Bijlage 1 - interlandelijke adoptie
Kern: Nemen van een besluit in het belang van het kind
I: Dilemma’s
a. het belang van het kind op micro- versus macroniveau.
Op microniveau gelden argumenten die sterk pleiten voor interlandelijke adoptie. Een individueel
kind waarvoor in het land van herkomst geen gezin beschikbaar is, kan door interlandelijke adoptie
wel in een gezinssituatie opgroeien. Tegenover deze voordelen op individueel niveau heeft het
adoptiestelsel ook nadelen op macroniveau. Zo kan interlandelijke adoptie een aanbod van kinderen
in kindertehuizen creëren. Daarnaast ondermijnt interlandelijke adoptie de volgens het
Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (IVRK) beste oplossing, namelijk opvang in
een gezin in de eigen cultuur en het eigen land. Interlandelijke adoptie kan, tenslotte, de opbouw
en uitbouw belemmeren van het jeugdbeschermingssysteem in het land van herkomst.
b. selectie van landen: extra waarborgen versus subsidiariteit.
Het risico op misstanden kan worden beperkt door scherpere eisen te stellen aan controleerbare
procedures. Gevolg hiervan zal zijn dat bepaalde, veelal armere, herkomstlanden niet aan die
scherpere eisen kunnen voldoen. Tegelijkertijd zijn het juist veelal de kinderen uit die armere landen
voor wie adoptie op individueel niveau een oplossing kan bieden. De herkomstlanden met
betrouwbare instituties en procedures zouden daarentegen beter in staat moeten zijn om opvang in
eigen land te verzorgen. Adoptie uit deze herkomstlanden staat op gespannen voet met het
subsidiariteitsbeginsel zoals verankerd in het IVRK en het Haags Adoptieverdrag.
c. stelselhervorming versus teruglopende aantallen adopties.
Bij voortzetting van interlandelijke adopties rijst de vraag hoe de voor een stelselherziening
benodigde investeringen zich verhouden tot de ontwikkeling van het aantal adopties. Het aantal
adopties loopt al jaren terug; in 2019 zijn er 145 kinderen vanuit het buitenland geadopteerd naar
Nederland. In 2020 slechts 70, al is dat lage aantal ook beïnvloed door de corona pandemie. Mocht
het aantal herkomstlanden worden beperkt, dan zal dit aantal verder afnemen. Tegelijkertijd zijn de
noodzakelijke investeringen voor een nieuw systeem in tijd, geld en wetgeving fors.
II: Argumenten voor en tegen
Tegenstanders interlandelijke adoptie –
adoptie is niet het beste middel om
kinderen te beschermen. Het houdt een
systeem van kindertehuizen in stand. Een
kind is beter af in eigen land, bij familie.
Het is niet in zijn algemeenheid zo dat
het in Nederland beter is voor het kind.
Bij voorkeur kinderen in landen van
herkomst helpen in
plaats van
interlandelijk adopteren.
Landen
van
herkomst
zouden
alternatieven
kunnen
of
moeten
kunnen regelen.
Subsidiariteitsbeginsel wordt in de
praktijk niet goed nageleefd. Niet
overal wordt in een land van herkomst
voldoende gekeken naar alternatieven.
Europese landen zouden voor hun
kinderen moeten (kunnen) zorgen.

Voorstanders interlandelijke adoptie –
adoptie is een valide middel om kwetsbare
kinderen te beschermen voor wie in eigen
land geen opvang beschikbaar is. Er zijn
genoeg waarborgen voor zorgvuldigheid.
Stoppen met interlandelijke adopties
zal misstanden in landen van herkomst
niet tegengaan. Zeker niet als andere
ontvangende landen wel doorgaan met
adoptie. Als stoppen wordt verkozen,
moet dat samen met die andere landen.
Stoppen levert geen verbetering op van
de situatie in de landen van herkomst.
In deze landen zitten veel kinderen in
kindertehuizen en wordt een klein
aantal geadopteerd. Dat staat niet in
verhouding tot elkaar. Er kan daarom
niet gesproken worden over ‘de
aanzuigende werking’ van adoptie.

1

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Wanneer een land zowel zendend als
ontvangend land is, wordt er niet
voldaan aan subsidiariteitsbeginsel.
Nederland moet investeren in het
jeugdbeschermingsstelsel
van
de
landen van herkomst, zodat adoptie
niet nodig is. Daarmee worden (meer)
kinderen beter geholpen.
Kinderen komen in tehuizen terecht
vanwege interlandelijke adoptie. Heeft
te maken met de financiële prikkel.
Interlandelijke
adoptie
zou
gezinsvorming zijn waarbij een kind
van arm naar rijk wordt verplaatst en
geldstromen van rijk naar arm vloeien.
Dit werkt misstanden in de hand.
Interlandelijke adoptie creëert een
vraag naar adoptiekinderen. Adoptie is
eigenlijk
het
outsourcen
van
kinderbescherming.
Elk risico op misstanden moet worden
uitgesloten. Het gaat, bij volle adoptie,
immers om onomkeerbare beslissingen
over mensenlevens.
Er kan discrepantie zitten tussen de
papieren procedure en de feitelijke
gang van zaken. Dat blijft een zwakte
in het systeem.
Heb aandacht voor wat interlandelijke
adoptie doet met een mens. Kinderen
weghalen uit hun land en cultuur heeft
grote impact. Het weghalen van
kinderen uit hun land en cultuur valt
niet zomaar te repareren, het maakt
dat een identiteit kwijtraakt.
Wel veel geld voor weinig kinderen. Kan
dit niet beter worden besteed?
Investeer
meer
in
de
kinderbescherming in herkomstlanden.
Doorgaan met interlandelijke adoptie
omdat andere ontvangende landen dat
doen is geen valide argument.

-

-

-

-

-

-

Wat is/zou het alternatief zijn geweest
in het land van herkomst? De risico’s
voor kinderen die niet geadopteerd
worden,
moeten
ook
worden
meegewogen bij of er geadopteerd kan
worden. Nog niet alle landen kunnen
zelf een oplossing bieden voor hun
kinderen. Alleen interlandelijke adoptie
als er geen alternatieven zijn in
herkomstlanden. In het heden is het al
zo
dat
als
een
land
zijn
jeugdbeschermingsstel op orde krijgt,
adopties uit dat land stoppen.
Kijk naar de positie/voordelen van het
individuele kind. Adoptie op persoonlijk
niveau is te prefereren boven een
kindertehuis en van pleeggezin naar
pleeggezin. Voor die kinderen moet
adoptie behouden blijven. Kinderen
hebben behoefte aan permanentie en
structuur, hetgeen niet betekent dat
het volle adoptie moet zijn.
Niet adoptie is het laatste redmiddel
maar institutionalisering is het laatste
redmiddel. Een kind is slechter af als
het
kind
meerdere
plaatsingen
doormaakt of in een kindertehuis
opgroeit.
Onder bepaalde voorwaarden/eisen,
per land, hoeft niet (in het geheel)
gestopt te worden met interlandelijke
adoptie. Er bestaat geen 100%
zekerheid dat misstanden zich niet
meer voordoen.
Het vertrouwensbeginsel is geen
belemmering voor controle. In het
Haags
Adoptieverdrag
heeft
het
ontvangende land de plicht om adoptie
te stoppen als er signalen zijn dat
procedures niet in orde zouden zijn.
Oproep om aantal interlandelijke
adopties niet leidend te laten zijn bij het
maken van een keuze.

III. Perspectieven
Historisch – Sinds 1998 sluiten (steeds) meer landen zich aan bij het Haags Adoptieverdrag (thans
104 landen). Er komen steeds meer opvangmogelijkheden in landen van herkomst beschikbaar, en
de opvatting dat kinderen moeten worden gered en met adoptie altijd wordt ‘goedgedaan’ is geen
gemeengoed meer. Het aantal adopties loopt terug en het aantal herkomstlanden neemt af.
Wetenschappelijk – In landen van herkomst worden er kinderen in kindertehuizen opgevangen.
Onderzoek (o.a. in the Lancet) toont aan dat verblijf in kindertehuizen schadelijk kan zijn voor
kinderen. Volgens onderzoek van het CBS blijkt dat het grootste deel van geadopteerden te spreken
is over de kansen die adoptie hen heeft geboden. Daar staat tegenover dat veel geadopteerden

2

kampen met adoptiegerelateerde problemen. Uit onderzoek van de RSJ komt naar voren dat
interlandelijke adoptie niet het beste middel is om deze kinderen te beschermen. Volgens de RSJ
zijn kinderen gebaat bij het opgroeien in de eigen cultuur vlakbij hun biologische ouders en familie
en kan het adoptiesysteem de inspanningen voor opvang ondermijnen. De RSJ adviseert de focus
te verleggen en om de kinderen te beschermen door het ondersteunen van
jeugdbeschermingssystemen in de landen van herkomst. De Kinderombudsman komt tot een
vergelijkbaar oordeel. Zij stelt dat interlandelijke adoptie in principe onwenselijk is. Adoptie is het
meest definitieve en verstrekkende besluit over de toekomst van een kwetsbaar kind. De inzet zou
er op gericht moeten zijn om de kinderen in eigen land te beschermen. Dit vult de Kinderombudsman
aan met dat interlandelijke adoptie in individuele, zeer uitzonderlijke, gevallen een maatregel zou
kunnen zijn voor kinderen voor wie in het land van herkomst écht geen passende vorm van zorg
kan worden gecreëerd.
Internationaal – Nederland is een van de aanjagers van het Haags Adoptieverdrag. Dit verdrag staat
in het teken van de samenwerking op het gebied van interlandelijke adoptie. Deelname van
Nederland heeft invloed op deze samenwerking. De Secretaris-Generaal van het Permanent Bureau
van de Haagse Conferentie (is gelieerd aan het Haags Adoptieverdrag) beoordeelt het onderzoek
van de commissie Joustra als fragmentarisch en kwantitatief niet sterk voor de periode ná 1998.
Onder de invloed van het Haags Adoptieverdrag hebben zich de laatste twee decennia positieve
ontwikkelingen voorgedaan. De SG oordeelt dat voor de toekomst scherp moet worden gemaakt
waar de praktische werking van het Haags Adoptieverdrag kan worden verbeterd en dat de
Nederlandse infrastructuur voor het Haags Adoptieverdrag moet worden doorgelicht ter verbetering.

IV: Facts and figures:

Teruglopend aantal adopties is al langer een trend: 145 in 2019, 70 in 2020, 75 in 2021.

Aantal landen van herkomst neemt ook af. Ongeveer 15 landen waaruit de afgelopen jaren is
geadopteerd. Grootste aantallen adopties uit: Zuid-Afrika, Verenigde Staten, Taiwan, Thailand,
Hongarije.

Door de Centrale autoriteit is een landenanalyse uitgevoerd voor alle landen waarmee Nederland
een actieve adoptierelatie heeft (adopties in de periode 2019-2021)

Vier vergunninghouders (A New Way, Wereldkinderen, Nederlandse Adoptiestichting en Meiling).
Er is geen centrale wachtlijst, maar wachtlijsten per vergunninghouder.

Kosten adoptie verschillen per land en vergunninghouder: Tussen €15.000,- en €55.000,
Circa 95% van de opgenomen kinderen heeft special needs: operabele handicaps, blijvende
aandoeningen, sociaal belaste achtergronden etc.

3