Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

24 515

Preventie en bestrijding van stille armoede en
sociale uitsluiting

31 839

Jeugdzorg

Nr. 202

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 april 2011
Bijgevoegd ontvangt u de onderzoeksbevindingen van Integraal Toezicht
Jeugdzaken (ITJ) naar de kwaliteit en de samenhang van de hulp aan
kinderen die in armoede leven1. Het rapport is nog kracht bijgezet door
indringende illustraties die de boodschap ondersteunen, net als de titel.
ITJ is het samenwerkingsverband van de vijf inspecties op het terrein van
jeugdzorg, gezondheidszorg, onderwijs, werk en inkomen en openbare
orde en veiligheid. Het toezicht van ITJ spitst zich toe op de kwaliteit van
de samenwerking tussen voorzieningen voor jeugd binnen gemeenten. De
meeste aanbevelingen zijn dan ook gericht op gemeenten, maar ook bevat
het rapport aanbevelingen aan lokale organisaties, landelijke organisaties
zoals beroeps- en koepelorganisaties en aan de rijksoverheid. In deze brief
ga ik in op de aanbevelingen die aan de rijksoverheid zijn gericht.
ITJ constateert in haar rapport dat financiële problemen vaak verweven
zijn met meervoudige problemen zoals opvoed-, gezondheids- en
psychische problematiek. Kinderen die in armoede opgroeien, worden
volgens ITJ op verschillende terreinen belemmerd in hun mogelijkheden
voor maatschappelijke participatie. Het kabinet herkent de geconstateerde
verwevenheid en waardeert het dat ITJ aanbevelingen doet die zijn
gericht op verbeteren van de mogelijkheden om iedereen naar vermogen
te laten participeren. Omdat de aanbevelingen aan de rijksoverheid zowel
het domein raken van werk en inkomen als dat van de jeugd- en
opvoedhulp, bied ik u mede namens de staatssecretaris van SZW dit
rapport aan. Onderstaand treft u een reactie op de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen van ITJ.
Knelpunten

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

ITJ vraagt aandacht voor vier punten: het onvoldoende bereiken van
kwetsbare groepen; hulp die pas start als problemen acuut zijn; jongeren
en ouders die te weinig worden betrokken bij het tot stand komen van
hulp; en de versnippering van de uitvoering. De aanbevelingen hebben

kst-24515-202
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 24 515, nr. 202

1

onder meer betrekking op het centraal stellen van jongeren en ouders,
problemen eerder aanpakken, coördinatie van zorg, en verder invulling
geven aan de gemeentelijke regiefunctie.
Daar waar gemeenten verantwoordelijk zijn voor het maken van beleid en
de uitvoering is het Rijk verantwoordelijk voor de landelijke kaders. Bij het
aanpakken van de gesignaleerde knelpunten rond kinderen in armoede
zijn gemeenten primair verantwoordelijk. Zij kunnen mensen aanspreken
op hun eigen mogelijkheden en verantwoordelijkheden en de beschikbare
middelen effectief inzetten.
In het Regeerakkoord is een herziening van het stelsel van de jeugdzorg
aangekondigd. Deze herziening betekent dat er gefaseerd meer verantwoordelijkheden voor de zorg voor jeugd worden overgedragen aan
gemeenten. Hierdoor worden gemeenten nog beter in staat gesteld om
integraal beleid te voeren en dus lokaal de samenhang tussen het beleid
en ondersteuning op de verschillende leefdomeinen van kinderen en
gezinnen te versterken.
Gemeenten werken er ook nu al hard aan om voor jeugdigen en hun
gezinnen dit in de praktijk vorm te geven, onder andere door de inrichting
van laagdrempelige Centra voor Jeugd en Gezin, waar alle kennis en
ondersteuning die een jeugdige of ouders nodig hebben wordt gemobiliseerd, en die eind 2011 landelijke dekking moeten hebben. Het Rijk en de
VNG ondersteunen gemeenten actief bij de ontwikkeling van de Centra
voor Jeugd en Gezin en het bieden van samenhangende hulp en steun
aan jeugdigen en hun ouders, op alle terreinen. Daarbij ligt de nadruk op
de integrale benadering van gezinnen en jeugdigen met problemen, het
versterken van samenwerking op lokaal en regionaal niveau en het maken
van praktische werkafspraken zodat werken volgens 1 gezin, 1 plan
gerealiseerd wordt. Hierdoor moet duidelijk zijn welke hulpverlener in een
concrete situatie verantwoordelijk is voor de coördinatie van de zorg als
de inzet van meerdere hulpverleners is vereist. Met het wetsvoorstel
Wijziging van de Wet op de jeugdzorg in verband met het opnemen van
een gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de jeugdketen (Kamerstukken II 2008/09, 31 977) dat in 2009 is ingediend bij de Tweede Kamer
wordt de regierol van gemeenten voor de lokale jeugdketen wettelijk
verankerd.
ITJ vraagt aandacht voor de verschillen tussen gemeenten in hun
inkomensbeleid. Veel gemeenten maken werk van participatiebevorderende maatregelen voor gezinnen op en rond het sociale minimum. Niet
elke gemeente doet dat op eenzelfde manier, ze maken daarin eigen
keuzes. Diversiteit op zichzelf is niet verkeerd. In de meeste gemeenten
bestaat een lange traditie van het ondersteunen van minder draagkrachtigen. Wel is dit kabinet voornemens om de inkomensgrens van gemeentelijk minimabeleid te normeren.
Aanbevelingen
Aanbeveling 1: Maak langdurige indicaties mogelijk vanuit de AWBZ en
Jeugdzorg, zodat instellingen vraaggericht kunnen werken.
Uit onderzoek naar regeldruk in de jeugdketen (Capgemini, 2008) is
gebleken dat zowel hulpverleners als cliënten aanlopen tegen het feit dat
bij een onjuist gebleken inschatting van de benodigde omvang of duur, de
hulpverlening vaak wordt onderbroken in afwachting van een nieuw
indicatiebesluit. Met de gevolgen die ITJ in haar rapport schetst: kortdurende trajecten met diverse hulpverleners. Daarom – èn vanwege de
verkeerde prikkel die vanuit deze verplichting uitgaat – is het Rijk
voornemens het voorschrift te laten vervallen om de duur van de zorg in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 24 515, nr. 202

2

de indicatiestelling te vermelden. Hiermee vervalt elke formele belemmering om langdurige indicaties af te geven. Deze voorgestelde wijziging
is opgenomen in de wijziging van de Wet op de jeugdzorg in verband met
het opnemen van een gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de
jeugdketen (Kamerstukken II 2008/09, 31 977), die in 2009 aan uw Kamer is
aangeboden. Eerder is door wijziging van het Uitvoeringsbesluit Wet op
de jeugdzorg de omvang van de zorg waarop een cliënt aanspraak heeft
uit het indicatiebesluit geschrapt (Stb. 2009, 534).
In de AWBZ bestaat al de mogelijkheid om langdurige indicaties af te
geven: de maximale geldigheidsduur van een indicatiebesluit AWBZ is 15
jaar. Voor kinderen echter, komt het niet vaak voor dat een AWBZ indicatie
voor veel langer dan twee jaar wordt afgegeven. Een kind ontwikkelt zich
immers nog en dat kan effect hebben op de benodigde zorg en ondersteuning. Als duidelijk wordt dat verlenging van de geïndiceerde zorg
noodzakelijk is omdat het doel nog niet is bereikt, wordt verlenging
aangevraagd. Als dat tijdig gebeurt, en dat is helaas niet altijd het geval,
kan de zorg/hulp probleemloos doorlopen. Desalniettemin constateert ITJ
dat indicaties ook voor te korte termijn worden afgegeven. Ik neem dit
signaal op met het Centrum Indicatiestelling Zorg.
Aanbeveling 2: Stimuleer dat partijen uit de sector Werk en Inkomen een
plek krijgen in het CJG.
Kinderen en gezinnen moeten goed worden geholpen en mogen niet van
het kastje naar de muur worden gestuurd. Bij de Centra voor Jeugd en
Gezin moeten jeugdigen en ouders terecht kunnen met al hun vragen over
opgroeien en opvoeden. Als die vragen de expertise van een betrokken
hulpverlener te boven gaan, dan is het de verantwoordelijkheid van die
hulpverlener om aanvullende expertise te betrekken bij collega’s, binnen
of buiten het eigen CJG. Gemeenten zijn ervoor verantwoordelijk dat er
sluitende werkafspraken worden gemaakt tussen het CJG en de andere
partners in de lokale jeugdketen. Hoe gemeenten hier invulling aan geven
zal per gemeente verschillen. Gemeenten kunnen kiezen voor integratie
van partijen uit de sector werk en inkomen in het CJG, maar ook voor
andere samenwerkingsafspraken. Het Rijk en de VNG ondersteunen
gemeenten ook bij het vormgeven van deze samenwerkingsafspraken,
onder andere door de inzet van twee CJG-ondersteuners die ondersteuning bieden aan gemeenten bij de vormgeving van hun CJG.
Landelijk ontsluiten VNG en het ministerie van VWS zoveel mogelijk
goede voorbeelden van CJG’s voor gemeenten, ook op het gebied van
samenwerkingsafspraken.
Niet alleen op lokaal niveau maar ook op landelijk niveau is afstemming
tussen de verschillende beleidsterreinen nodig. Dit kabinet geeft hier
prioriteit aan. In een regulier bewindspersonenoverleg worden de
voorgenomen maatregelen van dit kabinet op de terreinen zorg, werk,
onderwijs en veiligheid in samenhang bezien en op elkaar afgestemd. Hier
komt ook de vraag aan de orde wat er nog nodig is om de afstemming op
lokaal niveau nog beter te faciliteren.
Kinderen moeten in hun kansen en mogelijkheden op ontwikkeling niet
worden belemmerd door de slechte financiële positie van hun ouders.
Met name arbeidsparticipatie van de ouders speelt een belangrijke rol om
die positie in het gezin te verbeteren. Maar ook maatschappelijke
participatie van een kind is van groot belang met het oog op zijn of haar
kansen op een zelfredzame toekomst.
Daarom heeft de regering er voor gekozen, als uitwerking van de motie
Spekman-Blanksma (Kamerstukken II 2009/10, 24 515, nr. 181) om de
gemeenteraden voor te gaan schrijven dat zij gehouden zijn een verordening op te stellen met betrekking tot het verlenen van categoriale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 24 515, nr. 202

3

bijzondere bijstand voor de kosten in verband met maatschappelijke
participatie van schoolgaande kinderen uit arme gezinnen.
Aanbeveling 3: Maak afspraken met relevante landelijke organisaties
(zoals de politie) over deelname aan de verwijsindex, zodat relevante
professionals op lokaal niveau hun signalen kunnen delen.
Met de politie en de Raad voor de Kinderbescherming zijn inmiddels op
landelijk niveau afspraken gemaakt over de wijze waarop wordt deelgenomen aan de verwijsindex. Met de politie is een eenduidig proces van
melden afgesproken. En de Raad voor de Kinderbescherming is zelfs
direct op het landelijk systeem van de verwijsindex aangesloten.
Bovendien zijn landelijk opererende vertegenwoordigende organisaties
betrokken geweest bij de totstandkoming van de wetgeving waarin de
verwijsindex is geborgd, zodat op lokaal niveau eenvoudig aansluiting kan
worden gerealiseerd.
Tot slot
ITJ komt in de rapportage met een aantal praktische adviezen waar
gemeenten hun voordeel mee kunnen doen om de kwaliteit en de
samenhang van de hulp aan kinderen die in armoede leven te verbeteren.
De vier gemeenten in het onderzoek zijn inmiddels geïnformeerd over de
aanbevelingen van ITJ. Alle overige gemeenten zullen ook een dezer
dagen worden geïnformeerd. Ik zal het onderzoek ook nog een keer extra
onder de aandacht laten brengen via de Verzamelbrief vanuit SZW aan
gemeenten.
Mede namens de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. L. L. E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 24 515, nr. 202

4