Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 810

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 mei 2020
Om de verspreiding van COVID-19 in te perken en de volksgezondheid te
beschermen, hebben de Europese lidstaten een verscheidenheid aan
nationale maatregelen genomen, met het uiteindelijke doel om het virus
onder controle te krijgen. Deze maatregelen hebben grote gevolgen voor
het vrij verkeer van goederen, personen en diensten.
Om ervoor te zorgen dat het vrij verkeer van goederen, personen en
diensten zo veel mogelijk ongehinderd doorgang kan blijven vinden, en
tegelijkertijd de verdere verspreiding van het virus te voorkomen, heeft de
Europese Commissie op 29 april jl. een viertal wetgevingsvoorstellen
gepresenteerd. Mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat wil ik uw Kamer informeren over deze maatregelen en de
beoordeling ervan door het kabinet.
Gegeven de snelheid in het behandelingstraject, is in onderstaande brief,
daar waar dit significante gevolgen heeft voor het voorstel, de uitkomst
van de onderhandelingen in Raadskader meegenomen. Deze brief zal
daarmee de gebruikelijke BNC-fiches vervangen.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

kst-21501-33-810
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 810

1

Voorstel voor een verordening als tijdelijke maatregel ter
verlenging van de geldigheidsduur van rijbewijzen en certificaten1
Wegvervoer
Het voorstel bevat een aantal tijdelijke maatregelen betreffende de
geldigheid van bepaalde certificaten, rijbewijzen en autorisaties alsmede
het uitstel van bepaalde periodieke controles en trainingen die verplicht
zijn in Europese transportregelgeving. Voorgesteld wordt om de
geldigheid van rijbewijzen en certificaten die in de periode vanaf
1 februari tot en met 31 augustus verlopen met een half jaar te verlengen.
Dit vanwege het feit dat als gevolg van de maatregelen tegen de
verspreiding van COVID-19 het niet mogelijk is het rijbewijs en de
bedoelde certificaten te verlengen en het gewenst is om op eenduidige
wijze in de gehele Unie hiervoor een tijdelijke oplossing te bieden.
Daarnaast wordt lidstaten de mogelijkheid geboden om voor 1 augustus
een voorstel bij de Commissie in te dienen voor een verlenging van deze
tijdelijke maatregel, indien de COVID-19- maatregelen het na 1 september
nog steeds niet mogelijk maken om de rijbewijzen en certificaten te
vernieuwen en trainingen te volgen. Deze verlengingsmogelijkheid geldt
zowel voor de periode dat de bedoelde rijbewijzen en certificaten verlopen
als voor de verlenging van de geldigheid. Verder wordt voorgesteld dat
lidstaten de termijn voor APK-keuringen die zouden moeten worden
uitgevoerd tussen 1 maart 2020 en 31 augustus 2020 met zes maanden
moeten verlengen.
Nederland is tevreden dat de Commissie een voorstel doet voor een
gezamenlijke Europese aanpak van administratieve belemmeringen waar
burgers en de transportsector tegenaan lopen. Nederland is akkoord
gegaan met dit voorstel2, maar heeft tijdens de bespreking van het
voorstel wel een aantal aandachtpunten meegegeven. Vanuit het oogpunt
van verkeersveiligheid is het te verkiezen dat rijbewijzen die om medische
redenen voor slechts een of drie jaar worden afgegeven buiten de
werkingssfeer blijven. Daarnaast is Nederland geen voorstander van een
generieke verlenging van de termijn van de APK. De APK-dienstverlening
loopt in Nederland momenteel nog steeds redelijk normaal door.
Nederland heeft daarom voorgesteld de keuze tot een verlenging van de
termijn van de APK aan de lidstaten te laten, zowel vanuit het oogpunt
van verkeersveiligheid als vanuit het economisch belang voor de sector.
Ten slotte is erop gewezen dat eventuele individuele verlengingen van de
termijnen door lidstaten, alleen betrekking kunnen hebben op het eigen
grondgebied. Op verzoek van Nederland en meerdere lidstaten zijn er
naar aanleiding van de gemaakte opmerkingen opt-out mogelijkheden
opgenomen. Hiermee kunnen lidstaten bepaalde artikelen buiten
toepassing verklaring binnen hun grondgebied indien de maatregelen in
relatie tot de aanpak van COVID-19 geen effect hebben (gehad) op de voor
verlenging benodigde trainingen, keuringen of administratieve handelingen of indien nationale maatregelen zijn genomen om problemen te
mitigeren. Deze opt-out is alleen van toepassing op de artikelen in hun
geheel. Dit maakt het niet mogelijk om alleen een opt-out toe te passen op
rijbewijzen die om medische redenen voor slechts een of drie jaar worden
afgegeven. Nederland kiest er daarom voor de opt-out niet toe te passen,
omdat dit gevolgen zou hebben voor alle rijbewijzen. Wel is een opt-out
inzake de APK-keuringen mogelijk. Daarnaast is duidelijk geworden dat de

1
2

COM (2020) 176.
Zie voor een toelichting op de momenteel gebruikte procedures de brief van de Minister van
Buitenlandse Zaken van 30 maart jl. Kamerstuk 21 501-02, nr. 2137.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 810

2

verlenging van de termijnen die lidstaten willen doorvoeren door andere
lidstaten gerespecteerd dienen te worden.
Spoor
De Commissie stelt voor om de termijnen van veiligheidscertificaten,
certificaten voor spoorwegpersoneel en voor spoorwegvergunningen die
aflopen in de periode 1 maart 2020 t/m 31 augustus 2020 met zes
maanden te verlengen. Lidstaten die van mening zijn dat de termijn na
31 augustus verder moet worden verlengd, kunnen een met redenen
omkleed verzoek indienen voor 15 juli 2020.
De Inspectie Transport en Leefomgeving had voor verlenging van
termijnen van keuringen en herinstructies al meer flexibiliteit geboden tot
30 juni 2020. Nederland kan zich vinden in het voorstel omdat het
bijdraagt aan continuering van spoorgoederenvervoer en spoorpersonenvervoer, wat cruciaal is in de periode van de COVID-19-crisis. De risico’s
voor de spoorwegveiligheid zijn beperkt, omdat de voorstellen van de
Commissie alleen maar betrekking hebben op partijen die nu ook al
onderdeel zijn van de spoorsector. Met andere woorden, de regels hebben
geen betrekking op nieuwe toetreders.
Binnenvaart
In het belang van de rechtszekerheid stelt de Commissie voor om
binnenvaartcertificatie te verlengen indien maatregelen inzake COVID-19
dit belemmeren. Dit vanwege het feit dat als gevolg van de maatregelen
tegen de verspreiding van COVID-19 het niet mogelijk is de bedoelde
certificaten te verlengen. Door de uitbraak van COVID-19 worden
daarnaast inspecties en onderzoeken op het gebied van binnenvaart of
maritieme veiligheid in deze periode bemoeilijkt, omdat daarbij de fysieke
aanwezigheid van inspecteurs in de haven, in havenfaciliteiten en op
schepen vereist is. Derhalve wordt voorgesteld de geldigheidsduur van
die documenten met zes maanden te verlengen, zonder daarbij de
veiligheid in gevaar te brengen. Dat geldt ook voor de frequentie van
maritieme veiligheidsoefeningen, die tijdens de nationale lockdowns
wellicht moeilijk uit te voeren zijn. Het kabinet kan zich vinden in deze
voorstellen.
Bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
De Commissie baseert de bevoegdheid voor het voorstel op de artikelen
91 VWEU en art. 100, lid 2, VWEU. Artikel 91 maakt het mogelijk regels
vast te stellen voor internationaal vervoer vanuit of naar het grondgebied
van een lidstaat of voor het grondgebied van één of meer lidstaten. Artikel
100, lid 2, maakt het mogelijk alle passende bepalingen op het gebied van
zeevaart vast te stellen. Naar de mening van het kabinet is het voorstel
gebaseerd op de juiste rechtsgrondslag. Op het gebied van vervoer is
sprake van een gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten
(artikel 4, lid 2, sub g VWEU).
Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit positief. Immers, het grensoverschrijdende karakter van de gevolgen van COVID-19 en het grensoverschrijdende karakter van vervoer, vragen aanpassing van de bestaande
wetgeving op EU-niveau om instandhouding van de connectiviteit in en
van Europa te waarborgen.
Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit als positief. Het voorstel is een
geschikt middel om de algemene inspanningen van de EU om de
continuïteit van essentiële vervoersstromen te verzekeren en duidelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 810

3

te bieden aan EU-burgers en bedrijven over de geldigheid van betreffende
rijbewijzen en certificaten. Het voorstel gaat ook niet verder dan hiervoor
noodzakelijk is. Zo blijven de uitzonderlijke operationele maatregelen die
de lidstaten worden verzocht ten uitvoer te leggen in de tijd beperkt tot de
duur van de COVID-19-crisis.
Voorstel voor een verordening voor het bewerkstelligen van
tijdelijke flexibiliteit bij het heffen van havengelden3
De havendienstenverordening (2017/352) zet in op vrijheid van dienstverlening en financiële transparantie van investeringen in zeehavens met als
doelen (i) het borgen van het gelijke speelveld, (ii) het beschermen van
port operators tegen onzekerheid en (iii) het creëren van een klimaat
waarbinnen publieke en private investeringen op efficiënte en transparante wijze kunnen plaatsvinden. De verordening verplicht lidstaten onder
meer om te zorgen dat havenbeheerders infrastructuurgelden heffen.
Vanwege de uitbraak van COVID-19 constateert de Europese Commissie
dat het mogelijk zou moeten zijn om ontheffing, schorsing, vermindering
of uitstel van betaling van havengelden te geven. Het voorstel voor een
verordening voor het bewerkstelligen van tijdelijke flexibiliteit bij het
heffen van havengelden geeft daarom lidstaten de mogelijkheid om voor
de periode van 1 maart 2020 tot en met 31 december 2020 tot ontheffing,
schorsing, vermindering of uitstel van betaling van haventarieven over te
gaan, zonder dat de wijziging twee maanden voorafgaand aan inwerkingtreding bij de gebruikers aangekondigd dient te worden.
Het kabinet is geen voorstander van het voorgestelde amendement. De
eventuele aanpassing van de havendienstenverordening zou kunnen
leiden tot een ongewenste neerwaartse spiraal in haventarieven.
Daarnaast biedt de huidige verordening havenbeheerders al de
mogelijkheid om tarieven te verlagen en te differentiëren. Herziening kan
de oorspronkelijke doelen van de havendienstenverordening, in het
bijzonder het borgen van een gelijk speelveld, in gevaar brengen. Dat
moet voorkomen worden.
Omdat het kabinet geen voorstander is van het voorliggende voorstel, is
door Nederland tegengestemd tijdens de behandeling in Raadskader.
Hoewel ook verschillende andere lidstaten kritisch hebben gereageerd,
was er onvoldoende steun om een blokkerende minderheid in de Raad te
bereiken. Met enkele amendementen waarmee de werkingsperiode wordt
ingekort (tot en met eind oktober 2020), een verplicht generiek karakter
van een eventuele tariefkorting of nulstelling wordt weggenomen en er
wordt aangesloten op de verhoudingen tussen lidstaten en havenbeheerders voor wat betreft vaststelling van tarieven, is het voorstel door de
Raad aangenomen. De havenbeheerders zijn niet verplicht om tot
aanpassing van tarieven over te gaan.
Bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
De Commissie baseert de bevoegdheid voor het voorstel artikelen 91 en
100, lid 2, VWEU. Artikel 91 maakt het mogelijk regels op te stellen voor
internationaal vervoer vanuit of naar het grondgebied van een lidstaat of
voor het grondgebied van één of meer lidstaten. Artikel 100, lid 2, maakt
het mogelijk alle passende bepalingen op het gebied van zeevaart vast te
stellen. Naar de mening van het kabinet is het voorstel gebaseerd op de
juiste rechtsgrondslag. Op het gebied van vervoer is sprake van een
gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (artikel 4, lid 2, sub g
VWEU).
3

COM (2020) 177.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 810

4

Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit als negatief. Hoewel het grensoverschrijdende karakter van de gevolgen van COVID-19 en het grensoverschrijdende karakter van vervoer, maatregelen vragen op EU-niveau ten
behoeve instandhouding van het gelijke speelveld en van de connectiviteit
in en van Europa, is optreden op EU-niveau in dit specifieke geval niet
noodzakelijk. Naar de mening van het kabinet biedt de huidige verordening havenbeheerders ook al voldoende mogelijkheden om tarieven te
verlagen en te differentiëren om zo de continuïteit van essentiële
vervoersstromen te verzekeren.
Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit als negatief. Hoewel er als
gevolg van de onderhandelingen in Raadskader positieve stappen zijn
gezet t.b.v. het tijdelijke karakter van het voorstel en door het wegnemen
van het verplichte generieke karakter, gaat het voorstel verder dan
noodzakelijk om het gestelde doel te bereiken, nl. het bewerkstelligen van
flexibiliteit bij het innen van havengelden.
Voorstel voor een verordening inzake tijdelijke wijziging van
verschillende EU-regels inzake luchtvaartdiensten4
Het voorstel van de Commissie op het gebied van luchtvaart behelst
allereerst een tijdelijke herziening van verordening 1008/2008 inzake
gemeenschappelijke regels voor de exploitatie van luchtdiensten in de
Gemeenschap. Volgens deze verordening kan een lidstaat de uitoefening
van verkeersrechten weigeren of beperken, of voorwaarden aan deze
uitoefening stellen, om plotselinge kortstondige problemen die voortvloeien uit onvoorspelbare en onvermijdbare omstandigheden op te
lossen. Tijdens de onderhandelingen in Raadskader zijn er geen wezenlijke wijzigingen doorgevoerd.
Het voorstel van de Commissie voorziet in een tijdelijke aanpassing van
1) de regels over vergunningverlening aan communautaire luchtvaartmaatschappijen, en 2) een vereenvoudiging van de te volgen procedures
bij het weigeren van, of opleggen van andere beperkingen aan, verkeersrechten tussen EU-lidstaten. De tijdelijke aanpassing van de regels over
vergunningverlening maakt het voor EU-lidstaten mogelijk om bij
onderzoek naar de financiële situatie van een communautaire luchtvaartmaatschappij onder bepaalde voorwaarden tijdelijk af te zien van
schorsing of intrekking van de exploitatievergunning. Dit geeft communautaire luchtvaartmaatschappijen, ook bij onzekerheid of ze hun
financiële verplichtingen kunnen nakomen, tijdelijk wat meer armslag.
Voorwaarde hierbij is dat de veiligheid niet in het geding komt en er een
realistisch vooruitzicht is op een aanvaardbaar niveau van financiële
herstructurering binnen 12 maanden. Nederland zal per geval moeten
bezien wat dit betekent voor de vergunningverlening en er scherp op
toezien dat aan de voorwaarden wordt voldaan. De voorgestelde
vereenvoudigde procedures maken dit tot en met 31 december 2020 voor
een langere onafgebroken periode mogelijk dan de huidig toegestane
termijn van maximaal 14 dagen. Voor elke mogelijke verlenging is wel
nog toestemming van de Commissie noodzakelijk en de periode mag niet
langer duren dan de gezondheidsrisico’s die duidelijk verband houden
met de COVID-19- pandemie.
Daarnaast voorziet het voorstel, via wijziging van Richtlijn 96/67/EG, in de
mogelijkheid om grondafhandelingscontracten op een efficiëntere wijze
toe te staan, deze te verlengen of af te sluiten. Dit is relevant voor
luchthavens binnen de EU, waar weinig grondafhandelaren actief zijn en
er een noodzaak voor hen bestaat om een nieuwe grondafhandelaar via
4

COM (2020) 178.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 810

5

de daarvoor geldende tenderprocedure te contracteren. Dit doordat
bijvoorbeeld de bestaande grondafhandelaar stopt met zijn activiteiten.
Ook kunnen de al bestaande contracten tussen EU-luchthavens en
grondafhandelaren worden verlengd. Hiermee beoogt de Commissie
continuïteit te bewerkstelligen.
Nederland kan het voorstel op hoofdlijnen ondersteunen in verband met
de ernst van de situatie en de grote gevolgen van de uitbraak van
COVID-19 op de Nederlandse en Europese luchtvaartsector. Voor
Nederland zijn daarbij met name de tijdelijke aanpassing van de regels
over vergunningverlening en de vereenvoudigde procedures voor het
weigeren of opleggen van andere beperkingen aan verkeersrechten van
belang. De verruiming van de regels over grondafhandelingscontracten
tussen EU-luchthavens en grondafhandelaren is voor Nederland minder
relevant omdat er op de Nederlandse luchthavens, zoals bijvoorbeeld op
Schiphol, al sprake is van een geliberaliseerde grondafhandelingsmarkt.
Bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
De Commissie baseert de bevoegdheid voor het voorstel op artikel 100, lid
2, VWEU. Die bepaling maakt het mogelijk alle passende bepalingen op
het gebied van zeevaart en luchtvervoer vast te stellen en vormde reeds
de grondslag voor de vaststelling van Verordening (EG) nr. 1008/2008 en
Richtlijn 96/67/EG. Naar de mening van het kabinet is het voorstel
gebaseerd op de juiste rechtsgrondslag. Op het gebied van vervoer is
sprake van een gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten
(artikel 4, lid 2, sub g VWEU).
Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit positief. Immers, het grensoverschrijdende karakter van de gevolgen van COVID-19 en het grensoverschrijdende karakter van vervoer, vragen aanpassing van de bestaande
wetgeving op EU-niveau om instandhouding van de connectiviteit in en
van Europa te waarborgen.
Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit als positief. Het voorstel is een
geschikt middel om de algemene inspanningen van de EU om de
continuïteit van essentiële vervoersstromen te verzekeren. Het voorstel
gaat ook niet verder dan hiervoor noodzakelijk is, zo blijven de uitzonderlijke operationele maatregelen die de lidstaten worden verzocht ten
uitvoer te leggen in de tijd beperkt tot de duur van de COVID-19-crisis.
Voorstel voor een verordening ter verlenging van de implementatietermijn van richtlijnen (EU) 2016/797 en (EU) 2016/798 (Vierde
Spoorpakket)5
De Commissie stelt voor de omzettingstermijn van de technische pijler
van het Vierde Spoorpakket met drie maanden te verlengen tot
16 september 2020 voor die lidstaten die omzetting voor 2020 voorbereiden. Dit aangezien enkele van deze lidstaten vanwege de COVID-19crisis de omzetting niet op tijd kunnen afronden. Het gaat om de richtlijnen (EU) 2016/797 en (EU) 2016/798. Deze twee richtlijnen gaven
lidstaten de keuze voor de oorspronkelijke omzettingstermijn per 16 juni
2019, of per 16 juni 2020.
Nederland kan zich vinden in het voorstel van de Commissie. Hiermee
wordt lidstaten meer ruimte gegeven om juridische helderheid te geven
aan de spoorsector. Immers, vanaf de nieuwe datum voor de definitieve
omzetting, 16 september 2020, wordt het EU Agentschap voor spoor5

COM (2020) 179.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 810

6

wegen (European Railway Agency, ERA) verantwoordelijk voor voertuigtoelating en veiligheidscertificering.
Voor Nederland zijn de gevolgen beperkt aangezien Nederland de
omzetting al in 2019 heeft afgerond en het ERA, in samenwerking met de
nationale instanties zoals de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), al
vanaf 16 juni 2019 voor Nederland en acht andere lidstaten de instantie is
geworden voor voertuigtoelating en veiligheidscertificering.
In de onderhandelingen in Raadskader bleekhet merendeel van de
lidstaten een voorkeur te hebben om de verlenging tot 31 december 2020
te laten gelden, waardoor dit opgenomen is in de tekst. Dit in tegenstelling tot Nederland en enkele lidstaten die voorstander waren voor het
oorspronkelijke voorstel van de Commissie. Naar verluidt zou het
Europees Parlement echter slechts een verlenging willen tot oktober. Het
is derhalve op dit moment nog onduidelijk tot wanneer de verlenging
precies zal gelden.
Bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
De Commissie baseert de bevoegdheid voor het voorstel op art. 91, lid 1,
VWEU. Op grond van artikel 91, lid 1, stellen het Europees Parlement en
de Raad regels vast betreffende gemeenschappelijke regels voor
internationaal vervoer vanuit of naar het grondgebied van een lidstaat of
voor het grondgebied van een of meer lidstaten. Naar de mening van het
kabinet is het voorstel gebaseerd op de juiste rechtsgrondslag. Op het
gebied van vervoer is sprake van een gedeelde bevoegdheid tussen de EU
en de lidstaten (artikel 4, lid 2, sub g VWEU).
Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit positief. Lidstaten kunnen niet
afzonderlijk de gestelde termijn van omzetting van de richtlijnen (EU)
2016/797 en (EU) 2016/798 aanpassen en EU-optreden als reactie op de
gevolgen van de COVID-19-crisis draagt bij aan de uniformiteit van
omzetting van de richtlijnen (EU) 2016/797 en (EU) 2016/798.
Het kabinet beoordeelt de proportionaliteit als positief. Het geboden
uitstel gaat niet verder dan noodzakelijk en is passend om lidstaten de
ruimte te geven de technische pijler van het vierde spoorpakket te
implementeren en daarmee juridische duidelijkheid te verschaffen aan de
spoorsector. Voor de Nederlandse praktijk heeft dit geen gevolgen, omdat
Nederland de richtlijnen al heeft geïmplementeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 810

7