubileumeditie
van de jaarlijkse Droge VoetenRun bij de Vreugderijkerwaard (Zwolse
maatregelen)
plaatsgevonden
met
een
record
van
700
deelnemers.
WaterbouwdagOntpoldering Noordwaard, Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld en
Ruimte voor de Rivier IJsseldelta hebben rondleidingen georganiseerd tijdens de
jaarlijkse Week van Ons Water en excursies verzorgd in het kader van het Wereld
Water College. Op de Waterbouwdag, ten slotte, is project Ruimte voor de Rivier
IJsseldelta toegelicht aan aanwezigen.
Berichtgeving over het programma
In de tweede helft van 2016 zijn er veel publicaties geweest in regionale en
landelijke media rondom de viering van projectmijlpalen: de oplevering van de
twee Zwolse maatregelen. Daarnaast werd de ondertekening van de
Bestuursovereenkomst (MIRT-project) IJsseldelta Fase 2 opgetekend door
Telegraaf, Reformatorisch Dagblad, Stentor en RTV Oost.
Het NRC Handelsblad schreef een omvangrijk artikel over de natuurvorming in
Nederland de afgelopen jaren, mede als gevolg van Ruimte voor de Rivier. Verder
is er in de verslagperiode in de media aandacht geweest voor het programma en
de projecten in o.a. De Gelderlander, De Stentor, RTV Oost, Vroege Vogels en het
vakblad Land + Water. Het testen van de inlaat bij Veessen-Wapenveld trok de
aandacht van Cobouw en Stentor. In het Blauwe Kamer Jaarboek 2016
‘Landschapsarchitectuur en Stedenbouw’ wordt Dijkteruglegging Lent als voorbeeld
gebruikt. Dit project wordt ook als voorbeeld gebruikt in Toets (vakblad over
effectrapportage).
In de verslagperiode is een groep Argentijnse journalisten rondgeleid in de
Noordwaard. Dit bezoek heeft geleid tot twee artikelen in La Nacion en Cronista.
Ook is er in september een Taiwanese televisieploeg op bezoek geweest in
Munnikenland. De documentaire verschijnt in 2018 op de Taiwanese televisie.
(Internationale) bezoeken

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

8

Het Netherlands Water Partnership heeft in nauwe samenwerking met de
Worldbank Water Global Practice, het Ministerie van Buitenlandse Zaken en andere
partners een studietour voor stafleden van de Wereldbank en voor delegaties uit
Brazilië, Colombia, Tanzania, Ethiopië, Niger, Irak en China georganiseerd (o.a.
bezoek aan Dijkteruglegging Lent). Dit project is ook bezocht door delegaties uit de
Verenigde Staten en Mozambique, evenals door bijvoorbeeld de DG Beijing Water
Authority.
Kennisdelingsactiviteiten
De voortgang van het programma Ruimte voor de Rivier, maakt dat er inmiddels
de nodige ervaring is opgedaan op het gebied van programma-management en
waterveiligheid. Binnen Rijkswaterstaat worden deze ervaringen gedeeld met
andere waterprogramma’s, zodat kennis, gehanteerde aanpak en geleerde lessen
binnen de organisatie behouden blijven.
Voorbeelden
van
kennisdeling
met
diverse publieksdoelgroepen in
de
verslagperiode zijn het uitgeven van de laatste longread (#8) van Ruimte voor de
Rivier, een nieuwe uitgave van Droppie Water met als thema Klimaatverandering
en een uitgave in samenwerking met de NS getiteld ‘Waterwandelen’.
Ook deelde het programma kennis tijdens de jaarlijkse Netwerkdag Water, tijdens
een bijeenkomst van de Vereniging van Waterbouwers en op het jaarlijkse congres
van de Academie voor Overheidscommunicatie. Vakmatige kennis (onder andere op
het vlak van grond, vastgoed en archeologie) opgedaan tijdens het programma is
op diverse symposia gedeeld.
Bijlage 2 geeft een overzicht van de communicatie met het parlement inzake
Ruimte voor de Rivier.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

9

3.

De scope van het programma

Als er wijzigingen ontstaan in de scope van het programma, maakt de
voortgangsrapportage daar melding van. Er is sprake van een scopewijziging als
het beoogde projectresultaat is veranderd ten opzichte van het projectresultaat
zoals dat in de PKB is vastgelegd of als er wijzigingen in de bijbehorende
randvoorwaarden van tijd en geld optreden.
Het vertrekpunt voor de scope van het programma is de PKB deel 4 Ruimte voor de
Rivier, die op 26 januari 2007 in werking is getreden.
In tabel 3.1 is een aanpassing op de financiering van een eerdere scopewijziging
opgenomen waardoor het budget daalt ten opzichte van VGR28 met € 25,4
miljoen. (saldering van de bijdrage van regio aan de maatregel Ruimte voor de
Rivier IJsseldelta Zomerbedverlaging en Reevediep. Dit betreft reeds uitgevoerd
werk en vastgoedaankopen door de provincie Overijssel. Dit is een ‘in natura
bijdrage’). Dit wordt nader toegelicht onder paragraaf 6.1.
Het financiële saldo van de scopewijzigingen tot en met de verslagperiode is € 64,8
miljoen.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

10

Tabel 3.1 Overzicht van scopemutaties Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Scopem utaties - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)

Scopew ijzigingen

Bedrag

VGR

Dijkverbetering Steurgat opnemen in ontpoldering Noordw aard

€

2,0

12

Wijziging w aterstanddalend effect bij de SNIP3-beslissing van de
Ontpoldering Overdiepsche Polder met 3 cm minder

€

-

13

Niet uitvoeren van de Dijkverbetering Nederrijn/ Geldersche Vallei

€

-2,1

14

Niet uitvoeren van de Kadeverlaging Biesbosch

€

-1,5

15

Uitbreiding plangebied met Oosterhoutse Waarden bij dijkteruglegging
Lent (gefinancierd uit Kaderrichtlijn Water-budget)

€

5,0

16

Niet uitvoeren van de Dijkverbetering Lek/Lopiker- en
Krimpenerw aard

€

-9,0

16

Niet uitvoeren van de Obstakelverw ijdering Suikerdam en Polderkade
naar de Zandberg

€

-8,8

18

Niet uitvoeren van de Kribverlaging Waalbochten

€

-15,0

18

Extra Uiterw aardvergraving Millingerw aard w ordt niet uitgevoerd
tussen rivierkilometer 870 en 872, maar tussen rivierkilometer 867.5
en 868.5

€

-

18

Kribverlaging op traject Tiel-Rossum w ordt vervangen door een
langsdam

€

-

19

Inconsistentie in PKB-referentieontw erp aangaande Kribverlagingen
Beneden-Waal en Fort St. Andries

€

2,9

19

Verlegging van w estelijke projectgrens bij Dijkverbetering
Amer/Donge

€

0,9

19

Korte ingesloten tussenvakjes in scope opnemen van dijkringen 43 en
€
24 en het grootste deel uit dijkring 16 halen

-18,9

19

77,4

21

95,6

22

-35,0

23

€

-3,3

26

2e Aanpassing financiering scopew ijzigingen VGR21 & VGR22
(Saldering bijdrage Provincie Overijssel aan maatregel Ruimte voor de €
Rivier IJsseldelta)

-25,4

29

Totaal scopew ijzigingen

64,8

Bypass w ordt onderdeel van Ruimte voor de Rivier IJsseldelta.
Financiering vanuit:
€
- Rijk begrotingsartikel 1 Deltafonds bypass Kampen: € 55 miljoen
- Nota Ruimte bij provincie Overijssel: € 22,4 miljoen
Bijdrage regio aan maatregel Ruimte voor de Rivier IJsseldelta.
Financiering vanuit:
€
- Provincie Overijssel en gemeente Kampen
1e Aanpassing financiering scopew ijzigingen VGR21 & VGR22
(Saldering bijdrage Provincie Overijssel aan maatregel Ruimte voor de €
Rivier IJsseldelta)
Correctie op Rijk begrotingsartikel 11 bypass - dekking uit vrije ruimte

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

€

11

4. Planning en voortgang van het programma
4.1.

Mijlpalen

De mijlpalen van het programma hangen nauw samen met de belangrijkste
mijlpalen die het ministerie van Infrastructuur en Milieu onderscheidt in de
Spelregels voor Natte Infrastructuurprojecten (SNIP). In de planstudie worden in
de projecten de zogenaamde SNIP-fasen doorlopen: de variantkeuze (SNIP2A) en
de projectbeslissing (SNIP3). De projectbeslissing markeert het einde van de
planstudiefase en het begin van de realisatiefase. Volgend op de projectbeslissing
neemt het bevoegde bestuursorgaan een publiekrechtelijk projectbesluit tot het
treffen van de maatregel. In de realisatiefase worden op projectniveau de mijlpalen
‘start marktbenadering’ (SNIP5), ‘gunning’, ‘waterveiligheid’ en ‘oplevering’
gehanteerd. De opleveringsbeslissing SNIP6 wordt programma-breed genomen, als
administratieve afronding van het programma.
Gegeven de fase waarin het programma zich bevindt, zijn voornamelijk nog de
mijlpalen ‘waterveiligheid’ en ‘oplevering’ van belang, evenals de SNIP6-beslissing
(waarover programma-breed gerapporteerd wordt).
In dit hoofdstuk wordt de voortgang van het programma en van de specifieke
maatregelen toegelicht.

4.2.

Voortgang

In tabel 4.1 is de voortgang van de maatregelen opgenomen.
4.2.1 Voortgang verslagperiode
A. Mijlpalen planstudiefase
In de verslagperiode is voor de maatregel Huissensche Waarden
projectbeslissing (SNIP3) genomen. Hiermee hebben alle maatregelen
planstudiefase doorlopen.

de
de

B. Mijlpalen realisatiefase
Ruimtelijke plannen
In de verslagperiode zijn geen ruimtelijke plannen vastgesteld of onherroepelijk
geworden Voor 99% van het PKB-budget zijn de ruimtelijke plannen vastgesteld en
onherroepelijk. Enkel het project Huisensche Waarden resteert nog.
Uitvoeringsbeslissingen
In de verslagperiode is de mijlpaal Start Marktbenadering (SNIP5) genomen voor
Huissensche Waarden. Daarmee is voor 100% van het PKB-budget de
marktbenadering gestart (VGR28: 99%).
Er hebben geen gunningen plaatsgevonden in de verslagperiode. Voor 99% van het
PKB-budget is het werk gegund (net als in VGR28).
Waterveiligheidsdoelstelling
De realisatie van de waterveiligheidsdoelstelling bij de Ruimte voor de Riviermaatregelen loopt daarmee vanaf 2013 tot 2022, met een piek in 2015 en 2016.
Het programma is gestart in 2006. In deze doorlooptijd worden ingrijpende en
complexe maatregelen in het rivierengebied gerealiseerd. Hierbij staat
zorgvuldigheid voorop. De realisatie van het programma is momenteel ver
gevorderd. In de verslagperiode is bij vier maatregelen en bij een deelmaatregel
de mijlpaal Waterveiligheid behaald:
•
Dijkverbetering Nederrijn/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaarden (DR 43)
•
Dijkverbetering Lek/Betuwe/Culemborgerwaarden (DR 43)
•
Uiterwaardvergraving Scheller en Oldeneler Buitenwaarden
•
Dijkverlegging Westenholte
29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

12

•

Het gedeelte Zomerbedverlaging van Ruimte voor de Rivier IJsseldelta.

Aan het eind van deze verslagperiode is de voortgang van de Ruimte voor de
Rivier-maatregelen als volgt:
•
Bij 30 maatregelen is de mijlpaal Waterveiligheid behaald (dit is inclusief de
twee dijkverbeteringen onder regie van het Hoogwaterbeschermingsprogramma). Dit is er een minder dan in VGR28 verwacht, het betreft
Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld die niet in 2016 maar begin 2017 de
waterveiligheidsdoelstelling zal halen;
•
Drie maatregelen bereiken naar verwachting in 2017 de mijlpaal
Waterveiligheid;
•
Van één maatregel wordt verwacht dat de mijlpaal Waterveiligheid in 2022
wordt bereikt (dit is de realisatie van het Reevediep behorende bij het
project Ruimte voor de Rivier IJsseldelta).
Ultimo 2016 heeft 87% van het PKB-budget deze mijlpaal behaald.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

13

Tabel 4.1 Voortgang Maatregelen Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016

Waterveiligheid

Gunning

Plan is
onherroepelijk

Vaststelling Plan

Start Markt
benadering
Ontwerpplan
ter inzage

SNIP 3

Maatregelen

SNIP 2a

Voortgang Maatregelen - Ruimte voor de Rivier (statusoverzicht)

M01
M02

Obstakelverwijdering Suikerdam en polderkade naar de Zandberg
Extra Uiterwaardvergraving Millingerwaard

M03
M04
M05

Dijkteruglegging Lent
Kribverlaging Waalbochten
Kribverlaging Midden-Waal

nvt

nvt

M06

Kribverlaging Waal - Fort St. Andries

nvt

nvt

2015

M07

nvt

nvt

2015

M09
M10

Kribverlaging Beneden Waal
Uiterwaardvergraving Brakelse benedenwaarden en dijkverlegging
Munnikenland
Uiterwaardvergraving Avelingen
Ontpoldering Noordwaard

M11

Rivierverruiming Overdiepse Polder

M12
M13

Kadeverlaging Biesbosch
Dijkverbetering Amer / Donge

M14

M08

Vervallen
3)

2017
2015
Vervallen
nvt

2013

2015
2013
2015
2015
Vervallen
2)

2014

Dijkverbetering Steurgat/Land v Altena

2)

2015

M15

Dijkverbetering Bergsche Maas / Land van Altena

2)

2015

M16

Dijkverbetering Oude Maas / Hoeksche Waard

2)

2015

4)

M17
M42
M18
M19
M20
M21

Dijkverbetering Oude Maas / Voorne Putten
Kadeverlaging Zuiderklip
Waterberging op het Volkerak - Zoommeer
Uiterwaardvergraving Huissensche Waarden
Uiterwaardvergraving Meinerswijk
Uiterwaardvergraving Doorwerthsche Waarden

2)

4)

M22

3)

nvt

nvt

2015
2008
2015
2017
2014
2013

Uiterwaardvergraving Middelwaard

3)

nvt

nvt

2013

M23

Uiterwaardvergraving De Tollewaard

3)

nvt

nvt

2013

M24

3)

M26
M27

Obstakelverwijdering Machinistenschool Elst
Uiterwaardvergraving Honswijkerwaarden, stuweiland Hagestein,
Hagesteinse Uiterwaard en Heerenwaard
Dijkverbetering Nederrijn/Geldersche Vallei
Dijkverbetering Nederrijn/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaarden

M28

M25

nvt

5)

2014
2015
Vervallen

2)

2016

Dijkverbetering Nederrijn/Arnhemse en Velpsebroek (DR 47)

2)

2013

M29

Dijkverbetering Lek/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaarden

2)

2016

M30

Dijkverbetering Lek/Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden

2)

M31

Dijkverbetering Lek/Lopiker- en Krimpenerwaard

M32

Dijkverlegging Cortenoever

2016

M33
M34
M35
M36
M37

Dijkverlegging Voorsterklei
Uiterwaardvergraving Bolwerkplas, Worp en Ossenwaard
Uiterwaardvergraving Keizers-, Stobben- en Olsterwaarden
Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld
Uiterwaardvergraving Scheller en Olderneler Buitenwaarden

2015
2015
2014
2017
2016

M38

Dijkverlegging Westenholte

2016

1)

2016
2022
2011

1)

2015
Vervallen

M39.1 Ruimte voor de Rivier IJsseldelta - gedeelte Zomerbedverlaging
M39.2 Ruimte voor de Rivier IJsseldelta - gedeelte Reevediep
M41 Dijkverlegging Hondsbroeksche Pleij

1)

1)

6)

= maatregel is vervallen
= maatregel is gereed, maar valt buiten scope PKB
= maatregel is gereed
1)
2)
3)

4)
5)
6)

De werkzaamheden t.b.v. waterveiligheid zijn gereed, de hydraulische toets ter bevestiging van de gerealiseerde waterveiligheid volgt nog
Bij dijkverbeteringen is een variantenkeuze / SNIP 2a niet aan de orde, omdat er geen sprake is van varianten
Door te kiezen voor vervroegde marktbenadering is bij SNIP 2a beslissing door toenmalige staatssecretaris gelijk de investeringsbeslissing
genomen en is de markt ingeschakeld om het voorkeursalternatief uit te werken tot een definitief plan en dit plan uit te voeren.
Uitvoering binnen Hoogwaterbeschermingsprogramma 2 (HWBP-2) onder regie van Ruimte van de Rivier
De Mijlpaal Waterveiligheid is behaald, mede door inzet van tijdelijke maatregelen.
Zomerbedverlaging Beneden-Ijssel en Reevediep (bypass Kampen) vormen samen maatregel IJsseldelta.
Rapportage over realisatie veiligheid geschiedt separaat.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

14

Figuur 4.1: Infographic

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

15

4.2.3. Programmabrede thema’s
Waar voorheen de primaire focus van het programma lag op tijdige realisatie van
de waterveiligheidsdoelstelling, daar stuurt het programma nu vooral op een
beheerste en spoedige afronding van de projecten. Dit uit zich ook in ander type
tijdrisico’s die de toprisico’s van het programma representeren (zie ook paragraaf
5.1).
Vastgoed
In de verslagperiode zijn alle benodigde verwervingen voor Ruimte voor de Rivier
gereed gekomen. Daarmee is de vastgoedopgave van in totaal circa 600
verwervingen gerealiseerd.
Afwikkeling van de vastgoedportefeuille loopt nog door in 2017 met overdrachten
van eigendommen die niet meer benodigd zijn voor het werk of voor beheerdoelen.
Beheer & onderhoud
In deze fase van het programma blijft overdracht naar de beheerders één van de
speerpunten. In de verslagperiode is financiële compensatie voor een zestal
gemeenten – die door het programma werden geconfronteerd met een groter en/of
kostbaarder te beheren areaal – gerealiseerd.
Daarnaast is het onderhoud van diverse projecten daadwerkelijk overgedragen aan
de eindbeheerders.
4.2.4. Belangrijkste ontwikkelingen op maatregelniveau
M02 Extra uiterwaardvergraving Millingerwaard – Staatsbosbeheer
De sloop- en saneringswerkzaamheden vorderen gestaag. In de verslagperiode is de
overlaat gerealiseerd, evenals de geul behoudens het afronden van de
saneringsopgave, het afgraven van de dam en de overslagvoorziening. Realisatie van
de waterveiligheidsdoelstelling is voorzien voor de tweede helft van 2017.
M03 Dijkteruglegging Lent – gemeente Nijmegen
De projectdoelstellingen zijn inmiddels gerealiseerd. Vooralsnog kan echter niet tot
finale kwijting van de gemeente Nijmegen worden overgegaan. De reden hiervoor
is discussie tussen de gemeente Nijmegen en het Rijk over de financiële
afwikkeling van het project. Voor die financiële afwikkeling is in april 2002 een
overeenkomst gesloten tussen de gemeente Nijmegen en het Rijk. Op basis van die
overeenkomst heeft het Rijk in september 2005 een eenmalige vergoeding van
€48,5 miljoen betaald aan Nijmegen. Hiermee is aan Nijmegen alle schade vergoed
die voortvloeit uit de realisatie van het project, met uitzondering van een beperkt
aantal posten die destijds concreet zijn benoemd.
De gemeente Nijmegen is echter van oordeel dat zij aanspraak kan maken op een
omvangrijkere schadevergoeding, waaronder het in 2005 ongegrond geachte deel
van hun toenmalige vordering. Het Rijk heeft aangegeven dat de aanspraak van de
gemeente Nijmegen beperkt is tot schade veroorzaakt door wijziging van de
plannen, doorgevoerd na de betaling in 2005, en bepaalde andere posten. De
gemeente Nijmegen is vooralsnog van oordeel dat haar aanspraak groter zou zijn.
De contacten tussen Rijkswaterstaat en Nijmegen hierover hebben nog niet geleid
tot overeenstemming en een definitieve afwikkeling.
M04-M07 Kribverlagingen Waal (3 fasen) – Rijkswaterstaat
Er is nog een aantal lopende discussies tussen realisator en opdrachtnemer over de
contractuele en financiële afhandeling van restpunten. Deze moeten opgelost zijn
alvorens mijlpaal Finale Kwijting te kunnen nemen. Deze mijlpaal is voorzien voor
komende verslagperiode.
M08 Uiterwaardvergraving Brakelse Benedenwaarden en Dijkverlegging
Munnikenland – Waterschap Rivierenland
In de verslagperiode heeft hydraulische toetsing bevestigd dat de beoogde
waterstandsdaling daadwerkelijk gerealiseerd is.
29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

16

In VGR25 is melding gemaakt dat de opdrachtnemer onverwacht te maken kreeg
met tegenvallende grondkwaliteit. Uit onafhankelijk onderzoek is geconcludeerd
dat de financiële consequenties voor rekening van opdrachtgever waren. In de
verslagperiode zijn de financiële consequenties hiervan afgehandeld (zie ook
hoofdstuk 5 – risicoprofiel grond).
In tegenstelling tot hetgeen in VGR28 verwacht werd, is de mijlpaal Oplevering niet
genomen in de verslagperiode. Dit wordt onder andere veroorzaakt door het op
verzoek van de wegbeheerder moeten aanpassen van de openbare weg in het
belang van de verkeersveiligheid, aangezien de specifieke weg vrij oversteekbaar
is voor paarden en runderen die worden ingezet bij het begrazingsbeheer. De
uitvoering van de benodigde maatregelen is gepland voor het eerste kwartaal van
2017. Daarna kan de mijlpaal Oplevering worden genomen.
M09 Uiterwaardvergraving Avelingen – gemeente Gorinchem
Op 28 november 2016 is de mijlpaal Oplevering genomen, de mijlpaal Finale
Kwijting is gepland voor de volgende verslagperiode. Door de gemeente en
Rijkswaterstaat
zijn
nog
geen
afspraken
gemaakt
over
de
verantwoordelijkheidsverdeling over het beheer en onderhoud van de nieuwe geul,
dit
is
in
het
kader
van
het
programma
Ruimte
voor
de
Rivier
(waterveiligheidsdoelstelling) ook geen eis.
M10 Ontpoldering Noordwaard - Rijkswaterstaat
In de verslagperiode is gewerkt aan het wegwerken van de openstaande
restpunten na de mijlpaal Oplevering. Enkele restpunten hebben een langere
doorlooptijd dan voorzien, waardoor mijlpaal Finale Kwijting doorgeschoven is naar
komende verslagperiode.
M11 Rivierverruiming Overdiepse Polder – Waterschap Brabantse Delta
Na hydraulische toetsing is gebleken dat de gerapporteerde en beoogde
waterstanddaling daadwerkelijk gerealiseerd is. Daarnaast is het gerealiseerde
areaal overgedragen aan de beheerders.
Dit was mede input voor het kunnen nemen van mijlpaal Oplevering op 26
september 2016. Onderdeel hiervan is ook de bevestiging dat de doelstelling
ruimtelijke kwaliteit is gerealiseerd.
In de verslagperiode is gewerkt aan het afronden van de laatste restpunten,
waarna de afronding van het project (mijlpaal Finale Kwijting) voorzien is voor
komende periode.
M13 Dijkverbetering Amer/Donge – Waterschap Brabantse Delta
Deze maatregel is gereed.
M14-15 Dijkverbetering Steurgat/ Land van Altena en Dijkverbetering
Bergsche Maas/ Land van Altena – Waterschap Rivierenland
In VGR 25 is reeds bericht over het faillissement van een van de twee
opdrachtnemers. Als gevolg hiervan heeft de andere opdrachtnemer moeite om alle
benodigde administratieve gegevens op te leveren. De revisiegegevens die
benodigd zijn voor overdracht aan de beheerder, zijn nagenoeg gereed. Pas als de
overdracht in een beheerdersverklaring is bevestigd, kan worden overgegaan tot
mijlpaal Oplevering in de komende verslagperiode. Tevens is in de verslagperiode
discussie ontstaan over de aantoonbaarheid van door opdrachtnemer te verrekenen
hoeveelheden klei aangezien ten gevolge van het faillissement informatie over de
nul-sitautie verloren is gegaan. Pas als dit is opgelost, kan worden overgegaan tot
mijlpaal Finale Kwijting.
M16-17 Dijkverbeteringen Oude Maas / Hoeksche Waard en Voorne Putten
– HWBP2 / Waterschap Hollandse Delta
Deze beide dijkverbeteringsmaatregelen zijn, vanwege de overlap met het
Hoogwaterbeschermingsprogramma, onder regie van Ruimte voor de Rivier, binnen
het Hoogwaterbeschermingsprogramma uitgevoerd. Dit is in lijn met het besluit

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

17

van de Staatssecretaris op 8 juni 2009 hierover (kenmerk VenW/DGW-2009/616)).
Komende verslagperiode worden voor beide maatregelen de mijlpalen Oplevering
en Finale Kwijting genomen.
M18 Berging op het Volkerak-Zoommeer – diverse waterschappen /
Rijkswaterstaat
De realisatie van de maatregel Berging op het Volkerak-Zoommeer is in handen
van vier organisaties: Waterschap Scheldestromen, Waterschap Hollandse Delta,
Waterschap Brabantse Delta en Rijkswaterstaat. Eind 2015 is de mijlpaal
Waterveiligheid gerealiseerd.
Daarnaast wordt een regionale wateroverlastopgave ten gevolge van de
waterberging gerealiseerd, te weten de onderdelen Regionale Keringen en
Wateroverlast door het waterschap Brabantse Delta.
Bij het deelproject Primaire Keringen (Waterschap Brabantse Delta) is op 11 juli
2016 de mijlpaal Oplevering genomen. Finale Kwijting staat gepland in komende
verslagperiode.
De opgave van deel-realisator Waterschap Hollandse Delta is in de verslagperiode
afgerond. Mijlpaal Oplevering is genomen op 5 december 2016, waarna Finale
Kwijting naar verwachting komende verslagperiode plaatsvindt.
De opgave van deel-realisator Waterschap Scheldestromen heeft beperkte
vertraging in de uitvoering opgelopen, waardoor naar verwachting pas komende
verslagperiode de mijlpaal Oplevering genomen kan worden.
In de tussentijd zijn tijdelijke maatregelen beschikbaar om de waterveiligheid te
borgen, mocht de berging op het Volkerak-Zoommeer ingezet worden.
M19 Huissensche Waarden (Kadeverlaging Scherpekamp) – Rijkswaterstaat
Op 12 oktober 2016 is het SNIP3-besluit genomen, waarna op 22 december 2016
het SNIP5-besluit (start marktbenadering) van de maatregel is genomen. Het
ontwerp voldoet aan de beoogde centimeters waterstanddaling en is daarmee een
geschikt alternatief gebleken voor het initiële private initiatief Huissensche
Waarden. In de verslagperiode is tevens overeenstemming bereikt met alle
grondeigenaren om de maatregel te kunnen realiseren.
Realisatie waterveiligheid staat gepland in 2017.
M20 Uiterwaardvergraving Meinerswijk - Rijkswaterstaat
In de verslagperiode is mijlpaal Finale kwijting genomen waarmee het project
volledig gereed is.
M21-24 Uiterwaardvergravingen Doorwerthsche Waarden, Middelwaard,
De Tollewaard en Obstakelverwijdering machinistenschool Elst –
Rijkswaterstaat
Deze maatregelen zijn gereed.
M25 Uiterwaardvergraving Honswijkerwaarden, stuweiland Hagestein,
Hagesteinse uiterwaard en Heerenwaard (Ruimte voor de Lek) –
Rijkswaterstaat
In tegenstelling tot de verwachting is de mijlpaal Finale Kwijting in de verslagperiode
niet genomen. Oorzaak hiervan is dat er nog een wijziging op het provinciale
inpassingsplan doorgevoerd moet worden. De mijlpaal Finale Kwijting is gepland voor
de volgende verslagperiode.
M28 Dijkverbetering Nederrijn/Arnhemse en Velpsebroek (dijkring 47) –
Waterschap Rijn en IJssel
Deze maatregel is gereed.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

18

M27, 29 Dijkverbetering Nederrijn/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaarden, Dijkverbetering Lek/Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaarden
(dijkring 43) – Waterschap Rivierenland
Dijkring 43 tot Schoonhoven
De financiële afwikkeling van de claim van opdrachtnemer waarin hij stelt zwaardere
(damwand)constructies te moeten gebruiken dan ten tijde van de inschrijving
verwacht werd (zie ook VGR27), is nog gaande en volgt naar verwachting komende
verslagperiode.
Als gevolg hiervan kwam er spanning op de uitvoeringsplanning te staan. Door forse
inzet van opdrachtnemer en realisator is de waterveiligheidsdoelstelling desondanks
toch voor eind 2016 gerealiseerd, te weten op 21 december 2016. Komende
verslagperiode zullen afrondende werkzaamheden uitgevoerd worden, waarna
oplevering naar verwachting in de tweede helft van 2017 plaatsvindt.
Dijkverbetering Arnhem-Malburgen
Deze deelmaatregel is gereed.
M30 Dijkverbetering Lek/Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden –
Waterschap Rivierenland
Mijlpaal Oplevering voor het traject Schoonhovenseveer – Langerak (een van de
maatregelen onder deze PKB-maatregel) is op 12 september 2016 genomen.
Hetzelfde geldt voor mijlpaal Finale Kwijting voor project Lekdijk Vianen, welke 22
november 2016 gerealiseerd is.
Het resterende deel van deze maatregel (traject Hagestein – Fort Everdingen),
gaat mee in de mijlpalen Oplevering en Finale Kwijting van maatregelnummers 27
en 29.
M32-33 Dijkverleggingen Cortenoever en Voorsterklei (bij Zutphen) –
Waterschap Vallei en Veluwe
VGR28 meldde dat de opdrachtnemer bij zijn werkzaamheden is afgeweken van de
contractuele eisen, de vergunningsvoorwaarden en dat deze zonder toestemming
van de eigenaren hebben plaatsgevonden: bij het vergraven van het meestromend
gebied is plaatselijk dieper ontgraven dan op grond van de vergunning was
toegestaan. In de verslagperiode heeft de opdrachtnemer de werkzaamheden om
dit zgn. ‘omputten’ te herstellen, afgerond.
In november is uitspraak gekomen op de (in VGR28 benoemde) cassatiezaak,
waarna ook de laatst benodigde percelen verworven zijn. Op deze percelen moeten
nog enkele sloopwerkzaamheden uitgevoerd worden, deze staan gepland in
komende verslagperiode.
Hydraulische toetsing bevestigde de bereikte waterstanddaling bij Dijkverlegging
Voorsterklei. Bij Dijkverlegging Cortenoever is in de verslagperiode nog geen
uitsluitsel gekregen over de hydraulische som. In afwachting hiervan, is de mijlpaal
oplevering uitgesteld tot de komende verslagperiode. Vooruitlopend daarop is
gebleken dat de doelstelling ruimtelijke kwaliteit voor beide maatregelen
gerealiseerd is.
M34-35 Uiterwaardvergravingen Bolwerksplas, Worp en Ossenwaard en
Keizers- en Stobbenwaarden en Olsterwaarden (bij Deventer) –
Waterschap Groot Salland
In de verslagperiode is door realisator gewerkt aan het oplossen van restpunten,
zodat komende verslagperiode de mijlpaal Finale Kwijting genomen kan worden.
M36 Hoogwatergeul Veessen-Wapenveld – Waterschap Vallei en Veluwe
In de verslagperiode is het inzetprotocol van de maatregel vastgesteld. Daarnaast
is volop in het gehele projectgebied gewerkt aan het realiseren van nieuwe dijken,
het bouwen van een nieuw gemaal en het aanleggen van wegen en kunstwerken.
Zo is ook de innovatieve inlaat gerealiseerd en positief getest. De bestaande
IJsseldijk is echter nog niet volledig afgegraven, waardoor de opdrachtnemer niet
29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

19

zijn contractuele verplichting na heeft kunnen komen om uiterlijk eind 2016 de
waterveiligheidsdoelstelling te bereiken. Dit is mede te herleiden naar de vorig jaar
ontstane contractuele discussie tussen realisator en opdrachtnemer over opgelopen
vertraging in het ontwerpproces van de inlaatconstructie, waarbij omvangrijke
meerkosten worden geclaimd. De financiële afhandeling hiervan zal nog
plaatsvinden. De mijlpaal waterveiligheid is gepland voor de volgende
verslagperiode.
M37-38 Dijkverlegging Westenholte en Uiterwaardvergraving Scheller- en
Oldeneler Buitenwaarden (bij Zwolle) – Waterschap Groot Salland
Voor beide maatregelen is op 15 september 2016 de mijlpaal Waterveiligheid behaald
(onder voorbehoud van hydraulische toetsing) en zijn de werkzaamheden afgerond.
Dit is feestelijk gevierd op 14 december 2016 in aanwezigheid van de Minister. Een
dag later is het gerealiseerde overgedragen aan de beheerders.
Ook de doelstelling ruimtelijke kwaliteit is behaald: het Q-team oordeelt dat de
projecten goed zijn uit gevoerd en hebben geleid tot een sterke verbetering van
ruimtelijke kwaliteit. Dit heeft zich onder andere geuit in de aanblik en inrichting van
het natuurlijke stroomlandschap dat door de nieuw gegraven hanken en dijkverlegging
is ontstaan. Niet alleen heeft natuurontwikkeling een impuls gekregen, ook zijn er nu
meer mogelijkheden voor recreatie in het gebied.
Dit alles vooruitlopend op mijlpaal oplevering, welke komende verslagperiode plaats
zal vinden.
Zomerbedverlaging Beneden-IJssel
Zie maatregel Ruimte voor de Rivier IJsseldelta (M39.1-39.2).
Dijkverlegging Hondsbroeksche Pleij inclusief regelwerk Pannerden Rijkswaterstaat
Deze maatregel is gereed. Deze valt buiten het PKB-basispakket omdat het ten
tijde van het opstellen van de PKB al een ‘lopend project’ was.
M39.1-39.2 Ruimte voor de Rivier IJsseldelta – Provincie Overijssel /
Rijkswaterstaat
Op 31 oktober 2016 is voor het gedeelte IJsseldelta-Zomerbedverlaging (M39.1) de
mijlpaal waterveiligheid gerealiseerd, onder voorbehoud van hydraulische toetsing.
Dit is gevierd tijdens de feestelijke oplevering in aanwezigheid van de Minister.
Parallel daaraan heeft overdracht van het gerealiseerde aan de beheerders
plaatsgevonden. Ten aanzien van de doelstelling ruimtelijke kwaliteit van dit
onderdeel van de maatregel, heeft het Q-team geoordeeld dat de ruimtelijke
inpassing met zorg is uitgewerkt en uitgevoerd. Zo zijn de aangepaste
uiterwaarden toegankelijker gemaakt voor wandelaars. De mijlpaal oplevering is
gepland voor de volgende verslagperiode.
Door de ondertekening van de Bestuursovereenkomst (MIRT-project) IJsseldelta
Fase 2 heeft de realisatie van het gedeelte IJsseldelta-Reevediep (M.39.2) een
wending gekregen. Het versneld uitvoeren van IJsseldelta Fase 2 raakt aan de
reeds in gang gezette uitvoering van Ruimte voor de Rivier maatregel IJsseldeltaReevediep. In de verslagperiode is de technische en organisatorische impact van
de scopewijziging IJsseldelta Fase 2 voor Ruimte voor de Rivier maatregel
IJsseldelta-Reevediep onderzocht, en deze zal in de komende verslagperiode
worden geformaliseerd. Onderdeel van deze scopewijziging is de overheveling van
de PKB taakstelling van IJsseldelta-Reevediep naar IJsseldelta fase 2.
Vooruitlopend daarop is de realisatie van onderdelen waarop deze raakvlakken van
invloed zijn, tijdelijk stilgelegd of overbodig geworden. De uitvoering van de
objecten die niet door fase 2 worden geraakt, verloopt volgens planning.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

20

5.

Risicomanagement en auditing

5.1.

Algemeen beeld en beheersing van risico’s

Risico’s kunnen leiden tot negatieve financiële gevolgen of tot vertraging van de
uitvoering of afronding van het programma. Ook kunnen risico’s invloed hebben op
het behalen van de waterveiligheidsdoelstelling en de ruimtelijke kwaliteitsdoelen.
Passend bij de fase waarin het programma en haar onderliggende projecten zich
bevinden, zijn een aantal ontwikkelingen binnen het risicomanagement zichtbaar:
Beheersing van risico’s
Al geruime tijd ligt de focus van het risicomanagement niet zo zeer meer op
preventieve acties om risico’s te voorkomen, maar voornamelijk op zorgen dat
gevolgen van opgetreden risico’s geminimaliseerd worden. Immers, de
opdrachtnemers zijn al geruime tijd aan het werk of hebben het werk al afgerond;
de mogelijkheden om risico’s te voorkomen zijn nog relatief beperkt. De
verantwoordelijkheid van de beheersing ligt veelal bij de opdrachtnemer of bij de
realisator. Beheersing op programmaniveau vindt onder andere plaats door actief
in te steken op kennisdeling tussen projecten (uitwisselen best practices,
gestandaardiseerde werkwijzen) en het bieden van deskundigheid bij issues om tot
efficiënte oplossingen te komen.
Financiële dekking voor optredende risico’s
Als financiële risico’s optreden, leidt dit tot wijzigingen in het contract tussen
realisator die ofwel direct afgerekend worden ofwel tot discussies over
verantwoordelijkheidsverdeling van de risico’s / ingediende claims.
Het programma heeft dekking voor optredende risico’s binnen haar post
onvoorzien. Het moment van financiële afhandeling is bepalend voor het moment
dat de post onvoorzien daalt: in sommige gevallen ijlt de daadwerkelijke
afhandeling van opgetreden risico’s na ten opzichte van (fysieke) voortgang van
de projecten.
In de verslagperiode zijn veel opgetreden risico’s afgehandeld, met een forse
daling van het onvoorzien (en tegelijk een stijging van de maatregelramingen) tot
gevolg. Toch houdt het programma (ondanks dat veel projecten fysiek al afgerond
zijn) een zekere post onvoorzien aan om financiële consequenties van lopende
discussies te kunnen ondervangen. De inschatting van het programma is dat de
omvang van het onvoorzien passend is om reeds opgetreden en nog optredende
risico’s te dekken (zie paragraaf 5.2 voor mutaties in het risicoprofiel).
Tijdrisico’s gericht op afronding programma
De tijdrisico’s van het programma hebben nog slechts in beperkte mate betrekking op
het realiseren van de waterveiligheidsdoelstelling. De focus van het programma en het
risicomanagement verschuift meer en meer naar een beheerste en spoedige afronding
van het programma. Dit is terug te zien in de top tijdrisico’s (zie paragraaf 5.3 voor de
toprisico’s van het programma).
5.2.

Post Onvoorzien programma

Deze paragraaf gaat in op de financiële risico’s van het programma, die door de
post onvoorzien gedekt worden.
De optelsom van de financiële verwachtingswaarden van de individuele risico’s
voor het programma bepaalt het risicoprofiel per inhoudelijk thema (benoemde
risico’s). Daarnaast is er een reservering voor onbenoemde risico’s. De optelsom
van de benoemde en onbenoemde risico’s vormt de totale post onvoorzien op
programmaniveau (zie tabel 5.1), wat aan het eind van de verslagperiode
overeenkomt met € 62,5 miljoen.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

21

Tabel 5.1 Voorziening Onvoorzien Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Voorziening Onvoorzien - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
t/m VGR 27

VGR 28
01-01-2016
t/m 30-06-2016

Them a's
t/m 31-12-2015

t/m VGR 29

VGR 29
01-07-2016
t/m 31-12-2016

t/m 31-12-2016

Proces

€

34,5

€

-0,4 €

-3,0 €

31,1

Grond

€

27,4

€

-3,8 €

-10,9 €

12,7

Vastgoed

€

1,9

€

0,7

€

-1,6 €

1,0

Hydraulica

€

0,8

€

-

€

-

€

0,8

Natuur

€

0,3

€

-

€

-0,2 €

0,1

Markt & Aanbesteding

€

-

€

-

€

-

€

-

Benoem de risico's €

64,9

€

-3,5 €

-15,7 €

45,7

Onbenoem de risico's €

27,1

€

-5,2 €

-5,1 €

16,8

Totaal Ruim te voor de Rivier €

92,0

€

-8,7 €

-20,8 €

62,5

Uit het overzicht blijkt dat het totaal onvoorzien op programmaniveau in de
verslagperiode per saldo met € 20,8 miljoen is gedaald, voortkomend uit een
daling van € 15,7 miljoen bij benoemde risico’s en een daling van € 5,1 miljoen
aan onbenoemde risico’s.
De daling van het onvoorzien wordt verklaard in de paragrafen 5.2.1 en 5.2.2.
5.2.1 Benoemde risico’s: per thema
Hieronder staan de grootste mutaties van de benoemde risico’s per thema
verklaard. De grootste mutaties zitten in het thema ‘grond’.
Proces
Voor de procesrisico’s is het risicoprofiel in de verslagperiode afgenomen met € 3,0
miljoen. De belangrijkste mutaties voor de procesrisico’s zijn:
De toprisico’s ‘De aanwezige constructie blijkt tijdens de realisatie af te
wijken van de beschikbare (areaal)informatie’ en ‘Discussies met en claims
van
opdrachtnemer
a.g.v.
optreden
tijdrisico’s
buiten
hun
verantwoordelijkheid (niet nakomen van verplichtingen als opdrachtgever)’
zijn vanwege opgetreden issues naar boven bijgesteld (zie ook tabel 5.3).
Het risico ‘Extreme weersomstandigheden en/of waterstanden hinderen de
uitvoering’ is in eerdere verslagperiodes opgetreden. Als gevolg van
langdurig lage danwel hoge waterstanden op de rivieren, is de afvoer van
grond bij diverse maatregelen gehinderd. De gevolgen hiervan zijn
afgelopen verslagperiode financieel afgehandeld, met een daling van de
risicoreservering tot gevolg.
In de verlsagperiode is als gevolg van voorgang van de voorbereiding en
realisatiefase meer zekerheid gekomen over de ramingen van de laatst te
realiseren maatregelen, IJsseldelta-Reevediep en Huissensche Waarden.
Derhalve heeft het programma de reservering voor het risico ‘Project
onvoorzien van de laatst te realiseren projecten is ontoereikend’ omlaag
gebracht.
Grond
Het risicoprofiel van de grondrisico’s is gedaald met € 10,9 miljoen ten opzichte
van VGR28. Dit wordt als volgt verklaard:
- Diverse wijzigingen met betrekking tot grondrisico’s zijn afgehandeld bij
verschillende maatregelen, waardoor die reserveringen zijn gedaald. Te
weten ‘Afwijkende (her)bruikbaarheid grond’, ‘Knelpunten in de uitvoering
buiten verantwoordelijkheid van de aannemer’ en ‘Tijdens de uitvoering
blijkt meer conditionering nodig door bodemvreemde materialen’.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

22

-

-

-

Als gevolg van de voortgang van het grondverzet is het risico
‘Uitvoeringsknelpunten rondom grondverzet vanwege aanvullende eisen
door bevoegd gezag, beheerders of eigenaren’ gedaald zonder dat deze is
opgetreden.
Het risico ‘Onverwacht stuiten op niet-gesprongen explosieven’ is
opgetreden. De resterende reservering lijkt hierbij aan de krappe kant om
eventuele toekomstige tegenvallers te dekken. Derhalve heeft het
programma de reservering voor dit risico verhoogd.
Vanwege de voortgang van de maatregelen is de reservering van het risico
‘Zettingstijd (van dijken) blijkt tijdens de uitvoering af te wijken van
verwachting’ vervallen.

Vastgoed
De daling van het vastgoedprofiel met € 1,6 miljoen wordt met name veroorzaakt
doordat:
Het risico ‘Scopewijzigingen als gevolg van vastgoedovereenkomsten’ is
opgetreden. Na het afhandelen van enkele wijzigingen is hiermee de omvang
van dit risico gedaald.
Hydraulica
Het risicoprofiel onder het thema hydraulica is gelijk gebleven.
Natuur
Het risicoprofiel onder het thema natuur is gedaald met € 0,2 miljoen. Deze daling
wordt als volgt verklaard:
Het risico ‘Extra beperkingen in de uitvoeringsperiode als gevolg van
onverwacht aantreffen van beschermwaardige flora en fauna’ is opgetreden.
Naast het afwikkelen van de gevolgen in de afgelopen verslagperiode is ook de
kans van optreden verlaagd in verband met de voortgang van de maatregelen.
Derhalve is de reservering van dit risico verlaagd.
5.2.2. Onbenoemde risico’s
Het doel van de voorziening voor onbenoemde risico’s is om ruimte te bieden aan
onvoorziene tegenvallers welke ten laste komen van het programmabudget.
De onbenoemde risico’s bedragen 5% van het nog te realiseren budget (zie tabel
6.1 voor budget en tabel 6.2 voor uitgaven) - dit komt in deze periode overeen
met € 16,9 miljoen. Dit percentage is gebaseerd op ervaringscijfers van andere
grote projecten en programma’s.
5.3.

Toprisico’s op programmaniveau en beheersing

Op basis van de reguliere actualisatie van de risico’s is een top 3 aan tijdrisico’s en
een top 3 aan geldrisico’s voor het programma samengesteld, zie tabel 5.2 en 5.3.
Per risico is de actuele verwachtingswaarde (kans van optreden vermenigvuldigd
met de ingeschatte consequenties naar tijd en geld) aangegeven en is aangegeven
of deze verwachtingswaarde ten opzichte van de vorige VGR is gestegen of
gedaald.
De gevolgen van financiële toprisico’s worden binnen het PKB-budget gedekt,
terwijl de tijdsgevolgen invloed kunnen hebben op de verwachte opleveringsdatum
van een of meerdere maatregelen.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

23

Tabel 5.2 Top 3 programmarisico's Tijd Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Top 3 risico's in Tijd - Ruim te voor de Rivier (bedrag x 1 maand)
Risico's

Verw achtingsw aarde
(kans x gevolg)
per 31-12-2016

1. PROCES
Verschillen in interpretatie van beheeropgave en discussies met beheerders
t.a.v. te realiseren objecten voordat zij beheer & onderhoud op zich w illen
nemen

2,0 maanden
(gelijk)

2. PROCES
Door niet tijdig afronden van inhoudelijke en administratieve restpunten vertraagt
mijlpaal Finale Kw ijting

1,5 maanden
(gelijk)

3. PROCES
De doorlooptijd van arbitragezaken vertraagt proces tot aan Finale Kw ijting van
maatregel

1,5 maanden
(nieuw )

Toprisico 1 (Tijd) Verschillen in interpretatie van beheeropgave en discussies met
beheerders t.a.v. te realiseren objecten voordat zij beheer & onderhoud op zich
willen nemen (vertraging in mijlpaal Oplevering)
Dit risico is inhoudelijk en qua omvang in tijd niet gewijzigd ten opzichte van VGR
28. Door het verdwijnen van een tweetal andere risico’s uit de top 3 is dit risico
gestegen van plek 3 naar plek 1.
Toprisico 2 (Tijd): Door niet tijdig afronden van inhoudelijke en administratieve
restpunten vertraagt mijlpaal Finale Kwijting.
Dit risico is qua omvang in tijd gelijk gebleven in de afgelopen verslagperiode,
maar komt door het afnemen van andere tijdrisico’s in de top 3.
Na het behalen van mijlpaal Oplevering dienen er in enkele gevallen nog
restpunten afgehandeld te worden. De restpunten variëren van het uit laten voeren
van een accountantscontrole op de uitgaven tot het nog moeten doorvoeren van
kleine correcties in ruimtelijke plannen. Wanneer deze niet tijdig worden
afgehandeld, kan niet overgegaan worden tot totale afronding van het project (en
daarmee vertraagt de mijlpaal Finale Kwijting).
Toprisico 3 (Tijd): De doorlooptijd van mogelijke arbitragezaken vertraagt mijlpaal
Finale Kwijting
Dit risico is in de afgelopen verslagperiode nieuw toegevoegd. Wanneer met de
reguliere wijzigingenprocedure geen overeenstemming over lopende financiële
issues wordt verkregen tussen realiator en opdrachtnemer, kunnen mogelijke
arbitragetrajecten in gang worden gezet. De lange doorlooptijd van deze
arbitragezaken doen mijlpaal Finale Kwijting vertragen aangezien het project
(financieel) niet voltooid kan worden.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

24

Tabel 5.3 Top 3 programmarisico's Geld Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Top 3 risico's in Geld - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)

Risico's

Verw achtingsw aarde
(kans x gevolg)
per 31-12-2016

1. PROCES
De aanw ezige constructie blijkt tijdens de realisatie af te w ijken van de
beschikbare (areaal)informatie. Dit kan leiden tot meerw erk.

€ 9,8
(gestegen)

2. PROCES
Discussies met en claims van opdrachtnemer a.g.v. optreden tijdrisico’s buiten
hun verantw oordelijk-heid (niet nakomen van verplichtingen als opdrachtgever)

€ 8,6
(gestegen)

3. GROND
Afw ijkende (her)bruikbaarheid grond (afw ijking in grond fysisch/chemisch,
volume of bodemsamenstelling), w at op basis van vooronderzoek door
realisator niet redelijkerw ijs te verw achten w as.

€ 5,8
(gedaald)

Toprisico 1 (Geld): De aanwezige constructie blijkt tijdens de realisatie af te wijken
van de beschikbare (areaal)informatie.
Het komt voor dat de opdrachtnemer tijdens de realisatie stuit op een andere
situatie dan op basis van de areaalinformatie verwacht kon worden. Dit risico is
qua omvang gestegen ten opzichte van de vorige verslagperiode. Net als bij het
toprisico 2 is in VGR 27 gemeld dat het risico is opgetreden waarbij de financiële
gevolgen nog niet te concretiseren waren. In de afgelopen verslagperiode zijn deze
gevolgen inzichtelijk geworden waardoor de omvang van dit risico is gestegen.
Toprisico 2 (Geld): Discussies met en claims van opdrachtnemers als gevolg van
optreden tijdrisico’s buiten hun verantwoordelijkheid (niet nakomen van
verplichtingen als opdrachtgever).
Discussies tussen opdrachtgever en opdrachtnemer over interpretatie van
contractuele bepalingen, worden aangemerkt als oorzaak van vertraging en
daardoor inefficiëntie in de werkzaamheden. In VGR 27 is gemeld dat dit risico is
opgetreden. De tijdsgevolgen zijn kleiner dan verwacht, derhalve is dit risico
gedaald en vervallen uit de top tijdrisico’s. Daarentegen zijn de potentiële
financiële gevolgen groter dan destijds is ingeschat, waardoor het programma haar
risicoreservering heeft verhoogd.
Toprisico 3 (Geld): Afwijkende (her)bruikbaarheid grond (afwijking in grond:
fysisch/chemisch, volume of bodemsamenstelling), wat op basis van vooronderzoek
door realisator niet redelijkerwijs te verwachten was.
Naarmate de uitvoering van projecten vordert, wordt duidelijker op welke plekken
de bodemsamenstelling afwijkt van wat er op basis van onderzoeken verwacht
mocht worden. Het risico is meermalen opgetreden, ook in de afgelopen
verslagperiode. Veel wijzigingen zijn financieel afgehandeld, dat verklaart de forse
daling van de resterende risicoreservering.
Ten opzichte van de toprisico’s uit VGR28 is ook het volgende tijdrisico vervallen
uit de lijst met toprisico’s:
Ondanks gedegen onderzoek wordt er toch gestuit op niet-gesprongen explosieven
(toevalstreffers), archeologie of verontreinigingen.
Gezien de uitvoering bij de meeste maatregelen gereed is, is de omvang van dit
risico gedaald. Hiermee is dit risico uit de tijdrisico’s top 3 gevallen.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

25

5.4

Auditing en control

In de verslagperiode zijn diverse reviews uitgevoerd als onderdeel van de Plan-DoCheck-Act cyclus van het programma. Om de balans tussen snelle afwikkeling van
projecten versus kostenbeheersing te borgen (en daarmee niet tegengewerkt te
worden door de druk die de afwikkeling van projecten met zich meebrengt), wordt
binnen het programmabureau via gerichte audits het proces rondom (financiële)
wijzigingen tussen project en programma gemonitord.
Met betrekking tot de assurance verklaring bij VGR 29 zijn de controleactiviteiten
in samenspraak met de Auditdienst Rijk in 2016 vroegtijdig gestart.
In het kader van informatievoorziening en het hebben van een adequaat
(financieel) fundament onder het programma wordt financiële afwikkeling actief
gemonitord. Gedurende het project door de jaarlijkse controleverklaringen en
voortgangsrapportages en bij oplevering door de finale financiële verantwoording.
Voor veel projecten wordt de laatste controleverklaring komende verslagperiode
opgesteld.
In het kader van kennisuitwisseling op het gebied van kwaliteitsborging en control
levert
het
programma
actieve
bijdragen
en
producten
aan
het
Samenwerkingsverband Waterveiligheidsprogramma’s In Control, programma
ERTMS, Aan de slag met Omgevingswet en het programma Tijdelijke tolheffing
Blankenburgverbinding en ViA15.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

26

6

De financiën van het programma

6.1.

Programmabudget en programmaraming

Het programmabudget is volgens de Project Ramingen Infrastructuur (PRI-)
systematiek in de PKB bepaald op € 2,2 miljard (prijspeil 2005) met een
bandbreedte van 37%. In de praktijk neemt, naarmate de voortgang vordert, de
scherpte van ramen toe en doen zich budgettaire mee- en tegenvallers voor.

Tabel 6.1 Ontw ikkelingen budget en raming per 31 december 2016
Ontw ikkeling budget en ram ing - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Budget

2.219,0

2.232,4

2.245,3

2.273,4

2.330,0

2.342,0

2.180,8

Raming

2.219,0

2.276,3

2.319,4

2.290,9

2.394,0

2.327,0

2.170,9

0,0

-43,9

-74,1

-17,5

-64,0

15,0

9,9

Uitgaven

Vrije Ruim te

2016

2012

2013

2014

2015

2012

2013

2014

2015

Budget

2.282,9

2.370,3

2.385,7

2.386,2

2.386,2

2.361,7

Raming

2.272,7

2.346,7

2.344,0

2.341,1

2.334,7

2.282,0

10,2

23,6

41,7

45,1

51,5

79,8

Uitgaven

Vrije Ruim te

VGR 28

VGR 29

Het programmabudget voor Ruimte voor de Rivier bedraagt d.d. 31 december 2016
€ 2.361,7 miljoen. Dit is een daling ten opzichte van VGR28 met € 24,5 miljoen, en
wordt veroorzaakt door toekenning van IBOI (€ 1,0 miljoen), het retourneren van
bijdrage provincie Overijssel voor ‘in natura’ bijdrage -/- € 25,4 miljoen en
afrondingsverschillen -/- € 0,1. Zie bijlage 3b voor de opbouw van het budget.
De programmaraming (prijspeil 2016) volgt op de bijgestelde ramingen per
maatregel op grond van de genomen projectbeslissingen, de in de verslagperiode
voorgelegde mijlpalen, het saldo van aanbestedingsmee- en tegenvallers,
opgetreden risico’s op projectniveau en de actualisering van het programmabrede
risicoprofiel. De dynamiek van deze elementen maakt de raming tot een
momentopname.
De raming op 31 december 2016 sluit op € 2.282,0 miljoen. Hiervoor geldt een
bandbreedte van 4,0% (was 6% in VGR28). Dit betekent dat de verwachte
uitgaven uitkomen tussen de € 2,19 miljard en € 2,37 miljard.
In vergelijking met VGR28 (€ 2.334,7 miljoen) is de raming per saldo naar
beneden bijgesteld met € 52,7 miljoen. Deze daling bestaat uit een samenstelling
van posten:

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

27

Tabel 6.1.1 Mutaties van de raming Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Ram ing - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)

Beginsaldo VGR 29

2.334,7

Mutaties
Maatregelramingen
Indexering

-21,1

1)

-9,5

Reserveringen

-22,1
-52,7
Eindsaldo VGR 29

1)

2.282,0

Indexering bestaat uit dotaties IBOI en onttrekkingen door Maatregelen in de verslagperiode

Grafisch ziet de ontwikkeling van het budget en de raming er als volgt uit.

Het aanbestedingsresultaat is ongewijzigd en bedraagt tot en met de
verslagperiode € 227,3 miljoen.
6.2.

Uitgaven en verplichtingen

Van de totaal aangegane verplichtingen is op peildatum € 2.025,8 miljoen betaald
(zie tabel 6.2). De uitgaven voor de uitvoering bedroegen in de verslagperiode
€ 77,5 miljoen.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

28

Tabel 6.2 Uitgaven Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Uitgaven - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
t/m VGR 27

VGR 28

VGR 29

t/m VGR 29

t/m 31-12-2015

01-01-2016
t/m 30-06-2016

01-07-2016
t/m 31-12-2016

t/m 31-12-2016

50,8

0,0

0,0

50,8

Uitgaven

PKB-fase
Planstudie

97,2

0,0

0,0

97,2

Uitvoering

1.684,9

104,5

77,5

1.866,9

10,9

0,0

0,0

10,9

1.843,8

104,5

77,5

2.025,8

Verplichtingen buiten scope
Totaal Ruim te voor de Rivier

Op 31 december 2016 is in totaal voor € 2.176,5 miljoen aan verplichtingen
aangegaan (zie tabel 6.3).
Tabel 6.3 Verplichtingen Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Verplichtingen - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
t/m VGR 27

t/m VGR 29

t/m 31-12-2015

VGR 28
01-01-2016
t/m 30-06-2016

PKB-fase

50,8

0,0

0,0

50,8

Planstudie

97,1

0,0

0,0

97,1

Uitvoering

1.942,1

29,6

46,0

2.017,7

10,9

0,0

0,0

10,9

2.100,9

29,6

46,0

2.176,5

Verplichtingen

Verplichtingen buiten scope
Totaal Ruim te voor de Rivier

6.3.

VGR 29
01-07-2016
t/m 31-12-2016

t/m 31-12-2016

Kasritme Ruimte voor de Rivier

In tabel 6.4 is het verwachte kasritme opgenomen. Deze reeks wordt regelmatig
geactualiseerd op basis van de voortgang van het programma. De huidige reeks
sluit aan bij de mutaties die zijn doorgevoerd in de OB2017, Najaarsnota 2016,
Slotwet 2016 en Voorjaarsnota 2017.
Tabel 6.4 Kasritme Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016 (bron: OB17, NJN16, SW16, VJN17)
Kasritm e program m auitgaven - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)

Kasritm e
DF 01.01.03 - VGR 28
Mutaties
DF 01.01.03 - VGR 29

t/m
2015

2016

1.844,7

228,9

78,7

72,0

94,9

67,1

0,0 2.386,2

0,0

-46,9

50,2

5,8

-3,3

-30,3

0,0

1.844,7

182,0

128,9

77,8

91,6

36,8

0,0 2.361,7

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

2017

2018

2019

2020

2021

Totaal

-24,5

29

6.4.

Ontvangsten

Het ontvangstenbudget is naar beneden bijgesteld met € 41,7 miljoen in verband
met meeropbrengsten Vastgoed en administratieve aansluiting projectgebonden
ontvangsten. De verwachting is dat er in totaal € 102,0 miljoen aan ontvangsten
zullen binnenkomen (zie tabel 6.5). De agentschapsbijdrage 2007 van € 8,8
miljoen behoort wel tot de ontvangsten, maar is geen onderdeel van de initiële
ontvangstentaakstelling van € 37,0 miljoen.
Tabel 6.5 Ontvangstenbudget Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Ontvangstenbudget - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
t/m VGR 27

t/m VGR 29

t/m 31-12-2015

VGR 28
01-01-2016
t/m 30-06-2016

VGR 29
01-07-2016
t/m 31-12-2016

t/m 31-12-2016

Vastgoed

45,0

0,0

7,6

52,6

EU-subsidies

6,5

0,0

0,0

6,5

Projectgebonden ontvangsten

83,5

0,0

-49,4

34,1

Agentschapbijdrage 2007

8,7

0,0

0,1

8,8

143,7

0,0

-41,7

102,0

Ontvangstenbudget

Totaal Ruim te voor de Rivier

In de verslagperiode is er € 8,7 miljoen gemuteerd. Tabel 6.6 laat de volledige
stand van de tot nu toe gerealiseerde ontvangsten zien.
Tabel 6.6 Ontvangsten Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Ontvangsten - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
t/m VGR 27

t/m VGR 29

t/m 31-12-2015

VGR 28
01-01-2016
t/m 30-06-2016

Vastgoed

42,9

0,7

8,9

52,5

EU-subsidies

6,1

0,0

0,0

6,1

Projectgebonden ontvangsten

7,1

1,0

-0,1

8,0

Agentschapbijdrage 2007

8,8

0,0

0,0

8,8

Administratieve correctie

0,3

0,0

0,0

0,3

Totaal Ruim te voor de Rivier

65,2

1,7

8,7

75,6

Ontvangsten

6.5.

VGR 29
01-07-2016
t/m 31-12-2016

t/m 31-12-2016

Monitoring post onvoorzien

Initieel was € 384,2 miljoen gealloceerd voor onvoorzien, stand PKB deel 4.
De onttrekking aan de post onvoorzien is in de rapportageperiode € 21,9 miljoen;
tot en met de verslagperiode is € 306,5 miljoen onttrokken. Restant beschikbare
ruimte voor Onvoorzien is € 77,7 miljoen.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

30

Tabel 6.7 Benutting onvoorzien Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Onvoorzien - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
t/m VGR 29
Budget Onvoorzien
t/m 31-12-2016
Budget onvoorzien (stand PKB deel 4)

(VGR 1)

384,2

Onttrekking tot verslagperiode

(VGR 1 t/m VGR 28)

284,6

Onttrekking in de verslagperiode

(VGR 29)

21,9

subtotaal: Onttrekkingen :
Totaal vrij beschikbare ruim te Onvoorzien - Ruim te voor de Rivier

306,5
77,7

Het totaal aan opgetreden programmarisico’s tot en met de verslagperiode staat in
bijlage 4.
6.6.

Interne kosten

Om inzicht te geven in de integrale kosten wordt in deze paragraaf aangegeven
hoeveel budget voor de interne kosten van Ruimte voor de Rivier in de begroting is
opgenomen. Het budget van de interne kosten op peildatum 31 december 2016, in
totaal € 141,0 miljoen, is verantwoord op DF 01.01.03 voor een bedrag van € 71,0
miljoen, op DF 05.01.02 voor een bedrag van € 70,0 miljoen. Het budget van
interne kosten is niet gewijzigd in de rapportageperiode (zie tabel 6.8).
Tabel 6.8 Apparaatbudget Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Apparaatsbudget - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
t/m VGR 27

t/m VGR 29

t/m 31-12-2015

VGR 28
01-01-2016
t/m 30-06-2016

Apparaatkosten DF 01.01.03

71,0

0,0

0,0

71,0

Apparaatkosten DF 05.01.02

70,0

0,0

0,0

70,0

Totaal Ruim te voor de Rivier

141,0

0,0

0,0

141,0

Apparaatsbudget

VGR 29
01-07-2016
t/m 31-12-2016

t/m 31-12-2016

De apparaatsuitgaven bedragen in de verslagperiode € 3,4 miljoen en tot met de
verslagperiode € 136,9 miljoen (zie tabel 6.9).
Tabel 6.9 Apparaatuitgaven Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Apparaatsuitgaven - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
t/m VGR 27

t/m VGR 29

t/m 31-12-2015

VGR 28
01-01-2016
t/m 30-06-2016

VGR 29
01-07-2016
t/m 31-12-2016

t/m 31-12-2016

Apparaatkosten DF 01.01.03

71,0

0,0

0,0

71,0

Apparaatkosten DF 05.01.02

58,7

3,8

3,4

65,9

Totaal Ruim te voor de Rivier

129,7

3,8

3,4

136,9

Apparaatsuitgaven

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

31

De aangegane verplichte apparaatskosten zijn in de verslagperiode € 3,4 miljoen
en tot en met de verslagperiode € 136,9 miljoen (zie tabel 6.10).
Tabel 6.10 Apparaatverplichtingen Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Apparaatsverplichtingen - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
t/m VGR 27

t/m VGR 29

t/m 31-12-2015

VGR 28
01-01-2016
t/m 30-06-2016

VGR 29
01-07-2016
t/m 31-12-2016

t/m 31-12-2016

Apparaatkosten DF 01.01.03

71,0

0,0

0,0

71,0

Apparaatkosten DF 05.01.02

58,7

3,8

3,4

65,9

Totaal Ruim te voor de Rivier

129,7

3,8

3,4

136,9

Apparaatsverplichtingen

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

32

Bijlage 1: Voortgang NURG-maatregelen PKB-waterveiligheids-doelstelling
Bijlage 1 NURG-maatregelen Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Voortgang NURG-m aatregelen m et een PKB-w aterveiligheids-doelstelling

Project

Voortgang / Waneer uitgevoerd

Bijdrage
PKBtaakstelling
7 cm

Uiterw aardvergraving
Rijnw aardense
uiterw aarden*

De herinrichting van de Rijnw aardense uiterw aarden bevat
meerdere afzonderlijke inrichtingsprojecten van private en
publieke partijen.
Staatsbosbeheer zorgt in opdracht van het ministerie van
Economische Zaken voor onderlinge afstemming en
coördinatie van natuur en w aterveiligheid tussen de
projecten.
De maatregelen Groene Rivier Pannerden en Regelw erk
Pannerden zijn uitgevoerd met een bijdrage van 4 centimeter.
De initiatieven van de private partijen hebben vertraging
opgelopen door stagnatie in de vergunningverlening, zoals in
VGR27 genoemd. De hoofdvergunningen zijn in 2016 in
procedure gebracht. Er van uitgaande dat de vergunningen
onherroepelijk zijn per medio 2017 is de verw achting dat in
2019 circa 1,3 centimeter w aterstanddaling zal zijn
gerealiseerd.
Het overige deel van 1,7 centimeter is in de jaren daarna tot
omstreeks 2027 (einde zandw inning) gepland.

Uiterw aardvergraving
Millingerw aard

De uitvoering van de maatregel is in volle gang. Een groot
deel van de inrichtingsw erkzaamheden is afgerond. In 2016
is de hoofdgeul voor het grootste deel in uitvoering gebracht
inclusief aanleg van de drempel en de bodemsanering van de
toegangsw eg en losw al. Belangrijke resterende onderdelen
voor de realisatie van de taakstelling zijn het verder afmaken
van de stroombaangeul en het verw ijderen van de
toegangsw eg en daarmee het koppelen van de
Millingerw aard met de Waal. In 2017 zal het bedrijfsterrein
verder w orden ontmanteld en zijn de laatste
w erkzaamheden aan de stroombaan voor hoogw ater
gepland, met als doel om eind 2017 de mijlpaal
w aterveiligheid te realiseren.

6 cm

Uiterw aardvergraving
Renkumse
Benedenw aard,
Wageninger
Uiterw aardvergraving
Afferdensche- en
Deestsche w aarden

De maatregel is opgeleverd in november 2009 en heeft 11
centimeter w aterstanddaling opgeleverd.

11 cm
(gereed)

De maatregel Afferdensche en Deestsche w aarden is in
uitvoering. De zandw inning is volop bezig. De maatregel ligt
op planning, w aarbij het gestelde w aterveiligheidsdoel in
2019 gerealiseerd zal zijn.
De inrichtingsw erkzaamheden zijn in de eerste helft van
2013 afgerond. Daarmee is de w aterstanddaling van 5 cm
voor dit maatregel gerealiseerd.

6 cm

Uiterw aardvergraving
Bemmelse w aarden

5 cm
(gereed)

Natuurontw ikkelingsproject Noordw aard

Het maatregel is opgeleverd in mei 2008 en heeft 17 cm
w aterstanddaling gehaald.

17 cm
(gereed)

Uiterw aardvergraving
Welsumerw aarden en
Fortmonder w aarden

De inrichtingsmaatregelen zijn uitgevoerd en opgeleverd.
Hierdoor is in de verslagperiode ook het laatste deel van de 68 centimeter w aterstandverlaging gerealiseerd.

6-8 cm
(gereed)

* Zo als in VGR25 beno emd zal het pro ject Oevergeul B o venrijn als o nderdeel van Uiterwaardvergraving Rijnwaardense
uiterwaarden niet wo rden uitgevo erd. De bijdrage aan de P KB wo rdt in plaats daarvan gehaald middels kribverlaging o p het
P annerdensch Kanaal. Dit pro ject bevindt zich in de planstudiefase, waarin wo rdt o nderzo cht welke co mbinatie van aantal te
verlagen kribben / o evers, welke mate van verlaging en welke kribvo rm o ptimaal is vo o r wat betreft andere effecten dan
waterstanddaling. B eo o gd o pleverjaar van de kribverlaging is eind 2019.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

33

Bijlage 2: Communicatie met het parlement
1 juli 2016 – 31 december 2016
Een overzicht van de stukken die de minister van Infrastructuur en Milieu en de
staatssecretaris van Economische Zaken in de verslagperiode over het programma
aan de Eerste en Tweede Kamer hebben gezonden.
•

Op 27 september 2016 zond de minister van IenM, mede namens de
staatssecretaris van EZ, de 28e voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier over
de periode 1 januari 2016 tot 30 juni 2016 en een aanbiedingsbrief naar de
Tweede Kamer (Tweede Kamerstuk 30 080, nr. 83).

•

Op 9 november 2016 zond de minister van IenM de antwoorden op de
Kamervragen van Tweede Kamer over de VGR 28 naar de Tweede Kamer (Tweede
Kamerstuk 30 080, nr. 84).

•

Op 12 oktober 2016 zond de minister van IenM, mede namens de staatssecretaris
van EZ, de uitwerking van de motie van het lid Jacobi over een werkbaar
alternatief voor de nu geplande bomenkap in het kader van het project Stroomlijn
(Tweede Kamer, 31 710, nr. 64).

Verwijzing naar TK-brief tbv WGO Water november 2016, dd 7 november 2016.

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

34

Bijlage 3a: Budgethistorie PKB-fase (2002–2006)

Bijlage 3a Opbouw PKB Budget Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Opbouw PKB en Technisch Budget - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
Budget PKB en TB periode 2002 - 2006

Budget

VGR

PKB/TB (p.p. 2002)

1.987,0

Overheveling budget naar Projecten in uitvoering

-117,0

01

PKB Budget - Hondbroeksche Pleij & Zuiderklip

-49,5

04

Toevoeging budget - Hondbroeksche Pleij

44,7

04

Toevoeging budget Zuiderklip

4,8

04

Correctie prijsdruk door ontw ikkelingen bouw en aanbesteden

-12,6

04

Toevoeging vanuit Noodoverloop

191,5

06

EU en projectgebonden ontvangsten

95,8

06

Correctie aanbestedingsmeevallers

-18,2

06

Corectie op afrondingsverschillen

0,4

09

Saldo technische mutaties
Totaal PKB / lopende projecten

2.126,9

IBOI 2002 - 2006

105,6

Totaal PKB Budget (p.p. 2006)

Prijsindex

2.232,4

Percentage

Jaar 2002 - 2003

2,75%

Jaar 2003 - 2004

1,23%

Jaar 2004 - 2005

0,39%

Jaar 2005 - 2006

0,66%

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

139,9

35

Bijlage 3b: Budgethistorie planstudie- en uitvoeringsfase (vanaf 2007)

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

36

Bijlage 3b Opbouw PKB Budget Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Opbouw PKB Budget - Ruim te voor de Rivier (bedrag x € 1,0 mln.)
Budget PKB periode 2007 en later

Budget

PKB budget (p.p. 2006)

VGR

2.232,4

Technische mutaties 2007

0,4
Saldo technische mutaties

Hanzelijn

10

0,4
-10,0

12

Administratieve aanvulling

8,7

13

Overheveling HWBP

-4,0

14

Toezegging financiering Noordw aard (EHS, KRW)

8,9

15

Terugboeking overheveling HWBP

4,0

16

Toezegging financiering KRW Lent

5,0

16

Toezegging financiering KRW Neder-Rijn

2,5

17

Administratieve mutatie

0,6

17

Overheveling synergiebudget PDR-KRW

0,5

18

Budgetkorting n.a.v. regeerakkoord

-10,7

18

Ontvangstentaakstelling

-63,5

18

PDR -organisatie en AGB

-109,9

18

Planstudie

-21,6

18

Uiterw aardvergraving Vianen

4,0

19

Nederrijn EHS

0,5

19

KRW gelden kribverlaging Waal

8,3

19

DLGM gelden kribverlaging Waal

14,2

19

Administratieve mutatie

-0,7

21

Rijk begrotingsartikel 11 Bypass Kampen

51,7

21

Budget Nota Ruimte provincie Overijssel

22,4

21

Extra ontvangsten Vastgoed (Q1 2013)

21,6

nvt

Extra ontvangsten Vastgoed - correctie (Q2 2013)

-21,6

nvt

Rijk begrotingsartikel 11 Bypass Kampen - correctie

3,3

22

Bijdrage Provincie Overijssel - IJsseldelta

95,6

22

Bijdrage Provincie Overijssel - IJsseldelta - correctie

-35,0

23

Rijk begrotingsartikel 11 Bypass - dekking uit vrije ruimte
Inundatieschades
Bijdrage Provincie Overijssel - IJsseldelta - gerealiseerd deel (retour)
Saldo Wijzigingen

-3,3
0,3
-25,4
-53,6

26
27
29

IBOI 2006-2007 (0,440%)

12,4

10

IBOI 2007-2008 (1,480%)

38,1

12

IBOI 2008-2009 (2,140%)

42,7

14

IBOI 2009-2010 (0,000%)

4,2

16

IBOI 2009-2010 (0,000%) correctie

-4,0

17

IBOI 2010-2011 (1,410%)

17,0

19

IBOI 2011-2012 (1,890%)

28,7

21

IBOI 2012-2013 (1,660%)

23,5

22

IBOI 2013-2014 (1,210%)

15,4

25

IBOI 2014-2015 (0,384%)

3,5

27

1,0

29

IBOI 2015-2016 (0,191%)
Saldo prijsindexeringen
Totaal Budget PKB
29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

182,6
2.361,7
37

Bijlage 4: Opgetreden programmarisico’s Ruimte voor de Rivier

Bijlage 4 Opgetreden Risico's Ruimte voor de Rivier per 31 december 2016
Opgetreden Risico's - Ruim te voor de Rivier

(bedrag x € 1,0 mln.)

Opgetreden program m arisico's

Bedrag

VGR

Schadeclaim gemeente Nijmegen

48,5

16

Tw eede stadsbrugpijler Nijmegen

10,8

13

Correctie PKB-fase

2,0

14

Aankoop steenfabriek Elst

5,0

14

Afkoop B&O kosten gemeenten en w aterschappen

20,0

16

Uitvoering overlaat Pannerden

3,0

17

Meerkosten bij SNIP 3 - Langsdammen

26,1

19

Meerkosten bij SNIP 3 - Kribben

2,9

19

Afkoop B&O kosten natuurbeheerorganisaties

10,0

20, 25

Opgetreden exogene maatregelen (diverse)

19,4

20, 21, 23, 24,
25, 26, 27, 28, 29

Aanvullende maatregelen Zomerbedverlaging

50,0

21

Meerkosten bij SNIP 3 - Dijken

10,5

21

Dekking realisatiekosten Veessen en Cortenoever en Voorsterklei,
nog ontbrekend in projectramingen

29,7

22

Versterking brugpijlers door ProRail bij Lent

7,7

22

Meerkosten bij SNIP 5 - Dijkverbetering Oude Maas / Hoeksche Waard
en Voorne Putten

1,8

23

Opgetreden exogene grondrisico's bij maatregelen

40,1

24, 25, 26, 27,
28, 29

Afw ijking areaalgegevens Kribben fase 3

15,0

24

Privaatplan Huissensche Waarden w ordt niet uitgevoerd

2,5

25, 27

Stijging vastgoedraming

1,5

25

Totaal opgetreden program m arisico's

29 e Voortgangsrapportage Ruimte voor de Rivier

306,5

38