Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

32 623

Actuele situatie in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten

Nr. 230

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 oktober 2018
Graag bied ik u hierbij mijn antwoord aan op het verzoek van de Vaste
Commissie voor Buitenlandse Zaken van 28 september jl. om openbaarmaking van de interne juridische adviezen inzake het NLA-programma
Syrië, die de Kamer ter vertrouwelijke inzage heeft ontvangen met
Kamerstuk 32 623, nr. 230.
Het Kabinet hecht er zeer aan dat ambtenaren hun bewindspersonen
vrijuit moeten kunnen adviseren en onderling en met de Minister kunnen
brainstormen voordat een besluit wordt genomen. Vertrouwelijkheid is
daarbij een belangrijke voorwaarde, ook om te waarborgen dat ambtenaren zo nodig hun meerderen intern van tegenspraak durven voorzien.
Het verstrekken van interne adviezen kan het goed functioneren van de
departementen, de ministers en het interne besluitvormingsproces
verstoren.
Dit raakt essentiële onderdelen van ons staatsbestel, waaronder de
ministeriële verantwoordelijkheid en de eenheid van regeringsbeleid. De
toepassing en reikwijdte van artikel 68 van de Grondwet zijn meerdere
malen onderwerp van debat geweest tussen de verschillende ministers
van Binnenlandse Zaken en uw Kamer (zie Kamerstuk 28 362).
Het is bij het ministerie gebruikelijk dat de Minister besluitvormingsmemoranda krijgt voorgelegd waarin alle relevante overwegingen zijn
opgenomen. Passages die juridisch van aard zijn en/of juridische
implicaties hebben zijn opgesteld door dan wel afgestemd met de Directie
Juridische Zaken. De interne juridische advisering is integraal opgenomen
in de besluitvormingsmemoranda over het NLA-programma.
In het bijzondere geval van het NLA-programma werd de Kamer bij
uitzondering vertrouwelijk inzage gegeven in de betreffende besluitvormingsmemoranda.

kst-32623-230
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 230

1

Naar aanleiding van uw verzoek ben ik bereid om uitgebreider de kern van
het interne juridische advies te delen.
Interne juridische advisering
In de interne juridische advisering werden de juridische risico’s geschetst
die het steunen van de gewapende oppositie in Syrië met zich konden
brengen. Deze risico’s bestonden in het licht van:
– Het verbod op het gebruik van geweld tegen een staat, of het dreigen
hiermee (Art. 2 lid 4 VN-Handvest).
– Het non-interventiebeginsel (internationaal gewoonterecht).
– De humanitair-oorlogsrechtelijke plicht om het oorlogsrecht na te
leven en «te doen naleven».
– Wapenregulering (EU-richtlijnen wapenexport en Wapenhandelsverdrag).
De opties voor mogelijke steun binnen het internationaalrechtelijk kader
werden daarbij als volgt geapprecieerd:
– Van wapenleveranties en letale steun werd geconcludeerd dat deze in
strijd zouden zijn met het geweldverbod, het non-interventiebeginsel,
bovengenoemde oorlogsrechtelijke plicht, EU-regulering en het
Wapenhandelsverdrag.
– Militaire training werd geacht strijd op te leveren met het geweldverbod, het non-interventiebeginsel en bovengenoemde humanitair
oorlogsrechtelijke plicht.
– Bij training van een andere aard werd de aard van de training
bepalend geacht voor de verenigbaarheid met internationaal recht.
– Humanitaire, civiele of medische steun zou waarschijnlijk in lijn zijn
met het internationaal recht.
– Ten aanzien van niet-letale steun werd aangegeven dat bij deze
categorie niet op voorhand kon worden uitgemaakt of deze verenigbaar was met het internationaal recht. Dit zou per onderdeel nader
moeten worden vastgesteld.
Het interne juridische advies concludeerde dat, omdat voorgesteld werd
te voorzien in civiele niet-letale steun, het juridische risico beperkt was.
Zoals aangeven in de Kamerbrief van 26 september jl. werden als
onderdeel van het NLA-programma warmtecamera’s, rolstangen en
ijzeren staven ter bevestiging op pick-up trucks geleverd aan de
gematigde groepen (Kamerstuk 32 623, nr. 227). De geleverde warmtecamera’s waren op de vrije markt verkrijgbaar en werden gebruikt om ook
’s nachts te kunnen controleren op smokkel en bewegingen van extremisten. Op de ijzeren staven (montagekits) kunnen camera’s of wapens
gemonteerd worden. In mei 2017 bleek dat aan deze ijzeren staven door
de uitvoerder Nederlands geld is besteed (ca. € 13.000,– voor twaalf
voertuigen). Ondanks dat ook dit materieel niet vergunningplichtig was,
heeft Nederland aangegeven dat er geen Nederlandse financiering naar
dit type materieel mag. Dat is sindsdien ook niet meer gebeurd.
Separaat is ten aanzien van elementen van deze steun in het zuiden
aangegeven dat deze op de grens van NLA liggen, met name de montagekits, en dat deze dus duidelijke juridische risico’s droegen.
Tot slot
Graag hecht ik eraan te benadrukken dat het besluit om NLA te verlenen
werd genomen in een periode waarin miljoenen mensen enerzijds leefden
onder het juk van ISIS en anderzijds moesten vrezen voor het regime van
Assad, dat met vatenbommen en gifgas groot humanitair leed veroorzaakte onder de eigen bevolking. Grote aantallen mensen vluchtten naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 230

2

buurlanden of richting Europa. Door veto’s van Rusland in de VN-Veiligheidsraad werd het internationaalrechtelijk kader waarbinnen de
internationale gemeenschap kon opereren fors ingeperkt. Dit leidde tot
een spanningsveld tussen de politieke wens om de situatie in Syrië te
verbeteren en de internationaalrechtelijke mogelijkheden daartoe. Dit
kwam onder andere tot uiting in de EU verordening uit 2013, waarin alle
28 EU-lidstaten het leveren van NLA (inclusief voertuigen) benoemden tot
een uitzonderingsgrond van de restrictieve maatregelen tegen Syrië. Ook
werd de Syrian National Council (SNC) – oftewel de Syrische oppositie –
door Nederland erkend als een legitieme vertegenwoordiger van het
Syrische volk, in de wetenschap dat de formele vertegenwoordiger van de
Syrische staat – het regime van Assad – een bloedige onderdrukkingscampagne voerde tegen de eigen burgerbevolking.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 32 623, nr. 230

3