Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 593

Samenvoeging van de gemeenten Bellingwedde
en Vlagtwedde

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 30 januari 2017
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.

Inleiding
Voorgeschiedenis en totstandkoming herindelingsadvies
Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
Financiële aspecten

1
1
2
3

1. Inleiding
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen
in het verslag. De leden van de fracties van de PvdA, het CDA en de SGP
hechten eraan dat de herindeling door de gemeenten zelf is geïnitieerd en
dus vrijwillig en van onderop tot stand komt. Het wetsvoorstel geeft de
leden van de VVD-fractie geen aanleiding tot het maken van opmerkingen
en het stellen van vragen. De leden van de fracties van de PvdA, het CDA
en de SGP hebben enkele vragen en opmerkingen. Bij de beantwoording
heb ik zoveel mogelijk de volgorde van het verslag aangehouden. Een
aantal vragen heb ik samengenomen omdat deze eenzelfde onderwerp
raken.
2. Voorgeschiedenis en totstandkoming herindelingsadvies
De leden van de CDA-fractie vragen, gelet op de totstandkoming van dit
wetsvoorstel, of de regering de opvatting van de leden deelt dat bestuurlijk vertrouwen en goede samenwerking noodzakelijke voorwaarden zijn
voor het welslagen van een gemeentelijke herindeling.
Bestuurlijk vertrouwen en goede samenwerking zijn inderdaad belangrijke
aspecten die betrokken moeten worden bij de afweging om al dan niet tot
een herindeling over te gaan. Aan deze voorwaarde is in deze casus
ruimschoots voldaan. Zoals ook in het Beleidskader gemeentelijke
herindeling wordt overwogen, zijn bestuurlijk vertrouwen en goede
samenwerking niet de enige aspecten die bij de afweging moeten worden

kst-34593-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 593, nr. 6

1

betrokken: per herindelingsvoorstel moet een afweging gemaakt worden
op basis van alle lokale en regionale omstandigheden.
3. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
De leden van de PvdA-fractie lezen in het wetsvoorstel dat een gemeentelijke opschaling het takenpakket niet zal verzwaren. Zij vragen om een
toelichting hierop. Tevens vragen zij welke knelpunten zich nu voordoen in
de ambtelijke organisatie van de gemeenten Bellingwedde en Vlagtwedde
die na de samenvoeging naar verwachting zijn opgelost.
Door de beoogde gemeentelijke opschaling zal het takenpakket niet groter
zijn dan de som van de taken van Bellingwedde en Vlagtwedde. Daarbij
komt dat door de samenvoeging een aantal van de huidige zwakheden in
de ambtelijke organisatie wordt weggenomen en enkele taken die gerelateerd zijn aan intergemeentelijke samenwerking komen te vervallen. Dit
maakt dat in relatieve zin het takenpakket niet wordt verzwaard. De
ambtelijke organisaties van beide betrokken gemeenten zijn relatief klein
qua omvang en daarmee kwetsbaar om de taken en opgaven voor nu en
in de toekomst op een goede wijze te kunnen vervullen. Deze kwetsbaarheid wordt thans voor een deel weggenomen door intensieve
samenwerking tussen beide gemeenten op uitvoerende taken en op het
gebied van bedrijfsvoering. De voorgenomen samenvoeging stelt de
beide gemeenten in staat om personele deskundigheid en capaciteit te
bundelen. De beide gemeenten hebben daarbij gekozen voor, en geven op
dit moment invulling aan, een traject waarin de ambtelijke organisatie van
«onderaf» wordt opgebouwd en afgestemd op de taken en ambities van
de nieuw te vormen gemeente. Hierdoor worden eventuele belemmeringen tijdig onderkend en opgepakt.
Met een verwijzing naar de constatering dat de gemeente Westerwolde
i.o. is toegetreden tot het internationale netwerk van Cittaslow-gemeenten
vragen de leden van de CDA-fractie de regering of de mening wordt
gedeeld dat bij een gemeentelijke herindeling een goede balans gevonden
moet worden tussen vergroting van de slagkracht van gemeenten en
behoud van de herkenbare eigen identiteit.
Met de leden van de CDA-fractie ben ik van mening dat een goede balans
moet worden gevonden tussen vergroting van de slagkracht van de te
vormen gemeente en het behoud van een eigen, herkenbare identiteit. Het
is van belang dat de nieuwe gemeente meer is dan een aantal dorpen en
kernen die slechts het gezamenlijke bestuur met elkaar delen. Dit komt
dan ook tot uitdrukking in het criterium «interne samenhang» van het
Beleidskader gemeentelijke herindeling. Al met al zal echter een goede
balans gevonden moeten worden op alle aspecten die samenhangen met
een gemeentelijke herindeling.
De leden van de CDA-fractie delen het standpunt van de regering, dat het
van belang is dat de nieuwe gemeente participeert in strategische
samenwerkingsverbanden, los van het schaalniveau van de nieuw te
vormen gemeente. De leden vragen de regering nader in te gaan op de
vraag van de Raad van State naar de rechtstreekse democratische
legitimatie van samenwerkingsverbanden.
De Afdeling advisering van de Raad van State stelt in haar advies bij het
wetsvoorstel dat de implicaties van de omvangrijke doorgevoerde
decentralisaties en de strategische grotere regionale opgaven vragen om
waarborging van de rechtstreekse democratische legitimatie van
besluitvorming. Dat de afzonderlijke gemeenteraden in geval van
samenwerking op grond van de Wgr minder directe controle hebben op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 593, nr. 6

2

de uitvoering van deze taken door het samenwerkingsverband is een
gegeven. Zoals de Raad voor openbaar bestuur in zijn advies van
16 december 20151 heeft aangegeven, kan echter voldoende democratische legitimiteit voor samenwerkingsverbanden georganiseerd worden
als sprake is van een goede schakelkracht en wisselwerking tussen de
samenwerkingsverbanden en de betrokken gemeenteraden. De
versterking van de democratische legitimiteit van samenwerkingsverbanden dient dan ook vooral te worden gezocht in het handelen van de
deelnemers zelf. Op deze manier kan ervoor worden gezorgd dat de
samenwerking tussen gemeenten ook daadwerkelijk verlengd lokaal
bestuur blijft. De partijen die te maken hebben met de praktijk van
samenwerking hebben naar mijn mening voldoende ruimte om de
legitimering zodanig vorm te geven dat deze aansluit bij het karakter van
het samenwerkingsverband.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre juist de uitgestrektheid
van de nieuwe gemeente en het grote aantal kernen niet eerder een
argument ten gunste van de toekomstbestendigheid en bestuurskracht
van de gemeente is. Ook vragen de leden of de bestuurskracht niet eerder
benadeeld zou worden als sprake zou zijn van een nog (veel) grotere
gemeente.
De uitgestrektheid van het gebied (in combinatie met de bevolkingsdichtheid) is een aspect geweest dat in de uiteindelijke afweging is
betrokken. Het is van belang dat de gemeentelijke voorzieningen voor de
inwoners bereikbaar blijven en dat voor de gemeente de kosten voor de
bereikbaarheid van die voorzieningen betaalbaar blijven. Met de voorgestelde samenvoeging zijn naar mijn oordeel de bestuurskracht en
duurzaamheid in evenwicht met de uitgestrektheid van de nieuwe
gemeente.
4. Financiële aspecten
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering van mening is dat de
financieel gunstige situatie van de beoogde nieuwe gemeente ook op de
middellange en lange termijn is gewaarborgd.
Op basis van huidige inzichten, gebaseerd op de analyse van de meerjarenbegrotingen 2017–2020 door de provincie, hebben de gemeenten
Bellingwedde en Vlagtwedde beide een structureel en reëel sluitend
meerjarenperspectief. Er is geen reden om aan te nemen dat door de
samenvoeging van beide gemeenten dit gunstige financiële perspectief
zal wijzigen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

1

Kamerstukken II 2015/16, 33 841, nr. 172.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 593, nr. 6

3