RAPPORT
RAPPORT

Regie op volkshuisvesting:
een landenvergelijking

26 januari 2023 | Dienst Analyse en Onderzoek |
Commissie voor Binnenlandse Zaken
21 november 2022 | Dienst Analyse en Onderzoek | Commissie voor
Binnenlandse Zaken

UTSLUITEND VOOR INTERN GEBRUIK

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Inhoudsopgave

Samenvatting en bevindingen ...........................................................................3 - 6
Factsheet: Landenvergelijking volkshuisvesting ....................................................... 7

1

Inleiding ..............................................................................................8 - 9

2

Nederland ........................................................................................ 10 - 12

2.1

Totale woningbouw .................................................................................... 10

2.2

Sociale huisvesting en betaalbare woningen.................................................. 11

2.3

Huisvesting van aandachtsgroepen .............................................................. 12

3

Duitsland ......................................................................................... 13 - 16

3.1

Totale woningbouw .................................................................................... 13

3.2

Sociale huisvesting en betaalbare woningen.................................................. 14

3.3

Huisvesting van aandachtsgroepen .............................................................. 15

4

Engeland ......................................................................................... 17 - 19

4.1

Totale woningbouw .................................................................................... 17

4.2

Sociale huisvesting en betaalbare woningen.................................................. 18

4.3

Huisvesting van aandachtsgroepen .............................................................. 18

5

Frankrijk .......................................................................................... 20 - 22

5.1

Totale woningbouw .................................................................................... 20

5.2

Sociale huisvesting en betaalbare woningen.................................................. 20

5.3

Huisvesting van aandachtsgroepen .............................................................. 22

6

Oostenrijk ....................................................................................... 23 - 25

6.1

Totale woningbouw .................................................................................... 23

6.2

Sociale huisvesting en betaalbare woningen.................................................. 24

6.3

Huisvesting van aandachtsgroepen .............................................................. 25

7

Zweden............................................................................................ 26 - 28

7.1

Totale woningbouw .................................................................................... 26

7.2

Sociale huisvesting en betaalbare woningen.................................................. 26

Pagina 1 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

7.3

Huisvesting van aandachtsgroepen .............................................................. 27

Literatuurlijst ...............................................................................................29 - 30

Pagina 2 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Samenvatting en bevindingen

Inleiding
In 2023 zal het kabinet het wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting bij de
Tweede Kamer indienen. Op verzoek van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken
voert de Dienst Analyse en Onderzoek (DAO) verkennende werkzaamheden uit om de
commissie te ondersteunen bij de voorbereiding op dit wetsvoorstel. Een onderdeel
hiervan is dit rapport waarin verslag wordt gedaan van een landenvergelijking inzake de
regie van de overheid op volkshuisvesting met het doel te onderzoeken hoe andere
landen omgaan met dit vraagstuk en om het wetsvoorstel in een breder perspectief te
plaatsen.
Aanpak
Voor de uitvoering van het landenvergelijkende onderzoek is via het ECPRD-netwerk bij
de parlementen van andere Europese landen informatie opgevraagd over de (beoogde)
woningbouwproductie, sociale en betaalbare huisvesting en de huisvesting van
aandachtsgroepen. In aanvulling op het onderzoek via het ECPRD-netwerk is
deskresearch verricht. Uit de landenvergelijking zijn inzichten over de regie van de
overheid op volkshuisvesting in Duitsland, Engeland, Frankrijk, Oostenrijk en Zweden
naar voren gekomen. Ook is meer duidelijk geworden over de verhouding van de
centrale overheid ten opzichte van lagere overheden in deze landen.
Bevindingen
Samengevat blijkt uit de vergelijking tussen Nederland en de andere onderzochte
Europese landen het volgende:
Woningbouw

Landelijke streefcijfers woningbouwproductie
450.000

0,6%

aantal woningen

400.000

0,5%

350.000
300.000

0,4%

250.000

0,3%

200.000
150.000

0,2%

100.000

0,1%

50.000
Woningbouwproductie (per jaar)

0,0%
Nederland

Engeland

Frankrijk

Duitsland Oostenrijk

100.000

300.000

325.000

400.000

Populatie, 2021 (x mln)

17,5

56,5

67,5

83,1

% populatie

0,57%

0,53%

0,48%

0,48%

*

Zweden
*

* Geen landelijke doelstellingen in Oostenrijk en Zweden
Bron: Rijksoverheid.nl, Wereldbank en ECPRD, bewerking Dienst Analyse en Onderzoek
Pagina 3 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Woningbouw wordt in Nederland en alle onderzochte Europese landen (Duitsland,
Engeland, Frankrijk, Oostenrijk en Zweden) gezien als een belangrijk maatschappelijk
en politiek vraagstuk. Om de woningbouw te stimuleren, zijn of worden door regeringen
proactief maatregelen ingevoerd. In Nederland, Duitsland en Frankrijk komen deze
maatregelen voort uit een schaarste aan betaalbare woningen. In Engeland wil de
Conservatieve Partij de woningmarkt opnieuw in evenwicht brengen in de richting van
meer eigenwoningbezit. De regeringen van Nederland, Duitsland, Engeland en Frankrijk
kennen daarom landelijke meerjarige doelstellingen op het gebied van woningbouw. De
doelstellingen liggen rond de 0,5% van de bevolking van deze landen, en in Nederland
het hoogst (zie figuur). Duitsland en Engeland halen de beoogde streefcijfers niet
vanwege externe omstandigheden (bijvoorbeeld de coronacrisis, Russisch-Oekraïense
oorlog, verhoogde inflatie).
In Oostenrijk en Zweden bestaan geen nationale doelstellingen voor woningproductie.
Wel zijn in Oostenrijk in het regeerprogramma 2020-2025 prikkels aangekondigd voor
woningrenovatie en -productie in het kader van een nieuwe Finanzausgleichsgesetz (een
wet op de herverdeling van inkomsten tussen de federale staat, de deelstaten en de
gemeenten). In Zweden is naar aanleiding van een regeringsonderzoek naar een sociaal
duurzaam woningaanbod eind maart 2022 onder meer een voorstel gedaan voor de
invoering van een nieuwe, uniforme wet waarin de gezamenlijke verantwoordelijkheid
van de rijksoverheid en de gemeenten voor huisvesting wordt benadrukt. Vanwege een
recente regeringswisseling heeft dit nog niet tot een wetsvoorstel geleid.
Alle onderzochte landen kennen een landelijk kader voor huisvesting dat in nationale
wet- en regelgeving is vastgelegd. Het beleid rondom huisvesting is in deze landen
echter niet uniform in nationale wet- en regelgeving vastgelegd. In Nederland zijn de
mogelijkheden voor gemeenten om te sturen op de bouw van sociale huur gewaarborgd
in landelijke wet- en regelgeving (onder meer aanstaande Omgevingswet). De
uitvoering van de landelijke regels wordt doorgaans overgelaten aan lokale autoriteiten
(deelstaten dan wel gemeenten). In Duitsland en Oostenrijk kan op deelstatelijk niveau
worden afgeweken van het beleid en wettelijke kader op landelijk niveau.
Sociale en betaalbare woningbouw
Het vergelijken van doelstellingen voor sociale huisvesting en betaalbare huisvesting
wordt bemoeilijkt door het feit er geen eenduidige definitie van deze termen bestaat in
en tussen landen. In wetenschappelijk onderzoek over sociale huisvesting in Europa
komt op basis van de literatuur de volgende definitie naar voren, waarbij (1) het
bestaan van een sociaal systeem, (2) de lange termijn en (3) huishoudens met lagere
inkomens, als criteria centraal staan:

Wetenschappelijke definitie sociale huisvesting in Europa
“Social housing is social housing if and only if social housing is a system providing
long-term housing to a group of households specified only by their limited financial
resources, by means of a distribution system and subsidies.”1

1

Hansson & Lundgren (2019).

Pagina 4 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

In Nederland is aandacht gevraagd voor een uniforme wettelijke definitie van een
sociale huurwoning, onder meer om de streefpercentages adequaat te kunnen
monitoren. In Duitsland wordt in nationale wetgeving meer in het algemeen verwezen
naar 'door de overheid gesubsidieerde huisvesting' of 'huisvestingsbevordering' met als
doelgroep huishoudens die geen geschikte woning op de markt kunnen vinden en
afhankelijk zijn van ondersteuning. In Frankrijk, Oostenrijk en Zweden is de sociale
huisvesting breed toegankelijk. In Frankrijk is deze gebaseerd op bepaalde
inkomensplafonds. In Oostenrijk en Zweden is sociale huisvesting in beginsel niet
uitsluitend gericht op mensen met lage inkomens of de meest kansarme categorieën.
Met inachtneming van de variërende definities heeft Housing Europe in het
landenvergelijkende onderzoek The State of Housing in Europe 2021 voor de
verschillende Europese landen de huidige aantallen van de totale woningvoorraad en
sociale huisvesting benoemd. Van de onderzochte landen in deze landenvergelijking is
het percentage bestaande sociale huisvesting ten opzichte van de totale woningvoorraad
in Nederland het hoogst, namelijk 29% (zie figuur).

Sociale woningvoorraad
Nederland

29%

Oostenrijk

24%

Engeland

17%

Zweden

17%

Frankrijk

16%

Duitsland

12%
0%

Woningvoorraad (x 1.000)
Sociale woningen (x 1.000)

20%

40%

Nederland Oostenrijk Engeland
7.892
3.950
24.414
2.294

931

4.066

60%
Zweden
4.978
827

80%

100%

Frankrijk Duitsland
33.721
41.400
5.330

5.089

Bron: Housing Europe (2021), bewerking Dienst Analyse en Onderzoek

De uitvoering van wetgeving op het gebied van sociale huisvesting is in alle landen
belegd bij lokale autoriteiten (gemeenten). De lokale autoriteiten beoordelen zelfstandig
de sociale huisvestingsbehoefte binnen hun gebied en worden hierbij in sommige landen
begeleid of geïnstrueerd door landelijke richtlijnen. In Nederland kunnen gemeenten
volgens de Huisvestingswet sturen op de woonruimteverdeling voor sociale en
middenhuur en woonruimtevoorraad via een huisvestingsverordening. In Frankrijk
bestaat de doelstelling van minimaal 25% sociale huisvesting ten opzichte van de totale
woningvoorraad op gemeentelijk niveau. In Duitsland bestaan nationale doelstellingen

Pagina 5 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

specifiek voor betaalbare woningen; in de overige onderzochte landen zijn hiertoe geen
concrete landelijke doelstellingen.
Desondanks kennen de meeste onderzochte landen wel maatregelen om het aantal
sociale huurwoningen of betaalbare woningen te bevorderen, bijvoorbeeld door middel
van financieringssubsidies, bouwpremies, planningsverplichtingen, verlaging van de
bouwkosten, of de invoering van een hogere belasting op bouwrijpe maar onbebouwde
grond in Duitsland.
Huisvesting van aandachtsgroepen
In alle onderzochte landen worden specifieke aandachtsgroepen onderscheiden met
bijzondere woonbehoeften. Daarbij is er wel variatie in de groepen die worden genoemd.
Het kan gaan om huishoudens met een laag inkomen, huishoudens met kinderen,
alleenstaande ouders, zwangere vrouwen, ouderen, gehandicapten, daklozen en andere
hulpbehoevenden, personen die in onhygiënische of overbevolkte woningen wonen of
anderszins in onbevredigende woonomstandigheden leven, personen die moeten
verhuizen om medische of welzijnsredenen.
Hoewel de toewijzing een gemeentelijke taak is, is er in Engeland, Frankrijk en
Duitsland wetgeving waarin bepaalde aandachtsgroepen worden aangewezen die
voorrang krijgen bij de toewijzing van sociale huisvesting. Ook in Oostenrijk worden
door woningcorporaties met beperkte winst sociale criteria gehanteerd om groepen met
speciale woningbehoeften voorrang te geven. In Zweden zijn gemeenten
verantwoordelijk voor de huisvesting van bepaalde groepen die behoefte hebben aan
aangepaste huisvestingsoplossingen, zoals ouderen en gehandicapten.
De genoemde groepen komen deels overeen met de aandachtsgroepen die in Nederland
worden onderscheiden, maar voor een deel ook niet. In Duitsland worden bijvoorbeeld
huishoudens met kinderen of alleenstaande ouders genoemd, en in Frankrijk mensen die
van baan veranderen en rijksambtenaren. In Frankrijk en Engeland worden ook huidige
onbevredigende woonomstandigheden meegewogen.
Vluchtelingen zijn in de ECPRD-reacties niet genoemd maar in Nederland worden
statushouders (asielzoekers met een verblijfsvergunning) wel als aandachtsgroep
benoemd. Uit de resultaten van deskresearch naar de andere onderzochte Europese
landen blijkt dat aan asielzoekers, indien nodig, extra ondersteuning wordt geboden
voor hun huisvesting. Zo kunnen zij in Oostenrijk en Zweden kiezen voor huisvesting in
een opvangcentrum of hun eigen huisvesting regelen. In andere landen kan huisvesting
worden toegewezen indien zij dakloos dreigen te raken (Duitsland) of de woonlasten
niet kunnen dragen (Engeland). Frankrijk wordt gekenmerkt door een chronisch
woningentekort voor asielzoekers.

Pagina 6 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Factsheet: Landenvergelijking volkshuisvesting
DOELEN
WONINGBOUWPRODUCTIE

NEDERLAND

900.000 woningen tot en
met jaar 2030, tot 100.000
per jaar

DOELEN SOCIALE EN
BETAALBARE WONINGBOUW

AANDACHTSGROEPEN MET
BIJZONDERE WOONBEHOEFTE

INSTRUMENTEN
VERSTERKING REGIE

600.000 betaalbare woningen
(67%), waarvan 350.000
middenhuur en betaalbare koop
(39%) en 250.000 sociale
huurwoningen (28%) tot en met
jaar 2030

Ouderen, arbeidsmigranten, (dreigende) daken thuislozen, statushouders (asielzoekers
met een verblijfsvergunning), studenten en
uitstromers van GGZ-instellingen

Provinciale woningbouwafspraken; regionale
woondeals met gemeenten;
Woningbouwimpuls (financiële bijdrage aan
gemeenten voor versnelling bouw)
Voorgenomen: verplichte
huisvestingsverordening, woonzorgvisie,
minimumpercentage sociale huur

DUITSLAND

400.000 nieuwe
klimaatvriendelijke
woningen per jaar
(Woningbouwdoelstelling
2022)

100.000 woningen in publiekelijk
gefinancierde segment per jaar

Huishoudens met lage inkomens en andere
huishoudens met kinderen, alleenstaande
ouders, zwangere vrouwen, ouderen,
gehandicapten, daklozen en andere
hulpbehoevenden

Creëren positieve investeringsvoorwaarden
(fiscale stimulering, subsidies,
bestuursakkoorden); beoogde invoering
hogere belasting (per 1-1-2025) op
bouwrijpe maar onbebouwde grond om
speculatie tegen te gaan

ENGELAND

300.000 woningen per jaar

Geen landelijke doelstellingen;
NPPF: minimaal 10% betaalbaar
eigenwoningbezit bij grote
bouwprojecten

Daklozen, personen die in onhygiënische of
overbevolkte woningen wonen, personen die
moeten verhuizen om medische of
welzijnsredenen en of met een handicap en
noodgedwongen verhuizing binnen de
gemeente

Affordable Homes-programma (subsidie aan
gemeenten voor de bouw van betaalbare
huurwoningen en goedkope koopwoningen);
gemeenten leidend in bepalen benodigde
woningaanbod en verdelen woningvoorraad

FRANKRIJK

Tussen 210.000 en 325.000
woningen per jaar

Geen landelijke doelstellingen;
minimaal 25% sociale huisvesting
van de totale woningvoorraad per
gemeente

Daklozen, mensen die in ongezonde of
gevaarlijke woningen wonen, mensen van
wie de woning in beslag wordt genomen of te
koop wordt aangeboden, mensen die van
baan veranderen, slachtoffers van huiselijk
geweld en gehandicapten; voorrang voor
bepaalde groepen

Habitations à loyer modéré (HLM), goedkope
huisvestingsorganisaties met stabiel
financieringssysteem

OOSTENRIJK

Geen landelijke
doelstellingen

Geen landelijke doelstellingen

Wenen: Personen in overbevolkte woningen,
jonge huishoudens (starters op de
woningmarkt), personen met speciale
behoeften, huishoudens die apart leven
vanwege een echtscheiding, personen met
ouderdomsgerelateerde woonwensen
(drempelvrij wonen), rolstoelgebruikers die
een drempelvrij huis nodig hebben en
alleenstaande ouders

Gereguleerd stelsel van kostenhuur en
woningcorporaties met beperkte winst; meer
bevoegdheden voor deelstaten en gemeenten
dan de federale Staat; hervorming
verschillende wetten op nationaal niveau
(2020-2025)

ZWEDEN

Geen landelijke
doelstellingen

Geen landelijke doelstellingen

Ouderen en gehandicapten die behoefte
hebben aan aangepaste
huisvestingsoplossingen;
systeem van onderhuur door gemeenten
('sociale contracten') voor kwetsbare groepen

Geen specifieke sociale huisvestingssector;
volkshuisvesting voor iedereen toegankelijk
met voorrangssysteem in toewijzing door
gemeenten; onderzoek door onafhankelijke
onderzoekscommissie naar sociaal duurzaam
woningaanbod (2022)
Pagina 7 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Inleiding

Wetgevingsrapporteurschap
Op verzoek van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken voert de Dienst Analyse
en Onderzoek voorafgaand aan de indiening van het wetsvoorstel versterking regie
volkshuisvesting verkennende analyses uit namens de wetgevingsrapporteurs Geurts
(CDA) en Boulakjar (D66). Onderdeel van de werkzaamheden is een landenvergelijking
met het doel te onderzoeken hoe andere landen omgaan met het vraagstuk van de regie
op volkshuisvesting. Met de resultaten van dit onderzoek kan het wetsvoorstel in een
breder perspectief worden geplaatst.
Landenvergelijking: opzet van het onderzoek
Voor de landenvergelijking zijn via het ECPRD-netwerk (zie tekstkader) de onderstaande
vijf vragen naar de parlementen van België, Denemarken, Duitsland, Engeland,
Frankrijk, Oostenrijk en Zweden verstuurd. Hierbij is informatie opgevraagd over de
wijze van sturing op de totale woningbouwproductie, het aandeel sociale woningbouw en
betaalbare woningbouw in brede zin, en de huisvesting van aandachtsgroepen. De focus
lag op de invloed van de centrale overheid op lokale overheden. In november 2022
hebben de verschillende landen een reactie verstuurd. Van België en Denemarken is
geen reactie ontvangen.
1. Welke invloed heeft de centrale overheid op de totale omvang van de
productie van woningbouw? Zijn er landelijke doelstellingen? Zijn er
regelingen (wettelijk, vrijwillig, financieel) met lagere overheden om ervoor te
zorgen dat er voldoende huizen worden gebouwd? Wat zijn de ervaringen met
dergelijke instrumenten (zijn er bijvoorbeeld evaluaties beschikbaar)?
2. Stuurt of beïnvloedt de centrale overheid de omvang van de productie van
sociale huurwoningbouw, en zo ja, hoe? Zijn er landelijke doelstellingen? Zijn
er verplichtingen voor lagere overheden met betrekking tot de productie van
sociale huurwoningen? Wat zijn de ervaringen met dergelijke instrumenten (zijn
er bijvoorbeeld evaluaties beschikbaar)?
3. Stuurt of beïnvloedt de centrale overheid de omvang van de productie van
betaalbare woningenbouw in andere segmenten dan de sociale woningbouw?
Wordt er een ‘middensegment’ onderscheiden, en zo ja, hoe wordt dit
gedefinieerd? Zijn er landelijke doelstellingen? Zijn er verplichtingen voor lagere
overheden in dergelijke andere segmenten? Wat zijn de ervaringen met
dergelijke instrumenten (zijn er bijvoorbeeld evaluaties beschikbaar)?
4. Vereist de centrale overheid van lagere overheden dat zij een bepaald
percentage van het aantal beschikbare sociale huurwoningen reserveren voor
bepaalde groepen met een bijzondere woonbehoefte of kwetsbaarheid?
Zo ja, wat voor soort groepen worden onderscheiden? Wat zijn de ervaringen
met dergelijke instrumenten (zijn er bijvoorbeeld evaluaties beschikbaar)?

Pagina 8 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

5. Zijn er andere inzichten (lessen, relevante ontwikkelingen) met betrekking tot
de balans tussen nationale sturing en lokale autonomie op bovengenoemde
punten?

Wat is het ECPRD?
ECPRD is een afkorting voor het European Centre for Parliamentary Research and
Documentation (Nederlands: Europees Centrum voor Parlementair Onderzoek en
Documentatie). Dit betreft een interparlementair netwerk dat tot doel heeft
informatie, ideeën en praktijkervaringen tussen de parlementen in Europa te delen
om de onderlinge samenwerking op het gebied van o.a. administratie, wetgeving,
informatie, onderzoek en documentatie te vergemakkelijken en intensiveren.

Leeswijzer
In het voorgaande hoofdstuk ‘Samenvatting en bevindingen’ is samenvattend een
synthese van de bevindingen geboden. In hoofdstuk 2 wordt de situatie in Nederland
beschreven, waarna in de hoofdstukken 3 tot en met 7 de resultaten van het
landenvergelijkend onderzoek per land worden uiteengezet voor wat betreft Duitsland,
Engeland, Frankrijk, Oostenrijk en Zweden. Hierbij zijn in ieder hoofdstuk per land de
reacties op de vijf verschillende vragen verwerkt in een drietal paragrafen inzake totale
woningbouw, sociale huisvesting en betaalbare woningen en de huisvesting van
aandachtsgroepen.

Pagina 9 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Nederland

Bevordering van voldoende woongelegenheid is voorwerp van zorg der overheid.
Artikel 22, tweede lid, van de Grondwet
Een ieder heeft recht op huisvesting.
Artikel 31 van het Europees Sociaal Handvest

2.1 Totale woningbouw
Nationale Woon- en Bouwagenda: woningbouwdoelen tot 2030
Huisvesting is een eerste levensbehoefte, een grondrecht en een van de kerntaken van
de overheid. In het afgelopen decennium werden het woonbeleid en de ruimtelijke
ordening in Nederland gekenmerkt door decentralisatie, marktwerking en een
geleidelijke afbouw van de sociale huursector. Deze ontwikkelingen hebben mogelijk
bijgedragen aan het huidige woningtekort en het gebrek aan betaalbare woningen. In de
Tweede Kamer pleiten veel partijen nu voor meer regie door de rijksoverheid op
volkshuisvesting.
Het kabinet presenteerde in maart 2022 de Nationale Woon- en Bouwagenda met een
schets van de beleidsdoelen voor de komende jaren. Een van de doelen is de
beschikbaarheid van voldoende woningen. In oktober 2022 bereikte minister voor
Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening Hugo de Jonge een akkoord met alle 12
provincies om ruim 900.000 nieuwe woningen te bouwen tot 2030. Hiervan moeten
600.000 woningen (67%) voldoen aan bepaalde eisen voor betaalbaarheid: 350.000
woningen vallen in de segmenten middenhuur en betaalbare koop en 250.000 in de
sociale huursector (zie figuur).

Streefcijfers woningbouwproductie
Nederland 2022-2030

sociale
huurwoning
250.000
(28%)

overig
nieuwbouw
300.000
(33%)

900.000
nieuwe
woningen

middenhuur en
betaalbare koop
350.000
(39%)
Bron: Ministerie van BZK, bewerking Dienst Analyse en Onderzoek

Pagina 10 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

2.2 Sociale huisvesting en betaalbare woningen
Sociale huur: wettelijke taak woningcorporaties; andere verhuurders
In Nederland hebben woningcorporaties op grond van de Woningwet een wettelijk
verankerde taak om sociale huurwoningen aan te bieden aan een specifieke doelgroep.
De focus ligt op huishoudens met de laagste inkomens, mensen die uitstromen uit
zorginstellingen of statushouders. Woningcorporaties maken prestatieafspraken met de
gemeente en huurdersorganisaties waarin onder meer staat wat de plannen voor het
woningbeleid zijn voor het komende jaar, bijvoorbeeld over nieuwbouw van sociale
huurwoningen. Andere verhuurders als beleggers, particulieren, bouwers of
projectontwikkelaars bouwen ook huurwoningen maar richten zich doorgaans niet
primair op huishoudens met de laagste inkomens, mensen die uitstromen uit
zorginstellingen of statushouders en zij maken geen prestatieafspraken hierover met de
gemeente.
Gemeenten: aanwijzing doelgroepen en toewijzing sociale huurwoningen
De Wet ruimtelijke ordening (Wro) heeft als uitgangspunt dat gemeenten
de bouw van sociale huurwoningen kunnen borgen in een bestemmingsplan. Gemeenten
kunnen op basis van het onderliggende Besluit ruimtelijke ordening (Bro) een
doelgroepenverordening uitwerken, waarin zij onder meer kunnen vastleggen voor wie
sociale huurwoningen gebouwd worden, wat de minimale instandhoudingstermijn voor
sociale huurwoningen (minimaal 10 jaar) is en wat de maximale aanvangshuurprijzen
zijn. Met de aanstaande Omgevingswet zal dit instrumentarium veranderen en zal de
inhoud van een doelgroepenverordening in een ‘omgevingsplan’ (in plaats van het
bestemmingsplan) kunnen worden opgenomen.
De Huisvestingswet geeft gemeenten mogelijkheden om te sturen op
het gebruik van bestaande woningen. In een huisvestingsverordening kunnen
gemeenten regelen wie in aanmerking komt voor een sociale huurwoning, bijvoorbeeld
op basis van inkomen. De toewijzing van sociale huurwoningen kan op deze manier door
hen aan bepaalde regels worden gebonden. In de huisvestingsverordening kan ook de
definitie van een ‘sociale huurwoning’ worden vastgelegd. Momenteel bestaat hierover
geen eenduidige definitie. Wel is onder andere in het kader van het aanstaande
wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting aandacht gevraagd voor een uniforme
wettelijke definitie van een sociale huurwoning, onder meer om de streefpercentages
adequaat te kunnen monitoren.
Wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting
Voor de realisatie van de landelijke bouwopgave uit de Nationale Woon- en Bouwagenda
in samenwerking met provincies en gemeenten, is de nodige wet- en regelgeving in
voorbereiding, waaronder het wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting. Dit
wetsvoorstel bevat naar verwachting onder andere verplichtingen voor gemeenten om:


een bepaald percentage (bijvoorbeeld 30%) van de woningvoorraad uit
sociale huurwoningen te laten bestaan;



te beschikken over een woonzorgvisie, die de domeinen wonen en zorg met
elkaar verbindt. Dergelijke visies moeten een analyse bevatten van de lokale

Pagina 11 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

behoeften en doelstellingen en acties om voldoende huisvesting te
waarborgen voor aandachtsgroepen;


een bepaald percentage van de beschikbare bestaande sociale huurwoningen
voor aandachtsgroepen te reserveren. Een belangrijk instrument hiervoor is
de huisvestingsverordening, die een deel van de gemeenten al heeft. Een
dergelijke verordening wordt naar verwachting verplicht.

Het doel van het wetsvoorstel is om huisvesting te borgen voor huishoudens met een
laag inkomen en voor aandachtsgroepen, maar ook om verschillen op de woningmarkt
op regionaal niveau aan te pakken. Zo is het aandeel sociale huurwoningen in sommige
steden relatief hoog, maar geven kleinere aangrenzende gemeenten vaak minder
prioriteit aan sociale huurwoningen.
Vrijwillige instrumenten
Naast het juridisch instrumentarium worden instrumenten met een vrijwillig karakter
ingezet, waaronder afspraken met gemeenten, de landelijke vereniging van
woningcorporaties Aedes en andere betrokken partijen. Verder maken lokale overheden
jaarlijks afspraken in overleg met woningcorporaties in hun regio over het bouwen,
verbeteren en verdelen van sociale huurwoningen. Ten slotte zijn er landelijke fondsen
en subsidies voor woningproductie, zoals de Woningbouwimpuls, om de financiering van
nieuwbouwwijken te verbeteren en de ontwikkeling ervan te versnellen.

2.3 Huisvesting van aandachtsgroepen
Aandachtsgroepen aangewezen voor met name sociale huurwoningen
In het aanstaande wetsvoorstel versterking regie volkshuisvesting wordt
voortgeborduurd op specifiek beleid, met name in het geval van sociale huurwoningen,
voor de huisvesting van ‘aandachtsgroepen’. Dit beleidskader is uiteengezet in het
programma ‘Een thuis voor iedereen’. Onder de categorie ‘aandachtsgroepen’ vallen
diverse groepen met specifieke woonwensen of kwetsbaarheden, in het bijzonder:
ouderen, arbeidsmigranten, (dreigende) dak- en thuislozen, statushouders (asielzoekers
met een verblijfsvergunning), studenten en uitstromers van GGZ-instellingen. Het Rijk,
de provincies en gemeenten zullen de woningbouwafspraken verder uitwerken in
regionale woondeals met daarin de locaties, doelgroepen, verdeling huur/koop en
prijscategorieën.

Pagina 12 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Duitsland

3.1 Totale woningbouw
Woningbouw als maatschappelijk vraagstuk
Woningbouw is een van de belangrijkste maatschappelijke vraagstukken in Duitsland,
vooral met betrekking tot de schaarste aan betaalbare woningen in grote steden,
grootstedelijke gebieden en universiteitssteden. Daarom heeft de federale regering
sinds maart 2018 een groot aantal nieuwe maatregelen ingevoerd om de woningbouw te
intensiveren en om de betaalbaarheid van huisvesting te waarborgen. Het beleid voor
woningbouw is bedoeld om aan de groeiende vraag naar betaalbare woningen te
voldoen, maar is niet geheel uniform in landelijke wet- en regelgeving vastgelegd. Wel
bestaan er verschillende instrumenten, reglementen en afspraken op federaal niveau.
Nationale doelen
In Duitsland bestaan nationale doelen voor de woningbouwproductie. In de vorige
regeerperiode was een van de centrale instrumenten de Huisvestingsstrategie die op 21
september 2018 tijdens een woningtop door de federale overheid, de deelstaten en de
gemeenten is aangenomen. Destijds is in dat akkoord overeengekomen om meer
betaalbare woonruimte te creëren, onder meer door investeringen in nieuwbouw te
stimuleren en de bouwkosten te verlagen.2 De huidige coalitie heeft zich in het
regeerakkoord tot doel gesteld om jaarlijks in totaal 400.000 nieuwe klimaatvriendelijke
woningen te bouwen die zijn toegesneden op specifieke behoeften, waarvan 100.000 in
het publiek gefinancierde segment.
Woningbouwdoelstelling 2022 onder druk
Het is nu al voorzienbaar dat het doel voor woningbouwproductie in 2022 niet wordt
gehaald. In 2021 werden minder dan 300.000 appartementen opgeleverd en in 2022
zijn de omstandigheden volgens de Duitse regering opnieuw aanzienlijk verslechterd
door onder meer de coronapandemie, de Russisch-Oekraïense oorlog, het tekort aan
geschoolde arbeiders en verhoogde inflatie. Volgens het Federaal Bureau voor de
Statistiek stegen de prijzen voor de nieuwbouw van conventioneel vervaardigde
woongebouwen in Duitsland in augustus 2022 met 16,5% op jaarbasis. Bovendien zijn
in de periode januari tot augustus 2022 slechts bouwplannen voor 211.636
appartementen goedgekeurd, wat 3% (of 6.622) woningen minder is dan in dezelfde
periode vorig jaar. De coalitie blijft vasthouden aan de genoemde doelen en heeft
onlangs weer een pakket maatregelen genomen om de woningbouw verder te
versnellen.
Verlaging van de bouwkosten door vereenvoudiging regelgeving
Ter stimulering van de woningbouwproductie moeten de bouwkosten in het algemeen
worden verlaagd. Dit moet in de eerste plaats worden bereikt door het verder
ontwikkelen en harmoniseren van bouwregelgeving, algemene procedurele
2

Unterrichtung der Bundesregierung auf BT-Drs. 19/11750 vom 11. Juli 2019 - Wohngeld und Mietenbericht 2018.

Pagina 13 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

vereenvoudigingen en inspanningen op het gebied van digitalisering, maar ook door het
beperken van nalevingskosten als gevolg van regelgeving.
Verdere maatregelen: fiscale stimulering, subsidies en bestuursakkoorden
De regering wil positieve investeringsvoorwaarden op de woningmarkt creëren, onder
meer door versterking van de sociale huurwoningbouw, bijzondere afschrijvingen voor
nieuwe huurwoningbouw, bouwpremies voor woningen en subsidies voor
stadsontwikkeling. Dergelijke verbeterde investeringsvoorwaarden zijn bijvoorbeeld
geïmplementeerd in het bestuursakkoord over de toekenning van federale financiële
bijstand op het gebied van sociale huisvesting van 2021 en het bestuursakkoord over
stadsontwikkeling van 2022. Deze akkoorden specificeren het bedrag en het doel van de
federale financiële bijstand en de vaststelling van jaarlijkse doelstellingen voor sociale
huisvesting.
Impuls voor woningbouw: hogere belasting op bouwrijpe maar onbebouwde
grond
Per 1 januari 2025 vindt in Duitsland een hervorming van het stelsel inzake de
onroerendezaakbelasting plaats. Dit omvat een belasting op eigendom van percelen,
inclusief gebouwen en land- en bosbouwactiviteiten. Onderdeel van de hervorming is de
beoogde invoering van de zogenoemde onroerendezaakbelasting C (OZB C) die is
bedoeld om een impuls voor woningbouw te creëren op gemeentelijk niveau. Dit betreft
een hoger aanslagpercentage voor bouwrijpe maar onbebouwde grond.

Hogere belasting op grond (Duitse ministerie van Financiën)
Het Duitse ministerie van Financiën vermeldt over de hogere belasting op grond:
“Er is een aanzienlijk woningtekort, vooral in grootstedelijke gebieden. De daarmee
gepaard gaande waardeontwikkeling van de grond wordt in toenemende mate
gebruikt om bouwrijpe grond aan te houden als speculatieobject. Soms wordt grond
alleen gekocht om te wachten op waardestijging en het vervolgens met winst door te
verkopen. Deze speculatie met bouwgrond verhindert de bouw van dringend
benodigde woonruimte. [...] In de toekomst kunnen gemeenten een hoger
aanslagpercentage vaststellen voor bouwrijpe maar onbebouwde grond als er geen
sprake is van bebouwing. De zogenoemde OZB C maakt speculatie dus duurder en
creëert financiële prikkels om daadwerkelijk woonruimte te creëren op bouwrijpe
grond.”3

3.2 Sociale huisvesting en betaalbare woningen
Huisvestingsbevordering: sociale huisvesting omvat ook koopsector
In Duitsland is de term 'sociale huisvesting' ongebruikelijk, In de wet wordt over het
algemeen verwezen naar 'door de overheid gesubsidieerde huisvesting' of
'huisvestingsbevordering'. Dit omvat ongeveer 3% van de nationale woningvoorraad. In
Duitsland worden woningen met een lagere dan marktconforme huur verhuurd op basis

3

Bundesministerium der Finanzen (2022), originele tekst in het Duits.

Pagina 14 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

van een contract tussen de beheerder en de regionale overheid. In ruil voor
overheidssteun blijft er sprake van een gematigde huur gedurende 30 jaar. Aan het eind
van deze periode, als de steun wordt terugbetaald, wordt de woning onderdeel van de
particuliere sector. Echter, als de eigenaar een gemeente of coöperatie is, wordt ook
daarna in de praktijk vaak nog een gematigde huur aangehouden. Als deze woningen
worden meegerekend omvat de ‘sociale’ of ‘betaalbare’ sector naar schatting ruim 12%
van de woningvoorraad.4
Een wezenlijk onderdeel van de Huisvestingsstrategie (2018) is de
huisvestingsbevordering die op federaal niveau wettelijk is geregeld in de
Wohnraumförderungsgesetz (WoFG). Volgens artikel 1, eerste lid, van deze wet wordt
hieronder verstaan de bevordering van woningbouw en andere maatregelen om
huishoudens te ondersteunen bij het aanbieden van huurwoningen en het bouwen van
koopwoningen. Dit is breder dan wat in Nederland onder de sociale huursector wordt
verstaan. De doelgroep omvat huishoudens die geen geschikte woning op de markt
kunnen vinden en afhankelijk zijn van ondersteuning.
Deelstaten maken wetgeving binnen landelijke kaders
De deelstaten zijn verantwoordelijk voor de wetgeving voor huisvestingsbevordering. Zij
zijn niet verplicht maar kunnen deelstatelijke wetten uitvaardigen om huisvesting te
bevorderen. Niet alle deelstaten hebben dergelijke wetten uitgevaardigd. De bestaande
deelstatelijke wetten op dit vlak verschillen soms op specifieke punten maar zijn
hoofdzakelijk vergelijkbaar.5 Als deelstaten hun wetgevende bevoegdheid niet
uitoefenen, blijft de WoFG als federale wet van toepassing op grond van artikel 125a,
eerste lid, van de Duitse Grondwet. De vereisten voor huisvestingsbevordering zijn dan
met name terug te vinden in zogenoemde Verwaltungsvorschriften, d.w.z. niet-bindende
bestuursrechtelijke regelingen op federaal niveau6, die in individuele gevallen de
concrete uitvoering van de stimulering regelen.

3.3 Huisvesting van aandachtsgroepen
Doelgroepen aangewezen voor huisvestingsbevordering
De huisvestingsbevordering bij huurwoningen (artikel 7 WoFG) is met name bedoeld
voor huishoudens met een laag inkomen, evenals gezinnen en andere huishoudens met
kinderen, alleenstaande ouders, zwangere vrouwen, ouderen, gehandicapten, daklozen
en andere hulpbehoevenden. Voor wat betreft de huisvestingsbevordering van het
eigenwoningbezit (artikel 8 WoFG) geldt de ondersteuning in het bijzonder voor
gezinnen, andere huishoudens met kinderen en gehandicapten, voor zover deze groepen
rekening houdend met hun inkomen en de eigenwoningaftrek, de last van het bouwen of
verwerven van een woning zonder de ondersteuning niet kunnen dragen.
Housing Europe (2021), p. 63 en 66.
Zie voor een overzicht van de verschillende deelstatelijke wetten op het gebied van financiële ondersteuning bij sociale
huisvesting: Deutscher Bundestag Wissenschaftliche Dienste, Soziale Wohnraumförderung in den Bundesländern:
Überblick über die Rechtsgrundlagen, 16 september 2022.
6
Het gaat hierbij om instructies van hogere tot ondergeschikte autoriteiten binnen het bestuur die bedoeld zijn om te
zorgen voor een juiste, tijdige en uniforme uitoefening van het bestuurlijk handelen, in het bijzonder de uitoefening van
discretionaire bevoegdheden.
4
5

Pagina 15 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Asielzoekers brengen in Duitsland de eerste zes maanden in opvangcentra door, waarna
zij voor de rest van de asielprocedure worden ondergebracht in staatshuisvesting. Zodra
zij asiel hebben gekregen, mogen zij deze accommodatie verlaten en zijn deelstaten
verantwoordelijk voor hun huisvesting in het geval van dreigende dakloosheid.7

7

Weidinger & Kordel (2020).

Pagina 16 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Engeland

4.1 Totale woningbouw
Nationale doelen
In hun verkiezingsprogramma's van 2019 deden alle belangrijke politieke partijen
toezeggingen om het woningaanbod in Engeland te vergroten. In het manifest van de
Conservatieve Partij werd beloofd "door te gaan met het verhogen van het aantal huizen
dat wordt gebouwd". Bovendien is het volgens de partij nodig om de woningmarkt
opnieuw in evenwicht te brengen in de richting van meer eigenwoningbezit. Er werd
vermeld dat de vooruitgang in de richting van een doelstelling van 300.000 woningen
per jaar tegen de eerste helft van 2020 zou doorgaan, wat zou betekenen dat in de
volgende regeerperiode minstens een miljoen nieuwe woningen zouden worden
gebouwd. Na kritiek op de berekeningsmethode van het benodigde woningaanbod is
verduidelijkt dat de doelstelling van 300.000 nieuwe woningen moet worden gezien als
een uitgangspunt en niet als een uitdrukking van de daadwerkelijke
huisvestingsbehoefte.8
Woningbouwdoelen onder druk
In 2020/21 zijn in Engeland circa 216.000 nieuwe woningen opgeleverd. Dit is lager dan
de 243.000 opgeleverde nieuwbouwwoningen in het jaar daarvoor. Deze krimp in
woningbouw is mede veroorzaakt door Covid-19 beperkingen in 2020. Vóór 2020/21
groeide het nieuwe huisvestingsaanbod jaarlijks sinds 2012/13.9 Meer recente cijfers
kunnen worden geraadpleegd in de online interactieve dashboard Local authority data:
housing supply met statistieken over de woningvoorraad, het nieuwe woningaanbod en
het aanbod van betaalbare woningen van lokale autoriteiten in Engeland.
Gemeenten bepalen benodigde woningaanbod binnen procedurele kaders
De beslissing over hoeveel nieuwe woningen moeten worden gebouwd, ligt grotendeels
bij gemeenten. De lokale autoriteiten zijn op grond van de Planning and Compulsory
Purchase Act 2004 verplicht om het niveau van de huisvestingsbehoefte binnen hun
gebied te beoordelen en ruimtelijke ordeningsplannen op stellen om aan die behoefte te
voldoen. Onafhankelijke inspecteurs beoordelen de plannen. Voor het planningsproces
dienen de landelijke beleidsregels in het National Planning Policy Framework (NPPF) te
worden gevolgd. In een wetsvoorstel inzake nivellering (het verminderen van
geografische, economische en sociaalmaatschappelijke verschillen) en herontwikkeling
(Levelling Up and Regeneration Bill) dat momenteel aanhangig is bij het Britse
parlement, zijn wijzigingen aan het planningsproces van lokale autoriteiten opgenomen
om dit te simplificeren, moderniseren en verder standaardiseren.

8
9

House of Commons Library (2021).
House of Commons Library Research Briefing (2022), p. 54.

Pagina 17 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

4.2 Sociale huisvesting en betaalbare woningen
Sturing op betaalbare huur en koop zonder afrekenbare doelen
In Engeland bestaat 17% van de woningvoorraad uit sociale huisvesting.10 Er is een
Affordable Homes-programma waarmee de overheid subsidie verstrekt voor de bouw
van betaalbare huurwoningen en goedkope koopwoningen. Het Affordable Homesprogramma voor 2021-26 zal £ 11,5 miljard aan subsidies toewijzen over een periode
van vijf jaar. Dit zal naar verwachting tot 180.000 nieuwe woningen ondersteunen,
afhankelijk van de economische omstandigheden. Het beschikbare bedrag wordt voor
50% besteed aan de financiering van woningen tegen een gereduceerde huurprijs en
voor 50% aan betaalbaar eigenwoningbezit. In februari 2021 bevestigde de toenmalige
minister van Volkshuisvesting, Christopher Pincher, dat dit nieuwe programma het
aantal sociale huurwoningen ruim zou verdubbelen, met ongeveer 32.000 sociale
huurwoningen die moeten worden opgeleverd. In 2018 deed de
liefdadigheidsorganisatie Crisis samen met de National Housing Federation een oproep
tot de bouw van 90.000 sociale huurwoningen in Engeland gedurende vijftien jaar om
aan nieuwe behoeften te voldoen en de achterstand aan te pakken.
Minimumrichtlijnen voor de beschikbaarheid van betaalbare koop; sociale huur
aan gemeenten overgelaten
Er zijn geen nationale doelstellingen voor de ontwikkeling van betaalbare woningen.
Volgens de richtlijnen van het NPPF moet in beginsel echter ten minste 10% van de
aangeboden woningen beschikbaar zijn voor betaalbaar eigenwoningbezit bij grote
woningbouwprojecten, tenzij dit het benodigde aantal in het gebied overschrijdt of
afbreuk doet aan de huisvestingsbehoefte van aandachtsgroepen. Het is aan gemeenten
om het minimumniveau voor beschikbaarheid van betaalbare huurwoningen te bepalen.
Gemeenten kunnen aanvullende eisen stellen. Zo kan als voorwaarde voor het verlenen
van een bouwvergunning bijvoorbeeld worden vastgesteld dat een ontwikkelaar een
zogenoemde artikel 106-overeenkomst moet aangaan met de gemeente om een
bepaald percentage betaalbare woningen bij het bouwproject te leveren of te
financieren.

4.3 Huisvesting van aandachtsgroepen
Lokale vrijheid voor verdeling woningen binnen wettelijke kaders
Binnen gemeenten wordt de voorraad huurwoningen op basis van de woningbehoefte
toegewezen. Gemeenten zijn op grond van Deel 6 van de Housing Act 1996 verplicht
toewijzingsregels voor huisvesting te ontwikkelen die een "redelijke voorkeur" geven
aan bepaalde categorieën aanvragers. Dit betreft volgens artikel 166A, derde lid, van de
Housing Act 1996 daklozen, personen die in onhygiënische of overbevolkte woningen
wonen of anderszins in onbevredigende woonomstandigheden leven, personen die
moeten verhuizen om medische of welzijnsredenen (inclusief redenen die verband
houden met een handicap); en personen die noodgedwongen moeten verhuizen naar
een bepaalde plek in de gemeente omdat dit anders tot moeilijkheden zou leiden (voor
10

Housing Europe (2021), p. 107.

Pagina 18 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

henzelf of voor anderen). Er gelden wettelijke richtlijnen voor het ontwikkelen en
implementeren van de lokale toewijzingsregels. Afgezien van deze verplichting hebben
gemeenten veel vrijheid in de verdeling van hun woningvoorraad. Voor de voorraad van
huurwoningen in het bezit van woningcorporaties vindt toewijzing plaats binnen
hetzelfde wettelijke kader.
Aan asielzoekers die geen woonlasten kunnen dragen en in aanmerking komen voor
steun van de Britse visa- en immigratiedienst kan huisvesting worden toegewezen in
bepaalde aangewezen regio's in het Verenigd Koninkrijk, waaronder Glasgow,
Birmingham en Manchester.11

11

Shelter England (2022).

Pagina 19 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Frankrijk

5.1 Totale woningbouw
Nationale doelen
In Frankrijk wordt de laatste jaren een proactief huisvestingsbeleid gevoerd. Sinds 2016
is de woningbouw sterk gestegen, met uitzondering van de jaren 2020 en 2021 door de
coronacrisis. Het doel is om jaarlijks tussen de 210.000 en 325.000 woningen te
bouwen. In januari 2013 werd de doelstelling voor sociale huisvesting wettelijk
verhoogd van 20% naar 25% van de totale woningvoorraad per gemeente. In datzelfde
jaar trad per 1 juli 2013 een wet in werking waarmee het voor de regering mogelijk is
om maatregelen te nemen om woningbouwprojecten te versnellen. Eerder, al in 2000,
werd de Wet solidariteit en stedelijke vernieuwing aangenomen om de bouw van sociale
woningen te vergemakkelijken.
Stimulerende maatregelen woningbouw: vier prioriteiten
Er zijn verschillende maatregelen genomen om woningbouw te stimuleren. In 2014
kondigde de regering maatregelen aan op basis van vier prioriteiten: de toegang tot
koopwoningen bevorderen, de bouwregels vereenvoudigen, de bouw van sociale
woningen voortzetten en versterking van het grondbeleid. Om bouwwerkzaamheden te
stimuleren, is bijvoorbeeld de verbouwing van kantoren naar woningen gefaciliteerd en
is de doorlooptijd van beroepsprocedures en procestermijnen verkort.

5.2 Sociale huisvesting en betaalbare woningen
Publieke en private huisvestingsorganisaties
Op 1 januari 2021 omvatte de sociale woningvoorraad 5,2 miljoen woningen. Dat is
ongeveer 17% van de woningvoorraad.12 Het Franse systeem van sociale huisvesting is
voornamelijk gebaseerd op twee categorieën van goedkope huisvestingsorganisaties
(Habitations à loyer modéré, of kort: HLM). In beide gevallen zijn deze organisaties
zowel ontwikkelaars (ze bouwen of verwerven gebouwen) als beheerders (ze beheren
gebouwen door ze te verhuren). De eerste categorie, publiekrechtelijke Offices publics
de l'habitat (OPH), staan onder toezicht van lokale overheden, gemeenten en
stadsdelen, en voeren het beleid van deze overheden uit. De tweede categorie, de
volkshuisvestingsmaatschappijen (Entreprises Sociales pour l'Habitat, of kort: ESH)
genoemd, zijn privaatrechtelijk van aard. Ze bouwen en beheren sociale woningen
namens hun aandeelhouders. Dit kunnen grote bedrijven, grote openbare of particuliere
financiële holdings of dochterondernemingen zijn van Action logement, het orgaan dat
de deelname van werkgevers aan bouwinitiatieven beheert.

12

Houusing Europe (2021), p. 59.

Pagina 20 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Gunstige financiering via staatsbank
Voor de Franse sociale huisvestingssector is een financieringssysteem opgezet waarmee
langlopende leningen kunnen worden aangegaan tegen relatief lage kosten. De leningen
die worden uitgegeven door de staatsbank Caisse des Dépôts (CDC) zijn gebaseerd op
meer dan € 270 miljard afkomstig van de 65 miljoen zgn. Livret A-spaarrekeningen van
de Fransen. Ongeacht de bank waar de rekeningen worden aangehouden, wordt twee
derde van de ingezamelde middelen gecentraliseerd bij de CDC, die ze tegen een
preferentieel tarief uitleent aan sociale huisvestingsmaatschappijen. In 2011 en 2016
werd het aantal van 130.000 gefinancierde sociale woningen bereikt.
Maatregelen om sociale woningbouw te bevorderen
In maart 2021 ondertekende de regering een inspanningsovereenkomst met
belanghebbenden op het gebied van sociale huisvesting om 250.000 sociale woningen te
bouwen. In 2021 was het doel 120.000 woningen, maar voor slechts 104.800 werden de
plannen goedgekeurd. Sinds de inwerkingtreding van de Wet solidariteit en stedelijke
vernieuwing uit 2000 zijn gemeenten met meer dan 3.500 inwoners in grootstedelijke
gebieden van meer dan 50.000 inwoners verplicht om meer dan 20% van het totaal
aantal woonhuizen als sociale huurwoningen aan te bieden (dit is wettelijk gestegen
naar 25% sinds januari 2013). Ook het btw-tarief is sinds 2014 verlaagd naar 5,5%
voor zowel de bouw en renovatie van sociale woningen als het stimuleren van de
energierenovatie van bepaalde woningen. De Wet op de differentiatie, decentralisatie,
deconcentratie en vereenvoudiging van lokale openbare actie die in 2022 is
aangenomen, bestendigt de effecten van de Wet solidariteit en stedelijke vernieuwing.
Sociale huisvesting op basis van inkomensplafonds
In Frankrijk is sociale huisvesting niet uitsluitend op de meest kansarme categorieën
gericht; de gehanteerde inkomensplafonds zijn ook afgestemd op middeninkomens. Dit
vloeit voort uit het feit dat sociale huisvesting aanvankelijk op de loonsector en de
huisvesting van werknemers was gericht. Een overweging daarbij is bovendien de wens
om sociale diversiteit te behouden in de buurten waar goedkope woningen zijn
geconcentreerd. Zodoende zijn er verschillende soorten sociale huurwoningen die
voldoen aan de behoeften van verschillende bevolkingsgroepen. Deze worden aangeduid
volgens de financieringswijze waarmee zij zijn gebouwd (zie figuur).

Gefinancierd door
Prêt Locatif Aidé d’
Intégration (PLAI):
Huisvesting
toegewezen aan
huurders in zeer
precaire situaties

Gefinancierd door
Prêt Locatif à Usage
Social (PLUS):
Sociale huurwoningen die
overeenkomen met
Habitations à loyer
modéré (goedkope
huisvesting)

Gefinancierd door
Prêt Locatif Social
(PLS): Sociale
huurwoningen die
worden toegewezen
aan kandidaathuurders die niet in
aanmerking komen
voor HLMhuurwoningen

Gefinancierd door
Prêt Locatif
Intermédiaire (PLI):
Sociale huurwoningen die
worden toegewezen
aan huurders met
een te hoog
inkomen voor HLM,
maar te laag
inkomen voor een
particuliere woning

Bron: ECPRD, bewerking Dienst Analyse en Onderzoek

Pagina 21 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

5.3 Huisvesting van aandachtsgroepen
Voorrang voor aandachtsgroepen; toewijzingscommissie
Sommige mensen hebben voorrang bij de toegang tot sociale woningen, bijvoorbeeld
daklozen, mensen die in ongezonde of gevaarlijke woningen wonen, mensen van wie de
woning in beslag wordt genomen of te koop wordt aangeboden, mensen die van baan
veranderen, slachtoffers van huiselijk geweld en gehandicapten. Tussen 2018 en 2021
kregen 280.000 daklozen huisvesting. Sinds 2021 is het percentage toegewezen
woningen voor dakloze huishoudens met 55% gestegen ten opzichte van 2020.
De toewijzing van sociale huurwoningen wordt uitgevoerd door een
toewijzingscommissie, samengesteld uit vertegenwoordigers van de verhuurder
(inclusief een vertegenwoordiger van zijn huurders), een vertegenwoordiger van de
gemeente waar de woning zich bevindt en een vertegenwoordiger van de Staat. De
commissie komt op gezette tijden bijeen om drie aanvragen te beoordelen van
kandidaten die voldoen aan de criteria voor elke beschikbare wooneenheid.
De Staat heeft verder het recht om sociale woningen te reserveren. Er is ook een
aandeel van 5% gereserveerd voor burgerlijke en militaire ambtenaren van de Staat.
Asielzoekers hebben recht op huisvesting. Hiervoor is de Franse immigratie- en
naturalisatiedienst verantwoordelijk. Zodra zij asiel hebben gekregen, worden ze geacht
de door de staat verstrekte huisvesting binnen drie maanden te verlaten, met de
mogelijkheid van een verlenging van drie maanden in geval van bijzondere
omstandigheden. In de praktijk is sprake van een chronisch woningentekort voor de
huisvesting van asielzoekers.13

13

The New Humanitarian (2021).

Pagina 22 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Oostenrijk

6.1 Totale woningbouw
Woningbouw voornamelijk belegd bij deelstaten; geen landelijk doel
In Oostenrijk valt het wettelijke kader voor de woningbouw voornamelijk onder de
bevoegdheid van de negen deelstaten. Dit kader omvat het ruimtelijke ordeningsrecht,
het bouwrecht en, sinds 1987, het huursubsidierecht en het woningrenovatierecht.
Het Constitutioneel Hof oordeelde in 1951, 1958 en 1960 dat de federale bevoegdheid
voor "Volkswohnungswesen" (volkshuisvesting) verwijst naar sociale huisvesting voor
mensen met een laag inkomen. Er zijn wel federale wetten gebaseerd op deze
bevoegdheid, zoals de Stadterneuerungsgesetz 1974, (stadvernieuwing) en daarnaast
de Bodenbeschaffungsgesetz 1974, (grondaankoop) die is gebaseerd op de federale
bevoegdheid voor renovatie, maar deze moeten worden toegepast door deelstaten en
spelen geen grote rol meer.
De resterende federale bevoegdheid voor volkshuisvesting conform de federale
Grondwet is voornamelijk ingezet op de Wohnungsgemeinnützigkeitsgesetz (WGG), een
wet die de rechtsgrondslag vormt voor woningcorporaties met beperkte winst. De
specifieke bepalingen zijn gericht op het creëren van optimale voorwaarden voor de
economische activiteiten van de 185 sociale woningbouwcorporaties. De WGG is de
basis voor het verhuren en beheren van de 971.000 beschikbare woningen verspreid
over heel Oostenrijk (= 25% van de gehele woningvoorraad).14
Als gevolg van deze decentralisatie zijn er ook geen landelijke doelstellingen voor de
woningproductie. In het regeerprogramma 2020-2025 zijn prikkels aangekondigd voor
woningrenovatie en -productie in het kader van een nieuwe Finanzausgleichsgesetz (een
wet op de herverdeling van inkomsten tussen de federale staat, de deelstaten en de
gemeenten) zonder cijfermatige doelstellingen te vermelden. Tot nu toe zijn echter geen
nieuwe maatregelen vastgesteld, aangezien de geldigheid van het oude
Finanzausgleichsgesetz 2017-2021 met twee jaar is verlengd (2022 en 2023).
De investeringen in woningbouw/renovatie en betaalbaarheid van huur zijn afhankelijk
van de vormgeving van veel verschillende wetten, zoals in het huur- en kooprecht of
belastingrecht. In het regeerprogramma 2020-2025 is voorzien in een hoorzitting met
alle belanghebbenden om een hervorming van alle betrokken wetten op nationaal
niveau uit te werken.

14

Federal Ministry of Labour and Economy (2022).

Pagina 23 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

6.2 Sociale huisvesting en betaalbare woningen
Gemeentelijke huisvesting en huisvesting met beperkte winst
In Oostenrijk bestaat geen officiële definitie van sociale huisvesting, maar zijn er wel
verschillende vormen van woningaanbod ‘buiten de markt’. Gemeentelijke huisvesting
(of volkshuisvesting) bestaat uit huurwoningen die door gemeenten worden
aangeboden. Daarnaast bestaan er zogenoemde ‘beperkte winst’-woningen: huur- en
koopwoningen die op non-profit basis worden aangeboden door woningcorporaties die
worden gereguleerd en toegang hebben tot overheidssubsidies. De deelstaten
verstrekken financiering via woningbevorderingsregelingen, die het type huisvesting en
aanbieders definiëren evenals huurgrenzen en inkomensgrenzen voor (toekomstige)
bewoners. Samen maken beide segmenten 24 procent uit van de woningvoorraad;
gemeentelijke huisvestingscorporaties 7 procent en woningcorporaties met beperkte
winst 17 procent.15
Uitgangspunten huisvesting met beperkte winst
Het federale wettelijk kader beschrijft de rol en procedures voor het bepalen van de
huurprijzen van aanbieders van sociale huisvesting. De belangrijkste uitgangspunten
van huisvesting met beperkte winst in Oostenrijk zijn:


Kostenhuur: woningcorporaties met beperkte winst berekenen huurprijzen op
kostenbasis, wat inhoudt dat de prijzen niet boven of onder de kosten kunnen
worden gesteld die worden gemaakt bij de productie, financiering en het beheer van
woongebouwen.



Winstbeperking: Omzet genererende componenten maken deel uit van
kostendekkende prijzen. In het geval van woningcorporaties met beperkte winst zijn
deze echter duidelijk vastgelegd in wet- en regelgeving met bovengrenzen.



Circulaire fondsen: het eigen vermogen wordt permanent vastgehouden voor
doeleinden met beperkte winst en overschotten worden continu herbelegd.



Personeelsbeperkingen: woningcorporaties met beperkte winst moeten onafhankelijk
zijn van de bouwsector om onderhandse transacties ten nadele van huurders te
voorkomen. Ook de salarissen van functionarissen mogen de wettelijke grenzen niet
overschrijden.



Beperkte bedrijfsactiviteiten: woningcorporaties met een beperkt winstoogmerk
dienen voornamelijk bedrijfsactiviteiten uit te oefenen die vallen binnen hun
wettelijke hoofddoel – woningbouw, onderhoud en renovatie – en doen dit op eigen
naam.



Auditvereisten: alle woningcorporaties met beperkte winst moeten jaarlijks worden
gecontroleerd door onafhankelijke auditors. Met de audit wordt de naleving van
wetgeving, inclusief efficiënt gebruik van middelen en kapitaal, evenals goed beheer
van de organisatie gemonitord.

Resultaten huisvesting met beperkte winst
De Oostenrijkse aanpak is ontworpen om huisvesting te bieden via aanbieders zonder
winstoogmerk. Uit een recent onderzoek naar de impact van de Oostenrijkse sector van
woningcorporaties met beperkte winst kwam naar voren dat deze jaarlijks bijna 1
15

Housing Europe (2021), p. 39.

Pagina 24 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

miljard euro van het Oostenrijkse bbp uitmaakt. Dit komt in de eerste plaats door
stimulering van de particuliere consumptie, door middel van lagere woonlasten, en door
grotere overheidsinvesteringen in economisch productieve gebieden (zoals onderwijs of
onderzoek) mogelijk te maken als gevolg van besparingen ten opzichte van een situatie
waarin de huisvestingsbehoeften van huishoudens met lage inkomens moeten worden
vervuld via aanvullende sociale uitkeringen en inkomensondersteuning.16

6.3 Huisvesting van aandachtsgroepen
Huisvestingsomstandigheden van gehandicapten
Oostenrijk is in haar ECPRD-reactie niet ingegaan op de toewijzing van sociale
huurwoningen aan aandachtsgroepen maar wel op de huisvestingsomstandigheden van
gehandicapten. Het Nationaal Actieplan Handicap 2022-2030 dat in juli 2022 door de
Oostenrijkse regering is goedgekeurd, verwijst naar de bevoegdheid van de deelstaten
op het gebied van bouwrecht en algemene bepalingen om de toegankelijkheid van
gebouwen te waarborgen. Volgens het actieplan is slechts 13% van de flats toegankelijk
voor gehandicapten.
Wenen: voorrang toewijzing sociale huurwoningen
In Wenen worden door de gemeente aanvullende sociale criteria gehanteerd bij het
bepalen van voorrang in de toewijzing van sociale huurwoningen. Deze criteria hebben
betrekking op: personen die in overbevolkte woningen wonen, jonge huishoudens die
starters zijn op de woningmarkt, personen met speciale behoeften, huishoudens die
apart leven vanwege een echtscheiding, personen met ouderdomsgerelateerde
woonwensen (drempelvrij wonen), rolstoelgebruikers die een drempelvrij huis nodig
hebben en alleenstaande ouders.17
Asielzoekers hebben recht op basiszorg in de eerste vier maanden na erkenning van hun
vluchtelingenstatus, d.w.z. georganiseerde opvang in herbergen, pensions,
opvangcentra van ngo's of van de desbetreffende deelstaat, of huursubsidie wanneer
een asielzoeker zelf een appartement huurt. De gangbare vorm van basiszorg is
georganiseerde huisvesting, behalve in Wenen waar particuliere huisvesting
prevaleert.18

16
17
18

Austrian Federation of Limited-Profit Housing Associations (2022).
City of Vienna (2022).
Asylum in Europe (2022).

Pagina 25 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Zweden

Geen unanieme definitie sociale en betaalbare huisvesting
Inleidend merkt de Onderzoeksdienst van het Zweedse parlement (Sveriges Riksdag)
op dat sociale huisvesting en betaalbare huisvesting mogelijk dubbelzinnige termen
zijn. Volgens de Zweedse Nationale Raad voor Huisvesting, Bouwen en Planning
(Boverket) is er geen unanieme manier om dergelijke huisvesting te definiëren. In
plaats daarvan verschillen systemen tussen en binnen landen.

7.1 Totale woningbouw
Gemeenten verantwoordelijk voor huisvesting
De invloed van de rijksoverheid op de geproduceerde woningen is in Zweden beperkt.
Het maakt geen deel uit van het beleid op rijksniveau. De gemeenten zijn
verantwoordelijk voor de huisvesting. Een wet op de verantwoordelijkheid voor de
huisvesting van gemeenten uit 2000 specificeert de verplichtingen. Historisch gezien
bestond de invloed van de rijksoverheid op het gebied van huisvesting vooral uit
subsidies voor de bouw en kredietgaranties op leningen voor bouwwerken.

7.2 Sociale huisvesting en betaalbare woningen
Algemeen toegankelijk volkshuisvestingsmodel ontkoppeld van inkomen
In Zweden bestaat geen specifieke huisvestingssector die 'sociale huisvesting' wordt
genoemd. Zweden kent een volkshuisvestingsmodel dat breed en algemeen is. Het staat
open voor iedereen en is niet gericht op een bepaalde inkomensgroep. De
volkshuisvesting beslaat ongeveer de helft van de Zweedse huurwoningsector. 17% van
de totale voorraad kan als sociale huur worden aangemerkt.19
Toewijzing woningen lokaal bepaald
De sociale huisvestingswoningen zijn eigendom van gemeentelijke
huisvestingsmaatschappijen, maar er is geen verplichting voor gemeenten om dergelijke
huisvesting te bieden. In de meeste gevallen wordt volkshuisvesting toegewezen via een
wachtlijst. De gemeenten kunnen echter, als eigenaar van de
volkshuisvestingsmaatschappijen, de toewijzing sturen via een voorrangssysteem. De
criteria die gehanteerd worden bij prioritering verschillen door het hele land. Het meest
toegepaste voorrangscriterium is de woon-werkafstand bij indiensttreding. De
voorrangsregeling wordt op lokaal niveau toegepast en wordt niet beïnvloed door de
landelijke overheid.
De laatste jaren zijn er uitzonderingen gemaakt op de praktijk van de nationale overheid
om zich niet in (volks)huisvesting te mengen. In 2016 nam het Zweedse parlement een

19

Housing Europe (2021), p. 95.

Pagina 26 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

wetsvoorstel aan inzake de opvang van bepaalde nieuw aangekomen immigranten voor
vestiging. In datzelfde jaar vaardigde de regering ook een verordening uit inzake
investeringssteun voor huurwoningen en huisvesting voor studenten. Eigenaren van
onroerend goed hadden in dat kader tot voor kort de mogelijkheid om investeringssteun
van de overheid te ontvangen voor de bouw van huurwoningen en woningen voor
studenten, met bepaalde huurniveaus. In 2021 besloot het Zweedse parlement echter
om het systeem af te schaffen. De nationale overheid beziet momenteel hoe de
investeringssteun kan worden afgebouwd.
Regeringsonderzoek naar sociaal duurzaam woningaanbod
De Zweedse huisvestingssector was onderwerp van onderzoek door een onafhankelijke
onderzoekscommissie van de Zweedse overheid. Het onderzoek had tot doel
maatregelen te analyseren die beogen de taakverdeling tussen het rijk en de gemeenten
op het gebied van het woonbeleid te verduidelijken en een aantal instrumenten van het
woonbeleid efficiënt en effectief te laten zijn.
De bevindingen van het onderzoek zijn eind maart 2022 gepubliceerd in een rapport
over een sociaal duurzaam woningaanbod. De belangrijkste conclusie is dat hoge
drempels het moeilijk maken voor mensen om zich op de reguliere woningmarkt te
vestigen en hun woning aan te passen aan hun woonsituatie. Het aanbod op de
woningmarkt blijkt volgens het onderzoek niet te kunnen voldoen aan de woonbehoefte
van huishoudens. De gevolgen voor degenen die zich niet op de woningmarkt kunnen
vestigen en niet in hun basisbehoeften kunnen voorzien, zijn onder meer overbevolking,
krappe huisvestingsfinanciën, onveilige huisvestingsoplossingen en dakloosheid. Het
gebrek aan woningaanbod heeft er ook toe geleid dat de zogenaamde structurele
dakloosheid hoog is. Dit legt een grote druk op de sociale voorzieningen van de
gemeenten.
In het rapport worden onder meer de volgende voorstellen gedaan:
•

de invoering van een nieuwe, uniforme wet waarin de gezamenlijke
verantwoordelijkheid van de rijksoverheid en de gemeenten voor huisvesting wordt
benadrukt;

•

de rijksoverheid een landelijk actieplan voor de huisvestingsvoorziening laten
opstellen en aan het begin van elke regeerperiode hierover laten rapporteren;

•

het werk van de gemeente op het gebied van huisvesting verbreden door middel van
gemeentelijke actieplannen met lokale doelen en rekening houdend met
uiteenlopende behoeften en omstandigheden.

Onlangs is een regeringswisseling geweest in Zweden. De voorstellen hebben nog niet
tot wetsvoorstellen geleid.

7.3 Huisvesting van aandachtsgroepen
‘Sociale contracten’: onderhuur door gemeenten aan kwetsbare groepen
Voor kwetsbare groepen die grote moeilijkheden ondervinden om de reguliere
woningmarkt te betreden, is een systeem van onderhuur ontstaan, waarbij gemeenten
appartementen huren die ze onderverhuren aan huishoudens die sociale bijstand nodig

Pagina 27 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

hebben, bijvoorbeeld ouderen en gehandicapten. De afspraken worden ook wel ‘sociale
contracten’ genoemd. Ook dit is een systeem dat op lokaal niveau wordt beheerd en niet
wordt beïnvloed door de landelijke overheid.
Asielzoekers hebben twee keuzes als het gaat om huisvesting: (1) zij kunnen in een
opvangeenheid of vluchtelingenkamp van het Zweedse migratieagentschap verblijven;
(2) zij kunnen hun eigen huisvesting bij familie of vrienden regelen.20

20

Asylum in Europe (2022a).

Pagina 28 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Literatuurlijst

Assemblée Nationale (2022), Affordable Housing, 22 november 2022 (ECPRD 5230)
Asylum in Europe (2022), Country Report Austria: Housing, laatst geraadpleegd op 24
januari 2023
Asylum in Europe (2022a), Country Report Sweden: Housing, laatst geraadpleegd op 24
januari 2023
Austrian Federation of Limited-Profit Housing Associations (2022), The economic
impacts of Limited-Profit Housing Associations in Austria, laatst geraadpleegd op 29
november 2022
Austrian Parliamentary Administration (2022), Affordable Housing, 15 november 2022
(ECPRD 5230)
Bundesministerium der Finanzen (2022), Die neue Grundsteuer - Fragen und Antworten,
13 oktober 2022
City of Vienna (2022), Flat allocation criteria, laatst geraadpleegd op 29 november 2022
Deutscher Bundestag (2022), Affordable Housing, 24 november 2022 (ECPRD 5230)
Deutscher Bundestag Wissenschaftliche Dienste (2022), Soziale Wohnraumförderung in
den Bundeésländern: Überblick über die Rechtsgrundlagen, 16 september 2022
Federal Ministry of Labour and Economy (2022), laatst geraadpleegd op 29 november
2022
Hansson, A.G. & Lundgren, B. (2019), Defining Social Housing: A Discussion on the
Suitable Criteria, Housing, Theory and Society
House of Commons Library (2021), Calculating housing need in the planning system
(England), 27 augustus 2021
House of Commons Library Research Briefing (2022), Levelling Up and Regeneration Bill
2022-23, 1 juni 2022
House of Commons Library (2022), Affordable Housing, 3 november 2022 (ECPRD 5230)
Housing Europe (2021), The State of Housing in Europe 2021, laatst geraadpleegd op
24 januari 2023

Pagina 29 van 30

Regie op volkshuisvesting: een landenvergelijking | Tweede Kamer der Staten-Generaal | 26 januari 2023

Shelter England (2022), Accommodation for asylum seekers, laatst geraadpleegd op 24
januari 2023
Sveriges Riksdag (2022), Affordable Housing, 15 november 2022 (ECPRD 5230)
The New Humanitarian (2021), What’s behind the housing crisis for asylum seekers in
France?, 27 april 2021
Weidinger, T. & Kordel, S. (2020), Access to and exclusion from housing over time:
Refugees' experiences in rural areas, International Migration

Pagina 30 van 30