NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Inventarisatie van de aanwezigheid
van HEPA-filters in vliegtuigen op
Nederlandse luchthavens
OPDRACHTGEVER: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

NLR – Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum

MANAGEMENTSAMENVATTING
ONGERUBRICEERD

Inventarisatie van de aanwezigheid van HEPA-filters in
vliegtuigen op Nederlandse luchthavens

RAPPORTNUMMER
NLR-CR-2020-237
AUTEUR(S)
R.J. Roosien
B. Peerlings
J. Jabben
RUBRICERING RAPPORT
ONGERUBRICEERD
DATUM
juni 2020

Probleemstelling
HEPA-filters zijn ontworpen als barrière tegen de verspreiding van
ziekteverwekkers en andere ongewenste luchtdeeltjes aan boord van vliegtuigen.
Deze filters zijn tegenwoordig de norm op moderne verkeersvliegtuigen en ook
veel oudere types zijn uit te rusten met HEPA-filters. Echter, het was onbekend
hoeveel oudere toestellen nog opereerden van de Nederlandse luchthavens zonder
HEPA-filters.

Beschrijving van de werkzaamheden
In opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft NLR
een inventarisatie gedaan van de aanwezigheid van HEPA-filters in
passagiersvliegtuigen op de Nederlandse luchthavens. De inventarisatie is beperkt
tot passagiersvliegtuigen met meer dan 19 zitplaatsen. De inventarisatie vond
plaats op basis van vliegtuiginformatie (o.a. type en bouwjaar), uitingen van de

luchtvaartmaatschappijen
over heten
gebruik
van HEPA-filters, en is geprojecteerd op
NLR
- Nederlands LuchtRuimtevaartcentrum
vluchtinformatie van 2019. Het jaar 2020 is niet representatief door de grote daling
van het aantal vliegbewegingen.

KENNISGEBIED(EN)
Luchtvaartveiligheid
Externe Luchtvaart
Veiligheid en
beleidsondersteuning
TREFWOORD(EN)
HEPA
Cabine
Luchtkwaliteit
Nederland

MANAGEMENTSAMENVATTING
ONGERUBRICEERD

Resultaten en conclusies
Op basis van een analyse van alle vliegbewegingen in 2019 van en naar
Nederlandse luchthavens kan de conclusie worden getrokken dat de overgrote
meerderheid van de onderzochte vluchten is uitgevoerd met vliegtuigen voorzien
van HEPA-filters. Voor 0,9% van de vliegbewegingen kan op basis van deze
inventaris niet vanuit meerdere bronnen geconcludeerd worden of deze zijn
uitgevoerd met HEPA-filters aan boord. Het betreft hier vluchten uitgevoerd door
maatschappijen die geen uitingen hebben gedaan over het gebruik van HEPA-filters
en/of opereren met overwegend kleinere en oudere vliegtuigtypes die af-fabriek
niet zijn uitgerust met HEPA-filters, of waarvan binnen de gestelde tijd geen
informatie gevonden kon worden over het cabineluchtsysteem. Nader onderzoek
bij de fabrikant van de betreffende vliegtuigtypes en navraag bij de betreffende
luchtvaartmaatschappijen zijn nodig om vast te kunnen stellen of HEPA-filters
aanwezig zijn of niet.

Toepasbaarheid
Hoewel de inventaris een overwegend positief beeld laat zien van de aanwezigheid
van HEPA-filters, konden verschillende gerelateerde aspecten binnen de gestelde
tijd niet onderzocht worden. Zo is uitdrukkelijk niet onderzocht of de HEPA-filters
aan boord correct gebruikt en onderhouden worden, en of deze effectief zijn in het
voorkomen van virusverspreiding aan boord.

NLR
Anthony Fokkerweg 2
1059 CM Amsterdam, The Netherlands
p ) +31 88 511 3113
e ) info@nlr.nl i ) www.nlr.nl

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Inventarisatie van de aanwezigheid
van HEPA-filters in vliegtuigen op
Nederlandse luchthavens
OPDRACHTGEVER: Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

AUTEUR(S):
R.J. Roosien
B. Peerlings
J. Jabben

NLR
NLR
NLR

NLR – Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Niets uit dit rapport mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt, op welke wijze dan ook, zonder
voorafgaande schriftelijke toestemming van de eigenaar.

OPDRACHTGEVER

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

CONTRACTNUMMER

31161398

EIGENAAR

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

NLR DIVISIE

Aerospace Operations

VERSPREIDING

Beperkt

RUBRICERING TITEL

ONGERUBRICEERD

GOEDGEKEURD DOOR:
AUTEUR

REVIEWER

BEHERENDE AFDELING

R.J. Roosien

J. Kos

M.H. Nagelsmit

DATUM

3

0

0

6

2

0

DATUM

3

0

0

6

2

0

DATUM

3

0

0

6

2

0

2

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Samenvatting
Op basis van een inventarisatie van vluchtgegevens, vliegtuiginformatie en uitingen van luchtvaartmaatschappijen
wordt geschat dat 99,1% van de passagiersvluchten met meer dan 19 stoelen van en naar Nederlandse luchthavens
wordt uitgevoerd met een vliegtuig voorzien van HEPA-filters. Voor 0,9% was onvoldoende informatie beschikbaar
vanuit meerdere bronnen in de gegeven tijd om een inschatting te maken.

3

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Inhoudsopgave
Afkortingen

5

1

Inleiding

6

1.1 Achtergrond

6

1.2 Vraagstelling

6

1.3 Disclaimer

6

Aanpak

8

2.1 Vluchtinformatie

8

2

3

2.2 Analyse op basis van het vliegtuigtype en bouwjaar

9

2.3 Analyse van uitingen van luchtvaartmaatschappijen

10

2.4 Inschatting van de aanwezigheid van HEPA-filters

10

Resultaten

13

3.1 Analyse op basis van vliegtuigtype en bouwjaar

13

3.1.1 Airbus

13

3.1.2 Boeing

13

3.1.3 Embraer

15

3.1.4 Overige fabrikanten

15

3.2 Aanwezigheid van HEPA-filters volgens luchtvaartmaatschappijen

15

3.3 Gecombineerde resultaten

15

3.3.1 Situatie op Amsterdam Airport Schiphol

16

3.3.2 Situatie in Caribisch Nederland

17

4

Conclusie

19

5

Referenties

21

Appendix A

Aanwezigheid van HEPA-filters per toesteltype

22

Appendix A.1

Airbus

22

Appendix A.2

Boeing

23

Appendix A.3

Embraer

23

Appendix A.4

Overige fabrikanten

24

Appendix B

Overzicht van gebruik van HEPA-filters bij luchtvaartmaatschappijen

25

Appendix B.1

HEPA-filters in gebruik

25

Appendix B.2

Gebruik van HEPA-filters onbekend

28

Resultaten voor andere vliegvelden

29

Appendix C

Appendix C.1

Eindhoven Airport

29

Appendix C.2

Rotterdam The Hague Airport

29

Appendix C.3

Groningen Airport Eelde

30

Appendix C.4

Maastricht Aachen Airport

30

4

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Afkortingen
ACRONIEM

OMSCHRIJVING

BES

Bonaire, Sint Eustatius en Saba

EHAM

Amsterdam Airport Schiphol

EHBK

Maastricht Aachen Airport

EHEH

Eindhoven Airport

EHGG

Groningen Airport Eelde

EHRD

Rotterdam The Hague Airport

EIS

Entry into service (Nederlands: Jaar van eerste indiensttreding)

HEPA(-filter)

High-Efficiency Particulate Air (filter)

ICAO

International Civil Aviation Organization (Nederlands: Internationale
Burgerluchtvaartorganisatie)

NLR

Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaart Centrum

5

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

1

Inleiding

1.1

Achtergrond

De lucht in de cabine van de meeste moderne passagiersvliegtuigen bestaat uit een mengsel van verse buitenlucht en
gerecirculeerde lucht. Dit mengsel wordt continu ververst. Het deel van de lucht dat de cabine verlaat en
gerecirculeerd (hergebruikt) wordt, passeert eerst een luchtfilter om ziekteverwekkers en andere ongewenste deeltjes
te verwijderen. Wanneer luchtfilters aan bepaalde normen voldoen mogen deze HEPA-filters (High-Efficiency
Particulate Air filter) worden genoemd. HEPA-filters zijn een mogelijke barrière tegen de verspreiding van virussen aan
boord van vliegtuigen. Voor de definitie van een HEPA-filter wordt de Europese NEN-EN 1822 norm uit 2019
gehanteerd. Hieronder vallen luchtfilters die minimaal 85% van the most penetrating particle size (MPPS)
tegenhouden. In de praktijk gaat het dan om deeltjes van rond de 0,3 μm in diameter. De classificering geeft aan
hoeveel procent van de MPPS deeltjes wordt tegengehouden, dit loopt uiteen van > 85% (klasse E10) tot >
99,999995% (klasse U17). HEPA-filters in luchtvaartcabine recirculatiesystemen hebben doorgaans een classificering
1

van >99,95% of beter . HEPA-filters zijn geen onderdeel van de certificatie eisen voor verkeersvliegtuigen (EASA,
2020).
Enkele oude vliegtuigtypes uit de jaren 70/80 die nog in gebruik zijn, recirculeren hun cabinelucht niet. Alle lucht die
de cabine binnenkomt, komt van buiten. Hiermee is een HEPA-filter niet van toepassing. Uit brandstofbesparing is er
van dit principe afgestapt. Voor het doel van deze inventaris worden deze types beschouwd als ware voorzien van
HEPA-filters.

1.2

Vraagstelling

In opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) heeft Koninklijke NLR een inventarisatie
gedaan van de aanwezigheid van HEPA-filters in passagiersvliegtuigen op de Nederlandse luchthavens. De
inventarisatie is beperkt tot passagiersvliegtuigen met meer dan 19 zitplaatsen.

1.3

Disclaimer

Het is op dit moment nog niet volledig duidelijk hoe het virus dat COVID-19 veroorzaakt zich verspreidt. HEPA-filters
spelen mogelijk een belangrijke rol in het beperken of voorkomen van de verspreiding van het virus aan boord van
vliegtuigen. IenW heeft aan NLR gevraagd een inventarisatie te maken van de aanwezigheid van HEPA-filters in
vliegtuigen die passagiers van en naar Nederlandse luchthavens vervoeren.

1
minimale deeltjesverwijdering van 99,99% (gemeten met natrium vlam test volgens de Engelse Standaard BS.3928, sinds 1994 aangehouden door Airbus) of 99,97%
(gemeten volgens DOP test ASTM publicatie D 2986-95, sinds 1998 aangehouden door Boeing) voor deeltjes met een afmeting van 0,3 μm

6

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

In het NLR-onderzoek is alleen nagegaan of de vliegtuigen zijn voorzien van een dergelijk HEPA-filter. Of deze
luchtfilters daadwerkelijk effectief zijn in de bescherming tegen het veroorzaken van COVID-19, de gezondheid aan
boord van vliegtuigen, en onderhoud en inspectie van HEPA-filters, is niet onderzocht. De analyse is daarnaast in zeer
korte tijd uitgevoerd en is gebaseerd op alleen die bronnen die binnen dit tijdsbestek voorhanden waren. Om
misverstanden te voorkomen wordt daarom in het rapport duidelijk aangegeven waarop de resultaten zijn gebaseerd.
Binnen de korte tijd die het onderzoek gegund is, heeft slechts zeer beperkt wederhoor kunnen plaatsvinden met
fabrikanten en luchtvaartmaatschappijen. Naarmate meer informatie beschikbaar komt, kunnen de resultaten nader
gepreciseerd en geduid worden.

7

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

2

Aanpak

Voor de inventarisatie is gebruik gemaakt van twee sporen: een analyse op basis van het vliegtuigtype en bouwjaar,
en een analyse van uitingen van luchtvaartmaatschappijen over de aanwezigheid van HEPA-filters in hun operatie. De
bevindingen uit beide sporen zijn geprojecteerd op actuele vluchtdata en leiden zo tot een inschatting van de
aanwezigheid van HEPA-filters bij de passagiersvliegtuigen met meer dan 19 stoelen die opereren op de Nederlandse
luchthavens.
De inventarisatie in dit onderzoek richt zich enkel op de aanwezigheid van HEPA-filters en niet op het gebruik (o.a.
onderhoud, tijdige vervanging en inspectie) of de effectiviteit van deze filters. Het onderzoek is verder beperkt tot
vluchten van en naar de grotere Nederlandse luchthavens: Amsterdam Airport Schiphol, Eindhoven Airport,
Rotterdam The Hague Airport, Groningen Airport Eelde en Maastricht Aachen Airport. Tevens is er een losstaande
analyse verricht voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES).

2.1

Vluchtinformatie
2

De inventarisatie is gebaseerd op vluchtinformatie uit het eigen FANOMOS en vluchtinformatie van de regionale
vliegvelden die beschikbaar is gesteld aan NLR. De gegevens beslaan de periode van 1 januari tot en met 31 december
3

2019. Het jaar 2020 is niet representatief door de grote daling van het aantal vliegbewegingen . Wel is rekening
4

gehouden met luchtvaartmaatschappijen die in 2019 en 2020 failliet zijn gegaan of niet meer in Nederland actief zijn .
De vluchtgegevens van de regionale luchthavens zijn beperkt tot straalvliegtuigen, turbopropvliegtuigen met
startgewicht boven 5700 kg of minder indien opererend onder instrumentvliegvoorschriften, en propellervliegtuigen
met startgewicht boven 5.700 kg. Daarnaast zijn de operaties op Eindhoven Airport beperkt tot civiel verkeer.
Deze dataset is vervolgens teruggebracht tot die vluchten die binnen de afbakening van de inventarisatie vallen.
Figuur 1 toont de toegepaste filters en het effect daarvan op het totaalaantal vliegtuigbewegingen in de dataset.
Basis

590.969

Exclusief gespecialiseerde vrachtmaatschappijen
Exclusief overheid (politie, kustwacht, regeringstoestel, militair)
Beperkt tot maatschappijen in actieve operatie
Beperkt tot toesteltypes binnen onderzoeksafbakening

534.119

Figuur 1: Op de dataset met vluchtinformatie toegepaste filters
De uiteindelijke dataset bestaat uit 534.119 vliegtuigbewegingen, of 90.4% van het totaal aantal bewegingen in de
basis-dataset. Ruim 88% daarvan betreft bewegingen op Schiphol.
2
3
4

FANOMOS: Airport Noise and Flight Track Monitoring data, https://www.nlr.org/capabilities/airport-noise-and-flight-track-monitoring/
In het tweede kwartaal van 2020 is de luchtvaartactiviteit in Europa met meer dan 90% (!) afgenomen ten opzichte van een jaar eerder (EUROCONTROL, 2020).
Maatschappijen waarvan de operatie inmiddels is gestaakt zijn Flybe, DAT Danish Air Transport, Level Europe, Jet Airways, Atlasjet / Atlas Global en WOW Air.

8

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

De dataset geeft per vliegbeweging weer wie de vlucht heeft uitgevoerd en met welke vliegtuig (registratienummer en
vliegtuigtype).
In een klein aantal gevallen is de data niet volledig en is de operator van de vlucht onbekend (30 gevallen) of is de
registratie van het toestel waarmee de vlucht is uitgevoerd onbekend (1.137 gevallen). Van 476 vluchten kon de naam
van de luchtvaartmaatschappij niet worden aangevuld met behulp van publiek beschikbare data (OpenFlights.org).
Deze vluchten maken wel deel uit van de dataset. Mogelijk zijn hierdoor enkele cargo-vluchten ten onrechte
5

meegenomen in de analyse . Het gaat om een relatief zeer beperkt aandeel vluchten (minder dan 0.1%).

2.2

Analyse op basis van het vliegtuigtype en bouwjaar

Op basis van uitspraken van vliegtuigfabrikanten en leveranciers van HEPA-filters is vastgesteld of een toestel geleverd
is met HEPA-filters en/of HEPA-filters voor een bepaald toestel geleverd worden. Vliegtuigtypes zijn echter vaak een
lange periode (decennia) verkrijgbaar en worden tussentijds aangepast. Daarom is niet alleen gekeken naar het
introductiejaar van het vliegtuigtype, maar ook naar het specifieke bouwjaar van het betreffende vliegtuig.
Het productiejaar is vastgesteld op basis van de registratie van het toestel, zoals bekend in het Nederlands
6

luchtvaartregister en de commerciële vliegtuigendatabase ASCEND . Van sommige vluchten is de registratie onbekend
(1135 vluchten) of ontbrak de opgezochte registratie in de database (3218 vluchten). In deze gevallen is (conservatief)
uitgegaan van de datum van eerste indiensttreding (entry into service). Deze informatie is afkomstig uit ‘Jane’s All The
World Aircraft, Development and Production’ (Jane's Group UK Limited, 2020).
De inschatting is vervolgens gemaakt op basis van publiek toegankelijke bronnen, uitspraken van de fabrikant (online
of in reactie op vraagstelling in het kader van dit onderzoek) en het aanbod van HEPA-filters door toeleveranciers.
Figuur 2 geeft weer hoe de informatie heeft geleid tot een indeling in drie groepen:
1.

Vliegtuigtype is af-fabriek geleverd met HEPA-filter of de cabinelucht wordt niet gerecirculeerd waardoor een
HEPA-filter niet van toepassing is

2.

HEPA-filters zijn beschikbaar als retro-fit voor vliegtuigtype

3.

Geen of onvoldoende bewijs gevonden tijdens dit onderzoek voor aanwezigheid HEPA-filter

5

Alleen vrachtvluchten van gespecialiseerde vrachtmaatschappijen zijn uit de dataset weggefilterd. Dat wil zeggen dat de dataset wél vrachtvluchten bevat van
maatschappijen die zowel passagiers- als vrachttoestellen (full freighters) opereren.
6
Peildatum augustus 2019. Toestellen met een onbekende registratie zijn uit de ASCEND-database verwijderd. Daarin meervoudig vermelde toestelregistraties met een
identiek bouwjaar zijn teruggebracht tot enkele vermeldingen.

9

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Figuur 2: Beslisboom t.b.v. de combinatie van beschikbare toestelinformatie

2.3

Analyse van uitingen van luchtvaartmaatschappijen

Voor deze inventarisatie is literatuuronderzoek gedaan naar uitspraken van in de dataset voorkomende
luchtvaartmaatschappijen over het gebruik van HEPA-filters in toestellen van hun vloot. Daarbij is gebruik gemaakt
van de websites van deze maatschappijen, naast uitlatingen op sociale media of andere (pers)berichtgeving. Vanwege
beperkte uitvoeringstijd zijn geen andere bronnen geraadpleegd ter verificatie. De resultaten van deze analyse zijn
vergeleken met de resultaten van een inventarisatie die Schiphol op eigen initiatief is gestart onder de
luchtvaartmaatschappijen die opereren van de luchthaven.
Van 30 vluchten in 2019 is de operator in het geheel onbekend en van 446 vluchten kon de naam van de
luchtvaartmaatschappij niet binnen de gestelde tijd worden vastgesteld. Zodoende kan voor deze vluchten geen
uitsluitsel gegeven worden over de aanwezigheid van HEPA-filters op basis van de informatie van
luchtvaartmaatschappijen.

2.4

Inschatting van de aanwezigheid van HEPA-filters

De hierboven beschreven aanpak leidt tot een overzicht met de luchtvaartmaatschappij, vliegtuigtype, bouwjaar, het
aantal vliegbewegingen, inschatting op basis van type en bouwjaar en inschatting op basis van de
luchtvaartmaatschappij per vliegbeweging. Dit overzicht is geïllustreerd in Tabel 1.
10

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Tabel 1: Illustratieve weergave van een deel van de dataset met vluchtinformatie, uitgebreid met informatie over het
gebruik van HEPA-filters op basis van informatie over toestel en luchtvaartmaatschappij
Luchthaven

Operator

Type

Registratie

Bouwjaar

Aantal
vluchten

EHAM
EHAM
EHEH
EHGG
EHAM
EHBK

XXX
YYY
ZZZ
AAA
ZZZ
XXX

B738
A20N
E295
B737
A333
B772

AB-CDF
AB-CDG
AB-CDH
AB-CDI
AB-CDJ
AB-CDK

2002
2018
2017
1998
2004
1998

3
4
1
1
2
2

Aanwezigheid
HEPA o.b.v.
toestel
Ja
Ja
Ja
Retro-fit mogelijk
Ja
Retro-fit mogelijk

Aanwezigheid
HEPA o.b.v.
operator
Ja
Onbekend
Ja
Onbekend
Ja
Ja

Vervolgens zijn de resultaten van beide analyse tegen elkaar afgezet in een kruistabel zoals getoond in Tabel 2. Om de
methodiek uit te leggen zijn de velden, kolommen en rijen genummerd.
Tabel 3 toont de betekenis per veld.

Tabel 2: Kruistabel ten behoeve van de inschatting van de aanwezigheid van HEPA-filters, op basis van toestelgegevens
en informatie van luchtvaartmaatschappijen
Geen of onbekende
toepassing van HEPAfilter op toestel

HEPA-filters
beschikbaar voor
installatie na levering

Toestel af-fabriek
geleverd met HEPAfilter (of heeft geen
luchtrecirculatie)

Rijtotalen

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt HEPA-filters

1

2

3

Rij X

Gebruik HEPA-filters door
luchtvaartmaatschappij
onbekend

4

5

6

Rij Y

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt geen HEPA-filters

7

8

9

Rij Z

Kolom A

Kolom B

Kolom C

100%

Kolom-totalen

Tabel 3: Betekenissen van de individuele cellen
Veld
1
2
3
4
5
6
7
8
9
Kolom A
Kolom B
Kolom C
Rij X

Toelichting, percentage vluchten waarvoor geldt…
Maatschappij geeft gebruik HEPA aan, voor het vliegtuigtype is geen informatie beschikbaar
Maatschappij geeft gebruik HEPA aan, HEPA beschikbaar voor type als retro-fit
Maatschappij geeft gebruik HEPA aan, type af-fabriek met HEPA (of gebruikt geen recirculatie)
Gebruik HEPA door maatschappij onbekend, voor het vliegtuigtype is geen informatie beschikbaar
Gebruik HEPA door maatschappij onbekend, HEPA beschikbaar voor type als retro-fit
Gebruik HEPA door maatschappij onbekend, type af-fabriek met HEPA (of gebruikt geen recirculatie)
Maatschappij gebruikt geen HEPA , voor het vliegtuigtype is geen informatie beschikbaar
Maatschappij gebruikt geen HEPA , HEPA beschikbaar voor type als retro-fit
Maatschappij gebruikt geen HEPA, type af-fabriek met HEPA (of gebruikt geen recirculatie)
Totalen – geen conclusie op basis van vliegtuigtype
Totalen – HEPA filter beschikbaar voor vliegtuigtype als retro-fit
Totalen – vliegtuigtype af-fabriek met HEPA (of gebruikt geen recirculatie)
Totalen –maatschappij geeft gebruik HEPA aan
11

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Rij Y
Rij Z

Totalen –informatie over gebruik HEPA door maatschappij niet gevonden
Totalen – maatschappij gebruikt geen HEPA

12

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

3

Resultaten

Dit hoofdstuk presenteert de resultaten van het onderzoek. Sectie 3.1 toont de resultaten op basis van
toestelgegevens, sectie 3.2 toont de resultaten op basis van uitspraken van luchtvaartmaatschappijen. Beide sporen
worden gecombineerd in sectie 3.3. Sub-secties 3.3.1 en 3.3.2 gaan specifiek in op de situatie op Schiphol en de
situatie op de BES-eilanden in het Caribisch deel van Nederland.

3.1

Analyse op basis van vliegtuigtype en bouwjaar

Een overzicht van de geanalyseerde vliegtuigtypes is opgenomen in Appendix A, hieronder volgt een samenvatting van
de bevindingen voor de belangrijkste types.

3.1.1

Airbus

HEPA-filters worden standaard toegepast in toestellen die vanaf 1994 zijn geproduceerd (Airbus, 2020). Voor de
eerder geproduceerde Airbus toestellen zijn na 1994 HEPA-filters als retro-fit op de markt gekomen.
Bovenstaande wordt door Airbus na een uitvraag in het kader van de inventaris bevestigd:
“All Airbus aircraft manufactured since 1994 are fitted with High Efficiency Particulate Arrestors (HEPA) filters.
The Airbus fleet in operation worldwide is equipped with HEPA-filters with the exception of a few A310s and
A300-600 aircraft. A HEPA-filter retrofit solution is available for these few aircraft though service bulletin 212057 (for A310 aircraft) and service bulletin 21-6046 (for A300- 600 aircraft).”

3.1.2

Boeing

Meerdere openbare bronnen wijzen erop dat Boeing voor het eerst HEPA-filters toepaste in 1998 op de Boeing 747400 (Michaelis & Loraine, 2005) en dat in ieder geval per 2003 alle Boeings standaard voorzien worden van HEPAfilters (United States Congress, 2003; United States General Accounting Office, 2004).
In een schriftelijke reactie op een uitvraag in het kader van dit onderzoek heeft Boeing het volgende laten weten met
7

betrekking tot de aanwezigheid van HEPA-filters in haar producten :
“All Boeing commercial production aircraft are delivered with HEPA-filters
Boeing 737, 747, 757, 767, 777 models have been delivered with HEPA-filters since the late 1990’s. The HEPAfilters meet MIL STD 282, 99.97% efficiency requirement
Boeing 787 was delivered with HEPA/APS filters since delivery in 2011
MD80, MD90 aircraft offer HEPA-type filters in the spares market since 2000

7

McDonnell Douglas, de oorspronkelijke fabrikant van o.a. de MD80 en MD90, is eind jaren 90 overgenomen door Boeing.

13

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

HEPA-filters are available on all Boeing commercial aircraft with the exception of the MD80 and MD90
aircraft which have HEPA-type filters available”
HEPA-filters have been available since the late 1990’s for 737, 747, 757, 767 and 777 models. HEPA-filters are
basic since the inception of the 787 aircraft
Op basis van de door Boeing beschikbaar gestelde informatie wordt er in dit onderzoek vanuit gegaan dat alle Boeingtoestellen die sinds 2000 zijn geproduceerd, af-fabriek zijn uitgerust met een HEPA-filter en dat voor alle types, met
uitzondering van de 727-200 (10 vluchten), HEPA-filters beschikbaar zijn.
Boeing 737-300
In 2003 is vastgesteld dat een met SARS geïnfecteerde passagier het virus aan 22 andere passagiers heeft
overgedragen (Olsen, et al., 2003). Deze casus is recent ook in de Nederlandse media aangehaald (Sajet, 2020).
Zodoende is op verzoek van IenW extra aandacht besteed aan toestellen van dit type.
De geanalyseerde dataset bevat 2.255 vluchten die met een Boeing 737-300 zijn uitgevoerd. Eerder aangehaalde
bronnen laten zien dat HEPA-filters voor dit type worden aangeboden (PALL, 2020; Turkish Directorate General of Civil
Aviation, 2020) daar mee is de 737-300 (volgens Figuur 2) geclassificeerd als ‘HEPA-filters beschikbaar voor installatie
na levering’.
In deze subset zaten 50 individuele vliegtuigregistraties. Alle vliegtuigen met meer dan 3 vliegbewegingen zijn nader
onderzocht (Airfleets.net, 2020), hiermee is 1% van de vliegbewegingen uitgesloten van de analyse. 10 toestellen
verantwoordelijk voor 25% van de bewegingen zijn nog actief bij dezelfde luchtvaartmaatschappij, 5 toestellen
verantwoordelijk voor 5% van de bewegingen zijn inmiddels gewisseld van eigenaar, 7 toestellen verantwoordelijk
voor 31% van de bewegingen is in opslag. Meestal betekent dit dat een vliegtuig niet meer terugkeert in operatie. 16
toestellen verantwoordelijk voor 38% van de bewegingen staan momenteel geparkeerd. Hiervan is het onduidelijk of
deze zullen terugkeren in de operatie.

Bewegingen met 737-300, huidige
status
1%

25%

38%

5%

Onbekend
Actief
Gewisseld van eigenaar
In opslag
Geparkeerd

31%

14

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

3.1.3

Embraer

In een reactie op dit onderzoek heeft Embraer aangegeven dat alle modellen uit de eerste en tweede generatie E-Jets

8

af-fabriek zijn voorzien van HEPA-filters:
E1 and E2 from commercial are delivered by default as well as Executive Praetors 500 and 600. The smaller
executive airplanes don’t have HEPA.
9

De modellen uit de ERJ-serie hebben geen HEPA-filters aan boord. Een retrofit kit voor deze types is in ontwikkeling.
Studies for adding HEPA-filter on ERJ-145 are in progress. It should be defined still this year.

3.1.4

Overige fabrikanten

Voor vliegtuigtypen van de overige fabrikanten is binnen de gestelde tijd geen informatie van fabrikanten verkregen.
De inschatting van de aanwezigheid van HEPA-filters is daarom gebaseerd op de productieperiode en de
beschikbaarheid van retro-fit HEPA-filters. Hieruit blijkt dat een beperkt aantal, voornamelijk oudere typen vliegtuigen
waarschijnlijk geen gebruik maakt van HEPA-filters.
Dit betreft toestellen van het type Aerospatiale/Alenia ATR 42/72, Avro RJ100/RJ85, Antonov An-72, BAe 146-100 / 200 en Jetstream 41, Fokker 50/70/100, McDonnell Douglas MD-11 / -82 / -83, Saab SF340A/B en Yakovlev Yak-40.
Deze toestellen en hun aandeel in het totaal aantal vluchten zonder HEPA-filter zijn als zodanig in de resultaten
verwerkt.

3.2

Aanwezigheid van HEPA-filters volgens
luchtvaartmaatschappijen

96.9% van de in dit onderzoek geanalyseerde vluchten is uitgevoerd door een luchtvaartmaatschappij die gebruik
maakt van HEPA-filters. Een overzicht van geanalyseerde luchtvaartmaatschappijen die gebruikmaken van HEPA-filters
is opgenomen in Appendix B.
Deze resultaten zijn in lijn met een inventarisatie van Schiphol naar de aanwezigheid van HEPA-filters in de vloot van
haar luchtvaartmaatschappijen. De 51 (van 73 benaderde) luchtvaartmaatschappijen die tot nu toe hebben kunnen
reageren op de uitvraag door de luchthaven gaven allen aan HEPA-filters aan boord te hebben. Samen zijn zij
verantwoordelijk voor 93% van de vluchten op Schiphol in 2019 en 2020 (tot nu toe).

3.3

Gecombineerde resultaten

Tabel 4 toont de gecombineerde resultaten van de analyse op basis van toestelgegevens en de informatie van
luchtvaartmaatschappijen. Hierbij is de werkwijze van Tabel 2 gevolgd, zie sectie 2.4. Dit betreft de resultaten voor de
8
9

E170 / 175 / 190 / 195 / 195-E2
ERJ 135 / 140 / 145. In een aparte mail is door Embraer bevestigd dat de in ontwikkeling zijnde kit voor de ERJ145 ook geschikt is voor de ERJ135 en ERJ140.

15

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

ruwweg 534.000 passagiersvluchten die in 2019 van en naar Nederlandse luchthavens (Schiphol, Rotterdam-Den
Haag, Maastricht, Eindhoven (civiel) en Eelde) hebben plaatsgevonden.
Tabel 4: Aandeel vluchten en beschikbare informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters
Geen of onbekende
toepassing van HEPAfilter op toestel

HEPA-filters
beschikbaar voor
installatie na levering

Toestel af-fabriek
geleverd met HEPAfilter (of heeft geen
luchtrecirculatie)

Totaal

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt HEPA-filters

0,2%

5,4%

91,6%

97,2%

Gebruik HEPA-filters door
luchtvaartmaatschappij
onbekend

0,5%

0,2%

2,1%

2,8%

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt geen HEPA-filters

0%

0%

0%

0%

Totaal

0,7%

5,6%

93,7%

100%

Tabel 4 leidt tot de volgende observaties:
•

0,5% van de vliegbewegingen zijn uitgevoerd door maatschappijen waarvan niet bekend is of deze HEPAfilters gebruiken. Deze zijn uitgevoerd met een vliegtuigtype waarvan niet met zekerheid gesteld kan worden
dat deze zijn voorzien van HEPA-filters, hetzij af-fabriek, hetzij als retro-fit

•

0,2% van de vliegbewegingen zijn uitgevoerd door maatschappijen waarvan niet bekend is of deze HEPAfilters gebruikt, echter zijn voor dit vliegtuigtype wel HEPA-filters beschikbaar als retro-fit

•

0,2% van de vliegbewegingen zijn uitgevoerd door maatschappijen die aangeven HEPA-filters te gebruiken,
maar waar voor het vliegtuigtype binnen de gestelde tijd geen informatie voor handen is om dat te
bevestigen

•

De overige 99,1% van de onderzochte vliegbewegingen zijn uitgevoerd door een vliegtuig die af-fabriek is
geleverd is met HEPA-filters of waarvoor HEPA-filters leverbaar zijn als retro-fit en de maatschappij aangeeft
HEPA filters te gebruiken

•

Geen enkele luchtvaartmaatschappij stelt expliciet geen HEPA-filters te gebruiken.

Resultaten specifiek voor Amsterdam Airport Schiphol en Caribisch Nederland worden in de volgende sub-secties
behandeld. Appendix C toont de resultaten voor de andere geanalyseerde vliegvelden.

3.3.1

Situatie op Amsterdam Airport Schiphol

Tabel 5 toont het aandeel vluchten en beschikbare informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters voor vluchten
die van en naar Amsterdam Airport Schiphol zijn uitgevoerd in 2019. Dit betreft 470.126 geanalyseerde
10

vliegtuigbewegingen .

10
De Traffic Review van 2019 toont 482.670 schedulded en non-scheduled passagiersvluchten (Schiphol, 2019). Het aantal geanalyseerde vliegtuigbewegingen is
voornamelijk lager omdat vluchten die uitgevoerd zijn door maatschappijen die hun operatie hebben gestaakt uit de dataset zijn verwijderd, als vermeldt in Sectie 2.1.

16

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Tabel 5: Aandeel vluchten en beschikbare informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters voor Amsterdam Airport
Schiphol
Geen of onbekende
toepassing van HEPAfilter op toestel

HEPA-filters
beschikbaar voor
installatie na levering

Toestel af-fabriek
geleverd met HEPAfilter (of heeft geen
luchtrecirculatie)

Totaal

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt HEPA-filters

0,2%

5,7%

91,6%

97,5%

Gebruik HEPA-filters door
luchtvaartmaatschappij
onbekend

0,1%

0,2%

2,2%

2,5%

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt geen HEPA-filters

0%

0%

0%

0%

Totaal

0,3%

5,9%

93,8%

100%

De resultaten voor Amsterdam Airport Schiphol komen grotendeels overeen met de gecombineerde resultaten van de
vijf geanalyseerde luchthavens in het Europese deel van Nederland (in Tabel 4). Voor 0,5% van de vliegbewegingen
kon binnen de gestelde tijd niet vanuit meerdere bronnen vastgesteld worden dat de vliegbewegingen zijn uitgevoerd
met HEPA-filters.

3.3.2

Situatie in Caribisch Nederland

Tabel 6 toont het aandeel vluchten en beschikbare informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters voor vluchten
die van en naar de BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustatius en Saba) zijn uitgevoerd in 2019. Dit betreft 2.618
geanalyseerde vliegtuigbewegingen. Deze vluchten maken geen deel uit van de in sectie 3.1 beschreven dataset of de
in Tabel 4 opgenomen resultaten, maar worden hier apart besproken.
Tabel 6: Aandeel vluchten en beschikbare informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters voor vluchten van, naar en
in Caribisch Nederland
Geen of onbekende
toepassing van HEPAfilter op toestel

HEPA-filters
beschikbaar voor
installatie na levering

Toestel af-fabriek
geleverd met HEPAfilter (of heeft geen
luchtrecirculatie)

Totaal

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt HEPA-filters

0%

14,4%

60,4%

74,8%

Gebruik HEPA-filters door
luchtvaartmaatschappij
onbekend

9,8%

1,2%

14,2%

25,2%

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt geen HEPA-filters

0%

0%

0%

0%

Totaal

9,8%

15,6%

74,6%

100%

De resultaten voor Caribisch Nederland wijken duidelijk af van de resultaten voor het Europese deel van Nederland
(Tabel 4). Het aandeel vluchten dat is uitgevoerd door luchtvaartmaatschappijen waardoor het gebruik van HEPAfilters onbekend is, is ruim 8 keer hoger (3,1% voor Europees Nederland; 25,2% voor Caribisch Nederland). Het aantal
17

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

vluchten uitgevoerd met toestellen zonder HEPA-filter of met onbekende toepassing van HEPA-filters is 14 keer hoger
(0,7% voor Europees Nederland; 9,8% voor Caribisch Nederland).
Twee factoren vormen een verklaring voor deze verschillen. Allereerst zijn de productiejaren van de toestellen in de
dataset met vluchten in, van en naar Caribisch Nederland onbekend. Bij toestellen die niet gedurende hun hele
productieperiode van HEPA-filters zijn voorzien, is de toepassing van HEPA-filters als onbekend beschouwd. Daarnaast
worden er in Caribisch Nederland meer kleinere en oudere toestellen gebruikt, waarvoor binnen de gestelde tijd
minder informatie voorhanden was.

18

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

4

Conclusie

Het Ministerie van IenW heeft aan NLR gevraagd een inventarisatie te maken van de aanwezigheid van HEPA-filters in
vliegtuigen die passagiers van en naar Nederlandse luchthavens vervoeren. In dit NLR-onderzoek is alleen nagegaan
of de vliegtuigen zijn voorzien van een dergelijk HEPA-filter. Of deze luchtfilters daadwerkelijk effectief zijn in de
bescherming tegen het veroorzaken van COVID-19, de gezondheid aan boord van vliegtuigen, en onderhoud en
inspectie van HEPA-filters, is niet onderzocht. Enkele oude vliegtuigtypes uit de jaren 70/80 die nog in gebruik zijn,
recirculeren hun cabinelucht niet. Alle lucht die de cabine binnenkomt, komt van buiten. Hiermee is een HEPA-filter
niet van toepassing. Voor het doel van deze inventaris worden deze types beschouwd als ware voorzien van HEPAfilters. Binnen de korte tijd die het onderzoek gegund is, heeft slechts zeer beperkt wederhoor kunnen plaatsvinden
met fabrikanten en luchtvaartmaatschappijen. Naarmate meer informatie beschikbaar komt, kunnen de resultaten
nader gepreciseerd en geduid worden.
Op basis van een analyse van alle vliegbewegingen in 2019 van en naar Nederlandse luchthavens kan de conclusie
worden getrokken dat de overgrote meerderheid van de passagiersvluchten met meer dan 19 stoelen is uitgevoerd
met vliegtuigen voorzien van HEPA-filters.
99,3% van de onderzochte vliegbewegingen is uitgevoerd met vliegtuigen waarvan gesteld kan worden dat die affabriek geleverd zijn met HEPA-filters, of waarvoor HEPA-filters als retro-fit beschikbaar zijn. De daarvoor gebruikte
bronnen zijn openbare publicaties, uitspraken van fabrikanten, of beschikbaarheid van onderdelen bij toeleveranciers
op basis van type en bouwjaar. Voor 0,7% van de vluchten kan op basis van toesteltype en bouwjaar geen conclusie
worden getrokken over de aanwezigheid van HEPA-filters.
De combinatie van deze gegevens met uitspraken van de luchtvaartmaatschappijen op hun websites over de
aanwezigheid van HEPA-filters bevestigt bovenstaande bevindingen. Op basis van type, bouwjaar en
luchtvaartmaatschappij is zeer waarschijnlijk dat 99,1% van de vluchten uitgevoerd is met HEPA-filters aan boord.
Voor 0,9% van de vliegbewegingen kan op basis van deze inventaris niet uit meerdere bronnen geconcludeerd worden
of deze zijn uitgevoerd met HEPA-filters aan boord. Het betreft hier vluchten uitgevoerd door maatschappijen die
geen uitingen hebben gedaan over het gebruik van HEPA-filters en/of opereren met overwegend kleinere en oudere
vliegtuigtypes die af-fabriek niet zijn uitgerust met HEPA-filters, of waarvan binnen de gestelde tijd geen informatie
gevonden kon worden over het cabineluchtsysteem. Nader onderzoek bij de fabrikant van de betreffende
vliegtuigtypes en navraag bij de betreffende luchtvaartmaatschappijen zijn nodig om vast te kunnen stellen of HEPAfilters aanwezig zijn of niet.
Specifiek voor Schiphol blijkt uit de geanalyseerde gegevens dat 99,7% van de vliegbewegingen is uitgevoerd met een
vliegtuig waarvoor een HEPA-filter af-fabriek geleverd wordt of beschikbaar is voor installatie achteraf. Gekoppeld aan
uitingen van de luchtvaartmaatschappijen wordt verwacht dat 99,5% van de vliegbewegingen is uitgevoerd met een
HEPA-filter aan boord. Voor 0,5% van de vliegbewegingen kan op basis van deze inventarisatie niet vanuit meerdere
bronnen geconcludeerd worden of deze zijn uitgevoerd met HEPA-filters aan boord.
In het Caribisch gebied worden vanaf Bonaire internationale vluchten uitgevoerd die vallen binnen de afbakening van
dit onderzoek. Wegens minder beschikbare informatie zijn deze vluchten minder gedetailleerd geanalyseerd. Toch kan
op basis van vliegtuigtype en bouwjaar worden vastgesteld dat 90,2% van de vliegbewegingen binnen de afbakening
van dit onderzoek in 2019 is uitgevoerd met een vliegtuig waarvoor een HEPA-filter beschikbaar is. Gekoppeld aan
uitingen van de luchtvaartmaatschappijen is 89,0% van de vliegbewegingen waarschijnlijk uitgevoerd met een HEPA19

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

filter aan boord. Voor 11,0% van de vliegbewegingen kan op basis van deze inventarisatie niet geconcludeerd worden
of deze zijn uitgevoerd met HEPA-filters aan boord.

20

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

5

Referenties

Airbus. (2020). Cabin and Comfort. Opgeroepen op juni 22, 2020, van Passenger Aircraft:
https://www.airbus.com/aircraft/passenger-aircraft/cabin-comfort.html
Airfleets.net. (2020). Airfleets aviation. Opgeroepen op juni 26, 2020, van https://www.airfleets.net/home/
EUROCONTROL. (2020). Daily Traffic Variation - States. Opgeroepen op juni 29, 2020, van Aviation Intelligence:
https://www.eurocontrol.int/Economics/DailyTrafficVariation-States.html
Jane's Group UK Limited. (2020). All the World's Aircraft: Development & Production. Opgeroepen op juni 2020, van
Janes: https://janes.ihs.com/JAWADevelopmentProduction
Michaelis, S., & Loraine, T. (2005). Aircraft Cabin Air Filtration and Related Technologies:Requirements, Present
Practice and Prospects. In M. Hocking, Air Quality in Airplane Cabins and Similar Enclosed Spaces (pp. 267289). Springer Link.
Olsen, S. J., Chang, H.-L., Cheung, T. Y.-Y., Tang, A. F.-Y., Fisk, T. L., Ooi, S. P.-L., . . . Dowell, S. (2003). Transmission of
the Severe Acute Respiratory Syndrome on Aircraft. New England Journal of Medicine, 349(25), 2416-2422.
doi:10.1056/NEJMoa031349
OpenFlights.org. (sd). Airport, airline and route data. Opgeroepen op juni 22, 2020, van OpenFlights:
https://openflights.org/data.html
PALL. (2020). Boeing Cabin Air Pages. Opgeroepen op juni 22, 2020, van Electronics Cooling Filtration:
https://shop.pall.com/us/en/aerospace/commercial-fixed-wing/electronics-coolingfiltration/zidgxiyphh4?CategoryName=AD101&CatalogID=Aerospace-Defense-Marine
Sajet, D. (2020, juni 18). 'Verbied vliegtuigen op Schiphol zonder speciaal filter tegen corona'. Opgeroepen op juni 26,
2020, van NH Nieuws: https://www.nhnieuws.nl/nieuws/268986/verbied-vliegtuigen-op-schiphol-zonderspeciaal-filter-tegen-corona
Schiphol. (2019). Traffic review 2019. Opgehaald van
https://assets.ctfassets.net/biom0eqyyi6b/2a3AhGB6ciY86vBhVbFrPW/da4d2bfd0cb0274834354ad5b7a5b9
25/Schiphol_Traffic_review_2019.pdf
Turkish Directorate General of Civil Aviation. (2020, januari). Boeing Recommended Cabin Air Filters HEPA Type or
Better. Opgeroepen op juni 22, 2020, van
http://web.shgm.gov.tr/documents/sivilhavacilik/files/pdf/saglik_birimi/Boeing.pdf
UK Parliament. (2017, juni 18). Memorandum by the Boeing Company. Opgeroepen op juni 22, 2022, van House of
Lords - Science and Technology - Written Evidence:
https://publications.parliament.uk/pa/ld200708/ldselect/ldsctech/7/7we07.htm
United States Congress. (2003). Hearing before the Subcommittee on Aviation of the Committee on Transportation and
Infrastructure - House of Representatives - One Hundred Eigth Congress - First Session, June 5, 2003.
Washington: U.S. Government Printing Office. Opgeroepen op juni 22, 2020, van
https://play.google.com/books/reader?id=_A0WAAAAIAAJ&pg=GBS.PP4
United States General Accounting Office. (2004). Report to the Ranking Democratic Member, Subcommittee on
Aviation, Committee on Transport and Infrastructure, House of Representatives: Aviation Safety - More
Research needed on the Effects of Air Quality on Airliner Cabin Occupants. Opgehaald van
https://www.gao.gov/new.items/d0454.pdf

21

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Appendix A Aanwezigheid van HEPA-filters per
toesteltype
De tabellen in deze appendix bieden informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters in verschillende toesteltypes.
De informatie uit sectie 3.1 is daarin toegepast op alle toesteltypes die in de geanalyseerde dataset voorkomen.
Voor toestellen die voor het eerst in dienst zijn genomen (entry-into-service, EIS) ná het moment waarop een fabrikant
is gestart met het standaard uitrusten van toestellen met HEPA-filters is geconcludeerd dat deze toestellen altijd van
een HEPA-filter zijn voorzien.

Appendix A.1 Airbus
Tabel 7: Aanwezigheid van HEPA-filters in toestellen van Airbus in de geanalyseerde dataset
ICAO-code

A320
A319
A321
A333
A332
A20N
A359
A388
A21N
A318
A306
A35K
A343
A310
A339
A346
A30B
A345

Toestelnaam

Airbus A320
Airbus A319
Airbus A321
Airbus A330-300
Airbus A330-200
Airbus A320neo
Airbus A350-900
Airbus A380-800
Airbus A321neo
Airbus A318
Airbus A300-600
Airbus A350-1000
Airbus A340-300
Airbus A310
Airbus A330-900neo
Airbus A340-600
Airbus A300
Airbus A340-500

EIS

28-03-1988
08-05-1996
18-03-1994
17-01-1994
1998
25-01-2016
15-01-2015
28-10-2007
> 2016
2003
24-02-2018
29-03-1993
12-04-1983
15-12-2018
01-08-2002
15-09-2003

HEPA af-fabriek

Sinds 1994; retrofit
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Sinds 1994; retrofit
Ja
Sinds 1994; retrofit
Sinds 1994
Ja
Ja
Sinds 1994
Ja

22

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Appendix A.2 Boeing
Tabel 8: Aanwezigheid van HEPA-filters in toestellen van Boeing in de geanalyseerde dataset
ICAO-code
B722
B38M
B733
B734
B735

Toestelnaam
Boeing 727-200
Boeing 737 MAX 8
Boeing 737-300
Boeing 737-400
Boeing 737-500

EIS
14-12-1967
22-05-2017
28-11-1984
15-09-1988
28-02-1990

HEPA af-fabriek
11
Nee
Ja
12
Nee; retrofit
12
Nee; retrofit
12
Nee; retrofit

B736
B737

Boeing 737-600
Boeing 737-700

25-10-1998
18-01-1998

Sinds 2000; retrofit
Sinds 2000; retrofit

B738

Boeing 737-800

24-04-1998

Sinds 2000; retrofit

B739
B744
B748

Boeing 737-900
Boeing 747-400
Boeing 747-8

27-05-2001
09-02-1989
> 2011

Ja
Sinds 2000; retrofit
Ja

B752
B753
B763
B764
B772
B77L

Boeing 757-200
Boeing 757-300
Boeing 767-300
Boeing 767-400
Boeing 777-200
Boeing 777-200LR

01-01-1983
19-03-1999
20-10-1986
14-09-2000
07-06-1995
2006

Sinds 2000; retrofit
Sinds 2000; retrofit
Sinds 2000; retrofit
Ja
Sinds 2000; retrofit
Ja

B773
B77W
B78X
B788
B789

Boeing 777-300
Boeing 777-300ER
Boeing 787-10
Boeing 787-8
Boeing 787-9

27-05-1998
29-04-2004
03-04-2018
25-09-2011
07-08-2014

Sinds 2000; retrofit
Ja
Ja
Ja
Ja

Appendix A.3 Embraer
Tabel 9: Aanwezigheid van HEPA-filters in toestellen van Embraer in de geanalyseerde dataset
ICAO-code
E170
E75L

Toestelnaam
Embraer 170
Embraer 175 (long wing)

HEPA af-fabriek
Ja
Ja

E75S
E190
E195
E295
E120
E135

Embraer 175 (short wing)
Embraer 190
Embraer 195
Embraer E195-E2
Embraer EMB 120 Brasilia
Embraer RJ135 / 140

Ja
Ja
Ja
Ja
Nee
Nee; retrofit in ontwikkeling

E145

Embraer RJ145

Nee; retrofit in ontwikkeling

11

De laatste Boeing 727-200 werd in September 1984 afgeleverd.
Het laatste toestel van de Boeing 737 Classic serie (737-300, -400 en -500) werd in 2000 uitgeleverd vóórdat Boeing haar toestellen standard uitrustte met HEPAfilters. Desalniettemin zijn HEPA-filters voor deze types verkrijgbaar.

12

23

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Appendix A.4 Overige fabrikanten
Tabel 10: Aanwezigheid van HEPA-filters in toestellen van overige fabrikanten in de geanalyseerde dataset
ICAO-code
AT43
AT45
AT72
AT75
AT76

Toestelnaam
Aerospatiale/Alenia ATR 42-300
Aerospatiale/Alenia ATR 42-500
Aerospatiale/Alenia ATR 72
Aerospatiale/Alenia ATR 72-500
Aerospatiale/Alenia ATR 72-600

HEPA af-fabriek
Onbekend
Onbekend
Onbekend
Onbekend
Onbekend

AN72
RJ1H
RJ85
B461
B462
BCS1

Antonov An-72
Avro RJ100
Avro RJ85
BAe 146-100
BAe 146-200
Bombardier CS100 (later: Airbus A220-100)

Onbekend
Nee
Nee
Nee
Nee
Ja

BCS3
JS41
CRJX
CRJ2
CRJ7
CRJ9

Bombardier CS300 (later: Airbus A220-300)
British Aerospace Jetstream 41
Canadair Regional Jet 1000
Canadair Regional Jet 200
Canadair Regional Jet 700
Canadair Regional Jet 900

Ja
Nee
Ja
Ja
Ja
Ja

DH8A
DH8B
DH8C
DH8D
J328
D328

De Havilland Canada DHC-8-100 Dash 8 / 8Q
De Havilland Canada DHC-8-200 Dash 8 / 8Q
De Havilland Canada DHC-8-300 Dash 8
De Havilland Canada DHC-8-400 Dash 8Q
Fairchild Dornier 328JET
Fairchild Dornier Do.328

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

F100
F50
F70
MD11
MD82
MD83

Fokker 100
Fokker 50
Fokker 70
McDonnell Douglas MD-11
McDonnell Douglas MD-82
McDonnell Douglas MD-83

Onbekend
Nee
Onbekend
Nee
13
Geen cabineluchtrecirculatie
13
Geen cabineluchtrecirculatie

SF34
SU95
YK40

Saab SF340A/B
Sukhoi Superjet 100-95
Yakovlev Yak-40

Onbekend; retrofit beschikbaar
Onbekend
Nee

13
De Boeing 717, een doorontwikkeling van de McDonnell Douglas MD-80-serie, heeft géén cabineluchtrecirculatie (United States General Accounting Office, 2004).
Zodoende is aangenomen dat de McDonnell Douglas MD-80-serie hier ook niet van is voorzien.

24

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Appendix B Overzicht van gebruik van HEPA-filters bij
luchtvaartmaatschappijen
De tabellen in deze appendix bieden informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters bij verschillende luchtvaartmaatschappijen. 0 toont een overzicht van maatschappijen die
in het publieke domein hebben gesteld gebruik te maken van HEPA-filters. Van de in Error! Reference source not found. genoemde luchtvaartmaatschappijen kon dit binnen de
looptijd van het onderzoek niet worden vastgesteld.

Appendix B.1 HEPA-filters in gebruik
Tabel 11 toont een overzicht van de luchtvaartmaatschappijen die in het publieke domein (eigen website, sociale media, pers) hebben aangegeven gebruik te maken van HEPAfilters. Zoals vermeld in sectie 3.3 zijn deze luchtvaartmaatschappijen verantwoordelijk voor 97,2% van de in Europees Nederland geanalyseerde vluchten en 74,8% van de in
Caribisch Nederland geanalyseerde vluchten.
Tabel 11: Overzicht van in de geanalyseerde dataset aanwezige luchtvaartmaatschappijen die gebruikmaken van HEPA-filters
ICAO-code

Luchtvaartmaatschappij

AAL

American Airlines

ACA
AEA
AEE
AFL
AFR
AMC
AMX
ASL

Air Canada
Air Europa
Aegean Airlines
Aeroflot Russian Airlines
Air France
Air Malta
AeroMexico
Air Serbia

AUA

Austrian Airlines

AZA
BAW

Alitalia
British Airways

Bron
http://news.aa.com/news/news-details/2020/American-Airlines-Announces-Enhanced-Cleaning-Procedures-and-NewPersonal-Protective-Equipment-for-Customers-OPS-DIS-04/default.aspx
https://www.aircanada.com/ca/en/aco/home/book/travel-news-and-updates/2020/cleancareplus.html
https://www.globalia.com/2020/03/12/informacion-air-europa-coronavirus_3292/
https://en.aegeanair.com/togetherwithcare/your-health-and-safety/
http://www.koreapost.com/news/articleView.html?idxno=20832
https://www.airfrance.fr/FR/en/common/page_flottante/information/coronavirus.htm
https://www.airmalta.com/destinations/malta/blog/detail/message-from-the-ceo
https://aeromexico.com/en-eu/am-news/here-are-a-few-things-you-didnt-know-about-flying-with-aeromexico
https://www.airserbia.com/nl/informatie/vluchten/travel-information-coronavirus/news
https://www.austrianairlines.ag/Press/PressReleases/Press/2020/06/043.aspx?sc_lang=en&mode=%7B30999B4B-42D045A6-B671-FE5E3CB68ED8%7D
https://www.alitalia.com/en_en/fly-alitalia/news-and-activities/news/info-flights/flying-safely.html
https://www.britishairways.com/en-gb/information/the-ba-experience/welcome-on-board
25

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

ICAO-code
BTI
CAI
CAL
CES
CFE
CND

Luchtvaartmaatschappij
Air Baltic
Corendon Airlines
China Airlines
China Eastern Airlines
BA CityFlyer
Corendon Dutch Airlines

CPA

Cathay Pacific

CSN
CTN
CXA
CXI
DAL

China Southern Airlines
Croatia Airlines
Xiamen Airlines
Corendon Airlines Europe
Delta Air Lines

DLH

Lufthansa

EIN
EJU
ETD
EVA
EZS
EZY
FHM
FHY
FIN

Aer Lingus
easyJet Europe
Etihad Airways
EVA Air
easyJet Switzerland
easyJet
FreeBird Airlines
FreeBird Airlines
Finnair

GIA

Garuda Indonesia

HLX
IBK
IBS
ICE
JAF

TUIfly
Norwegian Air International (D8)
Iberia Express
Icelandair
Jetairfly

KAL

Korean Air

Bron
https://www.airbaltic.com/en/health-measures
https://images.corendon.nl/NL/HEPA%20filter%20.pdf
https://www.china-airlines.com/nl/nl/member/members-exclusive/member-news/20200326.html
https://twitter.com/CEAirglobal/status/1271370024649801728
https://www.britishairways.com/en-gb/information/the-ba-experience/welcome-on-board
https://images.corendon.nl/NL/HEPA%20filter%20.pdf
https://www.cathaypacific.com/cx/nl_NL/travel-information/travel-preparation/travel-advisories/novel-coronavirusinformation-centre/precautionary-measures.html
https://twitter.com/CSAIRGlobal/status/1227049614294913024
https://m.croatiaairlines.com/Important-notice/Important-information-about-COVID-19/Current-travel-information/
https://www.facebook.com/XiamenAirlines/posts/2567082116952891
https://images.corendon.nl/NL/HEPA%20filter%20.pdf
https://www.delta.com/us/en/travel-update-center/ways-we-are-keeping-you-safe/6-ways-delta-supports-healthy-flying
https://www.dailymail.co.uk/travel/travel_news/article-8288431/Air-France-KLM-Lufthansa-make-face-masks-compulsorypassengers-amid-coronavirus-crisis.html
https://www.aerlingus.com/experience-aer-lingus/your-health-and-safety/#/tab-0-new-safety-measures
https://www.easyjet.com/nl/fly-with-confidence
https://www.etihad.com/en/fly-etihad/health-and-wellness
https://www.evaair.com/en-us/about-eva-air/news/travel-news/2020-01-22-evaair-wuhan-2019nCoV.html
https://www.easyjet.com/nl/fly-with-confidence
https://www.easyjet.com/nl/fly-with-confidence
https://www.freebirdairlines.com/en/healthy-flying.asp
https://www.freebirdairlines.com/en/healthy-flying.asp
https://www.finnair.com/en/bluewings/travel-experience/how-finnair-ensures-healthy-and-hygienic-travel-2051340
https://www.garuda-indonesia.com/sg/en/news-and-events/Garuda-Indonesia-Steps-Up-Disinfecting-of-Aircraft-AmidCOVID-19-outbreak
https://www.tuifly.be/nl/vluchtinfo-corona-maatregelen
https://www.norwegian.com/nl/flight-status/updates/
https://www.iberia.com/nl/nl/covid-19/measures-taken/
https://www.icelandair.com/nl-nl/klantenservice/covid-19/safe-travels-shared-responsibility/
https://www.tuifly.be/nl/vluchtinfo-corona-maatregelen
https://www.koreanair.com/global/en/customersupport.html?sectionName=faqs&_charset_=UTF8&mode=query&q=%5BCOVID19%5D%20I%20am%20concerned%20about%20the%20virus%20spreading%20inside%20the%20cabin.#faqs
26

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

ICAO-code
KLC
KLM
KQA

Luchtvaartmaatschappij
KLM Cityhopper
KLM Royal Dutch Airlines
Kenya Airways

KZR

Air Astana

LOT

LOT Polish Airlines

LZB

Bulgaria Air

MAU

Air Mauritius

MSR
NAX
PGT
QTR
RAM
RYR
S50
SAS
SIA
SWG
SWR
SXS
TAP
TFL
THY
TRA
TSC
TUB
TVF
UAE
UAL
VLG
WZZ

Egyptair
Norwegian Air Shuttle
Pegasus Airlines
Qatar Airways
Royal Air Maroc
Ryanair
Swiss International Air Lines
Scandinavian Airlines System
Singapore Airlines
Sunwing Airlines
Swiss International Air Lines
SunExpress
TAP Portugal
Arkefly / Tuifly
Turkish Airlines
Transavia Holland
Air Transat
TUI Airlines Belgium
Transavia France
Emirates
United Airlines
Vueling Airlines
Wizz Air

Bron
Op basis van KLM.
https://nieuws.klm.com/brief-van-pieter-elbers-aan-onze-klanten/
https://www.kenya-airways.com/en-ke/covid-19
https://airastana.com/kaz/en-us/About-Us/Overview/Air-Astana-News/coronavirus-preventative-measures-that-are-takenon-board-our-aircraft
https://www.lot.com/ee/en/covid-19-safety-procedures
https://www.air.bg/en/news/updated-how-does-bulgaria-air-take-care-of-the-passengers-affected-by-the-cancellationsand-changes-due-to-the-covid-19
https://www.airmauritius.com/docs/default-source/airmauritius_news/covid-19-questions-and-answers---05-march2020.pdf?sfvrsn=5d7b9fd3_2
https://www.egyptair.com/en/about-egyptair/news-and-press/Pages/COVID%2019%20HYGIENE%20MEASURES.aspx
https://www.norwegian.com/nl/flight-status/updates/
https://images.corendon.nl/NL/HEPA%20filter%20.pdf
https://www.qatarairways.com/en/press-releases/2020/April/COVID19Response.html

https://www.royalairmaroc.com/dz-fr/service-a-bord

https://www.ryanair.com/ie/en/travel-updates/articles/BACK-FLYING
https://blog.swiss.com/en/2020/06/asktheexpert-mit-roland-rainer-head-of-maintenance-planning-control-english/
https://www.flysas.com/en/help-and-contact/faq/safety/is-there-a-risk-getting-infected-via-the-air-on-board/
https://www.singaporeair.com/en_UK/us/travel-info/covid19-measures/
https://www.sunwing.ca/en/promotion/packages/safe-with-sunwing
https://blog.swiss.com/en/2020/06/asktheexpert-mit-roland-rainer-head-of-maintenance-planning-control-english/
https://www.sunexpress.com/en/company/media-center/press-releases/sunexpress-resumes-international-flights/
https://www.flytap.com/en-nl/recommendations-covid-19?accordionid=adec3540-f0ab-4ec6-bdeb-16a3a1c0f971
https://www.tui.nl/content/marketing/nl-NL/multimedia/corona/TUI_fly_protocol_jun20.pdf
https://www.turkishairlines.com/de-lu/guidelines-for-safe-travel/
https://corporate.transavia.com/nl-NL/nieuws/corona-update/
https://www.airtransat.com/en-CA/Travel-information/Our-fleet
https://www.tuifly.be/nl/vluchtinfo-corona-maatregelen
https://corporate.transavia.com/nl-NL/nieuws/corona-update/
https://www.emirates.com/media-centre/emirates-offers-travellers-added-peace-of-mind/
https://www.united.com/ual/en/us/fly/travel/united-cleanplus.html
https://www.vueling.com/en/passengers/covid-prevention-and-measures/
https://wizzair.com/nl-nl/informatie-en-diensten/reisinformatie/enhanced-health-and-safety-measures

27

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Appendix B.2 Gebruik van HEPA-filters onbekend
Error! Reference source not found. toont een overzicht van de luchtvaartmaatschappijen waarvan het gebruik van HEPA-filters niet kon worden bepaald op basis van informatie
in het publieke domein en die deze vluchten uitvoerden met een type waar binnen de gestelde tijd niet aangetoond kon worden dat het toestel af-fabriek is geleverd met HEPAfilters. Voor deze maatschappijen is meer informatie nodig om de aanwezigheid van HEPA-filters vast te stellen. Het aantal vluchten per luchthaven is eveneens weergegeven.
Blijkens de gegevens in sectie 3.3 voerden deze luchtvaartmaatschappijen 0,7% van de in Europees Nederland geanalyseerde vluchten en 11,0% van de in Caribisch Nederland
geanalyseerde vluchten uit.
Voor 270 vliegtuigbewegingen kon de naam van verschillende luchtvaartmaatschappijen niet bij de ICAO-code gevonden worden. Hierdoor is het mogelijk dat Tabel 12
luchtvaartmaatschappijen bevat die in principe buiten de afbakening van het onderzoek vallen (zoals maatschappijen die alleen vracht vervoeren). Zoals aangegeven in sectie 2.1
ontbreekt de naam van de luchtvaartmaatschappij bij 476 vluchten (< 0.1% van het totaal). Het effect van eventuele tekortkomingen die hieruit voortvloeien is daarmee niet van
invloed op de conclusies van dit onderzoek.
Tabel 12: Overzicht van in de geanalyseerde dataset aanwezige luchtvaartmaatschappijen waarvan het gebruik van HEPA-filters niet kon worden bepaald en het bijbehorend
aantal geanalyseerde vluchten
ICAO-code
onbekend
A21
A44
A47
A50
A60
A63
A73
A75
AAG
ABP
ABR
ADR
AEH
AF1

Luchtvaartmaatschappij

Air Atlantique
Aba Air
Air Contractors
Adria Airways
Aviaexpress

Caribisch Nederland

EHAM

EHBK

Aantal vluchten
EHEH
16
6
18
1
2
1
2
2
2

4
6
19
1

5

EHGG

2

EHRD

8

2
6

4

Totaal

15
16
6
18
1
2
1
2
2
2
2
4
6
29
1
28

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

ICAO-code
AIZ
ARU
ATV
AUI
AXY
B34
BCI
BRO
BRU
BUS
BVR
C28
CFP
CMB
CSA
DVR
E19
EDC
EEX
ELY
ENT
ENZ
EUP
EWG
EZE
F17
FPO
FRV
GJI
GJT
HZX
IGA
IMX

Luchtvaartmaatschappij
Arkia Israel Airlines
Aruba Airlines
Avanti Air
Ukraine International Airlines
Axis Airways

Caribisch Nederland

EHAM
30

Blue Islands
BASE Regional Airlines
Belavia Belarusian Airlines
Zimex Aviation
ACM Air Charter

6
13
10
10
373
2

Compania de Aviacion Faucett
Czech Airlines
Divi Divi Air

4

2

2
3
4

Aantal vluchten
EHEH

120
14
4
56

Europe Airpost

2
4

Gestion Aerea Ajecutiva
Citic General Aviation
Skytaxi
Zimex Aviation

1
4
2

EHGG

EHRD

2

504
18

Totaal
3
6

4

18
6

44

4

12

2

2

2

2
2

Edinburgh Air Charter
El Al Israel Airlines
DAT Enterprise Limited
Jota Aviation
Euroair
Eurowings
Eastern Airways

EHBK

14
4

2
2
2

4
4

91

4
30
11
13
16
4
62
16
373
504
4
18
2
3
6
2
2
2
14
120
6
32
4
56
4
4
2
4
4
1
4
2
91
29

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

ICAO-code
INC
IRA
J02
J06
J08
JF0
JNL
JTG
KLJ
KRF
KRP
LAV
LDM
LGL
LOG
LZF
MGX
MLT
MMD
MNB
MSI
N11
N73
NWS
OAW
OTT
P4L
PEA
PVG
RAV
RCH
RJA
ROT

Luchtvaartmaatschappij
Insel Air International
Iran Air

JetNetherlands
Jettime
United Kingdom Royal VIP Flights
Carpatair
AlbaStar
LaudaMotion
Luxair
Logan Air
Lease Fly
Montenegro Airlines
Maleth-Aero
Air Alsie
MNG Airlines
Motor Sich
NordWind Airlines
Helvetic Airways
Pan Europeenne Air Service
Privilege Style L
Reed Aviation
Air Mobility Command
Royal Jordanian
Tarom

Caribisch Nederland
148

EHAM

EHBK
15

4
20
9

Aantal vluchten
EHEH

EHGG

4

8
2

1
10

4
4
1

10
42

152

6

1

1

2

Totaal

68
10
8

4
1

2
2
2
1
2
6

EHRD

2

226

2

2
10

22

2

2

1

38

2

4
2

148
15
68
10
8
4
34
2
13
1
15
1
4
1
40
4
1
2
44
42
2
2
2
2
2
1
2
6
6
1
2
228
152
30

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

ICAO-code
S26
S27
S47
SAM
SHH
SLM
SRN
SSG
STK
SVW
SWT
SXI
T17
T22
T7G
TAR
TDR
TGZ
TOM
VIP
VLJ
WNA
Z02
Totaal

Luchtvaartmaatschappij

SAM Colombia
Sky High Aviation Services
Surinam Airways
Sprintair
Slovak Government Flying
Service
Stobart Air
Global Jet Luxembourg
Swiftair

Caribisch Nederland

EHAM

54

Aantal vluchten
EHEH
1
4
2

54
288

EHGG

EHRD

Totaal

28
20

16

1
4
2
4
54
28
36

2

2

4

2

2
41
6
2
2
4
16
1.460

2

1.140

2
394

Tunisair
Trade Air
Georgian Airways
Thomsonfly
Tag Aviation UK
Winair

EHBK

2
1

1

4

2
12
1.034

52

1.224

152

1.140
2
394
1
2
1
2
41
10
2
2
4
18
54
12
4.210

31

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Appendix C Resultaten voor andere vliegvelden
Appendix C.1 Eindhoven Airport
Tabel 13: Aandeel vluchten en beschikbare informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters voor Eindhoven Airport,
op basis van 38.958 vliegtuigbewegingen
Geen of onbekende
toepassing van HEPAfilter op toestel

HEPA-filters
beschikbaar voor
installatie na levering

Toestel af-fabriek
geleverd met HEPAfilter (of heeft geen
luchtrecirculatie)

Totaal

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt HEPA-filters

0%

3,0%

95,8%

98,8%

Gebruik HEPA-filters door
luchtvaartmaatschappij
onbekend

0,1%

0%

1,1%

1,2%

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt geen HEPA-filters

0%

0%

0%

Totaal

0,1%

3,0%

96,9%

100%

Appendix C.2 Rotterdam The Hague Airport
Tabel 14: Aandeel vluchten en beschikbare informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters voor Rotterdam The
Hague Airport, op basis van 16.840 vliegtuigbewegingen
Geen of onbekende
toepassing van HEPAfilter op toestel

HEPA-filters
beschikbaar voor
installatie na levering

Toestel af-fabriek
geleverd met HEPAfilter (of heeft geen
luchtrecirculatie)

Totaal

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt HEPA-filters

0,1%

2,9%

95,0%

98,0%

Gebruik HEPA-filters door
luchtvaartmaatschappij
onbekend

0,7%

0,2%

1,1%

2,0%

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt geen HEPA-filters

0%

0%

0%

0%

Totaal

0,8%

3,1%

96,1%

100%

29

NLR-CR-2020-237 | juni 2020

Appendix C.3 Groningen Airport Eelde
Tabel 15: Aandeel vluchten en beschikbare informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters voor Groningen Airport
Eelde, op basis van 2.280 vliegtuigbewegingen
Geen of onbekende
toepassing van HEPAfilter op toestel

HEPA-filters
beschikbaar voor
installatie na levering

Toestel af-fabriek
geleverd met HEPAfilter (of heeft geen
luchtrecirculatie)

Totaal

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt HEPA-filters

0%

2,7%

40,7%

43,4%

Gebruik HEPA-filters door
luchtvaartmaatschappij
onbekend

53,5%

0,2%

2,9%

56,6%

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt geen HEPA-filters

0%

0%

0%

0%

Totaal

53,5%

2,9%

43,6%

100%

Appendix C.4 Maastricht Aachen Airport
Tabel 16: Aandeel vluchten en beschikbare informatie over de aanwezigheid van HEPA-filters voor Maastricht Aachen
Airport, op basis van 5.915 vliegtuigbewegingen
Geen of onbekende
toepassing van HEPAfilter op toestel

HEPA-filters
beschikbaar voor
installatie na levering

Toestel af-fabriek
geleverd met HEPAfilter (of heeft geen
luchtrecirculatie)

Totaal

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt HEPA-filters

0%

2,9%

72,6%

75,6%

Gebruik HEPA-filters door
luchtvaartmaatschappij
onbekend

13,2%

4,3%

7,0%

24,4%

Luchtvaartmaatschappij
gebruikt geen HEPA-filters

0%

0%

0%

0%

Totaal

13,2%

7,2%

79,6%

100%

30

Koninklijk Nederlands Lucht- en
Ruimtevaartcentrum
Het NLR is een toonaangevend, mondiaal opererend
onderzoekscentrum voor de lucht- en ruimtevaart. Met zijn
multidisciplinaire expertise en ongeëvenaarde
onderzoeksfaciliteiten, levert NLR innovatieve, integrale oplossingen
voor complexe uitdagingen in de aerospace sector.

De werkzaamheden van het NLR beslaan het volledige
spectrum van Research Development Test & Evaluation
(RDT&E). Met zijn kennis en faciliteiten kunnen bedrijven
terecht bij het NLR voor validatie, verificatie, kwalificatie,
simulatie en evaluatie. Zo overbrugt het NLR de kloof tussen
onderzoek en toepassing in de praktijk. Het NLR werkt
zowel voor overheid als industrie in binnen- en buitenland.
Het NLR staat voor praktische en innovatieve oplossingen,
technische expertise en een lange termijn ontwerpvisie.
Hierdoor vindt NLR’s cutting edge technology zijn weg naar
succesvolle lucht- en ruimtevaartprogramma’s van OEM’s
zoals Airbus, Embraer en Pilatus. Het NLR draagt bij aan
(defensie)programma’s zoals ESA’s IXV re-entry voertuig, de
F-35, de Apache-helikopter en Europese programma’s als
SESAR en Clean Sky 2.
Opgericht in 1919 en met 600 betrokken medewerkers,
realiseerde NLR in 2017 een omzet van 76 miljoen euro.
81% hiervan is afkomstig uit contractonderzoek, het overige
betreft een overheidsbijdrage.

Voor meer informatie bezoek: www.nlr.nl

Postal address
PO Box 90502
1006 BM Amsterdam, The Netherlands
e ) info@nlr.nl i ) www.nlr.org

NLR Amsterdam
Anthony Fokkerweg 2
1059 CM Amsterdam, The Netherlands
p ) +31 88 511 3113

NLR Marknesse
Voorsterweg 31
8316 PR Marknesse, The Netherlands
p ) +31 88 511 4444

NLR is a registered trade name of Stichting Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium, Chamber of Commerce No. 41150373. VAT No. NL002760551B01