Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1989
Vragen van de leden Van Esch en Vestering (beiden PvdD) aan de Minister
van Infrastructuur en Waterstaat over de noodzaak om regenwater beter vast
te houden (ingezonden 10 februari 2023).
Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen
23 maart 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023,
nr. 1749.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Natte winter, droge lente: neerslag in januari
is goud waard in mei»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat heeft u vorig jaar anders gedaan ten opzichte van de jaren daarvoor met
betrekking tot de droogte- en waterproblematiek?
Antwoord 2
In het algemeen is er in Nederland, en dus ook onder waterbeheerders, een
steeds groter bewustzijn dat we een omslag moeten maken van water zo snel
mogelijk afvoeren naar het vasthouden van water en het aanpassen van de
ruimtelijke inrichting aan waterbeschikbaarheid. De Beleidstafel droogte heeft
hieraan een extra impuls gegeven. De eindrapportage van de Beleidstafel
droogte bevatte 46 concrete aanbevelingen. In de afgelopen jaren is hieraan
invulling gegeven, waardoor Nederland beter weerbaar is tegen droogte en
watertekorten2. Verder is in 2020 de bijdrage vanuit het Deltafonds aan
zoetwatermaatregelen met €100 mln verhoogd tot €250 mln. Aangevuld met
regionale financiering is daarmee voor fase 2 van het Deltaprogramma

1

De Volkskrant, 26 januari 2023, «Natte winter, droge lente: neerslag in januari is goud waard in
mei» (https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/natte-winter-droge-lente-neerslag-injanuari-is-goud-waard-in-mei~b61ab579/#:~:text=Januari%202023%20is%20%C3%A9%C3%A9n%20van,een%20nieuwe%20vorm%20van%20waterbeheer)
2
Zie voor de eindrapportage en de Kamerbrief deze link: https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/rapporten/2019/12/18/eindrapportage-beleidstafel-droogte

ah-tk-20222023-1989
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Zoetwater (2022–2027) een maatregelenpakket van €800 mln ontwikkeld3. Dat
is twee keer zoveel als voor fase 1 van het Deltaprogramma Zoetwater
beschikbaar was. Meer dan de helft van de maatregelen is gericht op het
beter vasthouden van water op de hoge zandgronden door middel van
beekherstel en het herstellen van de bodem. In de brief over Water en Bodem
sturend (Kamerstukken 27 625, nr. 592) zijn verder structurerende keuzes over
voldoende zoetwater opgenomen, die op basis van het Nationaal Programma
Landelijk Gebied (NPLG) worden uitgewerkt in provinciale programma’s voor
het landelijk gebied.
Vraag 3
Wat doet u nu anders dan afgelopen jaren met betrekking tot de droogte- en
waterproblematiek? Welke lessen heeft u geleerd en bent u in de praktijk aan
het brengen? Kunt u dit uitgebreid toelichten?
Antwoord 3
Met het Deltaprogramma Zoetwater en met de uitgevoerde adviezen en
aanbevelingen uit de Beleidstafel Droogte is de afgelopen jaren veel gedaan
om Nederland beter weerbaar te maken tegen droogte en watertekorten.
Over de voortgang van de maatregelen wordt jaarlijks gerapporteerd in de
Voortgangsrapportage Zoetwater4. Een aantal concrete voorbeelden van
maatregelen die de afgelopen jaren genomen zijn:
• In juni 2018 is het Peilbesluit IJsselmeergebied genomen. Met flexibel
peilbeheer voor het IJsselmeer en Markermeer is het vaste streefpeil
vervangen door een bandbreedte waarbinnen het waterpeil mag
fluctueren, zodat het peilbeheer kan inspelen op de meteorologische
omstandigheden en de behoefte aan zoetwater. Daardoor ontstaat een te
benutten zoetwater voorraad van 400 miljoen m` water (waterschijf tussen
-10 en -30 cm NAP). Tijdens de droge zomers van 2018, 2019, 2020 en
2022 is gebruik gemaakt van de bandbreedte, waardoor schade is
voorkomen.
• De Klimaatbestendige Wateraanvoervoorziening (KWA), is een maatregel
die ingezet wordt om zoetwater naar West-Nederland te leiden, als de
Rijnafvoer te laag is om de zoetwaterinlaat Hollandse IJssel zoet te
houden. De KWA bestaat uit een ingenieus systeem van stuwen,
watergangen en gemalen. Door inzet van de KWA kon in de afgelopen
jaren de droogteschade in West Nederland beperkt blijven. De maximale
capaciteit van de KWA wordt met inzet van middelen uit het Deltafonds
uitgebreid en voorziet dan de gebieden van Rijnland, Delfland en
Schieland.
• De inlaat bij de Noordervaart (Limburg) wordt vergroot om meer water
beschikbaar te hebben voor het Nationaal Park De Groote Peel en
omgeving.
• Evides Waterbedrijf heeft in 2021 een nieuw innamepompstation in de
Biesbosch geopend. Hiermee is de maximale inname capaciteit vergroot
en kan Evides selectiever en sneller de spaarbekkens vullen. Hierdoor is
de drinkwatervoorziening beter bestand tegen perioden van droogte én
tegen onvoldoende waterkwaliteit van de Maas, zodat voldaan kan
worden aan de groeiende watervraag.
• Vorig jaar is de Roode Vaart in de Zuidwestelijke Delta geopend. Via deze
nieuwe aanvoerroute kan meer dan 3,5 duizend liter per seconde uit het
Hollandsch Diep worden ingelaten voor natuur, landbouw en recreatie in
West-Brabant. Daarmee slaan we twee vliegen in één klap: een beter
zoetwatersysteem en betere waterkwaliteit.
• Door beekherstel heeft de Leuvenumse Beek -de langste beek van de
Veluwe- een metamorfose ondergaan. Er wordt nu veel meer water in het
gebied vastgehouden en geïnfiltreerd naar het grondwater. De effecten
hiervan zijn dat de afvoerpieken worden afgevlakt, de grondwaterstanden
stijgen en dat er weer een natuurlijk moerasbos ontstaat.

3

Het totale maatregelenpakket is opgenomen in het Deltaplan Zoetwater 2022–2027: https://
www.deltaprogramma.nl/binaries/deltacommissaris/documenten/publicaties/2021/09/21/
dp2022-d-deltaplan-zoetwater-2022–2027/Deltaplan+Zoetwater+2022–2027.pdf
4
https://www.deltaprogramma.nl/deltaprogramma/documenten/publicaties/2022/09/20/dp2023-fdeltaprogramma-zoetwater-voortgang-2021-en-terugblik-eerste-fase-2015–2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

•

De Oude Strijper Aa in Noord-Brabant is van een rechte afwateringssloot
getransformeerd en heringericht naar een natuurlijke kronkelende en
ondiepere beek, met herstel van natte laagten op de hogere delen van de
Gastelsche Heide. Op circa 40 hectare wordt water niet meer afgevoerd,
maar infiltreert het naar het grondwater. Dit grondwater komt in het
nabijgelegen beekdal van de Oude Strijper weer als kwelwater naar
boven. Bij de herinrichting is veel grond omgezet van landbouw naar
natuur met hogere grondwaterstanden en ruimte voor overstroming.
Naast maatregelen in het watersysteem zijn ook maatregelen nodig om de
ruimtelijke inrichting en het landgebruik aan te passen aan de beschikbaarheid van water. Hiervoor wordt verwezen naar de brief over Water en Bodem
sturend (Kamerstukken 27 625, nr. 592) waarin een aantal structurerende
keuzes zijn opgenomen voor een klimaatbestendige zoetwatervoorziening van
Nederland.
Vraag 4
Wat heeft u concreet gedaan en wat bent u aan het doen om het kostbare
water dat in de afgelopen maanden gevallen is en waarschijnlijk nog gaat
vallen de aankomende tijd, maximaal op te vangen en op te slaan? Kunt u
aangeven of concrete maatregelen droogte zullen voorkomen of al hebben
voorkomen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, in welke mate?
Antwoord 4
Waterbeheerders monitoren het hele jaar door nauwlettend de waterstanden
en nemen passende maatregelen als dat nodig is, voor zowel perioden van te
veel water als te weinig water. Na de droge zomer van 2022 is in de winter
een redelijk normale hoeveelheid neerslag gevallen. Daardoor hebben
grondwaterstanden zich in een groot deel van Nederland kunnen herstellen.
In delen van Oost- en Zuid-Nederland is er echter nog sprake van verlaagde
grondwaterstanden.
In de winter zijn daarnaast door veel waterbeheerders inspanningen gedaan
om water vast te houden. Zo zijn in een aantal gebieden de zomerpeilen
afgelopen winter gehandhaafd gebleven, om de grondwatervoorraad extra
aan te vullen. Op deze manier bereiden waterbeheerders zich voor op de
omschakeling van het relatief natte naar het droge deel van het jaar, om zo
goed mogelijk voorbereid te zijn op eventuele droogte en watertekort.
Vraag 5
Zijn er indicatoren opgesteld om vermindering van droogte te kwantificeren?
Zo nee, waarom niet? Bent u van plan dit te ondernemen?
Antwoord 5
Er zijn diverse indicatoren die de ontwikkeling van droogte kwantificeren. Het
KNMI houdt het neerslagtekort en andere indicatoren bij. Meer informatie is
te vinden op de website van het KNMI5. Op de droogtemonitor6 is aanvullend
informatie te vinden over de ontwikkeling van de rivierafvoeren en grondwaterstanden ten opzichte van andere jaren. Het neerslagtekort en het aantal
dagen van lage rivierafvoeren in een droogteseizoen (1 april – 1 oktober)
wordt in het overzicht7 van het droogteseizoen 2022 (p. 5) als kwantificering
van de droogte ten opzichte van andere jaren gehanteerd.
Een neerslagtekort is niet te voorkomen. Wat wel kan is proberen de effecten
hiervan te verminderen door minder water te gebruiken. En het water dat valt
beter vast te houden. Via het Deltaprogramma Zoetwater wordt een aantal
indicatoren ontwikkeld om het effect van voorgenomen maatregelen om het
effect van droogte op de natuur en maatschappij te monitoren. Hierdoor kan
de effectiviteit van de aanpak de komende jaren beter worden gevolgd,
geëvalueerd en bijgesteld waar nodig. De indicatoren zullen deel uitmaken
van de volgende fase van het Deltaprogramma Zoetwater.

5

https://www.knmi.nl/kennis-en-datacentrum/uitleg/droogte
https://waterberichtgeving.rws.nl/owb/droogtemonitor
7
https://open.rws.nl/publish/pages/178697/droogteseizoen_2022_terugblik_wmcn-lcw.pdf
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 6
Deelt u het inzicht dat (een deel van) de droogte van de afgelopen jaren
voorkomen had kunnen worden indien de overheid (eerder) maatregelen had
getroffen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, wat heeft u hiervan geleerd?
Antwoord 6
Nee, de waterbeheerders hebben zich maximaal ingezet om droogteschade
zoveel mogelijk te voorkomen. De droogte van 2018 was wel een «wake up
call». Daarom is destijds ook de Beleidstafel Droogte ingesteld. De aanbevelingen van de Beleidstafel Droogte zijn vrijwel allemaal gerealiseerd en de
geleerde lessen van de droogte van 2018, 2019, 2020 en 2022 worden door
alle waterbeheerders in de praktijk gebracht. Daarnaast werken Rijk en regio
samen aan de uitvoering van het Deltaprogramma Zoetwater (zie ook het
antwoord op vraag 2).
Vraag 7
Hoe zorgt u ervoor dat het vasthouden van regenwater zo veel mogelijk op
natuurlijke wijze gebeurt, zoals het aanplanten van struweel op steile
hellingen, het verwijderen van drainages waar deze niet functioneel meer zijn,
het creëren van ruimte voor rivieren en het aanleggen van natuurlijke erosieen waterbuffers? Hoeveel natuurlijke oplossingen zijn er de afgelopen jaren
uitgevoerd?
Antwoord 7
Het Ministerie van IenW stimuleert actief het herstel van beekdalen naar meer
natuurlijke systemen, met onder andere als doel om regenwater beter vast te
houden. Zo is er €300 mln beschikbaar gesteld om de beekdalen van
zijrivieren van de Maas beter te beschermen tegen extreme buien en
wateroverlast. Voor grootschalig beekdalherstel om de waterkwaliteit te
verbeteren zijn middelen vanuit het Transitiefonds gereserveerd. Beekdalherstel gebeurt met name door het aanpassen van landgebruik. Door extensievere landbouw en extra natuur ontstaat meer ruimte voor grondwaterpeilverhogingen en waterberging.
De provincies, gemeenten en waterbeheerders staan aan de lat voor het
uitvoeren van maatregelen om regenwater vast te houden. Ruim 60% van het
investeringsbudget van het Deltaprogramma Zoetwater 2022–2027 wordt
besteed aan het beter vasthouden van water; bijna 70% hiervan gebeurt op
natuurlijke wijze. Voorbeelden daarvan zijn de Leuvenumse beek, het
Lankheet, de Drentse Aa en de Oude Strijper Aa, waar door herstel van
natuurlijk omstandigheden regenwater beter wordt vastgehouden (zie ook het
antwoord op vraag 3). Ook investeren gemeenten in het hele land met
cofinanciering vanuit de Impulsregeling Ruimtelijke Adaptatie in waterbergingen Een aantal voorbeelden hiervan:
• de aanleg van wadi’s in tal van gemeenten, bijvoorbeeld in Almere;
• de transformatie van het Hofplein in Rotterdam tot een groen stadspark
met regenwaterberging;
• de aanleg van waterbergingen op twee locaties in Heemskerk;
• de aanleg van een «waterbergende weg» en parkeervakken met waterdoorlatende verharding in Medemblik en Purmerend.
Vraag 8
Kunt u per type (natuur)gebied, zoals bijvoorbeeld veenweidegebieden en
zandgronden, aangeven per wanneer u uitvoering gaat geven aan het doel
om het waterpeil te verhogen? Hoe wordt deze verhoging doorgevoerd? Per
wanneer zal hiermee droogte zoveel mogelijk worden voorkomen?
Antwoord 8
De structurerende keuzes uit de Kamerbrief Water en bodem sturend voor
onder meer het Hoofdwatersysteem, de veenweidegebieden en de hoge
zandgronden zijn overgenomen in het NPLG. Op basis daarvan werken de
provincies deze keuzes verder uit in de provinciale programma’s voor het
landelijk gebied. Lokaal worden al maatregelen genomen. In de veenweidegebieden gebeurt dit vanuit de regionale veenweidestrategieën en op de
zandgronden vanuit het Deltaprogramma Zoetwater. In de periode 2016–2021
is circa €200 miljoen geïnvesteerd in het beter vasthouden van water op de
zandgronden en de komende zes jaar wordt dat verdubbeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Vraag 9
Kunt u aangeven per wanneer en hoe u weersextremen, zoals onder andere
piekbuien, opvangt in bergingen? Kunt u aangeven per wanneer deze
maatregelen droogte in het voorjaar en in de zomer zullen voorkomen?
Antwoord 9
Door waterschappen en gemeenten is de afgelopen jaren vanuit de zorgplicht
al veel geïnvesteerd in de bescherming tegen grotere hoeveelheden neerslag.
Er zijn in heel Nederland op veel locaties piekbergingen aangelegd om
regenwater te bufferen, zoals bijvoorbeeld de Driemanspolder bij Zoetermeer,
de waterberging Panjerd-Veeningen in Drenthe en de piekberging Haarlemmermeer. In Limburg zijn inmiddels al 463 waterbuffers aangelegd. Ook
worden in de steden maatregelen getroffen tegen wateroverlast via bijvoorbeeld (afkoppeling van) riolering en regenwaterbuffers in de stad (zie ook het
antwoord op vraag 7).
Piekbergingen zijn gericht op voorkomen van wateroverlast en die bergingscapaciteit moet «altijd» beschikbaar zijn. In sommige gevallen kunnen ze in
beperkte mate bijdragen aan het vertragen van afvoer of vasthouden van
water voor droogte. Zo heeft de Driemanspolder naast de buffercapaciteit ook
een watersysteem met een flexibel peil om de watervraag te beperken en ook
de regenwaterbuffers in Limburg resulteren in extra infiltratie naar het
grondwater. Waterbuffers die zijn ingericht op waterbeschikbaarheid bij
droogte zijn bijvoorbeeld het IJsselmeer en het Volkerak-Zoommeer.
Daarnaast is de wateropslag in de ondergrond van groot belang, door het
opzetten van stuwen, afkoppelen van het hemelwaterriool, infiltratiedrains en
dempen of verhogen van slootbodems.
Vraag 10
Op welke wijze ondersteunt de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) de uitvoering van het beleid dat water en bodem sturend zijn,
zoals het verhogen van het waterpeil?
Antwoord 10
De Minister van LNV draagt met onder andere het mestbeleid, de implementatie van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en het in ontwikkeling
zijnde Landbouwakkoord bij aan de realisatie van de doelen van het NPLG,
waarin de structurerende keuzes uit de Kamerbrief Water en bodem sturend
zijn opgenomen. De Minister van LNV alsook de Minister voor Natuur en
Stikstof voeren op vele manieren overleg met de landbouwsectoren en
andere stakeholders gericht op het ontwikkelen van draagvlak voor maatregelen ten behoeve van de transitie naar een veerkrachtige landbouw die past bij
de draagkracht van haar (natuurlijke) omgeving.
Vraag 11
Wat onderneemt de Minister van LNV om met name de landbouw hierbij te
betrekken en ervoor te zorgen dat de landbouwsector uitvoering geeft aan het
beleid dat water en bodem sturend zijn?
Antwoord 11
Zie het antwoord op vraag 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5