2009D42709
31 700

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2009
Verslag van een schriftelijk overleg
Vastgesteld d.d. ...
Binnen de vaste commissie voor Justitie [1] hebben enkele fracties de
behoefte naar aanleiding van de brief van de minister van Justitie d.d.
11 juni 2009 en het daarbij behorende rapport van het Bonger Instituut
voor Criminologie van de Universiteit van Amsterdam over «verborgen
werelden; minderjarige jongens, misbruik en prostitutie» (31 700-VI, nr.
131) enkele vragen en opmerkingen voor te leggen. Bij brief van ... heeft
de minister deze beantwoord. Vragen en antwoorden zijn hierna
afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
De Pater – van der Meer
Adjunct-griffier van de commissie,
Van Doorn

NDS16103
0809tknds2009D42709

1

Inhoudsopgave
I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
II. Reactie van de minister
I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie menen dat het onderzoek dat aan de basis
ligt van dit schriftelijk overleg terecht de titel «Verborgen werelden» heeft
gekregen. Prostitutie en misbruik van minderjarige jongens is een
onderwerp dat tot nog toe niet veel aandacht heeft ontvangen. Dat komt
onder andere omdat het moeilijk is cijfers te achterhalen over de precieze
omvang van de problematiek. De onderliggende reden daarvan is dat op
dit onderwerp nog steeds een taboe rust. Niet in de laatste plaats bij de
slachtoffers zelf. Uit het rapport lijkt naar voren te komen dat het
probleem wellicht minder groot is dan misschien van tevoren gevreesd.
Dat geldt voor misbruik en prostitutie van minderjarige jongens in het
algemeen, maar ook voor de groep jongens met een Marokkaanse
identiteit waarover op voorhand veel zorgen bestonden. De uitkomsten
leiden in eerste instantie tot opluchting. Maar het onderzoek geeft zelf aan
dat het cijfermateriaal over de omvang, onder andere door het genoemde
taboe en andere omstandigheden, niet 100% betrouwbaar kan zijn. Deze
leden menen dat het dus goed is dat er aandacht is voor dit onderwerp en
uitstekend dat er een onderzoek is uitgevoerd dat gebruik heeft gemaakt
van zoveel mogelijk onderzoeksmethoden (van literatuuronderzoek tot
veldonderzoek) om een zo compleet mogelijk beeld te schetsen en zoveel
mogelijk inzicht in de problematiek te geven. Maar de leden van de
CDA-fractie hebben, gezien de haken en ogen omtrent de betrouwbaarheid van het cijfermateriaal, nog wel een aantal vragen en opmerkingen over de uitkomsten van het onderzoek en de beleidsvoornemens
die daaruit voortvloeien.
De leden van de CDA-fractie merken op dat in het onderzoek wordt
aangegeven dat hulpverleningsinstanties geen zicht hebben op seksueel
misbruik van hun cliënten. Deze conclusie baart zorgen, want juist
hulpverlenende instanties zouden een signalerende rol moeten vervullen
bij seksueel misbruik. Kan de minister een toelichting geven op de
achtergrond van deze conclusie en hoe dit ten goede veranderd zou
kunnen worden?
De politiecijfers die in het onderzoek zijn gebruikt zijn sterk afhankelijk van
meldings- en aangiftebereidheid van slachtoffers. Kan een schatting
worden gegeven of de meldings- en aangiftebereidheid onder Nederlanders met een Marokkaanse achtergrond significant verschilt ten
opzichte van andere bevolkingsgroepen?
De leden van de CDA-fractie hebben geconstateerd dat het onderzoek zich
richt op misbruik van jongens buiten de familiesfeer. Waarom is er voor
gekozen om alleen onderzoek te doen buiten de familiesfeer? Is er naar
seksueel misbruik binnen de familiesfeer, met name onder Marokkaanse
jongens, reeds eerder onderzoek verricht? Zo ja, kan de Kamer deze cijfers
ontvangen? Zo nee, is de minister bereid hier alsnog onderzoek naar te
laten verrichten?

2

De leden van de CDA-fractie constateren dat één van de conclusies van
het rapport is, dat de daders van seksueel misbruik bij minderjarige
jongens voor de overgrote meerderheid van het mannelijk geslacht zijn en
vaak minderjarig. Wordt in de richting van groepen met dit profiel beleid
gevoerd ter preventie van seksueel misbruik? Zo ja, in welke vorm? Zo
nee, waarom niet?
Het gaat bij daders vaak om buurt- of klasgenoten. Welke rol kunnen
buurtwerkers, wijkagenten en scholen spelen bij preventie en signalering
van seksueel misbruik van jongens? Is in de praktijk de focus vaak op
seksueel misbruik van minderjarige meisjes gericht? Zo ja, wat gaat de
minister doen om deze aandacht meer gelijkwaardig te laten verdelen?
Welke mogelijkheden ziet de minister om te voorkomen dat minderjarige
jongens uit de twee groeptypen «slachtoffers» en «avonturiers» zich
verder ontwikkelen tot het type «profs en weekendamateurs» dat bijna
geheel uit meerderjarige jongens bestaat?
De aan het woord zijnde leden merken op dat seksueel misbruik niet de
enige aanleiding is voor een entree in de jongensprostitutie. Welke andere
factoren kunnen daarbij een rol spelen? Is de minister voornemens om
vervolgonderzoek te laten doen naar de genoemde gemeenschappelijke
«common of third» factor die een verklaring kan vormen voor zowel
seksueel misbruik als prostitutie?
De leden van de CDA-fractie lezen dat acht op de tien jongensprostituees
in het onderzoek een hulpverleningsgeschiedenis hebben. Heeft deze
hulpverlening plaatsgevonden voordat zij actief werden als prostituee of
in de periode dat zij al als prostituee werkzaam waren? Indien het eerste
het geval is, kan dit dan wellicht aanknopingspunten bieden voor nader
onderzoek naar achtergronden voor de entree in de prostitutie?
Deze leden vragen wat de reden is dat Oost-Europese jongens
oververtegenwoordigd zijn in de groep oudere jongensprostituees? Voorts
vragen zij hoe de minister de belangrijkste aanknopingspunten voor
signalering en doorverwijzing naar hulpverlening via de soa-poli’s
(jongensprostituees) en de Advies- en Meldpunten Kindermishandeling
(seksueel misbruik) in de praktijk vormgeven. Wordt daarbij ook aandacht
besteed aan de training van de in het onderzoek genoemde
onderhandelingsvaardigheden van de jongensprostituees, bijvoorbeeld
om te voorkomen dat zij instemmen met onveilige seks zoals veel klanten
wensen?
De leden van de CDA-fractie vragen of de minister meerwaarde ziet en
praktische mogelijkheden om bij politieregistratie van meldingen en
aangiftes van seksueel misbruik ook de etniciteit van de ouders van de
slachtoffers en daders te registreren, teneinde de cijfers omtrent seksueel
misbruik onder verschillende allochtone groepen betrouwbaarder te
maken. Zijn er oorzaken bekend voor het feit dat in Amsterdam
autochtoon Nederlandse jongens, Surinaamse en Afrikaanse jongens en
in Twente autochtoon Nederlandse jongens en Duitse jongens
oververtegenwoordigd zijn in (de registratie) van seksueel misbruik buiten
de familiekring? Kan één van de oorzaken zijn dat in de Nederlandse
cultuur de aangiftebereidheid en het vertrouwen in politie en justitie
groter is?
De aan het woord zijnde leden willen graag weten in hoeverre seksueel
misbruik bij minderjarige jongens en jongensprostitutie voorkomt onder
mensen die illegaal in Nederland verblijven. Heeft de minister hier zicht
op? Is er een verband tussen mensenhandel en de jongensprostitutie in
Nederland? In hoeverre is er bij jongensprostitutie sprake van dwang?

3

Wat verstaat de minister onder het «seksueel weerbaar maken» van
jongeren?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de minister aangeeft dat de
aandacht voor prostitutie via de soa-poli’s geborgd is. Maar eerder, in zijn
brief van 9 juni 2009, geeft hij aan dat hulpverleningsinstanties meestal
niet op de hoogte zijn dat hun minderjarige cliënten betaalde seks
hebben. Daarnaast is de gemiddelde leeftijd van het eerste bezoek van
deze groep aan de soa-poli 17,5 jaar. Dit lijkt te betekenen dat het bereiken
van de jongere groep prostituees via de soa-poli’s niet geborgd is. Kan de
minister een toelichting geven wat de inspanningen van het Expertisecentrum Jeugdprostitutie, de Werkgroep Jongensprostitutie, het
Coördinatiecentrum Mensenhandel, de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap en de soa-poli’s in praktijk precies inhouden? In het kader van
de beleidsbegroting tot de beleidsverantwoording vragen deze leden wat
de doelstellingen zijn en met welke middelen men denkt deze op welke
termijn te bereiken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
minister van Justitie d.d. 9 juni 2009. Zij hebben naar aanleiding van deze
brief nog enkele vragen en opmerkingen.
Deze leden merken op dat uit het onderzoek blijkt dat hulpverleners geen
zicht hebben op seksueel misbruik bij cliënten en dat, als er al
vermoedens zijn, zij niet kunnen of durven uit te drukken in omvangschattingen. Voorts zijn de onderzoekers op basis van politiecijfers tot een
landelijke schatting gekomen van het aantal geregistreerde gevallen van
seksueel misbruik van minderjarige jongens. Dit komt neer op 0,04
procent van de minderjarige jongens in Nederland. Deze schattingen
liggen veel lager dan uit eerder onderzoek is gebleken. Aangezien de
geregistreerde politiecijfers sterk afhankelijk zijn van melding- en
aangiftebereidheid zijn de leden van de PvdA-fractie van mening dat de
gemaakte schatting naar alle waarschijnlijkheid geen realistische
weergave zal zijn van de werkelijke omvang van dit maatschappelijke
probleem. De vraag rijst dan ook op welke wijze de minister voornemens
is de omvang van seksueel misbruik specifiek bij kinderen van Marokkaanse afkomst inzichtelijk te krijgen.
De leden van PvdA-fractie lezen in de brief dat Comensha inmiddels is
gestart met een Werkgroep Jongerenprostitutie die zich specifiek inzet om
deze doelgroep beter zichtbaar te maken. Kan worden aangegeven op
welke wijze deze werkgroep te werk zal gaan en dus op welke wijze wordt
geborgd dat er in de toekomst wel absolute cijfers over prostitutie door
minderjarige jongens voorhanden zijn?
De aan het woord zijnde leden merkten op dat uit de politiecijfers blijkt dat
een ruime meerderheid van de daders afkomstig is uit de dagelijkse
omgeving van de slachtoffers. Het zijn veelal buurt- of klasgenoten. Deze
leden zijn van mening dat deze constatering voldoende reden is om
hieraan concrete actiepunten te verbinden. De vraag luidt dan ook of de
minister dezelfde mening is toegedaan. Zo ja, welke actiepunten heeft de
minister dan voor ogen? Zo nee, waarom deelt de minister deze mening
niet?
Deze leden vragen hoe de minister voornemens is de hulpverlening beter
te laten afstemmen op de problematiek van de onderzochte doelgroep, nu
het onderzoek laat zien dat de minderjarige jongens die slachtoffer zijn
van seksueel misbruik alsmede de jonge jongensprostituees een
hulpverleningsgeschiedenis hebben, maar dat er over het algemeen geen
speciale voorzieningen voorhanden zijn voor deze doelgroep. Positieve

4

initiatieven van het Expertisecentrum Jeugdprostitutie om de problematiek van jeugdprostitutie onder de aandacht te brengen van lokale
overheden, provincies, uitvoerend professionals werkzaam in preventie en
hulpverlening en de media lijken immers naar aanleiding van dit
onderzoek vooralsnog te weinig zoden aan de dijk gezet te hebben. Voorts
concluderen de onderzoekers dat de Advies- en Meldpunten Kindermishandeling een belangrijke rol zouden kunnen spelen bij het vroegtijdig
signaleren van en zo nodig doorverwijzen naar hulpverlening bij seksueel
misbruik van jongens. De leden van de PvdA vragen waarom een dergelijk
belangrijk aanknopingspunt voor de verbetering van de (gezondheids)voorlichting en hulpverlening van de doelgroep niet is opgenomen als
actiepunt om tot een beter uitgeruste hulpverleningketen te komen voor
wat betreft de voorliggende problematiek.
Ook zijn de leden van de PvdA teleurgesteld over de conclusie van
onderzoekers dat de veronderstelde oververtegenwoordiging van
Marokkaanse jongens bij slachtofferschap van seksueel misbruik buiten
de familiesfeer niet door de onderzochte politiecijfers bevestigd kunnen
worden. Zij vragen dan ook of het onderzoek voldoende is ingegaan op
het verzoek aan de regering zoals verwoord in de motie-Arib c.s. en of
onderzoekers misschien verder hadden moeten kijken dan de geregistreerde politiecijfers die onder de loep zijn genomen.
Ten slotte vragen deze leden hoeveel van de onderzochte minderjarige
jongens werkzaam in de prostitutie heeft aangegeven te «spelen» met
etniciteit. Doet dit boven recht aan de aanname dat «het zich voordoen als
Marokkaan» er grotendeels voor zorgt dat de indruk bestaat dat Marokkaanse jongens oververtegenwoordigd zijn in de jongensprostitutie?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben nog enkele vragen en opmerkingen
over het onderzoek naar de aard en omvang van seksueel misbruik van
kinderen van Marokkaanse afkomst. Allereerst merken deze leden op dat
ook dit onderzoek niet met zekerheid kan vaststellen wat de precieze
omvang van jongensprostitutie in Nederland is. Het onderzoek is naar
aard en omvang beperkt. Ook al is de uiteindelijke conclusie dat minderjarige jongens veruit in de minderheid zijn, dat er zeker een probleem is
blijkt alleen al uit het feit dat alle jongens in dit onderzoek al voor hun 18e
zijn begonnen met seks tegen vergoeding, waarvan een enkeling zelfs al
op zeer jonge leeftijd. Graag ontvangen zij een reactie hierop.
De leden van de SP-fractie constateren dat bij het in de literatuur
genoemde aantal van 3000 jongens die werkzaam zouden zijn in de
jongensprostitutie, geen onderscheid is gemaakt tussen minderjarige en
meerderjarige jongens. Dit is toch een wezenlijk onderscheid, gelet op de
strafbaarheid van de gedraging? In hoeverre wordt actief opgespoord en
vervolgd of wordt er gewacht op aangiften van strafbare feiten? Zeker
wanneer sprake is van vrijwilligheid zal doorgaans niet snel aangifte
worden gedaan.
De aan het woord zijnde leden vragen waarom er geen nader onderzoek is
verricht naar de mate waarin minderjarigen zich aanbieden op het
internet, nu dat de belangrijkste wervingsplaats is? Zou niet juist het
aantreffen van deze minderjarigen aanknopingspunten bieden voor
hulpverleners hen te benaderen?
Begrijpen de leden van de SP-fractie het nu goed dat omdat veel klanten
een voorkeur hebben voor een jonge leeftijd en bepaalde etniciteit, een
aantal jongens zich anders («jonger» of «Marokkaanser»?) voordoen dan

5

zij in werkelijkheid zijn, en dat hieruit de conclusie wordt getrokken dat het
probleem groter wordt geschat dan het is?
Deze leden vragen voorts of ook onderzoek is gedaan naar de motieven
van de jongens om de prostitutie in te gaan. Inzicht hierin lijkt de leden
zeker van belang om hier beleid op te kunnen maken, met name als het
onvrijwillige prostitutie of prostitutie van minderjarigen betreft.
De leden van de SP-fractie lezen dat de gespecialiseerde hulpverlening
vooral de oudere jongensprostituees weet te bereiken. Wat is hier de
reden van? Juist voor jongere jongens zou het van belang zijn wanneer zij
in aanraking komen met gespecialiseerde hulpverleners die van hun
situatie op de hoogte zijn, om ze zo mogelijk uit dat milieu te krijgen. Ziet
de minister mogelijkheden hier verbeteringen in aan te brengen om ook
de jongere jongens beter te bereiken? Is er voldoende opvang voor
jongens en mannen die uit de prostitutie komen, en bijvoorbeeld
slachtoffer zijn van dwang of onderdrukking? Zo nee, welke maatregelen
zullen er genomen nemen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV- fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de brief van de minister van Justitie en het rapport «Verborgen
werelden; Minderjarige jongens, misbruik en prostitutie.» Deze leden
vinden het belangrijk dat deze kwestie inzichtelijker is gemaakt door
middel van onderzoek. Zij hebben echter nog wel enkele vragen ter
verduidelijking.
De leden van de PVV-fractie constateren dat volgens het onderzoek er
indicaties zijn van oververtegenwoordiging van bepaalde etnische
groepen (met name Marokkanen), maar dat er geen betrouwbare
schattingen zijn te geven van afzonderlijke etnische groepen. Bent u
voornemens om naast de algemene maatregelen die u gaat nemen ook
specifieke aandacht te geven aan specifieke doelgroepen? Zo ja, hoe gaan
die er dan uitzien?
Deze leden merken op dat gegevens over seksueel misbruik van jongens
schaars zijn. De minister geeft in zijn brief aan dat er nog steeds actief
wordt gewerkt aan een toename van het aantal organisaties dat mee gaat
doen aan deze registratie. Hoe ziet u dit voor zich? Hoeveel subsidie heeft
de u voor deze registratie beschikbaar gesteld? Ten slotte willen de aan
het woord zijnde leden met betrekking tot de rol van de ouders/
opvoeders van minderjarige jongensprostituees vragen of de minister ook
op dat gebied een bepaald beleid in gedachten heeft. Zo ja, hoe wordt dat
beleid vormgegeven?
II Reactie van de minister

6