2019 Scorekaart International
Organization for Migration (IOM)

Datum

6 december 2019

Opgesteld door

Directie Stabiliteit en Humanitaire Hulp

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave ............................................................................................ 2
1.
1.1
1.2

Samenvatting ........................................................................................... 4
Institutionele aspecten en functioneren ............................................................ 4
Beleidsrelevantie .......................................................................................... 4

2

Inleiding .................................................................................................. 5

3
3.1
3.2
3.3
3.4

Algemene achtergrond ............................................................................. 6
Doelstelling en toegevoegde waarde ................................................................ 6
Organisatie, werkwijze en activiteiten .............................................................. 7
Nederlandse rol en invloed ............................................................................. 9
Financiële omvang en bijdragen .................................................................... 10

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7
4.8
4.9

Institutionele aspecten en functioneren van de organisatie ......................12
Strategie en verantwoording ........................................................................ 12
Resultaatgerichtheid en transparantie ............................................................ 13
Partnerschappen en samenwerking ............................................................... 14
Operationeel management ........................................................................... 15
Beleidsevaluatie ......................................................................................... 16
Human Resource Management ..................................................................... 17
Financiële stabiliteit .................................................................................... 18
Efficiëntie ................................................................................................. 20
Integriteit en grensoverschrijdend gedrag ...................................................... 20

5
5.1

Relevantie van de organisatie ..................................................................23
Relevantie voor Nederlandse BHOS-prioriteiten ............................................... 23

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

1.

Samenvatting

1.1

Institutionele aspecten en functioneren
IOM is in 2016 toegetreden tot het VN-systeem en sindsdien is er veel veranderd
voor de organisatie. Van origine is IOM een sterke en flexibele uitvoerder. Het
operationeel en financieel management van IOM(-kantoren) is over het algemeen
goed. Doordat de organisatie lange tijd vrijwel uitsluitend geoormerkte
projectbijdragen en weinig ongeoormerkte bijdragen heeft ontvangen is er de
afgelopen periode onvoldoende geïnvesteerd in de kernstructuur van de organisatie.
Ongeoormerkte investeringen nemen sinds kort echter toe en IOM is een inhaalslag
aan het maken, door deze fondsen te investeren in het versterken van
kernprocessen. Dit is terug te zien in verbeteringen zoals die op het gebied van
resultaatgerichtheid en procedures en systemen die grensoverschrijdend gedrag
voorkomen en aanpakken. Vanwege een toenemend beleidsmatige en strategische
rol moet IOM haar beleidscapaciteit versterken, en tegelijkertijd haar kracht als
flexibele uitvoerder behouden.
Score

Veran
dering

3
3
4
3
3
3
3
3
3











Institutionele aspecten en functioneren
Strategie en verantwoording
Resultaatgerichtheid en transparantie
Partnerschappen en samenwerking
Operationeel management
Beleidsevaluatie
Human Resource Management
Financiële stabiliteit
Kostenefficiëntie
Integriteit en grensoverschrijdend gedrag
1.2

Beleidsrelevantie
Migratie blijft wereldwijd hoog op de politieke agenda staan. Naast uitvoering wordt
door toetreding tot het VN-systeem en IOM’s coördinerende rol bij de implementatie
van het Global Compact on Migration (GCM) de beleidsmatige en strategische
functie van IOM op dit gebied steeds belangrijker. IOM is daarom een belangrijke
partner op het gebied van migratiesamenwerking. Door IOM’s kracht als flexibele
uitvoerder van projecten is de organisatie ook relevant voor een scala aan andere
Nederlandse BHOS-prioriteiten.
Uitvoerend

Coördinerend

Relevantie voor de Nederlandse BHOS-prioriteiten
Gendergelijkheid
3
Rechtvaardige en
2
Vreedzame samenlevingen
Opvang in de regio
3
1
Migratiesamenwerking
4
4
Noodhulp
3
3
Klimaat
3
1
Mobilisatie private sector
2
-

Normatief

3
2
1
-

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

2

Inleiding
Scorekaarten worden opgesteld om het functioneren en de beleidsrelevantie van
multilaterale organisaties in kaart te brengen. De Nederlandse inzet in multilaterale
organisaties wordt geconcentreerd op organisaties die effectief zijn en die relevant
zijn voor het Nederlandse beleid, of een sleutelrol vervullen binnen de multilaterale
architectuur als “systeemorganisatie”. Dit vraagt om zorgvuldige en regelmatige
toetsing. Het streven is om scorekaarten op te stellen voor de VN Fondsen en
Programma’s, de Internationale Financiële Instellingen, de voor Nederlands BHOSbeleid relevante gespecialiseerde VN-organisaties en kantoren, en de majeure
wereldwijde fondsen; multilaterale organisaties waaraan Nederland een substantiële
ODA-bijdrage levert. De relevantie wordt primair getoetst aan het Nederlandse
beleid voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, maar de bredere
betekenis van multilaterale instellingen voor andere aspecten van Nederlands beleid
wordt waar relevant meegenomen.
Om de actualiteit en bruikbaarheid van de scorekaarten te vergroten wordt met
ingang van 2019 de publicatie zo veel mogelijk gekoppeld aan de strategische
(Verenigde Naties) en/of financieringscyclus (Internationale Financiële Instellingen)
van de afzonderlijke multilaterale organisaties. In het jaar voorafgaand aan een
nieuwe, meestal 3 of 4-jarige cyclus, wordt een geactualiseerde scorekaart
gepubliceerd en de Kamer daarover geïnformeerd. Op rijksoverheid.nl staan ook de
meest recente scorekaarten van de andere organisaties waar het ministerie van
Buitenlandse Zaken analyses van heeft gemaakt.
Elke scorekaart geeft een overzicht van de doelstellingen, het mandaat en de
kernkwaliteiten van de betreffende internationale instelling, van de wijze waarop de
organisatie is ingericht en welke activiteiten ze uitvoert, van de financiële omvang
en de Nederlandse bijdragen. Op basis van een analyse van de verschillende
deelaspecten wordt een appreciatie gegeven van de organisatorische effectiviteit en
van de relevantie voor de Nederlandse beleidsdoelstellingen. Er wordt een
appreciatie gegeven van de mate waarin organisaties voor het Nederlandse BHOSbeleid relevante resultaten behalen. Deelaspecten van effectiviteit worden
beoordeeld op basis van specifieke criteria en gescoord op een vierpuntsschaal van
onvoldoende, matig, voldoende en uitstekend. Daarnaast wordt aangegeven of de
organisatie een positieve, een negatieve of een neutrale ontwikkeling heeft
doorgemaakt sinds de scorekaart 2017. Beleidsmatige relevantie en impact
(resultaten) worden aangeduid met de kwalificaties relevant, beperkt relevant en
niet relevant. Een samenvatting van al deze scores is te vinden in de tabellen in
hoofdstuk 5.
De scorekaarten zijn samengesteld op basis van rapportages van de organisatie zelf,
van de Board of Auditors, interne en externe evaluaties, beoordelingen door andere
donoren en van het Multilateral Organisations Performance Assessment Network
(MOPAN).1 Daarnaast wordt om de input gevraagd van betrokken
vakdepartementen, de Permanente Vertegenwoordigingen en Kiesgroepkantoren.
Ook informatie van ambassades over het functioneren van landenkantoren van
multilaterale instellingen zijn in de scorekaart verwerkt.

1

Binnen MOPAN evalueert Nederland samen met 18 gelijkgezinde landen het functioneren van VN-organisaties en
Internationale Financiële Instellingen. Vanaf 2015 worden, per keer, in een tweejaarlijkse cyclus, ongeveer 13
organisaties doorgelicht op organisatorisch functioneren en ontwikkelingseffectiviteit.

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

3

Algemene achtergrond

3.1

Doelstelling en toegevoegde waarde
De International Organization for Migration is in 1951 in Brussel opgericht door 16
landen, waaronder Nederland. Deze intergouvernementele organisatie droeg in
eerste instantie zorg voor de (overzeese) hervestiging van de vele ontheemden,
vluchtelingen en migranten uit het naoorlogse Europa. IOM heeft inmiddels 173
lidstaten, en is daarmee uitgegroeid tot een mondiale organisatie wiens
lidmaatschap grotendeels overeenkomt met de 193 lidstaten van de Verenigde
Naties.2 De doelstelling van IOM is het faciliteren van ordelijke en humane
internationale migratie.
In september 2016 werd IOM onderdeel van het VN-systeem als VN-gerelateerde
organisatie.3 Binnen het multilaterale ontwikkelingssysteem is IOM de leidende
organisatie op het gebied van migratie. Haar sterk gedecentraliseerde structuur
maakt IOM tot een sterke operationele organisatie. Deze gedecentraliseerde
projectstructuur maakt IOM tevens tot een unieke organisatie binnen het VNsysteem. Met de toetreding tot het VN-systeem en IOM’s coördinerende rol bij de
implementatie van het Global Compact on Migration (GCM) wordt de beleidsmatige,
strategische functie van IOM echter steeds belangrijker. De rol van IOM wordt
erkend in het GCM, en de organisatie heeft de rol van Secretariaat en coördinator
van het VN-Migratienetwerk toegewezen gekregen. De inzet van IOM is om haar
huidige kracht als flexibele uitvoerder van projecten te behouden, maar tegelijkertijd
haar strategische beleidscapaciteit te versterken. Nederland werkt aan het opstellen
van een beleidsvisie op de ontwikkeling van IOM en strategische samenwerking met
de organisatie. Er zijn ook lidstaten, waaronder de Verenigde Staten, die van
mening zijn dat IOM een puur uitvoerende organisatie zonder beleidsrol moet
blijven.
IOM’s werk is relevant voor meerdere SDGs.4 IOM heeft een leidende rol bij de
implementatie van SDG 10.7 (ordelijke, veilige en verantwoordelijke migratie) en

De volgende landen zijn lid van IOM (maart 2019): Afghanistan, Albania, Algeria, Angola, Antigua and Barbuda,
Argentina, Armenia, Australia, Austria, Azerbaijan, Bahamas, Bangladesh, Belarus, Belgium, Belize, Benin, Bolivia
(Plurinational State of), Bosnia and Herzegovina, Botswana, Brazil, Bulgaria, Burkina Faso, Burundi, Cabo Verde,
Cambodia, Cameroon, Canada, Central African Republic, Chad, Chile, China, Colombia, Comoros, Congo, Cook
Islands, Costa Rica, Côte d'Ivoire, Croatia, Cuba, Cyprus, Czechia, Democratic Republic of the Congo, Denmark,
Djibouti, Dominica, Dominican Republic, Ecuador, Egypt, El Salvador, Eritrea, Estonia, Eswatini, Ethiopia, Fiji,
Finland, France, Gabon, Gambia, Georgia, Germany, Ghana, Greece, Grenada, Guatemala, Guinea, GuineaBissau, Guyana, Haiti, Holy See, Honduras, Hungary, Iceland, India, Iran (Islamic Republic of), Ireland, Israel,
Italy, Jamaica, Japan, Jordan, Kazakhstan, Kenya, Kiribati, Kyrgyzstan, Lao People’s Democratic Republic, Latvia,
Lesotho, Liberia, Libya, Lithuania, Luxembourg, Madagascar, Malawi, Maldives, Mali, Malta, Marshall Islands,
Mauritania, Mauritius, Mexico, Micronesia (Federated States of), Mongolia, Montenegro, Morocco, Mozambique,
Myanmar, Namibia, Nauru, Nepal, Netherlands, New Zealand, Nicaragua, Niger, Nigeria, North Macedonia,
Norway, Pakistan, Palau, Panama, Papua New Guinea, Paraguay, Peru, Philippines, Poland, Portugal, Republic of
Korea, Republic of Moldova, Romania, Rwanda, Saint Kitts and Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent and the
Grenadines, Samoa, Sao Tome and Principe, Senegal, Serbia, Seychelles, Sierra Leone, Slovakia, Slovenia,
Solomon Islands, Somalia, South Africa, South Sudan, Spain, Sri Lanka, Sudan, Suriname, Sweden, Switzerland,
Tajikistan, Thailand, Timor-Leste, Togo, Tonga, Trinidad and Tobago, Tunisia, Turkey, Turkmenistan, Tuvalu,
Uganda, Ukraine, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, United Republic of Tanzania, United
States of America, Uruguay, Uzbekistan, Vanuatu, Venezuela (Bolivarian Republic of), Viet Nam, Yemen, Zambia,
Zimbabwe.
3
VN-IOM Agreement - A/70/976, VNGA Resolutie 70/263.
4
Specifiek: 4.b Scholarships (student mobility), 5.2 Trafficking (focus on woman and girls), 8.7 Trafficking, 8.8
Migrant workers’ rights (especially women), 10.7 Well-managed migration policies, 10.c Remittances, 17.16
Global partnerships, 17.17 Public, private and civil society partnerships, 17.18 Data disaggregation (including by
migratory status). Gedeeltelijk relevant: 1.5 Resilience to climate events and socioeconomic shocks, 3.8 Access
to essential healthcare services, 11.b Cities implementing integrated policies en 13.1-3 Resilience to climate
hazards and natural disasters.
2

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

ziet haar taak vooral in het assisteren van lidstaten bij het implementeren van de
(aan migratie gerelateerde) SDGs.
3.2

Organisatie, werkwijze en activiteiten
Organisatiestructuur
Het hoofdkantoor van IOM is gevestigd in Genève. Aan het hoofd van IOM staat een
Directeur-Generaal, die voor maximaal twee termijnen van vijf jaar door de lidstaten
kan worden verkozen. In juni 2018 is de huidige DG, António Vitorino (Portugal),
gekozen. In oktober 2018 is hij officieel aangetreden.
De bestuursorganen van IOM zijn de Raad en de Standing Committee on
Programmes and Finance.De Administratie omvat het management van IOM.
De Raad
De Raad is de hoogste autoriteit en bepaalt het beleid, de programma’s en de
activiteiten van IOM. Daarnaast beoordeeld de Raad het jaarlijkse programma en
budget. Alle lidstaten zijn met één stem vertegenwoordigd. De Raad komt eenmaal
per jaar in een reguliere zitting bijeen in Genève en kan, indien nodig, ook in een
buitengewone zitting bijeenkomen.
De Standing Committee on Programmes and Finance
De Standing Committee on Programmes and Finance (SCPF) komt twee keer per
jaar bijeen om beleid, programma’s en activiteiten te bespreken, alsmede
budgettaire en financiële kwesties. Deelname aan het SCPF staat open voor alle
IOM-lidstaten. Het SCPF kan aanbevelingen doen aan de Raad, maar kan tussen de
zittingen van de Raad ook beslissingen nemen over urgente aangelegenheden.
De Administratie
De Administratie bestaat uit de Directeur-Generaal (DG), de plaatsvervangend DG,
en ander personeel zoals bepaald door de Raad. De DG is de hoogste uitvoerende
functionaris van IOM. Indien de Raad in najaar 2019 akkoord gaat, zullen er vanaf
2020 twee plaatsvervangend DG’s worden aangesteld door de DG. IOM pleit
hiervoor omdat de grootte van de organisatie om een versterkt topmanagement
vraagt, maar moet nog met toelichting komen over de taakverdeling tussen de twee
DDG’s. De Administratie is verantwoordelijk voor het beheer van de organisatie en
het uitvoeren van het beleid en de besluiten zoals vastgesteld door de Raad en de
SCPF.
Regionale, landen- en veldkantoren
In 2018 had IOM ruim 12.600 personeelsleden, waarvan 97% werkzaam is buiten
het hoofdkantoor op de 413 locaties wereldwijd. De zogenaamde “veldstructuur”
bestaat uit 9 regionale kantoren, 2 administratieve centra (Manilla en Panama), 2
special liaison offices (Addis Abeba, Ethiopië en New York, Verenigde Staten), het
Global Migration Data Analysis Centre (GMDAC) in Berlijn en een groot aantal
landen- en veldkantoren. In Nederland heeft IOM, naast het hoofdkantoor in Den
Haag, o.a. sub-vestigingen in Amsterdam, Schiphol, Utrecht, Zwolle en Ter Apel.
De regionale kantoren plannen, coördineren, ondersteunen en houden toezicht op
IOM-activiteiten in hun regio. Ze zijn verantwoordelijk voor projectbeoordeling en
goedkeuring en bieden technische ondersteuning aan landenkantoren, met name op
het gebied van projectontwikkeling, projectuitvoering, monitoring en evaluatie,
resource management en coördinatie van de samenwerking met regionale en lokale
overheden, agentschappen, VN-organisaties en andere belangrijke partners.

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

De landen- en veldkantoren zijn verantwoordelijk voor de implementatie van
projecten. Daarnaast analyseren de kantoren migratieproblemen en –trends in het
land en dragen hiermee bij aan de regionale strategieën en planning. In
samenwerking met het relevante regionale kantoor en op basis van de regionale
strategieën ontwikkelen ze een landenstrategie en een nationaal actieplan. Landenen veldkantoren worden grotendeels gefinancierd vanuit projectbijdragen.
Beleidsprioriteiten
De hoofddoelstelling van IOM is het faciliteren van ordelijke en humane migratie.
Om dit doel te behalen richt IOM zich op de volgende 12 prioriteiten, op verzoek van
of in overeenstemming met lidstaten:
1. Het bieden van veilige, betrouwbare, flexibele en kosteneffectieve diensten
aan personen die internationale migratiebijstand nodig hebben.
2. Het verbeteren van het humane en ordelijke beheer van migratie en het
respect voor de mensenrechten van migranten in overeenstemming met
het internationale recht.
3. Het verlenen van deskundig advies, onderzoek, technische samenwerking en
operationele bijstand aan staten, intergouvernementele en nietgouvernementele organisaties en andere belanghebbenden, om nationale
capaciteiten op te bouwen en internationale, regionale en bilaterale
samenwerking op het gebied van migratie te faciliteren.
4. Bijdragen aan de economische en sociale ontwikkeling van staten door
onderzoek, dialoog en het ontwerpen en uitvoeren van migratiegerelateerde programma’s.
5. Het ondersteunen van staten, migranten en gemeenschappen bij het
aanpakken van de uitdagingen gerelateerd aan irreguliere migratie.
6. Het fungeren als primair referentiepunt voor migratie-informatie, onderzoek,
best practices, en verzameling en het delen van data.
7. Het bevorderen en faciliteren van het internationale en regionale debat en
dialoog over migratie.
8. Staten assisteren bij het vergemakkelijken van de integratie van migranten,
en samenwerking met diaspora.
9. Deelname aan gecoördineerde humanitaire hulp, waar het migratie betreft.
10. Het uitvoeren van programma’s die de vrijwillige terugkeer en herintegratie
faciliteren van vluchtelingen, ontheemden, migranten en andere personen
die internationale migratiediensten nodig hebben.
11. Staten bijstaan bij de ontwikkeling en uitvoering van programma’s, studies
technische expertise inzake de bestrijding van mensenhandel en
migrantensmokkel.
12. Ondersteunen van de inspanningen van staten op het gebied van
arbeidsmigratie.
Het Migration Governance Framework (MiGOF) van IOM biedt het algemene kader
voor de interventies, planning en rapportage van IOM over migratiekwesties. Het
raamwerk bevat drie principes en drie doelstellingen.
Principes:
1. Goed migratiebeheer vereist de naleving van internationale normen en
respect voor de rechten van migranten.
2. Migratie en gerelateerd beleid kunnen het beste worden geformuleerd met
behulp van evidence-based en whole-of-government benaderingen.
3. Goed migratiebeheer berust op sterke partnerschappen.

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

Doelen:
1. Bevorderen van sociaaleconomisch welzijn van migranten en samenlevingen
moet het doel zijn van goed migratiebeheer en migratie-gerelateerd beleid.
2. Goed migratiebeheer moet een effectieve reactie zijn op mobiliteit die het
gevolg is van crises.
3. Migratie moet plaatsvinden op een veilige, ordelijke en waardige manier.
Het grootste deel van het werk van IOM vindt plaats op veldniveau en wordt
uitgevoerd door middel van projecten. IOM is over de hele wereld actief, in lage -,
midden - en hoge inkomenslanden. Nederland werkt onder andere intensief samen
met IOM op het gebied van vrijwillige terugkeer en herintegratie van migranten
vanuit Nederland naar de landen van herkomst, maar ook op het gebied van
hervestiging en gezinshereniging.
Bijdrage aan de VN-agenda
IOM heeft in 2018 voor het eerst formeel bijgedragen aan het quadrennial
comprehensive policy review (QCPR), omdat de organisatie pas in 2016 onderdeel
werd van het VN-systeem. Het QCPR is een mechanisme waarmee de Algemene
Vergadering van de VN de effectiviteit, samenhang en impact van haar inzet
beoordeelt. IOM’s formele bijdrage heeft haar rol ten aanzien van de QCPR-resolutie
vooral verstevigd en geformaliseerd, aangezien IOM voor 2016 op ad hoc basis al
wel onderdeel was van de VN landenteams voor het “Delivering as One” initiatief.
IOM is onderdeel van een groot aantal interagency werkgroepen, werkgroepen die
de samenwerking tussen VN-organisaties regelen. IOM’s coördinerende rol binnen
het VN-migratienetwerk en het Migration Multi-Partner Trust Fund, dat IOM voor de
implementatie GCM heeft opgezet (zie paragraaf 3.1), zijn tevens voorbeelden van
IOM’s bijdrage aan de Delivering as One agenda.
Recente beleidsevaluaties
Alle evaluaties die uitgevoerd worden naar IOM’s beleid en programma’s staan
vermeld op de IOM-website en zijn algemeen opvraagbaar. De afgelopen twee jaar
is er een aantal relevante beleidsevaluaties uitgevoerd. De uitkomsten hiervan zijn
in deze scorekaart verwerkt. De evaluaties betreffen het Migration Crisis Operational
Framework (zie hiervoor paragraaf 4.1), de Private Sector Partnerships Strategy
(paragraaf 4.3), IOM’s Gender Equality Policy (paragraaf 5.1), en Knowledge
Management binnen IOM (paragraaf 4.5). Daarnaast is er in 2017-2018 een
evaluatie van het Multilateral Organisation Performance Assessment Network
(MOPAN) over IOM gepubliceerd, welke op meerdere plekken in deze scorekaart is
verwerkt. MOPAN is een netwerk opgericht door een groep gelijkgezinde donoren,
waaronder Nederland, dat de effectiviteit van multilaterale organisaties evalueert.
3.3

Nederlandse rol en invloed
Nederland is een lidstaat en donor van IOM. In totaal zijn er 173 lidstaten.
Nederland is net als andere lidstaten vertegenwoordigd in de jaarlijkse Raad en
halfjaarlijkse vergaderingen van de SCPF (zie paragraaf 3.2). Nederland heeft op
gelijke voet met de andere lidstaten stemrecht in deze bijeenkomsten. Daarnaast
neemt Nederland deel aan de specifieke werkgroepen en/of thema- of
landenbriefings. Als een van de belangrijkste (core-)donoren heeft Nederland relatief
veel invloed.
In 2018 werkten er 83 Nederlanders bij IOM, waarvan 16 op P-niveau
(internationale beleids- en projectmedewerkers).

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

Alle EU-lidstaten zijn lid van IOM, en zij hebben reguliere EUcoördinatiebijeenkomsten. Waar mogelijk wordt de inzet van EU-lidstaten
gecoördineerd, bijvoorbeeld voor gezamenlijke standpunten tijdens de
vergaderingen van de Raad en de SCPF. Ook vindt er geregeld informeel overleg
plaats tussen gelijkgezinde lidstaten, veelal andere EU-lidstaten. Op regionaal en
landenniveau vindt ook EU-coördinatie plaats op migratie-gerelateerde
onderwerpen. De precieze samenstelling hiervan is afhankelijk van de lokale
context, aanwezige vertegenwoordigingen en kan ook gaan over de werkterreinen
van andere migratie-gerelateerde organisaties, zoals UNHCR.
3.4

Financiële omvang en bijdragen
De financiële structuur van de organisatie bestaat uit twee delen: het
administratieve deel (bestaande uit lidmaatschapscontributies van lidstaten) en het
operationele deel. Het operationele deel van de begroting bestaat uit vrijwillige
donorbijdragen (zowel core als non-core bijdragen) en het Operational Support
Income (OSI – overhead van projecten). De kernstructuur van IOM wordt door met
name gefinancierd vanuit het administratieve deel van de begroting en vanuit het
OSI.
IOM ontvangt in vergelijking met andere VN-organisaties relatief weinig
ongeoormerkte bijdragen. De afgelopen jaren heeft ontoereikende ongeoormerkte
financiering geleid tot onder investering in de kernstructuur van de organisatie.
Deze trend is aan het keren, en IOM is bezig met een inhaalslag ter versterking van
kernonderdelen van de organisatie. Meer informatie hierover is op verschillende
onderdelen in deze Scorekaart verwerkt.
Nederland is een belangrijke donor van IOM. In 2018 was Nederland met een
bijdrage van USD 62 mln. de 10e donor. Nederland steunt hiermee een breed scala
aan activiteiten, zoals vrijwillige terugkeer en herintegratie van migranten vanuit
Nederland of transitlanden in Noord-Afrika, (nood)hulp aan ontheemden en
migranten en dataverzameling over migratiestromen. In 2018 heeft Nederland ook
voor het eerst een ongeoormerkte bijdrage aan IOM gedaan, en is daarmee een van
de grootste core-donoren geworden. Ongeoormerkt financieren komt overeen met
de principes van goed donorschap.
Financieel Overzicht (bedragen in USD miljoen)
Inkomsten
Jaar
Verplichte
Vrijwillige bijdragen
Bijdragen
Geoormerkt Niet-geoormerkt
2016
45,9
1.562,2
3,5
2017
49,5
1.544,0
14,9
2018
51,9
1.767,9
30,1

5

Totaal5

Uitgaven
Totaal

1.615,6
1.614,3
1.862,7

1.602,3
1.606,4
1.841,6

Het totale inkomen is inclusief rente en overige inkomsten (2016 USD 4,1 mln.; 2017 USD 5,9 mln. en 2018 USD
12,9 mln.)

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

Overzicht bijdragen en ranking Nederland (bedragen in USD miljoen)
Jaar
Bijdrage
Ranking/donor
Bedrag
2016

2017

2018

Core-bijdrage
Non-core-bijdrage

15. Nederland
13. Nederland

0,8
28,6

Totaal bijdrage

13. Nederland

29,5

Core-bijdrage

0,8

Non-core-bijdrage
Totaal bijdrage

15. Nederland
11. Nederland
12. Nederland

43,0
43,8

Core-bijdrage
Non-core-bijdrage

2. Nederland
11. Nederland

8,3
53,7

Totaal bijdrage

10. Nederland

62,0

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

4

Institutionele aspecten en functioneren van de organisatie

4.1

Strategie en verantwoording
Strategie
Sinds 2017 richt IOM haar inzet op de twaalf strategische prioriteiten die beschreven
zijn onder paragraaf 3.2. In 2015 heeft IOM daarnaast het eerdergenoemde
Migration Governance Framework (MiGOF) opgesteld. De principes en doelen uit dit
raamwerk zijn tevens beschreven onder paragraaf 3.2. Vanwege het brede mandaat
van IOM en haar bereidheid haar leden/donoren tegemoet te komen, voert de
organisatie soms projecten uit die op of net over de grens van haar mandaat lijken
te gaan. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om projecten gericht op versterking van de
rechtsstaat of private sector ontwikkeling in landen van herkomst, die weliswaar
gerelateerd zijn aan (de effecten van) migratie, maar niet direct aansluiten bij de
kerndoelstellingen van IOM. Om vertroebeling zoveel mogelijk te voorkomen let
Nederland er bij haar programmering scherp op of IOM voor een bepaalt project de
aangewezen uitvoeringspartner is.
Het MiGOF dient als het huidige strategische raamwerk van IOM. Het bevat de
langetermijnvisie op migratiebeheer, beleid en processen. Het MiGOF heeft,
bijvoorbeeld door koppeling aan internationale normen, een sterke normatieve
onderbouwing. Definiëring van normatieve doelen, zoals de beoogde bijdrage aan de
realisatie van de SDGs, mist. Het MiGOF biedt tevens geen duidelijke strategische
visie met betrekking tot IOM’s nieuwe rol als coördinator van het VN
Migratienetwerk. IOM erkent, zoals Nederland, de beperkingen van het MiGOF als
strategische instrument. Door DG Vitorino is een aanvullende Strategische Visie
ontwikkeld. Ten tijde van schrijven van deze scorekaart is dit proces gaande. De
komende periode zal de Strategische Visie in samenwerking met de lidstaten
uitgewerkt worden in specifieke strategieën. Nederland sluit hier bij aan. Dit zal met
name binnen de IOM-werkgroepen in Genève gebeuren, zoals de Working Group on
Budget Reform.
IOM hanteert geen overkoepelende, organisatie brede Theory of Change. Wel
worden op het niveau van landen en programma’s verandertheorieën opgesteld. Ook
heeft IOM een organisatie breed resultatenkader dat gekoppeld is aan het MiGOF.
De inzet in crisisgebieden gebeurt aan de hand van IOM’s Migration Crisis
Operational Framework (MCOF). Deze is mede vormgegeven door de zogenaamde
Principles for Humanitarian Action. Evaluatie wijst uit dat het MCOF IOM nog niet
voldoende strategische richting geeft en dat een update van het raamwerk nodig is
om relevantie te garanderen.
IOM’s werkwijze is sterk gericht op samenwerking en partnerschappen (zie
paragraaf 4.3), wat ertoe leidt dat de interventies van IOM goed aansluiten op
nationaal beleid en het beleid van andere internationale- en VN-organisaties. IOM
sluit hierbij ook goed aan op de United Nations Development Assistance Frameworks
(UNDAFs) (landen)strategieën. IOM was tevens betrokken bij de ontwikkeling van
deze UNDAFs.
Verantwoording
IOM legt voldoende verantwoording af aan het beheersorgaan en de donoren, onder
andere door middel van projectrapportages, de jaarrapportage en
informatievoorziening tijdens de SCPF, de Raad en op navraag van lidstaten. IOM
wordt door partners over het algemeen als zeer transparant beoordeeld. Daarnaast
kan IOM naar Nederlands oogpunt nog een stap zetten in de omgang met en

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

informatievoorziening aan donoren die een ongeoormerkte bijdrage leveren.
Nederland stuurt hierbij aan op de oprichting van een, bij soortgelijke organisaties
reeds gangbare, Donor Support Group.
Ook voor overige belanghebbenden, zoals begunstigden, is IOM aanspreekbaar. IOM
heeft een sterk kader voor verantwoording tegenover door crisis getroffen
bevolkingsgroepen en IOM is een actief lid van het Inter-Agency Standing
Committee (IASC) Task Team on Accountability to Affected Populations and
Protection from Sexual Exploitation and Abuse.
Onderdeel
Kernmandaat / Prioriteiten / Mission Creep
Beleidsstrategie
Theory of Change
Aansluiting Nationaal beleid / Armoedestrategie
Verantwoording
Aanspreekbaarheid voor overige belanghebbenden
TOTAAL

Score
3
3
2
4
3
3
3

Verandering sinds 2015: neutraal = 
4.2

Resultaatgerichtheid en transparantie
Resultaatgerichtheid
De performance management systemen binnen IOM bevinden zich in de
ontwikkelingsfase. Ter verbetering van Result Based Management (RBM) en Result
Based Budgeting (RBB) heeft IOM de afgelopen jaren gewerkt aan de ontwikkeling
van het online programma management systeem PRIMA (Project Information and
Management Application), dat de organisatie in staat moet stellen om resultaten
beter te rapporteren, aggregeren en RBB mogelijk te maken. Het systeem wordt
rond de publicatie van deze scorekaart organisatie-breed uitgerold. Vanaf 2020
moeten alle nieuwe projecten in het PRIMA-systeem opgenomen zijn. Naar
verwachting zullen vanaf 2021 alle projecten via het systeem beheerd worden, en
vanaf dat moment is het mogelijk om geaggregeerde data van alle IOM-projecten te
produceren, wat de verantwoording en resultaatmeting – een Nederlandse prioriteit
– ten goede zal komen.
Om de voortgang op de doelen van het Migration Governance Framework te
monitoren heeft IOM een MiGOF resultatenkader opgesteld. De ontwikkeling van het
resultatenkader is een belangrijke stap, maar het MOPAN onderzoek liet zien dat het
het kader kwalitatief nog wel naar een hoger niveau moet. Op projectniveau werkt
IOM standaard met resultatenkaders, welke aansluiten op het overkoepelende
MiGOF resultatenkader. De kwaliteit van deze resultatenkaders is wisselend, maar er
is een verbeterende trend zichtbaar. Ook regionale strategieën zijn in toenemende
mate aangesloten op het MiGOF. Registratie in het PRIMA systeem faciliteert de
koppeling van projecten aan het MiGOF (resultatenkader).
Ook de RBM systemen zijn nog niet voldoende robuust en geïntegreerd binnen de
organisatie. Hier speelt het probleem van ontoereikende core-financiering voor IOM,
met als gevolg dat de doorvoering van RBM leidt onder gebrekkig budget en
capaciteit. Een consequentie hiervan is dat resultaten en data nu nog niet consistent
worden meegenomen in het ontwerp van nieuwe projecten. Verdere uitrol en

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

integratie van het PRIMA systeem binnen IOM zal een deel van dit probleem
adresseren. Ook werkt IOM actief aan het verbeteren van knowledge management.
Transparantie
De projectrapportages van IOM zijn naar de standaarden die Nederland stelt over
het algemeen van goede kwaliteit. Hiernaast brengt IOM jaarlijks een inhoudelijk en
financieel verslag uit. Deze rapportages zijn in toenemende mate resultaatgericht.
Op dit moment is goede aggregatie van projectresultaten nog niet mogelijk, wat
vaststelling van de verhouding van de resultaten tot de gestelde doelen bemoeilijkt.
Het bovengenoemde PRIMA systeem zal hier verandering in brengen.
IOM is transparant over de allocatie van middelen. De organisatie geeft meerdere
keren per jaar een update over het programma en budget. IOM is sinds 2017 lid van
het International Aid Transparency Initiative (IATI), en publiceert inmiddels vrijwel
alle projecten via dit kanaal.
Onderdeel
RBM en RBB
Inzichtelijk maken resultaten
Inzichtelijk maken allocatie van middelen (o.a. IATI)
Communicatie over resultaten
TOTAAL

Score
3
3
4
3
3

Verandering sinds 2015: positief = 
4.3

Partnerschappen en samenwerking
IOM hecht veel waarde aan partnerschappen. Het belang van sterke partnerschappen
voor migratie(beheer) is ook gereflecteerd in IOM’s beleidsprioriteiten en geëxpliceerd in
principe 3 van het Migration Governance Framework. IOM’s partnergerichte werkwijze
wordt, terecht, aangemerkt als één van haar sterkste punten. De organisatie coördineert
haar programma’s en projecten strategisch en operationeel op internationaal, regionaal
en lokaal niveau. Vanuit haar nieuwe centrale rol in het internationale systeem omtrent
migratie heeft IOM een groot aantal partnerschappen met VN-organisaties, overheden,
het maatschappelijk middenveld (zoals ngo’s en diaspora), en de private sector. Hoewel
de samenwerking met partners sterk is, is deze niet altijd volledig gebaseerd op een
goede strategie. De sterke veldaanwezigheid stelt IOM wel in staat om intensief samen te
werken met regionale en nationale partners, en om haar interventies af te stemmen op
hun prioriteiten en migratiebeleid. Dit zorgt voor een hoge mate van operationele
relevantie.
De toetreding tot het VN-systeem in 2016 en IOM’s rol ten aanzien van het Global
Migration Network heeft de strategische partnerschappen met andere VN-organisaties
verstevigd. Zo leiden IOM en UNHCR gezamenlijk het humanitaire Camp Coordination
and Camp Management Cluster, en werkt IOM samen met de WHO en UNAIDS aan
gezondheidssystemen in noodsituaties. Hiernaast neemt IOM uitgebreid deel aan dialogen
omtrent migratie, inclusief VN-toppen. Dergelijke dialogen betrekken een breed scala aan
belanghebbenden, waaronder internationale agentschappen, het maatschappelijk
middenveld en de private sector. Ook ten aanzien van de private sector heeft IOM, in
2015, een strategie opgesteld. De samenwerking met de private sector is de afgelopen
jaren toegenomen, wat ook gereflecteerd wordt door een – welkom maar nog beperkte –
toename van financiering vanuit deze sector.

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

Vanwege haar bereidheid tot samenwerking, openheid en flexibiliteit is IOM een
betrouwbare en gewaardeerde partner. Ook Nederland is over het algemeen zeer
tevreden over de samenwerking.

Onderdeel
Partnerschappen met andere organisaties
Visie en rol partnerschappen
Aansluiting partnerschappen met andere actoren
Samenwerking en coördinatie overige actoren
TOTAAL

Score
4
3
4
4
4

Verandering sinds 2015: positief = 
4.4

Operationeel management
IOM is een gedecentraliseerde en projectgerichte organisatie. Nederland ervaart IOM
als een flexibele en relevante partner. Het projectgerichte financiële model maakt de
organisatie echter vrijwel volledig afhankelijk van projectfinanciering, welke vaak
voor een bepaalde periode wordt toegezegd. Dit heeft enerzijds tot gevolg dat de
menselijke en financiële middelen op operationeel niveau goed zijn afgestemd op de
context, anderzijds beperkt het projectgerichte karakter van de organisatie nu nog
de –ook door Nederland gezochte- institutionele flexibiliteit, bijvoorbeeld doordat
deze structuur de strategische personeelsplanning beperkt (zie ook paragraaf 4.6).
IOM is van toenemend belang in het internationale (migratie)systeem, vanwege de
prominentie van migratie op de internationale agenda en de nieuwe en toenemend
normatieve rol als secretariaat en coördinator van het VN-Migratienetwerk van de
organisatie. Onder andere vanwege de onder-investering door gebrekkige core
financiering, is de organisatie nog niet toegesneden op de nieuwe rol. Specifieke
gevolgen van het tekort aan ongeoormerkte financiering worden elders in deze
scorekaart besproken.
Er is echter een kentering in de trend van onder-financiering zichtbaar. Sinds 2016
neemt ongeoormerkte financiering toe. Onder het nieuwe leiderschap van DG
Vitorino is IOM begonnen met het opstellen en implementeren van een plan van
aanpak voor de benodigde institutionele hervormingen. Naar Nederlands oogpunt
stelt IOM voor deze hervormingen de juiste prioriteiten, waaronder het versterken
van strategische beleidsplanning, anti-fraude maatregelen en het interne systeem
om gevallen van grensoverschrijdend gedrag te adresseren. De snelheid en de mate
waarin de plannen succesvol kunnen worden doorgevoerd zal onder andere
afhangen van de beschikbaarheid van ongeoormerkte donorbijdragen. Waar
ongeoormerkte financiering beschikbaar is, heeft IOM dit ingezet om hervormingen
door te voeren. Voorbeelden hiervan zijn inspanningen op het gebied van Result
Based Management en risicomanagement.
Qua financieel beheer scoort IOM goed. De organisatie presenteert ieder jaar een
duidelijk en nauwkeurig financieel verslag. Over het verslag wordt een externe
accountantsverklaring afgegeven. In het verslag worden de overhead, de realisatie
ten opzichte van het oorspronkelijke budget en ten opzichte van voorgaande jaren
en de scheiding tussen contributies, non-core projectbijdragen en overige inkomsten
helder aangegeven.

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

IOM is een sterk uitvoerende organisatie die in veel gevallen zelf zorg draagt voor
de implementatie van activiteiten. IOM ontwerpt haar interventies in nauw overleg
met nationale belanghebbenden en heeft daarom over het algemeen goed inzicht in
de lokale systemen. In Nederlandse optiek zorgen de sterke veldpresentie en
partnergerichte werkwijze ervoor dat IOM goed aansluit op lokale systemen en nauw
kan samenwerken met, en doorverwijzen naar, lokale partners.
Decentrale kantoren
IOM kenmerkt zich door een sterk gedecentraliseerde structuur, met een hoge mate
van gedecentraliseerde besluitvorming. Landenbeleid wordt decentraal
vormgegeven. De regionale kantoren stellen de regionale strategie vast, met input
van de landen- en veldkantoren. De landenstrategie wordt vervolgens vastgesteld in
overeenstemming met de regionale strategie. Dit leidt tot goede regionale
coherentie. De hoofden van landenmissies en projectuitvoerders hebben een grote
mate van vrijheid om projectimplementatie aan te passen aan de behoeften in het
veld. De verantwoordelijkheden van de verschillende kantoren zijn beschreven
onder paragraaf 3.2.
De Terms of Reference van de regionale en landenkantoren beschrijven de
verschillende rollen en bevoegdheden van deze kantoren. Om te garanderen dat de
decentrale kantoren in lijn handelen met de doelstellingen van de organisatie en hun
bevoegdheden, zijn er verschillende controlemechanismen. Deze
controlemechanismen betreffen o.a. de goedkeuring van projecten, beheer van
fondsen, controle op inkoop en Human Resource Management.
De mate waarin IOM-kantoren functioneren is wisselend, maar over het algemeen
functioneren de kantoren adequaat. Het auditsysteem van IOM is van voldoende
kwaliteit om het functioneren van landenkantoren te monitoren en problemen aan te
pakken wanneer noodzakelijk. IOM’s Inspecteur-Generaal (zie 4.5) licht ieder jaar
een aantal kantoren door. De bevindingen uit de rapporten worden sinds 2017
gepubliceerd op de IOM-website en zijn voor iedereen toegankelijk.6
Onderdeel
Delegatie van bevoegdheden
Projectbeheer en financieel beheer
Verantwoordelijkheden en bevoegdheden decentrale kantoren
Gebruik van lokale partners en systemen

Score
3
4
3
3

TOTAAL

3

Verandering sinds 2015: neutraal = 
4.5

Beleidsevaluatie
De performance evaluatie systemen binnen IOM is nog niet voldoende volwassen
voor een grote VN-organisatie, constateerde ook MOPAN. Eind 2018 is een nieuw
evaluatiebeleid gepubliceerd, waarbij de UNEG-richtlijnen in acht zijn genomen.
Hiermee zijn belangrijke stappen richting verbetering gezet.
De evaluatiefunctie binnen IOM is belegd bij het kantoor van de InspecteurGeneraal. Dit kantoor rapporteert direct aan het kantoor van de Directeur-Generaal,
die de tweejaarlijkse werkplannen van het kantoor moet goedkeuren. Hoewel IOM
aangeeft dat dit een formaliteit betreft om ervoor te zorgen dat de DG op de hoogte
6

https://www.iom.int/internal-audit

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

is van de plannen, is dit een aandachtspunt, omdat dit een risico voor de
onafhankelijkheid van de evaluatiefunctie kan vormen. IOM wil dit intern echter zelf
verder onderzoeken in het kader van de institutionele hervormingen, en hier op een
later moment met lidstaten over spreken. In 2020 staat een peer-review van de
evaluatiefunctie van IOM door de UN Evaluation Group (UNEG) gepland, die IOM ook
wil afwachten voordat veranderingen worden doorgevoerd. Nederland volgt deze
ontwikkelingen.
De relevantie van de uitgevoerde evaluaties is hoog. Echter, de reikwijdte van de
evaluaties is nog beperkt en gefragmenteerd. Dit komt doordat de uitvoering van
evaluaties grotendeels bepaald wordt door donorverzoeken en/of de bereidheid van
donoren om evaluaties te financieren. Projecten die gefinancierd worden uit het IOM
Development Fund vormen een uitzondering op bovenstaande. Voor deze projecten
is evaluatie verplicht. Ondanks IOM’s beleid dat in principe ieder programmavoorstel
een evaluatiecomponent moet bevatten, verschilt de mate waarin evaluaties
plaatsvinden tussen regio’s, interventietypen, etc. Dit geldt ook voor thematische en
strategische evaluaties, die voor financiering afhankelijk zijn van budget toedeling
vanuit centrale fondsen. Ook hier speelt het tekort aan core-financiering, waardoor
het evaluatiebudget beperkt is. In 2019 is IOM erin geslaagd meer ongeoormerkt
budget vrij te maken voor het kantoor van de Inspecteur-Generaal, wat op termijn
kan leiden tot een kwaliteitsverbetering.
IOM heeft hard gewerkt aan het creëren van een evaluatiecultuur binnen de
organisatie, en hoewel er nog stappen gezet moeten worden, zoals het formaliseren
van een knowledge management systeem, worden de eerste resultaten zichtbaar.
De aandacht voor goede follow up van aanbevelingen neemt toe en het nieuwe
evaluatiebeleid wijst de verantwoordelijkheid hiervoor expliciet toe aan directeuren,
Chiefs of Mission en programmamanagers. Een formeel systeem voor opvolging is
echter nog niet aanwezig. IOM laat naar het oordeel van Nederland zien de
opvolging van aanbevelingen van evaluaties van het functioneren van de organisatie
serieus te nemen. In de strategie die door de in oktober 2018 aangetreden DG
Vitorino wordt ontwikkeld is bijvoorbeeld duidelijk aandacht voor de opvolging van
de aanbevelingen van het MOPAN-assessment 2017-2018.

Onderdeel
Helder vastgelegd evaluatiebeleid
Inrichting evaluatiefunctie
Onafhankelijkheid evaluatie-eenheid
Reikwijdte en relevantie evaluaties
Follow up aanbevelingen evaluaties

Score
3
3
2
2
3

TOTAAL

3

Verandering sinds 2015: positief = 
4.6

Human Resource Management
Op het gebied van HRM hanteert IOM grotendeels dezelfde regels als andere VNorganisaties, al is de IOM-staf vaak lager ingeschaald dan personeel op vergelijkbare
functies in andere VN-organisaties. Het grootste gedeelte van IOM’s personeelsleden
werkt op basis van een nationaal contract. IOM heeft een roulatiesysteem voor
stafleden vanaf niveau P3, waarbij plaatsingen 3 à 5 jaar duren. Mobiliteit binnen en
tussen de organisaties is voldoende.

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

De projectgerichte structuur van IOM maakt het mogelijk om flexibel personeel aan
te nemen wanneer projectmiddelen beschikbaar komen en deze te verplaatsen
tussen projecten. De vaardigheden van het personeel zijn hierdoor relevant en goed
aangesloten op behoeften van de projecten. Deze structuur beperkt echter ook de
mogelijkheden voor strategische personeelsplanning die verder kijkt dan korte
termijn, of die ziet op personeel die niet direct aan projecten gekoppeld zijn. Zo
heeft IOM op het hoofdkantoor te weinig personeel met vaardigheden op het gebied
van beleidsvorming en strategisch beleidsdialoog. IOM werkt aan een nieuwe human
resource strategie die meer nadruk legt op strategische ontwikkeling van personeel,
welke naar verwachting eind 2019 gefinaliseerd wordt. Ook heeft IOM middelen
vrijgemaakt voor de versterking van beleidscapaciteit. Het verbeteren van capaciteit
op het gebied van beleidsvorming en -dialoog is noodzakelijk om de rol als
Secretariaat van het VN-Migratienetwerk goed uit te kunnen voeren. Nederland zal
hier oog voor blijven houden.
IOM streeft naar geografische diversiteit binnen haar personeel. In 2018 waren er
168 nationaliteiten vertegenwoordigd binnen IOM. Van de totale staf was 78%
afkomstig uit het globale zuiden, en 22% uit het globale noorden. Voor de
internationale staf was deze verdeling 50/50. Ook besteedt IOM veel aandacht aan
de genderbalans in de organisatie, wat over de afgelopen jaren duidelijk tot
verbeteringen heeft geleid. Vrouwen maken 48% van het personeelsbestand van
IOM uit, en de vertegenwoordiging in hogere posities laat een stijgende lijn zien. In
de niveaus van P5 en hoger maakten vrouwen in 2018 37% uit, tegenover 26% in
2014.
Onderdeel
Mobiliteit
Kwaliteit
Diversiteit
Genderbalans
TOTAAL

Score
3
3
3
3
3

Verandering sinds 2015: neutraal = 
4.7

Financiële stabiliteit
IOM dient door de grote mate van afhankelijkheid van project financiering, de
indirecte kosten terug te verdienen als overheadpercentage op deze projecten. IOM
hanteert hiervoor 7%. In de afgelopen jaren bleek dit voldoende om de indirecte
kosten daadwerkelijk te kunnen financieren. Over 2018 werd zo’n USD 96,7 mln.
opgehaald en bedroegen de indirecte kosten USD 85,8 mln. In voorgaande jaren
werden soortgelijke overschotten geboekt. Het operationeel reservefonds is eind
2018 opgelopen naar USD 41,8 mln. wat de organisatie enige reserve geeft, die
benodigd is gezien eerder genoemde afhankelijkheid.
Omdat de reserve de afgelopen jaren hoger was dan noodzakelijk bleek, is in 2018
door de lidstaten een resolutie aangenomen die IOM in staat stelt een deel van de
overschotten in te zetten als flexibele financiering om kernprocessen te versterken.
De huidige liquiditeitspositie van IOM is acceptabel. Zoals blijkt uit paragraaf 2.4 is
de verhouding tussen het administratieve en het operationele deel van het budget
scheef. Grote mate van afhankelijkheid van projectfinanciering en gebrek aan

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

ongeoormerkte financiering zouden een risico voor de continuïteit en de
ontwikkeling van de organisatie kunnen vormen, zoals in verschillende delen van
deze scorekaart uiteen is gezet. Er is echter een verbeterende trend zichtbaar. In
2018 bedroeg het administratieve deel van de begroting 4,4% van de totale
begroting, tegenover 3,9% in 2017 en 3% in 2016. Naast het absolute bedrag aan
ongeoormerkte financiering neemt het percentage dus ook in relatieve termen toe.
Auditfunctie
IOM heeft een robuust intern audit systeem, welke belegd is in het kantoor van de
Inspecteur-Generaal (zie 4.5). Het kantoor vervult zijn interne auditfunctie in
overeenstemming met de International Standards for the Professional Practice of
Internal Auditing.
Met uitzondering van de evaluatiefunctie (zie hiervoor paragraaf 4.5) is de interne
auditfunctie van IOM volledig onafhankelijk van het management en rapporteert via
verschillende beheers- en bestuursorganen, waaronder het Audit and Oversight
Advisory Committee, de Directeur-Generaal en de SCPF. Sinds 2018 publiceert het
kantoor van de Inspecteur-Generaal de samenvattingen van interne audits op de
website. Vanaf 2019 zullen ook updates over antwoorden van management op de
aanbevelingen uit de interne audits worden gepubliceerd. Opvolging van de
implementatie van aanbevelingen wordt adequaat gemonitord door het kantoor. IOM
is toereikend met het verschaffen van aanvullende informatie over de follow up van
aanbevelingen op navraag.
De interne en externe auditrapporten geven een groot aantal relevante punten en
aanbevelingen. Voorbeelden uit de meest recente rapporten betreffen aanbevelingen
over het verbeteren van de aanbestedingsprocedure en de noodzaak voor het
aannemen van een langetermijnstrategie voor uitgaven vanuit het hoofdkantoor.
Zoals hierboven aangegeven wordt de uitvoering van de aanbevelingen goed
gemonitord en er zijn al signalen dat IOM de aanbevelingen uit de meest recente
rapporten goed oppakt.
Rapportage
Over het algemeen voldoen de inhoudelijke en financiële rapportages van IOM aan
de eisen, en worden ze tijdig aangeleverd. De rapportages geven een helder beeld
van de besteding van de fondsen en de doelen die daarmee zijn behaald. IOM
reageert tijdig en adequaat op verzoeken om aanvullende informatie.
IOM werkt haar programma en budget met regelmaat bij naarmate meer bijdragen
van donoren worden ontvangen. Hierdoor komt de begroting goed overeen met de
daadwerkelijk ontvangen bijdragen en zijn de begrote middelen over het algemeen
realistisch.
Onderdeel
Verhouding goedgekeurde begroting / ontvangen bijdragen
Liquiditeitspositie en/of solvabiliteitspositie
Interne auditfunctie
Kwaliteit rapportages
Samenhang tussen inhoudelijke en financiële rapportages

Score
4
2
3
3
3

TOTAAL

3

Verandering sinds 2015: neutraal = 

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

4.8

Efficiëntie
Zoals onder paragraaf 4.7 aangegeven is het huidige overhead percentage van 7%
voldoende om de indirecte kosten daadwerkelijk te dekken.
De kostenefficiëntie van IOM’s interventies is wisselend. Bij sommige projecten
wordt zeer kostenefficiënt gewerkt, terwijl in andere gevallen onrealistische
planningen en gebudgetteerde kosten gezien worden. Dit laatste komt vooral voorbij
projecten in door conflict getroffen gebieden. Het feit dat ongeveer 86% van de
werknemers van IOM op een nationaal contract werkt leidt tot kostenbesparing.
IOM volgt het algemene VN-beleid wat betreft salarissen en secundaire
arbeidsvoorwaarden. Informatie over salarissen en secundaire arbeidsvoorwaarden
is online te vinden, inclusief schalen en toelichting op de berekening van salarissen.
Sinds 2017 zijn er geen grote ontwikkelingen geweest op dit gebied.
Onderdeel
Verhouding programma-uitgaven/overhead
Kosteneffectiviteit programma’s
Versobering salarissen en secundaire arbeidsvoorwaarden
TOTAAL

Score
3
3
3
3

Verandering sinds 2015: neutraal = 
4.9

Integriteit en grensoverschrijdend gedrag
Voorkoming en aanpak fraude en corruptie
IOM heeft een robuust intern en extern auditsysteem, en investeert in risicobeheer,
goede procedures en systemen ter voorkoming van fraude en corruptie. Het
financiële jaarverslag wordt voorzien van een verklaring van de externe auditor, die
ook jaarlijks een verslag uitbrengt over de doorgelichte organisatie onderdelen.
Hierin wordt ook gerapporteerd over het aantal (vermoedelijke) fraudezaken en of
deze naar mening van de externe auditor adequaat geadresseerd worden door IOM.
Er wordt doorlopend gerapporteerd over de opvolging van de aanbevelingen die de
externe auditor doet. Naast de externe auditor vervult het kantoor van de
Inspecteur-Generaal binnen IOM de interne auditfunctie. Tevens heeft IOM een
Audit and Oversight Advisory Committee (AOAC) die aanbevelingen doet aan IOM’s
senior management over zaken zoals risicomanagement, financieel management,
financiële controle, het interne klachtensysteem. Het Committee heeft hierover
geregeld gesprekken met het management van IOM en rapporteert hier jaarlijks
over aan de lidstaten tijdens de SCPF.
In oktober 2019 rapporteerde het AOAC een aantal belangrijke zorgpunten over het
kantoor van de Inspecteur-Generaal aan de lidstaten. Voornaamste zorgpunten zijn
gerelateerd aan gebrek aan communicatie en medewerking binnen het kantoor, en
vanuit het topmanagement van IOM met het kantoor. Nederland werkt op het
moment van schrijven samen met gelijkgezinde lidstaten, het AOAC en IOM om de
punten te verifiëren en vast te stellen welke stappen moeten worden genomen om
de problemen te adresseren.
De organisatorische capaciteit met betrekking tot (voorkoming van)
grensoverschrijdend gedrag is recent versterkt. IOM heeft systemen en procedures
voor het melden en aanpakken van misstanden en de gedragsnormen worden
verspreid onder zowel personeelsleden als aannemers, met hoge

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

nalevingspercentages. Het aantal gerapporteerde klachten (zowel met betrekking tot
fraude en corruptie als seksueel grensoverschrijdend gedrag) is de afgelopen jaren
toegenomen, waarschijnlijk als gevolg van een groter bewustzijn onder het
personeel naar aanleiding van de oprichting van IOM’s Ethics and Conduct Office
(ECO) in 2014.
Het MOPAN-assessment 2017-2018 bracht zorgen over het klokkenluidersbeleid aan
het licht. Dit betrof zorgen over de bescherming van klokkenluiders tegen
vergelding. IOM heeft deze zorgen meegenomen in haar plan van aanpak voor
institutionele hervormingen.
Voorkoming en aanpak seksueel grensoverschreidend gedrag
IOM werkt momenteel aan de versterking van de interne structuur voor Prevention
of Sexual Exploitation and Abuse (PSEA). IOM zal onder andere een transparanter
raamwerk voor rapportage en onderzoek van grensoverschrijdend gedrag
ontwikkelen en de mankracht en middelen voor onderzoek vergroten. In
samenwerking met gelijkgezinde lidstaten ondersteunt Nederland deze
ontwikkelingen.
IOM hanteert een zero tolerance beleid voor PSEA, welke geformuleerd is in IOM’s
gedragscode (Standards of Conduct). Om naleving van de gedragscode te
garanderen moeten alle IOM-medewerkers, naast een verplichte online training over
de gedragscode, een specifieke PSEA-training doorlopen. Ook uitvoerende partners
worden door IOM getraind op het gebied van PSEA. Alle contracten tussen IOM en
uitvoerende partijen bevatten een clausule betreffende PSEA.
Wanneer grensoverschrijdend gedrag heeft plaatsgevonden, is er voor zowel
medewerkers als begunstigden een meldingsprocedure. Beide groepen kunnen
melding maken via het toegankelijke “We Are All In” online platform. Begunstigden
kunnen daarnaast melding maken via een online formulier, of via een app (MigApp).
Als een medewerker of begunstigde ervoor kiest om een formele klacht in te dienen
is het kantoor van de Inspecteur-Generaal verantwoordelijk voor behandeling van
deze klachten en het uitvoeren van eventuele onderzoeken. Klachten worden indien
gewenst doorverwezen aan nationale autoriteiten.
Verantwoording over het integriteitsbeleid vindt plaats door middel van rapportage
in het jaarrapport. Deze is nog te oppervlakkig (zie hieronder).
Transparantie
IOM is beperkt transparant in de communicatie over voorgevallen
integriteitsschendingen. In het jaarrapport staat standaard een kort verslag over de
stappen die IOM dat jaar heeft gezet met betrekking tot het voorkomen van
grensoverschrijdend gedrag en de naleving van de gedragsnormen. Het kantoor van
de Inspecteur-Generaal rapporteert jaarlijks over het aantal klachten betreffende
grensoverschrijdend gedrag en welke acties hierop zijn ondernomen. IOM
rapporteert niet routinematig over specifieke gevallen van grensoverschrijdend
gedrag aan donoren, bijvoorbeeld wanneer er een klacht is binnengekomen over een
incident tijdens de implementatie van een door die donor gefinancierd project. De
reden hiervoor is dat IOM werkt met verouderde systemen, die niet in staat zijn om
klachten aan specifieke projecten te koppelen. Nederland is, samen met
gelijkgezinde lidstaten, doorlopend in gesprek met IOM over het vergroten van
transparantie. IOM laat zien hard te werken aan het verbeteren van deze systemen,
en naar verwachting kan de organisatie op korte termijn transparanter rapporteren
richting lidstaten. Op navraag is IOM bereid informatie te verschaffen. IOM is tot op
heden echter niet bereid om donoren inzicht te verschaffen in interne documenten

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

zoals de Standards of Conduct. Nederland heeft via andere weg inzicht gekregen in
deze documenten.

Onderdeel
Maatregelen rechtmatigheidsrisico’s
Maatregelen doelmatigheidsrisico’s
Beleid op grensoverschrijdend gedrag
Transparantie integriteitsschendingen
TOTAAL
Verandering sinds 2015: positief = 

Score
4
4
3
2
3

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

5

Relevantie van de organisatie
Het gaat hier om een eigen oordeel over de relevantie van hetgeen de organisatie
presteert voor de Nederlandse prioriteiten. Dit oordeel wordt zoveel als mogelijk
gebaseerd op onderzoeksresultaten en opvattingen van andere stakeholders. Het
antwoord op de vraag of de organisatie zichzelf relevant acht is minder van belang.
Definities:
relevant:
beperkt relevant:
niet relevant:

5.1

direct van belang voor het beleidsonderwerp.
deels of indirect van belang voor het beleidsonderwerp
niet van belang voor het beleidsonderwerp.

Relevantie voor Nederlandse BHOS-prioriteiten
Het werk van IOM is relevant op de volgende Nederlandse BHOS prioriteiten:
Migratiesamenwerking, opvang en bescherming in de regio, noodhulp,
gendergelijkheid, klimaat, rechtvaardige en vreedzame samenlevingen, en werk
/mobiliseren van de private sector voor de SDGs. Hieronder wordt dit verder
toegelicht.
Migratiesamenwerking
Relevant. Op het gebied van migratiesamenwerking is IOM een van de belangrijkste
partners voor Nederland, en de organisatie speelt een belangrijke rol voor alle
Nederlandse prioriteiten binnen dit thema.
IOM is nauw betrokken bij de ontwikkeling en uitvoering van het Global Compact on
Migration. Als Secretariaat van het VN-Migratienetwerk heeft IOM een coördinerende
rol in de implementatie van dit Compact. Ook ondersteunt IOM lidstaten bij de
implementatie, onder andere door het delen van expertise.
Nederland werkt samen met IOM voor terugkeer en herintegratie, zowel vanuit
Nederland als vanuit transitlanden. IOM werkt aan beter grensbeheer en het
tegengaan van mensensmokkel en –handel, bijvoorbeeld door capaciteitsopbouw
van autoriteiten zoals immigratiediensten, waarbij ook specifiek aandacht wordt
gegeven aan bescherming van mensenrechten van migranten. IOM behaalt sterke
resultaten bij ondersteuning van goed migratiebeheer door staten, inclusief de
aanpak van mensenhandel. Ook biedt IOM hulp en bescherming aan slachtoffers van
mensenhandel. Evaluatie wijst uit dat IOM’s interventies positieve effecten hebben
op kwetsbare groepen zoals slachtoffers van mensenhandel, met name door het
verstrekken van noodhulpdiensten en bescherming.
IOM draagt bij aan het beschermen van mensenrechten van migranten door
overheden te steunen bij het ontwikkelen van adequaat migratiebeleid, in
overeenstemming met internationale standaarden. De uitkomsten van een aantal
evaluaties laten zien dat deze inzet heeft geleid tot positieve effecten voor zowel
overheden als migranten. De interventies om migratiebeleid te verbeteren hebben
significante resultaten behaald. IOM heeft tevens bijgedragen aan het realiseren van
migrantenrechten op verschillende gebieden.
Verder draagt IOM bij aan het voorkomen van irreguliere migratie door middel van
bewustwordingscampagnes over de risico’s van irreguliere migratie. Binnen deze
campagnes is ook aandacht voor risico’s van mensenhandel, met het doel om
migranten weerbaarder te maken.

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

Opvang en bescherming in de regio
Relevant. IOM zet zich in voor de bevordering van de sociale, economische en
culturele integratie van migranten en ontheemden. Door ontheemden te helpen
beter te integreren in nieuwe gemeenschappen, door de capaciteit van
gemeenschappen en autoriteiten op te bouwen om nieuwe bevolkingsgroepen te
verwelkomen en door een verandering in de publieke perceptie van migranten te
bevorderen, stelt IOM migranten en samenlevingen in staat om volledige integratie
en sociale cohesie te realiseren. Tevens onderneemt IOM beschermingsactiviteiten,
voornamelijk door middel van steun aan de betrokken vakministeries op
onderwerpen zoals geestelijke gezondheid en psychosociale steun, kindermisbruik, verwaarlozing en -uitbuiting en seksueel geweld.
Via de Displacement Tracking Matrix (DTM), een informatiemanagementsysteem dat
verplaatsingen van bevolkingsgroepen monitort, verspreid IOM data en kennis over
de veranderende behoeften van ontheemde bevolkingen, zowel ter plaatse als
onderweg. Deze data informeert de reacties van humanitaire- en
ontwikkelingsorganisaties, en het Nederlandse beleid.
Noodhulp
Relevant. IOM draagt bij aan noodopvang en humanitaire hulp in crisissituaties, en
heeft hierbij ook aandacht voor psychosociale hulp. IOM is lid van het humanitaire
Inter-Agency Standing Committee (IASC). Ook speelt de organisatie een toenemend
actieve rol in de clustercoördinatie binnen het VN humanitaire systeem, onder
andere als co-lead organisatie voor het Camp Coordination and Management
Cluster.
Verder besteedt IOM veel aandacht aan het voorkomen van grensoverschrijdend
gedrag tegenover begunstigden, bijvoorbeeld door actief lidmaatschap van de IASC
Task Team on Accountability to Affected Populations and Protection from Sexual
Exploitation and Abuse.
Gendergelijkheid
Relevant. IOM heeft een Gender Equality Policy dat beoogt om gender overwegingen
integraal mee te nemen, binnen de organisatie en in alle projecten. Daarnaast
implementeert IOM sinds 2012 de United Nations System-wide Action Plan on
Gender Equality and the Empowerment of Women (UN-SWAP). Sinds oktober 2018
werkt IOM tevens met een gender marker.
Evaluatie wijst uit dat gender als dwarsdoorsnijdend thema inmiddels goed
geïntegreerd is in de organisatiecultuur van IOM. Gender overwegingen en de
specifieke behoeften van vrouwen en meisjes worden meegenomen in projecten.
IOM besteedt bijvoorbeeld speciale aandacht aan de veilige opvang van vrouwen en
meisjes in de opvang die zij verzorgen voor vluchtelingen en ontheemden in
crisisgebieden. Seksuele en reproductieve gezondheid is een belangrijk onderdeel
van de hulpverlening van IOM op het gebied van gezondheid. IOM ondersteunt o.a.
slachtoffers van seksueel geweld en mensenhandel. Ook is IOM één van de
uitvoerders van het Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria (GFATM).
IOM speelt tevens een belangrijke rol in onderzoek naar en verspreiding van
informatie over gender en migratie.
Hoewel IOM’s aandacht voor genderoverwegingen belangrijk zijn voor het
adresseren van de behoeften van de directe begunstigden is er op dit moment nog
weinig direct bewijs dat IOM’s inzet heeft geleid tot duurzame verbeteringen op het
gebied van gendergelijkheid en empowerment van vrouwen en meisjes. Meer

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

onderzoek is nodig. Ook zijn meer capaciteit, training en financiële middelen nodig
om duurzame effecten te bereiken.
Klimaat
Relevant. De werkzaamheden van IOM zijn relevant voor klimaat wanneer het
management van migratie veroorzaakt door klimaatverandering betreft. IOM zet
zich ervoor in dat milieu- en klimaataspecten in beleid omtrent migratie worden
meegenomen, en dat migratievraagstukken aandacht krijgen in beleidsprocessen
omtrent milieu en klimaat. Naast beleidsadvies werkt IOM aan capaciteitsopbouw
voor beleidsmakers en lokale overheden voor klimaat gerelateerd
migratiemanagement, -onderzoek, -dataverzameling en belangenbehartiging. Ook
verwerkt IOM klimaatoverwegingen in haar programmering, bijvoorbeeld door het
creëren van klimaatbestendige werkgelegenheid voor terugkeerders als onderdeel
van herintegratieondersteuning. Naar verwachting zal het belang van de rol van IOM
op dit gebied toenemen.
Rechtvaardige en vreedzame samenlevingen
Beperkt relevant. IOM’s sterke veldpresentie en flexibele human resource
management zorgen ervoor dat de organisatie soms als (één van de enige)
organisaties toegang heeft tot landen of gebieden met slechte veiligheidssituaties.
Hoewel IOM’s mandaat migratie betreft heeft de praktische aanwezigheid van de
organisatie ertoe geleid dat IOM zich in een aantal landen heeft ontwikkeld tot
uitvoerende partij op het gebied van toegang tot recht, versterking van
rechtssystemen en veiligheid voor burgers, vredesprocessen, legitiem bestuur en
voorkoming van radicalisatie. Dit doet IOM onder andere door het bieden van
(technische) assistentie en capaciteitsopbouw op het gebied van genoegdoening
voor slachtoffers van conflict, land en eigendom, in samenwerking met zowel
overheidsinstanties als gemeenschappen. Voorbeelden zijn het opzetten van
geschillenbeslechtingsmechanismen op gemeenschapsniveau, voorlichting over landen eigendomsrechten en trainingen voor (buurt)politie om te zorgen dat politie een
inclusieve en gender sensitieve aanpak heeft, en breed gedragen worden door de
maatschappij. Verder verleent IOM in re-integratieondersteuning aan voormalige
strijders om te voorkomen dat zij opnieuw wapens oppakken.

Mobiliseren private sector en werk
Beperkt relevant. In het kader herintegratieondersteuning wordt financiële
ondersteuning en training geboden aan teruggekeerde migranten die vaak wordt
benut voor het creëren van bedrijvigheid. Ook biedt IOM, in het kader van opvang in
de regio, ondersteuning voor levensonderhoud van ontheemden en
gastgemeenschappen, door middel van bijvoorbeeld beroepsopleidingen, stages en
ondersteuning voor kleine en middelgrote bedrijven. Hierbij ligt de focus op
jongeren. IOM ondersteunt diaspora ondernemers die zich in willen zetten voor de
ontwikkeling van de private sector in het land van herkomst, en moedigen
Nederlandse bedrijven aan om samen te werken met diaspora om
investeringsmogelijkheden te identificeren.

2019 Scorekaart | International Organization for Migration (IOM)

Gendergelijkheid
Rechtvaardige en
Vreedzame
samenlevingen
Opvang in de regio
Migratiesamenwerking
Noodhulp
Klimaat
Mobilisatie private
sector

Uitvoerend
3
2

3
4
3
3
2

Rollen van de organisatie*
Coördinerend
Normatief
-

1
4
3
1
-

3
2
1
-