Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 360 XVI

Jaarverslag en slotwet Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport 2022

Nr. 18

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2023
Met uw brief van 25 mei 2023 vraagt u de Minister van VWS en de
Minister voor VRO om beantwoording van de vragen die lokale journalisten tijdens het Evenement V-100, dat de commissie voor de Rijksuitgaven in de Tweede Kamer op 22 mei organiseerde, te beantwoorden.
Omdat het thema «uitdagingen bij wonen en zorg» waarover de vragen
zijn gesteld vooral op mijn beleidsterrein liggen en deels op dat van de
Staatssecretaris van VWS en van de Minister voor VRO, beantwoord ik
deze vragen mede namens de staatsecretaris van VWS en de Minister
voor VRO.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

kst-36360-XVI-18
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 18

1

Vragen en antwoorden
1.
Kunt u een overzicht schetsen van de ontwikkeling van de afgelopen vijf
jaar van het gebruik van het Volledig Pakket Thuis en Extramurale zorg, en
wat is de verwachte ontwikkeling (p. 193 Jaarverslag VWS)?
Antwoord vraag 1
Op pagina 206 van het jaarverslag is een overzicht opgenomen van de
ontwikkeling van 2019 t/m 2022. Deze zijn overgenomen in onderstaande
tabel, waarbij de cijfers voor het jaar 2018 zijn overgenomen uit het
jaarverslag van VWS 2021.
(bedragen in € miljoen)

2018

2019

2020

2021

2022

Volledig Pakket Thuis
Extramurale zorg

661
565

512
646

527
668

550
690

n.b.
n.b.

Tot en met het jaar 2021 werden de uitgaven van de leveringsvormen
volledig pakket thuis, extramurale zorg en overige uitgaven binnen de
contracteerruimte afzonderlijk gepresenteerd. De verdeling van deze
uitgaven over de afzonderlijke sectoren was echter niet duidelijk. Omdat
er veel behoefte bestond aan meer inzicht in de besteding van middelen
voor ouderenzorg, gehandicaptenzorg en de langdurig ggz zijn de
budgetten met ingang van 2022 voor zorg in natura en pgb uitgesplitst in
deze onderdelen. Daarmee is de presentatie van de leveringsvormen
volledig pakket thuis, extramurale zorg en overige uitgaven komen te
vervallen. De verwachting is dat extramurale zorg en het volledig pakket
thuis mede door het geleidelijk scheiden van wonen en zorg in de
ouderenzorg in de toekomst verder gaan toenemen. Over het scheiden
van wonen en zorg wordt uw Kamer geïnformeerd via de voortgangsrapportages WOZO.
2.
Kunt u een toelichting geven wat de ontwikkeling is in het aantal
deelnemende gemeenten aan het actieprogramma Eén tegen
eenzaamheid en waarom dat getal niet 100 procent is (p.55 Jaarverslag
VWS)?
Hoe kan het dat in 2016 55 procent van de ouderen boven de 75 zich
eenzaam voelt en in 2020 56 procent, terwijl als doel was om die
eenzaamheidscijfers om te buigen en wat kunt u vervolgens zeggen over
de effectiviteit van het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid? Kunt u in
dit licht ook reageren op de meest recente CBS-cijfers over eenzaamheid
onder ouderen (p. 289 Jaarverslag VWS)?
Antwoord vraag 2
Het aantal gemeenten dat aangesloten is bij Eén tegen eenzaamheid is
sinds de start in 2018 jaarlijks gestegen. Momenteel is 75% van alle
gemeenten aangesloten. Het is onze ambitie dat uiterlijk in 2025 alle
gemeenten werken met een lokale aanpak op eenzaamheid. Vanuit het
actieprogramma wordt ondersteuning aangeboden. Ondersteuning
bestaat uit gratis advies-uren van een Eén tegen eenzaamheid-adviseur,
een online toolkit met kennis en kunde en financiële middelen die van de
begroting van het Ministerie van VWS beschikbaar zijn gesteld via de
Brede Specifieke Uitkering voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en sociale basis 2023–2026. Hiermee wil het
actieprogramma bereiken dat 100% van de gemeenten zich bij Eén tegen
eenzaamheid aansluit. Deelname blijft echter vrijwillig en afhankelijk van
het commitment van gemeenten zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 18

2

Volgens de ex-durante beleidsevaluatie van HHM (2019–2021) heeft de
aanpak van het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid (Ete) een sterke
bijdrage geleverd aan het verminderen van gevoelens van eenzaamheid
onder ouderen. Met het programma is het gelukt om een veelzijdige
beweging in gang te zetten. Driekwart van de gemeenten en de meer dan
180 organisaties, bedrijven, burgerinitiatieven en instellingen in de
Nationale Coalitie tegen Eenzaamheid zetten zich in samenwerking met
het Ministerie van VWS in om de eenzaamheid in Nederland terug te
dringen. De publiekscampagne heeft voor meer bewustwording over het
onderwerp gezorgd.
Een belangrijk doel van het actieprogramma is de verspreiding van de
beschikbare wetenschappelijke kennis over een effectieve aanpak van
eenzaamheid onder iedereen die in het actieprogramma actief is,
waaronder via de eerder genoemde Eén tegen eenzaamheid-adviseurs.
Verder heeft het actieprogramma via het ZonMw programma «Versterking
aanpak eenzaamheid» geïnvesteerd in 133 projecten tegen eenzaamheid.
Ze ontvangen financiering en ondersteuning bij hun aanpak van
eenzaamheid. Daarnaast wordt ook geïnvesteerd om meer kennis op te
halen door een aantal veelbelovende initiatieven te begeleiden richting de
databank «Effectieve sociale interventies» van Movisie. Ook is onlangs het
onderzoeksprogramma Eenzaamheid binnen de Nationale Wetenschapsagenda gestart. In dat programma wordt verder gewerkt aan de ontwikkeling van effectieve interventies tegen eenzaamheid in een aantal
risicogroepen, waaronder jongeren waarvoor een bewezen effectieve
aanpak tot nu toe ontbreekt.
CBS-onderzoek van september 2022 laat zien dat eenzaamheid in de
periode 2019–2021 in alle leeftijdsgroepen en vooral onder jongeren is
toegenomen. In de leeftijdsgroep van 75 jaar en ouder is de toename van
eenzaamheid relatief gering geweest. Opvallend is dat de prevalentie van
sterke emotionele eenzaamheid onder 75-plussers zelfs is afgenomen,
terwijl die vooral onder jongeren van 15 tot 25 jaar sterk is gestegen. De
coronapandemie met lockdowns hebben bijgedragen aan eenzaamheidsgevoelens onder alle leeftijden, met grootste prevalentie onder jongeren
(bron: https://www.rivm.nl/gedragsonderzoek/maatregelen-welbevinden/
welbevinden-en-leefstijl). Deze kabinetsperiode heeft het actieprogramma
zich dan ook verbreed naar eenzaamheid op alle leeftijden.
3.
Kunt u toelichten wat er in 2022 concreet is gedaan met het geld voor het
regiobudget scheiden voor wonen en zorg en het regionaal stimuleringsbudget zorgkantoren en wat de concrete resultaten in de verschillende
regio’s zijn?
Antwoord vraag 3
In 2022 en 2023 is het volledige budget van € 40 mln. per jaar ter
beschikking gesteld aan de zorgkantoren. De zorgkantoren hebben het
budget gebruikt om regionale plannen van zorgaanbieders op het gebied
van scheiden van wonen en zorg te honoreren. Op dit moment heb ik nog
geen zicht op de exacte besteding van het Regiobudget scheiden wonen
en zorg over 2022 en 2023. Dit volgt uit de nacalculatie over 2022 die
medio 2023 plaatsvindt.
4.
Hoe zorgt u dat de gemeenten daadwerkelijk de sociale basis en informele
netwerken erkennen en waarderen, zoals verwoord in uw brief van
30 september 2022 (Kamerstuk 36 360 XVI, nr. 1 )? (Zie ook pagina 56 van
het jaarverslag VWS.) Hoe gaat u dit monitoren? Welke middelen zijn er
om te zorgen dat gemeenten dit voornemen in hun beleid opnemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 18

3

Antwoord vraag 4
Op 3 februari 2023 heb ik samen met de Staatssecretaris van VWS, de
VNG, ZN en GGD GHOR het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)
ondertekend (Kamerstuk 32 793, nr. 653). In het GALA is opgenomen dat
gemeenten in 2024 een beleidsvisie gaan opstellen over de sociale basis
op basis van de extra middelen (circa € 35 miljoen per jaar in de periode
2023–2026) die gemeenten hiervoor hebben aangevraagd op basis van de
brede SPUK. Uw Kamer wordt voor het zomerreces geïnformeerd door de
Staatssecretaris van VWS en mij over de aanpak sociale basis en
mantelzorg, inclusief de wijze waarop met gemeenten wordt samengewerkt bij het versterken van de sociale basis. Op dit moment wordt
nagedacht om gemeenten te ondersteunen bij de doorontwikkeling
hiervan, de wijze waarop veranderingen kunnen worden bewerkstelligd in
het denken en handelen en het volgen van een groep van gemeenten bij
de uitvoering van de plannen van aanpak die zij moeten indienen.
5.
Hoe duidt u de daling in uitgaven voor de wijkverpleging in relatie tot de
groeiende groep ouderen die langer thuis blijven wonen en van dit type
zorg afhankelijk is? Kunt u aangeven wat u specifiek heeft gedaan om
deze problemen aan te pakken in relatie tot de krapte op de arbeidsmarkt?
Hoe voorkomt u dat de wal het schip keert (p. 206 Jaarverslag VWS)?
Antwoord vraag 5:
Bij het vaststellen van het financieel kader wijkverpleging wordt rekening
gehouden met demografische factoren zoals de vergrijzing van de
bevolking en het langer thuis wonen van ouderen. In het hoofdlijnenakkoord wijkverpleging 2018–2022 (Kamerstuk 29 689, nr. 911) zijn met het
oog daarop extra middelen beschikbaar gesteld voor de wijkverpleging
met een jaarlijkse groei. De uitgaven aan wijkverpleging nemen echter af
(zie Vektis factsheet wijkverpleging 2022).
Naar de oorzaken van de onderschrijdingen in de wijkverpleging is een
onderzoek door Equalis uitgevoerd, waarvan ik het resultaat aan uw
Kamer heb gestuurd (Kamerstuk 23 235, nr. 210). Het onderzoek laat zien
dat met name het zorginkoopbeleid van de zorgverzekeraars en de
toenemende arbeidsmarktproblematiek de belangrijkste verklaringen
vormen voor de onderschrijding op het financieel kader wijkverpleging. In
het Integraal Zorgakkoord (Kamerstuk 31 765, nr. 6545) is o.a. met
zorgverzekeraars afgesproken om te investeren in de wijkverpleging.
Zorgverzekeraars verwachten dat zij daardoor in 2023 € 250 miljoen (bijna
8% meer ten opzichte van 2022) aan extra omzet in de wijkverpleging
zullen realiseren.
Ten aanzien van de toenemende krapte op de arbeidsmarkt, is net als op
andere plekken in de zorg het vinden van voldoende gekwalificeerde
zorgmedewerkers in de wijkverpleging een grote uitdaging. Met name het
thema leren en ontwikkelen vraagt om aandacht in de wijkverpleging. Met
ActiZ, ZorgthuisNL, V&VN en ZN heb ik het Investeringsakkoord Opleiden
Wijkverpleging ondertekend waarmee de komende 3 jaar geïnvesteerd zal
worden in het meer en anders opleiden van helpenden (naar verzorgenden), verzorgenden IG, verpleegkundigen en verpleegkundige
specialisten voor de wijkverpleging (TK 2022/2023, 29 282, nr. 509).
Concrete afspraken in het akkoord moeten leiden tot het inrichten van een
regionaal – en waar passend landelijk – opleidingsaanbod waarin op
innovatieve, toekomstbestendige en efficiënte wijze vorm en inhoud
wordt gegeven aan opleiden in de wijkverpleging. Ook worden hierin
afspraken gemaakt over de structurele bestendiging van deze vernieuwde
opleidingsstructuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 18

4

6.
Hoeveel ouderenwoningen zijn er in 2022 gerealiseerd, ligt u daarmee op
schema van de ambitie die staat beschreven op pagina 18 van het
jaarverslag BZK? Welk deel van die voorraad woningen is multifunctioneel?
Antwoord vraag 6
Bij de registratie van het aantal nieuwe toegevoegde woningen door het
CBS wordt er geen onderscheid gemaakt naar bewoning. Zo kan er geen
nadere splitsing worden gegeven naar ouderenwoningen.
We zijn momenteel met verschillende partijen in gesprek om de
monitoring van het programma wonen en zorg vorm te geven om zo zicht
te krijgen op de doelstellingen binnen het programma.
7.
Welke subsidies zijn er verstrekt aan de zogenoemde koploperregio’s voor
woonopgaven (pagina 60 jaarverslag BZK), en in hoeverre raken die
ouderenhuisvesting? Welke ervaringen zijn er nu bekend en welke lessen
zijn daar uit te trekken?
Antwoord vraag 7
Er zijn zes koploperregio’s die elk uit de begroting van BZK € 50.000,–
hebben ontvangen als eenmalige bijdrage voor het aantrekken van een
projectleider. Daarnaast krijgen de koploperregio’s van Platform31 en de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (Expertteam Huisvesting
Aandachtsgroepen) gerichte ondersteuning van deskundigen en experts.
De woonopgave voor ouderen wordt meegenomen. De ervaringen zijn dat
het opstellen van een regionaal afgestemde woonzorgvisie voor
aandachtsgroepen een complexe opgave is die tijd en veel onderlinge
afstemming tussen gemeenten, provincie, woningcorporaties, huurders-,
cliënt-, zorg- en welzijnsorganisaties vergt. De lessen over onderwerpen
als het aangaan van regionale samenwerking, het maken van analyses het
maken van afspraken over evenwichtige verdeling van de huisvestingsopgave voor alle aandachtsgroepen worden gebundeld in handreikingen
en toegepast in praktijklabs waardoor de overige regio’s van de
ervaringen gebruik kunnen maken. Voor de ouderenhuisvesting is de inzet
om nog dit jaar de opgave uit te werken in de woondealregio’s.
8.
Is er onderzoek gedaan naar de woonwensen en zorgbehoeften van
ouderen? Hoe zorgt u ervoor dat het landelijk beleid (pagina 16
jaarverslag BZK) aansluit bij de specifieke lokale situatie in de verschillende regio’s? In welke mate worden ouderen hierbij betrokken? Hebben
alle gemeenten hun woonzorgvisies op orde?
Antwoord vraag 8
Met provincies, woondealregio’s en gemeenten zijn wij in overleg over de
bouwopgave voor ouderen. Hierbij moedigen wij deze regio’s aan om
regionaal en lokaal relevante zorgpartijen en vertegenwoordigers van
ouderen aan te haken bij het bepalen van de bouwopgave voor ouderen,
zodat deze zo goed mogelijk aansluit op de lokale situatie. Hierbij worden
ook onderzoeken naar de woonwensen en zorgbehoeften die zijn
uitgevoerd als input gebruikt. Er zitten verschillen tussen de regio’s en
gemeenten in het stadium en mate van detail van de woonzorgvisies. In
het wetsvoorstel regie volkshuisvesting is voorzien dat in 2026 de
woonzorgvisies opgaan in de lokale volkshuisvestingsprogramma’s.
9.
Wat betreft de onderuitputting bij de stimuleringsregeling voor ontmoetingsruimten in ouderenhuisvesting (pagina 63 jaarverslag BZK): kunt u de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 18

5

Kamer informeren over de effectiviteit en doelmatigheid van deze
regeling?
Antwoord vraag 9
Steeds meer ouderen willen geclusterd wonen: in elkaars nabijheid omdat
mobiliteit afneemt en met een mogelijkheid om elkaar te ontmoeten. Een
ontmoetingsruimte in of nabij het complex draagt daar in grote mate aan
bij. De realisatie van een ontmoetingsruimte levert echter vaak financiële
problemen op. Zeker bij woonvormen voor ouderen met een laag of
middeninkomen is het moeilijk de investerings- en exploitatiekosten
voldoende in de huur- of in de koopprijs te verdisconteren. Vanuit de
Stimuleringsregeling Ontmoetingsruimten in Ouderenhuisvesting worden
de bouwkosten van een ontmoetingsruimte vergoed. In 2022 is het gehele
beschikbare budget van € 28 mln. beschikt. Het gaat om 171 aanvragen,
bijna evenredig verdeeld tussen kleine, middelgrote en grote complexen.
Als uitgegaan wordt van een gemiddelde van 50 woningen per complex,
levert dit ruim 8500 woningen op met een ontmoetingsruimte. Daarmee
draagt de regeling in belangrijke mate bij aan de realisatie van geschikte
woningen voor ouderen. Doordat aanvragers drie jaar de tijd hebben om
een voorschot aan te vragen, is in 2022 niet het gehele bedrag uitgegeven.
10.
De Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening heeft in
november 2021 toegezegd de samenwerking tussen VWS en BZK te
verbeteren en intensiveren, op het vlak van ouderenhuisvesting. Kunt u
aangeven welke stappen u hiervoor heeft gezet en kunt u volgend jaar een
geïntegreerd jaarverslag hierover leveren? Zit er spanning tussen de
beleidsdoelen van beide ministeries op dit thema, en zo ja, hoe kunt u die
spanning wegnemen?
Antwoord vraag 10
De opgave om te komen tot voldoende geschikte woningen voor ouderen
is niet eenvoudig en vraagt een intensief samenspel tussen de verschillende betrokken overheden en sectoren. Hierin trekken wij, de Minister
voor VRO en de Minister voor LZS intensief samen op. Een sprekend
voorbeeld hiervan is de totstandkoming van het gezamenlijke BZK/VWS
programma «Wonen en zorg voor ouderen» dat in 2022 aan de TK
aangeboden (Kamerstuk 29 389, nr. 112). Omdat wonen voor ouderen
sterk verbonden is met de organisatie van ouderenzorg in den brede, is dit
programma ook ondergebracht in het programma WOZO (Wonen,
ondersteuning en zorg voor ouderen) dat op 4 juli 2022 aan TK is
aangeboden (Kamerstuk 29 389, nr. 111). Er bestaat geen voornemen hier
een geïntegreerd jaarverslag over op te stellen maar beide jaarverslagen
en ook de voortgangsrapportages worden op dit thema wel sterk in
samenhang en verbondenheid bezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVI, nr. 18

6