Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 896

Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 in
verband met de aanpassing van de
vorderingsprocedure en de invoering van het
alcoholslotprogramma

Nr. 14

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2010
Inleiding
Tijdens het AO Verkeersveiligheid van 11 november jongstleden hebben
we onder meer gesproken over de invoering van het alcoholslot. Daarbij
heb ik u toegezegd de huidige aanpak van degenen die met teveel alcohol
in het verkeer worden aangetroffen te zetten naast de nieuwe aanpak
waarin ook het alcoholslotprogramma is opgenomen. Allereerst wil ik een
mogelijk misverstand wegnemen en dat is dat het alcoholslot in de plaats
van iets anders komt. Dat is absoluut niet het geval: het alcoholslot wordt
aan de bestaande straffen en maatregelen toegevoegd waardoor er nog
meer mogelijkheden zijn om drankgebruik in het verkeer aan te pakken.
De sancties zoals we die nu kennen bestaan uit straffen die vooral een
repressief karakter hebben zoals boetes, hechtenis en het ontzeggen van
de rijbevoegdheid. Deze blijven ook gewoon bestaan. Daarnaast zijn er op
dit moment een aantal maatregelen die vooral een preventief en
opvoedend karakter hebben zoals de lichte educatieve maatregel (LEMA)
alcohol en de educatieve maatregel alcohol (EMA). Ook deze blijven
bestaan. Aan deze maatregelen om het dronken rijden tegen te gaan
wordt een maatregel toegevoegd en dat is het alcoholslot. En dat betekent
dat er nog meer mogelijkheden zijn om de beschonken bestuurder aan te
pakken. Dát is primair het doel van mijn alcoholbeleid en blijft dat ook.
Alcohol speelt immers bij een kwart van het aantal doden in het verkeer
een rol en dat betekent een kleine 200 doden elk jaar opnieuw en jaarlijks
ruim 4000 ernstig gewonden.
Een strenge aanpak begint met preventie. Om die reden voeren we elk
jaar de BOB campagne. Een campagne die benadrukt dat in elk geval de
bestuurder tijdens een feestje of iets dergelijks geen alcohol moet drinken.
En in de praktijk blijkt die boodschap binnen te komen: 94% van het

kst-31896-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 896, nr. 14

1

algemeen publiek staat (zeer) positief tegenover de BOBmethode. Met
drank op achter het stuur is gedrag dat sociaal niet getolereerd wordt.
Niettemin wordt er met drank op gereden en dan kan het vreselijk
misgaan. Handhaving en sanctionering is en blijft nodig. De politie
controleert en indien een bestuurder wordt aangetroffen met meer dan de
toegestane limiet zijn er verschillende mogelijkheden om deze bestuurder
te straffen. Daar wil ik op geen enkele wijze verandering in brengen.
Straf alleen is echter niet voldoende. We willen dat mensen zich er van
bewust worden hoe fout het is om met alcohol achter het stuur plaats te
nemen. Door hen te informeren over de risico’s die gepaard gaan met
alcohol in het verkeer, zodat ook structureel het aantal rijders onder
invloed afneemt. Dat doen we tot op heden met de LEMA en EMA maar
het alcoholslot voegt daar aan toe dat men niet alleen geinformeerd wordt
over de risico’s van rijden onder invloed maar ook direct geconfronteerd
wordt met het eigen, ongewenste, gedrag. Het alcoholslotprogramma is
lik-op-stukbeleid. Het is een zinvolle aanvulling bovenop het bestaande
instrumentarium en buitenlandse ervaringen tonen aan dat het ook een
effectieve aanvulling is, omdat vele malen minder gerecidiveerd wordt
dan bij het intrekken van het rijbewijs: een positief effect van 60 tot 95%.
Huidig systeem
Het huidige systeem ziet er als volgt uit.
Iemand die met teveel alcohol achter het stuur zit heeft een strafbaar feit
gepleegd. Afhankelijk van het promillage kan dat bestraft worden met een
boete, rijontzegging of gevangenisstraf. Op het rijden onder invloed van
alcohol staat een maximum gevangenisstraf van ten hoogste drie
maanden. Tevens kan een rij-ontzegging worden opgelegd van ten
hoogste vijf jaar. In geval van recidive binnen vijf jaar kan een rijontzegging van ten hoogste tien jaar worden opgelegd. Bij lichte alcoholovertredingen (tussen 0,5 en 0,8‰, resp. 0,2 en 0,8 voor de beginnende
bestuurder) zal in de regel alleen een geldboete worden opgelegd. Bij
zwaardere alcoholdelicten (bijvoorbeeld tussen 0,8 en 2,3‰) zal naast een
geldboete ook een rijontzegging opgelegd worden. Bij de zwaarste
alcoholdelicten zal, naast de rijontzegging, in plaats van een geldboete
een taakstraf (met een vervangende gevangenisstraf bij niet uitvoering
van die taakstraf) worden opgelegd. Dit wordt uiteindelijk door de rechter
bepaald.
Naast en bovenop bovengenoemde straffen kunnen ook gedragsbeïnvloedende maatregelen opgelegd worden. De te nemen maatregelen hangen
af van het geconstateerde promillage en van de vraag of de persoon in
kwestie een beginnende bestuurder is of niet. De maatregelen die we op
dit moment kennen zijn de LEMA en de EMA. Als de maatregel door de
betrokkene niet wordt opgevolgd, dan wordt het rijbewijs ongeldig
verklaard.
Met de LEMA wordt beoogd dat deelnemers in de toekomst alcoholvrij
achter het stuur stappen. De cursus bestaat uit 2 dagdelen van ieder 4 uur.
Tijdens de cursus wordt informatie gegeven over de invloed van alcohol
op het rijgedrag en het lichaam. Maar minstens zo belangrijk is de
uitwisseling van ervaringen tussen deelnemers. Tussen de 2 bijeenkomsten zit een week waarin de deelnemers aan de slag gaan met de
informatie uit de eerste bijeenkomst. De LEMA is voor de beginnende
bestuurder tussen 0,5 en 0,8 promille, na invoering van het alcoholslotprogramma komt er ook een LEMA voor de ervaren bestuurder. De LEMA
kost 371 euro en moet door de deelnemer zelf worden betaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 896, nr. 14

2

De EMA is een 3-daagse cursus over de risico’s van alcoholgebruik in het
verkeer. De cursus vindt verspreid over 7 weken plaats en bestaat uit een
voorgesprek en 3 plenaire dagen. Ook hier wordt tijdens de cursus wordt
veel informatie gegeven over de invloed van alcohol op het rijgedrag en
het lichaam en moeten deelnemers thuis aan de slag met informatie uit de
bijeenkomsten. Maar bij de EMA wordt intensiever stilgestaan bij de
oorzaken van het rijden onder invloed. De EMA is voor de ervaren
bestuurder tussen de 1,3 en 1,8 promille en de beginnende bestuurder
tussen de 0,8 en 1,3 promille. De kosten van de EMA zijn 714 euro en
moet door de deelnemer zelf worden betaald.
Als op dit moment iemand een hoger promillage heeft dan 1,8 dan kan
geen maatregel worden opgelegd maar vindt er psychiatrisch onderzoek
plaats. Daarbij wordt onderzocht of een bestuurder verslaafd is. Een
behandeling maakt daar geen onderdeel van uit. Indien de bestuurder
verslaafd blijkt te zijn, wordt het rijbewijs ongeldig verklaard. Betrokken
bestuurder kan dan na 1 jaar weer proberen zijn rijbewijs terug te krijgen.
Hij krijgt zijn rijbewijs terug als uit psychiatrisch onderzoek blijkt dat hij
niet meer verslaafd is. Het is bekend dat rij-ontzegging er niet toe leidt dat
men niet meer onder invloed achter het stuur stapt. Tot op heden hadden
we daar geen antwoord op. Het alcoholslotprogramma is dat antwoord.
Beoogd systeem
Het beoogde systeem wijkt niet af van het bovenstaande maar voegt er
dus iets aan toe: het alcoholslotprogramma (ASP). Het blijkt immers uit
internationaal onderzoek dat bij de zwaarste sanctie (intrekking rijbewijs
als straf, danwel ongeldig verklaring van het rijbewijs als uitkomst van het
onderzoek of het niet opvolgen van de educatieve maatregel) hoge
aantallen recidiveren en dus weer met alcohol achter het stuur kruipen.
Het ASP dat een deelnemer direct confronteert met zijn gedrag én dat
gekoppeld is aan een begeleidingsprogramma vermindert de recidive met
60 tot 95%. De SWOV heeft becijferd dat met het ASP zeker 8 tot 10 doden
minder in het verkeer vallen.
Inhoud van het alcoholslotprogramma
Als iemand met alcohol achter het stuur wordt opgepakt en het ASP krijgt
opgelegd, dan wordt hij ook gescreend. Aan de hand van de uitkomst
daarvan kan bepaald worden of iemand alcohol verslaafd is. Voor
deelname aan het ASP moet betrokkene op eigen kosten een alcoholslot
laten inbouwen. Vanaf dat moment kan hij de auto niet meer starten als
hij alcohol heeft gedronken. Ook tijdens de rit moet hij af en toe blazen
om aan te tonen dat hij zonder alcohol achter het stuur zit.
Naast dit technische middel, moet betrokkene aan een begeleidingsprogramma deelnemen. Ook wordt hij 2 jaar lang gemonitord. Het verplichte
begeleidingsprogramma bestaat uit een aantal groepsessies die aan het
begin van het asp gevolgd moeten worden. Een belangrijk onderdeel
daarvan is de screening op alcoholafhankelijkheid. De deelnemer wordt
geconfronteerd met de uitkomsten van de screening en hij krijgt inzicht in
hoe hij zijn alcoholprobleem moet aanpakken. Als hij verslaafd blijkt te zijn
wordt hij doorverwezen naar de verslavingszorg. Verder wordt hij aan de
hand van de periodieke uitleesgegevens elke 6 weken gemonitord en
krijgt hij elke 6 weken feedback op de uitleesgegevens. Als hij nog steeds
met alcohol probeert te starten wordt dit geregistreerd door het
alcoholslot en wordt hij daarop aangesproken.
Als hij aan het einde van het programma niet heeft aangetoond de
scheiding tussen alcohol en rijden te kunnen aanbrengen, volgt
verlenging van het ASP net zo lang tot hij de scheiding wel kan
aanbrengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 896, nr. 14

3

Hoewel fraude nooit helemaal valt uit te sluiten heb ik in de wet- en
regelgeving wel een aantal voorzieningen getroffen om dit te bemoeilijken. Betrokkenen heeft een rijbewijs waarop staat dat hij alleen met
alcoholslot mag rijden. Zo kan de politie bij staande-houdingen controleren of een bestuurder deelneemt aan het ASP. Tijdens de rit zal op
willekeurige momenten nadat de auto is gestart, een hertest moeten
worden afgelegd. Betrokkene schiet er dus niets mee op om voor het
starten van de auto iemand anders te laten blazen. Als iemand meerijdt en
in plaats van de bestuurder de hertest uitvoert, brengt hij zichzelf in
gevaar. Daarnaast worden alle blaastesten om de auto te starten en de
hertesten vastgelegd, uitgelezen en beoordeeld. Dit geldt ook voor de
pogingen om het slot te omzeilen. Deze data worden versleuteld
opgeslagen en verstuurd om manipulatie te voorkomen. Het alcoholslot
kan niet worden opengemaakt zonder dat dat duidelijk zichtbaar is, alle
kabels en in- en uitgangen zijn verzegeld. Ook beschikt het slot over
sensoren om niet-menselijke ademmonsters te detecteren
Voor wie is het alcoholslotprogramma
Het ASP gaat na afloop van een door de rechter opgelegde rijontzegging
van start. Het alcoholslotprogramma is bedoeld voor bestuurders met een
alcoholpromillage tussen de 1,3 en 2,1 promille. Beginnende bestuurders
krijgen een ASP tussen de 1,0 en 1,8 promille (zie verder bijlage 1 voor
alle maatregelen en sanctie van het beoogde systeem)1 Recidivisten die
eerder al een ASP hebben gevolgd, krijgen eerst psychiatrisch onderzoek.
Als betrokkene dan ongeschikt wordt verklaard dan wordt het rijbewijs
ongeldig, anders volgt deelname aan het ASP.
En daarmee kom ik bij de discussie die ik met uw Kamer op 11 november
heb gevoerd, of alcoholverslaafden ook de maatregel opgelegd moeten
kunnen krijgen. De cruciale vraag daarbij is of dit gevaarlijk is voor de
verkeersveiligheid. Het Trimbos Instituut heeft hier onderzoek naar gedaan
en komt tot de conclusie dat het gevaar van een nuchtere verslaafde met
een alcoholslot niet aangetoond kan worden. Er zijn geen aanwijzingen
dat nuchtere alcoholverslaafde bestuurders een groter risico voor de
verkeersveiligheid vormen dan andere bestuurders die met bijvoorbeeld
griep of een depressie rondrijden. Wat wel is aangetoond is dat de kans
op ongevallen met een factor 6 toeneemt bij een alcoholgehalte tussen
1,0 en 1,5 promille. Dit wordt door het alcoholslot voorkomen. Als de
alcoholverslaafden niet worden toegevoegd aan het programma neemt de
effectiviteit van het programma met 2/3 af. Het Trimbos, SWOV en VVN
zijn van oordeel dat opname van alcoholverslaafden geen verkeersveiligheidsprobleem veroorzaakt, maar juist de verkeersveiligheid maximaal
vergroot. Ik deel dat oordeel.
Ook het onderzoek naar buitenlandse ervaringen met alcoholverslaafden
bevestigt dit beeld. In alle andere landen die het alcoholslot kennen heeft
men vanwege de voordelen voor de verkeersveiligheid voor een zo breed
mogelijke toegang tot het asp gekozen en dezelfde keuze gemaakt. Bij
nagenoeg alle landen is daarenboven niet gekozen voor een bovengrens,
zoals ik wel voorstel. Boven een alcoholpromillage van 2,1 wil ik dat
bestuurders eerst naar een psychiatrisch onderzoek gaan De effecten van
die bovengrens wil ik meenemen in een evaluatie van het ASP die ik u
3 jaar na invoering zal toesturen zoals mijn voorganger reeds met uw
Kamer heeft afgesproken.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 896, nr. 14

4

Tot slot
Ik hoop dat ik u met het voorafgaande voldoende informatie heb gegeven
om in het belang van de verkeersveiligheid goed de afweging te kunnen
maken of alcoholverslaafden toegelaten moeten worden tot het
alcoholslotprogramma.
De minister van Infrastructuur en Milieu,
M. H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 896, nr. 14

5