Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 IV

Vaststelling van de begrotingsstaten van
Koninkrijksrelaties (IV) en het BES-fonds (H)
voor het jaar 2020

Nr. 35

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 21 november 2019
De vaste commissie voor Koninkrijksrelaties heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretarissen van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over
de brief van 13 september 2019 over de antwoorden op vragen commissie
over de voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid Caribisch
Nederland (Kamerstuk 35 000 IV, nr. 69).
De vragen en opmerkingen zijn op 21 oktober 2019 aan de Staatssecretarissen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties voorgelegd. Bij brief van 19 november 2019 hebben
de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, mede namens de
Ministers voor Milieu en Wonen, van Infrastructuur en Waterstaat, van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, van Economische Zaken en Klimaat en
de Staatssecretarissen van Economische Zaken en Klimaat en van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Paternotte
Adjunct-griffier van de commissie,
De Vos

kst-35300-IV-35
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

1

Inleiding
Hierbij bieden wij u, mede namens de Minister van Milieu en Wonen, de
Minister van Infrastructuur en Waterstaat, de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, de Minister van Economische Zaken en Klimaat,
de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het nader verslag van een
schriftelijk overleg aan over de voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid Caribisch Nederland van 27 juni 20191.
Met deze brief ontvangt uw Kamer ook een verslag van de reis van de
Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar Bonaire
begin oktober. Daarnaast ontvangt uw Kamer een afschrift van onze
reactie op de brief van de eilandbesturen over de eerdergenoemde
voortgangsrapportage2.
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
Ministerie Economische Zaken en Klimaat
Vraag 1
De leden van de VVD-fractie lezen: «Het is niet in te schatten of en hoeveel
de tarieven zullen dalen. Na de aanpassing van het besluit zal de
Staatsecretaris van EZK de ACM vragen om de kosten georiënteerdheid
van de tarieven te onderzoeken. ACM zal de resultaten naar verwachting
het eerste kwartaal van 2020 opleveren. In hoeverre dit zal leiden tot
lagere tarieven moet uit het onderzoek blijken. Feit is dat door de beperkte
schaalgrootte er hogere kosten worden berekend aan eindgebruikers». Is
die laatste zin niet de kern van het probleem? Hoe kunt u ervoor zorgen
dat de schaalgrootte van Bonaire, Saba en Sint Eustatius niet de belemmering is voor investeringen en verbeteringen, die nodig zijn voor
bijvoorbeeld werk, kwaliteit van leven en onderwijs? Hoe draagt u bij aan
de mogelijkheid om toch investeringen te plegen op Bonaire, Saba en Sint
Eustatius zonder dat de kosten een op een worden doorberekend aan de
eilandbewoners zodat er inderdaad een verbetering van het leven gaat
ontstaan zonder dat de kosten toenemen maar dat de kosten zelfs kunnen
dalen?
Antwoord 1
Het klopt dat een van de belangrijke redenen voor de hoge tarieven de
beperkte schaal is. Door deze beperkte schaal en de afstand tot andere
eilanden moeten kosten verdeeld worden onder relatief weinig inwoners.
Het is daarom niet te verwachten dat kosten en bijgevolg de gehanteerde
tarieven en kwaliteit op het Europees Nederlandse niveau zullen komen te
liggen. Wel hebben, zoals in de brief van 3 september jl. door de
Staatssecretaris van SZW namens het kabinet is aangegeven, eerdere
inspanningen, waaronder de eenmalige subsidie van Agentschap
Telecom, tot betere prijs-kwaliteit verhoudingen voor internetabonnementen geleid (betere netwerken, snellere verbindingen tegen dezelfde
tarieven)3.
Daarbij zal in reactie op de recente verlaging van de frequentievergoeding
in Caribisch Nederland een van de aanbieders een aantal databundels van
mobiele gebruikers aanzienlijk verhogen voor dezelfde prijs. Dit is een
welkome verbetering van de prijs-kwaliteit verhouding, die door de
gebruikers aldaar bijvoorbeeld kan worden gebruikt om meer videodiensten te streamen. Eenzelfde ontwikkeling is te zien voor de tarieven

1

Kamerstuk 35 000 IV, nr. 61
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Kamerstuk 35 000 IV, nr. 69
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

2

voor vast internet waarbij tegen dezelfde prijs de kwaliteit de laatste jaren
aanzienlijk is toegenomen.
Vraag 2
In uw antwoord schrijft u: «Het goedkoopste abonnement op Saba van 1,5
Mbps is beschikbaar voor 49 dollar (43,30 euro) en het duurste van 12
Mbps is beschikbaar voor 179 dollar (158,21 euro) per maand. Het
goedkoopste abonnement op Sint Eustatius van 5 Mbps is beschikbaar
voor 75,42 dollar (66,66 euro) en het duurste van 40 Mbps is beschikbaar
285 dollar (251,90 euro) per maand. Het goedkoopste abonnement op
Bonaire van 10 Mbps is beschikbaar voor 65,95 (58,28 euro) en het
duurste is beschikbaar voor 100 Mbps 85,95 dollar (75,96 euro)». Met
welke internetsnelheid is het kijken van bijvoorbeeld uitzending gemist
normaal te doen? Niet met blokjes en vertraging, maar gewoon met een
vloeiend beeld? En welk abonnement is daarbij dan van toepassing? Kunt
u garanderen dat met het goedkoopste abonnement Nederlandse televisie
via het internet op Bonaire, Saba en Sint Eustatius goed te doen is? Bent u
van mening dat BVN goed genoeg is voor de inwoners van Bonaire Saba
en Sint Eustatius voor het kijken van Nederlandse televisie via de kabel?
Antwoord 2
Welke internetsnelheid benodigd is voor het vloeiend kunnen kijken van
TV via internet varieert per videodienst en kwaliteit. Allereerst is het meest
van belang dat de bandbreedte een voorspelbaar en enigszins stabiel
karakter heeft. NPO Start (voorheen Uitzending gemist) kan bij verschillende snelheden worden bekeken. Bij lage snelheden wordt de kwaliteit
van het beeldmateriaal aangepast waardoor bij een constant lagere
snelheid NPO Start te bekijken is. De beste kwaliteit wordt verkregen bij
een minimale (constante) internetsnelheid van 8 Mbps. Netflix geeft
concreet aan dat de vereiste snelheid op 0,5 Mbps ligt, maar de aanbevolen snelheid voor SD-kwaliteit (reguliere kwaliteit digitale) televisie is 3
Mbps en voor HD is het 5 Mbps. Dit houdt in dat met de goedkoopste
abonnementen in Caribisch Nederland over het algemeen tv via het
internet kan worden gekeken. Op de eilanden is verder de mogelijkheid
om via de satelliet of soms kabel naar Beste van Vlaanderen en Nederland
(BVN) te kijken en op Bonaire zijn tevens de Nederlandse publieke zenders
via de kabel beschikbaar.
BVN is een belangrijke bron voor Nederlandstalige publieke televisie in
het buitenland. Het is bovendien gratis, 24 uur per dag te ontvangen
online, via de satelliet en via de BVN-app. Elke dag wordt uit het televisieaanbod van de Nederlandse Publieke Omroep en de VRT de beste
Nederlandstalige programma’s geselecteerd (voor zover de uitzendrechten dit toestaat): nieuws en actualiteiten, sport, documentaires, series,
evenementen en kinderprogramma’s. Daarnaast is via NPO Start het
overgrote deel van de uitzendingen van de publieke omroep beschikbaar
in het buitenland. Dit maakt tezamen dat het belangrijkste deel van
Nederlandse radio en televisie in het buitenland beschikbaar is.
Vraag 3
Er is in Groningen een experiment met 5G. Waarom is er niet voor
gekozen om een dergelijk experiment op Bonaire, Saba of Sint Eustatius
te doen?
Antwoord 3
De experimenten met 5G komen vanuit de Nederlandse telecomaanbieders. De rijksoverheid initieert deze experimenten niet zelf. De keuze
voor de locatie ligt dus ook bij de telecomaanbieders. Daarbij zijn de
concessiehouders in Caribisch Nederland bezig met de uitrol van 4G en
zijn daarbij in de praktijk volgend op de situatie in Europees Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

3

Indien een aanbieder een experiment op de eilanden zou overwegen rond
5G juicht de rijksoverheid dit toe en zal dit waar mogelijk faciliteren. Zo
staat Agentschap Telecom experimenten toe op de eilanden, zoals voor
het gebruik van de 700 MHz band voor mobiele telefonie. Daarvoor is dit
jaar een machtiging afgegeven.
Vraag 4
In uw antwoord schrijft u: ««Vanwege de noodzaak om een kilometerslange pijplijn in zee aan te leggen, is OTEC op kleine schaal niet haalbaar.
Hierdoor is OTEC op Saba en Sint Eustatius niet of minder aantrekkelijk.
De zee is daar ook minder gunstig voor OTEC». Heeft u gekeken naar een
grotere schaal door bijvoorbeeld met het andere land binnen het
Koninkrijk Sint Maarten te kijken of het misschien kosten effectiever kan?
Zijn er andere landen in de omgeving die mogelijk ook nog kunnen of
willen aansluiten?
Antwoord 4
De aanbieders voor OTEC zijn vrij om als marktpartij zelf een aanbod voor
een investering in verduurzaming te doen aan Sint Maarten in combinatie
met de eilanden Sint Eustatius en Saba. Het is bij een dergelijk bod aan de
eilanden zelf om te beslissen of de eilanden in zee kunnen/willen gaan
met deze vorm van duurzame energie. Daarbij is Sint Maarten een
zelfstandig land binnen het Koninkrijk en heeft eigen beleid en verantwoordelijkheid ten aanzien van energie.
Vraag 5
In uw antwoord schrijft u: «In bovengenoemde gevallen is een appèl
gedaan op de concessiehouders om de financiële bijdrage voor investeringen door te berekenen in de tarieven voor de eindgebruikers. Hier is
gehoor aangeven door een verbreding van de aangeboden datastroom
(internetsnelheid) door verschillende operators in plaats van in een
tariefverlaging». Waarom is er niet voor gekozen om de tarieven te
verlagen? Het verhogen van de snelheid geeft geen verbetering van de
inkomenspositie van de inwoners?
Antwoord 5
Het is een positieve ontwikkeling dat de dienstverlening wordt verbeterd
in Caribisch Nederland. Internetgebruik gaat gepaard met toenemende
datastromen; webpagina’s van nu vergen een grotere bandbreedte dan
enkele jaren geleden. Ook is er een toenemende behoefte aan het kijken
van videobeelden via het internet dat gepaard gaat met hogere noodzakelijke bandbreedte. De vraag naar data neemt dus toe en de abonnementen
volgen die trend. Hiervoor zijn echter wel investeringen nodig en naast de
hoge tarieven voor internet is de kwaliteit (en continuïteit) van de
netwerken en dienstverlening in Caribisch Nederland een aandachtspunt.
Doordat de aanbieders de laatste jaren hebben gekozen om in hun
netwerk te investeren is de kwaliteit verbeterd zonder dat de prijzen zijn
verhoogd. Dit is een welkome verbetering van de prijs-kwaliteit
verhouding.
Vraag 6
In uw antwoord schrijft u: «Omdat PostNL niet verantwoordelijk is voor de
postbezorging op de BES zijn er geen postcodes ingevoerd». Wat let u dan
om zelf postcodes in te voeren voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius maar
die wel erkend laten worden door PostNL? Het gaat namelijk tegenwoordig niet alleen om postbezorging, maar ook voor het aanschaffen
van licenties van software moet er vaak een postcode worden ingevoerd.
Door het niet hebben van een postcode op Bonaire, Saba en Sint
Eustatius benadeelt u mensen maar zeker ook bedrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

4

Antwoord 6
Het Nederlandse postcodesysteem is een privaat initiatief en eigendom
van PostNL. De overheid (gemeenten) nemen adresbesluiten en stellen
PostNL daarvan op de hoogte. PostNL kent vervolgens postcodes toe en
neemt deze op in de eigen systemen en levert deze aan de gemeenten. De
gemeenten nemen dit (als niet-authentieke gegevens) vervolgens op in de
Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) en stelt deze adresgegevens (inclusief postcodes) aan een ieder (als open data via een
Landelijke Voorziening bij Kadaster) ter beschikking. Het is aan de private
partij PostNL om postcodes al dan niet beschikbaar te stellen voor
Caribisch Nederland.
Een private partij in CN (zoals FXDC) zou ook een dergelijk systeem zelf
kunnen opzetten, daarvoor bestaat in beginsel geen enkel beletsel.
Barrières die er mogelijk nog wel zijn, zijn financiering en steun vanuit de
lokale overheden. Vanuit private partijen (FXDC) is hier tot nog toe niet
expliciet om gevraagd. Inmiddels hebben PostNL en FXDC contact met
elkaar gehad in het kader van kennisuitwisseling en advisering door
PostNL over de invoering van een dergelijk systeem. FXDC is bereid hier
stappen in te zetten en PostNL is bereid hiervoor kennis in te brengen.
Belangrijk is wél dat een partij als het openbaar lichaam Bonaire het
gebruik van een dergelijk systeem ondersteunt (net zoals dat in Nederland
is gebeurd), zodat het als standaard systeem wordt omarmd door
overheden en burgers.
Vraag 7
In uw antwoord schrijft u: «ACM zal de resultaten naar verwachting het
eerste kwartaal van 2020 opleveren. In hoeverre dit zal leiden tot lagere
tarieven moet uit het onderzoek blijken. Feit is dat door de beperkte
schaalgrootte er hogere kosten worden berekend aan eindgebruikers. Op
dit moment zijn er geen aanwijzingen dat de aanbieders overwinsten
maken». Is de beperkte schaalgrootte niet juist het probleem? Door die
beperkte schaalgrootte zullen er hogere kosten worden doorberekend.
Hoe gaat u ervoor zorgen dat de doorberekende kosten aan de inwoners
van Bonaire, Saba en Sint Eustatius niet onevenredig hoog zijn in relatie
tot het inkomen en sociaal minimum? Welke middelen heeft u daarvoor?
Antwoord 7
Zoals bij de beantwoording van de eerste vraag van de VVD-fractie
aangegeven, klopt het dat de beperkte schaal een onderdeel is van de
oorzaak van de relatief hoge kosten. Echter, er is momenteel niet goed
zicht op de verhouding tussen de huidige gehanteerde tarieven en de
kosten. Van belang is dat hier meer zicht op komt en meer toezicht op
plaatsvindt. Met het onderzoek van de ACM komt hier meer zicht op en
met de aanpassing van het besluit Opgedragen Telecommunicatiediensten BES zal de ACM toezicht kunnen houden op de voorwaarden en
tarieven van de aanbieders voor wat betreft het dataverbruik. Binnen de
geldende wetgeving is het bovendien, na deze aanpassing, mogelijk om
richtlijnen mee te geven over de hoogte van de tarieven. Het kabinet heeft
daarbij geen specifieke financiële middelen beschikbaar om de tarieven
onder kostprijs aan te laten bieden in Caribisch Nederland.
Vraag 8
In uw antwoord schrijft u: ««De verbeterde prijs-kwaliteit verhouding heeft
echter geen tot zeer beperkt effect op het besteedbare inkomen omdat de
kosten doorgaans gelijk of marginaal lager zijn geworden». Waarom
kunnen de kosten niet lager worden? Is het niet juist het probleem van de
kleinschaligheid? Welke stappen kunt u nemen om er wel voor te zorgen
dat de kosten naar beneden gaan zodat het besteedbaar inkomen van de
inwoners wel omhoog gaat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

5

Antwoord 8
Zoals ook in de beantwoording van vraag 5 is opgenomen, is het een
positieve ontwikkeling dat de dienstverlening wordt verbeterd in Caribisch
Nederland. Internetgebruik gaat gepaard met toenemende datastromen;
webpagina’s van nu vergen een grotere bandbreedte dan enkele jaren
geleden. Ook is er een toenemende behoefte aan het kijken van videobeelden via het internet dat gepaard gaat met hogere noodzakelijke
bandbreedte. De vraag naar data neemt dus toe en de abonnementen
volgen die trend. Hiervoor zijn echter wel investeringen nodig en naast de
hoge tarieven voor internet is de kwaliteit (en continuïteit) van de
netwerken en dienstverlening in Caribisch Nederland een aandachtspunt.
Doordat de aanbieders de laatste jaren hebben gekozen om in hun
netwerk te investeren is de kwaliteit verbeterd zonder dat de prijzen zijn
verhoogd. Dit is een welkome verbetering van de prijs-kwaliteit
verhouding.
Zoals bij de beantwoording van vraag 7 is aangegeven, klopt het dat de
beperkte schaal een onderdeel is van de oorzaak van de relatief hoge
kosten. Echter, er is momenteel niet goed zicht op de verhouding tussen
de huidige gehanteerde tarieven en de kosten. Van belang is dat hier meer
zicht op komt en meer toezicht op plaatsvindt. Met het onderzoek van de
ACM komt hier meer zicht op en met de aanpassing van het besluit
Opgedragen Telecommunicatiediensten BES zal de ACM toezicht kunnen
houden op de voorwaarden en tarieven van de aanbieders voor wat
betreft het dataverbruik. Binnen de geldende wetgeving is het bovendien,
na deze aanpassing, mogelijk om richtlijnen mee te geven over de hoogte
van de tarieven. Het kabinet heeft daarbij geen specifieke financiële
middelen beschikbaar om de tarieven onder kostprijs aan te laten bieden
in Caribisch Nederland.
Vraag 9
In uw antwoord schrijft u: «Conform de toezegging in het Algemeen
overleg van 13 juni jl. zal de Staatssecretaris van EZK in gesprek gaan met
aanbieders en de eilandbesturen om samen te bezien hoe de dienstverlening doelmatiger kan worden uitgevoerd». Is er ondertussen contact
geweest met de bestuurscolleges? Zo ja, wat is daaruit gekomen. Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 9
De prioriteit ligt eerst bij de aanpassing van het Besluit Opgedragen
Diensten en het onderzoek naar de kosten georiënteerdheid van ACM.
Vooral deze laatste zal handvatten moeten bieden om de gesprekken met
de eilandbesturen aan te gaan. Ik verwacht dat deze gesprekken in de
eerste helft van volgend jaar plaatsvinden.
Vraag 10
In de antwoorden staat: «EZK brengt samen met het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de mogelijkheden in kaart voor
leningen voor investeringen in duurzame energie om de kosten voor
elektriciteit voor inwoners van Caribisch Nederland op termijn te
verlagen». Kunt u de leden van de VVD-fractie een rekenvoorbeeld geven
van een lening voor een investering in duurzame energie waarbij het
resultaat is dat uiteindelijk de kosten verlaagd worden voor de inwoners?
Kunt u dat doen aan de hand van een rekenvoorbeeld voor de drie
verschillende eilanden? Kunt u aangeven wat het tijdsbestek is voordat
het omslagpunt bereikt wordt van afbetalen van de lening naar lagere
kosten voor de inwoners?
Antwoord 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

6

Investeringen voor duurzame energie kunnen ervoor zorgen dat
marginale oliekosten van de opwek van elektriciteit worden uitgespaard.
Deze marginale oliekosten zijn voor Bonaire, Eustatius en Saba respectievelijk USD 0,14/kWh, USD 0,21/kWh en USD 0,23/kWh. Een wind-elektriciteit-project op Bonaire van nominaal 10 MW kan in 15 jaar tijd minstens
450 GWh leveren. Een dergelijk project kan, ook door private partijen in
goed overleg met het nutsbedrijf en het openbaar lichaam, gerealiseerd
worden voor minder dan USD §63 mln. (=450 GWh maal USD 0,14/kWh)
inclusief financieringskosten. Deze financieringskosten zijn wel afhankelijk
van de rente, lagere rente betekent dus lagere financieringskosten. Voorts
zijn er operationele kosten. Dit betekent dat vanaf het moment dat er voor
het eerst elektriciteit geleverd wordt, door de verduurzamingsinvestering
het tarief kan dalen. Op Saba en Sint Eustatius is de marginale olieprijs
weliswaar hoger, maar zijn verduurzamingsprojecten ook duurder per
kWh door onder andere de kleinere schaal.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Vraag 11
In uw antwoord schrijft u: «Tot nu toe is het nog niet gelukt om voor een
aanvaardbaar tarief een vaste tandarts op Saba te laten vestigen. Dit heeft
met name te maken met het geringe aantal behandelingen, waardoor een
businesscase niet sluitend is.» De leden van de VVD-fractie vragen of u
kunt uitleggen hoe op een eiland er een sluitende businesscase te maken
is ten aanzien voor bijvoorbeeld een tandarts. Is het niet juist het
probleem van de kleine schaal van de eilanden dat die businesscase niet
te maken is? Hoe gaat u zorg dragen voor tandartszorg?
Antwoord 11
Het klopt dat de kleine schaal van Saba een business case voor een
tandarts niet sluitend maakt. Bij brief van 1 juli jl.4 heb ik uw Kamer al
geïnformeerd hoe toch een oplossing voor de tandartszorg op Saba wordt
gezocht. Ik kan u berichten dat sinds juli 2019 een tandarts van Bonaire
periodiek Saba bezoekt om daar de inwoners van mondzorg te voorzien.
Net als in Europees Nederland valt alleen mondzorg voor kinderen onder
de 18 jaar in het verzekerde pakket. Daarom is de tandarts gestart met de
periodieke controles van de kinderen in de basisschoolleeftijd en in 2020
zullen de kinderen in de middelbare schoolleeftijd worden opgeroepen.
Hiermee is de mondzorg op Saba geborgd. Ook is inmiddels een
tandartsenpraktijk vanuit Sint Maarten gevestigd op het eiland. Deze
laatste tandarts heeft geen zorgcontract, maar het staat de inwoners van
Saba vrij om daar zorg af te nemen.
Vraag 12
In uw antwoord schrijft u: «Daarom is per 1 januari 2011 een collectieve
zorgverzekering BES ingevoerd voor iedere ingezetene, waardoor
eenieder gelijkelijk toegang heeft tot zorg, met een breed pakket.» Kunt u
aangeven welke zorg er verzekerd is in het brede pakket? Hoe staat die
zorg in vergelijking met het in Nederland aangeboden basispakket, zo
vragen deze lezen.
Antwoord 12
Het pakket van verzekerde zorg in Caribisch Nederland komt grotendeels
overeen met het basispakket van Europees Nederland. Een aantal zaken is
vanwege de lokale situatie en het ontbreken van aanvullende verzekeringen, anders, maar niet minder dan in Europees Nederland. Zo hebben
inwoners van de BES recht op een vergoeding voor een bril of contactlenzen, terwijl dit in Europees Nederland onder de aanvullende zorgverze4

Kamerstuk 35 000 XVI, nr. 132

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

7

kering valt. Jaarlijks wordt bezien of relevante aanpassingen in de
zorgverzekeringswet ook in het pakket van Caribische Nederland een
plaats zouden moeten krijgen. Voor 2020 neem ik bijvoorbeeld op dat de
programma’s van de gecombineerde leefstijl interventie (GLI) en stoppen
met roken ook in het pakket van verzekerde zorg vallen. Het pakket van
Caribisch Nederland is in detail vastgelegd in de Regeling Aanspraken
Zorgverzekering BES. Anders dan de zorgverzekering in Europees
Nederland bevat de regeling ook bepalingen voor bijvoorbeeld het
ambulancevervoer, medische uitzendingen en de langdurige zorg.
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Vraag 13
In uw antwoord schrijft u: «Zoals in de beantwoording van deze vragen
valt te lezen, wordt het blokkeren van toegang tot websites van de NPO op
basis van de geografische locatie van de gebruiker, voor zover uitzendrechten dat toestaan en het technisch mogelijk is, niet meer toegepast
voor de BES-eilanden». Op de website van de NPO staat: «Het is dan wel
noodzakelijk dat je beschikt over een Nederlands IP-adres of een IP-adres
met een van de eilanden als landcode». De leden van de VVD-fractie
vragen of iedereen op Bonaire, Saba en Sint Eustatius toegang heeft tot
een Nederlands IP-adres of een IP-adres met een van de eilanden als
landcode? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 13
Het is bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap niet
bekend of iedereen toegang heeft tot een Nederlands IP-adres of een
IP-adres met een van de eilanden als landcode.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van 13 september 2019 over de voortgangsrapportage ijkpunt
bestaanszekerheid Caribisch Nederland.
Vraag 14
Recent publiceerde de Nationale ombudsman een rapport over armoedegerelateerde problematiek onder ouderen in Caribisch Nederland: Oog
voor ouderen in Caribisch Nederland. De Nationale ombudsman
constateert dat ouderen die in Caribisch Nederland rond of onder de
armoedegrens leven, tegen meerdere problemen aanlopen. Zo hebben ze
te weinig geld om in hun eerste levensbehoeften voorzien, zijn er te
weinig (zorg)voorzieningen en weten ze niet voor welke regelingen zij in
aanmerking komen. De Nationale ombudsman stelt dat ouderen in
Caribisch Nederland niet zelden een mensonwaardig bestaan leiden.
Onderschrijft het kabinet de conclusie dat beleid dat de bestaanszekerheid
van ouderen in Caribisch Nederland garandeert prioriteit moet krijgen, zo
vragen de leden van de CDA-fractie. Welke concrete stappen zet u om
deze kwetsbare groep tegemoet te komen?
Antwoord 14
Het rapport laat zien dat het voor ouderen in Caribisch Nederland moeilijk
is om de eindjes aan elkaar te knopen. Het rapport bevestigt daarmee de
noodzaak van de inzet van het kabinet om de inkomenspositie van
inwoners in Caribisch Nederland te verbeteren en de kosten van levensonderhoud te verlagen. Voor een uitgebreide reactie op het rapport van de
Nationale ombudsman verwijs ik u naar onze brief van 3 oktober 20195.

5

Kamerstuk 24 515, nr. 495

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

8

Vraag 15
Bestaanszekerheid is een vrucht van sociaaleconomische ontwikkeling.
Voor sociaaleconomische ontwikkeling van de eilanden is een adequate
fysieke infrastructuur onmisbaar. Daarom vinden deze leden het een
goede zaak dat het kabinet het Infrastructuurfonds vanaf 2018 structureel
heeft verhoogd met vijf miljoen euro per jaar ten behoeve van Caribisch
Nederland. Zij constateren echter dat het algemene beeld is dat het erg
lang duurt voordat een project tot stand komt, terwijl dit voor de
bevolking juist de tastbare voorbeelden zijn van vooruitgang en
vernieuwing. Welke stappen zet de u om het tempo in de uitvoering te
bevorderen?
Antwoord 15
Het aanleggen van wegen en het onderhouden van het wegennet is een
eilandelijke taak. In het Bestuursakkoord Bonaire 2018 – 2022 zijn
afspraken gemaakt met Bonaire over de inzet van de structurele Regeerakkoordmiddelen voor infrastructuur en de voorwaarden die hieraan
verbonden zijn. De nakoming van de afspraken uit het Bestuursakkoord
loopt voorspoedig. Er is sprake van stabiel bestuur op Bonaire. In
november 2018 zijn er wegenplannen ingediend bij het Ministerie van
Infrastructuur en Waterstraat (IenW) door het openbaar lichaam Bonaire
(OLB). De structurele middelen uit het Regeerakkoord voor 2018 en 2019
en de incidentele middelen voor wegen bij de scholen zijn dan ook
afgelopen zomer overgemaakt naar het OLB. Voor de uitvoering hiervan
heeft het OLB gekozen om samen te werken met Europees Nederlandse
gemeenten. Zij ondersteunen het OLB en zien actief toe op de rechtmatige
besteding van de middelen en een gedegen en succesvolle uitvoering van
het project. Dit moet spoedig leiden tot concrete en zichtbare resultaten.
Op Sint Eustatius wordt met een financiële impuls van het Ministerie van
IenW en het Ministerie van BZK gewerkt aan het inhalen van achterstallig
onderhoud aan het wegennet en de verharding van de wijk Cherry Tree. In
totaal is voor de wegen op Sint Eustatius € 9,5 mln. beschikking gesteld,
waarvan € 5.6 mln. uit de eenmalige impuls vanuit het Ministerie van
IenW en € 2.5 mln. vanuit de structurele middelen uit het regeerakkoord
voor de jaren 2018 en 2019.
Als eerste is dit jaar het project Cherry Tree van start gegaan. Dit project
heeft helaas vertraging opgelopen. De vertraging kwam met name
wegens een verschil van inzicht over de te gebruiken materialen. Naast
het project Cherry Tree is recent ook het project Jeems Road van start
gegaan, zie ook het verslag van een schriftelijk overleg over de voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid Caribisch Nederland van
13 september 20196.
Op Saba lopen de projecten die bekostigd worden uit de structurele
middelen vanuit het Regeerakkoord voorspoedig. Saba heeft de middelen
grotendeels gebruikt voor de versterking en verbreding van de wegen op
verschillende plekken op het eiland.
Vraag 16
De leden van de CDA-fractie onderschrijven het streven van het kabinet
om met gerichte maatregelen de kosten van bijvoorbeeld energie en
telecom de komende jaren terug te dringen. Deze leden onderkennen dat
de schaal van de eilanden met zich meebrengt dat ongebreidelde
marktwerking niet wenselijk is. Kunt u inzichtelijk maken welke mogelijkheden er zijn voor aansluiting bij Nederlandse bedrijven die nutsvoorzieningen aanbieden?
6

Kamerstuk 35 000 IV, nr. 69

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

9

Antwoord 16
In Caribisch Nederland is geen ongebreidelde marktwerking in de
energiesector. Zowel de leveringstarieven als de transporttarieven worden
door de ACM gemaximeerd op een niveau dat de kosten worden
terugverdiend en een redelijk rendement gerealiseerd wordt om het
voortbestaan van de bedrijven te garanderen. In 2016 heeft de toenmalige
Minister van Economische Zaken expliciet de aansluiting van het
eilandelijke nutsbedrijf van Bonaire bij een Europees-Nederlands bedrijf
besproken met eilandbestuur en de directie van het bedrijf. Bonaire heeft
ervoor gekozen deze route niet te volgen en zelfstandig te blijven.
Op Saba en Sint Eustatius heeft het Ministerie van Economische Zaken de
verzelfstandiging van de eilandelijke bedrijven uit het Gemeenschappelijk
Elektriciteitsbedrijf der Bovenwindse Eilanden NV (GEBE) ondersteund.
Ook deze eilanden staan afwijzend tegenover aansluiting bij een
Europees-Nederlands bedrijf. Wel hebben twee Europees-Nederlandse
netbeheerders voor elektriciteit de bedrijven technisch en met personeel
ondersteund.
Er is met een Nederlandse telecomaanbieder verkend of zij vanuit
maatschappelijk verantwoord ondernemen iets voor de eilanden zou
kunnen doen. Uiteindelijk heeft de aanbieder besloten hier niet op in te
gaan.
Als vervolgstap hierop zal worden gekeken naar mogelijke samenwerking
met aanbieders in de regio. Oriënterende gesprekken in die richting
worden opgepakt. Daarnaast zou kunnen worden gedacht aan het
professionaliseren van de aansturing van de aanbieders, bijvoorbeeld
door ondersteuning vanuit Nederlandse aanbieders. Een optie is dat een
bestuurder van een Nederlandse telecomaanbieder in de Raad van
Toezicht plaatsneemt om zijn of haar kennis in te zetten. Zover ik heb
begrepen heeft Satel reeds een dergelijke stap gezet door ondersteuning
vanuit een Nederlandse telecomaanbieder te vragen.
Hierbij wil ik de kabinetsreactie op de adviezen van de Raad van State en
het Interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) dat 4 oktober jl. aan uw
Kamer is gestuurd (Kamerstuk 35 300 IV, nr. 11), ook meenemen. Hierin is
opgenomen dat het kabinet zal bezien of sommige taken die nu op
eilandelijk niveau liggen vanwege hun complexiteit of vanwege hun vitale
functie niet beter (deels) bij het Rijk belegd kunnen worden. Het gaat
hierbij bijvoorbeeld om het vliegveld Bonaire, of de brandstofvoorziening
en nutsvoorzieningen op Bonaire en Sint Eustatius.
De drinkwaterbedrijven op Bonaire en Sint Eustatius werken nauw samen
met Vitens Evides Internationaal (VEI). De samenwerking wordt als zeer
positief ervaren en leidt tot een zo efficiënt mogelijke productie en
distributie van drinkwater. Het Ministerie van IenW ondersteunt en
stimuleert deze samenwerking en financiert deze waar nodig. Met deze
werkwijze kunnen de drinkwaterbedrijven in Caribisch Nederland op eigen
kracht voorzien in een goede drinkwaterwinning.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben enkele vragen bij de antwoorden op
de vragen van de commissie over de voortgangsrapportage ijkpunt
bestaanszekerheid Caribisch Nederland.
Vraag 17
De leden van de D66-fractie vragen of het kabinet de mening deelt dat het
toch wenselijk zou kunnen zijn om vooral bij ouderen inzicht te verkrijgen
in welke groep recht zou kunnen hebben op aanvullende regelingen, zoals
bijvoorbeeld aanvullende bijzondere bijstand. Deze leden vragen of in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

10

reactie op het rapport van de Nationale ombudsman nu echt goed in
beeld is wat de situatie van ouderen op de BES-eilanden is, zowel wat
betreft inkomensvoorzieningen als wat betreft zorg, en of bekend is welke
groep geen gebruik maakt van aanvullende voorzieningen waar zij
mogelijk wel recht op hebben.
Antwoord 17
De afgelopen jaren zijn er verschillende onderzoeken gedaan naar de
situatie van inwoners, waaronder ouderen, van Caribisch Nederland. Het
rapport van de Nationale ombudsman is hier het meest recente voorbeeld
van. Het kabinet is van mening dat op basis van de beschikbare onderzoeken voldoende duidelijk is geworden wat de situatie is en dat
verbeteringen noodzakelijk zijn. Het kabinet geeft de voorkeur aan het
zetten van concrete stappen om de situatie te verbeteren in plaats van het
uitvoeren van aanvullend onderzoek.
Het kabinet onderschrijft net als de leden van D66 dat ouderen de weg
moeten kunnen vinden naar de voorzieningen die hen ter beschikking
staan. Niet-gebruik van voorzieningen is ingewikkeld te achterhalen
omdat deze mensen niet in beeld zijn. Van de mensen die niet in beeld zijn
is het bovendien lastig om in te schatten of zij als zij wel bekend zijn met
de regelingen hiervoor in aanmerking zouden komen. Het recht op
voorzieningen is vaak afhankelijk is van het inkomen en de woon- en
leefsituatie van betrokkenen.
Om niet-gebruik te voorkomen is het van belang dat ouderen op de
hoogte zijn van de beschikbare voorzieningen. Daarom informeert de
RCN-unit SZW ouderen over beschikbare voorzieningen en de voorwaarden die aan de voorzieningen verbonden zijn. Het gaat daarbij niet
alleen om het informeren van ouderen. De RCN-unit SZW biedt hierbij ook
actieve ondersteuning bij bijvoorbeeld het indienen van een aanvraag
voor voorzieningen.
Vraag 18
De leden van de D66-fractie vragen of de ouderen in voldoende mate
worden bereikt. Aangegeven wordt dat de RNC-unit de ouderen via
verschillende kanalen heeft geïnformeerd over de beschikbare voorzieningen en dat er ««ook»» voorlichtingsbijeenkomsten zijn georganiseerd.
Wat zijn de verschillende kanalen los van de voorlichtingsbijeenkomsten?
Is de verspreiding van informatie voldoende of hebben deze ouderen
actievere ondersteuning nodig? Weten we de oorzaak van het niet-gebruik
van regelingen? Kunnen bijvoorbeeld keukentafelgesprekken helpen om
mensen wel de weg naar voorzieningen te laten vinden?
Antwoord 18
Juist omdat ouderen actieve ondersteuning nodig hebben zet de RCN-unit
in op communicatie over de beschikbare voorzieningen via verschillende
kanalen. Los van voorlichtingsbijeenkomsten maakt de RCN-unit SZW
gebruik van folders, radiospotjes, interviews op lokale radio- en tv
stations, krantenadvertenties en sociale media om ouderen over
beschikbare voorzieningen te informeren. Dit zijn de betreffende kanalen
waar in de brief met reactie op het rapport van de Nationale ombudsman
aan gerefereerd wordt.
De inzet van de RCN-unit is niet alleen gericht op het informeren van
ouderen. De RCN-unit SZW biedt actieve ondersteuning bij bijvoorbeeld
het indienen van een aanvraag voor voorzieningen. Hiertoe legt de
RCN-unit ook huisbezoeken af en vinden spreekuren op Bonaire niet
alleen plaats in Kralendijk maar ook in Rincon. Ook werkt de RCN-unit
SZW samen met de openbare lichamen om een zo groot mogelijk deel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

11

van de doelgroep in beeld te hebben en te krijgen. Ook heeft de RCN-unit
SZW over recente wijzigingen verschillende voorlichtingsbijeenkomsten
gehouden. Bijvoorbeeld voorlichtingsbijeenkomsten voor sociale
organisaties die met ouderen werken en voor thuiszorgmedewerkers.
Vraag 19
Deze leden vragen ook naar de voortgang van de dagopvang voor
ouderen. Aangegeven wordt dat het Ministerie van VWS en het openbaar
lichaam in gesprek gaan over de dagopvang en de mogelijkheid om dit op
korte termijn op te lossen. Wanneer wordt de Kamer hierover verder
geïnformeerd?
Antwoord 19
In het eerste kwartaal van 2020 rond het Ministerie van VWS een plan af
ter versterking van de ouderenzorg. Per eiland wordt daarbij maatwerk
toegepast. De Tweede Kamer wordt geïnformeerd over de uitkomsten.
Vraag 20
De leden van de D66-fractie vragen daarnaast naar de aanvullende
pensioenen op de BES-eilanden. De Staatssecretaris geeft aan dat de
inschatting is dat er een beperkt aantal mensen is dat een aanvullend
pensioen heeft op de BES-eilanden. Heeft u stappen ondernomen om het
afnemen van aanvullend pensioen te bevorderen?
Antwoord 20
Ambtenaren hebben een aanvullend pensioen via het Pensioenfonds
Caribisch Nederland (PCN). Het vraagstuk van aanvullend pensioen speelt
daarmee alleen in de private sector van Caribisch Nederland. Het thema is
inmiddels geagendeerd in de Centraal Dialoog op Bonaire (het overlegorgaan van werkgevers, vakbonden, lokale overheid en de Kamer van
Koophandel). Vanuit het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
is dat initiatief gesteund door het beantwoorden van een aantal vanuit de
Centraal Dialoog gestelde technische vragen. De Centraal Dialoog heeft de
bespreking van dit thema nog niet heeft afgerond. Gelet op het
uitgangspunt dat aanvullend pensioen een verantwoordelijkheid van
sociale partners zelf is, wacht het kabinet op de uitkomst van de
bespreking af en beraadt zich daarna over eventuele betrokkenheid. Dat
geldt ook voor als op Sint Eustatius en Saba hiertoe het initiatief wordt
genomen.
Vraag 21
Deze leden vragen tot slot naar de voortgang van de versterking van het
openbaar vervoer. Aangegeven wordt dat Bonaire beziet welke mogelijkheden er zijn voor het bevorderen van het openbaar vervoer. Gaat dit over
het bevorderen van het OV op Bonaire of is Bonaire woordvoerder voor
alle BES-eilanden? Welke actieplannen zijn hier tot op heden uit voortgekomen en kunt u meer informatie geven over de staat van mogelijke
actieplannen?
Antwoord 21
Bonaire is geen woordvoerder namens de andere eilanden. Bonaire werkt
aan pilot openbaar vervoer. De intentie van Bonaire is kleine bussen in te
zetten en te kijken of er vraag naar is. Bonaire wordt geadviseerd door
Europees Nederlandse gemeenten. Het kabinet kijkt met belangstelling uit
naar de eerste resultaten van de pilot en zal bezien of iets vergelijkbaars
ook werkzaam is voor Sint Eustatius. Sint Eustatius lijkt namelijk ook
belangstelling te hebben voor een pilot met kleine bussen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

12

Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de beantwoording van gestelde commissievragen over de
voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid Caribisch Nederland.
Deze leden hebben hierover nog enkele vragen.
Vraag 22
De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij dat de noodzaak van het
verbeteren van de leefomstandigheden wordt erkend. Zij vragen zich af in
hoeverre de bevindingen van het rapport Oog voor ouderen in Caribisch
Nederland van de Nationale ombudsman nopen tot een intensivering van
de inzet van het kabinet om de inkomenspositie van inwoners van
Caribisch Nederland te verbeteren en de kosten van levensonderhoud te
verlagen. Kan worden voorzien in een precies overzicht, waarin de
effecten van de maatregelen op de inkomenspositie enerzijds en de
verlaging van de kosten voor levensonderhoud anderzijds tot nu toe
inzichtelijk worden gemaakt? Noopt het voortschrijdend inzicht niet tot het
overnemen van de in het onderzoek van Regioplan genoemde bedragen?
En bent u het, gezien de constatering dat sociale voorzieningen in
Caribisch Nederland (denk aan mantelzorg, dubbele kinderbijslag voor
kinderen met een beperking enz.) met de leden van de GroenLinks-fractie
eens dat onderzocht moet worden of, en zo ja hoe verschillen in sociale
voorzieningen in Europees en in Caribisch Nederland kunnen worden
tegengegaan? Hoe gaat u precies de bekendheid van bestaande sociale
voorzieningen in Caribisch Nederland vergroten en de aanvraagmogelijkheid voor bijvoorbeeld ouderen vergemakkelijken?
Antwoord 22
In de voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid van 27 juni 2019 is
een ijkpunt voor het sociaal minimum vastgesteld met bijbehorende
maatregelen. Het rapport van de Nationale ombudsman bevestigt de
noodzaak van de aangekondigde maatregelen. De maatregelen gaan
gepaard met de nodige intensiveringen. Zo worden het wettelijk
minimumloon en de uitkeringen per 1 januari 2020 verhoogd, kunnen
AOV-gerechtigden vanaf 1 januari 2020 in aanmerking komen voor een
aanvulling vanuit de onderstand en zet het Ministerie van Binnenlandse
Zaken zich in om de kosten van wonen te verlagen.
De Tweede Kamer wordt voor het zomerreces 2020 geïnformeerd over de
voortgang van de inzet van het kabinet om de inkomenspositie van
inwoners in Caribisch Nederland te verbeteren en de kosten van levensonderhoud te verlagen. Aangezien een deel van de aangekondigde maatregelen per 1 januari 2020 in werking treedt is het te vroeg om hierop
vooruit te lopen. Het terugbrengen van de kosten tot een redelijk niveau
gaat gepaard met structurele wijzigingen. Bijvoorbeeld als het gaat om
het verbeteren van de financiële toegankelijkheid van de kinderopvang en
het terugbrengen van de kosten van wonen. Ook verschilt de termijn per
kostenpost.
Voor kinderopvang en wonen zijn in het ijkpunt voor het sociaal minimum
bedragen opgenomen die afwijken van de werkelijke kosten. Voor
kinderopvang is een van de uitgangspunten in het programma dat de
kinderopvang voor alle ouders financieel toegankelijk moet zijn. Met de
openbare lichamen is afgesproken dat we samen de komende maanden
een financiële regeling zullen uitwerken om al in 2020 de eerste stappen te
zetten om de kosten van kinderopvang voor ouders te verlagen. In het
eerste kwartaal van 2020 wordt uw Kamer geïnformeerd over de stand
van zaken van het programma, de stand van zaken van de financiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

13

regeling en het tijdpad voor het realiseren de financiële regeling zal hier
onderdeel van zijn.
Voor het verlagen van woonkosten is het streven om tot een verlaging van
de gemiddelde huurlasten met 50 procent te komen in de periode
2020–2025. De gemiddelde huurlasten komen dan overeen met de
bedragen zoals opgenomen in het ijkpunt sociaal minimum, te weten 33
procent van het huidig wettelijk minimumloon. Om de beoogde verlaging
van de kosten van wonen te realiseren, wordt gewerkt aan een tijdpad.
De sociale voorzieningen in Caribisch Nederland zijn anders dan in
Europees Nederland. De inhoudelijke verschillen, waaronder verschillen in
het voorzieningenniveau, hebben onder meer te maken met de eigen
ontstaansgeschiedenis van de regelingen in Caribisch Nederland. Ook
spelen de economische- en sociale omstandigheden, het absorptievermogen en de draagkracht van de economie en de arbeidsmarkt hierin een
rol. Alleen al vanwege de context waarin de sociale voorzieningen
uitgevoerd worden, zullen de sociale voorzieningen in Europees
Nederland en Caribisch Nederland inhoudelijk moeten verschillen. Het
wegnemen van verschillen tussen sociale voorzieningen in Europees
Nederland en Caribisch Nederland is dan ook geen doel op zich. Zoals het
kabinet heeft gezegd in de reactie op de voorlichting van de Raad van
State is het doel om een gelijkwaardig voorzieningenniveau binnen de
mogelijkheden van de Caribische context te bereiken.
De bekendheid van bestaande voorzieningen wordt vergroot doordat de
inzet van de RCN-unit SZW om ouderen te informeren over de
beschikbare voorzieningen en de voorwaarden die hiermee gepaard gaan.
Om het aanvraagproces te vergemakkelijken biedt de RCN-unit SZW
actieve ondersteuning bij het indienen van een aanvraag.
Vraag 23
Deze leden hebben tevens kennisgenomen van de brief van de gezamenlijke eilanden van Caribisch Nederland d.d. 16 september jl. De
BES-eilanden vragen allereerst méér inzicht in het proces dat tot de
totstandkoming van de ijkpunten moet leiden. Wat vindt u van de
opvatting van de eilandraden van Saba en Bonaire dat realisatie van de
lagere ijkpunten nu nog te onzeker is om ze als beleidsnorm voor
bestaansminima te hanteren, omdat ze te ver af liggen van de dagelijkse
situatie van te hoge kosten van levensonderhoud? En wat vindt u van het
voorstel van Caribisch Nederland dat genoemde ijkpunten regelmatig,
maar ten minste jaarlijks, zouden moeten worden herijkt?
Antwoord 23
Het kabinet heeft begrip voor het standpunt van de eilandbesturen dat het
op dit moment ingewikkeld is om voor beleid uit te gaan van een norm
die nog niet gerealiseerd is. Het ijkpunt voor het sociaal minimum is een
doelstelling waar stap voor stap naar toe wordt gewerkt. Dit is ook
opgenomen in onze reactie op de brief van de eilanden over de voortgangsrapportage, waarvan de afschriften zijn bijgevoegd.
Het kabinet onderschrijft het voorstel van de eilandbesturen om het
ijkpunt te monitoren en waar nodig te herijken. Zoals toegezegd in de
voortgangsrapportage zal de Tweede Kamer de komende vijf jaar jaarlijks
geïnformeerd worden over de voortgang. Het ijkpunt voor het sociaal
minimum zal jaarlijks worden geïndexeerd op basis van de relevante
consumentenprijsindex cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek.
Daarnaast worden de ontwikkelingen gemonitord om te bezien in welke
mate beleid heeft bijgedragen aan een verlaging van de kosten en of het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

14

bedrag voor de kostenposten in het ijkpunt voor het sociaal minimum
bijgesteld moet worden. Ook zal hierbij telkens worden bezien of en zo ja
welke aanvullende stappen gezet kunnen worden om de situatie voor
inwoners in Caribisch Nederland te verbeteren.
Vraag 24
Ten aanzien van de maatregelen die moeten leiden tot kostenverlaging
vragen de leden van de GroenLinks-fractie zich af of de impact van de
voorgestelde maatregelen op dit moment voldoende kan worden
ingeschat. Wat vindt u van het pleidooi vanuit Bonaire om te komen tot
een solidair tariefstelsel voor nutsvoorzieningen? Bent u het met deze
leden eens dat, gezien de relatief geringe omvang van Caribisch
Nederland, een weerspiegeling in de tarieven van de gemaakte kosten en
een redelijke winstmarge voor nutsbedrijven eigenlijk altijd zal leiden tot
disproportioneel hoge consumentenprijzen? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
welke verdere maatregelen neemt u zich voor om betaalbare tarieven te
bereiken en vindt u dat Economische Zaken momenteel voldoende doet
om dat te bereiken?
Antwoord 24
Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat verstrekt alle drie
eilanden subsidie zodat het consumententarief voor het netbeheer (vast
tarief) gelijk is aan het tarief in Europees Nederland. Voor elektriciteit zijn
de tarieven op Bonaire iets hoger dan in Europees Nederland. Er zijn
mogelijkheden voor verduurzaming op Bonaire waardoor de elektriciteitsvoorziening verduurzaamt en het consumententarief kan zakken tot onder
het Europees-Nederlandse niveau.
Op Saba en Sint Eustatius dreigde de consumentenprijs van elektriciteit te
stijgen doordat de kruissubsidiëring vanuit Sint Maarten na de opsplitsing
van het Gemeenschappelijk Elektriciteitsbedrijf der Bovenwindse Eilanden
NV (GEBE) verviel. In overleg met Saba en Sint Eustatius is de betaalbaarheid geborgd doordat het Rijk de aanleg van duurzame elektriciteitsproductiecapaciteit op Saba en Sint Eustatius financieel heeft ondersteund
tot het punt dat de tarieven niet stegen na verzelfstandiging van GEBE.
Recent, 4 oktober, heeft het kabinet haar standpunt naar aanleiding van
het Interdepartementaal Beleidsonderzoek Koninkrijksrelaties en het RvS
advies over de coördinatie en de taken rond Caribisch Nederland aan uw
Kamer gezonden7. Daarin is aangegeven dat het kabinet gaat bezien of
sommige taken die nu op eilandelijk niveau liggen vanwege hun
complexiteit of vanwege hun vitale functie niet beter (deels) bij het Rijk
belegd kunnen worden. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de brandstofvoorziening en nutsvoorzieningen op Bonaire en Sint Eustatius. Dit is
maatwerk, per taak en per eiland wordt in de herijking bezien waar de taak
het beste past. Differentiatie moet hierbij mogelijk zijn. Dit zou ook een
bijdrage kunnen leveren aan een efficiëntere en betaalbaardere
energievoorziening.
Voor de telecomvoorziening is nu sprake van het sturen op de dienstverlening door uitgifte van en toezicht op een concessie. De aanbieder
bepaalt zelf de tarieven en er kan worden ingegrepen indien deze niet in
lijn zijn met de kosten. Er vindt echter geen structurele subsidiering plaats
van de aanbieders en dit zou wel nodig zijn indien overgestapt zou
worden naar een veel lagere tariefstelling. Op dit moment zijn hier geen
middelen voor beschikbaar. Wel zal worden gekeken hoe de tarieven op
andere wijze te verlagen. Gezien de relatief kleine omvang van Caribisch
Nederland is dit inderdaad een uitdaging. Het onderzoek van de ACM zal
inzicht bieden in de tariefstellingen en op basis daarvan kan worden
7

Kamerstuk 35 300 IV, nr. 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

15

bepaald welke volgende stappen ondernomen worden. Zoals in de
eerdere antwoorden aangegeven, blijkt dat de prijs – kwaliteitverhouding
de afgelopen tijd wel aanzienlijk verbeterd is.
Een solidair tariefstelsel voor drinkwater is eerder onderzocht en bleek
niet uitvoerbaar. De Europees Nederlandse drinkwaterbedrijven stellen
zeer hoge eisen aan de drinkwaterbedrijven in Caribisch Nederland en
eisen dat deze «state of the art» zijn. Zo lang de drinkwaterbedrijven in
Caribisch Nederland daar niet aan voldoen zijn Europees Nederlandse
drinkwaterbedrijven niet bereid een rol in de drinkwatervoorziening in
Caribisch Nederland te nemen.
Gezien de eilandelijke structuur, de kleinschaligheid van de drinkwatervoorziening en de ontzilting van zeewater zal het drinkwater in Caribisch
Nederland altijd duurder zijn dan in Europees Nederland. Met gerichte
subsidie zorgt het Ministerie van IenW ervoor dat drinkwater in Caribisch
Nederland toch betaalbaar en voor iedereen toegankelijk is.
Vraag 25
De BES-eilanden noemen het voorbeeld van de verlaging van de
elektriciteitstarieven, die ondanks de doorberekening van de elektriciteitssubsidies nog steeds hoog zijn. Één van de door het kabinet genomen
maatregelen is het verhogen van de tarieven voor grootgebruikers. De
eilanden verwachten, naar het oordeel van deze leden niet ten onrechte,
dat deze grootverbruikers de kostenverhogingen zullen doorberekenen in
hun eigen prijzen. De leden van de GroenLinks-fractie verwachten kortom
alsnog een negatief effect voor de kosten van levensonderhoud. Graag
een reactie op dit punt.
Antwoord 25
Het openbaar lichaam Bonaire heeft verzocht om een wetswijziging
waarbij het vaste tarief lager wordt, deze wijziging is in voorbereiding. De
kosten moeten wel gedekt worden, conform de werkwijze van de
tariefregulering, dus er is een verschuiving van de lasten tussen verschillende categorieën van klanten. Dit betekent dat de variabele tarieven
stijgen en er dus een prikkel komt om het verbruik terug te dringen.
In het wetsvoorstel wordt het mogelijk gemaakt om een deel van de
kosten te verschuiven van kleinverbruikers of huishoudens naar grootverbruikers of zakelijke klanten. Het wetsvoorstel biedt hier de flexibiliteit aan
het openbaar lichaam om naar eigen inzicht gebruik te maken van deze
mogelijkheid. Dit wordt met de voorgenomen wetswijziging dus niet
verplicht. Het is aan het eiland en het elektriciteitsbedrijf om te bezien
welke kostenverdeling redelijk en nodig is. De voorgenomen wetswijziging is tot 1 oktober 2019 in consultatie geweest, de wetswijziging is nog
in voorbereiding.
Vraag 26
Daarnaast vragen deze leden of het werkelijk de veronderstelling is dat
inzake telecommunicatievoorzieningen een verbreding van de aangeboden datastroom (dit is de internetsnelheid) een geschikt alternatief is
voor een tariefverlaging.
Antwoord 26
Het is een positieve ontwikkeling dat de dienstverlening wordt verbeterd
in Caribisch Nederland. Internetgebruik gaat gepaard met toenemende
datastromen; webpagina’s van nu vergen een grotere bandbreedte dan
enkele jaren geleden. Ook is er een toenemende behoefte aan het kijken
van videobeelden via het internet dat gepaard gaat met hogere noodzakelijke bandbreedte. De vraag naar data neemt dus toe en de abonnementen
volgen die trend. Hiervoor zijn echter wel investeringen nodig en naast de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

16

hoge tarieven voor internet is de kwaliteit (en continuïteit) van de
netwerken en dienstverlening in Caribisch Nederland een aandachtspunt.
Doordat de aanbieders de laatste jaren hebben gekozen om in hun
netwerk te investeren is de kwaliteit verbeterd zonder dat de prijzen zijn
verhoogd. Dit is een welkome verbetering van de prijs-kwaliteit
verhouding.
Inbreng van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met zeer veel
interesse kennisgenomen van de door het kabinet aangeboden
antwoorden op vragen aangaande de voortgangsrapportage ijkpunt
bestaanszekerheid Caribisch Nederland. Zij hechten er zeer aan dat in heel
Nederland kinderen, ouderen en andere kwetsbare groepen kunnen
rondkomen van het inkomen dat zij krijgen. Ook de recente berichtgeving
laat zien dat dit op de BES-eilanden nog niet vanzelfsprekend is. De leden
moedigen het kabinet daarom ook van harte aan ambitieus en voortvarend te werk te gaan.
Vraag 27
In het verslag lezen deze leden dat het kabinet terecht stelt dat niet elke
wet die geldt in Europees Nederland, direct aansluit op de context van de
BES-eilanden. Tegelijkertijd mag dit, in de ogen van de leden van de
ChristenUnie-fractie, geen reden zijn om niet te zoeken naar manieren om
de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de sociale standaarden
die in Europees Nederland gelden, ook naar de BES te vertalen. Deelt het
kabinet deze visie, zo vragen deze leden. Kunt u voorts een overzicht
geven van welke wetgeving op het gebied van sociaal welzijn en op het
gebied van jeugd in Europees Nederland van kracht is maar niet op de
BES-eilanden?
Antwoord 27
De sociale voorzieningen in Caribisch Nederland zijn anders dan in
Europees Nederland. In Caribisch Nederland is ten opzichte van Europees
Nederland onder meer geen sprake van een Werkloosheidswet en van de
toeslagen zoals Europees Nederland die kent (zorgtoeslag, huurtoeslag,
kinderopvangtoeslag, kindgebonden budget). De inhoudelijke verschillen,
waaronder verschillen in het voorzieningenniveau, hebben onder meer te
maken met de eigen ontstaansgeschiedenis van de regelingen in
Caribisch Nederland. Ook spelen de economische- en sociale omstandigheden, het absorptievermogen en de draagkracht van de economie en de
arbeidsmarkt hierin een rol. Alleen al vanwege de context waarin de
sociale voorzieningen uitgevoerd worden, zullen de sociale voorzieningen
in Europees Nederland en Caribisch Nederland inhoudelijk moeten
verschillen. Het wegnemen van verschillen tussen sociale voorzieningen
in Europees Nederland en Caribisch Nederland is dan ook geen doel op
zich.
Zoals het kabinet heeft gezegd in de reactie op de voorlichting van de
Raad van State is het doel om een gelijkwaardig voorzieningenniveau
binnen de mogelijkheden van de Caribische context te bereiken. Met het
ijkpunt voor het sociaal minimum wordt hier bijvoorbeeld op ingezet, Ook
bij nieuwe wet- en regelgeving en aanpassing van bestaande wet- en
regelgeving moet steeds worden bezien of en hoe deze wetgeving van
toepassing kan worden verklaard in Caribisch Nederland én of differentiatie nodig en wenselijk is. Hierbij heeft het kabinet aangekondigd om in
lijn met de aanbeveling van de Raad van State nadere heldere, eenduidige
criteria op te stellen wanneer differentiatie kan of moet worden toegepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

17

De Jeugdwet zoals die geldt in Europees Nederland is niet van toepassing
in Caribisch Nederland. Bij de invoering van de Jeugdwet in Nederland
per 1 januari 2015 heeft de regering, in verband met de nog in ontwikkeling zijnde uitvoerings- en bestuurskracht van de openbare lichamen,
besloten jeugdzorg vooralsnog onder directe verantwoordelijkheid van
het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) te laten
uitvoeren. Wel onderzoekt VWS welke wettelijke basis wenselijk is voor
het laten uitvoeren van jeugdzorg op de eilanden. Zo is in het voorjaar van
2016 de Invoeringswet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
zodanig gewijzigd dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in
oprichting toezicht houdt op de aanbieders van jeugdzorg en de gezinsvoogdijinstelling in Caribisch Nederland. En, in 2019 is een pleegzorgkader opgesteld waar uw Kamer eerder over is geïnformeerd8. Vooruitlopend op de wettelijke grondslag per AMvB wordt al sinds 1 september
2019 volgens dit kader gewerkt. VWS onderzoekt voor welke andere
onderdelen van de Jeugdwet een wettelijke grondslag gewenst is, hierbij
rekening houdend met het absorptievermogen van de eilanden.
Caribisch Nederland kent geen Wet maatschappelijke ondersteuning
(Wmo) of Wet Langdurige zorg (Wlz). Wel is in de Regeling aanspraken
zorgverzekering BES een artikel opgenomen voor de langdurige zorg.
Belangrijke onderdelen van de Wmo, gericht om inwoners te ondersteunen bij problemen rondom zelfredzaamheid en participatie, worden in
Caribisch Nederland geïmplementeerd. De Staatssecretaris van VWS heeft
dit in eerdere brieven aan uw Kamer gemeld9. Op alle eilanden zijn hierop
al vergaande stappen gezet.
Vraag 28
De leden van de fractie van de ChristenUnie zijn verheugd dat vanaf
1 januari 2020 het wettelijk minimumloon wordt verhoogd, alsook de
onderstand, AOV, AWW, uitkeringen en de kinderbijslag, zij waarderen
tevens de inzet om de kinderopvang op de eilanden betaalbaarder te
maken. Deze leden vinden het voorts van belang dat goed wordt
gemonitord wat de effecten zijn van de gedane interventies in de concrete
leefsituaties van kwetsbare groepen. Zij zijn bezorgd dat de huidige
data-infrastructuur op de eilanden op dat gebied momenteel nog niet
volledig is en wijzen derhalve op de aangenomen motie van het lid Van
der Graaf c.s. (Kamerstuk 35 300 IV, nr. 28) die bij de begrotingsbehandeling van de begroting Koninkrijksrelaties is ingediend. Onderschrijft het
kabinet dat verbetering van de data-infrastructuur meer zicht geeft op de
effecten van beleidsinterventies en mogelijk nieuwe beleidsinterventies?
Op welke termijn verwacht u wezenlijke stappen te kunnen zetten om deze
motie ten uitvoer te kunnen brengen? Deze leden verwachten dat in elk
geval verbetering van de data-verzameling ten aanzien van sociale
zekerheid, armoede, kosten voor levensonderhoud, kinderrechten en
jeugdzorg hierin een plek krijgt en vragen of dit het geval zal zijn.
Antwoord 28
Het kabinet staat positief tegenover de intentie van de aangenomen motie
van het lid Van der Graaf c.s., die ertoe noopt om de data-infrastructuur
Caribisch Nederland nader te analyseren en waar nodig en mogelijk met
verbetervoorstellen te komen. Het beter inzichtelijk maken van de huidige
data-verzameling vormt dus de basis. Dit betreft met name de vaste
statistieken van het CBS, zoals die op het vlak van demografie, arbeid,
prijzen, onderwijs en toerisme, met daarnaast een aantal zogeheten
«aanvullende» statistieken die buiten het reguliere werkprogramma
vallen. Ter uitvoering van de motie zal e.e.a. nader worden geïnventari8
9

Kamerstuk 31 893, nr. 654
Kamerstuk 35 000 XVI, nr. 6 en Kamerstuk 34 775 XVI, nr. 133

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

18

seerd, met aandacht voor «witte vlekken». Het ontbreekt momenteel
onder meer aan gestructureerde data op het gebied van jeugd. In dat
verband heeft de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in zijn schriftelijke beantwoording van de begrotingsbehandeling
al aangegeven dat het nieuwe programma van UNICEF in Caribisch
Nederland 2019–2022 toe ziet op ondersteuning aan het CBS in het
ontwikkelen en uitbreiden van de jeugdmonitor, in samenwerking met de
openbare lichamen. Voor wat betreft de data verzameling in den brede,
onder meer op thema’s als levensonderhoud en armoede, zal ook
aandacht moeten worden besteed aan de mogelijke risico’s in geval van
een intensivering van onderzoek bij de kleine groepen respondenten. In
lijn met de motie is het streven erop gericht om de Kamer hierover vóór
1 maart 2020 inhoudelijk te informeren.
Vraag 29
Concreet vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie verder wat
de verwachte impact is van deze tranche van maatregelen voor de
inwoners van de eilanden en op welke manier deze impact gemeten zal
worden. Verwacht het kabinet dat de voorgestelde maatregelen
voldoende zullen zijn om ook tegemoet te komen aan de zorgen die zijn
geuit door de Nationale ombudsman in het rapport Oog voor ouderen in
Caribisch Nederland? Ziet u in de aansporing van de Nationale
ombudsman aanleiding om met aanvullende maatregelen te komen?
Voorts vragen zij, in lijn met het rapport, bij wie de regiefunctie belegd is
en welke mogelijkheden het kabinet ziet om deze regiefunctie te
versterken.
Antwoord 29
In de voortgangsrapportage ijkpunt bestaanszekerheid van 27 juni 201910
is een ijkpunt voor het sociaal minimum vastgesteld met bijbehorende
maatregelen. Het rapport van de Nationale ombudsman bevestigt de
noodzaak van de aangekondigde maatregelen. De maatregelen gaan
gepaard met de nodige intensiveringen. Zo worden het wettelijk
minimumloon en de uitkeringen per 1 januari 2020 verhoogd, kunnen
AOV-gerechtigden vanaf 1 januari 2020 in aanmerking komen voor een
aanvulling vanuit de onderstand en zet het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties zich in om de kosten van wonen te verlagen.
De Tweede Kamer wordt voor het zomerreces 2020 geïnformeerd over de
voortgang van de inzet van het kabinet om de inkomenspositie van
inwoners in Caribisch Nederland te verbeteren en de kosten van levensonderhoud te verlagen. In deze voortgangsrapportage zal worden ingegaan
op het effect van de maatregelen. Hierbij dient wel opgemerkt te worden
dat de effecten van ingezet beleid niet altijd direct zichtbaar zijn. Bij de
voortgangsrapportage 2020 zal worden bezien of en zo ja welke aanvullende stappen gezet kunnen worden om de situatie voor inwoners in
Caribisch Nederland te verbeteren.
De verantwoordelijkheid voor het verbeteren van de situatie van ouderen
in Caribisch Nederland ligt bij verschillende partijen, zoals de openbare
lichamen (o.a. armoedebestrijding), de sociale partners (o.a. pensioenvoorziening) en verschillende ministeries (van AOV tot dagopvang voor
ouderen), terwijl de problematiek bij ouderen ook een meer integrale
benadering vraagt. De Minister van BZK en Staatssecretaris van SZW zijn
– met in achtneming van de verschillende verantwoordelijkheden – bereid
de regierol op zich te nemen, onder meer door het onderwerp ouderen
aan de orde te stellen in de hoog ambtelijke stuurgroep.

10

Kamerstuk 35 000 IV, nr. 61

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

19

Vraag 30
Ook blijven de leden van de fractie van de ChristenUnie zich enigszins
zorgen maken dat de bedragen in het ijkpunt lager zijn dan de bedragen
zoals vastgesteld door Regioplan. Waarom is niet gekozen voor een
ijkpunt op basis van de op dit moment reële kosten, dat bij eventuele
kostenoptimalisatie kon worden bijgesteld. Creëert dit niet onbedoeld een
foutief beeld dat mensen die op dit moment boven het door u geformuleerde ijkpunt leven, maar onder het ijkpunt van regioplan, bestaanszekerheid kennen?
Antwoord 30
De bedragen voor het ijkpunt sociaal minimum Caribisch Nederland zijn
tot stand gekomen op basis van de bedragen uit het rapport van
Regioplan (2018). Regioplan heeft in 2018 de noodzakelijke kosten van
levensonderhoud op Bonaire, Sint Eustatius en Saba in kaart gebracht.
Hieruit is gebleken dat de kosten van basale uitgaven nu voor veel
mensen hoog zijn. De kosten moeten worden teruggebracht tot een
redelijk niveau. Voor een aantal kostenposten waar van (ingezet) beleid
een verlaging van de kosten wordt verwacht, is in het ijkpunt voor het
sociaal minimum daarom een bedrag opgenomen dat afwijkt van het door
Regioplan waargenomen bedrag voor de betreffende kostenpost.
De bedragen uit het rapport van Regioplan als uitgangspunt nemen voor
het ijkpunt voor het sociaal minimum zou betekenen dat het wettelijk
minimumloon en de uitkeringen substantieel verhoogd moeten worden.
Alvorens deze keuze te maken, die al naar gelang de hoogte van het
bedrag risico’s voor de economie en arbeidsmarkt met zich meebrengt,
wordt eerst ingezet op het verlagen van de kosten van levensonderhoud.
Het doel is dat de kosten worden teruggebracht tot een redelijk niveau
zodat alle inwoners van Caribisch Nederland in de minimale kosten van
levensonderhoud kunnen voorzien.
Vraag 31
Tot slot vragen de leden van de fractie van de ChristenUnie op welke
termijn het kabinet verwacht wel met een daadwerkelijk tijdpad te komen.
Zij hechten grote waarde aan een tijdspad dat houvast biedt voor
inwoners van de BES, betrokken overheidsorganen en Kamer. Zij geven
daarbij de suggestie mee, een afgebakende periode te hanteren
waarbinnen het kabinet beoogt tot het ijkpunt te zijn gekomen. Hierin kan
worden gewerkt met een zo vroegst als mogelijk realiseerbare termijn, en
een zo laat alsnog wenselijk realiseerbare termijn.
Antwoord 31
Het kabinet heeft begrip voor de wens van zowel de eilanden als uw
Kamer aan houvast. Aan de inkomenskant geldt dat verdere verhogingen
van de onderstand en het wettelijk minimumloon afhankelijk zijn van de
verdere ruimte om het wettelijk minimumloon te verhogen. Dat het van
belang is om zorgvuldig om te gaan met verdere verhogingen van het
wettelijk minimumloon hebben de partijen in de Centraal Dialoog in de
overleggen met de staatsecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
onderschreven. In de voortgangsrapportage is daarom aangekondigd om
onafhankelijk onderzoek te laten doen naar de ruimte om het wettelijk
minimumloon in de toekomst verder te verhogen en hierover met de
partijen in de Centraal dialoog in gesprek te gaan. Door het opnemen van
een tijdpad zou het kabinet vooruitlopen op dit onderzoek. In de voortgangsrapportage voor de zomer van 2020 wordt uw Kamer geïnformeerd
over de uitkomsten van het onderzoek.
Het terugbrengen van de kosten van levensonderhoud tot een redelijk
niveau gaat gepaard gaat met structurele wijzigingen. Ook verschilt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

20

termijn per kostenpost. Voor kinderopvang en wonen zijn in het ijkpunt
voor het sociaal minimum bedragen opgenomen die afwijken van de
werkelijke kosten. Voor kinderopvang is een van de uitgangspunten in het
programma dat de kinderopvang voor alle ouders financieel toegankelijk
moet zijn. Met de openbare lichamen is afgesproken dat we samen de
komende maanden een financiële regeling zullen uitwerken om al in 2020
de eerste stappen te zetten om de kosten van kinderopvang voor ouders
te verlagen. In het eerste kwartaal van 2020 wordt uw Kamer geïnformeerd over de stand van zaken van het programma, de stand van zaken
van de financiële regeling en het tijdpad voor het realiseren de financiële
regeling zal hier onderdeel van zijn.
Voor het verlagen van woonkosten is het streven om tot een verlaging van
de gemiddelde huurlasten met 50 procent te komen in de periode
2020–2025. De gemiddelde huurlasten komen dan overeen met de
bedragen zoals opgenomen in het ijkpunt sociaal minimum, te weten 33
procent van het huidig wettelijk minimumloon. Om de beoogde verlaging
van de kosten van wonen te realiseren, wordt gewerkt aan een tijdpad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

21

BIJLAGE:

VERSLAG REIS STAATSSECRETARIS SZW NAAR BONAIRE
Algemeen
Het werkbezoek dat ik van 1 tot 5 oktober heb afgelegd aan Bonaire was
primair ingegeven door de uitnodiging van de Centraal Dialoog Bonaire
om deel te nemen aan een vergadering van de Centraal Dialoog en in
gesprek te gaan met haar leden. Ik heb deze uitnodiging aanvaard, omdat
de Centraal Dialoog een belangrijke (gespreks)partner is bij de totstandkoming en uitvoering van het SZW-beleid ten aanzien van het openbaar
lichaam.
De Centraal Dialoog, die met steun van SZW vanaf november 2018 een
nieuwe start heeft gemaakt, is een lokaal overlegorgaan van werkgevers,
vakbonden, lokale overheid en Kamer van Koophandel onder het q.q.
voorzitterschap van de gezaghebber. Het doel van de Centraal Dialoog is
om door consensus en zonder te raken aan de eigen (bestuurlijke)
verantwoordelijkheden van de deelnemende partijen, bij te dragen aan
een sociaal, economisch en ecologisch duurzaam Bonaire. In dat kader
kan de Centraal Dialoog Bonaire het Rijk gevraagd en ongevraagd
adviseren.
Woensdag 2 oktober 2019
Deze dag stond in het teken van voorgesprekken met de partijen die deel
uit maken van de Centraal Dialoog. Er is gesproken met elk van de
deelnemers afzonderlijk, met inbegrip van de gezaghebber in zijn rol als
voorzitter. De gesprekken waren verkennend ter voorbereiding van de
buitengewone vergadering van de Centraal Dialoog op 3 oktober 2019 (zie
hierna). Het zoeken naar «partnerschap» was een belangrijke rode draad
in de gesprekken, waarbij van beide kanten positieve intenties zijn
uitgesproken. Ik heb onder meer aangekondigd dat de Centraal Dialoog
betrokken wordt bij thema’s zoals het sociaal minimum, de wetgeving op
het gebied van arbeidsomstandigheden en de wetgeving voor arbeidsongeschikte werknemers. Mijn gesprekspartners hebben aandacht gevraagd
voor onder meer kinderopvang, tewerkstellingsvergunningen en
maatregelen om de kosten van levensonderhoud te verlagen. Vanuit de
partijen is aangegeven dat de Centraal Dialoog voornemens is een «brede
visie» op te stellen. Het gaat om een gezamenlijke visie over de volle
breedte van het sociaal en sociaaleconomisch domein, met als doel om te
werken aan een beter Bonaire.
Het bestuurscollege en ik hebben het voorgesprek daarnaast benut om de
voortgang rond het ijkpunt sociaal minimum te bespreken. In deze context
heeft het bestuurscollege gevraagd de mogelijkheid van dubbele
kinderbijslag voor gehandicapte kinderen te onderzoeken, dat ik heb
toegezegd.
Donderdag 3 oktober 2019
Na een bezoek aan de lokale RCN-unit SZW, die namens mij met de
SZW-uitvoering in Caribisch Nederland is belast, ben ik aangeschoven bij
de Centraal Dialoog Bonaire. Het overleg, zonder inhoudelijke agenda,
bood de mogelijkheid tot een open uitwisseling van ideeën, waarbij
partijen onder meer aandacht hebben gevraagd voor thema’s als
armoedebestrijding en het niveau van het wettelijk minimumloon. In het
kader van het streven naar een goede verstandhouding heb ik met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

22

partijen in de Centraal Dialoog een gezamenlijke verklaring11 getekend. In
deze verklaring zijn afspraken opgenomen over onder meer de frequentie
van overleg en het belang van betrokkenheid van de Centraal Dialoog bij
het ontwikkelen van beleid.
Vrijdag 4 oktober 2019
Op vrijdag 4 oktober heb ik een bezoek gebracht aan de instelling voor
kinderopvang «Hardin Tia Sus» en Krusada (in het kader van beschut
werk). Daarnaast heb ik een bezoek gebracht aan de directie Samenleving
en Zorg van het openbaar lichaam Bonaire, waar een presentatie over de
ontwikkeling van het zogeheten «jobcentrum» is gegeven. De bezoeken
sluiten aan op belangrijke beleidsprioriteiten in mijn portefeuille ten
aanzien van Caribisch Nederland. De dag is afgesloten met een
persconferentie.

11

https://www.centraaldialoogbonaire.com/nieuws/gezamenlijke-verklaring-cd-enstaatssecretaris-van-szw/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 IV, nr. 35

23