Notitie VNO-NCW en MKB-Nederland over Brexit ten behoeve van de hoorzitting in de
Tweede Kamer op 1 februari 2017
In deze notitie komen de volgende elementen aan de orde:
- Een samenvatting van de belangrijkste aspecten van Brexit voor het bedrijfsleven
- Het belang van de handelsrelatie met het VK voor Nederland
- Het belang van Nederland voor het VK
- Het Nederlandse vestigingsklimaat en nieuwe investeringen
- Een toelichting op de aspecten van het uittredeakkoord en het nieuwe handelsakkoord
EU - VK die bij Brexit van belang zijn.
1) Belangrijkste aspecten van Brexit voor het bedrijfsleven


Men moet zich er eerst op richten dat alle Nederlandse belangen goed verwoord zijn
in het onderhandelingsmandaat van de EU voor de Brexit-onderhandelingen. Dit
mandaat bepaalt de marges voor de onderhandelingen.



Het uittreden van het VK uit de Interne Markt van de EU kan grote gevolgen hebben
voor het Nederlandse bedrijfsleven. In tegenstelling tot wat vaak het beeld is, zijn ook
veel mkb-bedrijven actief op deze markt. Deze gevolgen moeten in de
onderhandelingen zo veel mogelijk vermeden worden en waar dat niet kan met ander
beleid worden opgevangen.



Het bedrijfsleven heeft belang bij enerzijds een zo onbelemmerd mogelijke
wederzijdse markttoegang voor handel en investeringen, en anderzijds een gelijk
speelveld zodat de concurrentieverhoudingen tussen Britse en Europese bedrijven
gelijk is.



Voor markttoegang en een gelijk speelveld is rechtszekerheid en wederkerigheid
wezenlijk. Dit wordt slechts ten dele bereikt door de aangekondigde Great Repeal
Act.



Voor markttoegang en gelijk speelveld is evenzeer wezenlijk dat er zo snel mogelijk
een vrijhandelsakkoord komt tussen het VK en de EU. Dit akkoord moet niet alleen
markttoegang regelen, maar ook disciplines op staatssteun, mededinging en
belastingbeleid, om het gelijke speelveld te bereiken.



Het is bepaald niet zeker dat de onderhandelingen over de nieuwe FTA kunnen zijn
afgerond op het moment dat het VK uit de EU stapt. Daarom is het essentieel dat er
overgangsregelingen zijn tussen het moment van uittreden en het ingaan van de
nieuwe FTA.

1



Om te bewerken dat deze overgangsregelingen tijdig gereed zijn moeten ze deel
uitmaken van het uittrede-akkoord op basis van artikel 50 Verdrag van Lissabon, en
niet van de nieuwe FTA zoals de Britten willen. Als er geen overgangsregelingen
gereed zijn ontstaat van de ene op de andere dag een zeer abrupte en in veel gevallen
onwerkbare situatie. Dat is zeer nadelig voor bedrijven.



Het douaneregime zal ook deel uitmaken van de nieuwe FTA. Omdat de Britten
hebben aangegeven geen gemeenschappelijk buitentarief meer te willen hebben
samen met de EU lijkt het momenteel onvermijdelijk dat er weer douaneformaliteiten
en douaneheffingen komen tussen de EU en het VK. Dat is zeer ongewenst.



Nederland moet snel voortgaan met het in kaart brengen van de concrete belangen die
spelen bij Brexit. Hierbij moeten ook diepere sectoranalyses worden gemaakt. Wij
werken daar graag aan mee.



Het is niet wenselijk dat de EU bij de bejegening van het VK in de onderhandelingen
de opzet heeft om het VK te ‘straffen’ voor het vertrek. De nadelen van het uittreden
zullen op zich groot genoeg zijn. Een FTA kan niet dezelfde marktintegratie
realiseren als de Interne Markt.

2) Belang van het VK voor Nederland
Nederland is een belangrijke handelspartner van het VK. Na Ierland en België is Nederland
het derde Europese land dat economisch het meest verbonden is met het VK. Een Brexit zal
Nederland dan ook harder raken dan het gemiddelde land.
De totale goederenhandel tussen het VK en Nederland had in 2015 een omvang van ruim 59
miljard euro. Nederland importeerde 21 miljard euro aan goederen uit het VK en exporteerde
38 miljard euro aan goederen naar het VK. Als we alleen kijken naar goederen is er dus
sprake van een handelsoverschot met het VK; we exporteren meer naar het VK dan we
importeren.
In tabel 1 is een overzicht opgenomen. De chemie en minerale brandstoffen zijn gezamenlijk
goed voor meer dan de helft van de import van het VK naar Nederland (11 miljard euro). De
grootste exportcategorieën zijn machines en vervoermaterieel, chemische producten en
voeding en levende dieren.

2

Tabel 1: Export en import van goederen van en naar het VK met Nederland, 2015.
(x 1000 euro)

Goedereninvoer % totaal

Goederenuitvoer

% totaal

Handelssaldo

Totaal

21.263.395

100%

38.109.141

100%

16.845.746

0 Voeding en levende dieren

1.573.725

7%

5.929.153

16%

4.355.428

1 Dranken en tabak

271.075

1%

532.015

1%

260.940

2 Grondstoffen

329.471

2%

1.376.671

4%

1.047.200

3 Minerale brandstoffen

6.344.963

30%

3.167.480

8%

-3.177.483

4 Dierlijke en plantaardige oliën

74.271

0%

248.131

1%

173.860

5 Chemische producten

4.628.331

22%

7.343.977

19%

2.715.646

6 Fabricaten

1.819.178

9%

3.107.261

8%

1.288.083

7 Machines en vervoermaterieel

4.022.077

19%

11.564.710

30%

7.542.633

8 Diverse gefabriceerde goederen
9 Niet afzonderlijk genoemde
goederen

2.163.773

10%

4.784.582

13%

2.620.809

36.530

0%

55.161

0%

18.631

Bron: CBS statline
Naast de handel in goederen wordt er ook gehandeld in diensten. Die handel tussen VK en
Nederland had een omvang van 32 miljard en is ongeveer in balans. Nederland exporteert 16
miljard aan diensten naar het VK, en importeert grofweg hetzelfde bedrag.
Tabel 2: Nederlandse Export en import van diensten van en naar het VK , 2015.
Diensteninvoer

%
totaal

Dienstenuitvoer

%
totaal

Handelssaldo

Totaal diensten

16283

100%

16458

100%

175

Industriële diensten

935

6%

47

0%

-888

Onderhoud en reparatie

179

1%

77

0%

-103

Vervoersdiensten

1269

8%

5062

31%

3793

Reisverkeer

845

5%

915

6%

70

Bouwdiensten

128

1%

272

2%

144

2015 (x mln. Euro)

Financiële diensten

902

6%

443

3%

-459

Gebruik intellectueel eigendom n.e.g.

1714

11%

932

6%

-782

Telecommunicatie-, computerdiensten..

1752

11%

2954

18%

1202

Andere zakelijke diensten

7874

48%

5533

34%

-2341

Pers., cult. en recreatieve diensten

556

3%

158

1%

-398

Overheidsdiensten n.e.g

0

0

0%

2

Bron: CBS statline
Op basis van de totale toegevoegde waarde van de export kunnen we een inschatting maken
dat er ruim 200.000 banen gemoeid zijn met de export naar het Verenigd Koninkrijk. Daarbij
moet aangetekend worden dat de hogere bijdrage van de relatief kapitaalintensieve industrie
tot gevolg heeft dat het aantal banen iets lager uitkomt dan gemiddeld. Nu is het aantal banen
evenredig aan het totale bbp berekend1.
Als we kijken naar de effecten op de handel dan zien we dat het CPB raamt dat het bbp1

Totaal aantal banen in 2015 is 9.883.000. Dus 100% bbp is 9.883.000 banen. 2,14 % is dan 211. 496 banen.

3

verlies als gevolg van het toenemen van de niet-tarifaire handelsbelemmeringskosten voor het
VK oploopt tot 3,4 procent. Het geschatte bbp-verlies voor Nederland is 0,9 procent.
Deze cijfers gaan echter over de Nederlandse economie als geheel. Het verlies aan productie
(bbp) als gevolg van toename van de handelskosten door de Brexit werkt onevenredig uit
over sectoren. Zo verwacht het CPB met name verliezen in de volgende vier industrieën:
voedselverwerkende industrie (-5,5%), elektrische apparatuur (-5,3%), motorvoertuigen en
onderdelen (-5,0%) en chemie, rubber en kunststof (-4,8%). Dat komt met name doordat deze
sectoren in hoge mate verbonden zijn met het VK via importen en exporten.
Om het belang van Nederland nog beter te duiden zijn verdergaande sectoranalyses nodig.
Hierbij moet niet alleen naar het belang van een bepaalde sector voor Nederland wordt
gekeken, maar ook naar de impact die een Brexit op deze sector heeft. Het meest extreme
voorbeeld van negatieve impact op een sector is die van de visserijsector, maar ook bij andere
sectoren – ook als het belang relatief beperkt lijkt – kan de impact van een Brexit
verstrekkende gevolgen hebben. Wij willen samen met het kabinet werken aan het verder
verfijnen van de sectoranalyses om de belangen van Nederland zo scherp als mogelijk op het
netvlies te krijgen.
3) Belang van Nederland voor het VK
Om een indruk te krijgen van het belang van de export van en naar het VK in relatie tot
andere landen, kunnen we kijken naar het belang van Nederland voor het VK. De VS, China
en Duitsland zijn de belangrijkste handelspartners van het VK. Nederland staat daarbij in de
top-10 van exportmarkten. We staan op de 6e positie als belangrijkste Britse exportmarkt. In
2015 ging 5,7% van de Britse goederenexport naar Nederland. Als goederenleverancier is
Nederland voor het Verenigd Koninkrijk het 4e importland (na Duitsland, China en de VS).
In 2015 kwam 7,5% van de goederenimport uit Nederland.
4) Het Nederlandse vestigingsklimaat en nieuwe investeringen
De Brexit heeft overduidelijk ook nadelen voor het Britse bedrijfsleven. Niet in de laatste
plaats omdat niet duidelijk is of en in hoeverre zij toegang zullen blijven houden tot de
Europese interne markt. We zien dan ook dat – zeker nu de onderhandelingsinzet van het VK
duidelijker wordt – ondernemingen op zoek zijn om (een deel van hun) activiteiten naar het
Europese vasteland te verplaatsen om deze toegang zeker te stellen. Ook ondernemingen uit
andere delen van de wereld die zich wellicht in eerste instantie in het VK zouden willen
vestigen, zullen als gevolg van de Brexit opnieuw gaan beoordelen waar ze zich in de EU
willen vestigen.
Om ervoor te zorgen dat Nederland een belangrijk deel van deze investeringen naar zich toe
weet te trekken is van belang dat we in Nederland een goed klimaat hebben voor onder meer
(Europese) hoofdkantoren, marketing-, sales- & distributieactiviteiten, innovatieve
ondernemingen, ICT ondernemingen, financiële instellingen en familiebedrijven. Dit houdt
onder meer in dat we in Nederland geen nationale koppen op Europese regelgeving moeten
zetten, regelingen om hoogwaardig personeel aan te trekken en innovatie te stimuleren
moeten koesteren, zorgen dat we in Nederland geen claimcultuur organiseren voor
wereldwijde collectieve rechtszaken via de Nederlandse rechter, alsmede de privacy van
familieondernemingen goed moet beschermen. Daarnaast moeten we zorgen dat er geen
dubbele belastingheffing kan optreden als rendementen op investeringen terugvloeien naar
4

het buitenland en dat de hoogte van de belastingen in Nederland niet in de weg staat dat
investeringen in Nederland überhaupt van de grond komen.
5) Toelichting op de aspecten van het uittredeakkoord en het nieuwe handelsakkoord EU
- VK
Interne Markt
Het VK heeft aangegeven geheel uit de Interne Markt te willen stappen. Deze rigoureuze stap
zal vergaande consequenties hebben. Het VK wil die consequenties o.a. adresseren met de
Great Repeal Act, een FTA, een douaneakkoord en overgangsmaatregelen. Al deze
instrumenten hebben hun beperkingen.
De Great Repeal Act
Het VK wil met een Great Repeal Act de European Communities Act intrekken en in plaats
daarvan op hetzelfde moment het gehele acquis communautaire omzetten in Brits recht. Het
is dus eigenlijk een Great Incorporation Act.
De omzetting van het acquis in Brits recht is een belangrijke stap om de problemen van de
Brexit op het moment van het Britse uittreden te verminderen, maar heeft ook duidelijke
beperkingen.
 De rechtssituatie van bedrijven wordt niet alleen bepaald door de regels, maar ook
door de uitvoeringspraktijk (implementation acts). Deze zal niet meer gelijk zijn in
EU en VK.
 Ook de handhaving van het recht, bijvoorbeeld door toezichthouders en analyses van
agentschappen zal niet meer gelijk zijn.
 Verder zal het recht niet meer door één hoogste instantie (het Europese Hof van
Justitie) geïnterpreteerd worden en er zullen dus verschillen ontstaan.
 Nieuwe wetgeving, of aanpassing van bestaande wetgeving, zal gescheiden worden
gemaakt in de EU en het VK.
 Niet alle delen van het acquis zullen worden overgenomen, maar het is nog niet
duidelijk welke wel en welke niet. Het valt bijvoorbeeld te verwachten dat het
visserijbeleid van de EU niet zal worden overgenomen.
 Naar verwachting zal de EU ook snel op een aantal terreinen nieuwe regels
vaststellen, waarbij verschillen met de regels in het VK zullen ontstaan en mogelijk
ook bewust barrières worden opgeworpen.
Het is dus onvermijdelijk dat er na Brexit verschillen ontstaan tussen EU regels en VK regels.
Die verschillen zullen ook geleidelijk groter worden. Dat is onvermijdelijk bij een derde land
status van het VK. Doordat de startsituatie als gevolg van de Great Repeal Act verregaand
gelijk is zullen bedrijven wel veelal de tijd hebben om zich aan te passen, behalve bij de
onderwerpen waarbij reeds op het moment van Brexit bepaald zal worden dat het VK de EU
regelgeving niet overneemt.
Er ontstaat per definitie onzekerheid over de toekomst. Het is niet te voorzien welke regels
wanneer zullen veranderen of anders geïnterpreteerd zullen worden. Onzekerheid is slecht
voor het bedrijfsleven.

5

 Overname van het acquis door het VK is belangrijk om de negatieve gevolgen van
Brexit te beperken, maar neemt deze zeker niet weg.
 Analyseren welke voor bedrijven belangrijke delen van het acquis mogelijk niet
worden overgenomen.
Een FTA EU - UK
Het VK wil zeer snel een ‘bold, ambitious and comprehensive’ vrijhandelsakkoord (FTA)
met de EU afsluiten. Gezien de voorwaarden die het VK heeft gesteld kan de toekomstige
relatie tussen EU en VK alleen door een FTA worden geregeld, de andere typen akkoorden
(zoals met Noorwegen en Zwitserland) vallen af. De nieuwe FTA met het VK zal
waarschijnlijk het meeste op de CETA lijken. Dat betekent dat er substantiële verschillen met
de Interne Markt situatie zullen zijn.











De Britten spreken over de FTA vooral in termen van markttoegang voor handel en
investeringen. Bij een diepe en veelomvattende FTA is het regelen van alleen de
markttoegang echter niet voldoende om een gelijk speelveld te garanderen. Daarvoor
is ook vergaande harmonisatie en afstemming van marktwetgeving zoals
mededinging, staatssteun en belastingbeleid noodzakelijk. Dat is ook onderdeel van
de nieuwste FTAs van de EU. Het VK heeft laten weten op het gebied van
marktwetgeving een agressief concurrerend beleid te willen gaan voeren. Dat zal per
definitie marktverstorend werken op de Interne Markt van de EU. Daarom moeten
markttoegangsafspraken alleen worden gemaakt in combinatie met harde afspraken
over een gelijk speelveld.
De afsluiting van een FTA zal uitruilen van concessies betekenen. Daar kunnen
punten van aanzienlijk economisch en politiek belang bij zijn.
Britse producten die de EU markt op komen moeten, in het kader van het level
playing field, voldoen aan de Europese normen, zoals dat voor elk derde land geldt.
Dat geldt in het bijzonder bij landbouwproducten. De normen kunnen worden
geharmoniseerd dan wel wederzijds worden erkend.
Voor de toekomst zijn sectorafspraken nodig over wederzijdse erkenning van normen
(technisch, gezondheid, veiligheid, sociaal, milieu).
Een heel lastig hoofdstuk van de FTA zal zijn de oorsprongsregels. Deze regels
bepalen welke producten kunnen worden beschouwd als Brits en welke niet.
Oorsprongsregels worden per FTA vastgesteld. Ze vormen eigenlijk een
gedetailleerde afspraak over geoorloofd protectionisme. De normale regel voor
oorsprongsbepaling is de laatste substantiële transformatie die een product heeft
ondergaan. Voegt men een motor, banden en een koetswerk samen, dan wordt dat een
auto. In het kader van Global Value Chains kan dat voor problemen zorgen. Mocht
het VK een vestigingsplaats worden van assemblage van Aziatische auto-onderdelen
tot auto’s dan ligt het niet voor de hand dat die auto’s tariefvrij de EU binnen kunnen
als de invoertarieven in de EU en in het VK niet gelijk zijn.
Premier May heeft in haar speech gezegd dat de FTA tegelijk met het exitakkoord
gereed moet zijn, d.w.z. binnen twee jaar na het begin van de onderhandelingen. De
meeste handelsexperts achten het onwaarschijnlijk dat dit haalbaar is.
Tussen het moment van uittrede uit de EU en het ingaan van de FTA zullen tussen de
EU en het VK de regels van de WTO gelden. Dat betekent dat er invoerrechten en
andere grensbarrières zullen zijn.

6



Voordat de FTA volledig in werking zal treden moet zij geratificeerd worden door de
nationale en een aantal subnationale parlementen van de EU lidstaten. Dat kan een
jaren durend en onvoorspelbaar proces zijn.

 Het is goed om zo snel mogelijk de onderhandelingen over een FTA te openen.
 Tegelijkertijd is het heel goed mogelijk dat de FTA onderhandelingen niet tegelijk met
het exitakkoord binnen twee jaar gereed zullen zijn. Voor die situatie moet een
oplossing worden gevonden.
 Een zo onbelemmerd mogelijke wederzijdse markttoegang voor handel en
investeringen is van groot belang voor het bedrijfsleven.
 Harde afspraken met het VK over het vermijden van concurrentievervalsend
marktbeleid zijn essentieel om tot een zo vrij mogelijke markttoegang te komen.
Anders is er geen gelijk speelveld.
 Per sector zijn akkoorden nodig over wederzijdse erkenning van normen.
 Speciale aandacht is nodig voor de oorsprongsregels. De FTA met het VK moet niet
leiden tot oneigenlijke concurrentie van producten uit derde landen die via het VK op
de EU markt komen.
Een maatwerk douaneakkoord EU – VK
Het VK heeft aangegeven wel een FTA met de EU te willen, maar de douaneunie te willen
opzeggen. Het VK wil geen gemeenschappelijk buitentarief met de EU, want dan kan het niet
zelfstandig FTAs met derde landen afsluiten. Het douanetarief is immers een pijler van elke
FTA. Maar het VK wil ook geen douanetarieven tussen de EU en het VK. Die twee eisen –
geen buitentarief én geen binnentarief - zijn per definitie onverenigbaar.
Als het VK vasthoudt aan zijn weigering om een gemeenschappelijk buitentarief te houden,
dan zijn douanetarieven en douaneformaliteiten tussen de EU en het VK onontkoombaar.
Immers, als producten uit derde landen in het VK worden ingevoerd tegen lagere tarieven dan
de EU hanteert, dan is aan de grens een correctie nodig. Voor het bedrijfsleven is dit zeker
nadelig. Ook de overheid moet tijdig op deze eventualiteit anticiperen omdat er voldoende
douanecapaciteit moet worden opgebouwd.
 De herinvoering van douaneformaliteiten en douanetarieven tussen de EU en het VK
is slecht voor het bedrijfsleven maar lijkt gezien de Britse onderhandelingsopstelling
onvermijdelijk.
 Voor de douanetarieven is een overgangsregeling nodig.
 Over de invoer van tarieven in de relatie EU-VK moet zo snel mogelijk duidelijkheid
komen voor bedrijven.
 Er moet tussen de EU en het VK zsm een geavanceerd douaneakkoord komen dat
bouwt op de meest moderne technologie om verstoring van de handel door nieuw in te
voeren douaneformaliteiten zo veel mogelijk te beperken.
Overgangsregelingen
De Great Repeal Act kan worden gezien als een belangrijke overgangsmaatregel. Maar zij is
niet voldoende. Premier May heeft in haar speech gesteld dat zij oog heeft voor het belang
van overgangsregelingen, maar geen open ended transitieregime wil. Daarom accepteert zij
overgangsregelingen alleen als afspraken over infasering van nieuwe regels en uitfasering
van oude regels in het kader van de nieuw af te sluiten FTA.
7

Deze aanpak vormt een ernstige bedreiging, want zij betekent dat er geen
overgangsregelingen zullen zijn als de FTA niet op tijd gereed is, terwijl er een grote kans is
dat de FTA niet op tijd klaar is. Dat is vanuit het bedrijfsleven in de EU en het VK
onaanvaardbaar.
 Het is zeer onwenselijk dat er op Brexitdag voor belangrijke delen van het
economisch verkeer geen overgangsregelingen zouden zijn; de nadelen daarvan voor
zowel het Britse als het EU bedrijfsleven zijn onacceptabel groot. Gezien de twee
onderhandelingsposities van EU en VK op dit moment is een scenario zonder
overgangsregelingen echter zeer wel mogelijk.
 De EU moet insisteren dat de overgangsregelingen onderdeel moeten zijn van het
uittredeakkoord dat onder artikel 50 worden onderhandeld, en niet van de nieuwe
FTA. Het uittredeakkoord kan ook sneller in werking treden omdat het bij
gekwalificeerde meerderheid in de EU kan worden vastgesteld en geen ratificatie in
alle lidstaten behoeft.
Duur van de onderhandelingen over de uittrede
De notificatie van het inroepen van art 50 door het VK is voor maart 2017 aangekondigd.
Uiterlijk 2 jaar daarna zal de uittrede van het VK uit de EU geëffectueerd moeten zijn. De
onderhandelingen over het uittredeakkoord kunnen waarschijnlijk in twee jaar worden
afgerond. Voor de onderhandelingen over de FTA wordt dat door velen onwaarschijnlijk
geacht.
De duur van de uittredeonderhandelingen kan bij unaniem besluit van de lidstaten verlengd
worden. Politiek is dat onwaarschijnlijk. Vanaf ongeveer midden 2018 zal dat ook praktisch
onmogelijk zijn in verband met de voorbereidingen voor de Europese verkiezingen. Het
verlengen van de uittredeonderhandelingen en dus het verlengen van het EU lidmaatschap is
niet voorstelbaar zonder dat er in het VK Europese verkiezingen plaatsvinden op dezelfde
termen als in de andere lidstaten. De voorbereidingen voor die verkiezingen beginnen in
2018.
 Het uittredeakkoord moet in twee jaar worden uitonderhandeld, uittrede moet dan
ook plaatsvinden.
 Als de onderhandelingen over de FTA langer duren moeten er overgangsregelingen
komen.
Rechten van burgers en bedrijven
Het is van belang dat de rechten van EU burgers en bedrijven die zich in het VK hebben
gevestigd en van VK burgers en bedrijven die zich in de EU hebben gevestigd intact blijven.
 De vestigingsrechten voor Nederlandse burgers en bedrijven die nu in het VK zijn zo
veel mogelijk behouden.
Overige punten
 Het belangrijkste onderhandelingsveld voor Nederland is Nederland – EU, niet
Nederland – VK.
8

 De relatie met het VK moet zo goed mogelijk worden gehouden ook bij spanningen in
de onderhandelingen.
 Het is niet aan de orde om het VK te straffen voor zijn uittrede bij de
onderhandelingen. Daar staat tegenover dat de logica van het EU Verdrag en van de
Interne Markt meebrengt dat een derde land op punten anders behandeld wordt dan
een lidstaat. De politieke verplichtingen tussen lidstaten en de solidariteit gaan ook
veel verder. Een bepaalde mate van striktheid t.o.v. het VK als derde land is daarom
logisch. Het is niet logisch dat het VK materieel dezelfde markttoegangsvoorwaarden
krijgt als Noorwegen en Zwitserland, die deel uitmaken van de Interne Markt.
 Er moet terdege rekening worden gehouden met forse verstoringen door Brexit.

9