Toelichting op de cijfers van de mestproductie in 2018 zoals berekend in de
vorm van momentopnames in kwartaalrapportages en zoals gepubliceerd als
voorlopige cijfers d.d.15-2-2018 op de CBS-website.
Deze toelichting is opgesteld door het CBS op verzoek van het Ministerie van LNV.
Rekenmethode
Als basis dient de rekenmethodiek van de Werkgroep Uniformering berekening Mest en
mineralencijfers (WUM1990-2008; CBS2018). In deze methodiek worden factoren vastgesteld
voor de excretie van stikstof en fosfaat per diercategorie. De excretiefactoren worden berekend
op basis van een balans per dier: opname N en P met het voer minus vastlegging N en P in
dierlijke producten = excretie. Vervolgens worden de excretiefactoren per dier vermenigvuldigd
met het aantal dieren in de landbouwtelling.
Momentopname kwartaalrapportages 2018
Na afloop van elk kwartaal (april, juli, oktober, december) is op basis van beschikbaar gekomen
nieuwe en actuele gegevens, een berekening opgesteld van de totale fosfaat- en stikstofexcretie
van de Nederlandse veestapel. De berekeningen vormen een momentopname waarbij de
omvang van de rundveestapel in de kwartaalrapportages van 2018 is gebaseerd op het aantal
dieren in het I&R-register met de stand van de rundveestapel op respectievelijk 1 april 2018, 1
juli 2018, 1 oktober 2018 en 1 januari 2019. Voor de overige diercategorieën zijn de aantallen in
de rapportages afhankelijk van de beschikbaarheid van cijfers uit de Landbouwtelling.
Aantal dieren
Het aantal runderen is steeds gebaseerd op het aantal in het I&R-register na afloop van elk
kwartaal.
In de eerste kwartaalrapportage waren er nog geen gegevens van de landbouwtelling van 2018
beschikbaar. Het aantal overige dieren was daarom gebaseerd op de landbouwtelling van 2017.
In de tweede kwartaalrapportage is het aantal ooien en melkgeiten op de peildatum van de
landbouwtelling (1-4-2018) afgeleid van de totale schapen- respectievelijk geitenstapel in de I&R
systemen voor schapen en geiten. Dit is zo gedaan omdat er nog geen cijfers beschikbaar waren
over de afzonderlijke aantallen lammeren, ooien, melkgeiten etc. Het aantal varkens, paarden,
pony’s, konijnen en nertsen is gebaseerd op voorlopige cijfers van de Landbouwtelling van 2018.
De pluimvee-aantallen van 2018 waren nog niet bekend en zijn daarom nog gebaseerd op de
landbouwtelling van 2017.
In de derde kwartaalrapportage zijn het aantal ooien, melkgeiten en de pluimvee-aantallen
gebaseerd op I&R-gegevens met peildatum 1 april. De aantallen varkens, paarden, pony’s,
konijnen en nertsen zijn gebaseerd op de voorlopige cijfers van de Landbouwtelling van 2018
(gepubliceerd CBS-website oktober 2018).

In de vierde kwartaalrapportage zijn het aantal ooien, melkgeiten en de pluimvee-aantallen
gebaseerd op I&R-gegevens met peildatum 1 april. In tegenstelling tot de derde
kwartaalrapportage is het aantal ooien nu inclusief de vrouwelijke schapen van 7 tot 12
maanden. Dit levert een betere consistentie met eerdere Landbouwtellingen. Het aantal
lammeren omvat uitsluitend de schapen van 0-7 maanden. (In eerdere Landbouwtellingen
werden lammeren gedefinieerd als schapen tot 1 jaar die nog niet hebben gelammerd). De
aantallen varkens, paarden, pony’s, konijnen en nertsen zijn gebaseerd op de voorlopige cijfers
van de Landbouwtelling van 2018 (gepubliceerd januari 2019).
Voerverbruik en voersamenstelling
In de rekenmethodiek wordt bij de berekening van de stikstof- en fosfaatexcretie rekening
gehouden met het ruwvoer dat in het vorige jaar is geoogst en met ruwvoer dat in het huidige
jaar is geoogst. Voor de excretie in 2018 betekent dit dat rekening wordt gehouden met oogst en
samenstelling van het kuilvoer uit 2017 en met oogst en samenstelling van kuilvoer en weidegras
van 2018.
In de eerste kwartaalrapportage was de samenstelling van kuilgras, snijmaïs en vers gras van de
oogst in 2018 nog niet bekend en daarom gebaseerd op de gemiddelde samenstelling van de
laatste drie jaren.
Het verbruik aan graskuil, hooi en snijmaïs is gelijk gehouden aan het verbruik in de voorlopige
berekening van de excretie in 2017.
De samenstelling van het melkveemengvoer is gebaseerd op het voortschrijdend jaargemiddelde
waarin cijfers zijn verwerkt tot en met het eerste kwartaal van 2018.
In de tweede kwartaalrapportage is het verbruik aan graskuil en hooi gebaseerd op het
gemiddelde verbruik in de laatste drie jaar (2015-2017) aangezien het areaal grasland en de
omvang van de oogst vrij constant zijn.
Het areaal snijmaïs is in 2017 nog iets verder gedaald. Het verbruik aan snijmaïs in 2018 is
gebaseerd op de gemiddelde opbrengst per hectare in de laatste drie jaar, inclusief een correctie
voor de zeer lage opbrengst in 2016 in de regio Zuid-Oost, en de omvang van het areaal in 2017.
De samenstelling van het melkveemengvoer is gebaseerd op het voortschrijdend jaargemiddelde
waarin cijfers zijn verwerkt tot en met het tweede kwartaal van 2018.
In de derde kwartaalrapportage zijn de uitgangspunten voor het verbruik van ruwvoer en de
samenstelling gelijk gehouden aan de uitgangspunten van de tweede kwartaalrapportage.
De samenstelling van het melkveemengvoer is gebaseerd op het voortschrijdend jaargemiddelde
waarin cijfers zijn verwerkt tot en met het derde kwartaal van 2018.
In de vierde kwartaalrapportage is voor de samenstelling van kuilgras, snijmaïs en vers gras in
het oogstjaar 2018 niet meer uitgegaan van de gemiddelde samenstelling in de laatste drie jaar,

maar van voorlopige cijfers van 2018. De stikstofgehalten in het geoogste ruwvoer van 2018
blijken relatief hoog te zijn in vergelijking met voorgaande jaren.
Het verbruik van graskuil en hooi is afgestemd met het verbruik in de voorlopige
excretieberekening van 2018 zoals gepubliceerd door het CBS op 15-2-2019.
Het verbruik van snijmaïs in 2018 is gebaseerd op het areaal in 2017 en de opbrengst per
hectare in 2017 van de CBS-oogstraming. De cijfers van de oogstraming laten zien dat deze in
vergelijking met 2016 goed was.
De samenstelling van het melkveemengvoer is gebaseerd op het voortschrijdend jaargemiddelde
waarin cijfers zijn verwerkt tot en met het vierde kwartaal van 2018.
Overige uitgangspunten
In de eerste kwartaalrapportage zijn voor varkens, pluimvee en overige staldieren voorlopige
excretiefactoren toegepast van 2017. In de tweede tot en met de vierde kwartaalrapportage zijn
de definitieve excretiefactoren van 2017 toegepast.
De samenstelling van het krachtvoer voor graasdieren, anders dan melkvee, is gebaseerd op de
cijfers van 2017.
In de kwartaalrapportages is de melkproductie per koe gebaseerd op een voortschrijdend
gemiddelde. In de eerste kwartaalrapportage is de melkproductie per koe afgeleid van de
melkleveringen aan fabrieken, inclusief een schatting voor achterhouding van melk op de
boerderij, van april 2017 tot en met maart 2018, gedeeld door het gemiddelde aantal
melkkoeien in die periode. In de vierde kwartaalrapportage ten slotte is de melkproductie per
koe berekend als de som van de leveringen aan fabrieken van januari tot en met december
2018, inclusief achterhouding op de boerderij, gedeeld door het gemiddeld aantal koeien in
2018.
In de tweede tot en met de vierde kwartaalrapportage zijn enkele uitgangspunten afgestemd
met de definitieve cijfers van de excretieberekening over 2017. In de excretieberekening van
2017 is op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten en de beschikbaarheid van nieuwe
gegevens het gewicht van de melkkoe verhoogd van 600 naar 650 kg en is het P-gehalte van
melk verhoogd van 0,97 naar 1,012 g/kg.
Voorlopig cijfer 2018
Voor de voorlopige cijfers van 2018 is gebruik gemaakt van nagenoeg dezelfde uitgangspunten
als voor de vierde kwartaalrapportage. Het verschil in stikstof- en fosfaatexcretie tussen de
voorlopige cijfers van 2018 en de cijfers van de vierde kwartaalrapportage wordt veroorzaakt
door het verschil in omvang van de rundveestapel. De vierde kwartaalrapportage is een
momentopname waarbij de omvang van de rundveestapel is gebaseerd op het aantal dieren op
1 januari 2019. In het voorlopige cijfer van 2018 is uitgegaan van het gemiddeld aantal
aanwezige runderen in dat jaar. Het aantal melkkoeien op 1 januari 2019 is bijna 30 duizend
stuks lager dan het gemiddelde aantal in 2018 en het vrouwelijk jongvee telde op 1 januari 2019
ruim 60 duizend stuks minder dan gemiddeld in 2018.

Nog te verwerken gegevens in de definitieve cijfers 2018:
x Definitieve dieraantallen;
x Definitieve cijfers over de samenstelling van geoogst ruwvoer in 2018;
x Definitieve cijfers over verbruik van graskuil en hooi;
x Definitieve cijfers over opbrengst snijmaïs per hectare;
x Verbruik van melkveekrachtvoer;
x Verbruik en samenstelling van enkelvoudige grondstoffen voor rundvee en varkens;
x Verbruik en samenstelling van vochtrijke voeders;
x Samenstelling geproduceerde melk (vet, eiwit, fosfor);
x Samenstelling van krachtvoer voor varkens, pluimvee en overige staldieren;
x Voerverbruik en dierlijke productie van varkens en pluimvee.

Melkproductie per koe (kg)
10000
9000
8000
7000
6000
1990
1992
1994
1996
1998
2000
2002
2004
2006
2008
2010
2012
2014
2016
2018*

5000

1,10

N en P-gehalte mengvoer
melkvee (2015=1)

1,00
0,90
0,80
2015

Bron: Nevedi

2016

index N

2017

index P

2018*

P-gehalte (g/kg ds)
4,6
4,4
4,2
4,0
3,8
3,6
3,4
3,2
2014

2015

2016
Graskuil

2017
2018*
Vers gras

Bron: Eurofins

N-gehalte (g/kg ds)
34,0
32,0
30,0
28,0
26,0
24,0
2014

Bron: Eurofins

2015
2016
Graskuil

2017
2018*
Vers gras