Internationaal onderzoek naar ervaringen en realiteit
van personen die op meerdere geslachten en/of
genders vallen
dr. Emiel Maliepaard

Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis

In opdracht van: Bi+ Nederland

Amsterdam, juli 2020
Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis
Vijzelstraat 20, 1017 HK Amsterdam
T: 020 30 31 500
E: secr@atria.nl
W: atria.nl
2

Inhoudsopgave
1. Introductie .........................................................................................................................................4
2. De onzichtbare bi+ identiteit zichtbaar maken ............................................................................4
3. Bi+ in relatie tot andere seksuele oriëntaties ...............................................................................6
4. Bi+ en relaties ....................................................................................................................................8
5. Gezondheid: focus op mentale gezondheid ............................................................................... 11
6. Europese studies naar gezondheid ............................................................................................. 12
7. Bibliografie ...................................................................................................................................... 13

3

1. Introductie
Onderzoek naar biseksualiteit is een relatief recent fenomeen; tot op heden is er binnen
seksualiteitsonderzoek – onderzoek naar de seksuele, sociale, romantische levens van
heteroseksuele personen en mensen behorend tot een seksuele minderheid – marginaal aandacht
besteed aan de positie van biseksuelen. Veel studies hebben zich daarom gericht op het bewijzen van
de uniciteit van biseksualiteit en de unieke positie van biseksuelen (MacDowall, 2009). Vaak werd
hierbij één argument benoemd: de mindere mentale, seksuele, en fysieke gezondheid van biseksuele
personen. Wat betreft studies naar biseksuele personen is het belangrijk om te beseffen dat het
voornamelijk gaat om mensen die zich identificeren als biseksueel en in veel mindere mate om
mensen die biseksueel gedrag vertonen of biseksuele aantrekkingskracht ervaren (Klesse, 2007;
Maliepaard & Baumgartner, in press). Er is dus weinig expliciete kennis over mensen die biseksueel
gedrag vertonen of biseksuele aantrekkingskracht ervaren en zich niet als biseksueel identificeren
(maar bijvoorbeeld als hetero, homo, panseksueel, queer of helemaal geen labels hanteren);
interessant is echter het gegeven dat onderzoek in Nederland vaker kwantitatief van aard is en zich
vaker focust op aantrekking en gedrag.
De vraag in hoeverre de opgedane kennis relevant is voor bijvoorbeeld mensen die zich niet als
biseksueel identificeren maar wel seks hebben met bijvoorbeeld mannen en vrouwen of zich
seksueel aangetrokken voelen tot mensen van meerdere geslachten of genders is een vraag die meer
onderzoek verdient. Het is niet compleet vreemd om te bedenken dat de ervaringen van mensen die
zich als biseksueel identificeren deels overeenkomen met bijvoorbeeld mensen die zich als
panseksueel of queer identificeren. Bovendien, er zijn genoeg mensen die zich identificeren met
meerdere labels (Flanders et al., 2017).
In wetenschappelijke gremia wordt er tegenwoordig wel meer gefocust op seksuele fluïditeit en de
verscheidenheid aan identiteiten die men gebruikt. Dit betekent ook een wijziging in focus binnen
(bi)seksualiteitsonderzoek, namelijk van biseksualiteit en biseksuele mensen naar pluriseksualiteit en
pluriseksuele mensen. Pluriseksualiteit refereert hierbij aan mensen die zich geen monoseksuele
identiteit – hetero of homo/lesbisch – aanmeten en/of aan mensen die zich seksueel en/of
emotioneel aangetrokken voelen tot mensen van meerdere geslachten of genders (Maliepaard,
2018a). Met andere woorden, pluriseksualiteit staat gelijk aan wat wij in Nederland regelmatig “bi+”
noemen. In deze kennissynthese zal ik om reden van eenvoud en herkenning “bi+” gebruiken voor
studies die niet alleen gaan over mensen die zichzelf als biseksueel identificeren.
Tot slot de thema’s die hieronder benoemd worden zijn in overleg met Bi+ Nederland gekozen en
vormen niet het gehele plaatje van onderzoek naar biseksuele personen / personen met een bi+
identiteit of oriëntatie.

2. De onzichtbare bi+ identiteit zichtbaar maken1
Een eerste thema dat veel aan bod komt binnen internationaal onderzoek is beleving van een
biseksuele identiteit. Er wordt uitgegaan van een samenleving die vooral is gestoeld op dichotome
categorieën van sekse, gender en seksualiteit die heteronormatief is en mononormatief.
Heteronormatief betekent dat heteroseksualiteit en bepaalde heteroseksuele normen en waarden
geïnstitutionaliseerd zijn in ons alledaags leven en geprioriteerd worden over niet-heteroseksualiteit
en de “overige normen.” Mononormatief betekent dat monoseksualiteit geïnstitutionaliseerd wordt
en geprioriteerd wordt boven bi+ identiteiten en/of oriëntaties (Galupo et al., 2014).
1

Deels gebaseerd op Maliepaard & Baumgartner (in press)

4

Monoseksualiteit refereert hier aan mensen die zich exclusief tot iemand van hetzelfde of het andere
geslacht aangetrokken voelen, maar eveneens aan het idee dat iemands seksuele identiteit één op
één samenhangt met het geslacht van iemands’ partner (Ault, 1996). Dus heb jij een partner van
gelijk geslacht dan wordt je gezien als homoseksueel/lesbisch, heb je een partner van een ander
geslacht dan interpreteren anderen je als heteroseksueel. In feite kan worden gesteld dat men by
default als heteroseksueel gezien wordt en bij een partner van gelijk geslacht als homoseksueel
(Maliepaard, 2018b).
Een biseksuele identiteit – en in het verlengde ook een panseksuele identiteit – blijft onzichtbaar
door de institutionalisatie van monoseksualiteit. Biseksualiteit wordt vaak ook de stille of onzichtbare
seksualiteit genoemd en heeft geen eigen script waardoor het uiterst lastig is om via non-verbale
communicatie of uiterlijke vertoning de eigen seksuele oriëntatie of identiteit zichtbaar te maken
(bijv. Hartman, 2013). Hoewel het creëren van gender trouble – als man niet vasthouden aan
mannelijk gedrag/uiterlijke normen en als vrouw niet vasthouden aan vrouwelijk gedrag/uiterlijke
normen – soms wordt gezien als mogelijkheid om de eigen biseksualiteit te uiten (Harman, 2019;
Hartman, 2013), bestaan daar gerede twijfels over omdat er geen expliciete biseksuele scripts zijn.
Uit verschillende onderzoeken onder biseksuele vrouwen blijkt dat uiterlijke vertoningen wel kunnen
worden toegepast als strategie om de eigen biseksualiteit zichtbaar te maken, maar vaak niet
worden begrepen door anderen (Daly et al., 2018; Hayfield et al., 2013).
Een uitzondering is wellicht het hebben van een niet-monogame relatie (bijv. Hemmings, 2002) in
combinatie met parallelle biseksualiteit, of het praktiseren van seriële biseksualiteit (Kuppens, 1996).
Seriële biseksualiteit betekent een afwisseling van mannelijke en vrouwelijke partners terwijl
parallelle biseksualiteit refereert aan het gelijktijdig hebben van een (seksuele) relatie met een man
en een vrouw om daadwerkelijk als biseksueel door het leven te kunnen gaan. Dit impliceert dat
biseksualiteit alleen zichtbaar is te maken door het hebben van meerdere romantische en/of
sekspartners
Echter, er is consensus over het inzicht dat men de eigen biseksuele identiteit in beginsel alleen door
verbale communicatie zichtbaar kan maken (Hayfield et al. 2013), dit geldt trouwens ook voor een
panseksuele identiteit (Hayfield, in press).
Biseksuele personen zijn significant minder vaak uit de kast dan homoseksuele of lesbische personen,
mogelijkerwijs vanwege hun specifieke situatie met kans op een dubbel stigma (Balsam & Mohr,
2007). Met andere woorden, vooroordelen vanuit zowel heteroseksuele als ook homoseksuele en
lesbische personen en groepen. McLean (2007) heeft onderzoek gedaan naar coming out van
biseksuele personen en concludeerde dat er meerdere strategieën bestaan om uit de kast te komen:
testing the waters en disclosing by necessity. Het eerste komt neer op het voorzichtig inventariseren
hoe anderen zullen reageren op een coming out van een biseksueel persoon door uit te vissen wat
anderen vinden van aantrekkingskracht tot iemand van hetzelfde geslacht. De tweede strategie richt
zich dan meer op het uit de kast komen in bepaalde contexten waar dat belangrijk is voor de
biseksuele persoon. Het kan namelijk in de ene situatie of context relevanter zijn dan in de andere
situatie of context. Dit laatste blijkt ook uit Maliepaard (2018b) die specifiek ingaat op de relevantie
en dat de expressie van een biseksuele (en/of panseksuele) identiteit niet per se een gevolg hoeft te
zijn van een rationele keuze of een doel an sich is maar vaak organisch kan gebeuren in allerhande
situaties. Zo kan het op werk totaal niet relevant zijn omdat er niet wordt gesproken over relaties of
seksualiteit, of misschien wel met die ene collega met wie je een goede band hebt of kan het
terloops ter sprake komen in een gesprek over een heel ander onderwerp. Wat werk betreft blijkt
5

dat een biseksuele identiteit relevanter kan worden in de context van polyamorie, vanwege het
mechanisme dat polyamorie biseksualiteit concreter maakt (Popova, 2018).
Daar waar McLean (2007) spreekt over een imperatief om uit de kast te komen, schetst Maliepaard
(2018b) dat uit de kast komen vooral wordt gezien als een kunstmatige bekentenis van het anders
zijn van biseksuele personen (“pap, mam, ga zitten, ik moet je iets bekennen…”) en dat expressie van
biseksualiteit (disclosure) veel meer gaat over het organisch vertellen dat je biseksueel bent (of dat je
aangetrokken bent tot mannen en vrouwen, en wellicht anderen) zonder dit groots aan te pakken of
te bekennen. Verder onderzoek is nodig naar hoe mensen dit verschil beleven en de
gezondheidsimplicaties van het wel/niet open zijn over de eigen biseksualiteit (als oriëntatie of als
identiteit).
In een survey onder 750 bi+ personen blijkt dat de helft zich bewust niet als biseksueel uit in
alledaagse situaties (Feinstein et al., OnlineFirst) en dat factoren op twee niveaus hier een rol in
spelen: intrapsychisch en interpersoonlijk. Wat betreft het eerste niveau gaat het vooral om factoren
zoals ontbreken van acceptatie van eigen biseksualiteit en het niet zo belangrijk vinden van de eigen
seksuele oriëntatie/identiteit. Het interpersoonlijk niveau heeft betrekking op de angst om
negativiteit mee te maken – discriminatie en geweld - wanneer men zich zou uiten als een bi+
persoon. De factoren op het interpersoonlijk niveau vertoonden een significante correlatie met
hogere mate van depressie en algehele angstgevoelens; er werd geen significant verband gevonden
tussen de mentale gezondheid van bi+ personen die vanwege intrapsychische factoren hun bi+
oriëntatie/identiteit niet uitten. Meer onderzoek naar de gevolgen van niet uit de kast komen of
geen uiting willen/kunnen geven aan de eigen seksuele oriëntatie of identiteit voor de mentale
gezondheid, en differentiatie van intrapsychische factoren, is wenselijk en urgent wetende dat
biseksuele personen significant minder open zijn over hun seksuele voorkeur c.q. identiteit dan
homoseksuele en lesbische personen.
Tot slot als mensen er voor “kiezen” om niet open te zijn over hun seksuele oriëntatie of identiteit
wordt dit ook wel eens passing genoemd (Lingel, 2009; McLean, 2007). Dit concept geeft weer dat je
niet zichtbaar bent als biseksueel persoon – of bi+ persoon – en dat je wordt gelezen als hetero of
homoseksueel/lesbisch persoon. De invalidatie van de eigen seksuele oriëntatie of identiteit is in het
werk van een aantal onderzoekers besproken, waarbij het vooral gaat om vooroordelen en microagressies vanuit heteroseksuele, homoseksuele en lesbische gemeenschappen. Dit is vaak echter
bijvangst in onderzoek, maar McLean (2008) laat bijvoorbeeld zien dat biseksuele personen aan
complexe en vaak ambivalente relatie hebben met de homo en lesbische gemeenschap. Ze ervaren
enerzijds steun en empowerment vanwege hun seksuele aantrekkingskracht tot mensen van gelijk
geslacht, maar eveneens negativiteit en micro-agressies vanuit homoseksuele en lesbische personen.
Zoals bijvoorbeeld stereotype opmerkingen of daadwerkelijke buitensluiting (McLean, 2008; Weier,
OnlineFirst).

3. Bi+ in relatie tot andere seksuele oriëntaties
Herek (2002) heeft in de Verenigde Staten onderzoek gedaan naar de houding van heteroseksuelen
ten opzichte van homoseksuele, lesbische en biseksuele personen en concludeerde dat negativiteit
ten opzichte van biseksuelen vooral samenhing met een hogere leeftijd, lagere sociaaleconomische
status, conservatisme, ruraal leven, traditionele opvattingen over gender en seksualiteit, sterke
religiositeit en relatief weinig contact hebben met homoseksuele en lesbische personen. Opvallend
was dat blanke vrouwen minder negatief stonden ten opzichte seksuele minderheden vergeleken bij
andere vrouwen en mannen. Wel stonden vrouwen over het algemeen negatiever ten opzichte van
6

biseksuelen dan tegenover homoseksuelen waarbij biseksuele mannen er net iets slechter vanaf
kwamen dan biseksuele vrouwen. Heteroseksuele mannen stonden daarentegen negatiever
tegenover mannen die behoren tot een seksuele minderheid dan tegenover vrouwen die behoren tot
een seksuele minderheid. Herek (2002) concludeert dat de negativiteit van heteroseksuele mannen
tegenover mannen die behoren tot een seksuele minderheid de meest negatieve bevindingen waren
van deze studie.
Recent onderzoek (Matsick & Rubin, 2018) onder homoseksuele mannen en lesbische vrouwen – in
twee experimenten (n= 120 en n=165) – laat zien dat homoseksuelen en lesbiennes wellicht de
grootste criticasters zijn van biseksuele personen, in het bijzonder wanneer het gaat om opvattingen
over de stabiliteit van biseksuele identiteiten en relaties van biseksuele personen. Opvallend is dat
lesbische vrouwen de identiteit-stabiliteit van biseksuele vrouwen lager inschatten dan
homoseksuele mannen en dat homoseksuele mannen de identiteit-stabiliteit van biseksuele mannen
lager inschatten dan lesbische vrouwen. Wat betreft relatiegeschiktheid blijkt dat biseksuele mannen
door homoseksuele mannen nog wel geschikt worden bevonden voor een relatie, waarschijnlijk
omdat hun aantrekkingskracht tot mannen als meer authentiek wordt bevonden, maar hebben
lesbische vrouwen meer moeite met een biseksuele vrouw als relatiepartner. Een mogelijke
verklaring hiervoor is wat ook wel een fallocentrisch wereldbeeld wordt genoemd waarbij wordt
verondersteld dat de man uiteindelijk diegene is die het meest compleet is en zich daardoor geen
zorgen hoeft te maken over de mate waarop ze “genoeg” zijn. Hayfield et al. (2014) concluderen in
onderzoek naar biseksuele vrouwen (vrouwen met een biseksuele identiteit) dat zij ervaren dat
zowel heteroseksuelen als lesbische vrouwen biseksualiteit en biseksuele vrouwen niet begrijpen.
Gezien de vooroordelen die biseksuele personen kunnen ervaringen in lesbische en homoseksuele
groepen is het niet verrassend dat biseksuelen minder verbondenheid ervaren met de homo- en
lesbische scene vergeleken met homoseksuele mannen en lesbische vrouwen (Balsam & Mohr,
2007). Onderzoek uit het Verenigd Koninkrijk onder bi+ personen (n=513) laat zien dat 66% van de
participanten zich weinig tot niet thuis voelt in LHBT gemeenschappen, waarbij verscheidene
redenen worden gegeven. Voorbeelden van redenen zijn: Bifobie, uitgesloten voelen wanneer men
een partner van ander geslacht heeft of de impressie dat het vooral LH gemeenschappen zijn (Rankin
et al., 2015). Meer kwantitatief onderzoek dat zich richt op de relatie tussen mentale (en seksuele)
gezondheid en verbondenheid met LHBT gemeenschappen, en micro-agressie door lesbische en
homoseksuele personen, is gewenst.
Tot slot is er opmerkelijk weinig onderzoek gedaan naar biseksualiteit op de werkvloer, een thema
dat hier zeer goed zou passen. Het meest relevante onderzoek is een Amerikaanse survey
resulterend in kwantitatieve en kwalitatieve data (Green et al., 2011), Dit onderzoek laat zien dat bi+
personen vanuit zowel heteroseksuele als homoseksuele en lesbische collega’s moeilijkheden
ervaren, maar nog wel substantieel meer vanuit heteroseksuele collega’s. Transgender collega’s
waren nog het meest accepterend. De helft van de bi+ respondenten gaf aan dat lesbische,
homoseksuele en heteroseksuele personen hun (bi)seksualiteit niet goed begrepen. Daarnaast
werden bi+ personen vooral gezien als ally en niet als onderdeel van de LHBT gemeenschap, met
name wanneer ze een partner van het andere geslacht hadden. Tot slot concluderen Green et al.
(2011) dat bi+ personen het meeste open zijn over hun seksuele oriëntatie/identiteit wanneer er
daadwerkelijk antidiscriminatiebeleid was opgesteld binnen het bedrijf. Köllen (2013) concludeert
eveneens vanuit een onderzoek – in feite een subsample van een groter onderzoek onder
werknemers in Duitsland - naar mensen die zichzelf als biseksueel identificeren (n=77) dat interne
communicatie een belangrijke rol speelt in hoe werkcultuur wordt ervaren. Het daadwerkelijk
7

benoemen van biseksualiteit is echt relevant en zorgt voor een positievere beoordeling van de
werkcultuur – dit onderzoek geeft aan dat het expliciet benoemen van biseksualiteit 16% in de
variantie van hoe de werkcultuur wordt gezien – en zou eveneens kunnen leiden tot meer openheid
van biseksuelen over hun seksuele oriëntatie/identiteit.

4. Bi+ en relaties2
Er bestaan vele stereotypen over biseksuelen in relaties – bijvoorbeeld over hyperseksualiteit,
ontrouw, het zowel nodig hebben van mannen en vrouwen om gelukkig te zijn – maar onderzoek
naar biseksualiteit in relaties staat nog in de kinderschoenen. De eerste onderzoeken dateren al van
de AIDS crisis, maar pas in de laatste twee decennia is er echt ingezoomd op de relatie-ervaringen
van biseksuele personen. Hier binnen zijn drie thema’s te ontwaren (zie Maliepaard, 2020;
Maliepaard & Baumgartner, in press): de intersectie tussen biseksualiteit en consensuele nonmonogamie (CNM) (of concreter: polyamorie), de onzichtbaarheid van biseksualiteit binnen relaties
en het zichtbaar maken van biseksualiteit in langdurige (monogame) relaties, en binegativiteit (en
stereotypen) binnen relaties.
Binegativiteit en relaties
Om te beginnen met dit laatste thema, bestaat er onderzoek naar hoe biseksuele personen hun
seksualiteit of identiteit beleven binnen relaties. Hierbij gaat de meeste aandacht uit naar
binegativiteit vanuit partners (bijv. Hayfield et al., 2018) en hoe de biseksuele persoon hiermee
omgaat (Baumgartner, 2017; Hayfield et al., 2018). Speciale aandacht is hierbij voor stereotypen
zoals het vooroordeel dat biseksuelen promiscue zijn en hyperseksueel (Klessse, 2011). Er is
eveneens aandacht voor geïnternaliseerde binegativiteit die gevolgen hebben voor het denken en
doen van biseksuelen in relaties. Denk aan verwachtingen dat iemand vreemdgaat of aan
verwachtingen dat een biseksueel persoon geen monogame relatie kan hebben (Baumgartner,
2017). Bi-onvriendelijk gedrag binnen relaties is niet per se het gevolg van binegativiteit, maar kan
ook voortkomen uit angst of onzekerheid bij een partner (Maliepaard, 2020). Dit thema is nog vrij
nieuw, maar belangrijk is dat een relatie niet wordt gezien als slechts een afspraak tussen twee
personen maar als een netwerk van intrapsychische, interpersoonlijke en contextuele factoren.
Amerikaans onderzoek (Feinstein et al., 2016) onder heteroseksuelen en homoseksuele mannen en
lesbische vrouwen (n=438) laat zien dat er toch nog een substantiële groep is, zij het meer onder de
heteroseksuele personen, die niet wil daten of een relatie wil aangaan met een biseksueel persoon.
Een politiek conservatieve houding wordt hier genoemd als een voorspeller van een meer negatieve
houding ten opzichte van biseksualiteit en daarmee de keuze om niet te willen daten met een
biseksueel persoon. Het kennen van een biseksueel persoon vergroot de tolerantie jegens en
biseksualiteit en daarmee juist de kans dat iemand een biseksueel persoon zou daten, evenals de
opvatting dat een biseksuele oriëntatie een stabiele oriëntatie is (behalve onder heteroseksuele
mannen). Hoewel de auteurs aangeven dat een groot deel van de participanten, met name de
homoseksuele en lesbische participanten, met een biseksueel persoon zou willen daten blijkt ook uit
ander onderzoek (Armstrong & Reissing, 2014) onder heteroseksuele mannen (n=347) en vrouwen
(n=373) dat er een aantal belangrijke kenmerken zijn die van invloed zijn op het wel of niet willen
daten van een biseksueel persoon. Bij vrouwen bleek er sprake te zijn van verhoogde mate van
onzekerheid (jaloezie, angst) en waren er associaties tussen de willingness om met een biseksuele
man te daten en binegativiteit en opvattingen ten opzichte van casual seks. Bij mannen bleek er
minder sprake te zijn van onzekerheid, maar werden er associaties gezien tussen het wel of niet
2

Deels gebaseerd op Maliepaard (2020) en Maliepaard & Baumgartner (in press).

8

willen daten met een biseksuele vrouw, daarnaast was er sprake van minder tolerantie ten opzichte
van biseksualiteit en opvattingen ten opzichte van seks (wat is het doel van seks?). Opvallend is dat
ook het idee dat biseksualiteit geen stabiele oriëntatie is een goede voorspeller was voor zowel
mannen en vrouwen voor het niet willen daten met een biseksueel persoon.
Tot slot, ditzelfde onderzoek gaat ook in op de stereotypen omtrent biseksuele personen.
Heteroseksuele mannen en vrouwen werden gevraagd in hoeverre ze het eens zijn met een aantal
stereotypen. Heteroseksuele vrouwen gaven op een schaal van 0-6 (totaal niet mee eens, totaal mee
eens) aan dat biseksuele man meer promiscue zijn dan heteroseksuele mannen (m=2.49, SD=1,83),
biseksuele mannen seksueel avontuurlijker zijn dan heteroseksuele mannen (m=3,17, SD=1,82) en
biseksuele mannen minder monogaam zijn dan heteroseksuele mannen (m=2,29, SD=1,84).
Heteroseksuele mannen gaven aan dat biseksuele vrouwen meer promiscue zijn dan heteroseksuele
vrouwen (m=2,71, SD=1,78), biseksuele vrouwen seksueel avontuurlijker zijn dan heteroseksuele
vrouwen (m=3,60, SD=1,70) en dat biseksuele vrouwen minder monogaam zijn dan heteroseksuele
vrouwen (m=2,58, SD=1,80).
Het is echter ook belangrijk om oog te hebben voor positieve ervaringen van bi+ personen; zij
kunnen ook juist het mentaal welbevinden van de biseksuele persoon verbeteren door acceptatie,
ondersteuning/empowerment en sociale betrokkenheid (Maliepaard, 2020). Dit laatste wordt ook
bevestigd in kwantitatief onderzoek naar de mentale gezondheid van biseksuelen. Het Australische
Who I Am onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat er een significant verband bestaat tussen een
accepterende partner en een positieve mentale gezondheid (Taylor et al., 2019). Stereotypen geven
biseksuele personen ook de mogelijkheid om hun geluk te vinden buiten monogamie als relatievorm
en kunnen daarmee een positieve impact hebben op het welzijn van biseksuele personen
(Baumgartner, 2017; Gustavson, 2009). Hierin worden dus de stereotypen min of meer gebruikt als
een mogelijkheid om buiten de gebaande paden te treden, in dit geval dus monogamie, die voor een
groot deel de verwachtingen (en daarmee de ervaringen) bepalen van bi+ personen in relaties.
Tot slot, bestaat er een relatie tussen het hebben van een relatie en mentale problemen? Het
voornoemde Who I Am onderzoek – een survey onder 2651 personen die zich seksueel/emotioneel
aangetrokken voelen tot mensen van meerdere geslachten, seks hebben (gehad) met mannen en
vrouwen en/of zich als biseksueel identificeren – laat zien dat biseksuelen in een relatie met iemand
van een ander geslacht significant vaker last hebben van meer mentale problemen vergeleken met
biseksuelen in een relatie met iemand van hetzelfde geslacht (Taylor et al., 2019). Een tweede,
beperkte, studie (n=53) naar biseksualiteit (op basis van seksuele identiteit) en minderheidsstress
laat eveneens zien dat biseksuele vrouwen minder stress ervaren wanneer ze een monogame relatie
hebben met een lesbische partner, dan wanneer ze een monogame relatie hebben met een
heteroseksuele partner (Vencill et al., 2017). Dit bevestigd bestaand onderzoek dat laat zien dat waar
romantische relaties een positief effect kunnen hebben op de mentale gezondheid van
homoseksuele mannen en lesbische vrouwen, dit voor biseksuele personen juist leiden tot een
verminderde mentale gezondheid (Feinstein & Dyar, 2018). Verder onderzoek is wel nodig, om de
oorzaken hiervan te bepalen. Juist omdat uit ander internationaal onderzoek blijkt dat er ook onder
lesbische en homoseksuele personen veel vooroordelen bestaan over biseksuelen. Tegelijkertijd is
het gewenst om te kijken naar mogelijke verbanden tussen de mentale gezondheid van bi+ personen
en relatievormen (monogamie, open relatie, polyamorie). Zowel kijkend naar gevolgen voor de
mentale gezondheid binnen relaties, alsook naar gevolgen van niet-monogamie vanuit anderen, daar
iemands’ biseksualiteit vaak – bijvoorbeeld op de werkvloer – zichtbaarder wordt vanwege een
polyamoreuze levensstijl (Popova, 2018).
9

Bi+ en polyamorie
Dit leidt gelijk naar een ander thema: de intersectie tussen biseksualiteit en CNM/polyamorie. Binnen
dit thema wordt er onderzoek gedaan naar de relatie tussen bi+ identiteiten/oriëntaties en nietmonogamie, waarbij onderzoek vooral plaatsvindt binnen meer politiek c.q. activistische groepen van
polyamoreuze personen. Hierbij wordt bijvoorbeeld gericht op de meervoudige coming outs van bi+
personen die CNM praktiseren en hoe deze personen onzichtbaar moeten blijven vanwege hun
meervoudig afwijkende kenmerken (seksuele oriëntatie/identiteit en relatievoorkeuren) en dat
veilige omgevingen nodig zijn zoals polyamoreuze gemeenschappen voor hen om wel zichzelf te
kunnen zijn (Gusmano, 2018). Baumgartner (2017) heeft ook het gros van haar participanten uit deze
meer politieke c.q. activistische groepen gehaald en geeft, net als Gusmano (2018), blijk van een
positieve accepterende relatie tussen biseksuelen en mensen die CNM/polyamorie praktiseren.
Echter deze positieve relatie is niet vanzelfsprekend en vooral ook context-specifiek (Braida, in
press): polyamoreuze personen/groepen staan niet per definitie open voor biseksuele personen.
Overigens staan monogame biseksuelen ook lang niet altijd open voor polyamoreuze personen
(inclusief biseksuelen) en kan de veronderstelde link tussen biseksualiteit en niet-monogamie leiden
tot veel irritaties (Gustavson, 2009).
Hoewel onderzoek laat zien dat er geen significante verschillen zijn tussen mensen van verschillende
seksuele oriëntatie in de wens een monogame relatie hebben versus een niet-monogame relatie,
blijkt in de praktijk dat seksuele minderheden vaker daadwerkelijk een niet-monogame relatie
hebben. In deze online sample blijkt 4,3% van de heteroseksuelen, 10,5% van de homoseksuele
personen, en 14,1% van de biseksuele personen een niet-monogame relatie te hebben (Rubin et al.,
2014). Een Amerikaans bevolkingsonderzoek onder 2270 respondenten (Levine et al., 2018) laat zien
dat ca 2% van de heteroseksuele respondenten, 32% van de homoseksuele, 5% van de lesbische
respondenten, 22% van de biseksuele participanten en 14% van de categorie “overig” aangaven in
een open relatie (consensuele non-monogamie) te zitten. Biseksuele mannen en vrouwen ontlopen
elkaar niet met respectievelijk 23 en 22 procent van de respondenten die een open relatie hadden.
Wat betreft niet-consensuele niet-monogamie blijkt dat ca. 8% van de heteroseksuele mannen, 14%
van de homomannen, 34% van de biseksuele mannen en 6% van de “overige” mannen aangeeft nietconsensueel niet-monogaam te zijn. Bij de vrouwen is dit respectievelijk 7% van de heteroseksuele
vrouwen, 0% van de gay vrouwen, 6% van de lesbische vrouwen, 12% van de biseksuele vrouwen en
6% van de “overige” vrouwen.
Onzichtbare bi+ personen
Tot slot het derde thema, onderzoek dat zich richt op de onzichtbaarheid van biseksualiteit binnen
relaties en hoe biseksuelen hun seksualiteit zichtbaar maken in relaties. Bekend is dat biseksuelen in
relaties vaak als homo/lesbisch worden gezien of als heteroseksueel, afhankelijk van de partner die
ze op dat moment hebben. Dit geldt primair voor monogame relaties, maar kan natuurlijk ook gelden
voor polyamoreuze of open relaties (zie ook paragraaf 2).
Lahti (2015) laat zien dat biseksualiteit onzichtbaar of irrelevant kan worden gemaakt door
bestaande normen, waarden en ideaalbeelden over relaties. Te denken valt aan de monogame norm,
maar ook aan mononormatief gedachtegoed waardoor biseksualiteit onzichtbaar wordt, zeker in de
context van langdurige monogame relaties. Onderzoek richt zich merkwaardig genoeg alleen op
biseksuele vrouwen in langdurige relaties en hoe zij hun biseksualiteit zichtbaar maken door middel
van verbale en non-verbale communicatie alsmede symboliek of via het spelen met gendernormen
(Daly et al., 2018; Hayfield et al., 2013; Hartman, 2013). De conclusie luidt, ook hier, dat het uiten van
iemands’ biseksuele oriëntatie of identiteit schier onmogelijk is door niet-verbale communicatie of
10

symboliek; woorden zijn nodig om iemands biseksualiteit en (in het verlengde) bi+
identiteit/oriëntatie zichtbaar te maken.

5. Gezondheid: focus op mentale gezondheid
Biseksuele personen hebben een minder goede mentale, lichamelijke en seksuele gezondheid
vergeleken met heteroseksuele, homoseksuele en lesbische personen (Barker et al., 2012).
Onderzoek naar de gezondheid van biseksuelen c.q. bi+ personen wordt vooral gedaan in de
Verenigde Staten, Canada en Australië; Europees onderzoek is nog weinig bekend over de
gezondheidspositie van biseksuele personen. Een belangrijke notitie hierbij is dat we mogelijk de
uitkomsten van deze studies niet makkelijk kunnen vertalen naar bijv. de Nederlandse context,
bijvoorbeeld door andere wettelijke context, culturele context, mate van georganiseerde LHBT (en
biseksuele) beweging (cf. Baumgartner & Maliepaard in press).
Onderzoek naar de gezondheid van biseksuelen richt zich primair op de mentale gezondheid, daar
verschillende studies aantonen dat deze significant slechter is vergeleken met heteroseksuele,
homoseksuele en lesbische personen. Australisch onderzoek onder 4824 respondenten
(onafhankelijk van seksuele voorkeur) laat bijvoorbeeld zien dat de mentale gezondheid op veel
aspecten (zoals angstgevoelens en depressiviteit) slechter is dan die van homoseksuele en lesbische
personen, en veel slechter dan die van heteroseksuele personen (Jorm et al., 2002). Een mogelijke
verklaring aldus dit artikel, is de sociale druk van het hebben van een niet binaire seksuele oriëntatie,
naast de bestaande druk van het zijn van een seksuele minderheid. Het voornoemde Australisch
onderzoek – Who I Am – onder mensen met een bi+ oriëntatie (n=2651) geeft aan dat 61% van de
respondenten veel tot heel veel last hebben van mentale gezondheidsproblemen: Bij participanten
die zichzelf ”niet-binair” noemden was dit 72%, bij bi+ vrouwen 60,9% en bij mannen 48,6% (Taylor
et al., OnlineFirst). In totaal 83% van de participanten heeft ooit gebruik gemaakt van mentale
gezondheidszorg, en 1 op de 3 in de afgelopen 4 weken (Taylor et al., OnlineFirst).
Canadees bevolkingsonderzoek onder 135.000 personen (op basis van seksuele oriëntatie) laat
eveneens zien dat biseksuele mannen 6,3 keer zoveel kans hebben op suïcidaliteit als heteroseksuele
mannen en hebben daarnaast ook significant meer last van angststoornissen (Brenner et al., 2010).
Biseksuele vrouwen ervaren 5,9 keer zoveel suïcidaliteit vergeleken met heteroseksuele vrouwen en
hebben daarnaast significant vaker last van angststoornissen en stemmingsstoornissen (Steele et al.,
2009). Homoseksuele mannen en lesbische vrouwen vallen hiertussen.
Amerikaans bevolkingsonderzoek (n=34653) werd gebruikt om ook onderzoek te doen naar
biseksuele personen en laat zien dat zowel mensen die zichzelf als biseksueel identificeren alsmede
mensen die qua gedrag biseksueel zijn, een significant verhoogt risico hebben op angst- en
stemmingsstoornissen vergeleken met mensen die zichzelf niet als biseksueel identificeren of niet
qua gedrag biseksueel zijn (Bostwick et al., 2010). Biseksuele stereotypen worden genoemd als
mogelijke oorzaken – alhoewel dit niet in dit onderzoek is onderbouwd met empirische bevindingen
– voor mensen die zichzelf als biseksueel identificeren, maar gaan mogelijk niet op voor mensen die
zichzelf niet als biseksueel identificeren, aldus de auteurs.
Een metareview van studies naar de mentale gezondheid van biseksuelen (Ross et al., 2018) – op
basis van 52 studies – laat eveneens consistent zien dat biseksuele personen meer mentale
gezondheidsklachten hebben vergeleken met heteroseksuele personen en vaak ook vergeleken met
homoseksuele en lesbische personen. Op basis van empirische data en theoretische studies worden
11

er drie theoretische verklaringen genoemd: discriminatie op basis van seksuele oriëntatie,
onzichtbaarheid van biseksualiteit en bi-erasure en, tot slot, het ontbreken van positieve
supportnetwerken voor biseksuele personen. Meer onderzoek is echter nodig om dieper in te gaan
op mogelijke oorzaken van de gemarginaliseerde gezondheidspositie van biseksuele personen
vergeleken met heteroseksuele, homoseksuele en lesbische personen. Ross et al. (2018) geven aan
dat het belangrijk is te kijken naar bijvoorbeeld leeftijd, geslacht (of gender) en etniciteit, maar ook
om te kijken naar verschillen tussen mensen die zichzelf identificeren als biseksueel versus biseksueel
gedrag of aantrekkingskracht (ook Salway et al., 2018).
Daarnaast is er recentelijk ook meer aandacht voor de gezondheidssituatie van biseksuele personen
(of bi+ personen) in relatie tot anderen. De reeds aangehaalde Who I am studie (Taylor et al., 2019)
uit Australia laat zien dat het belangrijk is te kijken naar relatie-ervaringen (zowel het geslacht van de
partner alsmede acceptatie door partner) als mogelijke voorspeller van een positieve mentale
gezondheid of juist een verminderde mentale gezondheid. In tegenstelling tot andere studies
concluderen deze auteurs dat het wel of niet contact hebben met andere LHBT+ personen of
gemeenschappen geen beschermende factor of risicofactor was voor de mentale gezondheid van bi+
personen.
Bovendien kan het minority stress model van Ilan Meyer enig inzicht bieden in interpersoonlijke
factoren. Zoals het reeds aangehaalde Amerikaanse onderzoek (Feinstein et al., OnlineFirst) naar het
wel of niet uiten van de eigen seksuele oriëntatie/identiteit laat zien bestaat er een correlatie tussen
het hebben van angst voor discriminatie of victimisatie als motivatie voor het niet uiten van de eigen
seksualiteit en verhoogde rapportage van depressie en algemene angstgevoelens. Nieuw onderzoek
zou zich ook expliciet moeten richten op de vraag in hoeverre interpersoonlijke factoren een rol
spelen in de mentale, fysieke en seksuele gezondheidspositie van biseksuele c.q. bi+ personen. Te
denken valt bijvoorbeeld aan de Anti-Bisexual Experiences Scale (ABES) om binegativiteit te meten,
echter is het ook belangrijk te kijken naar positieve ervaringen en positieve gezondheidsaspecten

6. Europese studies naar gezondheid
Opvallend is dat er binnen continentaal Europa eigenlijk weinig grote studies zijn naar de gezondheid
van bi+ mensen, of überhaupt naar biseksuele personen (Baumgartner & Maliepaard, in press). Hier
ligt nog veel ruimte om kennislacunes te vullen. Een eerste studie binnen Europa is uitgevoerd door
het Equality Network (Rankin et al., 2015) en geeft alleen wat beschrijvende informatie over een
selecte groep bi+ personen. Van de 374 bi+ personen (voornamelijk mensen die zich als biseksueel
identificeerden, maar ook andere labels zoals panseksueel gebruikten) die vragen hadden ingevuld
over hun gezondheid gaf 35% aan dat zij een gezondheidsprobleem hadden. Van de 129 mensen met
een gezondheidsprobleem gaf een derde aan dat dit gaat om mentale problemen, een kwart noemde
lichamelijke problemen, 10% gaf aan moeite met leren te hebben (gehad) en het overige deel
(eveneens een derde) heeft hun gezondheidsproblematiek niet verder gespecificeerd. Het eerder
genoemde percentage van 35% is significant hoger dan de gemiddelde in het VK van 18,8%. Echter
moet wel gezegd worden dat de respondenten vooral geworven zijn vanuit biseksuele en LHBT
organisaties/netwerken. Dergelijke gemeenschappen worden vaak gezien als supportnetwerken voor
biseksuele/LHBT personen die het moeilijk hebben waardoor de bovenstaande cijfers met enige
voorzichtigheid geïnterpreteerd moeten worden.
Een Zweeds onderzoek (n=30730), op basis van bevolkingsonderzoek, laat eveneens zien dat LHBT
personen een minder goede mentale positie hebben ten opzichte van heteroseksuele personen
(Bränström, 2017). Hierbij was de insteek niet de zelf-gerapporteerde gezondheid, zoals in de meeste
12

studies, maar de behandelingen die individuen (hebben) ondergaan. Vergeleken met heteroseksuele
personen hebben biseksuele personen meer kans om behandeld te worden voor
stemmingsstoornissen, angststoornissen en middelengebruik, en eveneens om behandeld te worden
met antidepressiva. Een opvallende conclusie daarnaast is dat met name biseksuele vrouwen,
lesbische vrouwen en homoseksuele mannen een verminderde mentale gezondheid hadden
vergeleken met heteroseksuelen en biseksuele mannen. Tot slot wordt er geconcludeerd dat het
hebben van sociale support in zijn algemeenheid een directe bijdrage levert aan verbeterde mentale
gezondheid; echter, in tegenstelling tot minority stress theorie, heeft het geen beschermend effect
wanneer er gekeken wordt naar de impact van victimisatie/dreiging van geweld op de mentale
gezondheid.
Een onderzoek van Stonewall (Colledge et al., 2015) onder biseksuele (n=937) en lesbische (n= 4769)
vrouwen – op basis van seksuele identiteit – laat zien dat biseksuele vrouwen 64% meer kans hadden
op het hebben van een eetstoornis, 37% meer kans hadden op zelfbeschadiging, 26% meer kans op
depressieve klachten in het afgelopen jaar en 20% meer kans op angststoornissen vergeleken met
lesbische vrouwen. Dit onderzoek richt zich voornamelijk op theoretische verklaringen en hierbij
volgen ze Meyer’s minority stress model. De auteurs geven aan dat dubbele discriminatie, tezamen
met het ontbreken van persoonlijke en sociale acceptatie van de biseksuele identiteit (bijv. door
ervaren discriminatie vanuit vrienden of het ontbreken van een partner) de verminderde mentale
gezondheid van biseksuele vrouwen deels kan verklaren. Daarnaast wordt ook nog het ontbreken
van een partner genoemd als mogelijke verklaring voor een verminderde mentale gezondheid, dit
vanwege de bevinding dat lesbische vrouwen vaker een partner hadden dan biseksuele vrouwen in
deze sample. Interessanter is dat er ook verschillen zijn gevonden tussen leeftijdsgroepen waarbij
met name oudere biseksuele vrouwen (40+) meer zelfmoordgedachten aangaven dan jongere
biseksuelen. Verder wordt er ingegaan op het gegeven dat meer biseksuele vrouwen vaker andere
gemarginaliseerde posities aangaven vergeleken met lesbische vrouwen zoals een hoger percentage
mensen met een biculturele achtergrond en transgender identiteit. Met andere woorden, het is
belangrijk om niet alleen te kijken naar iemands’ seksualiteit maar ook naar andere sociale posities.
Tot slot, verscheidene onderzoeken (bijv. Bostwick & Hequembourg, 2010; Ross et al., 2018)
concluderen dat het lastig is om biseksualiteit te meten vanwege het scala aan definities van
biseksualiteit. Men kijkt over het algemeen naar zelfidentificatie, seksuele aantrekkingskracht (en
wellicht ook emotionele aantrekkingskracht) en oriëntatie, en seksueel gedrag. Bij dit laatste punt is
het dan belangrijk om een bepaalde tijdspanne toe te voegen om te bepalen in hoeverre iemand
biseksueel gedrag vertoont. Over het algemeen lijken studies te kiezen voor een combinatie van
zelfidentificatie (waarmee identificeer jij je het meest…), seksueel gedrag (heb jij in het afgelopen
jaar seks gehad met….), en seksuele oriëntatie (tot wie voel jij je seksueel aangetrokken…).

7. Bibliografie
Armstrong, H.L., & Reissing, E.D. (2014). Attitudes toward casual sex, dating, and committed
relationships with bisexual partners. Journal of Bisexuality, 14(2), 236-264.
Ault, A. (1996). Ambiguous identity in an unambiguous sex/gender structure: The case of bisexual
women. Sociological Quarterly, 37(3), 449-463.
Balsam, K.F., & Mohr, J.J. (2007). Adaptation to sexual orientation stigma: A comparison of bisexual
and lesbian/gay adults. Journal of Counseling Psychology, 54(3), 306–319.
Barker, M., Richards, C., Jones, R., Bowes-Catton, H., Plowman, T., Yockney, J., & Morgan, M. (2012).
The bisexuality report : Bisexual inclusion in LGBT equality and diversity. Retrieved from
http://www.bisexualindex.org.uk/uploads/Main/TheBisexualityReport.pdf
13

Baumgartner, R. (2017). “I think that I’m not a relationship person” – Bisexual women’s accounts of
(internalised) binegativity in non-monogamous relationship narratives. Psychology of
Sexualities Review, 8(2), 25-40.
Baumgartner, R., & Maliepaard, E. (in press). Concluding remarks: Proposing future directions. In E.
Maliepaard & R. Baumgartner (Eds.), Bisexuality in Europe: Sexual citizenship, romantic
relationships, and bi+ identities. Routledge.
Bostwick, W.B., Boyd, C.J., Hughes, T.L., & McCabe, S.E. (2010). Dimensions of sexual orientation and
the prevalence of mood and anxiety disorders in the United States. American Journal of
Public Health, 100(3), 468-475.
Bostwick, W.B. & Hequembourg, A.L. (2013) Minding the noise: Conducting health research among
bisexual populations and beyond, Journal of Homosexuality, 60(4),655-661
Bränström, R. (2017). Minority stress factors as mediators of sexual orientation disparities in mental
health treatment: A longitudinal population-based study. Journal of Epidemiology and
Community Health, 71(5), 446–452.
Brennan, D.J., Ross L.E., Dobinson, C., Veldhuizen, S, & Steele, L.S. (2010). Men’s sexual orientation
and health in Canada. Canadian Journal of Public Health, 101(3), 255-258.
Colledge, L., Hickson, F., Reid, D., &Weatherburn, P. (2015). Poorer mental health in UK bisexual
women than lesbians: Evidence from the UK 2007 Stonewall Women’s Health Survey. Journal
of Public Health, 37(3), 427–437.
Daly, S.J., King, N., & Yeadon-Lee, T. (2018). ‘Femme it up or dress it down’: Appearance and bisexual
women in monogamous relationships. Journal of Bisexuality, 18(3), 257-277.
Feinstein, B.A., Dyar, C., Bhatia, V., Latack, J.A., & Davila, J. (2016). Conservative beliefs, attitudes
toward bisexuality, and willingness to engage in romantic and sexual activities with a bisexual
partner. Archives of Sexual Behaviour, 45(6), 1535-1550.
Feinstein, B.A., & Dyar, C. (2018). Romantic and sexual relationship experiences among bisexual
individuals. In D.J. Swan & S. Habibi (Eds.), Understanding bisexuality: Theories, research, and
recommendations for the invisible sexuality (pp. 145-164). Cham, CH: Springer.
Feinstein, B.A., Dyar, C., Milstone, J.S., Jabbour, J., & Davila, J. (OnlineFirst). Use of different
strategies to make one’s bisexual+ identity visible: Associations with dimensions of identity,
minority stress, and health. Stigma and Health.
Flanders, C.E., Lebreton, M.E., Robinson, M., Bian, J., & Caravaca-Morera, J.A. (2017). Defining
bisexuality: Young bisexual and pansexual people’s voices. Journal of Bisexuality, 17(1), 39–
57.
Galupo, M.P., Davis K.S., Grynkiewicz A.L., & Mitchell, R.C. (2014). Conceptualization of sexual
orientation identity among sexual minorities: Patterns across sexual and gender identity.
Journal of Bisexuality, 14(3-4), 433-456.
Green, H., Payne. N., & Green, J. (2011). Working bi: Preliminary findings from a survey on workplace
experiences of bisexual people. Journal of Bisexuality, 11(2–3), 300–316.
Gusmano, B. (2018). Coming out through an intersectional perspective: Narratives of bisexuality and
polyamory in Italy. Journal of Bisexuality, 18(1), 15-34.
Gustavson, M. (2009). Bisexuals in relationships: Uncoupling intimacy from gender ontology. Journal
of Bisexuality, 9(3-4), 407-429.
Harman, K. (2019). “Bad at Love”: Halsey’s bisexual display. Journal of Bisexuality, 19(4), 554-577.
Hartman, J. E. (2013). Creating a bisexual display: Making bisexuality visible. Journal of Bisexuality,
13(1), 39-62.
Hayfield, N. (in press). Bisexual and pansexual identities: Exploring and challenging invisibility and
invalidation. London, UK: Routledge.

14

Hayfield, N., Campbell, C., & Reed, E. (2018). Misrecognition and managing marginalisation: Bisexual
people’s experiences of bisexuality and relationships. Psychology and Sexuality, 9(3), 221236.
Hayfield, N., Clarke, V., Halliwell, E., & Malson, H. (2013). Visible lesbians and invisible bisexuals:
Appearance and visual identities among bisexual women. Womens Studies International
Forum, 40, 172–182. doi: 10.1016/j.wsif.2013.07.015
Hayfield, N., Clarke, V., & Halliwell, E. (2014). Bisexual women's understandings of social
marginalisation: 'The heterosexuals don't understand US but nor do the lesbians'. Feminism
and Psychology, 24(3), 352-372.
Hemmings, C. (2002). Bisexual spaces: A geography of sexuality and gender. New York & London, UK:
Routledge.
Herek, G.M. (2002). Heterosexuals attitudes toward bisexual men and women in the United States.
Journal of Sex Research, 39(4), 264-274.
Jorm, A.F., Korten, A.E., Rodgers, B., Jacomb, P.A., & Christensen, H. (2002). Sexual orientation and
mental health: results from a community survey of young and middle-aged adults. British
Journal of Psychiatry, 180, 423-427.
Klesse, C. (2007). Bisexuality. In G. Ritzer (Ed), The Blackwell Encyclopaedia of Sociology. John Wiley.
Klesse, C. (2011). Shady characters, untrustworthy partners, and promiscuous sluts: Creating bisexual
intimacies in the face of heteronormativity and biphobia. Journal of Bisexuality. 11(2-3), 227244.
Köllen, T. (2013). Bisexuality and diversity management—Addressing the B in LGBT as a relevant
‘sexual orientation’ in the workplace. Journal of Bisexuality, 13(1), 122–137.
Kuppens, A. (1996). Biseksuele identiteiten: tussen verlangen en praktijk. Tijdschrift voor
Seksuologie, 20(4), 338-348.
Lahti, A. (2015). Similar and equal relationships? Negotiating bisexuality in an enduring relationship.
Feminism & Psychology, 25(4), 431-448.
Levine, E.C., Herbenick, D., Martinez, O., Fu, T.-C., & Dodge, B. (2018). Open relationships,
nonconsensual nonmonogamy, and monogamy among U.S. Adults: Findings from the 2012
National Survey of Sexual Health and Behavior. Archives of Sexual Behavior, 47(5), 1439–
1450.
Lingel, J. (2009). Adjusting the borders: Bisexual passing and queer theory. Journal of Bisexuality,
9(3/4), 381¡405.
Maliepaard, E. (2018a). Biseksueel versus panseksueel versus…? Raffia: Online magazine on gender,
diversity, and feminism.
Maliepaard, E. (2018b). Disclosing bisexuality or coming out? Two different realities for bisexual
people in the Netherlands. Journal of Bisexuality, 18(2), 145-167.
Maliepaard, E. (2020). Biseksualiteit in romantische relaties: een eerste verkenning. Tijdschrift voor
Seksuologie, 44, 1, 22-29.
Maliepaard, E. & Baumgartner, R. (in press). Bisexuality in Europe: Introduction to the field and this
book. In E. Maliepaard & R. Baumgartner (Eds.), Bisexuality in Europe: Sexual citizenship,
romantic relationships, and bi+ identities. Routledge.
MacDowall, L. (2009). Historicising contemporary bisexuality. Journal of Bisexuality, 9(1), 3-15
Matsick, J.L., & Rubin, J.D. (2018). Bisexual prejudice among lesbian and gay people: Examining the
roles of gender and perceived sexual orientation. Psychology of Sexual Orientation and
Gender Diversity, 5(2), 143–155.
McLean, K. (2007). Hiding in the closet? Bisexuals, coming out and the disclosure imperative. Journal
of Sociology, 43(2), 151–166.

15

McLean, K. (2008). Inside, outside, nowhere: Bisexual men and women in the gay and lesbian
community. Journal of Bisexuality, 8(1-2), 63–80.
Popova, M. (2018). Inactionable/unspeakable: Bisexuality in the workplace. Journal of Bisexuality,
18(1), 54–66.
Rankin, S., Mortel, J., & Bell, M. (2015). Complicated? Bisexual people’s experiences of and ideas for
improving services. Retrieved from http://www.equality-network.org/wpcontent/uploads/2015/04/Complicated-Bisexual-Report.pdf
Ross, L.E., Salway, T., Tarasoff, L.A., MacKay, J.M., Hawkins, B.W., & Fehr, C.P. (2018). Prevalence of
depression and anxiety among bisexual people compared to gay, lesbian, and heterosexual
individuals: A systematic review and meta-analysis. Journal of Sex Research, 55(4-5), 435456.
Rubin, J.D., Moors, A.C., Matsick, J.L., Ziegler, A., & Conley, T.D. (2014). On the margins: Considering
diversity among consensually non-monogamous relationships. [Special Issue on Polyamory].
Journal für Psychologie, 22(1), 19-37.
Salway, T., Ross, L.E., Fehr, C.P., Burley, 3., Asadi, S., Hawkins, B., & Tarasoff, L.A. (2019). A systematic
review and meta-analysis of disparities in the prevalence of suicide ideation and attempt
among bisexual population. Archives of Sexual Behavior, 48(1), 89-111.
Steele, L.S. Ross, L.E., Dobinson, C., Veldhuizen, S. & Tinmouth, J.M. (2009). Women's sexual
orientation and health: Results from a Canadian population-based survey, Women & Health,
49(5), 353-367.
Taylor, J., & Power, J., & Smith, E. (OnlineFirst). Bisexuals’ experiences of mental health services:
Findings from the Who I Am study. Sexuality Research and Social Policy.
Taylor, J., Power, J., Smith, E., & Rathbone, M. (2019). Bisexual mental health: Findings from the
‘Who I Am’ study. Australian Journal of General Practice, 48(3), 138–44.
Toft, A. & Yip, A.K.T. (2018). Intimacy negotiated: The management of relationships and the
construction of personal communities in the lives of bisexual women and men. Sexualities,
21(1–2), 233–250
Vencill, J.A., Carlson, S., Iantaffi, A., & Miner, M. (2017). Mental health, relationships, and sex:
exploring patterns among bisexual individuals in mixed orientation relationships, Sexual and
Relationship Therapy, 33(1-2), 14-33.
Weier, R. (OnlineFirst). (Re)producing the sexuality binary: on bisexual experiences in U.S. gay and
heterosexual space. Gender, Place, and Culture.

16