Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2826
Vragen van het lid Van der Linde (VVD) aan de Minister van Financiën over
het bericht «Recordbedrag aan verdachte transacties gemeld bij FIU» en het
onderliggende jaaroverzicht van de FIU (ingezonden 19 juni 2018).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
23 juli 2018).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Recordbedrag aan verdachte transacties
gemeld bij FIU»1 en het onderliggende jaaroverzicht van de FIU?2
Antwoord 1
Ja. Het jaaroverzicht van de FIU-Nederland heb ik op 22 mei jl. aan uw Kamer
gestuurd.3
Vraag 2
Hoe verklaart u de stijging van de verdachte transacties, zowel in waarde als
in aantal, ten opzichte van eerdere jaren?
Antwoord 2
Op basis van FIU-analyses zijn vorig jaar 40.546 transacties verdacht
verklaard. Dit is een afname in vergelijking met 2016, waarin 47.847 transacties verdacht werden verklaard door de FIU-Nederland. Het jaar 2016 betrof
echter een uitzondering, omdat er in 2016 veel na-meldingen van ongebruikelijke transacties werden gedaan door betaaldienstverleners. Het aantal door
de FIU-Nederland verdacht verklaarde transacties laat vanaf 2011 verder een
stijgende lijn zien. Deze toename is onder andere te verklaren doordat de
FIU-Nederland de afgelopen jaren veel heeft geïnvesteerd in het delen van
kennis op trends en fenomenen met meldingsplichtige instellingen, toezichthouders, de diverse opsporingsdiensten en buitenlandse FIU’s. Daarbij komt
dat meer nieuwe melders bij de FIU-Nederland zijn geregistreerd. De totale
waarde van de verdachte transacties bedroeg in 2017 bijna 6,7 miljard euro,
het hoogste bedrag sinds de instelling van de FIU-Nederland. Zoals aangege1

https://www.accountancyvanmorgen.nl/2018/05/23/recordbedrag-aan-verdachte-transactiesgemeld-bij-fiu/
2
https://www.fiu-nederland.nl/sites/www.fiu-nederland.nl/files/documenten/fiunederland_jaaroverzicht_2017_1.pdf
3
Kamerstukken II 2017–18, 29 911, nr. 200 en bijlage.

ah-tk-20172018-2826
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

ven in het jaaroverzicht van de FIU-Nederland 2017 is te zien dat het aantal
verdachte transacties met een waarde hoger dan tien miljoen euro is
toegenomen van 38 in 2016 naar 58 in 2017. Deze verdacht verklaarde
transacties met een waarde hoger dan tien miljoen euro omvatten het
merendeel van de totale waarde van alle verdacht verklaarde transacties. De
stijging van de totale waarde van de verdacht verklaarde transacties is te
verklaren door deze toename van het aantal verdacht verklaarde transacties
met een hoge waarde.
Vraag 3
Hebt u zicht op het percentage verdachte transacties die de Financial
Intelligence Unit (FIU) opspoort? Zo ja, hoe hoog ligt dat? Hoeveel transacties
blijven, naar schatting, nog buiten beeld?
Antwoord 3
De FIU-Nederland spoort zelf geen verdachte transacties op. Op grond van de
Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) zijn
bepaalde instellingen verplicht ongebruikelijke transacties te onderkennen en
te melden aan de FIU-Nederland. De FIU-Nederland analyseert de meldingen
van ongebruikelijke transacties, waarna de FIU-Nederland in bepaalde
gevallen tot een verdacht verklaring komt. In dat geval wordt de beschikbare
informatie met betrekking tot de verdacht verklaarde transactie verstrekt aan
diverse (bijzondere) opsporingsinstanties, inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
Het aantal meldingen van ongebruikelijke transacties door meldingsplichtige
instellingen bij de FIU-Nederland kan jaarlijks sterk verschillen en ligt deels
buiten de invloedsfeer van de FIU-Nederland. Er blijven geen ongebruikelijke
transacties die bij FIU-Nederland zijn gemeld buiten beeld. Alle ongebruikelijke transacties worden semi-geautomatiseerd gematched met politiebestanden. Het aantal verdachte transacties wordt grotendeels bepaald door het
aantal ongebruikelijke transacties dat door meldingsplichtige instellingen
wordt gemeld, alsook door de resultaten van de door de FIU-Nederland
uitgevoerde onderzoeken en de verzoeken vanuit de diverse opsporings-,
inlichtingen- en veiligheidsdiensten of andere FIU’s. Bovendien zijn eenmaal
door meldingsplichtige instellingen gemelde ongebruikelijke transacties vijf
jaar beschikbaar voor analyse-doeleinden door de FIU-Nederland.
Vraag 4
Wat zijn de ervaringen van de FIU met de instanties en organisaties die
transacties bij hen moeten melden? Zijn alle meldplichtige groepen en
sectoren even secuur met het melden van transacties? Waar zijn lacunes te
vinden? Welke groepen rapporteren relatief weinig transacties?
Antwoord 4
Niet de FIU-Nederland maar de verschillende Wwft-toezichthouders houden
toezicht op de secure naleving van de verplichting om ongebruikelijke
transacties te melden bij de FIU-Nederland. Uit de openbare jaaroverzichten
is per sector van meldingsplichtige instellingen aangegeven hoeveel
ongebruikelijke transacties worden gemeld. Hierbij dient opgemerkt te
worden dat het aantal meldingsplichtige instellingen per sector sterk kan
verschillen. De Wwft-toezichthouders kunnen bestuursrechtelijk optreden
indien de verplichtingen uit de Wwft, waaronder het melden van ongebruikelijke transacties, niet worden nageleefd. Het Openbaar Ministerie kan zo nodig
strafrechtelijk hiertegen optreden. Naast deze repressieve kant heeft elke
toezichthouder zogenoemde guidance documenten opgesteld om de onder
hun toezicht gestelde meldingsplichtige instellingen nader te informeren over
deze verplichting. Ook de FIU-Nederland geeft hierover regelmatig voorlichting aan de desbetreffende instellingen om de compliance op dit gebied te
bevorderen.
Vraag 5
Kunnen de in bijlage 1, tabel 12, van het jaaroverzicht genoemde aantal
verdachte transacties afgezet worden tegen het totaal aantal gemelde
transacties per groep?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Antwoord 5
In het jaaroverzicht staat in tabel 12 van bijlage 1 het aantal meldingen van
ongebruikelijke transacties per sector. Zoals in het antwoord op vraag 3 is
aangegeven, analyseert de FIU-Nederland de meldingen van ongebruikelijke
transacties, waarna de FIU-Nederland in sommige gevallen tot een verdacht
verklaring van deze ongebruikelijke transacties komt, die zij vervolgens ter
beschikking stelt aan diverse opsporings-, inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Ook staat in het jaaroverzicht het aantal verdachte transacties per sector
van meldingsplichtige instellingen vermeld.
Vraag 6
Ziet u mogelijkheden om de positie van de FIU te versterken? Biedt het
wettelijk en regelgevend kader voldoende handvaten om witwassen effectief
tegen te gaan? Heeft de FIU voldoende capaciteit om de sterk stijgende
stroom aan verdachte of te verwerken transacties te controleren? Welke
mogelijkheden zijn er nog om de samenwerking tussen de FIU en andere
instanties te verbeteren?
Antwoord 6
In de integrale beleidsreactie op zowel de beleidsmonitor witwassen en de
beleidsmonitor terrorismefinanciering als de nationale risicoanalyses (NRA’s)
witwassen en terrorismefinanciering zal ik ingaan op de effectiviteit van het
voorkomen en bestrijden van witwassen en terrorismefinanciering, de rol van
de FIU-Nederland hierbij en de eventuele mogelijkheden om de samenwerking tussen de FIU-Nederland en andere instanties te verbeteren. De
beleidsreactie en de beleidsmonitoren zullen, zoals reeds toegelicht in de
begeleidende brief bij de NRA4 en in antwoord op schriftelijke vragen van het
lid Van der Linde (VVD)5, na afronding door het WODC aan uw Kamer
worden toegezonden. Hierbij merk ik reeds op dat in het kader van de
implementatie van de vierde Europese anti-witwasrichtlijn de samenwerking
tussen Europese FIU’s onderling, alsook met nationale bevoegde autoriteiten
op voornoemde terreinen, al wordt verbeterd. Hiervoor verwijs ik naar het
wetsvoorstel Implementatiewet vierde anti-witwasrichtlijn6 dat uw Kamer
recentelijk heeft aangenomen.
Ten aanzien van de capaciteit van de FIU-Nederland kan ik melden dat ik uw
Kamer in verband met het groeiend aantal ongebruikelijke transacties bij brief
van 4 december 20167 reeds heb geïnformeerd over de ingezette capaciteitsuitbreiding van de FIU-Nederland. De middelen hiervoor zijn inmiddels
beschikbaar gesteld aan de FIU-Nederland.
Vraag 7
Komen uit het onderzoek patronen naar voren van witwassen of terrorismefinanciering door het gebruik van bitcoins of andere cryptovaluta? Zo ja,
welke? Kunnen deze inzichten gebruikt worden om wetgeving effectiever te
maken?
Vraag 8
Welke mogelijkheden ziet u nog om dit effectiever aan te pakken?
Antwoorden 7 en 8
De FIU-Nederland doet structureel onderzoek naar meldingen van ongebruikelijke transacties in relatie tot cryptocurrencies. Op 15 augustus 2017 heeft
de FIU-Nederland naar aanleiding van onderzoek naar de aan- en verkoop
van virtuele betaalmiddelen specifiek op dit terrein zogenoemde typologieën
vastgesteld.8
Voorts is van belang te melden dat de FIU-Nederland thans alleen zicht heeft
op gemelde ongebruikelijke transacties die te maken hebben met cryptocurrencies gerelateerde geldstromen in het reguliere betalingsverkeer. De totale
omvang van de illegale component binnen het betalingsverkeer dat aan
cryptocurrencies verbonden is, is derhalve niet vast te stellen door de
4

Kamerstukken II,2017/18, 31 477, nr. 23.
Aanhangsel Handelingen II, 2017/18, 1197.
6
Kamerstukken II, 2017/18, 34 808, nr. 2.
7
Kamerstukken II, 2016/17, 29 614, 56 (kamerbrief).
8
www.fiu-nederland.nl/nl/witwas-typologieen
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

FIU-Nederland. Op Europees niveau is reeds overeenstemming bereikt om
platforms voor het omwisselen van virtuele valuta en custodian wallet
providers onder het bereik van de Europese anti-witwasrichtlijn te brengen.
Daarmee wordt de meldplicht op termijn ook voor hen van toepassing. De
FIU-Nederland verwacht dat hierdoor haar inzicht in de risico’s met betrekking
tot het gebruik van cryptocurrencies, in relatie tot het witwassen van geld en
terrorismefinanciering, zal toenemen. De Minister van Financiën heeft in zijn
brief van 8 maart jl.9 zijn bredere visie uiteengezet over effectievere wetgeving op het terrein van cryptovaluta. Hierover is met uw Kamer reeds overleg
gevoerd.
Vraag 9
Kunt u deze vragen beantwoorden voordat de monitor witwassen en de
monitor terrorismefinanciering naar de Kamer wordt gestuurd?
Antwoord 9
Ja, dat heb ik bij deze gedaan.

9

Kamerstukken II,2017/18, 32 013, 168 (kamerbrief).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4