•

Addendum 3: Stikstofdepositie

Milieueffectrapport
Lelystad Airport 2014
Addendum m.b.t. stikstofdepositie

Colofon
Opdrachtgever

: Luchthaven Lelystad N.V.

Bestemd voor

: D. Hoekstra, H. Lagerweij

Auteur(s)

: ir. W.B. Haverdings, drs. ing. R. Lensink

Controle door

: ing. P. Frankena

Datum

: 2 juni 2014

Kenmerk

: le140601.add

Opgesteld door

: Advanced Decision Systems Airinfra BV & To70 BV

Zonder voorafgaande, schriftelijke toestemming van de opdrachtgever of Adecs Airinfra BV / To70 is
het niet toegestaan deze uitgave of delen ervan te vermenigvuldigen of op enige wijze openbaar te
maken.

1

Inleiding

Naar aanleiding van het verzoek van de Staatssecretaris van het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu in de brief van 22 mei 2014 (kenmerk: IENM/BSK-2014/117716) is dit addendum met
betrekking tot stikstofdepositie door het vliegverkeer opgesteld.
Door een fout in de verwerking van de emissiegegevens van het vliegverkeer, bleken de resultaten
van de berekeningen van de stikstofdepositie door het vliegverkeer in een gebruik computer
programma onjuist, een second opinion heeft dit aangetoond, waarna nieuwe berekeningen zijn
gemaakt. Dit addendum betreft de correctie van de rapportages die betrekking hebben op de
stikstofdepositie door het vliegverkeer.
In de volgende hoofdstukken zijn de gecorrigeerde teksten gegeven, deze vervangen de gelijk
genummerde paragrafen in de op 31 maart 2014 uitgegeven rapportages. De correcties betreffen de
volgende (deel)rapportages:
Hoofdstuk 2: Paragraaf 6.8 van Deel 1 van het Hoofdrapport
Hoofdstuk 3: Paragraaf 6.3.2 en bijlage 2 van Deel 4C Deelonderzoek Luchtkwaliteit
Hoofdstuk 4: Paragraaf 3.3, 5.4, 5.5, 6.3 en bijlage 4 van Deel 4E Deelonderzoek Natuur, de toetsing
in het kader van de Natuurbeschermingswet 1998
Hoofdstuk 5: Bijlagen 8 en 10 van Deel 5 Kaartbijlage
Conclusie aanpassing
De herziene berekening leidt tot een aanzienlijk lagere additionele depositie. De teksten zoals die in
het MER zijn opgenomen zijn geschreven vanuit het besef dat het op de Veluwe en ook in andere
gebieden in habitattypen met een lage kritische depositiewaarden meetbare hoeveelheden N vallen
die kunnen leiden tot effecten op doelen. Op grond van de nieuwe berekeningen gaat het om
hoeveelheden die niet of nauwelijks meetbaar zijn en op de keper beschouwd niet tot effecten in de
zin van verandering in structuur en samenstelling van vegetatie zullen leiden. En had deze in een
verstorings- of verslechteringstoets kunnen worden opgeschreven en zou een passende beoordeling
niet noodzakelijk zijn.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

1

2

Deel 1 Hoofdrapport

6.8
In

Natuur
de

omgeving

van

Lelystad

Airport

liggen

verschillende

Natura

2000-gebieden

(Natuurbeschermingswet 1998), waaronder de Oostvaardersplassen, Lepelaarplassen, Markermeer &
IJmeer, IJsselmeer, Ketelmeer & Vossemeer, Veluwerandmeren, Eemmeer & Gooimeer, Arkemheen,
en de Veluwe. Daarnaast bevinden zich ook delen van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en een
aantal Beschermde Natuurmonumenten (BN) in de omgeving van ’t Harde, Huizen, Elburg en Urk,
binnen het studiegebied (zie figuur 1).

Figuur 1. Natuurgebieden rond Lelystad Airport.

Lelystad Airport ligt op ruime afstand van Natura 2000-gebieden, Staatsnatuurmonumenten en
Beschermde Natuurmonumenten. De fysieke uitbreiding van de luchthaven heeft derhalve geen
gevolgen in de zin van verlies aan leefgebied, areaal of ruimtebeslag van deze gebieden.
Het vliegverkeer van en naar de luchthaven volgt voorgeschreven routes. Deze routes gaan,
afhankelijk van de te kiezen variant over verschillende Natura 2000-gebieden. Hierdoor zou als
gevolg van beweging of geluid mogelijk verstoring op kunnen treden. Vliegverkeer kent daarnaast
emissie van stikstofverbindingen en leidt daarmee tot additionele depositie (droog en nat) in de
ruime omgeving waaronder beschermde gebieden.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

2

Op grond van afwegingen uit bestaande referentiekaders (zie Deel 4 Onderzoeksrapporten) blijven
de effecten van het voorgenomen initiatief van Lelystad Airport op natuur beperkt tot:
-

(mogelijke)

verstoring

van

fauna

waarvoor

N2000

instandhoudingsdoelstellingen

zijn

geformuleerd als gevolg van beweging (visueel) en geluid (auditief) of een combinatie daarvan;
-

additionele depositie van stikstof draagt beperkt bij in de overschrijding van kritische
depositiewaarden; hierdoor kunnen structuur en samenstelling van habitattypen veranderen.

De uitgevoerde onderzoeken vormen een voortoets en een verslechteringstoets. In Deel 4 van dit
MER is een toelichting op de natuurbeschermingsregimes en de daarmee samenhangende
toetsingskaders opgenomen alsmede een duiding van mogelijke effecten en de omvang daarvan.
Daarnaast komen in de omgeving van het vliegveld verschillende planten- en diersoorten voor die
beschermd zijn krachtens de Flora- en faunawet. Nagegaan is in hoeverre de realisatie van het
voornemen een negatieve invloed heeft op deze beschermde soorten.
Eveneens is onderzocht in hoeverre het voornemen gevolgen heeft voor het functioneren van de EHS
en van milieubeschermingsgebieden voor stilte in de provincies Flevoland en Gelderland.
6.8.1

Natuurbeschermingswet 1998: Natura 2000

Verstoring
Uit het onderzoek naar de mogelijke effecten van het vliegverkeer blijkt dat significante verstoring
van Natura 2000-gebieden mogelijk is tot een vlieghoogte van 3.000 voet (bijna duizend meter).
Aangenomen is dat boven deze hoogte en voorbij deze afstand geen verstoringen van de natuur
optreden. In de voorgenomen activiteit wordt zoveel mogelijk Natura 2000-gebied vermeden of
overvlogen op een hoogte van meer dan 3.000 voet. In de varianten van het voornemen worden de
randen van de polder en aangrenzende Natura 2000-gebieden geregeld op 3.000 voet hoogte
overvlogen. Door de locatie van de passage en de soortensamenstelling van de vogelpopulaties in de
Natura 2000-gebieden en de vlieghoogte leidt dit als gevolg van verstoring niet tot significant
negatieve effecten op aantallen vogels in die beschermde gebieden.
Het blijkt dat alleen de route die dwars over de Oostvaardersplassen is geprojecteerd en vliegtuigen
langdurig op 3.000 voet vlieghoogte fixeert, een kans op verstoring geven die mogelijk significant is.
Als deze route gekozen wordt, moet daar nog een passende beoordeling op gemaakt worden.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

3

Stikstofdepositie
Het voorgenomen initiatief voor luchthaven Lelystad gaat gepaard met een toename van additionele
N-depositie. Deze is het grootst in de directe omgeving van het vliegveld en klein op grote afstand.
In het scenario 25k zijn uitstoot en depositie minder omvangrijk dan in het scenario 45k. Natura
2000-gebieden in en direct rond de Flevopolders herbergen habitattypen met een kritische
depositiewaarde die lager is de dan de huidige en toekomstige achtergronddepositie. Hier heeft de
additionele depositie van het vliegverkeer geen effecten. Op de Veluwe bedraagt de additionele
depositie in het scenario 45k afhankelijk van de locatie tussen 0 en 0,4 mol N/ha/jr. Op de Veluwe is
de kritische depositiewaarde van veel habitattypen lager dan de huidige en toekomstige
achtergronddepositie. Hier zijn negatieve effecten niet uitgesloten. Deze effecten en de mitigerende
maatregelen die mogelijk zijn, worden in een nog op te stellen passende beoordeling verder
uitgewerkt. Deze passende beoordeling wordt pas uitgevoerd nadat de keuze voor de routestructuur
is gemaakt, zodat voor die ene routestructuur de passende beoordeling in het juiste detailniveau kan
worden uitgevoerd. Mogelijk draagt ook in andere gebieden buiten de Flevopolder de additionele
depositie van het vliegverkeer bij in overschrijding van de kritische depositiewaarde. Ook voor deze
gebieden dienen effecten en mitigatie zonodig in een passende beoordeling verder uitgewerkt te
worden.
De additionele depositie die voortkomt uit de toename van het wegverkeer als gevolg van de
voorgenomen activiteit, is zeer beperkt van omvang. Deze hoeveelheid leidt zowel in en direct rond
Flevoland als in gebieden op ruimere afstand, nergens tot een verandering in depositie die
vervolgens tot effecten leidt.
6.8.2

Natuurbeschermingswet 1998: beschermde natuurmonumenten

De Natuurbeschermingswet 1998 biedt de mogelijkheid dat gebieden worden aangewezen als
Beschermd Natuurmonument. In deze gebieden kan de motivering voor bescherming van het gebied
naast bescherming van soorten en ecosystemen ook voortkomen uit bescherming van landschap en
natuurschoon. Een aantal delen van bestaande Natura 2000-gebieden is ook aangewezen als
Beschermd Natuurmonument of Staatsnatuurmoment; voor zover niet strijdig met Natura 2000 blijft
dit regiem intact. Buiten Natura 2000 is een groot aantal kleine en grote gebieden aangewezen;
onder andere het Harderbroek, twaalf gebieden in het Gooi, een gebied ten zuiden van Elburg en
twee gebieden bij Urk: het Toppad en het Staatsnatuurreservaat Urk.
In het Gooi draagt de additionele depositie van 0,1 mol/ha/jaar van het vliegverkeer mogelijk bij in
de overschrijding van de kritische depositiewaarde van vegetaties waarvoor deze gebieden zijn
aangewezen. Effecten dienen zonodig in een nadere beoordeling verder uitgewerkt te worden.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

4

Natuurschoon
De route dwars over de Oostvaardersplassen zal naar verwachting niet leiden tot achteruitgang van
het natuurschoon (ongereptheid en natuurlijkheid) zoals dit is gedefinieerd in de aanwijzing als
beschermd natuurmonument gelet op het gebruik van een deel van het luchtruim boven de
Oostvaardersplassen door het Schipholverkeer gedurende reeds lange tijd. Wel kan het vliegverkeer
als storend worden ervaren in relatie tot natuurbeleving, echter hiervoor is geen toetsingskader
beschikbaar.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

5

3

Deelonderzoek Luchtkwaliteit

6.3.2

Luchtvaart

De toename van de stikstofdepositie ten gevolge van de luchtvaart van de voorgenomen activiteit
2020 ten opzichte van de autonome ontwikkeling in 2020 is gepresenteerd in figuur 1. Uit de
resultaten blijkt dat in de directe omgeving van de luchthaven een toename van maximaal 0,7
mol/ha/jaar optreedt. Verder van de luchthaven neemt dit af, en in de omgeving van de noordrand
van

de

Veluwe

(ongeveer

ter

plaatse

van

de

overgang

van

groen

naar

oranje

in

de

rechteronderhoek) bedraagt de toename minder dan 0,2 mol/ha/jaar.

Figuur 1

Stikstofdepositietoename (in mol/ha/jaar) ten gevolge van het vliegverkeer voor de voorgenomen
activiteit 2020 (25k) voor routevariant B+ ten opzichte van de autonome situatie 2020.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

6

De toename van de stikstofdepositie van de luchtvaart van de voorgenomen activiteit 2025 ten
opzichte van de autonome ontwikkeling in 2025 vertoont eenzelfde patroon als voor het zichtjaar
2020. Dit blijkt ook uit figuur 2. Uit de resultaten blijkt dat in de directe omgeving van de luchthaven
een toename van maximaal 1,0 mol/ha/jaar optreedt. Verder van de luchthaven neemt dit af, en in
de omgeving van de noordrand van de Veluwe (ongeveer ter plaatse van de overgang van blauw
naar groen rechtsonder in de figuur) bedraagt de toename circa 0,4 mol/ha/jaar.

Figuur 2

Stikstofdepositietoename (in mol/ha/jaar) ten gevolge van het vliegverkeer voor de voorgenomen
activiteit 2025 (45k) voor routevariant B+ ten opzichte van de autonome situatie 2025.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

7

Bijlage E: Resultaten stikstofdepositie
Deze bijlage presenteert de stikstofdepositiebijdragen voor het vliegverkeer en het wegverkeer in
absolute bijdrage en per routevariant.

E.1 Alleen vliegverkeer

Figuur 3

Stikstofdepositie [mol/ha/jaar] van alleen het vliegverkeer voor de referentie (Voorlopige voorziening).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

8

Figuur 4

Stikstofdepositie [mol/ha/jaar] van alleen het vliegverkeer voor de voorgenomen activiteit 2020 (25k)
voor routevariant A en A+.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

9

Figuur 5

Stikstofdepositie [mol/ha/jaar] van alleen het vliegverkeer voor de voorgenomen activiteit 2025 (45k)
voor routevariant A en A+.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

10

Figuur 6

Stikstofdepositie [mol/ha/jaar] van alleen het vliegverkeer voor de voorgenomen activiteit 2020 (25k)
voor routevariant B.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

11

Figuur 7

Stikstofdepositie [mol/ha/jaar] van alleen het vliegverkeer voor de voorgenomen activiteit 2025 (45k)
voor routevariant B.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

12

Figuur 8

Stikstofdepositie [mol/ha/jaar] van alleen het vliegverkeer voor de voorgenomen activiteit 2020 (25k)
voor routevariant B+.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

13

Figuur 9

Stikstofdepositie [mol/ha/jaar] van alleen het vliegverkeer voor de voorgenomen activiteit 2025 (45k)
voor routevariant B+.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

14

4

Deelonderzoek Natuur, de
Natuurbeschermingswet 1998

toetsing

in

het

kader

van

de

Paragraaf 3.3 Stikstofdepositie in de varianten
Additionele depositie vliegverkeer
In de toekomst neemt het groot verkeer toe en het kleine verkeer af. Ook het aantal bewegingen met
helikopters zal afnemen. Het resultaat van dit al is dat de omvang van de additionele depositie die
aan vliegverkeer kan worden toegeschreven, zal toenemen (figuur 3.12, 3.13).
De contouren van de varianten A, B en B+ voor 25.000 bewegingen zijn identiek alsook die van de
varianten A, B en B+ voor 45.000 bewegingen. Depositie als gevolg van vliegverkeer wordt tot 1.000
m hoogte berekend. Tot deze hoogte is het routestelsel voor de drie beschouwde varianten identiek;
en daarmee ook de contouren.
In de eerste tranche ligt de contour van 0,2 mol N/ha/jr additionele depositie op de noordelijke rand
van de Veluwe. In de tweede tranche, met 45.000 bewegingen van groot verkeer bedraagt de
additionele depositie door vliegverkeer op de noordelijke rand van de Veluwe ongeveer 0,4 mol
N/ha/jr.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

15

Figuur 3.12

Contouren van additionele depositie door vliegverkeer; contouren valide voor de eerste tranche met
25.000 bewegingen groot verkeer; zowel in A, B als B+ (gegevens Adecs Airinfra).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

16

Figuur 3.13 Contouren van additionele depositie door vliegverkeer; contouren valide voor de eerste tranche met
45.000 bewegingen groot verkeer; zowel in A, B als B+ (gegevens Adecs Airinfra).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

17

Paragraaf 5.4 Natura 2000-gebieden en depositie
De voorgenomen uitbreiding van het vliegveld en de bijbehorende toename in het wegverkeer zorgen
voor een toename in de depositie van stikstof. De toename die het gevolg is van de uitbreiding van
het vliegverkeer, is in principe afgedekt door de ruimte die door de PAS beschikbaar is gemaakt voor
nieuwe plannen en projecten. Wanneer de PAS van kracht wordt is onbekend. Tot dat moment is
noodzakelijk effecten van additionele depositie door nieuwe plannen of projecten in beeld te brengen;
en waar nodig in te gaan op mitigatie.
De uitbreiding van het wegverkeer, die het gevolg is van de uitbreiding van het vliegverkeer, is niet
opgenomen in de PAS. De additionele depositie die hiervan het gevolg is, wordt hier separaat van die
van vliegverkeer in beeld gebracht. In de eerste tranche van de varianten A, B en B+ blijft de 0,05
mol N/ha/jr geheel binnen de begrenzing van de Flevopolders. In de tweede tranche blijft deze
contour ook grotendeels binnen de polders. Op enkele plekken komt deze er net buiten; een gebied
als de Veluwe ontvangt ook dan minder dan 0,05 mol N/ha/hr.
De uitbreiding van het vliegverkeer brengt een geringe hoeveelheid additionele depositie met zich
mee op de Veluwe en vermoedelijk ook in gebieden ten oosten van het plangebied zoals de Wieden &
Weerribben. Dichterbij het vliegveld gaat het om hogere hoeveelheden additionele depositie (figuur
3.12, 3.13).
De

Natura

2000-gebieden

Oostvaardersplassen,

Lepelaarplassen,

Eemmeer

&

Gooimeer

en

Ketelmeer & Vossemeer zijn niet aangewezen voor habitattypen. Effecten van de stikstofdepositie op
doelen voor habitattypen zijn hier niet aan de orde.
Geen effect N-depositie Ovpl, Leppl, E’- & G’meer, K’- & V’meer

2001, A, B, B+

De gebieden Markermeer & IJmeer en de Veluwerandmeren zijn aangewezen voor een beperkt aantal
habitattypen. Deze habitattypen kennen een kritische depositiewaarde die ruim boven de huidige en
toekomstige achtergronddepositie ligt. Hierdoor zijn effecten van additionele depositie op de doelen
voor deze typen uitgesloten. De habitats voor vogels in deze gebieden zijn niet gevoelig voor
additionele depositie van stikstof. Effecten op vogels zijn derhalve evenmin te verwachten.
Geen effect N-depositie Markermeer & IJmeer, Veluwerandmeren

2001, A, B, B+

Het IJsselmeer is aangewezen voor een aantal habitattypen. Deze komen voor onder de kust van
Friesland. Additionele depositie als gevolg van de uitbreiding van vliegveld Lelystad is hier nihil. De
achtergronddepositie is onder de IJsselmeerkust van Friesland lager dan het habitattype met de
laagste kritische depositiewaarde. Hierdoor zijn effecten van additionele depositie op de doelen voor
deze typen uitgesloten. De habitats voor vogels in deze gebieden zijn niet gevoelig voor additionele
depositie van stikstof. Effecten op vogels zijn derhalve uitgesloten.
Geen effect N-depositie IJsselmeer

2001, A, B, B+

De Veluwe is aangewezen voor een groot aantal habitattypen die kenmerkend zijn voor armere
zandgronden. De kritische depositiewaarde voor een flink aantal habitattypen is lager dan de huidige
en toekomstige achtergronddepositie. De additionele depositie als gevolg van meer wegverkeer van

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

18

en naar vliegveld Lelystad is minimaal (<0,05 mol N/ha/jr). Effecten op habitattypen zijn uitgesloten.
De bijdrage van de toename van het vliegverkeer is op de noordelijke helft van de Veluwe bij een
volledige realisatie van de uitbreiding minder dan 0,4 mol N/ha/jr. Effecten op habitattypen met een
kritische depositiewaarde die lager is dan de achtergronddepositie, is daarmee niet uitgesloten. Bij
een volledige realisatie van de uitbreiding is in Noordwest-Overijssel tot 0,3 mol N/ha/jr, en in de
Vechtstreek (Naardermeer, Oostelijke Vechtplassen) en het Gooi (Beschermde Natuurmonumenten)
tot 0,1 mol N/ha/jr additionele depositie door vliegverkeer te verwachten. Ook hier zijn effecten niet
op voorhand uit te sluiten.
Mogelijk effect N-depositie Veluwe, Wieden, Weerribben,

A, B, B+

Naardermeer, Oostelijke Vechtplassen,
Beschermde Natuurmonumenten in het Gooi
Paragraaf 5.5 Samenvatting gebieden met mogelijke knelpunten
In de hoofdstukken 6.1, 6.2 en 6.3 is op basis van routes en gedrag van vliegverkeer nagegaan in
hoeverre dit tot knelpunten kan leiden uit hoofde van de aanwijzing als Natura 2000-gebied. In dit
hoofdstuk wordt deze lijst van knelpunten tabellarisch samengevat.
Verstoring (tabel 5.5)
Uit tabel 5.5 volgt dat de Oostvaardersplassen in de varianten 2001 en A verstorende effecten
kunnen ondervinden van uitgaand groot verkeer. Het Ketelmeer kan door binnenkomend groot
verkeer verstoord worden. Daarnaast kan groot verkeer dat na de start in variant A op 3.000 ft
hoogte

wordt

gehouden

een

verstorend

effect

hebben

op

de

Oostvaardersplassen

en

Markermeer/IJmeer. Andere Natura 2000-gebieden ondervinden op basis van vlieghoogte (visueel)
met zekerheid geen effect van de veranderingen in het vliegverkeer.
Op basis van geluidsbelasting zijn in variant A effecten op het Veluwemeer en in variant B en B+
effecten op het Drontermeer niet op voorhand uit te sluiten; dit op basis van een geringe
overschrijding van de kritische grens van 43 dB(A) Lden met enkele decibellen.
Depositie (tabel 5.6)
In de Natura 2000-gebieden in en direct rond Flevoland zijn effecten van additionele depositie door
vliegverkeer en additioneel wegverkeer op voorhand uitgesloten: Oostvaardersplassen, IJsselmeer,
Markermeer & IJmeer, Gooimeer & Eemmeer, Veluwerandmeren, Ketelmeer, Zwarte Water,
Uiterwaarden IJssel. De kritische depositiewaarde van habitattypen in deze gebieden is hoger dan de
huidige en toekomstige achtergronddepositie.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

19

Tabel 5.5 Overzicht Natura 2000-gebieden baangebruik (05 = naar NO of 23 = naar ZW), de drie MER-varianten
(aanwijzing 2001, A, B, B+), de hoogte waarop gebieden door groot verkeer kunnen worden overvlogen
(worst-case benadering) en gebieden waarin de grenswaarde van 43 dB(A) wordt overschreden. In rood
gebieden met mogelijk effecten van verstoring.

MER

baan

gebied

Nbwet

uitgaand verkeer groot
2001
05 N
Oostvaardersplassen N2000
Markermeer
N2000
05 Z
Randmeren
N2000
23 N
IJsselmeer
N2000
23 O
Ketelmeer
N2000
Vosse- & Drontermeer
23 Z
Randmeren
N2000
A

05 N

B, B+

hoogte
3.000 ft
3.000 ft
>4.000 ft
>4.000 ft
>4.000 ft
N2000 >5.000 ft
>4.000 ft

05 Z
23 N
23 O
23 Z

Oostvaardersplassen N2000
Markermeer
N2000
Veluwemeer
N2000
IJsselmeer
N2000
Ketelmeer
N2000
Veluwemeer
N2000

3.000 ft
3.000 ft
5.000 ft
5.000 ft
5.000 ft
5.000 ft

05 Z
23 N
23 O
23 Z

Vosse- & Drontermeer
IJsselmeer
N2000
Ketelmeer
N2000
Vosse- & Drontermeer

N2000 5.000 ft
5.000 ft
5.000 ft
N2000 5.000 ft

inkomend verkeer groot
vanuit O Ketelmeer

N2000

3.000 ft

A

vanuit O Ketelmeer

N2000

3.000 ft

B, B+

vanuit O Ketelmeer

N2000

3.000 ft

2001

geluid

>43 dB(A)

>43 dB(A)
>43 dB(A)

>43 dB(A)

Op de Veluwe en Noordwest-Overijssel (Wieden & Weerribben) en de Vechtstreek (Naardermeer,
Oostelijke Vechtplassen) en het Gooi (diverse Beschermde Natuurmonumenten) komen verschillende
habitattypen voor waarvan de kritische depositiewaarde lager is dan de huidige en toekomstige
achtergronddepositie. De additionele depositie die kan worden toegerekend aan de toename van het
wegverkeer van en naar het vliegveld is kleiner dan 0,051 mol N/ha/jr. Van deze minimale
hoeveelheid zijn effecten in deze gebieden op voorhand uitgesloten. De veranderingen in het
vliegverkeer genereren op termijn een additionele depositie die in Noordwest-Overijssel, de
Vechtstreek en het Gooi 0-0,2 mol N/ha/jr of minder bedraagt en boven de Veluwe, afhankelijk van
de locatie 0-0,4 mol N/ha/jr. Van deze depositie zijn effecten niet op voorhand uit te sluiten.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

20

Tabel 5.6 Overzicht Natura 2000-gebieden en Beschermde Natuurmonumenten (BN) en de vraag of in de
Aanwijzing 2001 en

de varianten A, B, B+ de additionele depositie van vlieg- en wegverkeer een

meetbare bijdrage heeft in de overschrijding van kritische depositiewaarde. In rood gebieden met
mogelijk effecten van additionele depositie.

variant

gebied

2001

niet van toepassing

overschrijding

A,B,B+

Veluwe
0-0,4 mol N/ha/jr
Wieden
0-0,3 mol N/ha/jr
Weerribben
0-0,3 mol N/ha/jr
Naardermeer
< 0,1 mol N/ha/jr
Oostelijke Vechtplassen < 0,1 mol N/ha/jr
BN in het Gooi
< 0,1 mol N/ha/jr

Paragraaf 6.3 Additionele depositie beoordeeld
Zie voor een uitgebreide beoordeling van habitattypen in verschillende gebieden bijlage 4.
Veluwe
Aanwijzing 2001
Vliegverkeer

volgens

de

Aanwijzing

2001

leidt

tot

een

beperkte

hoeveelheid

additionele

stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden in en rond Flevoland. Alleen op de Veluwe ligt de kritische
depositiewaarde van een aantal habitattypen lager dan de achtergronddepositie en zijn effecten van
additionele depositie niet op voorhand uitgesloten. Voor de aanwijzing van de Veluwe onder de
Habitatrichtlijn geldt 2004 als referentie. Dit impliceert dat het gebruik volgens de aanwijzing 2001
onder bestaand gebruik valt en is opgenomen in de bestaande achtergronddepositie. Het is de
toename in de varianten A, B en B+ die in vergelijking tot de aanwijzing 2001 beoordeeld zal moeten
worden.
Negatieve effecten Aanwijzing 2001 uitgesloten

N2000

Variant A, B, B+
In de varianten A, B, B+ neemt de additionele depositie van vliegverkeer (incl. bijbehorende
wegverkeer) op de Veluwe toe; deze toename wordt afgedekt door de PAS. De toename van het
wegverkeer van en naar het vliegveld geeft te allen tijde een additionele depositie die kleiner is dan
0,05 mol N/ha/jr. De kritische depositiewaarde van een aantal habitattypen is fors lager dan de
huidige en toekomstige achtergronddepositie. Negatieve effecten op habitattypen en hun doelen zijn
door de minimale omvang van de depositie evenwel uitgesloten.
Negatieve effecten depositie wegverkeer varianten A, B, B+ uitgesloten

N2000

Variant A, B, B+ (bij uitblijven PAS)
In de varianten A, B, B+ neemt de additionele depositie van vliegverkeer op de Veluwe toe. De
toename van het vliegverkeer van en naar het vliegveld leidt tot een additionele depositie die minder
is dan 0,4 mol N/ha/jr. De kritische depositiewaarde van een aantal habitattypen is lager dan de
huidige en toekomstige achtergronddepositie. Negatieve effecten op habitattypen en hun doelen zijn
door de omvang van de depositie niet uit te sluiten.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

21

Negatieve effecten depositie vliegverkeer N2000

varianten A, B, B+ niet uitgesloten

Noordwest-Overijssel
In Noordwest-Overijssel liggen de Natura 2000-gebieden Wieden en Weerribben.
Aanwijzing 2001
Vliegverkeer

volgens

de

Aanwijzing

2001

leidt

tot

een

beperkte

hoeveelheid

additionele

stikstofdepositie in Natura 2000-gebieden in en rond Flevoland. In Noordwest-Overijssel ligt de
kritische depositiewaarde van een aantal habitattypen lager dan de achtergronddepositie en zijn
effecten van additionele depositie niet op voorhand uitgesloten. Voor de aanwijzing van de Wieden en
Weerribben onder de Habitatrichtlijn geldt 2004 als referentie. Dit impliceert dat het gebruik volgens
de

Aanwijzing

2001

onder

bestaand

gebruik

valt

en

is

opgenomen

in

de

bestaande

achtergronddepositie. Het is de toename in de varianten A, B en B+ die in vergelijking tot de
Aanwijzing 2001 beoordeeld zal moeten worden.
Negatieve effecten aanwijzing 2001 uitgesloten

N2000

Variant A, B, B+
In de varianten A, B, B+ neemt de additionele depositie van vliegverkeer (incl. bijbehorende
wegverkeer) op Noordwest-Overijssel toe; deze toename wordt afgedekt door de PAS. De toename
van het wegverkeer van en naar het vliegveld geeft te allen tijde een additionele depositie die kleiner
is dan 0,05 mol N/ha/jr. De kritische depositiewaarde van een aantal habitattypen is fors lager dan
de huidige en toekomstige achtergronddepositie. Negatieve effecten op habitattypen en hun doelen
zijn door de minimale omvang van de depositie evenwel uitgesloten.
Negatieve effecten depositie wegverkeer varianten A, B, B+ uitgesloten

N2000

Variant A, B, B+ (bij uitblijven PAS)
In de varianten A, B, B+ neemt de additionele depositie van vliegverkeer in Noordwest-Overijssel
toe. De toename van het vliegverkeer van en naar het vliegveld leidt tot een additionele depositie die
kleiner is dan 0,3 mol N/ha/jr. De kritische depositiewaarde van een aantal habitattypen is lager dan
de huidige en toekomstige achtergronddepositie. Negatieve effecten op habitattypen en hun doelen
zijn door de omvang van de depositie niet uit te sluiten.
Negatieve effecten depositie vliegverkeer

N2000

varianten A, B, B+ niet uitgesloten
Vechtstreek en het Gooi
In de Vechtstreek liggen de Natura 2000-gebieden Naardermeer en Oostelijke Vechtplassen en in het
Gooi een aantal Beschermde Natuurmonumenten.
Aanwijzing 2001
Vliegverkeer

volgens

de

Aanwijzing

2001

leidt

tot

een

beperkte

hoeveelheid

additionele

stikstofdepositie in Natura 2000 gebieden in en rond Flevoland. In de Vechtstreek ligt de kritische
depositiewaarde van een aantal habitattypen lager dan de achtergronddepositie en zijn effecten van
additionele depositie niet op voorhand uitgesloten. Voor de aanwijzing van het Naardermeer en de

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

22

Oostelijke Vechtplassen onder de Habitatrichtlijn geldt 2004 als referentie. Dit impliceert dat het
gebruik volgens de aanwijzing 2001 onder bestaand gebruik valt en is opgenomen in de bestaande
achtergronddepositie. Het is de toename in de varianten A, B en B+ die in vergelijking tot de
aanwijzing 2001 beoordeeld zal moeten worden.
Negatieve effecten aanwijzing 2001 uitgesloten

N2000

Variant A, B, B+
In de varianten A, B, B+ neemt de additionele depositie van vliegverkeer (incl. bijbehorende
wegverkeer) op de Vechtstreek en het Gooi toe; deze toename wordt afgedekt door de PAS. De
toename van het wegverkeer van en naar het vliegveld geeft te allen tijde een additionele depositie
die kleiner is dan 0,05 mol N/ha/jr. De kritische depositiewaarde van een aantal habitattypen is fors
lager dan de huidige en toekomstige achtergronddepositie. Negatieve effecten op habitattypen en
hun doelen zijn door de minimale omvang van de depositie evenwel uitgesloten.
Negatieve effecten depositie wegverkeer varianten A, B, B+ uitgesloten

N2000

Variant A, B, B+ (bij uitblijven PAS)
In de varianten A, B, B+ neemt de additionele depositie van vliegverkeer in Noordwest-Overijssel, de
Vechtstreek en het Gooi toe. De toename van het vliegverkeer van en naar het vliegveld leidt tot een
additionele depositie kleiner is dan 0,1 mol N/ha/jr. De kritische depositiewaarde van een aantal
habitattypen is lager dan de huidige en toekomstige achtergronddepositie. Negatieve effecten op
habitattypen en hun doelen zijn door de omvang van de depositie niet uit te sluiten.
Negatieve effecten depositie vliegverkeer

N2000, Beschermde Natuurmonumenten

varianten A, B, B+ niet uitgesloten

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

23

Bijlage 4

Beoordeling effecten stikstofdepositie

In het vervolg een beoordeling van effecten op habitattypen en soorten Bijlage II Habitatrichtlijn door
additionele N-depositie door vliegverkeer in het licht van de aanwijzing als Natura 2000-gebied van
een groot aantal gebieden in de omgeving van Vliegveld Lelystad. Het laatste deel van deze bijlage
stipt

eventuele

effecten

op

botanische

waarden

van

een

groot

aantal

Beschermde

Natuurmonumenten (geen Natura 2000-gebeid) in het Gooi aan.
Achtergronddepositie
De achtergronddepositie loopt in 2015 volgens berekening uiteen van minder 1.000 mol N/ha/jr
boven de grotere wateren rond Flevoland tot meer dan 2.500 mol N/ha/jr in enkele randgebieden
van de Veluwe (figuur B4.1). In grote delen van dit pleistocene massief ligt de achtergronddepositie
rond 2.000 mol N/ha/jr.

Figuur B4.1 Achtergronddepositie in 2015 (geodata.rivm.nl/gcn/).

Sinds eind jaren tachtig van de vorige eeuw is de achtergronddepositie in Nederland bijna
gehalveerd. Op basis van beleidsvoornemens van de overheid zal de achtergronddepositie in de
komende jaren naar verwachting verder afnemen, met een ordegrootte van 10-20 mol N/ha/jr. Naar
schatting zal de achtergronddepositie boven grote wateren rond Flevoland ruim minder zijn dan
1.000 mol N/ha/jr en in de randen juist boven 1.000 mol N/ha/jr liggen. Op de Veluwe zal de
achtergronddepositie in grote delen van het massief afnemen tot waarden rond 1.500 mol N/ha/jr. In
de randen zullen deze richting 2.000 mol gaan of daar juist boven.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

24

IJsselmeer
Het IJsselmeer ligt ten noordoosten van het vliegveld. In het zuiden van het IJsselmeer bedraagt de
additionele depositie maximaal 0,3 mol N/ha/jr.
Habitattypen met een instandhoudingsdoel liggen alle onder de westkust van Friesland, met aldaar
een geringe additionele depositie (tabel B4.1). De kritische depositiewaarde van een van de
habitattypen ligt juist boven de huidige en toekomstige achtergronddepositie. Dit geldt ook voor een
plantensoort

van

Bijlage

II

van

de

Habitatrichtlijn.

Van

andere

habitattypen

ligt

de

achtergronddepositie ver beneden de kritische depositiewaarde.
Tabel B4.1Kengetallen doelen en depositie (2015) Natura 2000-gebied IJsselmeer, alleen habitattypen en relevante
soorten. kdw = kritische depositiewaarde.

SVI

doel

landelijk oppervlak
habitattypen
H3150 meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
H6430A ruigten en zomen (moerasspirea)
+
H6430B ruigten en zomen (harig wilgenroosje) H7140A overgangs- en trilvenen (trilvenen)
-habitatsoorten
H1903 groenknolorchis
--

doel

kdw achtergrond

kwaliteit populatie

doel

depositie

=
=
=
=

=

=
=
=

2.143
>2.400
>2.400
1.214

500-1.200
500-1.200
500-1.200
500-1.200

=

=

=

1.214

500-1.200

Effecten
Negatieve effecten op habitattypen uit de aanwijzing van het IJsselmeer zijn uitgesloten.
Markermeer & IJmeer
Het Markermeer & IJmeer ligt ten noorden en westen van het vliegveld. Nabij Flevoland bedraagt de
additionele depositie maximaal 0,2 mol N/ha/jr en onder de kust van Noord-Holland minder dan 0,1
mol N/ha/jr.
Het gebied kent een habitattype met een instandhoudingsdoel. Dit type heeft zijn belangrijkste
voorkomen binnen het beschermde gebied in de Gouwzee.
Tabel B4.2 Kengetallen doelen en depositie Natura 2000-gebied Markermeer & IJmeer, alleen habitattypen en
relevante soorten. kdw = kritische depositiewaarde.

SVI

doel

landelijk oppervlak
habitattypen
H3150 kranswierwateren

=

doel

kdw achtergrond

kwaliteit populatie

doel

depositie

=

>2.400

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

500-1.500

25

Effecten
Negatieve effecten op habitattypen uit de aanwijzing van Markermeer & IJmeer zijn uitgesloten
omdat

de

kritische

depositiewaarde

veel

hoger

is

dan

de

huidige

en

toekomstige

achtergronddepositie, inclusief de toename in additionele depositie door het vliegverkeer c.l.
Lepelaarplassen
De Lepelaarplassen liggen ten noordwesten van Almere. Dit gebied is uitsluitend aangewezen voor
vogelsoorten. Effecten van additionele depositie op habitattypen zijn derhalve niet aan de orde.
Oostvaardersplassen
De Oostvaardersplassen liggen ten noordwesten van het vliegveld. Dit gebied is uitsluitend
aangewezen voor vogelsoorten. Effecten van additionele depositie op habitattypen zijn derhalve niet
aan de orde.
Ketelmeer & Vossemeer
Ketelmeer & Vossemeer liggen ten oosten van het vliegveld. Dit gebied is uitsluitend aangewezen
voor vogelsoorten. Effecten van additionele depositie op habitattypen zijn derhalve niet aan de orde.
Eemmeer & Gooimeer
Eemmeer & Gooimeer liggen ten oosten van het vliegveld. Dit gebied is uitsluitend aangewezen voor
vogelsoorten. Effecten van additionele depositie op habitattypen zijn derhalve niet aan de orde.
Veluwerandmeren
De Veluwerandmeren liggen ten zuiden en oosten van het vliegveld. Boven de wateren bedraagt de
achtergronddepositie minder dan 1.000 mol N/ha/jr en in de randen van het gebied juist iets meer.
Als gevolg van de voorgenomen uitbreiding van het vliegveld wordt hier minder dan 0,5 mol aan
toegevoegd.
Tabel B4.3 Kengetallen doelen en depositie Natura 2000-gebied Veluwerandmeren, alleen habitattypen en
relevante soorten. kdw = kritische depositiewaarde.

SVI

doel

landelijk oppervlak
habitattypen
H3150 meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
H3150 kranswierwateren

=

doel

kdw achtergrond

kwaliteit populatie

doel

depositie

=
=

=

2.143
>2.400

500-1.200
500-1.500

De Veluwerandmeren zijn aangewezen voor twee habitattypen. Deze kennen beide een zeer ruime
verspreiding in de randmeren.
Effecten
Negatieve effecten op habitattypen uit de aanwijzing van Veluwerandmeren zijn uitgesloten omdat de
kritische depositiewaarde veel hoger is dan de huidige en toekomstige achtergronddepositie, inclusief
de toename in additionele depositie van het vliegverkeer c.l.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

26

Arkemheen
Arkemheen ligt ten zuidwesten van het vliegveld op het oude land. Dit gebied is uitsluitend
aangewezen voor vogelsoorten. Effecten van additionele depositie op habitattypen zijn derhalve niet
aan de orde.
Zwarte Meer
Het Zwarte Meer ligt ten oosten van Flevoland en vormt de verbinding tussen het Ketelmeer en de
Overijsselse Vecht. Dit gebied is aangewezen voor enkele habitattypen en vogel- en habitatsoorten.
De additionele depositie zal maximaal 0,4 mol N/ha/jr zijn en minder. In combinatie met de
achtergronddepositie zal de kritische depositie waarde hiermee niet worden overschreden. Effecten
op habitattypen zijn uitgesloten.
Tabel B4.4 Kengetallen doelen en depositie Natura 2000-gebied Veluwerandmeren, alleen habitattypen en
relevante soorten. kdw = kritische depositiewaarde.

SVI
doel
landelijk oppervlak
habitattypen
H3150 Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
H6430A Ruigten en zomen (moerasspirea)
+
H6510B Glanshaver- en vossenstaarthooilanden)--

=
>

doel
doel
kwaliteit populatie
>
=
>

>

kdw achtergrond
depositie
2.143
>2.400
1.571

800-1.300
800-1.300
800-1.300

Vogelsoorten en soorten van Bijlage II HR in en rond Flevoland
Natura 2000-gebieden in en rond Flevoland zijn aangewezen voor een of meer soorten die behoren
tot de groepen:

broedvogels

niet-broedvogels

vissen

zoogdieren
Eerder al is aangegeven dat op soorten uit deze groepen effecten van additionele depositie zijn
uitgesloten. Dit wordt hier verder toegelicht.
De broedvogelsoorten uit de aanwijzingsbesluiten zijn bewoners van moeras, moerasbos en de
randen van wateren. Deze habitats zijn in het algemeen kenmerkend voor relatief voedselrijke
omstandigheden. De kritische depositiewaarde van deze habitats is daarmee ook relatief hoog.
Effecten van additionele depositie op deze habitats zijn daarmee niet aan de orde. Het leefgebied van
deze soorten, en hun voedselaanbod, komt daarmee niet in het geding.
De niet-broedvogelsoorten uit de aanwijzingsbesluiten verblijven hier buiten het broedseizoen. De
belangrijkste drijfveer voor verblijf is voedsel. De soorten behoren tot de terrestrische herbivoren,
aquatische herbivoren, benthivoren en piscivoren. Voor alle vier de groepen geldt dat additionele
stikstofdepositie in principe een positief effect heeft op de productiviteit van systemen; en dus op het
voedselaanbod. Daarmee is de kans op negatieve effecten uitgesloten.
De vissoorten uit de aanwijzingsbesluiten leven in het water. De habitats waarin zij leven zijn niet
gevoelig voor depositie.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

27

De zoogdieren bever en noordse woelmuis uit de aanwijzingsbesluiten leven in moeras en wateren.
Relevante habitats voor deze soorten zijn niet gevoelig voor stikstof. Meervleermuizen verblijven in
het zomerhalfjaar in gebouwen en foerageren boven grote wateren. Additionele depositie van stikstof
heeft hierop geen invloed.
Veluwe
Landschap en habitattypen
De Veluwe ligt ten zuiden en zuidoosten van het vliegveld. Een aanzienlijk deel van het vliegverkeer
gaat op grotere hoogte over dit massief. In de eerste tranche bedraagt de berekende toename in
depositie maximaal 0,3 mol N/ha/jr in de noordelijke rand van het gebied. Deze neemt naar het
zuiden toe af. In de tweede tranche bedraagt de berekende toename in depositie maximaal 0,4 mol
N/ha/jr in de noordelijke rand van het gebied.
Tabel B4.5 Kengetallen doelen en depositie (2015) Natura 2000-gebied Veluwe, alleen habitattypen en relevante
soorten. kdw = kritische depositiewaarde.

SVI

doel

landelijk oppervlak
Habitattypen
H2310 Stuifzandheiden met struikhei
H2320 Binnenlandse kraaiheide-begroeiingen
H2330 Zandverstuivingen
H3130 Zwak-gebufferde vennen
H3160 Zure vennen
H3260A Beken en rivieren met waterranonkels
H4010A Vochtige heiden (hogere zandgronden)
H4030 Droge heiden
H5130 Jeneverbesstruwelen
H6230 *Heischrale graslanden
H6410 Blauwgraslanden
H7110B *Actieve hoogvenen (heideveentjes)
H7150 Pioniervegetaties met snavelbiezen
H9120 Beuken-eikenbossen met hulst
H9160A Eiken-haagbeukenbossen
H9190 Oude eikenbossen
H91E0C *Beekbegeleidende bossen
Habitatsoorten
H1042 Gevlekte witsnuitlibel
H1083 Vliegend hert
H1096 Beekprik
H1163 Rivierdonderpad
H1166 Kamsalamander
H1318 Meervleermuis
H1831 Drijvende waterweegbree

doel

kdw achtergrond

kwaliteit populatie

doel

depositie

--------

>
=
>
=
=
>
>
>
=
>
>
>
>
>
>
>
>

>
=
>
=
>
>
>
>
>
>
>
>
>
=
=
>
>

---

>
>
>
>
=
=
=

>
>
>
=
=
=
=

1.071
1.071
714
571
714
>2.400
1.214
1.071
1.071
857
1.071
786
1.429
1.429
1.429
1.071
1.857

± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000
± 2.000

>
>
>
>
=
=
=

De Veluwe is een van de grootste aaneengesloten Natura 2000-gebieden van ons land. De
ondergrond bestaat uit voedselarmere pleistocene zanden. Al in de steentijd was het gebied bewoond
en bedreven de bewoners landbouw. In de era daarna hebben allerlei vormen van landbouw en

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

28

andere exploitatievormen van natuurlijke hulpbronnen, het landschap van de Veluwe gevormd.
Stuifzanden en heiden zijn het gevolg van overexploitatie van bossen, en beide landschapstypen
bestaan bij de gratie van afvoer van organische stof. In het verleden was deze afvoer de aanvoer van
meststof voor de akkers. Wanneer afvoer van organische stof uitblijft, ontwikkelen stuifzanden en
heiden zich weer tot bos. Afhankelijk van de grondwaterstand kunnen heiden droog, vochtig of nat
zijn. Vennen zijn ontstaan in laagten met (schijn)-grondwater permanent boven maaiveld.
Depositie van stikstof op stuifzanden en heiden leidt tot het verdwijnen van soorten die kenmerkend
zijn voor stikstof-gelimiteerde systemen en vormt een voordeel voor soorten die goed gedijen bij
meer stikstof. Het gevolg is onder andere een versnelde successie van stuifzand en heide naar bos.
Delen van de Veluwe zijn in de loop der eeuwen altijd min of meer begroeid geweest met bos. Deze
bossen

herbergen

relevante

oppervlakten

van

verschillende

bostypen.

Deze

bostypen

zijn

karakteristiek voor diverse zandige bodems en als gevolg van de eeuwenlange exploitatie ook
karakteristiek voor een zekere voedselarmoede.
Een derde hoofdaspect in het landschap van de Veluwe wordt gevormd door enkele beken en een
groot aantal gegraven beken (sprengen). Deze vormen het natte element in een verder vrij droog tot
zeer droog landschap.
Habitattypen die gelieerd zijn aan stuifzanden en heiden kennen een kritische depositiewaarde die
vooral tussen 700 en 1.200 mol N/ha/jr ligt. Van de verschillende bostypen ligt de kritische
depositiewaarde tussen 1.000 en 1.400 mol N/ha/jr. Beeklopen met bijzondere vegetaties en de
langsliggende beekbegeleidende bossen kennen een kritische depositiewaarde van 1.800 mol N/ha/jr
en meer.
Depositie
Een deel van de noordelijke Veluwe zal door realisatie van de eerste en tweede tranche rond 20202025 een additionele depositie van 0,3-0,4 mol N/ha/jr ontvangen. Rond die tijd ligt de
achtergronddepositie van de meeste habitattypen ruimschoots boven de kritische depositiewaarde.
Ook dan zal er sprake zijn van een overload aan stikstof; met als belangrijkste effect dat het doel
voor een groot aantal habitattypen op de Veluwe nog immer onder druk zal staan. De verwachte
additionele depositie van de uitbreiding van vliegveld Lelystad zal hierin geen meetbare bijdrage
leveren.
Effecten
Additionele depositie van stikstof, in de vorm van NOx, heeft vooral een vermestend effect. Het
draagt nauwelijks bij aan de verzuring van systemen. Dit effect komt vooral op conto van NH4+; een
stof die nauwelijks vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen (in motoren).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

29

Beoordeling
De overload aan N zal rond 2020 op veel locaties op de Veluwe tussen 400 en 800 mol N/ha/jr
bedragen; dit komt overeen met 5,6 tot 11,2 kg N/ha/jr. Een additionele depositie van gemiddeld 0,2
mol N/ha/jr (gemiddelde van 0-0,4 mol) komt overeen met 0,003 kg, zijnde tot 0,05 % van de
overload. De verwachte overload zal zonder adequaat beheer leiden tot significant negatieve effecten
op de doelen en herstelopgaven van habitattypen die behoren tot de stuifzanden en heiden en ook de
bossen buiten de beekdalen. De additionele depositie die gekoppeld is aan de uitbreiding van het
vliegveld heeft een beperkte bijdrage in dit negatieve effect.
Voor de beekdalen en aangrenzend beekbegeleidende bossen worden geen effecten voorzien omdat
de kritische depositiewaarde hoger is dan de achtergrondwaarde. Daarnaast kunnen hydrologische
ingrepen effecten van stikstof verder beperken (Provincie Gelderland 2009). De verschillende typen
vennen liggen vooral midden op de Veluwe, over de gehele lengte-as van het massief. Vooral
hydrologische ingrepen dragen bij aan behoud en herstel van deze habitattypen, waardoor met een
hogere kritische depositiewaarde kan worden gerekend dan vermeld in tabel B4.5 (Provincie
Gelderland 2009, 2013). Ook voor deze habitattypen worden geen (bijdrage in) effecten verwacht.
Mitigeren van effecten?
In de natuurlijke successie gaat stuifzand over in heide en heide gaat over in bos. Behoud van het
open landschap van stuifzand en heide is alleen mogelijk door de successie geregeld terug te zetten.
Dat kan door het afvoeren van organisch materiaal door kappen, maaien en plaggen. Begrazing kan
hierin ook minimaal bijdragen; het landschap blijft open maar de stikstof wordt slechts mondjesmaat
afgevoerd. Branden van vegetatie kan ook leiden tot verdwijnen van stikstof uit het systeem. Plaggen
en maaien worden tegenwoordig op bescheiden schaal toegepast. Een grootschaliger toepassing
wordt niet haalbaar geacht (Provincie Gelderland 2009), vooral vanwege nadelige effecten van deze
maatregelen op met name de kleine fauna van stuifzanden en heiden.
Om negatieve effecten van de overload aan stikstof te mitigeren zou de cyclus in plaggen en maaien
versneld moeten worden. Dit wordt niet haalbaar geacht (Provincie Gelderland 2009). Daarmee
ontbreken mogelijkheden om de effecten van additionele depositie die gelieerd zijn aan de uitbreiding
van vliegveld Lelystad, te mitigeren.
Landschap en habitatsoorten
De Veluwe is mede aangewezen vanwege het voorkomen van acht soorten van Bijlage II van de
Habitatrichtlijn. Deze soorten zijn kenmerkend voor bepaalde habitattypen in het landschap van de
Veluwe (Provincie Gelderland 2009, 2013).
De gevlekte witsnuitlibel komt voor in enkele vennen op de Veluwe. Deze vennen worden
gekenmerkt door een goed ontwikkelde oevervegetatie en kennen geen of weinig predatie van vis.
Het vliegend hert is een karakteristieke soort voor oud eikenbos met een aanmerkelijk aanbod aan
dood hout. Het zwaartepunt van de verspreiding ligt in de oude boskernen op de noordelijke helft van
de Veluwe. Er zijn geen aanwijzingen dat stikstof een wezenlijke factor is in het voorkomen van dit

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

30

insect. De zeldzaamheid van de soort lijkt eerder een afspiegeling van het relatieve gebrek op de
Veluwe aan oud eikenbos met veel dood hout.
De beekprik komt voor in verschillende sprengenbeken langs de oostzijde van de Veluwe. De
rivierdonderpad is aangetroffen in de Hierdense Beek en de Verloren Beek; beide op de noordelijke
Veluwe.
De kamsalamander komt voor in poelen en andere visarme wateren in landbouwenclaves langs de
randen van de Veluwe.
De meervleermuis overwintert in verschillende bunkercomplexen op de Veluwe. Zomerverblijven
liggen vooral in Laag-Nederland en langs de rivieren. Stikstof is geen relevant aspect in het
voorkomen van deze soort.
Drijvende waterweegbree is een zeer zeldzame plantensoort die voorkomt in enkele vennen op de
Veluwe.
Gevlekte witsnuitlibel en drijvende waterweegbree zijn gelieerd aan vennen. Voor deze soorten zijn
geen gerichte maatregelen noodzakelijk, anders dan behoud van de kwaliteit van vennen. In het
beheerplan zijn verschillende hydrologische maatregelen voorgesteld, die leiden tot een verbetering
van de kwaliteit van het grondwater en verhogen van het (grond)waterpeil in en rond enkele
vennencomplexen. Stikstof speelt voor deze soorten geen rol van betekenis.
Beekprik

en

rivierrombout

leven

in

stromend

water.

Deze

wateren

kennen

een

kritische

depositiewaarde van meer dan 2.400 mol N/ha/jr; en dit is dus hoger dan de huidige en toekomstige
achtergronddepositie. Stikstof is voor deze soorten, gelijk de habitattypen waarin zij voorkomen,
geen issue.
De kamsalamander komt voor in een habitattype (poel, sloot) dat een redelijk hoge belasting met
stikstof kan hebben. Stikstof is voor deze soort geen issue.
Effecten
Additionele depositie van stikstof, in de vorm van NOx, heeft vooral een vermestend effect. Het
draagt nauwelijks bij aan de verzuring van systemen. Dit effect komt vooral op conto van NH4+; een
stof die nauwelijks vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen (in motoren).
Beoordeling
De overload aan N zal rond 2020 op veel locaties op de Veluwe tussen 400 en 800 mol N/ha/jr
bedragen; dit komt overeen met 5,6 tot 11,2 kg N/ha/jr. Een additionele depositie van gemiddeld 0,2
mol N/ha/jr (gemiddelde van 0-0,4 mol) komt overeen met 0,003 kg, zijnde tot 0,05 % van de
overload.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

31

In het beheerplan Natura 2000 voor de Veluwe is een pakket van strategieën en maatregelen
geformuleerd waarmee de doelen Natura 2000 voor de soorten van Bijlage II gerealiseerd zullen
gaan worden, ondanks de overload aan stikstof. De beperkte toename in de overload die het gevolg
zal zijn van de uitbreiding van vliegveld Lelystad, doet hier geen afbreuk aan.
Landschap en broedvogelsoorten
De Veluwe is aangewezen voor een tiental broedvogelsoorten. Deze set soorten is kenmerkend voor
de verschillende landschapstypen die de Veluwe rijk is.
De duinpieper is als broedvogel kenmerkend voor open stuifzanden en de overgangen naar heiden.
De soort was al enkele decennia zeer schaars in Nederland (en de Veluwe). In het afgelopen
decennium is de soort voor ons land verloren gegaan. Als belangrijkste oorzaak wordt genoemd
afname van oppervlakte en kwaliteit van het relevante habitat. Daar spelen vermoedelijk ook
factoren als isolatie en versnippering van de populatie doorheen, in combinatie met een verhoogde
verstoringsdruk.
Nachtzwaluw en boomleeuwerik zijn als broedvogel kenmerkend voor de overgang tussen
stuifzand/heide en bos. Beide soorten zijn de afgelopen decennia sterk in aantal toegenomen,
waarbij het aantal van de boomleeuwerik na de eeuwwisseling is gestabiliseerd en dat van de
nachtzwaluw verder is toegenomen. De roodborsttapuit is een soort van de overgangen tussen heide
en bos en oudere structuurrijke heidevelden. Ook deze soort is het de afgelopen decennia voor de
wind gegaan.
De draaihals is een soort van de overgang van bos naar stuifzandheiden. Deze soort loopt al
decennia in aantal terug en lijkt vrijwel uit Nederland (en van de Veluwe) verdwenen. Enerzijds is dit
een gevolg van de afname in oppervlakte en kwaliteit van de relevante habitat, en anderzijds van
een aantal minder duidelijke factoren zoals versnippering, isolatie en mogelijk veranderingen in
Afrika.
De tapuit kwam voor in grotere eenheden stuifzand, heide en de overgangen daartussen. De
belangrijkste oorzaak van de afname (en uitsterven op de Veluwe) is het (vrijwel) verdwijnen van het
konijn door een virusziekte. Hierdoor nam het aanbod aan geschikte broedholten af en werd een deel
van de foerageerhabitat niet meer kort gegraasd. Daarnaast heeft de voortgaande successie van
stuifzand naar heide en de vergrassing van open vegetatiestructuren de soort ook geen goed gedaan.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

32

Tabel B4.6 Kengetallen doelen en trend Natura 2000-gebied Veluwe, alleen broedvogelsoorten.

SVI
doel
landelijk oppervlak
broedvogels
A072
Wespendief
A224
Nachtzwaluw
A229
IJsvogel
A233
Draaihals
A236
Zwarte specht
A246
Boomleeuwerik
A255
Duinpieper
A276
Roodborsttapuit
A277
Tapuit
A338
Grauwe klauwier

+
+
-+
+
-+
---

=
=
=
>
=
=
>
=
>
>

doel
doel
kwaliteit populatie
=
=
=
>
=
=
>
=
>
>

trend
>1990

trend
>2001

?
+
++
-o
+
-+
-o

?
+
-o
o
!
+
!
+

150
610
30
100
430
2.400
40
1.000
100
40

De grauwe klauwier broedt op heidevelden met enige struweelvorming, vooral van braam. Het aantal
paren op de Veluwe is beperkt en vertoont het laatste decennium een positieve trend. De soort leeft
van grotere insecten en andere kleine prooien.
De ijsvogel is een bewoner van de beken en sprengen in de randen van de Veluwe. De soort leeft van
vis en maakt nestholten in steile oevers en soms ook in de kluit van ontwortelde bomen op enige
afstand van het beekdal. Daarnaast bewoont de soort vijverpartijen en slotgrachten aan de rand van
het massief. Door strenge winters kan het aantal broedparen afnemen om na een reeks zachte
winters weer toe te nemen. Overal is het aantal broedparen de afgelopen vier decennia toegenomen.
Wespendief en zwarte specht zijn bewoners van oudere bossen. De afgelopen eeuw is hun aantal op
de Veluwe langzaam toegenomen. In de laatste twee decennia is hun aantal vermoedelijk stabiel. Het
aantal broedparen van beide soorten ligt daarbij vermoedelijk iets onder het gestelde doel. Het doel
is vermoedelijk gebaseerd op een overschatting van de populaties rond 2000. In het broedseizoen
leeft de wespendief vooral van wespenbroed. In jaren met weinig aanbod hiervan, wordt
overgeschakeld op andere kleine prooien en wordt ook buiten de Veluwe gefoerageerd (van Diermen
et al. 2011). De zwarte specht leeft jaarrond op de Veluwe en leeft van insecten die op en onder de
bast van levende en dode bomen en stobben wordt verzameld.
Effecten
Stikstof heeft een versnellend effect op de successie van stuifzand en heide naar bos. Dit komt tot
uiting in vergrassing van door struikheide en/of dopheide gedomineerde heidevelden met bochtige
smele en pijpenstrootje, een snellere groei van struikheide en dopheide, en een versnelde
ontwikkeling van bosopslag. Voor soorten met een positieve trend lijkt dit geen negatieve gevolgen
te hebben voor de populatieomvang: nachtzwaluw, boomleeuwerik en roodborsttapuit. Voor
duinpieper en tapuit heeft het beschreven proces mogelijk wel bijgedragen aan de neergang.
Verbraming van habitats is een uiting van stikstofdepositie. Dit proces lijkt voor grauwe klauwieren
gunstig uit te pakken.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

33

De ijsvogel leeft in een habitat (beken) waarin stikstofdepositie geen issue is; de populatieomvang is
vooral een afspiegeling van de strengheid van de winter. Ook voor wespendief en zwarte specht lijkt
stikstof geen effect te hebben op relevante aspecten van habitat en voedselbeschikbaarheid.
Beoordeling
De overload aan N zal rond 2020 op veel locaties op de Veluwe tussen 400 en 800 mol N/ha/jr
bedragen; dit komt overeen met 5,6 tot 11,2 kg N/ha/jr. Een additionele depositie van gemiddeld 0,2
mol N/ha/jr (gemiddelde van 0-0,4 mol) komt overeen met 0,003 kg, zijnde tot 0,05 % van de
overload.
In het beheerplan Natura 2000 voor de Veluwe is een pakket van strategieën en maatregelen
geformuleerd waarmee de doelen Natura 2000 voor de broedvogelsoorten gerealiseerd zullen gaan
worden, ondanks de overload aan stikstof. De beperkte toename in de overload die het gevolg zal
zijn van de uitbreiding van vliegveld Lelystad, doet hier geen afbreuk aan.
Wieden
De Wieden liggen in Noordwest-Overijssel op 43 km van de luchthaven. De additionele depositie zal
hier maximaal 0,3 mol N/h/jr bedragen. Het gebied is aangewezen voor negen habitattypen waarvan
er acht (zeer) gevoelig zijn voor stikstofdepositie. De achtergronddepositie is hier thans en in de
toekomst relatief laag. Hierdoor is slechts voor habitattypen van zeer voedselarme omstandigheden
sprake van een overschrijding van de kritische waarde. Voor deze vier typen zijn effecten niet op
voorhand uit te sluiten.
De vier typen (vochtige heiden, blauwgraslanden en overgangs- & trilvenen) bestaan bij de gratie
van jaarlijks maaien en afvoeren van het maaisel. Het is de vraag of dit maaibeheer toereikend is om
het eventuele effect (verhoging van de hoeveelheid stikstof in het systeem) van additionele depositie
voor te blijven. Met maaien kan in voedselarme vegetaties jaarlijks tot 30 kg N/ha aan het systeem
worden onttrokken (Schaffer et al. 1998). De achtergronddepositie heeft een omvang van maximaal
1.300 mol N/ha/jr; dit komt overeen met 18,2 kg stikstof. De achtergronddepositie inclusief de
additie kan bij jaarlijks maaien en afvoeren volledig worden afgevoerd. Significante effecten zijn
daarmee uitgesloten.
Weerribben
De Weerribben liggen in Noordwest-Overijssel op 45 km van de luchthaven. De additionele depositie
zal hier maximaal 0,3 mol N/h/jr bedragen. Het gebied is aangewezen voor negen habitattypen
waarvan er acht (zeer) gevoelig zijn voor stikstofdepositie. De achtergronddepositie is hier thans en
in de toekomst relatief laag. Hierdoor is slechts voor habitattypen van zeer voedselarme
omstandigheden sprake van een overschrijding van de kritische waarde. Voor deze vier typen zijn
effecten niet op voorhand uit te sluiten.

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

34

Tabel B4.7 Kengetallen doelen en depositie (2015) Natura 2000-gebied Wieden, alleen habitattypen en relevante
soorten.

SVI
doel
landelijk oppervlak
Habitattypen
H3140 Kranswierwateren
-H3150 Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
H4010B Vochtige heiden (laagveengebied)
H6410 Blauwgraslanden
-H6430A Ruigten en zomen (moerasspirea)
+
H7140A Overgangs- en trilvenen (trilvenen)
-H7140B Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden)
H7210 *Galigaanmoerassen
H91D0 *Hoogveenbossen
Habitatsoorten
H1042 Gevlekte witsnuitlibel
-H1060 Grote vuurvlinder
-H1082 Gestreepte waterroofkever
-H1134 Bittervoorn
H1145 Grote modderkruiper
H1149 Kleine modderkruiper
+
H1163 Rivierdonderpad
H1318 Meervleermuis
H1393 Geel schorpioenmos
-H1903 Groenknolorchis
-H4056 Platte schijfhoren
-

doel
doel
kwaliteit populatie

>
>
=
=
>
>
=

>
>
=
>
=
=
=
>
>

>
>
>
=
=
=
=
=
>
=
=

>
>
>
=
=
=
=
=
>
=
=

kdw achtergrond
depositie

2.143
2.143
786
1.071
>2.400
1.214
=
714
1.571
1.786
>

>
>
>
=
=
=
=
=
>
=
=

800-1.300
800-1.300
800-1.300
800-1.300
800-1.300
800-1.300
800-1.300
800-1.300
800-1.300

714
1.214

Tabel B4.8 Kengetallen doelen en depositie (2015) Natura 2000-gebied Weerribben, alleen habitattypen en
relevante soorten.

SVI

doel

landelijk oppervlak
Habitattypen
H3150 Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
H4010B Vochtige heiden (laagveengebied)
H6410 Blauwgraslanden
-H6430A Ruigten en zomen (moerasspirea)
+
H7140A Overgangs- en trilvenen (trilvenen)
-H7140B Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden)
H7210 *Galigaanmoerassen
H91D0 *Hoogveenbossen
Habitatsoorten
H1042 Gevlekte witsnuitlibel
-H1060 Grote vuurvlinder
-H1082 Gestreepte waterroofkever
-H1134 Bittervoorn
H1145 Grote modderkruiper
H1149 Kleine modderkruiper
+
H1318 Meervleermuis
H1903 Groenknolorchis
--

doel

doel

kdw achtergrond

kwaliteit populatie

depositie

>
=
=
>
>
=

>
=
>
=
>
=
>
>

>

>
>
>
=
=
=
=
=

>
>
>
=
=
=
=
=

>
>
>
=
=
=
=
=

=

2.143
786
1.071
2.400
1.214
714
1.571
1.786

1.000-1.400
1.000-1.400
1.000-1.400
1.000-1.400
1.000-1.400
1.000-1.400
1.000-1.400
1.000-1.400

1.214

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

35

De vier typen (vochtige heiden, blauwgraslanden en overgangs- & trilvenen) bestaan bij de gratie
van jaarlijks maaien en afvoeren van het maaisel. Het is de vraag of dit maaibeheer toereikend is om
het eventuele effect (verhoging van de hoeveelheid stikstof in het systeem) van additionele depositie
voor te blijven. Met maaien kan in voedselarme vegetaties jaarlijks tot 30 kg N/ha/jr aan het
systeem worden onttrokken (Schaffers et al. 1998). De achtergronddepositie heeft een omvang van
maximaal 1.400 mol N/ha/jr; dit komt overeen met 19,6 kg stikstof. De achtergronddepositie
inclusief de additie kan bij jaarlijks maaien en afvoeren volledig worden afgevoerd.
Uiterwaarden IJssel
De Uiterwaarden IJssel

liggen ten oosten van de Veluwe, waarbij de IJssel in het Ketelmeer

uitmondt. De additionele depositie zal hier maximaal 0,3 mol N/ha/jr bedragen. Het gebied is
aangewezen voor tien habitattypen waarvan er zes (zeer) gevoelig zijn voor stikstofdepositie. De
achtergronddepositie is hier thans en in de toekomst relatief laag. Hierdoor is slechts voor twee
habitattypen sprake van een overschrijding van de kritische waarde. Voor deze twee typen zijn
effecten niet op voorhand uit te sluiten.
Tabel B4.9 Kengetallen doelen en depositie (2015) Natura 2000-gebied Uiterwaarden IJssel, alleen habitattypen en
relevante soorten.

SVI

doel

landelijk oppervlak
Habitattypen
H3150 Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
H3260B Beken en rivieren met waterplanten
H3270 Slikkige rivieroevers
H6120 *Stroomdalgraslanden
-H6430A Ruigten en zomen (moerasspirea)
+
H6430C Ruigten en zomen (droge bosranden)
H6510A Glanshaver- en vossenstaarthooilanden H91E0A zachthoutooibossen
H91E0B essen-iepenbossen
-H91F0 Droge hardhoutooibossen
-Habitatsoorten
H1134 Bittervoorn
H1145 Grote modderkruiper
H1149 Kleine modderkruiper
+
H1163 Rivierdonderpad
H1166 Kamsalamander
H1337 Bever
-

doel

kdw achtergrond

kwaliteit populatie

doel

depositie

>
>
>
=
>
>
=
>
>

>
=
>
>
=
>
>
=
>
>

>

=
>
=
=
>
>

=
>
=
=
>
>

=
>
=
=
>
>

2.143
>2.400
>2.400
1.286
>2.400
1.857
1.429
>2.429
2.000
2.071

1.000-1.500
1.000-1.500
1.000-1.500
1.000-1.500
1.000-1.500
1.000-1.500
1.000-1.500
1.000-1.500
1.000-1.500
1.000-1.500

Stroomdalgraslanden en glanshaverhooilanden bestaan bij de gratie van jaarlijks maaien en afvoeren
van het maaisel. Het is de vraag of dit maaibeheer toereikend is om het eventuele effect (verhoging
van de hoeveelheid stikstof in het systeem) van additionele depositie voor te blijven. Met maaien (en
afvoeren) kan in stroomdalgraslanden jaarlijks tot 50 kg N/ha aan het systeem worden onttrokken en
aan glanshaverhooilanden tot 100 kg N/ha (Schaffers et al. 1998). De achtergronddepositie heeft
een omvang van maximaal 1.500 mol; dit komt overeen met 21 kg stikstof. De achtergronddepositie

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

36

inclusief de additie kan bij jaarlijks maaien en afvoeren in beide habitattypen volledig worden
afgevoerd.
Naardermeer
Het Naardermeer ligt in Noord-Holland tussen het zand van het Gooi en de klei van het dal van de
Vecht

op 32 km van de luchthaven. De additionele depositie zal hier maximaal 0,1 mol N/ha/jr

bedragen. Het gebied is aangewezen voor zeven habitattypen waarvan er zes (zeer) gevoelig zijn
voor stikstofdepositie. De achtergronddepositie is hier thans en in de toekomst relatief laag. Hierdoor
is slechts voor habitattypen van zeer voedselarme omstandigheden sprake van een overschrijding
van de kritische waarde. Voor deze vier typen zijn effecten niet op voorhand uit te sluiten.
Tabel B4.10 Kengetallen doelen en depositie (2015) Natura 2000-gebied Naardermeer, alleen habitattypen en
relevante soorten.

SVI
doel
landelijk oppervlak
Habitattypen
H3140 Kranswierwateren
-H3150 Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
H4010B Vochtige heiden (laagveengebied)
H6410 Blauwgraslanden
-H7140A Overgangs- en trilvenen (trilvenen)
-H7140B Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden)
H91D0 *Hoogveenbossen
Habitatsoorten
H1082 Gestreepte waterroofkever
-H1134 Bittervoorn
H1149 Kleine modderkruiper
+
H1903 Groenknolorchis
-H4056 Platte schijfhoren
-

=
=
>
>

doel
doel
kwaliteit populatie

=

=
=
=
>
>
=
>

>
=
=
=
=

>
=
=
=
=

=

=

>
=
=
=
=

kdw achtergrond
depositie
2.143
2.143
786
1.071
1.214
714
1.786

1.000-1.600
1.000-1.600
1.000-1.600
1.000-1.600
1.000-1.600
1.000-1.600
1.000-1.600

1.071 1.000-1.600

De vier typen (vochtige heiden, blauwgraslanden en overgangs- & trilvenen) bestaan bij de gratie
van jaarlijks maaien en afvoeren van het maaisel. Het is de vraag of dit maaibeheer toereikend is om
het eventuele effect (verhoging van de hoeveelheid stikstof in het systeem) van additionele depositie
voor te blijven. Met maaien kan in voedselarme vegetaties jaarlijks tot 30 kg N/ha aan het systeem
worden onttrokken (Schaffer et al. 1998). De achtergronddepositie heeft buiten de randen van het
gebied een omvang van maximaal 1.500 mol N/ha/jr; dit komt overeen met 21 kg stikstof. De
achtergronddepositie inclusief de additie kan bij jaarlijks maaien en afvoeren volledig worden
afgevoerd. Significante effecten zijn daarmee uitgesloten.
Van de vijf habitatsoorten leven er vier in het water en zijn vooral afhankelijk van een goede
waterkwaliteit. Deze wordt vooral bepaald door het gehalte aan fosfor en sulfaat. Additionele
depositie van NOx is hierin geen factor van grote betekenis. De groenknolorchis is een soort van
voedselarmere milieus en komt voor in vegetaties die geregeld worden gemaaid. Een adequaat
maaibeheer draagt bij in het voortbestaan van de groeiplaatsen van deze soort (zie ook voorgaande
alinea).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

37

Het Naardermeer is aangewezen voor 5 soorten broedvogels; deze zijn kenmerkend voor oud
moerasbos (aalscholver) en de jongere stadia van verlanding van open water naar moeras (andere
soorten).

Stikstofdepositie

heeft

op

het

verlandingsproces

nauwelijks

effect,

vervening,

waterkwaliteit en beheer des te meer. Significante effecten op broedvogels zijn daarmee uitgesloten.
Het Naardermeer is aangewezen voor een aantal niet-broedvogelsoorten (ganzen). Deze gebruiken
het gebied vooral om te rusten en te slapen om vooral buiten het gebied te foerageren. Stikstof is
hierin geen issue.
Oostelijke Vechtplassen
De Oostelijke Vechtplassen liggen in Noord-Holland tussen het zand van de Utrechtse Heuvelrug en
de klei van het dal van de Vecht op 35 km van de luchthaven. De additionele depositie zal in het
noorden van het gebied maximaal 0,1 mol N/ha/jr bedragen en naar het zuiden toe minder. Het
gebied is aangewezen voor negen habitattypen waarvan er acht (zeer) gevoelig zijn voor
stikstofdepositie. De achtergronddepositie is hier thans en in de toekomst relatief laag. Hierdoor is
slechts voor habitattypen van zeer voedselarme omstandigheden sprake van een overschrijding van
de kritische waarde. Voor deze vier typen zijn effecten niet op voorhand uit te sluiten.
Tabel B4.11 Kengetallen

doelen

en

depositie

(2015)

Natura

2000-gebied

Oostelijke

Vechtplassen,

alleen

habitattypen en relevante soorten.

SVI
doel
landelijk oppervlak
Habitattypen
H3140 Kranswierwateren
-H3150 Meren met krabbenscheer en fonteinkruiden
H4010B Vochtige heiden (laagveengebied)
H6410 Blauwgraslanden
-H6430A Ruigten en zomen (moerasspirea)
H6430B Ruigten en zomen (harig wilgenroosje)
H7140A Overgangs- en trilvenen (trilvenen)
-H7140B Overgangs- en trilvenen (veenmosrietlanden)
H7210 *Galigaanmoerassen
H91D0 *Hoogveenbossen
Habitatsoorten
H1042 Gevlekte witsnuitlibel
-H1082 Gestreepte waterroofkever
-H1134 Bittervoorn
H1149 Kleine modderkruiper
+
H1163 Rivierdonderpad
H1318 Meervleermuis
H1340 Noordse woelmuis
-H1903 Groenknolorchis
-H4056 Platte schijfhoren
-

doel
doel
kwaliteit populatie

>
=
=
=
=
>
>
=

>
>
=
>
=
=
>
>
>
=

>
>
=
=
=
=
>
=
=

>
>
=
=
=
=
>
=
=

>

>

>
>
=
=
=
=
>
=
=

kdw achtergrond
depositie
2.143
2.143
786
1.071
2.400
2.400
1.214
714
1.571
1.786

1.000-1.700
1.000-1.700
1.000-1.700
1.000-1.700
1.000-1.700
1.000-1.700
1.000-1.700
1.000-1.700
1.000-1.700
1.000-1.700

1.071 1.000-1.700

De vier typen (vochtige heiden, blauwgraslanden en overgangs- & trilvenen) bestaan bij de gratie
van jaarlijks maaien en afvoeren van het maaisel. Het is de vraag of dit maaibeheer toereikend is om

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

38

het eventuele effect (verhoging van de hoeveelheid stikstof in het systeem) van additionele depositie
voor te blijven. Met maaien kan in voedselarme vegetaties jaarlijks tot 30 kg N/ha aan het systeem
worden onttrokken (Schaffer et al. 1998). De achtergronddepositie heeft buiten de randen van het
gebied een omvang van maximaal 1.500 mol N/ha/jr; dit komt overeen met 21 kg stikstof. De
achtergronddepositie inclusief de additie kan bij jaarlijks maaien en afvoeren volledig worden
afgevoerd. Significante effecten zijn daarmee uitgesloten.
Van de negen habitatsoorten leven er zes in of op het water en zijn vooral afhankelijk van een goede
waterkwaliteit. Deze wordt vooral bepaald door het gehalte aan fosfor en sulfaat. Additionele
depositie van NOx is hierin geen factor van grote betekenis. De groenknolorchis is een soort van
voedselarmere milieus en komt voor in vegetaties die jaarlijks worden gemaaid. Een adequaat
maaibeheer draagt bij in het voortbestaan van de groeiplaatsen van deze soort (zie ook voorgaande
alinea). De meervleermuis gebruikt de wateren
De Oostelijke Vechtplassen zijn aangewezen voor 9 soorten broedvogels; deze zijn kenmerkend voor
de jongere stadia van verlanding van open water naar moeras (andere soorten). Stikstofdepositie
heeft op het verlandingsproces nauwelijks effect, vervening, waterkwaliteit en beheer des te meer.
Significante effecten op broedvogels zijn daarmee uitgesloten. Het gebed is aangewezen voor een
aantal soorten ganzen en smient. Deze gebruiken het gebied vooral om te rusten en te slapen om
vooral buiten het gebied te foerageren. Stikstof is hierin geen issue. Voor een aantal viseters en
benthivoren is het gebied rust- en foerageergebied. Stikstof is hierin geen issue.
Conclusie Natura 2000-gebieden
In de waterrijke Natura 2000-gebieden in en rond Flevoland zijn significante effecten op
habitattypen, habitatsoorten en vogelsoorten als gevolg van additionele stikstofdepositie uitgesloten.
In de uiterwaarden IJssel, Wieden en Weerribben, Naardermeer, Oostelijke Vechtplassen zijn
significante effecten op habitattypen, habitatsoorten en vogelsoorten als gevolg van additionele
stikstofdepositie uitgesloten.
Op de Veluwe zijn significante effecten op habitattypen van voedselarme pleistocene zandgronden
(stuifzanden, heiden, bossen) niet uitgesloten. Effecten op habitatsoorten en vogelsoorten zijn
uitgesloten.
Mogelijkheden voor mitigatie van effecten op de Veluwe liggen in wijziging van de voorziene
vlootsamenstelling: minder klein verkeer en helikopters. Daarnaast wijst de uitkomst van de
beoordeling erop dat opname in de PAS van de uitbreiding van vliegveld Lelystad een noodzakelijke
stap zal moeten zijn.
Beschermde Natuurmonumenten
In het Gooi liggen op het pleistocene zand een groot aantal Beschermde Natuurmonumenten (tabel
4.12). Deze gebieden zijn aangewezen vanwege het voorkomen van vegetaties die kenmerkend zijn
voor voedselarme pleistocene zandgronden en de bijbehorende fauna. In concreto gaat het in

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

39

belangrijke mate om droge heide vegetaties met overgangen naar vochtige en natte heide,
overgangen naar (schraal) graslandvegetaties, (overgangen naar) bos en enkele (voormalige)
vennen.
De Gooise terreinen liggen op 25-30 km van vliegveld Lelystad en zullen volgens berekening
maximaal rond 0,1 mol N/ha/jr ontvangen aan additionele depositie. De vegetatietypen waarvoor
deze terreinen zijn beschermd, kennen een kritische depositiewaarde van rond 1.000 mol N/ha/jr. De
huidige achtergronddepositie in deze terreinen loopt uiteen van 1.400 tot 2.500 mol N/ha/jr. Er is
derhalve sprake van een overload aan stikstof. Er is op dit moment geen inzicht in de omvang en
intensiteit van het beheer in deze gebieden. Of additionele depositie van vliegverkeer tot effecten zal
leiden valt niet te zeggen.
Tabel B4.12

Overzicht van Beschermde natuurmonumenten in het Gooi en de motieven waarvoor deze gebieden
zijn aangewezen.

Gebied

oppervlakte in ha
I
botanisch
I
I
ornithologisch
I
I
I
zoogdieren
I
I
I
I
overige soortgroepen
I
I
I
I
I
rust/stilte
I
I
I
I
I
I
landschap

geen onderdeel van Natura 2000

Bussumer- en Westerheide
Franse Kampheide
Gooise Noordflank
Groeve Oostermeent
Heide achter Sportpark
Hilversums Wasmeer
Hoorneboegse Heide
Limitische Heide
Nieuw Bussumerheide/Vliegheide
Postiljonheide
Tafelberg-/Blaricummerheide
Zuiderheide/Laarder Wasmeer

400
35
35
38
20
45
425
40
30
40
170
300

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

1
1

1

1

1

1

1

1
1
1
1
1

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1

40

5

Deel 5 Kaartbijlage
8 Luchtkwaliteit – Depositie NOx luchtverkeer (in mol N/ha/jaar)

Aanwijzing 1991 – Luchtverkeer NOx (in mol/ha/jaar).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

41

Referentiesituatie 2001 – Luchtverkeer NOx (in mol/ha/jaar).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

42

Voorgenomen activiteit 25k – Routevariant A – Luchtverkeer NOx (in mol/ha/jaar).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

43

Voorgenomen activiteit 25k – Routevariant B – Luchtverkeer NOx (in mol/ha/jaar).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

44

Voorgenomen activiteit 25k – Routevariant B+ – Luchtverkeer NOx (in mol/ha/jaar).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

45

Voorgenomen activiteit 45k – Routevariant A – Luchtverkeer NOx (in mol/ha/jaar).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

46

Voorgenomen activiteit 45k – Routevariant B – Luchtverkeer NOx (in mol/ha/jaar).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

47

Voorgenomen activiteit 45k – Routevariant B+ – Luchtverkeer NOx (in mol/ha/jaar).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

48

10 Luchtkwaliteit – Verschil in depositie NOx luchtverkeer (in mol/ha/jaar)
Voorgenomen activiteit 25k minus referentiesituatie 2001 (in mol/ha/jaar).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

49

Voorgenomen activiteit 45k minus referentiesituatie 2001 (in mol/ha/jaar).

Addendum stikstofdepositie Milieueffectrapport Lelystad Airport 2014 (le140601.add), 2 juni 2014

50