Verslag Deskundigengroep Dierziekten
risicobeoordeling HPAI 30 maart 2023
Aanwezig: Arjan Stegem an (voorzitter), Erik Kleyheeg, Marieke Klaasen, Francisca Velkers, Sjaak
de Wit, Evelien Germ eraad, Ron Fouchier, Andrea Gröne en Elske van der Mik.
De vorige bijeenkomst van de deskundigengroep was 12 januari 2023. Sinds die tijd zijn er 4
uitbraken m et hoogpathogene aviaire influenza geweest: op 16 januari op een legbedrijf in Loo, op
25 januari op een legbedrijf in Abbega, op 26 januari op een verm eerderingsbedrijf in Nijkerk en op
13 februari op een hobbybedrijf in Rozenburg. Onder wilde vogels is er sprake van een toenemend
aantal m eldingen van dode vogels m ogelijk besmet m et HPAI-virus.
De deskundigengroep dierziekten wordt opnieuw gevraagd naar een risicobeoordeling van de
huidige situatie, zowel op landelijk niveau als ook op regionaal niveau (de 20 regio’s).

Vragen:
1. Hoe duidt u de huidige HPAI-situatie onder wilde vogels, wilde zoogdieren en gehouden vogels
in Nederland en de EU?
Bij wilde vogels is er dit jaar veel vogelgriep bij kokm eeuwen (en in m indere m ate in
zilverm eeuwen) aangetroffen, zowel bij kadavers als bij dieren die levend zijn bem onsterd en geen
sym ptomen vertoonden. Op dit m om ent zijn kokm eeuwen zich aan het verzam elen in
broedkolonies. Het aantal dode vogels binnen deze kolonie s is m inder hoog dan wat bij eerdere
besm ettingen in broedkolonies van andere vogelsoorten, zoals de grote sterns, is gezien.
Kokm eeuwen komen veel en wijdverspreid voor in Nederland, m et hoge aantallen langs rivieren en
in lager gelegen en natte gebieden. In dezelfde habitat, m et nam e ondiepe plassen en plasdrassen,
bevinden zich ook veel steltlopers en grutto’s. De grote stern en visdieven, die inm iddels zijn
terugekomen uit hun overwinteringsoorden in het buitenland, zullen zich in dezelfde habitat
verzam elen. De piek in aantallen van deze vogels wordt in de kom ende twee weken verwacht.
Vooralsnog is er weinig verspreiding van virus naar andere vogelsoorten in dezelfde habitat
waargenom en. Bij eenden, ganzen en overige wilde vogels zijn er tot nu toe m inder m eldingen dan
vorig jaar rond deze tijd.
Bij WBVR zijn vanaf 1 m aart 126 vogels voor HPAI-onderzoek aangeboden, waarvan 57% positief
zijn getest. Deze dode vogels waren afkom stig uit het hele land, ook uit niet-waterrijke gebieden.
Bij deze vogels zaten 63 kokm eeuwen, waarvan 58 positief, Ook enkele andere m eeuwensoorten, 1
kerkuil, 2 scholeksters, en 4 slechtvalken testten positief. Alle positieve uitslagen betreffen het
hoogpathogene H5N1 virus.
Bij eenden, gansachtigen en zwanen waren in m aart geen positieve dieren gevonden; alle 21
ingestuurde kadavers waren negatief.
Het virus dat m om enteel bij de kokm eeuwen leidt tot besmetting is een genetische variant van het
H5N1- virus. Deze is afgelopen zomer voor het eerst gevonden bij zilverm eeuwen in Frankrijk en
daarna ook in Nederland. Het betreft een reassortant waarin 3 van de 8 gensegmenten afkomstig
zijn van een H13 LPAI virus dat onder m eeuwen circuleert. Deze H13 variant is in Nederland tot nu
toe niet gevonden in pluim vee of Anatidae (eenden, ganzen, zwanen). Dat kan erop wijzen dat
pluim vee (en Anatidae) m inder gevoelig zijn voor deze H13 variant en verklaart m ogelijk ook het
sterk afnem en van het aantal uitbraken bij pluim vee . In Italië zijn er echter wel enkele uitbraken
geweest in kippen en kalkoenen m et het H13-reassortant virus, wat aangeeft dat infectie van
pluim vee m et deze variant m ogelijk is. Nader onderzoek kan m ogelijk uitwijzen in hoeverre deze
variant zich anders gedraagt in pluim vee, en welke gevolgen dit heeft voor de risico’s op
besm etting van pluim veebedrijven.
In Europa is hetzelfde beeld te zien als in Nederland: veel HPAI positief geteste kokmeeuwen en
m inder overige wilde vogelsoorten worden positief getest. Ook bij actieve surveillance testen veel

kokm eeuwen positief, waarbij een deel van de positief geteste vogels ogenschijnlijk gezond zijn.
Het aantal uitbraken in gehouden pluimvee is ook in het buitenland lager dan vorig jaar. Wel zijn er
elders in Europa in de afgelopen m aanden nog besmettingen geweest op bedrijven, waaronder in
onze buurlanden Duitsland en België. Opvallend is dat ook in grote delen van Duitsland waar de
kippen buiten lopen er duidelijk m inder besmettingen zijn dan vorig jaar.
2. Geeft de ontwikkeling in de afgelopen weken aanleiding om de risicobeoordeling van 12 januari
jl. aan te passen?
De afgelopen 6 weken hebben er geen uitbraken plaatsgevonden op pluim veebedrijven. De
weercondities (nat en niet warm ) zijn nog ongunstig voor het tegengaan van de verspreiding van
het virus. Desondanks stellen de deskundigen het risico niet naar beneden b ij. In de kom ende
weken arriveren grote aantallen trekvogels in ons land, terwijl m om enteel verspreid over
Nederland nog steeds hoge aantallen besmette kokm eeuwen worden gevonden.
3. Hoe groot acht u op dit moment de kans dat een Nederlands pluimveebedrijf wordt besmet met
HPAI ten opzichte van de beoordeling op 12 januari jl., als de ophokplicht van toepassing is?
Op grond van de argum enten in het antwoord op vraag 2 schatten de deskundigen het risico dat in
ons land in de kom ende weken een pluimveebedrijf wordt besmet nog steeds hoog in. Daarbij
wordt de onzekerheid van dit risico nu groter geacht dan op 12 januari jl. De onzekerheid wordt
vergroot door het feit dat er onvoldoende bekend is over de eigenschappen van het HPAI-virus
kokm eeuwen en de mogelijke invloed hiervan op de verspreiding naar overige wilde vogelsoorten
en gehouden pluimvee.
In voorgaande jaren werd de ophokplicht stapsgewijs ingetrokken. Dit gebeurde voor verschillende
regio’s in Nederland in de loop van enkele weken. Momenteel geldt een landelijke ophokplicht.
4. Hoe groot beoordeelt u de kans en de onzekerheid van deze kans in de 20 regio’s op
vogelgriepbesmetting van een pluimveebedrijf, voor die regio’s waarvan de kans afwijkt van de
kans die u bij vraag 3 hebt benoemd
a. als in die regio de ophokplicht van toepassing is?
b. als in die regio de ophokplicht wordt opgeheven?
Kunt u aangeven welke criteria u hierbij gebruikt om dit risico te onderbouwen?
Bij wilde vogels in het gehele land worden nog geregeld besmettingen gevonden, vooral bij
kokm eeuwen. Kokm eeuwen broeden in kolonies m et nam e in de waterrijke gebieden in de
kustprovincies, m aar de soort wordt ook dieper in het binnenland aangetroffen (zie voor kaarten:
https://www.sovon.nl/actueel/nieuwsberichten/alert-op-vogelgriep-bij-kokmeeuwen). De
broedkolonies stromen nu vol. Aangezien kokm eeuwen zeer dicht bij pluim veebedrijven voorkomen
en veel en wijdverspreid voorkomen in Nederland, is een aparte risicoschatting per regio nu niet te
m aken. Vanwege de onzekerheid over de virusvarianten die nu circuleren is er extra grote
onzekerheid, om dat niet duidelijk is wat dit betekent voor de kans op besmetting van pluim vee.
5. Hoe duidt u de epidemiologische situatie?
De besmettingen bij grote wilde zoogdieren zijn op zichzelf staande casus sen (gebaseerd op de
sequenties), waardoor transmissie tussen deze dieren onwaarschijnlijk is. De deskundigen
verwachten niet dat de besmettingen bij grote wilde zoogdieren een grote im pact zullen hebben op
pluim veebedrijven, m aar kunnen deze besmettingen nog onvoldoende duiden. Hiervoor is
aanvullend onderzoek gewenst. De deskundigen geven aan dat nader onderzoek op kleine
zoogdieren (ratten en m uizen) m eer relevant is voor de epidemiologische situatie op
pluim veebedrijven, zij kunnen m akkelijker een brug vormen tussen besmette wilde vogels en
pluim vee.