DE RECHTSPRAAK
Jaarverslag 2020

INHOUDSOPGAVE
Leeswijzer
Jaarbericht
1 De Rechtspraak in crisistijd
1.1 Kwaliteit
1.2 Tijdige rechtspraak
1.3 Digitalisering
1.4 Besturing
1.5 Een veilige werkomgeving
1.6 Maatschappelijke effectieve rechtspraak
1.7 Wetgeving in 2020
1.8 (Advisering over) Corona-wetgeving
1.9 Extern onderzoek
1.10 HRM & Organisatieontwikkeling

2 De Rechtspraak in cijfers
2.1
		
		
		
		
		
		
		
		

Het rechtspreken
2.1.1 Inkomende en afgehandelde zaken
2.1.2 Mediation naast rechtspraak en mediation in strafzaken
2.1.3 Productiviteit en kosten
2.1.4 Werkvoorraden
2.1.5 Kwaliteitsnormen
2.1.6 Publicatiegraad uitspraken
2.1.7 Appelpercentages
2.1.8 Wrakingsverzoeken en gehonoreerde wrakingen

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

3
5
9
14
17
19
22
24
25
27
30
32
34
36
37
37
44
46
47
49
61
62
66

2.2
		
		
		
		
		

2.3
		
		
		
		
		
		
		

Werken bij de rechtspraak
2.2.1 Samenstelling personeelsbestand
2.2.2 Diversiteit
2.2.3 Ziekteverzuim
2.2.4 Integriteit
2.2.5 Bezoldiging bestuurders

Bedrijfsvoering
2.3.1 Ontwikkeling in financieel perspectief
2.3.2 Verwachtingen
2.3.3 Duurzaamheid en social responsibility
2.3.4 Datalekken
2.3.5 Klachten
2.3.6 Risicoparagraaf
2.3.7 Kostenspecificatie, productgroepprijs en minutentarieven

3 Jaarrekening 2020

68
68
70
72
73
75
79
79
79
80
80
81
84
88
90

4 Controle­verklaring van de onafhankelijke accountant 113

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

2

LEESWIJZER

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

3

Het Jaarverslag van de Rechtspraak 2020 staat onvermijdelijk in het teken van
de effecten van de coronacrisis op het dagelijkse werk van de Rechtspraak.
Toen het coronavirus in februari 2020 ons land bereikte, werd snel een landelijk
crisismanagementteam gevormd dat zich boog over de vraag hoe rechtspraak
op een verantwoorde manier kon worden ingericht. Er werd razendsnel gescha­
keld; fysieke zittingen in gerechtsgebouwen werden grotendeels vervangen
door online zittingen waarbij de procespartijen via beeldbellen konden deel­
nemen aan zittingen. Veilig e-mailen werd mogelijk gemaakt en medewerkers
gingen op grote schaal thuiswerken. Hierover gaat hoofdstuk 1: ‘De Rechtspraak
in crisistijd’.
De paragrafen 1.1 tot en met 1.10 gaan over de voortgang van de belangrijkste
thema’s binnen de Rechtspraak en de onvermijdelijke effecten van de corona­
crisis hierop. In deze paragrafen leest u meer over onderwerpen als kwaliteit,
digitalisering, maatschappelijk effectieve rechtspraak en HRM & organisatie­
ontwikkeling.
Ook leest u over de nieuwe missie, visie en agenda van de Rechtspraak. In dit
document worden de belangrijkste ambities van de Rechtspraak beschreven.
Zij vormen de basis van het handelen binnen de Rechtspraak. Verder worden
de stappen beschreven die zijn gezet om de organisatie zo in te richten dat
de voorgenomen verbeteringen op het gebied van doorlooptijden gerealiseerd
kunnen worden. De zogenoemde inloopkamer is 1 van deze initiatieven. Inloop­
teams ondersteunen de gerechten bij het verkleinen van de werkvoorraden en
zorgen ervoor dat rechtzoekenden op tijd duidelijkheid krijgen over hun zaak.
Ook wordt in dit hoofdstuk aandacht besteed aan de ambitie van de Recht­
spraak om een meer inclusieve en diverse organisatie te zijn en worden de
stappen beschreven die zijn gezet om deze doelen te verwezenlijken. Daarnaast
valt te lezen over de opleidingen van rechters en raadsheren die in crisistijd
doorgingen en welke maatregelen de Rechtspraak heeft genomen om de
personeelscapaciteit op orde te houden om haar ambities te verwezenlijken.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

In verschillende video’s en nieuwsberichten worden onderwerpen als het
BIT-onderzoek, dat digitaal procederen in het civiel en bestuursrecht mogelijk
maakt, de aanpassing van de gerechtsgebouwen aan de anderhalvemetersamen­
leving en de wijk- en regelrechter nader toegelicht. Ook passeren verschillende
toonaangevende en spraakmakende rechtszaken uit 2020 de revue.
Hoofdstuk 2 van dit jaarverslag gaat over ‘De Rechtspraak in cijfers’. De laatste
2 hoofdstukken betreffen de jaarrekening 2020 en de controleverklaring van
de onafhankelijke accountant. Afgelopen jaar is een nieuwe bekostigingssyste­
matiek – inclusief herijkte prijzen en bedragen – geïntroduceerd. Door deze
systematiek worden de instroomschommelingen gedempt. De kosten en baten
zouden hierdoor weer in balans moeten zijn. De coronacrisis maakt het echter
lastig om vast te stellen of dat ook daadwerkelijk is gebeurd. De gevolgen van
de coronacrisis voor de instroom van het aantal rechtszaken, de afhandeling
van zaken (productie) en kosten zijn ook in dit hoofdstuk zichtbaar.
Wij bieden u op www.rechtspraak.nl / jaarverslag de mogelijkheid om snel en
eenvoudig door het jaarverslag te navigeren, te zoeken naar onderwerpen die
voor u van belang kunnen zijn en een selectie te maken van de onderwerpen die
u wilt lezen of bewaren en door te klikken naar aanvullende data. De kengetallen­
rapportage is sinds dit jaar geïntegreerd in het jaarverslag. Veel data die voor­heen vindbaar waren in de kengetallenrapportage, zijn nu ontsloten via het
jaarverslag of worden als open data ontsloten via www.rechtspraak.nl /
Organisatie-en-contact/Rechtspraak-in-Nederland/Rechtspraak-in-cijfers.
De Rechtspraak maakt dit jaarverslag op basis van artikel 104 van de Wet op
de rechterlijke organisatie. Het jaarverslag wordt aan de minister voor Rechts­
bescherming aangeboden, die het onverwijld naar de voorzitter van de Tweede
Kamer stuurt.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

4

JAARBERICHT

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

1 2 3 4

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

5

‘De Rechtspraak beschermt rechten en vrijheden, komt op voor de rechtsstaat,
zorgt voor goede toepassing van het recht en voor beslissingen door onafhankelijke, onpartijdige, integere en deskundige rechters.’
Zo klinkt de vernieuwde missie van de Rechtspraak, zoals deze eind vorig jaar
door de besturen van de gerechten en de Raad voor de rechtspraak onder
woorden werd gebracht. Naast het recht is dit de basis van waaruit wij werken.
Het zijn grote woorden, maar de Rechtspraak heeft dan ook een belangrijke rol
te vervullen binnen de rechtsstaat. Een rol waarbij het afleggen van verantwoor­
ding hoort. Bijvoorbeeld met een jaarverslag zoals dat nu voor u ligt. We blikken
terug op een jaar waarin het coronavirus de wereld op zijn kop zette en voor
velen niets meer zeker was. Een jaar waarin we de hoop op betere tijden
noodgedwongen steeds voor ons uit moesten schuiven.
Het stelt gerust dat ondanks alle tegenslag onze maatschappelijke instituties
overeind bleven. Het toont het belang van het stevige fundament dat door de
eeuwen heen is gelegd. Ook de Rechtspraak ging door. Mede door de nietaflatende inzet en flexibiliteit van velen staat het Nederlandse rechtssysteem
nog steeds als een huis. Hiermee is een grote prestatie geleverd. Wetende dat
de coronacrisis ook voor onze collega’s aanzienlijke en soms zelfs ingrijpende
gevolgen heeft, vind ik dit nog indrukwekkender.

Toeslagenaffaire
Helaas zijn er mensen die niet zullen beamen dat er een rechtsstaat is. Voor
duizenden was 2020 het jaar waarin hun leed eindelijk erkenning kreeg. De
parlementaire ondervragingscommissie die onderzoek deed naar de toeslagen­
affaire constateerde dat de grondbeginselen van de rechtsstaat zijn geschonden.
De slachtoffers vonden niet de rechtsbescherming die wel nodig was. Als we de
woorden waarmee ik dit jaarbericht begon écht omarmen, kan het niet blijven
bij het afleggen van verantwoording. Dan moet het ook gaan over het nemen
van verantwoordelijkheid en het bijdragen aan verbetering.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

De Raad voor de rechtspraak adviseert de wetgever over toekomstige wet­
geving, na overleg met de gerechten. Daarbij nemen wij steeds meer de
ruimte om niet alleen te adviseren over de gevolgen voor onze organisatie
of de uitvoerbaarheid van wetten voor de rechter, maar door ook te kijken
naar de effecten op rechtsbescherming, naar de toegang tot de rechter en
of grondrechten worden gerespecteerd.
Maar is het wel genoeg om te adviseren over iets wat nog wet moet worden en
(grondig) kan veranderen door het parlementaire proces? Iets wat zijn weg nog
moet vinden in de praktijk. Moeten we niet vaker onze kijk geven op de wetten
die er al zijn en die de rechter elke dag toepast in de zittingszaal? Rechters zien
dagelijks in processtukken en tijdens zittingen de effecten van wetgeving en
de uitvoeringspraktijk. Zijn wij het niet aan de samenleving verplicht om die
ervaringen te delen? Maar als we dat doen, hoe voorkomen we dan dat we
de wetgever of het bestuur in Nederland van de stoel drukken?
Het zijn vragen waarop we het antwoord willen vinden in overleg met onze
rechters en andere collega’s binnen onze organisatie, en vervolgens met
andere rechterlijke instanties en staatsmachten. Het is onderdeel van de
zoektocht naar hoe wij ons de komende decennia tot elkaar verhouden.

Onbekend terrein
In dit jaarverslag leest u voor het eerst welke tendensen wij zagen in wetsen beleidsvoorstellen op het terrein van de rechtspleging. Het is een eerste,
voorzichtige poging waarmee de Rechtspraak meer betrokkenheid wil tonen bij
bestaand beleid en wetgeving. Daarmee begeven we ons op onbekend terrein,
volledig bewust van de grenzen die de scheiding der machten dicteert. Tegelijker­
tijd moet respect voor de trias een open gesprek niet in de weg staan. Zeker
niet als zo’n gesprek onrechtvaardigheid kan voorkomen.
Onze bijdrage moet constructief en dienend aan de samenleving zijn en het
evenwicht tussen de staatsmachten niet verstoren. Het is een zoektocht vol
gevoeligheden, maar ik denk wel dat deze koorddans noodzakelijk is. Want

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

6

er zijn zorgen. Naar aanleiding van de toeslagenaffaire proberen we in kaart te
brengen of er op meer plekken vergelijkbare problemen spelen. Of jurisprudentie
te knellend is, wetten te rigide zijn of de uitwerking daarvan schrijnend.

Het zijn slechts twee observaties, maar ik denk dat het belangrijk is om ze
te delen. Want ook dát is rechtsbescherming bieden.

Lonkend recht
Dreigend onrecht
Zo zijn er bijvoorbeeld zorgen over de coronasteunwetgeving en het gebrek aan
ruimte voor maatwerk daarin. In elk geval de Tijdelijke overbruggingsregeling
zelfstandig ondernemers (Tozo) en de tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging
voor Werkgelegenheid (NOW) herbergen het risico hard – misschien wel te hard
– uit te pakken voor sommige mensen. De expliciete datum die bepaalt of wel of
geen steun kan worden verleend, kan onrecht in de hand werken en het is maar
de vraag of de rechter ruimte heeft om dit onrecht in de zittingszaal te corrigeren.
Aan de hand van de rechtszaken die hierover worden gevoerd, houden we als
Rechtspraak in de gaten of dit dreigende onrecht zich daadwerkelijk manifesteert.
En als we dit constateren, zullen we het actief onder de aandacht brengen.
Een ander voorbeeld dat ik hier wil aanhalen is de Jeugdwet. In 2012 bracht de
Raad voor de rechtspraak een uitgebreid advies hierover uit. We onderschreven
het doel van de wet, maar hadden zorgen over onderdelen ervan. Inmiddels is
het wetsvoorstel van destijds al een aantal jaren wet en is duidelijk geworden
dat kinderen die hulp nodig hebben ondanks deze wet – of misschien zelfs wel
als gevolg daarvan – in de knel zitten. Dat ligt niet alleen aan de wet, maar ook
aan de uitvoering en de schaarse middelen die ervoor beschikbaar zijn. Aanpas­
sing van het stelsel is nodig, zodat kinderen en ouders niet meer zo lang op hulp
hoeven te wachten. Wij zien het als onze taak om onze ervaringen te delen.
Zodat er een beter jeugdhulpsysteem komt dat het recht op een gezonde ontwik­
keling van kinderen ondersteunt. Daarnaast bieden wij rechtsbescherming aan
al die anderen die bij de kinderen betrokken zijn, zoals ouders, grootouders,
co-ouders en pleegouders. En we steunen de professionals die elke dag in
de weer zijn om kinderen en hun gezinnen te begeleiden.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Een kritische blik is niet alleen bedoeld om dreigend onrecht boven tafel te
krijgen. Op 1 januari van dit jaar trad de Wet homologatie onderhands akkoord
(WHOA) in werking. Hierdoor kunnen ondernemingen, hun schuldeisers en aan­deelhouders bij een dreigend faillissement een bindend en door de rechter
bekrachtigd onderhands akkoord sluiten. Het voorkomt dat levensvatbare
bedrijven failliet worden verklaard. Bij de totstandkoming van de WHOA vroeg
de wetgever ons geregeld om advies. Het resultaat van dit open gesprek is
een wet die nu al zijn vruchten afwerpt. Het is een voorbeeld van hoe politieke,
maatschappelijke en juridische logica elkaar versterken in plaats van bestrijden.
Het doel is de samenleving vorm te geven, beter en zelfs mooier te maken.
Om recht te doen.

Maatschappelijke discussie
De rechter heeft een verbindende rol in de samenleving en kan die op verschil­
lende manieren invullen. Soms door een vastgelopen discussie vlot te trekken
tijdens een zitting en door met een uitspraak de juiste richting aan te geven.
De rechter kan er met zijn beslissing voor zorgen dat mensen zich gehoord en
gezien voelen, ook als ze ongelijk krijgen. Tegelijkertijd moet de maatschappij
er volgens ons voor waken dat we (maatschappelijke) discussies steeds vaker
willen beslechten in de rechtszaal omdat we bij conflicten compromissen
weigeren te accepteren. Hier heeft de ‘politiek’ volgens ons ook een taak.
De samenleving heeft niet altijd het meeste baat bij een juridisch antwoord
op een maatschappelijke vraag. Maar als de vraag dan toch voorligt, moet een
rechter het antwoord geven. Het recht gebiedt ons om een uitspraak te doen
als daarom wordt gevraagd. Dat zullen we dan ook rechtvaardig, transparant,
toegankelijk, tijdig en met oog voor de menselijke maat doen.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

7

Het fundament onder onze rechtsstaat, dat zo zichtbaar werd in 2020, blijkt
stevig. Maar nu het blootligt, zien we ook de imperfecties. Wij zullen onze
verantwoordelijkheid nemen en op zoek gaan naar mogelijkheden tot
verbetering. Om zo samenleven mogelijk te maken.
Henk Naves,
voorzitter Raad voor de rechtspraak

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

8

1

2 3 4

DE RECHTSPRAAK
IN CRISISTIJD

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

9

In februari 2020 wordt duidelijk dat het corona­
virus ook ons land heeft bereikt. In de weken erna
ontstaan er steeds meer zorgen over de vraag of
gedetineerden en andere procespartijen, maar
ook Rechtspraakmedewerkers, wel veilig naar
gerechtsgebouwen kunnen reizen. Ook in de
media wordt nadrukkelijk de vraag gesteld of
het verantwoord is dat rechtszittingen gewoon
doorgaan, met alle reisbewegingen van dien.
Binnen de Rechtspraak buigt het landelijke crisis­
managementteam (CMT) zich over die vraag.
Het CMT bestaat uit de voorzitter van de Raad
voor de rechtspraak (Raad), 3 presidenten uit het
dagelijks bestuur van de Presidentenvergadering,

Vanaf het begin van de crisis heeft het CMT vooral aandacht voor de continuïteit
van het rechtspreken en het welzijn van alle medewerkers en bezoekers van
gerechtsgebouwen. In de eerste weken van de eerste (intelligente) lockdown
ligt de nadruk op het doorgaan van urgente rechtszaken, beslissingen over de
voor­lopige hechtenis van verdachten, ondertoezichtstelling of uithuisplaatsing
en beslissingen over gedwongen of verplichte zorg. Op 14 maart 2020 moet het
CMT een ongekend ingrijpend besluit nemen: de toegang tot gerechtsgebouwen
wordt beperkt.
Gevolg daarvan is dat razendsnel moet worden geschakeld: van fysiek recht­
spreken in een echte zittingszaal in aanwezigheid van partijen, naar online
rechtspreken in een Skypezitting met virtuele aanwezigheid van partijen. Ook
gaan medewerkers volop thuiswerken. Om ervoor te zorgen dat medewerkers
dat optimaal konden doen, werden onder andere bureaustoelen en beeldscher­
men (in bruikleen) beschikbaar gesteld. Ook werden door medewerkers zelf
aangeschafte spullen voor de inrichting van hun thuiswerkplek (deels) vergoed.
Het afwegen van het belang tussen de openbaarheid van rechtspraak enerzijds
en de noodzakelijke coronamaatregelen anderzijds, was lastig. Aan die belang­
rijke openbaarheid van rechtspraak werd invulling gegeven door pers en publiek
via Skype toegang te geven tot een online zitting en veel meer rechtszaken via
livestream uit te zenden. Zo volgden ruim 90.000 belangstellenden de Recht­
spraak livestream van het kort geding tussen De Graafschap/Cambuur en de
KNVB. In de loop van 2020 werden alle gerechtsgebouwen coronabestendig
gemaakt en ingericht op de anderhalvemetersamenleving. Dat dit in korte tijd
is gelukt, is te danken aan de adequate en flexibele inzet van velen.

een lid van de Raad, de directeur en het hoofd
communicatie van (het bureau van) de Raad en
de Chief Information Officer (CIO).

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

10

De nauwe samenwerking van het CMT met de landelijke overleggen van rechters
en vertegenwoordigers van de Centrale Ondernemingsraad Rechtspraak, maar
ook met ketenpartners zoals de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), de advocatuur
en het Openbaar Ministerie (OM), is slagvaardig. De Rechtspraak is onderdeel
van de vitale infrastructuur van Nederland. Dankzij de inzet van alle betrokkenen,
kan Nederland ook tijdens de voortdurende coronapandemie blijven rekenen op
rechtspraak van hoog niveau, waarbij het uitgangspunt is dat rechtszaken zoveel
mogelijk doorgaan in aanwezigheid van alle procesdeelnemers.

Aanpak werkvoorraden, inzet gepensioneerde rechters en avondzittingen
Wat gebeurde er binnen de Rechtspraak nog meer toen corona de samenleving
steeds meer in zijn greep kreeg? Binnen de strafrechtketen is een werkgroep
van onder meer OM en Rechtspraak gevormd die een plan heeft gemaakt
om de achterstanden in het strafrecht weg te werken. Dit plan houdt in dat de
OM-strafbeschikking (OMSB) breder wordt toegepast, er een nieuwe handreiking
forumkeuze is vastgesteld waarmee wordt bepaald of een zaak door 1 of 3
rechters wordt afgedaan en dat een tijdelijke uitbreiding van de mogelijkheden
om zittingen te doen is gerealiseerd. Er worden meer zittingen georganiseerd
door gepensioneerde rechters (ook 70+) aan te trekken, door het plannen
van een extra zaak op elke zitting en het doen van extra zittingen naast het
bestaande rooster, bijvoorbeeld in de vorm van avondzittingen.

Gevolgen coronavirus voor de Rechtspraak: een tijdlijn

Ook minder urgente zaken
gaan nu door op afstand.
2020

17 maart

7 april

Deuren gerechtsgebouwen
sluiten voor bezoekers en
procespartijen. Urgente zaken
gaan door, maar dan schrifte­
lijk, telefonisch of via online
zittingen. Medewerkers werken
zoveel mogelijk thuis.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

9 april

In samenwerking met het
OM en DJI gaat de centrale
planning voor telehoren
van start.

14 april

Duizenden advocaten en
deurwaarders worden
uitgenodigd om zich aan
te sluiten bij Veilig Mailen
met de Rechtspraak.

11 mei

Rechtspraak koopt centraal
mondkapjes in. Bezoekers
van gerechtsgebouwen die
hun eigen mondkapje vergeten
zijn, kunnen daardoor gebruik
maken van een wegwerp­
exemplaar.

De Centrale informatie­balies gaan weer open.

1 juni

Start van de volgende fase:
stapsgewijs worden steeds
meer zaken in fysieke
aanwezigheid van proces­
partijen behandeld.

25 juni

2 juli

Maatregelen Rechtspraak en
ketenpartners strafrechtketen
om door coronacrisis ontstane
achterstanden weg te werken.
Onder andere door het
verruimen van openingstijden,
op andere locaties recht­
spreken en de inzet van
rechters die onlangs met
pensioen zijn gegaan.

17 augustus

Kabinet kondigt nieuwe
maatregelen aan. Het CMT
komt weer bijeen. Vastgesteld
wordt dat Rechtspraak op
verantwoorde wijze door kan
blijven gaan met fysieke
zittingen.

28 september

Publiek en pers zijn weer
welkom bij fysieke zittingen.
Wel aanmelden vooraf en
beperkte aantallen vanwege
1,5 meternorm.

16 december

De tijdelijke maat­
regelen met betrekking
tot thuiswerken en
avondopenstellingen
worden met een half
jaar verlengd.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

11

Het plan en de uitvoering daarvan is succesvol; tot en met december 2020 was
al 70 procent van de door de coronacrisis opgelopen achterstanden in misdrijf­
zaken weggewerkt. Wat daarbij wel een grote rol speelt, is de achterblijvende
instroom van nieuwe zaken. Daarmee wordt ook een belangrijk deel van de
vermindering van de voorraad misdrijfzaken verklaard. De verwachting is dat
de achterstand eind 2021 volledig zal zijn weggewerkt.
Ook in andere rechtsgebieden is in 2020 gewerkt aan het wegwerken van de
door de coronacrisis opgelopen achterstanden. Dit is vooral gebeurd door
het inzetten van extra capaciteit, bijvoorbeeld door gebruik te maken van de
mogelijkheid die de spoedwet1 biedt om gepensioneerde rechters en raads­
heren aan te trekken en te benoemen tot plaatsvervanger.

1 Tijdelijke wet maatregelen covid-19

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Online zittingen
Al eerder is de inzet van online zittingen via Skype genoemd. Om rechtszaken
ondanks de crisismaatregelen door te laten gaan, is ook gebruikgemaakt van
een hybride vorm waarbij de zitting plaatsvindt in de rechtszaal, maar 1 of
meerdere personen deelnemen via beeldbellen. Hierdoor kan bijvoorbeeld een
rechter die thuis in quarantaine zit, via een videoverbinding tóch deelnemen
aan de zitting. De Hoge Raad heeft deze werkwijze van de hybride zitting (onder
voorwaarden) aanvaard.2
De inzet van digitale zittingen heeft een enorme vlucht genomen in 2020 en in
2021 gaat de Rechtspraak door met de digitale behandeling van rechtszaken.
In eerste instantie in de gevallen waarbij dit in verband met de crisismaatregelen
noodzakelijk is. Daarnaast streeft de Rechtspraak ernaar na een gedegen
evaluatie aan de slag te gaan met de duurzame inzet van digitale zittingen
waar dat mogelijk en wenselijk is.

2 https://www.hogeraad.nl/actueel/nieuwsoverzicht/2020/december/hoge-raad-rechterquarantaine-mag-meedoen-berechting/

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

12

RECHTSZAAK I: TRAMAANSLAG IN UTRECHT
Op 18 maart 2019 schiet de 37-jarige Gökmen T. om zich heen in een Utrechtse tram. Hij doodt 4 mensen,
andere inzittinden raken ernstig gewond. Vrijwel direct geeft Gökmen T. toe dat hij de dader is. Zijn advocaat
vindt dat hij geen levenslange gevangenisstraf moet krijgen. Wat vindt de rechtbank?

DE OFFICIER VAN JUSTITIE

GÖKMEN T. (EN DIENS ADVOCAAT)

DE RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND

Gökmen T. bekent in het vooronderzoek de aanslag

Gökmen T. wordt tegen zijn wil naar de zittingszaal

Gökmen T. heeft, met een terroristisch oogmerk,

in de tram op het 24 Oktoberplein in Utrecht. ‘In naam

gebracht en beantwoordt nauwelijks vragen. Hij laat

4 mensen vermoord, 3 mensen geprobeerd te ver­

van Allah (…). Ik ben degene die een tramaanslag

geen kans onbenut om zijn afkeer van de officier van

moorden en 17 mensen bedreigd. Daarvoor is alleen

heeft gedaan.’ De geradicaliseerde Gökmen T. roept

justitie, de rechtbank en zijn eigen advocaat te laten

een levenslange gevangenisstraf op zijn plaats.

tijdens de aanslag in de tram verschillende keren ‘Allah

blijken. Hij weigert rechtsbijstand. Omdat bij hem

Volgens deskundigen heeft Gökmen T. een persoonlijk­

Akbar!’ Er zijn getuigenverklaringen en camerabeelden.

een ziekelijke stoornis van de geestvermogens wordt

heidsstoornis met narcistische en antisociale kenmerken

Hij vindt dat hij vanuit zijn geloofsovertuiging zijn

vermoed, is de rechtbank verplicht aan hem een

en functioneert hij op een zwakbegaafd intelligentie­

daden heeft mogen plegen. Gökmen T. heeft volgens

raadsman toe te wijzen. Gökmen T. weigert met deze

niveau. Dat is, gelet op de ernst van zijn daden en de

de officieren met voorbedachte raad gehandeld en

advocaat te overleggen. Gökmen T. heeft de moorden

gevolgen daarvan, geen reden om een andere straf

de moorden met een terroristisch oogmerk gepleegd.

gepleegd, maar omdat hij verminderd toerekenings­

op te leggen. Een tijdelijke gevangenisstraf, ook de

Hij verdient voor de koelbloedige moorden een

vatbaarheid is, behoort hij volgens zijn raadsman geen

maximale van 30 jaar, doet geen recht aan de aard en

levenslange gevangenisstraf.

levenslange celstraf te krijgen. Omdat Gökmen T.

de ernst van de gepleegde misdrijven. Levenslang is

geen reële kans maakt om ooit nog op vrije voeten

niet tegen het Europees recht omdat het Nederlandse

te komen, is zo’n straf ook in strijd met het Europese

rechtssysteem voorziet in een herbeoordeling die kan

recht (artikel 3 EVRM).

leiden tot verkorting van een levenslange gevangenis­
straf.

Lees ook de volledige uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland: ECLI:NL:RBMNE:2020:1046
GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

13

1.1 KWALITEIT
Rechtvaardige en toegankelijke rechtspraak
In 2020 heeft de Rechtspraak een nieuwe missie, visie en agenda ontwikkeld3.
Deze visie, die op 25 januari 2021 is vastgesteld, beschrijft de belangrijkste
ambities van de Rechtspraak en luidt: ‘De Rechtspraak is rechtvaardig, toeganke­
lijk, tijdig, transparant en speelt in op maatschappelijke ontwikkelingen.’
Met deze visie benadrukt de Rechtspraak dat elke zaak op zijn eigen merites
wordt beoordeeld met oog en aandacht voor elke partij en de maatschappelijke
context. Recht wordt gesproken na een zorgvuldige behandeling van de zaak,
gedegen feitenonderzoek en een eerlijk proces. De Rechtspraak werkt met een
menselijke maat.
Op 17 december 2020 heeft de Parlementaire ondervragingscommissie Kinder­
opvangtoeslag haar rapport ‘Ongekend Onrecht’ aangeboden aan de voorzitter
van de Tweede Kamer. Een pijnlijke constatering is dat rechtspraak onvoldoende
in staat bleek de gevraagde rechtsbescherming te bieden. De constateringen
van de commissie geven extra urgentie aan de uitvoering van activiteiten die
bijdragen aan het realiseren van de ambities uit de visie van de Rechtspraak.
Deze ambities sluiten nauw aan bij de dringende oproep van de commissie om
van deze situatie te leren.

heeft er een ontwikkeling in het (kwaliteits)denken plaatsgevonden van een
normengerichte naar een meer waardengerichte aanpak.
In 2020 zijn stappen gezet op zowel de verdere ontwikkeling van de 5 kwaliteits­
normen als de 3 landelijke kwaliteit meetinstrumenten. Zo zijn de kwaliteitsnormen
– gericht op permanente educatie (PE), doorlooptijden, meervoudige afdoening
(MK-afdoening), reflectie en goede bewijsmotivering (Promis) – binnen de
Rechtspraak tegen het licht gehouden. Geconstateerd is dat van de 5 kwaliteits­
onderwerpen er 4 reeds onderdeel zijn van de professionele standaarden, waar
ze verder worden ontwikkeld. Een verdere ontwikkeling van de doorlooptijd­
normen naar nieuwe standaarden zal binnen het landelijke programma Tijdige
rechtspraak een plek krijgen.
Een onafhankelijk extern onderzoeksbureau heeft eind 2020 de 3 landelijke
meetinstrumenten kwaliteit geëvalueerd. Kern van de evaluatie van het KWO
(klantwaarderingsonderzoek), het MWO (medewerkerswaarderingsonderzoek) en
het onderzoek van de visitatiecommissie was de huidige en toekomstige inzet
van deze instrumenten. Deze adviezen vormen de basis van de herinrichting van
de opzet en inzet van deze meetinstrumenten in 2021.

Kennismanagement
Kwaliteit
Een professioneel kwaliteitszorgsysteem is essentieel voor een goed functio­
nerende Rechtspraak. De organisatie van kwaliteitszorg binnen de Rechtspraak
is dan ook constant in ontwikkeling en wordt verder geprofessionaliseerd.
Kenmerkend is de integrale en dynamische aard van het systeem: kwaliteits­
ontwikkeling staat nooit stil en aan kwaliteit bouwen doe je samen. Daardoor

Kennismanagement is belangrijk voor goede rechtspraak. De inspanningen die
de Rechtspraak zich de afgelopen jaren heeft getroost om de organisatie van
kennis te verankeren in een digitale kennisomgeving heeft zich in de coronatijd
meer dan ooit kunnen bewijzen. De Rechtspraak richt zich voortdurend op het
ontwikkelen, delen, vastleggen en ontsluiten van kennis om slimmer te kunnen
werken. Niet alleen binnen en buiten de organisatie, maar ook in netwerken en
in programma’s met kennisinstituten.

3 Missie, visie en agenda van de Rechtspraak | Rechtspraak

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

14

Het structureel en informeel netwerken van lokale en landelijke professionals
en het organiseren van kennisevenementen zoals de Kennis 10-daagse, heeft
het afgelopen jaar vooral in een digitale kennisomgeving bijgedragen aan de
ontwikkeling en een effectief gebruik van kennis. De onderlinge samenhang,
het van elkaar leren en het actief delen van ervaringen, is actief bevorderd. De
digitale kennisomgeving die binnen de Rechtspraak is ontwikkeld, structureert
het voortdurend verzamelen, ontwikkelen, vastleggen, overdragen en toepassen
van juridische kennis. Dit draagt bij aan betere en slimmere samenwerking.
Zo blijft de maatschappij verzekerd van een Rechtspraak waarin professionals
met en van elkaar leren en kennis delen om zaken goed te kunnen behandelen.

Professionele standaarden

Daarnaast is in 2020 een convenant professionele standaarden tot stand gebracht:
een set van gezamenlijke werkafspraken die het werken met professionele
standaarden stimuleren en ondersteunen. Dit is behulpzaam omdat verschillende
partijen sámen verantwoordelijk zijn voor het werken met professionele
standaarden: rechters, landelijke overleggen waarin rechters per rechtsgebied
zijn vertegenwoordigd, leidinggevenden, gerechtsbesturen en de Raad voor de
rechtspraak. De werkafspraken gaan over onderwerpen als (door)ontwikkelen,
invoeren en controleren van de standaarden.

KINDERGESPREK

Een initiatief dat bijdraagt aan de kwaliteit van rechtspraak is de invoering van
professionele standaarden. Professionele standaarden zijn kwaliteitsnormen die
door rechters en raadsheren zijn ontwikkeld om de inhoudelijke kwaliteit van hun
werk te verankeren en te bevorderen. Met het vastleggen van de standaarden
laten rechters en raadsheren zien wat goede rechtspraak is. Zij maken duidelijk
welke kwaliteitseisen zij stellen aan hun werk en wat de samenleving van hen
mag verwachten.
De Rechtspraak is nu 5 jaar op weg met de ontwikkeling en invoering van de
professionele standaarden. En met resultaat. Dat blijkt uit een landelijke meting
die in 2020 is uitgevoerd: de professionele standaarden waarin tijd en geld is
geïnvesteerd zijn grotendeels ingevoerd, rechters en raadsheren werken met de
standaarden en ze hebben zich ontwikkeld tot een kwaliteitsinstrument. Er is
kortom een gezamenlijk beeld van kwalitatief goede rechtspraak.
Kinderen kunnen meer en beter betrokken worden in rechtszaken.
Een ander opvallend resultaat zijn de vele concrete kwaliteitsverbeteringen die
in alle rechtsgebieden tot stand zijn gebracht. Een paar voorbeelden: het doen
van mondelinge uitspraak in het bestuursrecht, regievoering in het civiele recht,
motivering van de beslissing voorlopige hechtenis in het strafrecht en de
kwaliteit van het kindgesprek in het familierecht.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

15

RECHTSZAAK II: JOS B. VEROORDEELD
De nu 58-jarige Jos B. zou in augustus 1998 de 11-jarige Nicky Verstappen hebben misbruikt en van het leven
hebben beroofd. Volgens de advocaten van Jos B. kan niet bewezen worden dat Nicky het slachtoffer was van
misdrijven.

DE OFFICIEREN VAN JUSTITIE

DE ADVOCATEN VAN JOS B.

DE RECHTBANK LIMBURG

Jos B. heeft Nicky Verstappen van zijn vrijheid beroofd

Jos B. verdient volledige vrijspraak. Er kan niet

Onder andere gelet op de bij Nicky Verstappen aange­

en seksueel misbruikt. Hij heeft de 11-jarige jongen

bewezen worden dat er überhaupt misdrijven jegens

troffen letsels, de wijze waarop de kleding van Nicky zat

opzettelijk gedood door zijn ademhaling te belemmeren

Nicky Verstappen zijn gepleegd, laat staan dat Jos B.

toen hij werd gevonden en de plaatsen waar de ver­

om dit misbruik te verhullen (gekwalificeerde dood­

hiervoor verantwoordelijk is. Er is geen bewijs voor

dachte zijn DNA heeft achtergelaten, gaat de rechtbank

slag). Ook heeft Jos B. gewoonte gemaakt van het

seksuele handelingen. Er zijn geen sporen gevonden

ervan uit dat Nicky seksueel is misbruikt. Er moet dwang

bezitten van kinderporno. De officieren eisen een

op het lichaam (met name in de schaamstreek en aan

of enig fysiek geweld gebruikt zijn door de verdachte.

gevangenisstraf van 15 jaar. Daarnaast moet Jos B.

het geslachtsdeel) van Nicky Verstappen. Er kan ook

De enig aannemelijke doodsoorzaak is een onnatuurlijke.

tbs met dwangverpleging krijgen. Zij vinden hem een

niet worden vastgesteld dat Nicky Verstappen door

Er valt niet vast te stellen dat Jos B. uit was op de dood

gevaar voor de veiligheid en gezondheid van personen

zuurstoftekort om het leven is gekomen. Het kan ook

van Nicky, maar diens dood is wel een gevolg van zijn

en hij mag niet de vruchten plukken van zijn weigering

een schorpioensteek, slangenbeet of zonnesteek zijn

handelen en kan hem worden toegerekend. De recht­

om mee te werken aan gedragsdeskundig onderzoek.

geweest. Er zou ook meer gekeken moeten worden

bank legt Jos B. een gevangenisstraf van 12 jaar op, maar

Als de rechtbank geen tbs met dwangverpleging

naar mogelijke betrokkenheid van andere personen.

geen tbs met dwangver­pleging. De kans op herhaling

oplegt, moet de gevangenisstraf worden verhoogd

Omdat Jos B. volledig moet worden vrijgesproken,

is onvoldoende groot om zo’n vergaande maatregel

tot 18 jaar.

is het niet nodig om een standpunt in te nemen over

te rechtvaardigen. Jos B. wordt verder veroordeeld tot

een passende strafmaat.

6 maanden cel voor het bezit van kinderporno.

Zowel Jos B. als het Openbaar Ministerie zijn in hoger
beroep gegaan bij het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch.

Lees ook de volledige uitspraak van de rechtbank Limburg: ECLI:NL:RBLIM:2020:9077
GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

16

1.2 TIJDIGE RECHTSPRAAK
Tijdige rechtspraak is van groot belang voor het kunnen blijven vervullen van
onze rol in de samenleving. De kwaliteit van het rechtspreken is goed en het
vertrouwen in de Rechtspraak is hoog. Maar de doorlooptijden en de voor­
spelbaarheid daarvan verdienen verbetering. Eind 2019 heeft de Rechtspraak
daarom tijdige rechtspraak doelen gesteld. Met deze doelen wil de Rechtspraak
de komende drie jaar de doorlooptijden significant en structureel verbeteren,
de voorspelbaarheid vergroten en de duur van procedures verkorten. Dit houdt
in dat rechtzoekenden weten wat ze van de Rechtspraak kunnen verwachten,
hoe de procedure verloopt en hoe lang het gaat duren. Rechtzoekenden
hebben het recht dat hun zaak niet alleen zorgvuldig, maar ook binnen
acceptabele tijd wordt behandeld.

Andere landelijke initiatieven die bijdragen aan de doelen van tijdige recht­
spraak, zijn effectiever roosteren van medewerkers en plannen van zittingen
en het gebruikmaken van cijfers (management informatie) om de stappen in de
procedure goed in de gaten te houden.

CORONA-ACHTERSTANDEN

In juli 2020 hebben de presidenten van de rechtbanken en gerechtshoven
besloten dat de doelen van tijdige rechtspraak de komende 3 jaar prioriteit
krijgen binnen hun gerechten. Dat deden ze in de wetenschap dat er door
de coronacrisis alleen maar meer werkvoorraden waren en zouden ontstaan.
In 2020 is naast het besluit om met alle gerechten onze schouders te zetten
onder het verbeteren van de doorlooptijden, de organisatie ingericht die
aan de slag gaat om deze ook daadwerkelijk te halen. De gerechten gaan
hun krachten bundelen om met diverse, al dan niet bestaande, initiatieven
de duur van rechtszaken te verkorten.
Een van de initiatieven is de ‘inloopkamer’. De inloopkamer ondersteunt gerech­
ten bij het verkleinen van de achterstanden en zorgt ervoor dat rechtzoekenden
op tijd duidelijkheid krijgen over hun zaak. De inloopkamer gaat als eerste aan
de slag met bestuursrechtelijke zaken, familierechtzaken en civiel rechtelijke
kwesties bij de rechtbanken en in hoger beroep. De inloopteams behandelen
zaken namens de rechtbanken en hoven. Zo ontstaat er op de rechtbank of
hof meer ruimte om andere zaken goed en tijdig te behandelen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Rechtspraak en OM werken corona-achterstanden weg.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

17

RECHTSZAAK III: SCHADEVERGOEDING VOOR NABESTAANDEN GEEXECUTEERDE MANNEN ZUID-SULAWESI
Kinderen en weduwen van in 1946 en 1947 op Zuid-Sulawesi (vroeger Zuid-Celebes) geëxecuteerde mannen eisen
een schadevergoeding van de Nederlandse Staat. De Staat vindt hun getuigenverklaringen onbetrouwbaar. Wat vindt
de rechtbank Den Haag?

DE ADVOCAAT VAN DE STAAT

DE ADVOCAAT VAN DE NABESTAANDEN

DE RECHTBANK DEN HAAG

Verschillende getuigenverklaringen zijn te summier en

Talloze echtgenoten/vaders in 1946/1947 door

De rechtbank houdt rekening met culturele verschillen

onvoldoende concreet en onbetrouwbaar. In 1 geval

Nederlandse militairen zijn geëxecuteerd. De weduwen

bij de waardering van de getuigenverklaringen. Die zijn

bestaat twijfel omdat een vrouw alleen van horen

en kinderen en de getuigen die de zuiveringsacties

niet per se onbetrouwbaar als zij niet nauwkeurig zijn of

zeggen kon verklaren over de dood van haar vader.

hebben meegemaakt, komen uit een ander tijdperk en

afwijken van eerdere schriftelijke verklaringen. Het is

Verder wijst de Staat erop dat de vrouw in de proce­

een andere wereld. Er zijn enorme culturele verschillen

bewezen dat 11 van de 21 mannen om wie het gaat op

dure wisselende standpunten heeft ingenomen en

met Nederland, die zich uiten in andere tradities en

Zuid-Sulawesi zijn gedood als gevolg van misdragingen

vervolgens als getuige een verklaring heeft afgelegd

levensstijlen. Getuigen van de executies geven over

van Nederlandse militairen. In de meeste gevallen ging

die op onderdelen afwijkt van haar eerder ingenomen

het algemeen geen precieze data. Deze getuigen, die

het om standrechtelijke executies. Een aantal van deze

standpunten. Een andere getuige heeft ook alleen van

destijds op het platteland van Zuid-Sulawesi woonden,

executies is gedocumenteerd in historische bronnen,

horen zeggen over de executie van een andere man.

duiden tijdstippen veeleer aan met het seizoen (regentijd

maar de rechtbank heeft ook misdragingen vastgesteld

Uit die verklaring volgt dat deze man en een ander

of de droge tijd). Het ontbrekend of afwijkend besef

die niet zijn de vinden in historische bronnen. Eén man

zich hadden aangesloten bij de opstandelingen en op

van tijd blijkt ook uit het feit dat een aantal getuigen

heeft recht op een immateriële schadevergoeding

de vlucht waren voor Nederlandse militairen. De kans

niet weet hoe oud zij ten tijde van de executies waren.

van 10.000 euro omdat hij als 10-jarig kind de stand­

is daarom reëel dat hij is omgekomen als gevolg van

Dat maakt hun verklaringen nog niet ondeugdelijk.

rechtelijke executie van zijn vader heeft gezien. Andere

legitieme gevechtshandelingen.

kinderen en weduwen hebben recht op materiële
schadevergoeding (van 23,48 tot 3.634 euro) in de vorm
van gederfd levensonderhoud. Deze bedragen staan
niet in verhouding tot het verdriet die de executies
hebben veroorzaakt, maar het op deze zaken toepasse­
lijk recht biedt geen mogelijkheid om deze schade
(affectieschade) te vergoeden. De rechtbank wijst ook
een aantal vorderingen van weduwen en kinderen af.

Lees ook de volledige uitspraak van de rechtbank Den Haag: ECLI:NL:RBDHA:2020:2584 en ECLI:NL:RBDHA:2020:2558
GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

18

1.3 DIGITALISERING
Ontegenzeggelijk was 2020 het jaar waarin de coronacrisis ook de informatie­
voorziening van de Rechtspraak raakte. Zij stond voor de opgave om de
bestaande digitale voorzieningen te vergroten en versneld nieuwe diensten te
introduceren (veilig e-mailen, online zittingen). Mede door deze uitbreiding is
het de Rechtspraak gelukt om tijdens de coronacrisis te blijven functioneren.
Deze extra capaciteitsvraag heeft flink beslag gelegd op de bestaande infra­
structuur en organisatie.

ONLINE ZITTING

Desondanks is er forse vooruitgang geboekt op een aantal ambities. Zo heeft
het Bureau ICT-toetsing (BIT) geadviseerd over het project Digitale Toegankelijk­
heid (DT), waarna de minister voor Rechtsbescherming groen licht heeft gegeven
voor het project. Hierop is begonnen met de digitale ontsluiting van de eerste
zaakstromen beslagrekesten en rijksbelastingzaken. Dit is een eerste stap naar
het digitaal procederen voor alle zaakstromen binnen het civiel recht, familieen jeugd- en bestuursrecht.
Daarnaast is binnen het project Digitaal Werkdossier (DWD) in 2020 de eerste
zaakstroom asiel- en bewaringszaken operationeel. Met de DWD-applicatie
kunnen rechters en de juridische ondersteuning op een geavanceerde en
ergonomisch verantwoorde wijze digitale zaakdossiers ordenen, bewerken en
bestuderen.

Hoe werkt een online zitting?

Voor 2021 wordt vastgehouden aan de eerder ingezette koers met een focus
op digitale toegankelijkheid. De coronacrisis heeft ertoe geleid dat een aantal
ontwikkelingen versneld wordt doorontwikkeld, zoals de mogelijkheid van
online zittingen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

19

MH17

Het MH17 strafproces
In het Justitieel Complex Schiphol heeft de rechtbank Den Haag in
maart 2020 een start gemaakt met het MH17-strafproces. Er is in
binnen-en buitenland veel belangstelling voor deze strafzaak. Strafzaken
in Nederland zijn -in beginsel- openbaar. Daarom moet iedereen die dat
wil, het MH17-strafproces kunnen volgen. Alle zittingen zijn dan ook via
een livestream te volgen.
https://www .courtmh17 .com/videos/2019/12/uitleg-over-het-volgenvan-de-strafzaak.html

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

20

RECHTSZAAK IV: EXECUTIES IN ENSCHEDE
In een Enschedese growshop worden eind 2018 4 mannen vermoord. Een vader en zijn 2 zonen worden
opgepakt. Alles wijst op een koelbloedige terechtstelling. Bijna 2 jaar later verschijnen ze voor de
rechtbank Overijssel.

DE OFFICIEREN VAN JUSTITIE

ADVOCATEN VAN VADER EN ZONEN

DE RECHTBANK OVERIJSSEL

Een vader (59) en zijn 2 zonen (32 en 34) hebben op

Vader en zonen hebben gekozen voor het zwijgrecht

De vader en zijn zonen zijn schuldig aan het medeplegen

13 november 2018 in een growshop in de Van Leeuwen­

omdat ze geen gapend gat willen slaan in de familiaire

van de moord op de 4 mannen in de growshop in

hoekstraat in Enschede 4 mannen vermoord. (Een

verhoudingen. Het recht om te zwijgen komt verdachten

Enschede. Daarvoor is voldoende bewijsmateriaal in de

growshop is een winkel waar spullen gekocht kunnen

toe op grond van internationaal recht. Vader en zonen

vorm van camerabeelden, telefoongegevens en getuigen­

worden om thuis gewassen en planten – cannabis

zouden moeten worden vrijgesproken omdat niet

verklaringen. Het drietal bracht de slachtoffers met

bijvoorbeeld – te kweken.) Ze hebben de mannen

bewezen kan worden dat zij in de growshop waren of

voorbedachten rade om het leven en werkte daarbij nauw

meedogenloos geëxecuteerd. Uit camerabeelden,

een voldoende wezenlijke bijdrage hebben geleverd

samen. De executies gebeurden zeer trefzeker en met

telefoongegevens, getuigenverklaringen, sporen in

aan het doden van de 4 mannen. Uitvoerig forensisch

een ijzingwekkende en niets ontziende koelbloedigheid.

de growshop en in de auto van verdachten en op de

onderzoek heeft niet uitgewezen dat vader en zonen in

Zonder ook maar een greintje mededogen schoten zij de

munitie, blijkt dat vader en zonen samen verantwoor­

de growshop waren, laat staan dat zij aanwezig waren

kansloze en weerloze slachtoffers meerdere keren door

delijk zijn voor de moorden. Daarbij is niet relevant

tijdens het doodschieten van de slachtoffers. Mede­

hun hoofd. Vader en zonen krijgen daarvoor een levens­

wie er wel of niet heeft geschoten. Hierbij wordt ook

plegen kan niet worden bewezen. Noch op basis

lange gevangenisstraf. Deze straf is niet in strijd met het

de proceshouding van vader en zonen betrokken. Ze

van camerabeelden, noch op basis van getuigenver­

Europees recht. In totaal moeten de schutters zo’n

hebben niets willen zeggen. Er is sprake van voorbe­

klaringen kunnen zij op of nabij de plaats delict worden

877.000 euro aan schadevergoedingen betalen. De

dachten rade omdat de slachtoffers allemaal van korte

geplaatst. Op basis van motieven en sporen kunnen

rechtbank veroordeelt de vader en de 34-jarige zoon ook

afstand met 2 wapens uitsluitend in het hoofd zijn

andere daders niet worden uitgesloten. Gelet op

voor een gewelddadige diefstal op 7 november 2018 in

geschoten. Forensisch onderzoek en de wijze waarop

lacunes in de bewijsvoering en onbeantwoord gebleven

Hengelo. De rechtbank spreekt een 73-jarige man en diens

de slachtoffers zijn aangetroffen, wijst op weloverwogen

cruciale vragen, kan noch het individueel plegen, noch

34-jarige zoon uit St. Willebrord vrij van medeplichtigheid

beslissingen om te doden. Voor de moorden én voor

het medeplegen worden bewezen.

aan de moorden in Enschede. Ook een 40-jarige vrouw

een gewelddadige diefstal een week eerder in Hengelo
verdienen ze een levenslange gevangenisstraf.

wordt vrijgesproken van medeplichtigheid aan de moorden.

De vader en zijn 2 zonen zijn in hoger beroep gegaan
bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden.

Lees ook de volledige uitspraak van de rechtbank Overijssel: ECLI:NL:RBOVE:2020:3678
GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

21

1.4 BESTURING
Een effectievere organisatie (-cultuur) is 1 van de doelen die naar aanleiding
van de visitatie van de gerechten in 2018 is geformuleerd. In een effectieve
organisatiecultuur zijn eigenaarschap, reflectie, omgevingsbewustzijn, gemeen­
schappelijke werkwijzen en samenwerking essentieel. Voor de verbetering
van de besturing in het strafrecht en van innovatie zijn in 2020 2 regiegroepen
opgericht: de regiegroep Strafrecht en de regiegroep Innovatie, met daaronder
het Platform voor Innovatieve Projecten (PIP).

Regiegroep Strafrecht
De regiegroep Strafrecht is een overleg waaraan alle strafrechtelijke overleggen
in de Rechtspraak deelnemen: waaronder de presidenten, vertegenwoordigers
van (het bureau van) de Raad, rechtelijk en niet-rechtelijke bestuursleden, IV
(Informatievoorziening) en het Landelijk Overleg Vakinhoud Strafrecht (LOVS) en
anderen die tactisch noodzakelijk zijn. De regiegroep voert regie op bestuurlijke
en strafrechtelijke vraagstukken. In een jaarplan worden de onderwerpen
voorgelegd aan het Presidenten Raad Overleg (PRO), dat de strategische kaders
voor de strafrechtspraak bepaalt. De regiegroep Strafrecht bepaalt de koers
binnen die kaders op hoofdlijnen.

Regiegroep Innovatie en het Platform voor Innovatieve Projecten
De regiegroep Innovatie heeft tot taak de innovatie binnen de Rechtspraak
te stimuleren en te faciliteren en hierover regie te voeren. Verder adviseert de
regiegroep over het verder brengen van innovatieve projecten. Na evaluatie
beziet de regiegroep of de werkwijze van een pilot rijp is voor invoering en/of
institutionalisering.
Het Platform voor Innovatieve Projecten (PIP) is in 2017 opgericht om innovatie
binnen de Rechtspraak te stimuleren, projecten met elkaar te verbinden en kennis
te delen. Het PIP is er voor alle medewerkers die bezig zijn met het opstarten
of verder ontwikkelen van een innovatief project waarvoor binnen hun gerecht
of dienst draagvlak bestaat. Het PIP biedt hierbij praktische en financiële steun
en organiseert themabijeenkomsten. Het PIP adviseert de regiegroep Innovatie
gevraagd en ongevraagd. Naast het bieden van praktische en financiële onder­
steuning aan verscheidene innovatieve projecten binnen de Rechtspraak, heeft
het PIP in 2020 ook zijn eerste online themabijeenkomst georganiseerd. Deze
bijeenkomst stond in de teken van ‘GOO’ (Gericht Op Oplossing). Deze digitale
vorm van bijeenkomen beviel goed en het PIP heeft besloten om vaker online/
hybride themabijeenkomsten te organiseren.

De regiegroep Strafrecht laat in de meeste gevallen de (tactische) uitvoering
van plannen over aan andere overleggen uit de Rechtspraak. Hij let daarbij op
onderlinge samenhang en afstemming, zonder daar altijd zeggenschap over
te hebben. In sommige situaties worden besluiten genomen, maar altijd in
samenhang en afstemming. De regiegroep Strafrecht voert ook regie over de
contacten en afspraken van de Rechtspraak over strafrecht buiten de Rechtspraak.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

22

RECHTSZAAK V: 390 EURO BOETE VOOR OVERTREDEN
CORONAREGEL?
Om verspreiding van het coronavirus tegen te gaan, moeten we anderhalve meter afstand houden en mogen
we niet samenkomen. Overtreders krijgen een boete van 390 euro. De Gelderse kantonrechter buigt zich over
de vermeende anderhalvemeter- en samenkomstovertredingen van 18 verdachten.

DE CORONAREGELOVERTREDERS

DE OFFICIER VAN JUSITIE

DE KANTONRECHTER

De anderhalvemeterregel, die is opgenomen in

Het Openbaar Ministerie (OM) neemt de uitspraken

De overheid moet ingrijpen als in een crisissituatie de volks­

noodverordeningen in de veiligheidsregio’s, is volgens

van de minister niet voor haar rekening. In het interne

gezondheid in gevaar komt. Op grond van jurisprudentie

de verdachten een onrechtmatige inbreuk op een

beleid van het OM is nooit een waarschuwingsplicht

is met de anderhalvemeternorm een goed evenwicht

grondrecht. Het artikel in de gemeentewet waarin de

opgenomen. Ook op de website politie.nl stond niet

gevonden tussen de belangen van het individu en die van

bevoegdheid tot het opstellen van een noodverordening

dat altijd eerst moest worden gewaarschuwd. Het is

de samenleving. Dat de minister zei dat het beleid was

is opgenomen, verbiedt uitdrukkelijk dat met een

aan de individuele handhaver om te beoordelen welke

gericht op aanspreken en waarschuwen en dan pas

noodverordening inbreuk wordt gemaakt op grond­

interventie passend is. In een aantal zaken luidt de

beboeten, betekent niet dat het OM niet mocht vervolgen.

rechten. En dat gebeurt met de anderhalvemeterregel.

beschuldiging het deelnemen aan een openbare

Met een samenkomst wordt in de noodverordening een

Op grond van vermeldingen op websites, waaronder

samenkomst. In artikel 2.1 van de noodverordeningen

bijeenkomst in min of meer georganiseerd verband met

politie.nl en uitlatingen van de minister van Justitie en

is een algeheel verbod op samenkomsten opgenomen.

een groep van enige omvang bedoeld. Een ontmoeting

Veiligheid, mochten mensen erop vertrouwen dat zij

Het OM vindt dat het aankomt op een grammaticale

van een groepje vrienden op straat valt hier uitdrukkelijk

eerst zouden worden gewaarschuwd voordat zij een

uitleg van het begrip samenkomst. Bij het al dan niet

niet onder. Dat men niet wist dat de anderhalvemeternorm

boete zouden krijgen voor het overtreden van de

van tevoren afgesproken samenkomen van meerdere

ook gold in de auto, betekent niet dat men straffeloos

anderhalvemeterregel. Het is niet terecht dat in andere

mensen is al gauw sprake van een samenkomst als

overtredingen kan maken. Een boete van 390 euro voor

zaken alleen een waarschuwing is gegeven. In een

bedoeld in de noodverordening. In het interne

overtreding van de anderhalvemeterregel is overdreven.

aantal zaken luidt de beschuldiging dat de corona-­

OM-beleid is het bedrag van de strafbeschikking op

Een meerderheid in de Tweede Kamer vindt dat de hoogte

overtreders deelnamen aan een openbare samenkomst,

390 euro vastgesteld. Het OM heeft bij de minister

van de boete bij het overtreden van de anderhalvemeter­

maar dat was helemaal niet zo. En hoe konden mensen

aangegeven geen voorstander te zijn van verlaging

regel maximaal 95 euro zou moeten zijn. ‘Ik vind dit een

nu weten dat de anderhalvemeternorm ook gold in de

van de boetes en dat er belang is bij een consistent

passend bedrag voor de overtredingen die aan mij zijn

auto? Ten slotte hebben de vermeende overtreders van

handhavingsbeleid.

voorgelegd’, zegt de kantonrechter. Van de 18 verdachten

de coronaregels in alle 18 gevallen een boete (strafbe­

krijgen er 14 een boete van 95 euro en 4 worden vrijge­

schikking) van 390 euro gekregen. Dat is buitensporig.

sproken.

Lees ook het voorleesvonnis van de rechtbank Gelderland
GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

23

1.5 EEN VEILIGE WERKOMGEVING
In 2020 is in beveiliging geïnvesteerd om het beveiligingsniveau verder te
verhogen. Hierdoor groeit het weerbaarheidsniveau van de Rechtspraak mee
met het toegenomen dreigingsniveau. Deze plannen worden in 2021 en 2022
verder geïntroduceerd. De Rechtspraak werkt daarvoor nauw samen met
de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), het
Openbaar Ministerie (OM), de politie en vertegenwoordigers van journalisten
en advocaten. Een belangrijk speerpunt is investering in digitale weerbaarheid
en verkleining van de digitale voetafdruk van medewerkers van de Rechtspraak.

Een adviescommissie zal advies uitbrengen over de plaats en de functionele
eisen van de extra beveiligde zittingslocatie. Deze adviescommissie bestaat uit
mensen met relevante expertise, die ervaring hebben met de Rechtspraak,
het ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV) en OM en ook hun voornaamste
belanghebbenden kennen.

ANDERHALVEMETERSAMENLEVING

Daarnaast heeft de coronacrisis digitaal en fysiek uitdagingen met zich meege­
bracht. Rechtspreken moet ondanks de coronacrisis op een verantwoordelijke
manier blijven doorgaan. Er is daarom extra geïnvesteerd om online zittingen
mogelijk te maken. Tegelijkertijd bereidde de Rechtspraak in afstemming met
arbeidshygiënisten ook fysiek rechtspreken in de anderhalvemetersamenleving
voor. Iedere wijziging van de maatregelen bracht nieuwe uitdagingen met zich
mee, die van nieuwe oplossingen werden voorzien door de beveiligingsorgani­
satie binnen de Rechtspraak. Door goede samenwerking van alle ketenpartners,
was het mogelijk om het rechtspreken op een veilige manier te laten doorgaan.

Extra beveiligde zittingslocaties
Begin 2020 gaf de Raad aan dat de bestaande extra beveiligde zittingslocaties
(o.a. de Bunker in Amsterdam en het Justitieel Complex Schiphol) onvoldoende
capaciteit bieden. Een aantal complexe liquidatie- en ondermijningszaken en
de omvang van het MH17-proces vergroten de druk op de huidige capaciteit.

Gerechtsgebouwen aangepast aan anderhalvemetersamenleving.

Het kabinet onderkende dit en heeft in 2020 besloten om in Vlissingen een
justitieel complex inclusief zwaarbeveiligde zittingslocatie te bouwen. Daarnaast
heeft het kabinet geld vrijgemaakt voor een nieuwe extra beveiligde zittings­
locatie ten noorden van de grote rivieren als alternatief voor de Bunker.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

24

1.6 MAATSCHAPPELIJKE EFFECTIEVE RECHTSPRAAK
De Rechtspraak stelt zich tot doel om een bijdrage te leveren aan de oplossing
van problemen van rechtzoekenden en de samenleving. Daarmee reikt de taak
van rechters verder dan het doorhakken van juridische knopen. Door maatwerk
en regievoering, en door rekening te houden met belangen van partijen,
proberen rechters waar mogelijk en gepast een échte oplossing te vinden
voor problemen die partijen verdeeld houden.

Effect corona op MER-pilots
De coronacrisis heeft ook effect op de uitvoering van pilots die onder de vlag van
maatschappelijk effectieve rechtspraak (MER) plaatsvinden. Deze pilots voorzien
bij uitstek in een intensief en vaak ‘live’ contact tussen de rechtzoekende(n) en de
rechter. Sommige pilots zijn de uitdaging aangegaan en zijn digitaal gaan zitten.
Bijvoorbeeld de Rotterdamse regelrechter is via Skype-zittingen doorgegaan.
Echter is er ook, met name bij ‘live zittingen’, vertraging opgelopen bij het
experimenteren met nieuwe vormen en procedures van rechtspraak. Als oplossing
is de start van een pilot soms uitgesteld. Zo zullen de regiolabs, een proef die
gemeenschappelijke toegang tot de rechter voor scheidende ouders beoogt, pas
in 2021 starten. Andere pilots hebben hun looptijd verlengd. Zoals in Limburg,
waar ze nu tot 1 januari 2022 mensen kunnen helpen in het Huis van het recht.
Bij pilots die al in 2020 liepen of in 2020 zijn gestart, zoals de wijkrechtbank
Eindhoven en wijkrechtspraak op Zuid in Rotterdam, liep het aantal zaken terug.
Bij de pilot schuldenrechter in Rotterdam en Den Haag moest de inzet van
schuldenfunctionarissen tijdelijk worden stopgezet maar zodra het kon, vonden
er weer fysieke zittingen plaats.

van de meerwaarde te krijgen, heeft de regiegroep Innovatie voortzetting van
de pilots geadviseerd. Daarnaast adviseert de regiegroep om te experimenteren
op basis van de Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) nabijheidsrechter.
Deze AMvB vloeit voort uit de Tijdelijke Experimentenwet rechtspleging en
treedt naar verwachting in 2021 in werking. Het Presidenten Raad Overleg
heeft het advies van de regiegroep Innovatie overgenomen.

WIJK- EN REGELRECHTER

Wijk- en regelrechter vergroten toegankelijkheid rechtspraak.

Uitkomsten evaluatie Haagse wijkrechter en Rotterdamse
regelrechter/Tijdelijke Experimentenwet rechtspleging
In 2020 zijn de pilots Haagse wijkrechter en Rotterdamse regelrechter
geëvalueerd. De uitkomst laat zien dat er aanwijzingen zijn voor de meer­
waarde van deze werkwijzen. Om voldoende inzicht in en onderbouwing

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

25

RECHTSZAAK VI: STADSBLAD ALLEEN BIJ JA/JA -STICKER?
In Utrecht mogen sinds 1 januari 2020 alleen huis-aan-huisbladen worden bezorgd als op de brievenbus een
ja/ja-sticker is geplakt. Het Stadsblad Utrecht is het daar niet mee eens. Bij de voorzieningenrechter krijgt de uitgever
van de krant nul op het rekest, en bij het gerechtshof?

DE UITGEVER

DE GEMEENTE UTRECHT

GERECHTSHOF ARNHEM-LEEUWARDEN

In de gemeente Utrecht verschijnt al tientallen jaren het

In de zomer van 2016 vraagt de gemeenteraad van

In Utrecht maakt de gemeente geen onderscheid tussen

gratis huis-aan-huisblad Stadsblad Utrecht. Dit is een

Utrecht het college van burgemeester en wethouder

reclamedrukwerk en huis-aan-huisbladen. Gezien de

uitgave van uitgever DPG Media. Naast advertenties

te onderzoeken of het juridisch mogelijk is om bij

definitie die de gemeente hanteert voor een huis-aan-

staan er ook journalistieke producties in het blad. De

bezorging van reclame en huis-aan-huisbladen over

huisblad, moet worden vastgesteld dat sprake is van een

krant wordt overal in de gemeente Utrecht bezorgd,

te gaan tot een zogenoemd opt-insysteem. Wie geen

beperking van het verspreiden van nieuws en informatie

behalve als op de brievenbus een nee/nee-sticker is

sticker op de brievenbus heeft, krijgt geen onge­

onder de inwoners van Utrecht. Dit moet worden gezien

geplakt. De gemeentelijke eis dat de krant alleen in

adresseerd reclamedrukwerk meer. De gemeenteraad

als een beperking van of inmenging in het recht van

ja/ja-brievenbussen mag worden bezorgd, beperkt de

wil hiermee het papierafval terugbrengen. In 2019

Artikel 10 van het EVRM. Het ja/ja-beleid is gebrekkig

persvrijheid en beknot de vrijheid van meningsuiting.

stelt het gemeentebestuur voor het nieuwe systeem in

voorbereid en is gebaseerd op summier onderzoek dat

De Utrechtse regelgeving is daarmee onwettig,

te voeren. Drukwerkverspreiders die zich niet aan de

voornamelijk betrekking had op ongeadresseerd reclame­

want in strijd met Artikel 10 van het Europees Verdrag

nieuwe regels houden, krijgen een boete. Dat geldt

drukwerk en niet op huis-aan-huisbladen. Uitgever DPG

tot Bescherming van de Rechten van de Mens en

ook voor huis-aan-huis bladen, zoals het Stadsblad

heeft geloofwaardig gemaakt dat er een reëel gevaar

Fundamentele Vrijheden (EVRM). Volgens de voor­

Utrecht. De gemeente bestrijdt niet dat de beperking

bestaat dat het Stadsblad door de nieuwe regels ver­

zieningenrechter Midden-Nederland is dat niet zo.

van het verspreiden van nieuws en informatie in

dwijnt. Dit alles leidt ertoe dat het aannemelijk is dat de

Daartegen is de krantenuitgever in beroep gegaan.

Utrecht een inperking van de vrijheid van meningsuiting

rechter in de bodemprocedure zal beslissen dat het door

Om te verhinderen dat het Stadsblad Utrecht

is, maar het doel dat wordt gediend – het tegengaan

de gemeente ingevoerde ja/ja-stickerbeleid in strijd is

gedurende het verloop van de bodemprocedure uit

van vervuiling en verspilling van papier – is groter en

met Europees recht. Zolang niet definitief is beslist in het

veel brievenbussen wordt geweerd, keert de uitgever

kan daardoor de toets der kritiek doorstaan.

geschil tussen de gemeente Utrecht en de uitgever, mag

zich in een kort geding tot het gerechtshof Arnhem-

Utrecht het Stadsblad niet uit de brievenbussen weren.

Leeuwarden.

Lees ook de volledige uitspraak van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden: ECLI:NL:GHARL:2020:1528
GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

26

1.7 WETGEVING IN 2020
De lessen uit de toeslagenaffaire geven behalve aanleiding tot een interne
bezinning binnen de Rechtspraak ook aanleiding om in dit jaarverslag aandacht
te besteden aan door de Rechtspraak in 2020 geconstateerde tendensen in
wets- en beleidsvoorstellen op het terrein van de rechtspleging.4 Daarbij valt
onder meer het volgende op.

Verruiming digitale toepassingen
De Rechtspraak constateert een trend naar verruiming van digitale toepassingen
binnen de rechtspraak(keten). Hieraan is een positieve impuls gegeven door
in de Tijdelijke wet COVID-19 Justitie en Veiligheid te voorzien in een tijdelijke
wettelijke grondslag voor het houden van de mondelinge behandeling langs
elektronische weg in burgerlijke en bestuursrechtelijke procedures, in de ruimere
toepassing van telehoren in het strafrecht ten gevolge van de coronacrisis, in
het BIT-advies project Digitale toegankelijkheid en het inmiddels in werking
getreden Besluit elektronisch procederen.

Gelaagde wetgeving
Opvallend is het grote aantal wetsvoorstellen dat open normen bevat die
nader moeten worden uitgewerkt in nog vast te stellen AMvB’s en ministeriële
regelingen. Een veelbesproken voorbeeld hiervan is de Tijdelijke wet maat­
regelen covid-19. Maar ook in minder spoedeisende wetgeving zoals het
wetsvoorstel Wet collectieve warmtevoorziening en het wetsvoorstel Wet
economie en nationale veiligheid zien we deze techniek terug.

Concentratie
Verder valt het relatief hoge aantal voorstellen om specifieke zaken te concen­
treren bij 1 rechtbank op. Voorbeelden hiervan zijn onder meer het wetsvoorstel
Wet toetsing economie en nationale veiligheid, het wetsvoorstel Wet wijziging
visserijwet 1963, het wetsvoorstel Uitvoeringswet cyberbeveiligingsverordening
en het voorstel tot concentratie van procedures m.b.t. verzoeken tot verboden­
verklaring en ontbinding van rechtspersonen waarvan de werkzaamheid in strijd
is met de openbare orde (artikel 2:20 BW procedures). Deze ontwikkeling is
opvallend, omdat de gedachte bij de herziening van de gerechtelijke kaart was
dat toegenomen schaalgrootte tot minder verschillen tussen de zaakpakketten
bij de verschillende gerechten zou leiden.

Veranderende rol van de rechter
De rol van de rechter verandert. Deze veranderende rol kent verschillende vormen.
a) Verschuiving van bevoegdheden van de rechter naar andere instanties
Een voorbeeld van verschuiving van bevoegdheden naar andere instanties is
de al enige jaren waar te nemen opkomst van buitengerechtelijke afdoening,
waarbij bevoegdheden van de rechter naar het OM gaan. Een ander voorbeeld
is het wetsvoorstel Wet educatie en beroepsonderwijs om de rechtsbescherming
van mbo-studenten te verbeteren. Zaken die nu nog bij de civiele rechter zijn
belegd, gaan naar het College van beroep voor het Hoger Onderwijs. Deze
trend zien we op meerdere rechtsgebieden.

4 De door de Raad voor de rechtspraak in 2020 uitgebrachte wetgevingsadviezen
zijn gepubliceerd op rechtspraak.nl.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

27

b) Beperkte(re) beoordelingsruimte voor de rechter
Niet alleen categorieën van zaken worden bij buitengerechtelijke instanties
ondergebracht, ook komt het voor dat de beoordelingsruimte van de rechter
wordt ingeperkt. Een voorbeeld hiervan is het wetsvoorstel over de voorwaarde­
lijke strafbeschikking, waarbij een marginale toetsing wordt voorgesteld in plaats
van een volle toets door de rechter. Een ander voorbeeld van beperking van de
beoordelingsvrijheid van de rechter is het wetsvoorstel Wet uitbreiding taak­
straffen, waarin de ruimte van de rechter bij het bepalen van de strafmaat wordt
beperkt. Deze trend zien we vooral in het strafrecht.
c) De bevordering van andere vormen van geschilbeslechting/de rechter als
ultimum remedium
Over de volle breedte van het recht wordt ingezet op instrumenten om andere
vormen van geschilbeslechting te bevorderen. Dit komt onder andere tot
uitdrukking in het aangekondigde wetsvoorstel Wet bevordering mediation.5
Het wetsvoorstel Wet oneerlijke handelspraktijken, dat voorziet in verplichte
voorafgaande alternatieve geschilbeslechting voorafgaand aan een gang naar
de rechter, is een voorbeeld van zowel bevordering van andere vormen van
geschilbeslechting als van de rechter als ultimum remedium.6 Ook de voorstellen
voor de herziening van de gefinancierde rechtsbijstand, waarbij niet de toegang
tot de rechter maar toegang tot het recht het uitgangspunt vormt, lijken uit te
gaan van de rechter als ultimum remedium.

5 Brief ‘Vervolg wetgevingstraject mediation’ van de minister voor Rechtsbescherming aan de
Tweede Kamer d.d. 20 januari 2020.
6 ‘Kamerbrief over contouren herziening stelsel gesubsidieerde rechtsbijstand’ van de minister
voor Rechtsbescherming aan de Tweede Kamer d.d. 9 november 2018.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

28

RECHTSZAAK VII: WEL OF NIET NAAR DE EREDIVISIE
In verband met het coronavirus mag tot 1 september 2020 niet worden gevoetbald. De KNVB besluit dat
geen enkele club degradeert naar de eerste divisie of promoveert naar de eredivisie. SC Cambuur Leeuwarden
en De Graafschap willen promoveren. Ze spannen een kort geding aan.

DE 2 VOETBALCLUBS

DE KNVB

DE RECHTBANK MIDDEN-NEDERLAND

Het promotie- en degradatiebesluit moet vernietigd

In de promotie- en degradatieregeling staat geen

In de promotie- degradatieregeling van de KNVB staat

worden omdat het in strijd is met het reglement wedstrijden

oplossing met betrekking tot promotie en degradatie

dat promotie alleen van toepassing is aan het einde

betaald voetbal en de daarvan onderdeel uitmakende

voor het geval de competitie wordt ingekort.

van een reguliere competitie. Aangezien de competitie

promotie- en degradatieregeling. Op grond van de stand

Daarom zijn er geen aanwijzingen dat het promotie-

9 wedstrijden voor het einde is beëindigd, is hier geen

bij het stopzetten van de competitie in april 2020 en de

en degradatiebesluit in strijd is met het reglement

sprake van. In het reglement staat niets over wat er

bestaande promotie- en degradatie­regeling, moeten SC

wedstrijden betaald voetbal. Het bestuur betaald

moet gebeuren als de competitie wordt ingekort. In

Cambuur en De Graafschap promoveren naar de eredivisie.

voetbal van de KNVB moest niet alleen rekening

het reglement wedstrijden betaald voetbal staat wel

De clubs stonden op plaats 1 en 2 in de eerste divisie. De

houden met de belangen van Cambuur en De Graaf­

dat de KNVB dan een besluit mag nemen. Voordat

competitie is weliswaar afgebroken, maar het is nog steeds

schap, maar ook met de belangen van de andere clubs.

de KNVB het besluit nam, hield de bond een peiling

een reguliere competitie. De KNVB vroeg de voetbalclubs

Daarom heeft het bestuur niet meteen zelfstandig het

onder de clubs. De KNVB organiseerde een peiling

om hun mening over promotie en degradatie en vertelde

promotie- en degradatiebesluit genomen, maar heeft

onder de clubs en geen stemming, en dus mocht de

daarbij dat de uitkomst van de peiling richtinggevend zou

het eerst de clubs, de centrale trainersraad en de

voetbalbond terugvallen op zijn bevoegdheid om

zijn voor de besluitvorming. Hiermee wekte de KNVB de

centrale spelersraad hun zegje laten doen. Men gaf

zelfstandig een besluit te nemen. Het is zuur dat

verwachting dat de mening van de meerderheid van clubs

wel aan dat het bestuur uiteindelijk zou beslissen.

Cambuur en De Graafschap door het besluit van de

zou meetellen. De KNVB volgde de uitkomst van de

Welk besluit het bestuur betaald voetbal ook zou

KNVB worden geraakt, maar dat betekent niet dat het

peiling (16 clubs voor promotie/degradatie, 9 tegen en

nemen, er zouden altijd clubs zijn die daardoor in

besluit in strijd is met de redelijkheid en billijkheid die

9 onthoudingen) niet. De gebrekkige uitvoering van de

sportief en financieel opzicht zouden worden geraakt.

de voetbalbond tegenover alle voetbalclubs in acht

peiling is nóg een reden waarom de clubs vinden dat

moest nemen.

het promotie- en degradatiebesluit van de KNVB moet
worden vernietigd en ze voor het seizoen 2020/2021
toegelaten moeten worden tot de eredivisie.

Lees ook de volledige uitspraak van de rechtbank Midden-Nederland: ECLI:NL:RBMNE:2020:1851
GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

29

1.8 (ADVISERING OVER) CORONA-WETGEVING
Als gevolg van de coronacrisis zijn in 2020 diverse tijdelijke spoedwetten
opgesteld. Deze corona-wetgeving valt in 2 categorieën te onderscheiden:
wetgeving met maatregelen ter bestrijding van de verspreiding van het virus,
en wetgeving gericht op het beperken van economische schade ten gevolge
van het virus.
Deze extra coronaspoedwetgeving heeft zijn weerslag gehad op de wetgevings­
advisering: in 2020 bracht de Raad voor de rechtspraak 3 wetgevingsadviezen
uit over coronawetgeving. In de eerste categorie bracht de Raad adviezen uit
over de Tijdelijke wet maatregelen Covid-19 (2020/19) en over de Tijdelijke
regeling maatregelen covid-19 en de Regeling aanvullende mondkapjes­
verplichtingen covid-19 (2020/44). In de categorie wetgeving gericht op het
beperken van economische schade ten gevolge van het virus bracht de Raad
advies uit over de Tijdelijke betalingsuitstelwet (2020/21). Door het spoedkarakter
van deze wetgeving en de bijbehorende, bijzonder korte, adviestermijnen,
heeft de advisering over coronawetgeving een aanzienlijke inspanning van de
betrokken medewerkers gevraagd.
Naast de 3 genoemde wetgevingsadviezen leverde de Rechtspraak ook diverse
andere bijdragen aan de totstandkoming van coronawetgeving, bijvoorbeeld
door inbreng te geven voor de Tijdelijke wet COVID-19 Justitie en Veiligheid,
die voorziet in een tijdelijke wettelijke grondslag voor het houden van de
mondelinge behandeling langs elektronische weg in burgerlijke en bestuurs­
rechtelijke procedures. Ook leverde de Rechtspraak een bijdrage door diverse
vragen in verband met coronawetgeving te beantwoorden.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

De coronawetgeving heeft daarnaast een behoorlijk effect gehad op de fysieke
inrichting van de gerechtsgebouwen (denk aan de plaatsing van ‘spatborden’
in zittingszalen), het zaakaanbod (denk aan zaken over ‘coronaboetes’) en op
de gang van zaken tijdens zittingen (denk aan online en hybride zittingen in
burgerlijke en bestuursrechtelijke procedures en beperkte toegang tot de
zittingszaal voor publiek en journalistiek).

CORONAWET

Moeite met de open normen coronawet.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

30

RECHTSZAAK VIII: NIEUWE BEREKENING BOETE
BIJSTANDSFRAUDE
De gemeente Gilze-Rijen wil geld terug van een inwoner met een bijstandsuitkering. Hij zou geen of te weinig informatie hebben gegeven over onderneming die hij wilde opzetten. De man krijgt ook een boete. Hij is het er niet mee
eens en stapt naar de rechter. Die geeft hem ongelijk. Wat doet de Centrale Raad van Beroep (CRvB)?

DE GEMEENTE

DE ADVOCAAT VAN DE MAN

CENTRALE RAAD VAN BEROEP (CRVB)

Mijnheer sluit in 2014 een huurcontract voor een

Mijnheer is op 1 augustus 2014 begonnen met de

De gemeente heeft terecht de bijstandsuitkering

winkelpand. De gemeente onderzoekt daarop of hij

verbouwing van het winkelpand om er een loungecafé

ingetrokken en een deel teruggevorderd. Omdat de man

nog wel recht heeft op de bijstandsuitkering die hij

te kunnen beginnen. Hij heeft vanaf die datum een

zijn inlichtingenverplichting heeft geschonden, was de

sinds 2012 ontvangt. Uit dit onderzoek blijkt dat hij

huurovereenkomst voor het winkelpand gesloten en

gemeente verplicht om hem een boete op te leggen. Bij

met 2 broers een huurovereenkomst voor het winkel­

diverse kosten voor het vestigen van het loungecafé

het opleggen van die boete is de gemeente uitgegaan

pand heeft gesloten. Hij wil er een loungecafé in

gemaakt. Maar hij heeft daarbij niet de inlichtingen­

van een te hoog benadelingsbedrag. Het benadelings­

beginnen. Zijn familie helpt hem bij de financiering.

plicht geschonden. Hij heeft al in maart 2014 met

bedrag is het bedrag dat een cliënt te veel aan bijstand

Mijnheer heeft zijn inlichtingenplicht geschonden van

medewerkers van het re integratieproject Talent2Work

heeft ontvangen doordat hij geen of verkeerde informatie

het opzetten van dit loungecafé niet te melden. De

gesproken over zijn plannen. Ook heeft hij een intake­

heeft gegeven. De CRvB stelt zelf op basis van het juiste

gemeente besluit op 7 januari 2016 om de bijstand

gesprek gehad met een medewerker van de afdeling

benadelingsbedrag een even­redige boete vast van

in te trekken over de periode van 1 augustus 2014 tot

zelfstandigen, bij wie hij meldde dat hij bezig was met

1.347,24 euro. Zij houdt daarbij rekening met de financiële

13 april 2015, de datum waarop de vergunning voor

een loungecafé. Verder heeft de man bij de gemeente

omstandigheden van de man én met de invoering van de

het loungecafé is afgewezen. De rechtbank Zeeland-

op 6 januari 2015 een horecavergunning aangevraagd

Wet vereenvoudiging beslagvrije voet op 1 januari 2021.

West-Brabant is het daarmee eens. Samen met een

en daarbij open kaart gespeeld. Hij heeft voor de

In deze wet wordt de beslagvrije voet verhoogd van

terugvordering om een andere reden gaat het om

bekostiging van de bouwactiviteiten in het winkelpand

10 naar 5 procent. Hierdoor moet bij verrekening van te

13.324,32 euro. Omdat de man zijn inlichtingen­

een lening van 15.000 euro van zijn familie in Turkije

veel verstrekte bijstand 5 procent op de netto-uitkering

verplichting heeft geschonden, krijgt hij ook een boete

gekregen. Toen de gemeente zijn horecavergunning

worden ingehouden. Deze uitspraak van het CRvB

van 5.467 euro. Dat was te veel, zegt de gemeente

afwees, heeft hij de inrichting van het café weggedaan.

betekent dat gemeenten die een boete opleggen en

in hoger beroep. Het had 5.280,69 euro moeten zijn.

In september 2015 heeft hij zijn familie 11.000 euro

rechters die zelf een boete moeten vaststellen, moeten

terugbetaald.

inspelen op de invoering van de Wet vereenvoudiging
beslagvrije voet.

Lees ook de volledige uitspraak van de Centrale Raad van Beroep: ECLI:NL:CRVB:2020:1525
GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

31

1.9 EXTERN ONDERZOEK
Bij de Raad voor de rechtspraak komen jaarlijks veel aanvragen binnen voor
medewerking aan wetenschappelijk onderzoek.

De Rechtspraak heeft in 2020 veel aandacht besteed aan het structureren van de
beoordeling van de privacy- en beveiligingsaspecten van onderzoeksaanvragen.

De medewerking van de Rechtspraak aan wetenschappelijke onderzoek heeft
vaak betrekking op het verkrijgen van informatie in de vorm van gegevens,
zoals uitspraken of kwantitatieve data. Soms wordt ook gevraagd om rechters
of andere medewerkers van de Rechtspraak te kunnen interviewen.

In 2020 heeft de Raad 45 aanvragen ontvangen. Daarvan zijn er 30 toegewezen
en 5 nog in behandeling. De resterende 10 aanvragen zijn afgewezen of om een
andere reden niet doorgegaan. 1 onderzoek waaraan de Rechtspraak in 2020
heeft meegewerkt, is een onderzoek naar het effect van de coronacrisis op
rechtspraak. Dit onderzoek van de Universiteit Utrecht, de Universiteit Leiden en
de Radboud Universiteit gaat over het effect van de coronacrisis op rechtspraak
en de positie van kwetsbare rechtszoekenden binnen het straf-, vreemdelingenen civiele jeugdrecht.

De meeste aanvragen gaan over het strafrecht. In veel gevallen is de Rechtspraak
in staat om medewerking aan wetenschappelijk onderzoek te verlenen. De
Rechtspraak staat ten dienste van de samenleving en staat open voor onderzoek
en kritische beschouwing. Vanwege beperkingen in capaciteit kan helaas niet
altijd aan onderzoeksverzoeken worden voldaan. In overleg met de onderzoeker
wordt dan gezocht naar een minder arbeidsintensieve manier om de benodigde
informatie toch te kunnen aanleveren.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

32

RECHTSZAAK IX: GEEN PLAATS VOOR ONBEHOORLIJKE TAAL
Het taalgebruik van een gemachtigde is structureel beledigend. Na een waarschuwing heeft hij beterschap beloofd, maar
inmiddels trekt hij weer van leer. Het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch neemt een drastische beslissing.

DE GEMACHTIGDE

GERECHTSHOF ‘S-HERTOGENBOSCH

De gemachtigde staat belanghebbenden bij in bezwaar-

Het taalgebruik van de gemachtigde is beledigend

De belastingplichtige wordt immers niet het recht op

en (hoger)beroepsprocedures over belastingen, vooral

en verstoort de goede procesorde ernstig. Hij wordt

toegang tot de rechter ontzegd of de mogelijkheid

de belasting op auto’s en motoren. Hij verricht de

geweigerd als gemachtigde in de meer dan 30 zaken

ontnomen zich te laten adviseren, verdedigen en

proceshandelingen en dient processtukken in. De man

waarin hij beledigende taal heeft gebruikt. Het

vertegenwoordigen. Hem wordt slechts de mogelijk­

schrijft dingen als: ‘De leden van de Hoge Raad der

gerechtshof heeft voorafgaand aan deze beslissing

heid ontnomen om zich door deze gemachtigde te

Nederlanden zijn kennelijk krapuul van het allerergste

alle lopende dossiers waarin de gemachtigde optreedt

worden bijgestaan. Met deze weigering wordt een

soort’, en: ‘De Hoge Raad is een gekende misdaad­

beoordeeld op het taalgebruik. Het hof heeft daarbij

legitiem doel nagestreefd, namelijk het waken voor

organisatie.’ Het hof ‘s-Hertogenbosch roept de

een keuze gemaakt tot hoever grievende en beledigende

onnodige en ernstige verstoring van de rechterlijke

gemachtigde tot de orde en vertelt hem dat hij

opmerkingen wel of niet worden getolereerd. Het hof

procedure. De belanghebbenden die door de beslissing

weleens geweigerd zou kunnen worden als gemach­

gaat voorbij aan sommige beledigingen, maar met

van het gerechtshof niet langer worden bijgestaan

tigde. Hij neemt daarop mondeling afstand van de

name beledigingen waarbij instanties worden neer­

door deze gemachtigde ontvangen daarvan bericht en

beledigende taal en belooft beterschap. Vervolgens

gezet als criminele organisaties en ‘hoerenkasten’,

krijgen de gelegenheid om een andere gemachtigde

valt hij terug in oude gedrag. Het gerechtshof

overschrijden de fatsoensnormen. Bovendien kunnen

aan te wijzen.

‘s-Hertogenbosch vindt het genoeg geweest. Als

het taalgebruik en het gedrag van de gemachtigde

hij geen bijstand meer magen verlenen aan belang­

ertoe leiden dat een belanghebbende die hij vertegen­

hebbenden, dan zou dat volgens hem in strijd met

woordigt wordt benadeeld. Het verbod om iemand bij

artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van

staan is niet in strijd met artikel 47 van het Handvest

de Europese Unie. Hierin is het recht op rechtsbijstand

van de grondrechten van de Europese Unie.

geregeld.

Lees ook de volledige uitspraak van het gerechtshof ‘s-Hertogenbosch: ECLI:NL:GHSHE:2020:892
GA NAAR INHOUDSOPGAVE

(Zie ook Hoge Raad: ECLI:NL:HR:2020:1730 en ECLI:NL:HR:2021:141)
Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

33

1.10 HRM & ORGANISATIEONTWIKKELING
Thuiswerken

Versterken arbeidsmarktpositie Rechtspraak

Sinds maart 2020 werken veel medewerkers van de Rechtspraak structureel
thuis als gevolg van de coronacrisis. Het intensieve en langdurige thuiswerken
was nieuw voor de medewerkers van de Rechtspraak. Vóór corona werkte
11 procent regelmatig thuis, nu werkt 70 procent (zeer) regelmatig thuis. De
overige 30 procent betrof medewerkers in kantoorgebonden functies, zoals
bodes en beveiligers en administratief medewerkers. Daarnaast heeft een
deel van de zittingen fysiek plaats gevonden, waardoor rechters en juridisch
medewerkers (een deel van hun tijd) op kantoor hebben gewerkt.

De arbeidsmarkt is volop in beweging. De manier waarop werving en selectie
plaatsvindt verandert door toename van het gebruik van social media en afname
van de traditionele wervingskanalen. In deze veranderende omgeving zal de
Rechtspraak zich met een gemoderniseerde strategie herpositioneren op de
arbeidsmarkt. Daarom heeft de Rechtspraak in 2020 een extern werkgevers­
imago-onderzoek uitgevoerd. Op basis van dit onderzoek kan de Rechtspraak
passende strategieën ontwikkelen om de veranderende arbeidsmarkt op
passende wijze te benaderen.

De Rechtspraak heeft medewerkers toegerust op thuiswerken. Gedurende de
coronacrisis heeft de Rechtspraak thuiswerkfaciliteiten zoals bureaustoelen,
breedbeeldschermen en toetsenborden beschikbaar gesteld aan medewerkers
die vanuit huis werken. Daarnaast wordt aandacht besteed aan sociale cohesie
en aan de consequenties voor de mentale en fysieke gezondheid van mede­
werkers. De Rechtspraak verwacht dat thuiswerken in de toekomst structureel
wordt. In 2021 zal een visie op thuiswerken worden geformuleerd.

Loopbaanontwikkeling gerechtsambtenaren

Gerechtsoverstijgende personeelsplanning
De Rechtspraak heeft te maken met een aantal personele uitdagingen op korte,
middellange en lange termijn: een groot aantal medewerkers zal de Rechtspraak
door pensionering verlaten. Daarnaast is er behoefte aan extra capaciteit,
vanwege de ambitie om de achterstanden weg te werken, de doorlooptijden
te verkorten, te werken met de professionele standaarden en werkdruk beheers­
baarder te maken. In 2020 heeft de Rechtspraak op basis van een uitgebreide
cijfermatige analyse de meerjarige vraag naar rechterlijk personeel in kaart
gebracht. Op basis hiervan kan de Rechtspraak maatregelen formuleren om
haar capaciteit en deskundigheid structureel op orde te houden. Hierover zal
in 2021 besluitvorming plaats vinden. In 2020 is het initiatief genomen om de
rio-opleiding voor kandidaten met veel werkervaring te verkorten. Eind 2020
heeft hierover besluitvorming plaatsgevonden.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Naast inhoudelijk deskundige medewerkers is het voor de Rechtspraak belangrijk
om te beschikken over voldoende gemotiveerde, betrokken, vitale en duurzaam
inzetbare medewerkers. Eind 2020 is de projectgroep Loopbaan­ontwikkeling
medewerkers Rechtspraak samengesteld. Het projectplan is eind 2020 vast­
gesteld en zal zich richten op loopbaanontwikkeling voor juridisch medewerkers,
administratief medewerkers en medewerkers bedrijfsvoering. Verder is er in 2020
een uitgebreide dialoog gevoerd tussen bestuurders, juridisch medewerkers en
medezeggenschap over de rol en positie van de juridisch medewerkers binnen
de Rechtspraak.

Versterken diversiteit en inclusie
Herkenbaarheid vergroot het gezag van, het draagvlak voor en het vertrouwen
in de Rechtspraak. Meer diversiteit kan daaraan bijdragen. De Rechtspraak wil
een inclusieve organisatie zijn, waarin iedereen zich thuis voelt. In 2020 heeft de
Rechtspraak diverse onderzoeken laten uitvoeren, op basis waarvan de effectivi­
teit van het gevoerde diversiteitsbeleid in kaart wordt gebracht. Bovendien blijft
de Rechtspraak zich inspannen om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
werkgelegenheid te bieden, zie voor meer informatie daarover paragraaf 2.2.2.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

34

Benoemingen Rechtspraakbestuurders
Sinds 2019 wordt binnen de Rechtspraak een dialoog gevoerd over de
benoemingsprocedure van gerechtsbestuurders. Het doel van die gesprekken
is te bezien of er ruimte is om de procedure te verbeteren door de invloed
van rechters en gerechtsambtenaren, draagvlak en transparantie te vergroten.
In 2020 heeft de Raad van State een advies uitgebracht over deze kwestie. Dit
advies is hier te bekijken, en is tijdens de dialoog besproken. In 2020 heeft de
Rechtspraak beleid vastgesteld waarmee de procedures transparanter worden.
Daarbij is een werkwijze vastgesteld die bepaalt dat de Raad een vacaturetekst
opstelt op basis van een uitgebreide en inhoudelijke profielschets.
Begin 2021 heeft de dialoog geresulteerd in de vaststelling van een tijdelijke
procedure. Deze procedure bepaalt dat vertegenwoordigers van de lokale
gerechtsvergadering, de lokale ondernemingsraad en het lokale gerechtsbestuur
een kandidaatsbestuurder aanbevelen bij de Raad. De vertegenwoordigers van
de gerechtsvergadering hebben een doorslaggevende stem. De Raad kan het
onderbouwde advies van de vertrouwenscommissie overnemen of afwijzen.
Bij overname van het advies wordt de kandidaat voor benoeming aanbevolen
aan de minister van Justitie en Veiligheid.

Door de leden van de LSR is in 2020 de nodige aandacht besteed aan training
en bewustwording op het gebied van cultuurwaardevrij selecteren. Dit is een
belangrijke maatregel in het kader van de versterking van de inclusieve diversiteit
van de Rechtspraak.
De coronamaatregelen hebben het noodzakelijk gemaakt om de selectie­
gesprekken via Skype te voeren. Dat is niet ideaal. Toch blijkt het mogelijk om
op deze manier geschikte kandidaten te koppelen aan de opleidingsruimte.
Van kandidaten horen we positieve reacties op het feit dat de Rechtspraak ook
in coronatijd de werving en selectie van rechters/raadsheren heeft voortgezet.
En dan de cijfers: Ondanks de crisis heeft de Rechtspraak de rio-opleiding
(digitaal) kunnen voortzetten. Daardoor zijn de gerechten in staat geweest om
ruim 110 nieuwe rio’s in opleiding te nemen. Daarnaast zijn in 2020 78 nieuwe
rechterlijke ambtenaren benoemd. Daarmee is de Rechtspraak in staat gebleken
de openstaande vacatures (grotendeels) te vervullen.

Werving en selectie rechters en raadsheren
(in opleiding)/-plaatsvervanger
Als gevolg van een evaluatie door de Rijksuniversiteit Groningen, is in 2020
gewerkt met een nieuwe volgorde van het selectieproces voor vaste rechter/
raadsheren: lokale selectie komt nu in het begin in plaats van aan het einde van
de selectieprocedure. De landelijke instrumenten van assessment en eindge­
sprekken met de Landelijke Selectiecommissie Rechters (LSR) komen aan het
einde van de selectieprocedure. De reacties in de gerechten hierop zijn over­
wegend positief.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

35

1

2

3 4

DE RECHTSPRAAK
IN CIJFERS

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

36

Hieronder volgt in paragraaf 2.1 een cijfer­matig overzicht van 2020 over de inkomende
en afgehandelde zaken, productie, mediation,
productiviteit en kosten, werkvoorraden, kwaliteits-

De coronacrisis heeft in 2020 groot effect gehad op de gang naar de rechter en
de processen binnen de Rechtspraak. Dit heeft invloed gehad op bijvoorbeeld
de instroom van zaken, productie, doorlooptijden, inzet van personeel en de
financiën. Het trekken van conclusies op basis van de cijfers over 2020 is daar­
door moeilijk, omdat niet altijd duidelijk is hoe de ontwikkelingen zonder de
effecten van corona en de daarvoor genomen maatregelen zouden zijn geweest.

normen, publicatiegraad, appelpercentages en

2.1 HET RECHTSPREKEN

wrakingsverzoeken. In paragraaf 2.2 worden

2.1.1

personele cijfers weer­gegeven en in paragraaf 2.3

A. Inkomende zaken

wordt ingegaan op bedrijfsvoeringsaspecten
zoals financiën, duurzaamheid, social responsibility,
datalekken, klachten en verschillende risico’s.
Daarna volgen in paragraaf 2.3 meer cijfermatige
aspecten zoals de kostenspecificatie, product­
groepprijs en minutentarieven.

Inkomende en afgehandelde zaken

Algemeen beeld van de ontwikkeling van inkomende zaken
In totaal werden in 2020 ruim 1,39 miljoen zaken aangebracht bij de gerechten1,
ongeveer 143.000 zaken minder dan in 2019. De maatregelen om verspreiding
van het coronavirus te beteugelen, hebben een rol gespeeld bij de afname van
het aantal nieuw aangebrachte zaken. In figuur 1 en tabel 1 is te zien dat voor
de meeste rechtsgebieden het aantal ingekomen zaken in 2020 lager was dan in
2019. Deze afname was bij sommige rechtsgebieden fors, zoals bij het College
van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb), vreemdelingenzaken bij de rechtbanken,
de Centrale Raad van Beroep (CRvB), zaken bij de gerechtshoven en bij kanton­
zaken. Alleen bij belastingzaken, aangebracht bij de rechtbanken, was er een
forse stijging van het aantal ingekomen zaken. De ontwikkelingen per rechts­
gebied die het meest in het oog springen, worden hieronder beschreven.

1 Een klein deel van het aantal ingekomen zaken en productie valt buiten de gepresenteerde
overzichten. Het betreft de bijzondere kamers, megazaken en het werk van de rechtercommissaris in strafzaken. Ook akten en verklaringen zijn buiten beschouwing gelaten.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

37

Figuur 1. Procentuele ontwikkeling van
inkomende zaken 2020 t.o.v. 2019

-40 -35 -30 -25 -20 -15 -10 -5

0

-11%

Kantonzaken

-6%

Civiele zaken (niet-kanton)

-5%

Bestuurszaken rechtbanken

-21%

Vreemdelingenzaken rechtbanken

20%

Belastingzaken rechtbanken

-5%

Strafzaken rechtbanken

-16%

Gerechtshoven totaal

-17%

CRvB

-40%

CBb

-9%

Totaal

5

10

Het aantal nieuw ingekomen rekesten aan de voorzieningenrechter nam met
10 procent af.

15 20 25

Kantonzaken
In 2020 werden in totaal circa 847.000 kantonzaken aangebracht; dit was fors
minder dan in 2019. De afname was vooral fors bij strafzaken (55 procent) en
handelszaken (19 procent). Vanaf half maart kwamen nog heel weinig strafzaken
binnen door de gedeeltelijke sluiting van de rechtbanken in verband met de
coronamaatregelen. Vanaf september steeg het aantal ingekomen strafzaken
pas weer fors. Het aantal inkomende familiezaken (vrijwel volledig bewinds­
handelingen) en Mulderzaken2 (verkeersboetes) bleef ongeveer gelijk aan
het aantal in 2019. Binnen de handelszaken namen de zaken rond beëindiging
arbeidsovereenkomst wel toe met 11 procent naar ruim 2.600 zaken. De Wet
normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) die in 2020 inging, kan hierbij
een rol hebben gespeeld.

2 Mulderzaken gaan over lichte verkeersovertredingen en onverzekerd rijden. Procedures over
verkeersboetes vallen niet allemaal onder Mulderzaken. Het zijn belastingzaken als ze zijn
gefiscaliseerd.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Civiele rechtszaken bij de rechtbanken
Het aantal ingekomen civiele zaken dat niet onder kanton valt, was in 2020
met bijna 243.000 zaken 6 procent minder dan in 2019.
Er was in 2020 een forse afname (13 procent) van het aantal nieuw ingekomen
handelszaken. Vooral het aantal verzoekschriften insolventies (faillissementen,
surseances van betaling en schuldsaneringsregelingen) nam sterk af met 23
procent. In het verlengde daarvan nam ook het aantal toezichten op afwikkeling
van insolventies (faillissementen, surseances van betaling en schuldsanerings­
regelingen) sterk af (26 procent). Net als in 2018 en 2019 was er ook in 2020
een forse daling van schuldsaneringsregelingen (35 procent, circa 1.650 zaken).
Opvallend is dat ook het aantal toezichten op afwikkelingen van surseances van
betaling (19 procent) en faillissementen (18 procent), naar circa 3.900 fors afnam.

In totaal daalde het aantal nieuw aangebrachte familierechtelijke procedures
met 3 procent tot ruim 181.000. Zowel het aantal aangebrachte echtscheidings­
zaken (7 procent), als zaken betreffende gezag (5 procent), alimentatiezaken
(4 procent) en Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ)
en de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (WVGGZ)-zaken (3 procent)
daalde licht tot matig. Het aantal zaken betreffende ondertoezichtstelling (OTS)
en zaken rond de omgangsregeling bleven ongeveer gelijk aan het aantal in 2019.
Bestuursrechtelijke rechtszaken bij de rechtbanken
In 2020 kwamen bij de rechtbanken op het gebied van het bestuursrecht
ruim 98.000 zaken binnen, een daling van 5 procent in vergelijking met 2019. Het
aantal nieuw ingekomen vreemdelingzaken daalde in 2020 fors met 21 procent
(circa 8.700 zaken). Het aantal ingekomen ‘reguliere’ bestuurszaken daalde met 5
procent. Het aantal nieuw aangebracht belastingzaken steeg met 20 procent fors.
Bij ‘reguliere’ bestuurszaken namen bijna alle typen zaken af of bleven gelijk
met het aantal ingekomen zaken in 2019. De afname was vooral groot bij

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

38

ambtenarenzaken; deze namen met 40 procent af tot circa 850 zaken. Deze daling
heeft te maken met de invoering van de Wnra in 2020. Na een afname in 2018
en 2019, was er wel een forse stijging van het aantal zaken rond de Wet werk
en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) van 12 procent naar bijna 3.600 zaken.
Bij belastingzaken stegen nieuw aangebrachte belastingzaken lagere overheden
fors met 45 procent, terwijl rijksbelastingzaken afnamen met 5 procent. De forse
stijging bij belastingzaken lagere overheden is voor een groot deel te verklaren
door een toename van Wet waardering onroerende zaken (WOZ)-zaken met
ongeveer 5.000 (61 procent). Deze toename van WOZ-zaken is weer voor een
groot deel veroorzaakt door een cluster van circa 3.600 zaken bij de rechtbank
Zeeland-West-Brabant.
Het aantal ingekomen vreemdelingenzaken nam in 2020 met 21 procent sterk
af tot ruim 32.000. Deze afname komt door de daling van de asielinstroom als
gevolg van de beperking in de reisbewegingen door de coronacrisis en een
achterblijvende uitstroom van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). De
grootste afname was bij algemeen korte asielprocedures (43 procent) en bij de
zogenoemde Dublinzaken (40 procent), waarbij aanvragers via andere Europese
landen binnenkomen. Het aantal bewaringszaken nam met 28 procent af en het
aantal reguliere zaken met 6 procent. Het aantal verlengde asielprocedures nam
wel toe, met 17 procent naar ruim 7.000 zaken. Dat is grotendeels het gevolg van
een fors aantal (circa 800) beroepen waarop niet tijdig werd beslist door de IND.
Strafzaken bij de rechtbanken
Het aantal ingekomen strafzaken daalde in 2020 met 5 procent tot een kleine
159.000 zaken. Dit aantal bevat niet alleen de behandeling op zitting van de
hoofdzaak, maar ook allerlei ‘nevenproducten’, zoals vorderingen en rekesten.
Het aantal nieuw aangebrachte hoofdzaken (de ter zitting gebrachte zaken)
daalde veel sterker, namelijk met 19 procent naar ongeveer 79.000 zaken.
Het aantal ontnemingsvorderingen daalde ook sterk, met 35 procent. Vooral
in april en in mei, toen de rechtbanken deels gesloten waren in verband met

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

de coronamaatregelen, kwamen er weinig zaken binnen. Het aantal raadkamer­
zaken gevangenhouding steeg juist sterk met 20 procent.
Zaken bij de gerechtshoven
Het totaal aantal aangebrachte hoger beroepszaken bij de gerechtshoven
daalde met ongeveer 41.800 zaken ten opzichte van 2019 (16 procent). Vooral
de afname bij belastingzaken was met 30 procent (circa 1.530 zaken) fors. Dit
kwam door een sterke daling van het aantal WOZ-zaken (een kleine 600 zaken;
een afname van 49 procent) en zakte daarmee weer naar het niveau van 2017
en 2018. Dat geldt ook voor belasting op personenauto’s en motorrijwielen
(bpm)-zaken (ruim 800 zaken, 59 procent), die daalden naar het niveau van
2018. Ook het aantal strafzaken daalde fors met 17 procent naar een kleine
27.000 zaken. Het aantal handelszaken in hoger beroep nam af met 10 procent.
Net als de voorgaande jaren daalde het aantal zaken rondom schuldsanering
weer fors, in 2020 met 42 procent ten opzichte van 2019. Het aantal familie­
zaken nam met 9 procent af, hoewel het aantal zaken betreffende ondertoe­
zichtstelling toenam met 9 procent en het aantal zaken betreffende gezag
en omgang ongeveer gelijk bleef.
Zaken bij de bijzondere colleges
De CRvB oordeelt in hoger beroep over geschillen op het terrein van de sociale
verzekeringen, sociale voorzieningen en ambtenarenzaken. Daarnaast is de CRvB
rechter in eerste en enige aanleg in geschillen over de uitvoering van wetten
voor oorlogs- en vervolgingsgetroffenen, enkele bijzondere pensioenen en voor
beroepen van rechterlijke ambtenaren. De nieuw aangebrachte zaken namen
in 2020, net als in 2018 en 2019, behoorlijk af met 17 procent tot circa 4.600.
Het CBb oordeelt over geschillen op het terrein van het sociaaleconomisch
bestuursrecht. Daarnaast is het CBb hoger beroepsinstantie voor uitspraken
op het gebied van een aantal specifieke wetten, zoals de Mededingingswet
en de Telecommunicatiewet. In 2020 daalde het aantal inkomende zaken bij
het CBb net als in 2019 fors met 40 procent, tot circa 1.200 zaken. Dit kwam
grotendeels door een verdere forse daling van het aantal fosfaatzaken in 2020.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

39

Tabel 1: Aantal ingekomen zaken in 2016-2020 (afgerond op tientallen)
2016

2017

2018

2019

2020

Groei 2020

Kantonzaken rechtbanken

946.260

982.370

946.100

949.260

846.670

-11%

Handelszaken (incl. arbeidszaken en kort gedingen)

450.370

368.980

342.390

358.310

289.760

-19%

Familiezaken

403.170

506.620

501.660

491.380

492.660

0%

Strafzaken

52.690

59.400

59.110

64.760

29.340

-55%

Mulderzaken (excl. adres onbekend)

40.040

47.370

42.940

34.810

34.910

0%

278.970

268.090

255.890

258.740

242.660

-6%

Handelszaken*

43.840

39.640

35.930

34.300

29.980

-13%

Toezicht afwikkeling insolventies**

16.560

13.590

10.640

9.600

7.080

-26%

Familiezaken

185.030

183.660

180.870

187.610

181.120

-3%

Rekesten aan de voorzieningenrechter***

33.530

31.200

28.440

27.230

24.480

-10%

111.700

97.630

96.620

103.760

98.480

-5%

Bestuurszaken

48.490

41.100

37.000

36.940

35.230

-5%

Vreemdelingenzaken

30.760

31.980

33.410

40.970

32.270

-21%

Belastingzaken

32.450

24.550

26.220

25.850

30.980

20%

Strafzaken (niet-kanton) rechtbanken

176.950

169.170

162.740

168.140

159.480

-5%

Gerechtshoven en bijzondere colleges

65.240

62.390

59.860

57.530

47.570

-17%

Handelszaken

9.000

8.230

7.670

7.040

6.330

-10%

Familiezaken

5.420

5.210

5.130

5.340

4.860

-9%

Belastingzaken

6.690

3.870

3.960

5.140

3.610

-30%

Strafzaken

34.580

34.790

33.340

32.440

26.970

-17%

CRvB

8.220

8.390

6.740

5.500

4.560

-17%

CBb

1.330

1.900

3.020

2.080

1.240

-40%

1.579.120

1.579.650

1.521.210

1.537.430

1.394.860

-9%

Civiele zaken (niet-kanton) rechtbanken

Bestuurszaken rechtbanken

Totaal Rechtspraak
*

Inclusief verzoekschriften insolventies. In tegenstelling tot jaarverslag 2019 en eerdere jaren wordt toezicht op afwikkeling insolventies nu apart getoond in de tabel en staan bepaalde kort gedingen die eerst onder handels­
zaken stonden nu onder rekesten aan de voorzieningen rechter.CBb zaken zijn niet meegenomen in de jaarverantwoording naar het ministerie van Justitie en Veiligheid, omdat deze buiten de P x Q financiering vallen
** Toezicht op afwikkeling van insolventies (faillissementen, surseances van betaling en schuldsaneringsregelingen).
*** Bepaalde rekesten aan de voorzieningenrechter (kort gedingen), die in jaarverslag 2019 en eerdere jaren waren ingedeeld bij handelszaken, zijn nu ingedeeld bij rekesten aan de voorzieningen rechter

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

40

B. Productie in aantal zaken
Productie per rechtsgebied
Inkomende zaken worden behandeld en afgedaan. De meeste zaken bij de
Rechtspraak worden gefinancierd als ze worden afgedaan. Het aantal zaken
dat de Rechtspraak gefinancierd krijgt, wordt ook wel productie genoemd.
Sommige zaken worden echter bij instroom gefinancierd. Dit geldt voor toezicht
op de afwikkeling van insolventies (faillissementen, surseances van betaling en
schuldsaneringsregelingen), omdat de afwikkeling van de insolventies lang kan
duren. Er zit daarom een klein verschil tussen productie in aantal zaken en het
aantal afgehandelde zaken.

Figuur 2. Aandeel productie en werklast per rechtsgebied 2020
Vreemdelingenzaken

Bestuurszaken + belasting, rechtbank + hoven + CBb en CRvB

Strafzaken, rechtbank + hoven

Strafzaken + Mulderzaken, kanton

Civiele zaken, rechtbank + hoven

Figuur 2 toont de verdeling van de productie over de verschillende rechtsgebie­
den. Naast de absolute aantallen zaken in de blauwe balken, is ook de verdeling
van de werklast over de verschillende rechtsgebieden (in de roze balken)
weergegeven. Werklast is een gewogen productiemaat, die rekening houdt
met verschil in bewerkelijkheid van verschillende zaken. Kantonzaken zijn relatief
licht (minder bewerkelijk, dus lage werklast), terwijl bestuurszaken en hoger
beroepen vaak meer werk kosten (bewerkelijker zijn, dus hoge werklast).
Het aantal kantonzaken is het grootst. Het feit dat voor kantonzaken het aandeel
in werklast in minuten zoveel kleiner is, geeft aan dat dit relatief lichte zaken
zijn. Is de roze balk in de figuur echter hoger dan de blauwe balk, zoals bij de
civiel, straf en bestuur, dan betekent dit dat relatief zware zaken zijn behandeld.
Hoewel strafzaken in de media en bij het publiek meestal meer aandacht
krijgen, blijkt dat in 2020 76 procent van de zaken in de gerechten civiel­
rechtelijk van aard was. Dit zijn handelsgeschillen en familiezaken (inclusief
civiele kantonzaken). Het aandeel strafzaken bedroeg 17 procent en de
resterende 7 procent betrof bestuurszaken, vreemdelingenzaken en belasting­
zaken. Het aandeel strafzaken nam iets af en het aandeel civiele zaken nam
in 2020 iets toe vergeleken met de verdeling in 2019.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Civiele zaken, kanton

0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

Productie (aantal zaken)
Werklast (gewogen productie)

Gewogen naar werklast is de verdeling anders. De behandeling van civiele
zaken zorgt dan namelijk voor bijna de helft (46 procent) van de werklast,
de behandeling van strafzaken voor 31 procent en de behandeling van
bestuurszaken inclusief belastingzaken en vreemdelingenzaken voor
23 procent van de werklast.
Hoewel in 2020 in hoeveelheid het aandeel civiele zaken licht toenam en
aandeel strafzaken licht afnam in vergelijking met 2019, nam bij het aandeel
civiele zaken in werklast licht af en van strafzaken juist licht toe. Binnen de
rechtsgebieden kunnen ook verschuivingen plaatsvinden. Zo nam bij bestuurs­
recht in 2020 het aandeel vreemdelingenzaken in de werklast af, nadat het
voorgaande jaren juist was toegenomen.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

41

Tabel 2: Aantal afgehandelde zaken 2016-2020 (afgerond op tientallen)
2016

2017

2018

2019

2020

Groei 2020

Kantonzaken rechtbanken

973.250

969.050

960.310

959.320

835.080

-13%

Handelszaken (incl. arbeidszaken en kort gedingen)

451.930

374.680

339.820

354.810

283.300

-20%

Familiezaken

408.810

488.800

516.420

498.000

497.500

0%

Strafzaken

53.150

59.460

59.330

66.310

29.630

-55%

Mulderzaken (excl. adres onbekend)

59.370

46.120

44.750

40.200

24.650

-39%

279.490

269.600

256.900

257.370

240.860

-6%

Handelszaken*

44.220

40.570

37.150

35.170

29.090

-17%

Toezicht afwikkeling insolventies**

16.560

13.590

10.640

9.600

7.080

-26%

Familiezaken

185.390

184.010

180.700

185.450

180.200

-3%

Rekesten aan de voorzieningenrechter***

33.310

31.430

28.400

27.160

24.490

-10%

106.700

103.280

92.970

97.250

83.740

-14%

Bestuurszaken

49.930

44.530

37.880

35.210

30.690

-13%

Vreemdelingenzaken

29.730

30.770

33.230

38.350

31.310

-18%

Belastingzaken

27.050

27.970

21.860

23.690

21.740

-8%

Strafzaken (niet-kanton) rechtbanken

174.650

169.880

164.660

167.330

158.820

-5%

Gerechtshoven en bijzondere colleges

65.910

61.510

58.730

56.310

49.050

-13%

Handelszaken

8.880

8.630

7.950

7.740

6.570

-15%

Familiezaken

5.040

5.470

5.450

5.140

4.970

-3%

Belastingzaken

7.430

4.680

3.770

3.720

4.180

12%

Strafzaken

35.670

33.970

31.880

30.860

25.480

-17%

CRvB

7.920

7.460

7.820

6.910

5.510

-20%

CBb

980

1.300

1.860

1.940

2.340

21%

1.600.010

1.573.310

1.533.570

1.537.580

1.367.550

-11%

Civiele zaken (niet-kanton) rechtbanken

Bestuurszaken rechtbanken

Totaal Rechtspraak
*

Inclusief verzoekschriften insolventies. In tegenstelling tot jaarverslag 2019 en eerdere jaren wordt toezicht op afwikkeling insolventies nu apart getoond in de tabel en staan bepaalde kort gedingen die eerst onder
handels­zaken stonden nu onder rekesten aan de voorzieningen rechter.
** Toezicht op afwikkeling van insolventies (faillissementen, surseances van betaling en schuldsaneringsregelingen). Deze zaken worden in tegenstelling tot alle andere zaken gefinancierd bij instroom, waardoor productie
gelijk is aan de instroom
*** Bepaalde rekesten aan de voorzieningenrechter (kort gedingen), die in jaarverslag 2019 en eerdere jaren waren ingedeeld bij handelszaken, zijn nu ingedeeld bij rekesten aan de voorzieningen rechter

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

42

In tabel 2 is de productie in aantal zaken weergegeven. Vanwege de verminderde
instroom van zaken en de verstoorde verwerking door de coronacrisis, ligt de
productie sterk lager dan in 2019. Alleen belastingzaken bij de gerechtshoven
en het CBb zagen groei.
Vooral de afname van productie van kantonstrafzaken was fors, namelijk
55 procent. De totale productie van strafzaken bij de rechtbanken en hoven
daalde licht, maar als we naar de productie van de hoofdzaken (de ter zitting
gebrachte zaken) en de ontnemingsvorderingen kijken, was er wel een sterke
daling. De productie van strafhoofdzaken bij de rechtbanken daalde met 21
procent, ontnemingen met 37 procent en strafhoofdzaken en ontnemingen
bij de hoven met 20 procent.

Tabel 3: Productiegroei naar instantie en rechtsgebied 2020
Groei zaken
%

Groei werklast
(prijsbeweging)

Rechtbanken

-11%

-15%

Kantonzaken rechtbanken

-13%

-11%

Civiele zaken (niet-kanton) rechtbanken

-6%

-11%

Strafzaken (niet-kanton) rechtbanken

-5%

-20%

Bestuurszaken rechtbanken
(incl. belasting- en vreemdelingenzaken)

-14%

-17%

Appelcolleges

-13%

-14%

Civiele zaken

-10%

-10%

Belastingzaken

12%

5%

Strafzaken

-17%

-20%

CRvB

-20%

-21%

CBb

21%

-

Totaal

-11%

-15%

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Waar tabel 2 de productie in aantal zaken per rechtsgebied toont voor de
periode 2016-2020, toont tabel 3 de procentuele groei of daling van het
aantal afgehandelde zaken en van de werklast ten opzichte van 2019. Hierbij
zijn productie-aantallen van zowel 2019 als 2020 gewogen met dezelfde
wegingsfactoren, gebaseerd op het huidige bekostigingsmodel.
De werklast (het gewogen volume afgehandelde zaken) is met 15 procent nog
sterker afgenomen dan het aantal zaken, vooral bij straf- en civiele zaken van
de rechtbanken. Dit betekent dat relatief zware (meer bewerkelijke) zaken nog
sterker afnamen dan het aantal relatief lichte (minder bewerkelijke) zaken.
De relatieve bewerkelijkheid (werklastontwikkeling ten opzichte van zaak­
ontwikkeling) nam alleen heel licht toe bij de kantonzaken.
Productie ten opzichte van de afspraken met de minister van JenV
De Rechtspraak wordt gefinancierd voor het afdoen van zaken (productie).
Daarover worden afspraken gemaakt met de minister van Justitie en Veiligheid.
Die afspraken zijn voor een belangrijk deel gebaseerd op voorspellingen van
het aantal zaken dat zal worden aangebracht. Deze voorspellingen worden samen
met het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) op
basis van prognosemodellen berekend. Na afloop van het boekjaar vindt
verrekening plaats van de werkelijke productie ten opzichte van de afspraken.
Als de Rechtspraak meer zaken behandelt, dan krijgt de Rechtspraak een
aanvullende financiering. Worden er minder zaken behandeld dan afgesproken,
dan moet er worden terugbetaald. In tabel 4 is weergegeven hoe de productie
in aantal zaken in 2020 zich verhoudt tot de afspraken die hierover met de
minister zijn gemaakt.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

43

2.1.2

Tabel 4: Productie in aantal zaken in 2020 ten opzichte van
de afspraken met de minister van JenV (afgerond op tientallen)
Begroting
afspraken
in aantallen

productie
in aantallen

Productie
t.o.v.
afspraken

Rechtbanken

1.476.350

1.318.500

89%

Kantonzaken

945.790

835.080

88%

Civiele zaken

248.450

240.860

97%

Reguliere bestuurszaken

33.330

30.690

92%

Vreemdelingenzaken

49.540

31.310

63%

Belastingzaken

23.590

21.740

92%

Strafzaken excl. overtredingen

175.650

158.820

90%

Gerechtshoven

47.670

41.200

86%

Civiele zaken

11.710

11.540

99%

Strafzaken

31.120

25.480

82%

Belastingzaken

4.840

4.180

86%

CRvB

5.670

5.510

97%

Totaal

1.529.690

1.365.200

89%

In 2020 lag de productie in aantal zaken ongeveer 11 procent lager dan was
afgesproken met de minister. In alle rechtsgebieden was de productie lager dan
de afspraken. Vooral bij vreemdelingenzaken was het verschil het grootst. Daar
lag de productie 37 procent lager dan afgesproken. Door de reisbeperkingen
kwamen minder asielzoekers en vreemdelingen het land binnen. Bij civiele
zaken, zowel rechtbanken als hoven en het CRvB, lag de productie in aantal
zaken in beperkte mate onder de afspraken
De Rechtspraak krijgt in eerste instantie per afgesproken zaak een bedrag en
na afloop van het jaar wordt op basis van de werkelijk productie afgerekend.

Mediation naast rechtspraak en mediation in strafzaken

De rol van de Rechtspraak in de samenleving ontwikkelt zich voortdurend. De
Rechtspraak zoekt steeds naar verbinding met de samenleving. Conflictdiagnose
en regievoering door de rechter zijn daarbij instrumenten met als doel geschilen conflictoplossing op maat. Deze geschiloplossing kan vorm krijgen door
mediation naast rechtspraak. In civiele en bestuursrechtelijke zaken is dat al
langere tijd het geval. De rechter beslist, schikt óf verwijst in die zaken naar
mediation. Dit kan op elk moment in de procedure plaats vinden. Daarnaast
is soms ook een combinatie mogelijk van mediation en rechtspraak.
Mediation in strafzaken is een samenwerkingsverband tussen het OM en de
Rechtspraak (waarin zowel de officier en de rechter verwijzer zijn). Inmiddels is
ook mediation in strafzaken een reguliere voorziening die voor partijen kosteloos
is. Deze voorziening wordt gefinancierd door het ministerie van JenV, waarbij
de mediationbureaus bij de gerechten een vergoeding ontvangen voor de
werkzaamheden die zij verrichtten in het kader van de aanmelding.
Het beleidskader ‘Herstelrecht voorziening in het strafrecht’ bepaalt dat in
iedere lopende strafzaak waar een herstelbereidheid of een herstelbehoefte
bij de betrokken partijen is, eerst de mogelijkheid van mediation moet worden
onderzocht. Mensen hebben soms meer nodig dan alleen een oordeel van de
rechter. Verdachte en slachtoffer krijgen de kans om onder begeleiding van 2
speciaal daarvoor opgeleide mediators met elkaar in gesprek te gaan en op die
manier te werken aan emotioneel en financieel herstel. Een verdachte die spijt
heeft, kan zijn verantwoordelijkheid nemen. Een slachtoffer dat kampt met de
gevolgen van wat er is gebeurd, kan de verdachte daarmee confronteren
en antwoorden krijgen op de vragen waar hij mee zit. De uitkomst van de
mediation wordt teruggekoppeld aan de officier van justitie of rechter.
Bij elk gerecht is een mediationbureau ingericht dat zich bezighoudt met de
verwijzingen naar mediation en daaraan gerelateerde vormen van conflictoplos­
sing. De mediationbureaus zijn laagdrempelig benaderbaar voor mensen van

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

44

binnen en buiten de organisatie, de mediationfunctionarissen werken
rechts­gebied overstijgend en communiceren in klare taal. Hieronder
wordt het landelijk beeld weergegeven van het aantal mediations.

Tabel 5: Aantal mediations landelijk en per rechtsgebied
Totaal gerechten

Aantal
verwijzingen

Aantal
verwijzingen

Gestarte
mediations

Afgerond
mediations

Percentag
volledige
overeenstemming

Percentage
overeenstemming
Met schadevergoeding (Straf)

Percentage
gedeeltelijke
overeenstemming

Percentag
zonder
overeenstemming

jan-aug 2020

jan-aug 2019

jan-aug 2020

jan-aug 2020

jan-aug 2020

jan-aug 2020

jan-aug 2020

jan-aug 2020

32

49

28

40

45,0

0,0

0,0

55,0

1.115

1.692

979

935

45,6

0,0

10,9

43,5

Civiel - handel

143

152

124

113

35,4

0,0

4,4

60,2

Kanton

53

88

37

41

48,8

0,0

4,9

46,3

Straf

1151

1.489

637

666

56,6

23,9

4,7

14,9

MER

18

16

18

0

-

-

-

-

2.513

3.486

1.823

1.795

49,1

8,9

7,8

34,3

Bestuur
Civiel - familie en jeugd

Totaal

Figuur 3: Mediations
4000

100%

3686

3442

3500
3000

2893

2918

2500

2435

90%

2987
2429

2399

2650

2462

2000

1823

1500
1000

80%

2513

65%
60%

59%

66%

66%

60%

60%

50%

500

40%

0
2015

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

70%

2016

2017

2018

2019

2020

Verwijzingen naar mediation

Percentage overeenstemming

Gestarte mediations

(geheel of gedeeltelijk)

In tabel 5 wordt het landelijk beeld weergegeven van het aantal mediations
in 2020, ten opzichte van 2019. Het totaal aantal verwijzingen naar mediation
was in 2020 fors lager dan in 2019: 2513 in 2020 tegenover 3442 in 2019,
een afname van zo’n 28 procent. Een dergelijke afname heeft zich sinds de
start van de verwijzingsvoorziening “Mediation naast rechtspraak” niet eerder
voorgedaan en is overduidelijk een gevolg van de maatregelen die zijn getrof­
fen in verband met de verspreiding van het coronavirus. Hoewel er verschillen
zijn per rechtsgebied is het aantal verwijzingen in alle rechtsgebieden gedaald.
Voor mediation in jeugdstrafzaken was echter sprake van een stijgende trend.
Ondanks de coronamaatregelen bleef het aanmelden voor mediation
naast rechtspraak en mediation in strafzaken per mail mogelijk en kon

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

45

telefonisch contact gelegd worden met de betrokken partijen. De live mediations
konden echter pas gepland worden als de beperkende maatregelen niet meer
zouden gelden. Voor mediation naast rechtspraak zijn de mogelijkheden van
online-mediation om die reden onderzocht en voor de duur van de coronacrisis
staat het de mediationbureaus, mediators en partijen vrij (met inachtneming van
een aantal waarborgen) gebruik te maken van de mogelijkheid om mediations
op afstand (lees: online) te laten plaatsvinden. Voor mediation in strafzaken
behoort online mediation niet tot de mogelijk­heden, gezien de bijzondere
situatie van mediation in strafzaken, omdat dit onvoldoende kwaliteitswaar­
borgen biedt.
Van alle verwijzingen (landelijk) leidde 72,5 procent ook daadwerkelijk tot
de start van een mediation. Dat is een fractie meer dan in de afgelopen jaren
het geval was.
Het percentage van het aantal mediations, dat met volledige of gedeeltelijke
overeenstemming werd afgesloten, is gelijk gebleven: 66 procent. Voor alle
rechts­gebieden samen lag het percentage volledige overeenstemming (al dan
niet met afspraken over schadevergoeding) op 58 procent en het percentage
gedeeltelijke overeenstemming op 8 procent. Een belangrijke oorzaak van dit
hoge slagingspercentage is het grote aandeel van Mediation in strafzaken (MiS),
waar dit percentage al jaren zeer hoog is: ruim 85 procent van de mediations
in strafzaken werd met volledige of gedeeltelijke overeenstemming afgesloten
(80,5 procent resp. 4,7 procent). Het belangrijkste argument voor de rechter om
de zaak naar een mediator te verwijzen is het feit dat partijen in de toekomst
met elkaar verder moeten (bijna 52 procent). Ook de gedachte, dat een rechter­
lijke uitspraak geen echte oplossing biedt voor het conflict, wordt regelmatig als
reden genoemd (41,5 procent).
Voor de deelnemende partijen zijn het advies van de rechter (43 procent),
de relatie met de wederpartij (19 procent) en de verwachting, dat mediation
een betere oplossing zal bieden dan een uitspraak van de rechter (11 procent)
de meest genoemde redenen om voor mediation te kiezen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Partijen zijn overwegend positief over het mediationproces en de mediator. Van
hen was ruim 67 procent in 2020 tevreden of zeer tevreden over het mediation­
proces en ruim 82 procent tevreden of zeer tevreden over de mediator. Deze
percentages zijn nog wat hoger dan vorig jaar. Het is een bekend gegeven
dat de tevredenheid over het proces in het algemeen wat lager ligt dan de
tevredenheid over de mediator, omdat de uitkomst van de mediation bij de
tevredenheid over het proces een grotere rol speelt.
Op de vraag wat het belangrijkste neveneffect van de mediation is geweest,
ook al heeft deze niet tot overeenstemming tussen de partijen geleid, werden
een verbeterde communicatie met de wederpartij (21,7 procent), meer begrip
voor de wederpartij (17,8 procent) en een beter inzicht in het eigen aandeel (8,7
procent) het meest als belangrijkste neveneffect genoemd. Daarnaast werd er in
22,8 procent van de zaken vastgelegd dat er sprake was van ‘een ander neven­
effect’. Slechts 29 procent van de partijen gaf aan dat er geen enkel (positief)
neveneffect was bij deze afgeronde mediations (zonder overeenstemming).

2.1.3

Productiviteit en kosten

Tabel 6 laat zien hoe de gemiddelde personele bezetting en het volume afge­
handelde zaken zich in de afgelopen jaren hebben ontwikkeld. In de bezettings­
cijfers, zoals gepresenteerd in paragraaf 2.2, is te zien dat de personeelsomvang
eind 2020 licht hoger was dan eind 2019. De capaciteitsuitbreiding van de
afgelopen jaren is nodig voor het verlagen van de werkdruk, het kunnen werken
volgens de professionele standaarden en om rekening te houden met natuurlijk
verloop (vervangingsvraag). De gemiddelde bezetting, zoals hier wordt gebruikt,
is van 2019 naar 2020 licht toegenomen (3,4 procent). Omdat tegelijkertijd het
zaakvolume (werklast) afnam (-14,6 procent), geldt dat de arbeidsproductiviteits­
indicator als resultante afnam (-17,4 procent) ten opzichte van 2019.
De coronacrisis is van grote invloed geweest op de productiviteit in 2020.
Om de achterstanden niet te ver te laten oplopen, is extra personeel ingezet
(bijv. om stukken te digitaliseren). Hierdoor zijn de productiviteitscijfers niet
vergelijkbaar met eerdere jaren.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

46

Tabel 6: Index personele bezetting, gewogen zaaksvolume
en arbeidsproductiviteit 2016-2020 (2016 = 100)

Tabel 7: Index reële kosten en zaaksvolume
per ingezette euro 2016-2020 (2016 = 100)

2016

2017

2018

2019

2020

Groei
2020 (%)

Gemiddelde bezetting rechters
en raadsheren

100

103

107

107

108

1,5%

Gemiddelde bezetting
ondersteuning

100

102

103

104

108

4,0%

Gemiddelde bezetting totaal

100

102

104

105

108

3,4%

Gewogen zaaksvolume

100

94

88

86

73

-14,6%

Zaaksvolume per arbeidsjaar:
arbeidsproductiviteit

100

92

84

82

68

-17,4%

Tabel 7 geeft een beeld van de kostenontwikkeling, gecorrigeerd voor inflatie
van lonen en prijzen bij de overheid. De totale voor inflatie gecorrigeerde
kosten die de Rechtspraak heeft gemaakt, zijn in 2020 toegenomen met
1,4 procent. Zowel de personele kosten als de materiële kosten namen toe,
zij het in verschillende mate. Omdat het zaakvolume in 2020 afnam, terwijl de
kosten licht toenamen, zijn de kosten voor een vergelijkbare hoeveelheid zaken
in 2020 gestegen. Over de periode 2016-2020 nam het gewogen zaakvolume
af. Van 2019 naar 2020 is de afname 14,6 procent. Een toenemend kostenniveau
gecombineerd met afnemende gewogen zaakzwaarte, betekent dat de kosten­
productiviteit afneemt (15,8 procent afname in 2020 ten opzichte van 2019).

2016

2017

2018

2019

2020

Groei
2020 (%)

Personele kosten

100

98

95

96

97

1,3%

Overige (materiële) kosten

100

85

82

86

88

1,9%

Totale kosten

100

94

91

93

94

1,4%

Gewogen zaaksvolume

100

94

88

86

73

-14,6%

Zaaksvolume per ingezette euro:
kostenproductiviteit

100

99

96

92

77

-15,8%

2.1.4

Werkvoorraden

Alle gerechten hebben een zogenoemde werkvoorraad. Dit zijn zaken die
wachten op behandeling, of zijn binnengekomen, maar nog niet zijn afgedaan.
Tabel 8 toont de werkvoorraadontwikkeling per rechtsgebied. De totale werk­
voorraad nam in 2020 toe met ruim 22.500 zaken ten opzichte van de voorraad
een jaar eerder (plus 6 procent).
Bij de rechtbanken is de toename van de werkvoorraad vooral zichtbaar bij
bestuurs­zaken en bij kantonstraf (overtredingen en Mulderzaken). De werkvoorraad
bij handelszaken nam af. De oorzaak hiervan is de mutatie van de insolventiezaken:
er is een beperktere instroom en een grotere uitstroom.
Bij de gerechtshoven nam de werkvoorraad licht toe. Een verschuiving is wel
zichtbaar: de voorraad straf­zaken neemt toe en de voorraad civiele zaken en
belastingzaken neemt af.
Bij het CBb en de CRvB is de voorraad gedaald. Bij beide bijzondere colleges is
de voorraad met ongeveer 1.000 zaken afgenomen. Bij het CBb is de relatieve
daling ten opzichte van het voorgaande jaar het grootst. Bij het CBb is de
absolute afname van de voorraad het grootst bij zaken die betrekking hebben
op meststoffenwetgeving. Bij het CRvB is de absolute afname van de voorraad
het grootst bij zaken die betrekking hebben op arbeidsongeschiktheid.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

47

Tabel 8: Werkvoorraadontwikkeling 2019-2020 (afgerond op tientallen)
Werkvoorraad
eind 2019

Ontwikkeling werkvoorraad 2019
gerelateerd aan
instroom

vergeleken met
voorraad 2018

Werkvoorraad
eind 2020

Ontwikkeling werkvoorraad 2020
gerelateerd aan
instroom

vergeleken met
voorraad 2019

Rechtbanken
Civiel

82.590

-2%

-7%

77.770

-2%

-6%

- Handelszaken

46.740

-18%

-15%

41.020

-15%

-12%

- Familiezaken

33.470

1%

6%

34.450

1%

3%

- Beslissing president /civiel algemeen

2.380

0%

-3%

2.300

0%

-3%

Bestuur

55.190

6%

13%

69.700

15%

26%

- Bestuurszaken

20.410

5%

9%

24.860

13%

22%

- Vreemdelingenzaken

10.110

6%

35%

10.960

3%

8%

- Belastingzaken

24.670

8%

9%

33.880

30%

37%

Strafzaken

54.090

0%

0%

56.620

2%

5%

Kanton

141.090

-1%

-7%

153.210

1%

9%

- Handelszaken

33.870

1%

11%

40.290

2%

19%

- Familiezaken

91.900

-1%

-6%

87.830

-1%

-4%

580

1%

5%

670

2%

16%

14.740

-8%

-34%

24.420

15%

66%

10.460

-4%

-5%

10.120

-3%

-3%

- Handelszaken

7.390

-10%

-8%

7.160

-4%

-3%

- Familiezaken

3.070

3%

6%

2.960

-2%

-4%

Belastingzaken

5.200

28%

38%

4.610

-16%

-11%

Strafzaken

22.950

5%

7%

24.270

5%

6%

CRvB

8.670

-26%

-14%

7.730

-21%

-11%

CBb

3.180

4%

3%

2.070

-88%

-35%

383.420

-0,6%

-2%

406.100

2%

6%

1)

- Beslissing president /civiel algemeen
- Strafzaken + Mulderzaken
Gerechtshoven
Civiel

Totaal werkvoorraad
1) Voorraad ter zitting gebrachte zaken.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

48

2.1.5

Kwaliteitsnormen

A. Kwaliteitsnorm: doorlooptijden
Doorlooptijd gaat over hoelang de behandeling van een rechtszaak van begin
tot het eind duurt. De doorlooptijd is gedefinieerd als de totale tijd die verstrijkt
tussen het instromen en het uitstromen van een zaak bij 1 gerechtelijke instantie.
Er zijn normen geformuleerd voor de duur van rechtszaken. Daartoe zijn rechts­
zaken opgedeeld in 38 verschillende proceduretypen met ieder 1 of 2 eigen
doorlooptijdnormen; 32 normen voor de rechtbanken en 15 voor de gerechts­
hoven. Die normen bestaan uit 2 elementen: de termijn waarbinnen een zaak
afgehandeld dient te zijn en het percentage zaken dat binnen die termijn is
afgehandeld.
Het uitgangspunt bij de normen is dat het overgrote deel van de zaken binnen
de gestelde termijn moet zijn afgehandeld. Tegelijkertijd moet rekening gehouden
worden met rechtszaken die extra lang duren door niet te vermijden complicaties.
Een norm van 90 procent binnen 6 maanden af te handelen zaken houdt rekening
met 10 procent buitengewoon langdurende zaken. Formulering van de norm
op deze wijze heeft het voordeel dat ruimte aanwezig blijft om, indien nodig,
bewust meer tijd te nemen voor de afdoening.
De doorlooptijd start bij binnenkomst op het gerecht van het verzoekschrift of
het bezwaarschrift en bij strafzaken bij de eerste rechtszitting in de strafzaak en
loopt door tot en met de uitspraak. Er is geen onderscheid gemaakt in delen
die wèl en delen die niet door de Rechtspraak te beïnvloeden zijn. De duur van
deeltrajecten, zoals mediation of de tijd dat een zaak op verzoek van partijen
tijdelijk stilligt, is dus niet uit de doorlooptijdmeting gehaald. De duur van een
rechtszaak is daarmee niet volledig te beïnvloeden door de Rechtspraak; ook
de procespartijen spelen een rol.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Binnen de Rechtspraak heeft het project doorlooptijden Rechtspraak nieuwe
standaarden voor de duur van zaken opgeleverd die de huidige normen vanaf
2022 zullen vervangen. Dit jaar wordt nog gerapporteerd op basis van de oude
normen.
In deze paragraaf is de stand van zaken te vinden over de duur van rechtszaken
voor de Rechtspraak als geheel. Voor het CBb en de CRvB zijn geen normen
voor doorlooptijden vastgesteld, maar wordt wel over de gemiddelde doorloop­
tijden gewaakt.
In 2020 is vanwege de coronacrisis een groot aantal fysieke zittingen niet
doorgegaan. Een logisch gevolg hiervan is dat de afhandeling van veel rechts­
zaken vertraging heeft opgelopen. Veel doorlooptijden zijn dus langer geweest
dan anders, zoals ook blijkt uit de cijfers in dit hoofdstuk.
Landelijk totaalbeeld
De afgelopen 5 jaar is de gemiddelde duur van rechtszaken (gewogen op de
aantallen in 2020) toegenomen: bij de rechtbanken met 13 procent en bij de
gerechtshoven met 27 procent. Oorzaken hiervoor zijn tekort aan rechters en
raadsheren en in 2020 de zittingsuitval als gevolg van de coronacrisis. Er zijn
grote verschillen zichtbaar tussen gerechten en zaakstromen.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

49

Tabel 9: Landelijk beeld doorlooptijden 2016-2020

Gemiddelde doorlooptijden
rechtszaken in weken
Totaal rechtbanken
Totaal gerechtshoven

2016

2017

2018

2019

2020

Gemiddelde
doorlooptijden 2020
t.o.v. 2016

12

11

12

12

13

13%

35

38

39

41

45

27%

Figuur 4. Rechtbanken, mate waarin is voldaan aan
de normpercentages 2016-2020
100% betekent dat volledig is voldaan aan de normeringen
100%

100%

100%

97%

95%

94%
94%

94%
93%

92%

90%

90%

85%

85%

Weging op aantallen zaken 2020

Bij de rechtbanken is de gemiddelde duur van rechtszaken in 2020 vergeleken
met 2016 met 13 procent afgenomen. Uit onderstaande figuur blijkt dat de
mate waarin rechtszaken bij de rechtbanken aan de normduur voldoen in de
periode 2016 t/m 2019 erg constant 92 procent is, maar in 2020 als gevolg van
de coronacrisis is gedaald naar 87 procent. De grootste daling doet zich voor
bij bestuursrecht, maar ook bij de andere rechtsgebieden is een daling te zien.

87%
87%
86%

80%
76%

75%
70%
2016

2017

2018

2019

civiel handel (geen kanton)

kantonzaken

familierecht

(minimum)normen

bestuursrecht

totaal alle rechtbanken

2020

strafrecht

Bij de gerechtshoven is tussen 2016 en 2020 de gemiddelde doorlooptijd van
rechtszaken toegenomen met ruim een kwart, van gemiddeld 35 naar gemid­
deld 45 weken. In 2020 nam de gemiddelde duur met ongeveer 4 weken toe
in vergelijking met 2019. De oorzaak hiervan ligt grotendeels in het feit dat
een groot aantal fysieke zittingen niet kon doorgaan vanwege de coronacrisis.
Ook was niet overal de personeelsbezetting op volle sterkte.
Uit onderstaande figuur blijkt dat sinds 2016 rechtszaken bij gerechtshoven
steeds minder aan de normduur voldoen. In 2016 werd nog 73 procent van alle
rechtszaken binnen de norm afgedaan, in 2020 was dat 58 procent. De grootste
verslechtering is te zien bij strafzaken en belastingzaken.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

50

Figuur 5. Gerechtshoven, mate waarin is voldaan aan
de normpercentages 2016-2020

Hieronder volgt per rechtsgebied een beschrijving van de ontwikkelingen
in 2020.

100% betekent dat volledig is voldaan aan de normeringen
100%
90%

100%

100%

95%
93%
86%

80%
70%

74%

73%
69%
65%

64%

Doorlooptijd kantonzaken
Tabel 10 laat zien dat de duurnormen van kantonzaken in 2020 minder vaak zijn
gehaald dan in 2019. De belangrijkste verklaring hiervoor is dat door de corona­
crisis gedurende een aantal maanden vrijwel geen kantonzittingen hebben
plaatsgevonden. Met name de duurnormen voor rekesten arbeidsontbindingen
op tegenspraak en handels-dagvaardingzaken werden in 2020 minder vaak
gerealiseerd.

60%
58%

50%
40%

41%

2016

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

2017

2018

2019

civiel handel (geen kanton)

belastingrecht

familierecht

(minimum)normen

strafrecht

totaal alle rechtbanken

2020

De norm voor de overtredingszaken en handels-dagvaardingszaken met verweer
(norm 1) wordt al sinds 2016 elk jaar gehaald. Dat geldt ook, behalve in 2020,
voor voorlopige voorzieningen. De norm voor Mulderzaken is nog geen enkel
jaar gehaald, maar is wel verbeterd ten opzichte van 2016. Gemiddeld duurde
in 2020 een kantonzaak bij de rechtbank 9 weken.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

51

Tabel 10: Doorlooptijden kantonzaken, percentage binnen normtijd, en gemiddelde doorlooptijd 2016-2020
Realisatie
Kantonzaken

2020 t.o.v.

Norm

2016

2017

2018

2019

2020

2016

Handels- dagvaardingszaken met verweer - norm 1

90% ≤ 1 jaar

94%

93%

93%

93%

90%

-5%

Handels- dagvaardingszaken met verweer - norm 2

75% ≤ 6 mnd.

77%

73%

72%

72%

61%

-20%

Rekesten arbeidsontbindingen op tegenspraak

95% ≤ 3 mnd.

86%

79%

76%

75%

63%

-26%

Handelsrekesten, niet-arbeidszaken

95% ≤ 6 mnd.

87%

87%

88%

86%

81%

-7%

Handels- dagvaardingszaken zonder verweer (verstek)

90% ≤ 6 wkn.

98%

98%

98%

96%

85%

-13%

Voorlopige voorzieningen

95% ≤ 3 mnd.

95%

95%

96%

96%

92%

-4%

Overtredingszaken

85% ≤ 1 mnd.

90%

92%

93%

91%

92%

2%

Mulderzaken

80% ≤ 3 mnd.

35%

55%

48%

50%

45%

28%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

100% of hoger

94%

95%

94%

93%

86%

-8%

7

6

7

7

9

26%

Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde)
in weken Weging op aantallen zaken 2020

Doorlooptijd familiezaken
Uit tabel 11 valt op te maken dat familierechtelijke procedures bij de rechtbanken
al geruime tijd vrijwel geheel voldoen aan de gestelde normen. Alleen de duur
van de behandeling van verzoeken om een kind onder toezicht te stellen, ligt
nog ver van de norm van 80 procent binnen 3 weken. Bovendien is hierop
geen verbetering te zien, in 2020 juist (mogelijk door de coronacrisis) een
verslechtering. De duurnorm voor zaken over omgang en gezag wordt elk
jaar iets minder vaak gehaald. Ondanks de coronacrisis geldt voor de meeste
zaken echter dat deze ook in 2020 nagenoeg binnen de gestelde duurnorm
zijn afgedaan. De gemiddelde duur van familierechtelijke zaken bij rechtbanken
is iets langer geworden in vergelijking met 2016. In 2020 was de duur gemid­
deld 15 weken.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

52

Tabel 11: Doorlooptijden familiezaken rechtbanken en gerechtshoven, percentage binnen normtijd, en gemiddelde doorlooptijd 2016-2020
Realisatie
Familiezaken rechtbanken

2020 t.o.v.

Norm

2016

2017

2018

2019

2020

2016

95% ≤ 1 jaar

94%

94%

94%

94%

94%

0%

95% ≤ 2 mnd.

94%

96%

96%

96%

95%

2%

Alimentatiezaken, bijstandsverhaal

90% ≤ 1 jaar

93%

93%

91%

91%

87%

-6%

Omgang- en gezagzaken

85% ≤ 1 jaar

85%

83%

82%

81%

79%

-7%

Jeugdbeschermingszaken kinderrechter

90% ≤ 3 mnd.

89%

89%

88%

88%

87%

-2%

waarvan eerste verzoeken tot OTS

80% ≤ 3 wkn.

66%

59%

59%

59%

57%

-13%

100% of hoger

97%

96%

95%

95%

93%

-4%

14

14

14

14

15

7%

Scheidingszaken totaal (exclusief vovo's)
waarvan op gemeenschappelijk verzoek

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages
Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2020

Realisatie
Familiezaken gerechtshoven
Familierekesten
waarvan Jeugdbeschermingszaken
Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

Norm

2016

2017

2018

2019

2020

2016

90% ≤ 1 jaar

91%

87%

87%

88%

86%

-6%

90% ≤ 4 mnd.

77%

69%

76%

72%

70%

-9%

100% of hoger

93%

86%

90%

89%

86%

-7%

32

35

34

34

36

13%

Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2020

De behandeling van familierekesten in hoger beroep is sinds 2016 wat langer
gaan duren: in 2016 duurde het gemiddeld 32 weken, in 2020 gemiddeld 36
weken. Vooral de duur van jeugdbeschermingszaken blijft achter op de norm.
Doorlooptijd handelszaken
Uit tabel 12 blijkt dat de behandeling van civiele handelszaken door rechtbanken
in 2020 vergeleken met 2019 wat minder vaak binnen de duurnorm viel. Alleen
voor zaken waarin faillissementen worden afgehandeld, is de duurnorm wat vaker

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

2020 t.o.v.

gehaald dan in 2019. De eerste norm voor handels-dagvaardingszaken met
verweer is in 2020 net zo vaak gehaald als in 2019, de tweede norm wat minder
vaak. De gemiddelde duur van handelszaken was 39 weken, net als in 2019.
Afgezien van 2020 zijn er wat betreft dit rechtsgebied de afgelopen jaren geen
grote veranderingen wat betreft het halen van de duurnorm. Alleen voor zaken
waarin faillissementen worden afgehandeld, werd de norm minder vaak gehaald
dan in 2016. In 2020 is hier juist een verbetering opgetreden.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

53

Tabel 12: Doorlooptijden civiel handel rechtbanken en gerechtshoven, percentage binnen normtijd, en gemiddelde doorlooptijd 2016-2020
Realisatie
Civiele handelszaken rechtbanken

2020 t.o.v.

Norm

2016

2017

2018

2019

2020

2016

Handels- dagvaardingszaken met verweer - norm 1

90% ≤ 2 jaar

89%

91%

90%

90%

90%

1%

Handels- dagvaardingszaken met verweer - norm 2

70% ≤ 1 jaar

65%

64%

62%

65%

60%

-8%

Handels- dagvaardingszaken zonder verweer (verstek)

90% ≤ 6 wkn.

78%

81%

80%

80%

75%

-5%

Beëindigde faillissementen

90% ≤ 3 jaar

72%

69%

65%

63%

68%

-6%

Handelsrekesten (vooral insolventierekesten)

90% ≤ 3 mnd.

76%

79%

81%

81%

77%

1%

Kort gedingen / vovo's (inclusief familierecht)

95% ≤ 3 mnd.

92%

93%

93%

93%

88%

-5%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

100% of hoger

90%

91%

90%

90%

87%

-3%

36

37

38

39

39

9%

Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2020

Realisatie
Civiel - handelszaken gerechtshoven

2020 t.o.v.

Norm

2016

2017

2018

2019

2020

2016

Dagvaardingszaken handel en verdeling gemeenschap - norm 1

90% ≤ 2 jaar

81%

80%

78%

78%

81%

0%

Dagvaardingszaken handel en verdeling gemeenschap - norm 2

70% ≤ 1 jaar

46%

42%

39%

40%

38%

-17%

Insolventierekesten

90% ≤ 2 mnd.

46%

45%

68%

70%

61%

34%

Handelsrekesten, niet insolventie

90% ≤ 6 mnd.

52%

48%

51%

45%

38%

-27%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

100% of hoger

69%

64%

70%

69%

64%

-6%

60

64

66

65

66

9%

Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2020

De mate waarin handelszaken in hoger beroep aan de duurnormen voldoen,
is in 2020 afgenomen als gevolg van de coronacrisis. Dit geldt vooral voor
de afhandeling van insolventierekesten en handelsrekesten (niet insolventie).

geldt dat de realisatie nog ver van de gewenste duurnormen verwijderd is.
De gemiddelde doorlooptijd van handelszaken bij de gerechtshoven was in
2020 66 weken, een week langer dan in 2019 en 6 weken langer dan in 2016.

In de afgelopen jaren was, afgezien van 2020, voor de afhandeling van insolven­
tierekesten een verbetering te zien in de mate waarin de duurnorm werd gehaald.
De mate waarin de afhandeling van handelsrekesten (niet insolventie) en dag­­vaardingszaken handel en verdeling gemeenschap binnen de norm viel, ver­
slechterde juist sinds 2016. Voor de duur van handelszaken bij gerechtshoven

Doorlooptijd strafrecht
In tabel 13 zien we dat ondanks het feit dat door de coronacrisis ongeveer
2 maanden lang een groot deel van de strafzittingen niet doorging, de door­
looptijd bij de rechtbanken redelijk op peil is gebleven. Iets minder meervoudige

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

54

strafkamer (MK)-zaken en raadkamerzaken (niet over voorlopige hechtenis)
werden binnen de duurnorm afgehandeld. Voor de overige zaakstromen werd
de norm net zo vaak gehaald als in 2019.
De mate waarin strafzaken bij rechtbanken aan de duurnormen voldoen,
is (afgezien van 2020) sinds 2016 redelijk stabiel. Raadkamerzaken (over

voor­lopige hechtenis) worden vrijwel altijd binnen 2 weken afgehandeld.
Het aantal MK-strafzaken dat binnen de norm van 6 maanden wordt afgedaan,
ligt rond de 80 procent. De norm dat 90 procent binnen die 6 maanden wordt
afgehandeld, wordt niet gehaald. Dat laatste geldt ook voor raadkamerzaken
(niet over voorlopige hechtenis). De gemiddelde doorlooptijd van strafzaken
bij de rechtbanken is ongeveer 7 tot 8 weken.

Tabel 13: Doorlooptijden strafzaken rechtbanken en gerechtshoven, percentage binnen normtijd, en gemiddelde doorlooptijd 2016-2020
Realisatie
Strafzaken rechtbanken

2020 t.o.v.

Norm

2016

2017

2018

2019

2020

2016

Strafzaken MK (= meervoudig behandeld)

90% ≤ 6 mnd.

83%

81%

82%

80%

76%

-7%

Politierechterzaken (incl. economische)

90% ≤ 5 wkn.

86%

88%

87%

89%

90%

5%

Strafzaken bij de kinderrechter (EK)

85% ≤ 5 wkn.

80%

80%

81%

85%

86%

7%

Raadkamerzaken m.b.t. voorlopige hechtenis

100% ≤ 2 wkn.

99%

99%

99%

99%

100%

0%

Raadkamerzaken niet voorlopige hechtenis

85% ≤ 4 mnd.

74%

73%

78%

79%

72%

-2%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

100% of hoger

94%

93%

95%

96%

94%

1%

8

7

7

7

8

-7%

Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2020

Realisatie

2020 t.o.v.

Strafzaken gerechtshoven

Norm

2016

2017

2018

2019

2020

2016

Meervoudige Kamerzaken

85% ≤ 9 mnd.

64%

65%

62%

51%

38%

-39%

EK-strafzaken, niet kantonappellen

85% ≤ 6 mnd.

49%

50%

36%

35%

16%

-67%

EK-strafzaken, kantonappellen

85% ≤ 6 mnd.

61%

57%

38%

37%

14%

-78%

Raadkamer m.b.t. Voorlopige Hechtenis

90% ≤ 2 wkn.

71%

80%

72%

72%

52%

-27%

Raadkamer niet m.b.t. Voorlopige Hechtenis

80% ≤ 4 mnd.

51%

50%

44%

40%

31%

-39%

Klachten niet vervolgen (12 Sv)

85% ≤ 6 mnd.

32%

30%

34%

30%

28%

-14%

Uitwerken (MK) strafzaak i.v.m. cassatie

100% ≤ 6 mnd.

66%

68%

65%

65%

72%

8%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages

100% of hoger

65%

65%

58%

54%

41%

-36%

28

28

31

33

38

39%

Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2020

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

55

Bij de gerechtshoven zijn de meeste zaaktypen binnen het strafrecht nog ver van
de duurnormen verwijderd. Dit is al jaren het geval en er is eerder sprake van
een verslechtering dan van een verbetering. Dit heeft onder andere te maken
met een tekort aan raadsherencapaciteit. In 2020 kwam daar de zittingsuitval
door de coronacrisis bij. De gemiddelde doorlooptijd is de afgelopen 5 jaar
toegenomen van 28 naar 38 weken. Vooral bij de enkelvoudige strafkamer
(EK)-zaken wordt de duurnorm lang niet gehaald, net als de raadkamerzaken
die niet over de voorlopige hechtenis gaan. Wat raadkamerzaken over voor­
lopige hechtenis betreft, was het percentage dat binnen de norm van 2 weken
is behandeld in 2019 vrijwel gelijk aan het percentage in 2015. In 2020 was dit
echter een stuk lager.
Doorlooptijd bestuursrecht
Uit tabel 14 blijkt dat in het bestuursrecht in 2020 de mate waarin rechtszaken
bij rechtbanken aan de duurnormen voldoen, als gevolg van de coronacrisis
afnam. Dit geldt vooral voor reguliere bestuurszaken (bodemzaken) en belasting­
zaken omtrent lokale belastingen (bodemzaken). De gemiddelde doorlooptijd in
2020 is 37 weken, tegenover 34 weken in 2019.
Het percentage van de rijksbelastingzaken dat binnen de norm wordt afgehan­
deld, is de afgelopen jaren gedaald. De norm wordt daarmee lang niet gehaald.
Ook de duurnorm voor het afdoen van zaken over lokale belastingen wordt lang
niet gehaald. Het percentage reguliere bodemzaken dat binnen de norm van
9 maanden wordt afgedaan, ligt eveneens ver onder de norm. De voorlopige
voorzieningen worden echter vrijwel allemaal binnen de duurnorm van
3 maanden afgedaan. Dit geldt in 2020 voor 93 procent van die zaken.
Ook de afdoening van vreemdelingenzaken komt in de buurt van de norm.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

56

Tabel 14: Doorlooptijden bestuursrecht rechtbanken en gerechtshoven, percentage binnen normtijd,en gemiddelde doorlooptijd 2016-2020
Realisatie
Bestuursrechtelijke zaken rechtbanken

2020 t.o.v.

Norm

2016

2017

2018

2019

2020

2016

Reguliere bestuurszaken, bodemzaken - norm 1

90% ≤ 1 jaar

83%

82%

81%

80%

67%

-19%

Reguliere bestuurszaken, bodemzaken - norm 2

70% ≤ 9 mnd.

68%

65%

65%

60%

44%

-35%

Voorlopige voorzieningen reguliere bestuurszaken

90% ≤ 3 mnd.

97%

97%

97%

97%

93%

-4%

Vreemdelingenzaken, bodemzaken

90% ≤ 9 mnd.

90%

91%

82%

88%

84%

-7%

Belastingzaken lokale belastingen, bodemzaken

90% ≤ 9 mnd.

30%

31%

59%

56%

40%

34%

Rijksbelastingzaken, bodemzaken - norm 1

90% ≤ 18 mnd.

79%

83%

80%

74%

75%

-5%

Rijksbelastingzaken, bodemzaken - norm 2

70% ≤ 1 jaar

56%

61%

59%

46%

45%

-20%

100% of hoger

85%

86%

88%

85%

76%

-11%

33

32

33

34

37

13%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages
Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2020

Realisatie

2020 t.o.v.

Belastingzaken hoven

Norm

2016

2017

2018

2019

2020

2016

Belastingzaken - norm 1

90% ≤ 18 mnd.

85%

69%

79%

81%

76%

-10%

Belastingzaken - norm 2

70% ≤ 1 jaar

67%

40%

50%

51%

43%

-36%

100% of hoger

95%

68%

80%

82%

74%

-22%

49

66

57

57

65

33%

Gemiddeld voldaan aan de normpercentages
Gemiddelde doorlooptijd (gewogen gemiddelde) in weken
Weging op aantallen zaken 2020

De mate waarin belastingzaken door de gerechtshoven binnen de norm worden
afgedaan, is in 2020 afgenomen. Onder andere als gevolg van de lockdown,
maar ook doordat zaken steeds complexer en tijdrovender worden. De gemid­
delde doorlooptijd was in 2020 65 weken, tegenover 57 weken in 2019.
De duur van belastingzaken bij de gerechtshoven laat de afgelopen jaren
veel schommelingen zien. Vergeleken met 2016 zijn de belastingzaken bij
de gerechtshoven langer gaan duren: van gemiddeld 49 weken in 2016 naar
gemiddeld 65 weken in 2020. De realisatie van doorlooptijden is zeker voor
norm 2 een eind verwijderd van deze norm.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Doorlooptijd bij CBb en CRvB
De gemiddelde duur van de procedures bij de CBb is opgenomen in tabel 15.
De gemiddelde duur van rechtszaken bij het CBb nam tussen 2016 en 2019
af van 56 naar 49 weken. In 2020 nam de gemiddelde doorlooptijd met name
als gevolg van de coronacrisis sterk toe, tot 81 weken. Er is vooral een forse
toename van de duur van overige afdoeningen van bodemzaken: van gemid­
deld 30 weken in 2019 naar 79 weken in 2020. Ook de duur van bodemzaken

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

57

met een uitspraak nam toe: van gemiddeld 66 weken in 2019 tot 86 weken
in 2020. De gemiddelde duur van voorlopige voorzieningen is vrijwel gelijk
gebleven ten opzichte van 2019.
De oorzaak van de sterke toename in de doorlooptijd is dat er veel oude zaken
zijn afgedaan in 2020. Ongeveer 400 zaken uit 2014 tot en met 2017 werden
jaren aangehouden omdat hierover prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie
van de Europese Unie waren gesteld. Daarnaast konden ongeveer 625 oude
fosfaatreductiezaken uit 2017 tot en met 2019 pas in 2020 worden behandeld,
omdat voorrang moest worden gegeven aan de (jongere) fosfaatrechtenzaken.

Tabel 15: Doorlooptijden van procedures bij CBb en CRvB in weken 2016-2020
Realisatie

2020 t.o.v.

2016

2017

2018

2019

2020

2016

Bodemzaak met (appellabele) uitspraak

77

68

69

66

86

12%

Overige afdoening bodemzaak

29

24

24

30

79

173%

Voorlopige voorziening

5

6

7

7

8

77%

Totaal CBb

56

47

46

49

81

45%

Bodemzaak met (appellabele) uitspraak

74

76

84

90

97

30%

Overige afdoening bodemzaak

33

34

39

43

50

49%

Voorlopige voorziening

11

10

12

12

9

-19%

Totaal CRvB

65

64

73

80

86

32%

College van Beroep voor het bedrijfsleven

Centrale Raad van Beroep

De gemiddelde duur van rechtszaken bij de CRvB nam in 2020 met een derde
toe ten opzichte van 2016, van 65 weken naar 86 weken. In 2020 nam de
doorlooptijd van voorlopige voorzieningen af, terwijl de doorlooptijd van
beide categorieën bodemzaken toenam.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

58

Figuur 7. Promispercentage MK-strafzaken, gerechtshoven

B. Kwaliteitsnorm: goede bewijsmotivering middels Promis
De Promis-methode zorgt voor een betere kwaliteit van het strafrechtelijk
vonnis. De wijze waarop door deze methode het vonnis is opgebouwd, geeft
meer inzicht in de redenering achter de rechterlijke uitspraak en vergroot
daarmee het vertrouwen van de burger in de Rechtspraak.
De norm/indicator is dat minimaal 50 procent van de MK strafzaken, rechtbanken
én gerechtshoven, inclusief megazaken, volgens de Promis-methode wordt
afgedaan. De werkwijze is inmiddels gebruik binnen de rechtbanken en wordt
al jaren ruimschoots gehaald. Ook de gerechtshoven voldoen aan de norm van
minimaal 50 procent.

Tabel 16: Realisatie kwaliteitsnorm goede bewijsmotivering middels
Promis 2016-2020
Realisatie
2016

Realisatie
2017

Realisatie
2018

Realisatie
2019

Realisatie
2020

Norm

Rechtbanken

75%

80%

78%

75%

69%

50%

Hoven

56%

54%

61%

61%

59%

50%

Amsterdam
Arnhem-Leeuwarden
Den Haag
‘s Hertogenbosch
Totaal hoven
0% 10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

2020

Gemiddelde hoven 2018-2020

2018-2020

Norm

100%

Figuur 6. Promispercentage MK-strafzaken, rechtbanken
2020

Amsterdam
Den Haag

2018-2020

Gelderland

Gemiddelde rechtbanken 2018-2020

Limburg

Norm

Midden-Nederland
Noord-Holland
Noord-Nederland
Oos-Brabant
Overijssel
Rotterdam
Zeelend/West-Brabant
Totaal rechtbanken
0% 10%

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

59

C. Kwaliteitsnorm: reflectie

D. Kwaliteitsnorm: meervoudige afdoening (MK-afdoening)

Reflectie zorgt voor integratie van feedbackmechanismen in het dagelijks werk. De
norm beoogt ervoor te zorgen dat er structureel meer tijd is voor (vakinhoudelijke)
feedback en reflectie. Daarmee wordt een open werkcultuur bevorderd waarin
medewerkers zich vrij voelen om elkaar aan te spreken op inhoud en gedrag.

Rechters moeten de ruimte hebben om een zaak meervoudig (met 3 personen)
af te doen. De rechter bepaalt of een zaak enkelvoudig of meervoudig wordt
afgedaan. Zaken die voor een meervoudige afhandeling in aanmerking komen
zijn complexe zaken, zaken over principiële rechtsvragen of zaken die een grote
maatschappelijke onrust met zich meebrengen. Meervoudigheid bevordert de
(juridische) kwaliteit van een uitspraak. Voorkomen moet worden dat zaken die
geschikt zijn om meervoudig af te doen, uit efficiëntieoverwegingen enkelvoudig
worden afgedaan. Om deze reden zijn per rechtsgebied streefpercentages
afgesproken voor meervoudige afdoening. Die streefpercentages worden
voor civiel handel, civiel familie en vreemdelingenzaken niet gehaald.

De norm kan bijvoorbeeld worden ingevuld door het meelezen van enkelvoudige
vonnissen of het meelopen en bijwonen van zittingen, door gebruik te maken
van een intervisie- of reflectie-instrument zoals de zogenoemde EigenWijsheid­
Kamer of door spiegelbijeenkomsten. Kwantificering van de norm/indicator:
jaarlijkse deelname aan de intervisie- en/of reflectietraject is van toepassing
op rechters, raadsheren en op juridisch medewerkers in de rechtbanken.
De realisatiecijfers worden geregistreerd per gerecht. Er zijn landelijk geen
cijfers bekend per rechtsgebied.
Het realisatiepercentage is in 2020 opvallend lager dan in voorgaande jaren.
Een verklaring hiervoor kan worden gevonden in de gevolgen van de corona­
crisis. Door de coronacrisis heeft deelname aan reflectietrajecten dan wel de
registratie hiervan minder prioriteit gehad dan beoogd. Bij een aantal gerechten
is helemaal niet geregistreerd.

Tabel 17: Realisatie kwaliteitsnorm reflectie 2016-2020
Realisatie Realisatie Realisatie Realisatie Realisatie Norm
2016
2017
2018
2019
2020
Rechtbanken
Intervisie of reflectietraject
rechters

69%

66%

66%

63%

32%

100%

Intervisie of reflectietraject
juridisch medewerkers

58%

54%

46%

54%

23%

100%

67%

36%

73%

71%

35%

100%

In 2020 zijn er bij straf tijdelijke afspraken gemaakt tussen de Rechtspraak en
het OM om de door de coronacrisis ontstane achterstanden zo snel mogelijk
weg te werken. Deze afspraken houden in dat sommige zaken die voorheen
meervoudig zouden worden afgedaan, nu enkelvoudig worden afgedaan.
Ook worden sommige zaken die voorheen enkelvoudig bij de rechtbanken
werden afgedaan, nu door het OM met een strafbeschikking worden afgedaan.
Deze tijdelijke afspraken, die gelden tot de corona-achterstanden zijn weggewerkt,
kunnen invloed hebben op het percentage meervoudige afdoeningen bij straf
eerste aanleg. Ondanks de afspraken om meer zaken enkelvoudig af te doen,
zien we in eerste aanleg geen lager aandeel meervoudige afgedane zaken in
2020. Een verklaring zou kunnen zijn dat parketten en rechtbanken er in corona­
tijd voor hebben gekozen prioriteit te geven aan zaken die meervoudig worden
afgedaan en minder aan zaken die enkelvoudig worden afgedaan. De gemaakte
afspraken zijn waarschijnlijk wel de oorzaak voor de daling van het percentage
meervoudige afdoeningen van strafzaken bij de gerechtshoven.

Hoven
Intervisie of reflectietraject
raadsheren

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

60

Tabel 18: Percentage zaken afgedaan door de meervoudige kamer
(MK) 2016-2020

Het resultaat van die inzet is terug te zien. Verder heeft de werkgroep Open­
baarheid in 2020 haar ambitie (meer publiceren) en hoe hieraan vorm te geven
(verantwoord publiceren) gepresenteerd. De werkgroep adviseert de rechterlijke
instanties om het ambitieniveau ‘openbaar, tenzij’ te omarmen en daarmee te
streven naar een zo hoog mogelijke publicatiegraad. Er is ingestemd met de
beschreven ambitie en het advies. Zij worden verder uitgewerkt.

2016

2017

2018

2019

2020

Norm

Strafzaken

15%

16%

17%

16%

17%

15%

Civiel handel

8%

7%

7%

6%

7%

10%

Civiel familie

2%

2%

2%

2%

1%

3%

Tabel 19: Totaal van gepubliceerde uitspraken

Bestuur regulier

12%

12%

12%

13%

11%

10%

inclusief VK, afgerond op honderd

Vreemdelingenkamer

3%

2%

2%

1%

1%

5%

Belastingzaken

25%

27%

20%

28%

23%

25%

Rechtbanken

Per 1.000 relevante uitspraken

Gerechtshoven
Strafzaken

93%

96%

95%

91%

86%

85%

Belastingzaken

95%

92%

94%

95%

92%

90%

Deze kwaliteitsnormen zijn in 2020 tegen het licht gehouden. Uitkomst van de
bespiegeling is kort samengevat dat de 5 kwaliteitsnormen worden losgelaten
omdat de onderwerpen zijn opgenomen in de professionele standaarden.
Met ingang van 2021 is daarom gestopt met het bewaken van de realisatiecijfers
van reflectie en Promis. De realisatiecijfers van doorlooptijden en MK-afdoening
worden nog wel kritisch gevolgd.

2.1.6

Publicatiegraad uitspraken

In 2020 zijn veel meer uitspraken in het uitsprakenregister op Rechtspraak.nl
gepubliceerd. Als het gaat om het totaal aantal gepubliceerde uitspraken
nam de publicatiegraad dan ook fors toe. Om ervoor te zorgen dat ondanks de
coronamaatregelen partijen en andere belangstellen (snel) kennis kunnen nemen
van een uitspraak, hebben gerechten zich ingezet om zoveel mogelijk uitspraken
te publiceren.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Aantal gepubliceerde uitspraken

2007

2016

2017

2018

2019

2020

17.100

25.500

27.900

29.900

31.100

38.000

19

35

41

46

47

72

Tabel 20: Rechtbanken, gepubliceerde uitspraken
exclusief VK
Aantal gepubliceerde uitspraken
Per 1.000 relevante uitspraken

2007

2016

2017

2018

2019

2020

8.320

11.769

14.092

15.319

15.482

22.472

8

19

24

27

27

50

Tabel 21: Gerechtshoven, gepubliceerde uitspraken
2007

2016

2017

2018

2019

2020

Aantal gepubliceerde uitspraken

3.197

7.980

8.204

8.571

9.537

9.001

Per 1.000 relevante uitspraken

57

140

180

203

233

256

*VK staat voor (uitspraken van de) Vreemdelingenkamer

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

61

2.1.7

Appelpercentages

Algemeen
Partijen in een rechtszaak kunnen tegen de uitspraak in hoger beroep gaan om
de zaak opnieuw te laten beoordelen. Het kan gaan om een herbeoordeling en
aanvulling van feiten, van rechtsvragen en van motiveringen. Het hoger beroep
heeft, in het verlengde van deze controlefunctie en herkansingsfunctie, ook een
belangrijke functie bij de rechtsontwikkeling en het bewaken en bevorderen van
de rechtseenheid.
Het appelpercentage zegt weliswaar iets over de acceptatie van uitspraken door
partijen en de ontwikkeling hierin, maar het geeft geen rechtstreekse indicatie
van de kwaliteit van rechtspreken in eerste aanleg of van het functioneren van
het rechtspreken bij een rechtbank. Of en in hoeverre de appelpercentages
beïnvloedbaar zijn door rechters en raadsheren of samenhangen met de kwaliteit
van rechtspreken, valt niet rechtstreeks uit de bestaande gegevens op te maken.
Zo wordt niet systematisch per zaak bijgehouden wat de motieven zijn om in
hoger beroep te gaan. Over het daarnaar uitgevoerde onderzoek verderop meer.
Het is niet mogelijk informatie over de uitkomst van het hoger beroep in de
analyses mee te nemen. Zo betekent vernietiging in hoger beroep van een
vonnis niet automatisch dat door de rechter in eerste aanleg een onjuist oordeel
is gegeven. Het oordeel van de hoger beroepsrechter kan bijvoorbeeld inhouden
dat deze tot een andere beantwoording van een rechtsvraag is gekomen,
waarover voordien nog geen duidelijkheid in de jurisprudentie bestond. Dit
laatste is inherent aan de rechtsontwikkeling en rechtseenheidfunctie van het
hoger beroep (en cassatie). Verder kan aanvulling van feiten (in vergelijking
met behandeling in eerste aanleg) een rol hebben gespeeld bij afwijking van
de rechterlijke beslissing in appel ten opzichte van het vonnis in eerste aanleg.
Het overgrote deel van de uitspraken in hoger beroep houdt stand en wordt
door het hogere rechtscollege bevestigd. Daartoe kunnen ook de uitspraken
worden gerekend die weliswaar op formele gronden worden vernietigd, maar

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

waarbij het oordeel van de rechter in eerste aanleg materieel wel overeind is
gebleven. Er is in 2016 onderzoek gedaan naar de redenen van rechtzoekenden
om hoger beroep in te stellen.3 Dit onderzoek laat zien dat de gepercipieerde
kwaliteit van de rechter en van de uitspraak in het algemeen slechts een
beperkte rol spelen bij het al dan niet in hoger beroep gaan.
Het onderzoek was helaas niet gericht op verklaringen van ontwikkelingen van
de mate van appel in de tijd, zodat op basis van dit onderzoek niets gezegd
kan worden over de verklaringskracht van kwaliteit van vonnissen voor toe- of
afname van appelpercentages. Het ligt niet voor de hand dat de grote verschillen
tussen regio’s/rechtbanken in de mate van appel verklaard kunnen worden door
verschillen in kwaliteit van rechtspreken. Uit de klantwaarderingsonderzoeken is
immers gebleken dat de verschillen in (gepercipieerde) kwaliteit van rechtspreken
beperkt zijn.
De volgende motieven kwamen uit genoemd onderzoek naar voren:
De verwachte kans op een gunstiger uitspraak in hoger beroep was op alle 3 de
rechtsgebieden het belangrijkst, maar in het strafrecht (bij 4 op de 5 een reden
voor appel) nog belangrijker dan bij civielrecht (bij 3 op de 5) en het bestuurs­
recht (bij 1 op de 2). In het strafrecht ging het om de geschatte kans om gelijk
te krijgen dan wel de geschatte kans op een lagere straf of vrijspraak.
Tevens was de omvang van de gevolgen van de uitspraak in eerste aanleg vaak
(bij ruim 1 op de 3 appellanten) een reden om in hoger beroep te gaan tegen
vonnissen in civiele rechtszaken en strafrechtszaken. Men gaat vaker in hoger
beroep naarmate de ernst van de gevolgen groter is, en in het civiele recht
naarmate het financiële belang groter is. In het bestuursrecht speelde deze

3 Marseille e.a. Motieven voor en waardering van hoger beroep,
Research Memorandum 1/ 2016, Raad voor de rechtspraak.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

62

reden om in hoger beroep te gaan slechts bij 1 op de 10 appellanten een rol.
De kwaliteit van de uitspraak/het vonnis was in het civiele recht relatief vaak van
belang, bij 2 van de 5 appellanten. In het strafrecht speelde dat bij 1 op de 5
appellanten een rol en in het bestuursrecht slechts bij 1 op de 10.
De gepercipieerde kwaliteit van de rechter speelde bij rond een kwart van de
appelanten een rol; weinig verschil daarin tussen bestuursrecht, civiel recht en
strafrecht. In het civiele recht ten slotte zijn bij 1 op de 5 ook de reeds gedane
investeringen en verwachte kosten redenen om in hoger beroep te gaan of juist
daarvan af te zien. Stress, de duur van de procedure en (geldelijke) kosten
vormen belangrijke redenen om af te zien van hoger beroep. Een deel van de
hoger beroepen wordt later ingetrokken. Sommige partijen gaan bijvoorbeeld in
hoger beroep, omdat men daarmee de tijd krijgt het vonnis goed te bestuderen
om daarna pas definitief te beslissen of men het hoger beroep doorzet of niet.
Bij de presentatie van de cijfers is gewerkt met 3-jaarsgemiddelden om een
voldoende aantal appelzaken per zaakgroep over te houden en om zoveel
mogelijk toevallige uitkomsten of fluctuaties te vermijden. Een andere reden
om meerjaarsgemiddelden te nemen, is dat daarmee het tijdverschil tussen
een afgedane zaak en de instroom in hoger beroep minder verstorend werkt.
De meest rudimentaire vorm van een appelpercentage zou zijn door simpelweg
de totale instroom bij de hoven te delen door de totale uitstroom bij de gerechten
in eerste aanleg. Dat zou echter een ondeugdelijke indicator opleveren, omdat
veel van de productie in eerste aanleg niet appellabel is. Daarom is bekeken
wat uit de noemer gehaald moest worden om een realistisch appelpercentage
te verkrijgen.
Civiel recht, mate van appel
De appellen in civielrechtelijke rechtszaken kunnen zowel kantonzaken als nietkantonzaken betreffen. In tabel 22 is te zien wat het appelpercentage (periode
2018-2020) is bij 4 verschillende typen civiele zaken, of het is toegenomen
vergeleken met de periode 2012-2014 en of verschillen tussen rechtbanken
in appelpercentage (zeer) groot of juist beperkt zijn. Tevens is de mate van
intrekking vermeld en de ontwikkeling daarin.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Tabel 22: Appelpercentages civiele zaken in de periode 2018 t/m
2020 en ontwikkelingen sinds 2012
Appelpercentage
2018 t/m
2020

jaargroei*
sinds 2012

Handel kantonrechter

12%

+

Handel civiele rechter

31%

Kort gedingen
Familiezaken

Verschillen
tussen
rechtbanken

Intrekkingspercentage
2018 t/m
2020

toe- afname
sinds 2012

groot

34%

=

-

groot

25%



18%

=

groot

30%



6%

=

beperkt

12%



* Jaargroei sinds 2012-2014: + is licht 2% t/m 4%, ++ is sterk 5% t/m 10%, +++ is zeer sterk >10% per jaar.

Handelszaken kantonrechter
In de berekeningen en tabellen zijn de verstekvonnissen (ruim 200.000 per
jaar) buiten beschouwing gelaten, omdat men daartegen vrijwel nooit in hoger
beroep gaat. Ook los van de verstekvonnissen gaat men tegen de door de
kantonrechter behandelde handelszaken relatief weinig in hoger beroep.
Het appelpercentage in deze zaken is duidelijk gestegen vergeleken met de
periode 2012-2014, van 8 procent naar 12 procent. Het aandeel intrekkingen
lag in 2018-2020 op 34 procent.
Handelszaken civiele rechter
Tegen 31 procent van de vonnissen in handelszaken (bodemzaken) die niet door
de kantonrechter maar door de civiele rechter in eerste aanleg zijn behandeld,
werd in 2018-2020 in hoger beroep gegaan. Het appelpercentage is veel hoger
dan bij kantonzaken door het grotere financiële belang van de zaak. Men is
minder geneigd om het erbij te laten zitten; er staat meer op het spel. Vanaf
de periode 2013-2015 daalt dit appelpercentage jaarlijks licht. Na instelling van
hoger beroep in civiele handelszaken wordt vervolgens in 1 op de 4 gevallen
het hoger beroep ingetrokken.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

63

Overtredingszaken, kantonrechter
Tegen vonnissen van de kantonrechter in overtredingszaken gaat men zelden,
slechts in 3,8 procent van de gevallen, in hoger beroep. Dat percentage is over
een langere periode bezien redelijk stabiel.
Het aantal intrekkingen bij dit type zaken is zeer beperkt, ongeveer 11 procent.
Hier is een stijging te zien. In eerder periodes lag dit percentage rond de
8 procent.

Kort gedingen
Tegen vonnissen in kort gedingen gaat men gemiddeld in 18 procent van de
gevallen in hoger beroep. Dit is stabiel. Van deze hoger beroepen wordt later
weer 30 procent ingetrokken. Deze percentages lagen in 2020 in hetzelfde
bereik als dat van eerdere jaren.
Familiezaken, niet-kanton
Bij familiezaken wordt zeer weinig in hoger beroep gegaan. In 2018-2020
ligt dat rond de 6 procent. Van die beperkte hoger beroepen wordt slechts
ongeveer 1 op de 8 ingetrokken.

Misdrijven
Politierechter
Tegen 15 procent van de vonnissen van de politierechter gaat men in hoger
beroep. Het aantal hoger beroepen dat later wordt ingetrokken is ten opzichte
van vorige periode licht toegenomen, tot 16 procent voor 2018-2020.

Strafrecht, mate van appel
In tabel 23 is te zien wat het appelpercentage is voor verschillende typen
strafzaken, de ontwikkeling daarin sinds 2012-2014 en of de verschillen tussen
rechtbanken beperkt zijn of juist (zeer) groot. Tevens is de mate van intrekking
van het hoger beroep vermeld en de ontwikkeling daarin.

Tabel 23: Appelpercentages strafzaken in de periode 2018 t/m 2020
en ontwikkelingen sinds 2012
Appelpercentage
2018 t/m
2020

jaargroei*
sinds 2012

Kantonrechter
overtredings­zaken

3,8%

=

Politierechter (EK)

15%

Strafzaken
EK kinderrechter
Strafzaken meervoudige
kamer (MK)

Verschillen
tussen
rechtbanken

Intrekkingspercentage
2018 t/m
2020

toe- afname
sinds 2012

beperkt

11%



=

beperkt

16%



8%

=

beperkt

24%

=

41%

+

groot

24%

=

Kinderrechter (EK)
Van de door de kinderrechter gevonniste EK-zaken ging 8 procent in 2020 in
hoger beroep. Dat is gelijk aan de periode 2012-2014. Van deze hoger beroepen
wordt gemiddeld genomen een kwart (24 procent) later ingetrokken. Sinds 2013
is het aandeel kinderrechtstrafzaken dat per saldo in hoger beroep voor een
tweede keer moest worden behandeld stabiel (6 tot 7 procent).
Meervoudige kamer
Tegen de strafzaken die door 3 rechters worden behandeld (meervoudige of
MK-zaak), gaat men het vaakst in hoger beroep. Net als in de vorige periode
bedraagt dit 41 procent. Het gaat dan ook om zaken met een relatief groot
belang (de hoogte van de straf bij veroordeling). Het intrekken van deze hoger
beroepen is wisselend, maar is in 2020 weer toegenomen tot 24 procent. Per
saldo geldt dat de afgelopen jaren rond de 30 à 32 procent van MK-strafzaken
voor een tweede keer behandeld moet worden.

* Jaargroei sinds 2012-2014: + is licht 2% t/m 4%, ++ is sterk 5% t/m 10%, +++ is zeer sterk >10% per jaar.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

64

Bestuursrechtelijke procedures, mate van appel
Uit de tabellen 24 en 25 blijkt dat de mate van appel in het bestuursrecht over
het algemeen hoog is vergelijken met strafzaken en civiele zaken. De hoogste
appelpercentages, rond de 50 procent of hoger, zijn te zien bij ambtenaren­
zaken, rijksbelastingzaken en asielzaken. Een verklaring voor de hoge mate
waarin men in het bestuursrecht in hoger beroep gaat, is dat er vrijwel altijd
een bezwaarfase aan het proces is voorafgegaan. Dus er blijven vooral zaken
over waar bestuur en burger in een eerder stadium niet nader tot elkaar konden
komen. In gevallen dat de uitspraak in eerste aanleg ongunstig uitviel voor de
burger, speelt daarnaast een rol dat de burger die in hoger beroep gaat over
het algemeen geen risico loopt op een voor hem ongunstiger uitspraak dan in
eerste aanleg.
Regulier bestuursrecht, mate van appel
Onder regulier of algemeen bestuursrecht verstaan we alle rechtszaken
op het terrein van het bestuursrecht, die niet het belastingrecht of het
vreemdelingenrecht4 betreffen.
De CRvB behandelt de appellen van sociale verzekeringszaken, ambtenaren­
zaken, bijstandszaken en studiefinancieringszaken. De Raad van State (RvS)
behandelt de overige hoger beroepen. De appelinstroomgegevens van de RvS
waren nog niet bekend op het moment van schrijven van dit jaarverslag. Om die
reden is het niet mogelijk om het appelpercentage van deze groep te bepalen.

4

Appelpercentages over vreemdelingenzaken zijn niet meer samen te stellen. Dit heeft 3 oor­
zaken. Ten eerste zijn de appel-instroomgegevens van de RvS nog niet bekend op het moment
van schrijven van dit jaarverslag. Ten tweede wordt in de registratie van deze zaken gebruikgemaakt van 2 verschillende systemen. Ten derde zijn er verschillende wijze van registreren
door de rechtbanken. Deze 2 laatste oorzaken zorgen ervoor dat de benodigde gegevens
voor de berekening van de appelpercentages niet op een doelmatige en consistente wijze
uit de Rechtspraaksystemen gehaald kunnen worden waarbij de gegevens vergelijkbaar zijn.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Tabel 24: Appelpercentages rechtszaken bestuursrecht in de periode
2018 t/m 2020 en ontwikkelingen sinds 2012
Appelpercentage
2018 t/m
2020

jaargroei*
sinds 2012

Sociale
verzekeringszaken

43%

++

Bijstands- en studie­financieringszaken

48%

Ambtenarenzaken

56%

Verschillen
tussen
rechtbanken

Intrekkingspercentage
2018 t/m
2020

toe- afname
sinds 2012

groot

23%

=

++

groot

24%



++

zeer groot

34%



* Jaargroei sinds 2012-2014: + is licht 2% t/m 4%, ++ is sterk 5% t/m 10%, +++ is zeer sterk >10% per jaar.

Sociale verzekeringszaken
Tegen vonnissen in sociale verzekeringszaken gaat men in 43 procent in hoger
beroep. Dat is in de afgelopen jaren opgelopen. Van deze appellen wordt 23
procent later ingetrokken. Dat is 4 procent minder dan in de periode 2017-2019.
Het gevolg is dat het aandeel zaken dat inhoudelijk voor een tweede keer
(hoger beroep) wordt behandeld in de periode 2018-2020 33 procent bedraagt.
Dat is een lichte verhoging ten opzichte van eerdere perioden.
Bijstands- en studiefinancieringszaken
Het appelpercentage bij bijstands- en studiefinancieringszaken ligt met 48 procent
iets hoger dan bij de groep sociale verzekeringszaken. Ongeveer 24 procent
wordt later ingetrokken. Zowel het appelpercentage als het intrekkingspercen­
tage is toegenomen. Het aandeel zaken dat inhoudelijk voor een tweede keer
(hoger beroep) wordt behandeld en niet wordt ingetrokken, is nu 36 procent.
Ambtenarenzaken
Tegen de uitspraken in ambtenarenzaken gaat men zeer vaak in hoger beroep.
In de periode 2018-2020 was het landelijke percentage 56 procent. In dit type
zaken werd wel ruim een derde van de appellen later ingetrokken. Dit houdt in
dat 37 procent van de zaken voor een tweede keer inhoudelijk wordt behandeld.
Belastingrecht, mate van appel

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

65

Tabel 25: Appelpercentages rechtszaken belastingrecht in de periode
2018 t/m 2020 en ontwikkelingen sinds 2012
Appelpercentage
2018 t/m
2020

jaargroei*
sinds 2012

Rijksbelastingzaken

67%

+++

Lokale belastingzaken
- WOZ

25%

Lokale belastingzaken
- overig

21%

Verschillen
tussen
rechtbanken

Intrekkingspercentage
2018 t/m
2020

toe- afname
sinds 2012

zeer groot

18%



++

groot

17%



=

zeer groot

18%



* Jaargroei sinds 2012-2014: + is licht 2% t/m 4%, ++ is sterk 5% t/m 10%, +++ is zeer sterk >10% per jaar.

Rijksbelastingzaken
Rijksbelastingzaken worden bij slechts 5 rechtbanken behandeld en tegen die
vonnissen wordt vaak in hoger beroep gegaan. Een grote stijging is zichtbaar
voor de periode 2018-2020 ten opzichte van de periode 2017-2019: van 52
procent naar 67 procent. In 18 procent van de gevallen wordt het hoger beroep
ingetrokken. Per saldo is het aandeel zaken dat inhoudelijk voor een tweede
keer (hoger beroep) wordt behandeld, voor de periode 2018-2020 55 procent.
Lokale belastingzaken
De appelpercentages bij vonnissen in rechtszaken over lokale belastingen liggen
lager dan bij zaken over rijksbelastingen. In de periode 2018-2020 is het appel­
percentage 25 procent. In de vorige periode 2017-2019 was een scherpe daling
te zien naar 15 procent. Het huidige niveau komt overeen met de periodes 20152017 en 2016-2018. Het aandeel intrekkingen is licht afgenomen tot 17 procent.
In overige lokale belastingzaken (bijvoorbeeld parkeerboetes), wordt in 21
procent van de gevallen hoger beroep ingesteld. Dat is een kleine toename
ten opzichte van de periode 2012-2014. Het intrekkingenpercentage neemt in
de periode 2018-2020 verder toe naar 19 procent.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

2.1.8

Wrakingsverzoeken en gehonoreerde wrakingen

In Nederland heeft iedere burger recht op een onpartijdige rechter. Wie betrokken
is in een rechtszaak en goede redenen heeft om te denken dat de rechter een
zaak niet onpartijdig kan beoordelen, kan vragen deze rechter te laten vervangen
door een andere. We noemen dat een verzoek tot wraking.
Het aantal wrakingsverzoeken liep in de periode 2009 tot 2012 sterk op tot ruim
600 verzoeken per jaar. Sindsdien varieert het aantal wrakingsverzoeken tussen
de 600 en 750 verzoeken per jaar (zie figuur 8). In 2020 werden er 675 wrakings­
verzoeken ingediend, waarvan 549 bij de rechtbanken, 111 bij de gerechtshoven,
12 bij de CRvB en 3 bij het CBb. Voor een uitsplitsing naar rechtsgebied en
afdoeningswijze voor verzoeken uit 2020 zie tabel 26.

Figuur 8: Aantal wrakingsverzoeken en aantal
gehonoreerde wrakingsverzoeken
800
750

700
600

692
620

675

606

500
400
300
200
100

8
25

16

0
2016

2017

20

2018

17

2019

17

2020

Aantal verzoeken
Gehonoreerde verzoeken

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

66

De wrakingskamer beoordeelt of een rechter terecht wordt gewraakt. Deze kamer
honoreert een wraking als de rechter in de betreffende zaak partijdig is of als er
sprake is van schijn van partijdigheid. Als dat zo is, is de wraking gegrond. Dat
zegt overigens niets over het functioneren van de betreffende rechter in andere
zaken. Hij of zij kan gewoon andere zaken blijven behandelen.
Slechts een gering deel van de wrakingsverzoeken wordt daadwerkelijk
gehonoreerd, gemiddeld over de laatste 5 jaar rond de 3 procent per jaar.
In 2020 waren er 17 wrakingsverzoeken gegrond, zoals in figuur 8 en
tabel 26 is te zien.

Tabel 26: Aantal wrakingsverzoeken 2020 met afdoeningswijze per
rechtsgebied
Strafrecht

Bestuursrecht

Civielrecht

Totaal

Kennelijk niet ontvankelijk

19

37

49

105

Kennelijk ongegrond

4

10

8

22

Ongegrond

90

77

180

347

Niet ontvankelijk

22

40

59

121

Ingetrokken

9

8

25

42

Berusting

3

3

15

21

Gegrond

8

1

8

17

155

176

344

675

Totaal ingediend

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

67

2.2 WERKEN BIJ DE RECHTSPRAAK
Het personeel van de Rechtspraak bestaat uit rechterlijke ambtenaren (rechters
en raadsheren) en gerechtsambtenaren (juridische ondersteuning, administratie,
bedrijfsvoering). Zij zijn het kapitaal van de organisatie. De Rechtspraak vindt
het belangrijk dat de juiste mensen op het juiste moment de juiste functie
vervullen. Onderstaand wordt ingegaan op de samenstelling van het perso­
neelsbestand, diversiteit, ziekteverzuim en integriteit.

In de afgelopen 10 jaar is de inzetbaarheid van rechters en raadsheren in het
primaire proces met ruim 10 procent afgenomen, hoewel de bezetting is toege­
nomen. De afname wordt veroorzaakt door de toename van het gebruik van de
partiële arbeidsparticipatie senioren (PAS), de tijd die het begeleiden van rechters
en raadsheren in opleiding kost, en door de toegenomen inzet van rechters en
raadsheren in andersoortige functies (zoals leidinggevende of in IT-projecten).

2.2.1

De verwachting is dat het personeelsbestand van de Rechtspraak de komende
jaren qua grootte en samenstelling verder zal veranderen door de leeftijds­
gebonden uitstroom, de noodzaak tot het verkorten van doorlooptijden, het
wegwerken van achterstanden, de ontwikkelingen in zaakinstroom, de verdere
invoering van professionele standaarden, de digitalisering en vermindering
van de werkdruk.

Samenstelling personeelsbestand

In de onderstaande tabellen wordt de samenstelling van het personeelsbestand
weergegeven. Daaruit blijkt dat de koers die is ingezet om het personeelsbe­
stand van de Rechtspraak te versterken zijn vruchten heeft afgeworpen. In de
afgelopen 5 jaar is het aantal rechterlijke ambtenaren en gerechtsambtenaren
toegenomen, met respectievelijk circa 200 fte en 600 fte. Deze capaciteit is
nodig om te werken conform de professionele standaarden, het verlagen van
de werkdruk en het beantwoorden van de vervangingsvraag die ontstaat
vanwege van natuurlijk verloop. Overigens wordt de groei van het aantal
gerechtsambtenaren voor een deel veroorzaakt doordat de voormalige op
oproepbasis beschikbare buitengriffiers vanwege de Wnra een dienstverband
bij de Rechtspraak hebben gekregen (255 in aantallen; 54,4 fte).

In 2020 zijn 19 gepensioneerde 70-plussers heringetreden als rechterplaatsvervanger met een aanwijzing (circa 8 fte). Zij staan geregistreerd in
personeelssysteem P-direkt, in tegenstelling tot honorair rechters-plaatsvervanger,
die op oproepbasis worden ingezet. In 2020 werkten circa 56 honorair rechter/
raadsheren-plaatsvervanger die ouder zijn dan 70 jaar bij de Rechtspraak.

Het aantal medewerkers dat werkt bij landelijke diensten is de afgelopen 5 jaar
met circa 100 fte gegroeid. De verhouding tussen rechterlijk ambtenaren,
gerechtsambtenaren en medewerkers bij landelijke diensten is de afgelopen
5 jaar constant gebleven.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

68

Tabel 27: Aantal medewerkers en aantal fte Rechtspraak 2016-2020
2016

2017

2018

2019

2020

aantal

fte

aantal

fte

aantal

fte

aantal

fte

aantal

fte

Rechterlijke ambtenaren

2.328

2.148

2.497

2.315

2.489

2.303

2.488

2.305

2.562

2.372

% totaal

22%

22%

23%

23%

23%

23%

23%

23%

22%

23%

Gerechtsambtenaren direct

5.584

4.950

5.741

5.096

5.738

5.099

5.831

5.188

6.268

5.485

% totaal

53%

52%

52%

51%

52%

51%

53%

52%

54%

52%

Gerechtsambtenaren indirect

1.838

1.688

1.895

1.738

1.867

1.711

1.853

1.701

1.899

1.743

% totaal

17%

18%

17%

17%

17%

17%

17%

17%

16%

17%

Landelijke diensten

832

780

852

803

855

801

870

816

934

876

% totaal
Totaal aantal medewerkers

8%

8%

8%

8%

8%

8%

8%

8%

8%

8%

10.582

9.566

10.985

9.952

10.949

9.914

11.042

10.010

11.663

10.476

De landelijke diensten zijn: de Raad voor de rechtspraak (Rvdr), het Studiecentrum rechtspleging (SSR), Informatievoorzieningsorganisatie rechtspraak (IVO) en het Landelijk dienstencentrum rechtspraak (LDCR)

In de onderstaande tabel worden de in- en uitstroomontwikkelingen weergegeven:

Tabel 28: In- en uitstroom rechterlijke ambtenaren en gerechtsambtenaren in aantallen 2016-2020
2016

2017

2018

2019

2020

Instroom

Uitstroom

Instroom

Uitstroom

Instroom

Uitstroom

Instroom

Uitstroom

Instroom

Rechterlijke ambtenaren

20

72

208

66

72

86

93

99

154

Uitstroom
92

Gerechtsambtenaren

906

835

1.194

864

1.067

1.063

1.147

1.038

1.533

895

Inclusief landelijke diensten Rvdr, SSR, IVO en LDCR

Van werk naar werk
In het kader van de digitalisering van de Rechtspraak hebben in 2016 ongeveer
800 medewerkers te horen gekregen dat hun werkzaamheden op den duur
komen te vervallen. De Rechtspraak begeleidt hen zo zorgvuldig en zo goed
mogelijk en conform het van werk naar werk (VWNW)-beleid naar nieuw werk
binnen of buiten de Rechtspraak. Hierbij wordt nadrukkelijk rekening gehouden
met de aangepaste planning van de digitalisering van de Rechtspraak, zoals in
2018 is besloten. Omdat de digitalisering in een langzamer tempo verloopt dan
aanvankelijk gepland, heeft een aantal gerechten besloten te stoppen met de
reorganisatie en hun VWNW-kandidaten terug te plaatsen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Op 1 januari 2020 waren er nog 72 VWNW-kandidaten over, 58 kandidaten
door de reorganisatie digitalisering gerechten en 14 kandidaten door andere
reorganisaties binnen de gerechten en landelijke diensten. Eind 2020 werd de
landelijke reorganisatie digitalisering beëindigd en zijn de 58 overgebleven
kandidaten teruggeplaatst, vertrokken of kregen een andere functie. Verder zijn
9 kandidaten n.a.v. andere reorganisaties binnen gerechten en landelijke dien­
sten uitgestroomd. Aan het eind van het jaar waren er nog zijn 9 kandidaten over.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

69

2.2.2

Tabel 29: Van Werk naar Werk kandidaten2019-2020
Voortgang VWNW kandidaten

2019

2020

298

72

Instroom

-

4

Uitstroom

226

67

VWNW kandidaten einde jaar

72

9

Aantal op 1 januari

Diversiteit

In onderstaande figuren volgen een aantal overzichten van de leeftijdsopbouw,
man-vrouwverhouding, het aandeel medewerkers met een westerse of nietwesterse migratieachtergrond en de invulling van de Participatiewet binnen
de Rechtspraak. De volgende zaken vallen op:
Leeftijdsopbouw en man-vrouwverhouding:
• Zoals ook de afgelopen jaren gold, zijn er meer vrouwelijke dan mannelijke
rechters. Vanaf 60 jaar zijn mannen echter in de meerderheid;
• Sinds 2019 zijn er ook meer vrouwelijke raadsheren dan mannelijke. Dit is een
trendbreuk ten opzichte van voorgaande jaren, waar mannelijke raadsheren
steevast in de meerderheid waren;
• Gerechtsambtenaren zijn over het algemeen jonger dan rechterlijke
ambtenaren. Ook onder gerechtsambtenaren zijn vrouwen in de
meerderheid;
• Bij de rechtbanken waren in 2020 meer vrouwelijke dan mannelijke
presidenten (7 om 4). Bij de gerechtshoven en bijzondere colleges zien
we dat er meer mannelijke dan vrouwelijke presidenten zijn (4 om 1).

Rechters en raadsheren in opleiding (rio’s)
Zoals vermeld, zet de Rechtspraak in op het versterken van de capaciteit.
Een nieuwe rechter is echter niet direct volledig inzetbaar; hij of zij zal eerst
de opleiding tot rechter moeten doorlopen. Onderstaande tabel geeft weer
hoeveel rechters en raadsheren momenteel in opleiding zijn. Deze rio’s zullen
naar verwachting de komende jaren instromen.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen rio’s met beperkte werkervaring
(tussen minimaal 2 en maximaal 6 jaar werkervaring) en rio’s met 6 of
meer jaar werkervaring. De eerste categorie volgt een opleiding van 4 jaar,
de laatste categorie volgt een op maat gemaakte opleiding afhankelijk
van de voorervaring, variërend van minder dan 1 jaar tot en met 3 jaar.

Tabel 30: Rechters en raadsheren in opleiding in dienst eind jaar
2016-2020
2016

2017

2018

2019

2020

R(h)io's met een opleiding t/m 3 jaar

56

111

124

119

146

R(h)io's met een opleiding van 4 jaar

54

76

74

73

69

Aantal r(h)io's in dienst eind 2019

110

187

198

192

215

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

70

Figuur 9: Leeftijdsopbouw rechterlijke ambtenaren 2020
500

288

1200

226

300
200

25-29

744

640

723
435

415

400

81
6
4

754

600
80

139

100

831
788

800

237

212

914

1000

288

400

0

Figuur 10: Leeftijdsopbouw gerechtsambtenaren 2020

200

30

60

89

93

142

211

250

134

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65+

0

94

262

231

253

276

322

396

461

374

88
92

Tot 25

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65+

Mannen

Mannen

Vrouwen

Vrouwen

Tabel 31: Man-vrouw verdeling in functies als rechterlijk ambtenaar 2016-2020
aantal 31-12-2016

aantal 31-12-2017

aantal 31-12-2018

aantal 31-12-2019

aantal 31-12-2020

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

President (voorzitter van bestuur)

10

6

16

10

7

17

9

7

16

9

8

17

9

7

16

Hof / bijzonder college

6

0

6

6

0

6

5

1

6

5

1

6

4

1

5

Rechtbank

4

6

10

4

7

11

4

6

10

4

7

11

5

6

11

Bestuurders / team- en
afdelingsvoorzitters

88

99

187

76

95

171

70

93

163

71

85

156

73

91

164

Raadsheer / senior raadsheer

266

223

489

268

252

520

267

264

531

257

282

539

267

284

551

Rechter / senior rechter (a)

601

943

1544

583

965

1548

570

976

1546

574

992

1566

583

998

1581

Overige rechterlijke ambtenaren

23

72

95

77

167

244

70

163

233

68

142

210

81

177

258

988

1343

2331

1014

1486

2500

986

1503

2489

979

1509

2488

1013

1557

2570

Functies

Totaal

Overige rechterlijke ambtenaren betreft rechterlijke ambtenaren in de volgende functies: gerechtsauditeur tevens plaatsvervanger en rechter in opleiding

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

71

Tabel 32: Aandeel medewerkers met een westerse of niet-westerse
migratie-achtergrond
Rechterlijke ambtenaren5

Gerechtsambtenaren6

Nederlandse achtergrond

87%

81%

Westerse migratieachtergrond

10%

8%

Niet-westerse migratieachtergrond

3%

11%

Het aandeel medewerkers met een migratieachtergrond is bij gerechtsamb­
tenaren hoger dan bij rechterlijk ambtenaren. Er is echter een groter aan­
deel medewerkers met een westerse migratieachtergrond onder rechterlijk
ambtenaren dan onder gerechtsambtenaren. Onder gerechtsambtenaren is
het aandeel medewerkers niet een niet-westerse migratieachtergrond hoger.
Banenafspraak voor mensen met een arbeidsbeperking
De Rechtspraak hecht grote waarde aan maatschappelijk verantwoord werkgever­
schap en probeert in het kader van de Participatiewet waar mogelijk mensen
aan te stellen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In onderstaande tabel
wordt weergegeven hoeveel mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt bij
de Rechtspraak werkzaam waren. Daaruit blijkt dat de Rechtspraak beter in staat
is om aan het rijksbrede quotum te voldoen. De Rechtspraak heeft in 2020 141
banen gerealiseerd voor mensen met een arbeidsbeperking (tegenover 116
banen in 2019). Dit is 42 procent van de opdracht (2019: 39 procent). Omdat
het quotum nog niet volledig behaald wordt, blijft het vergroten van het aantal
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aandacht krijgen

2.2.3

Ziekteverzuim

In onderstaande tabel wordt de ontwikkeling in ziekteverzuim weergegeven.
De Rechtspraak streeft naar het verlichten van werkdruk en het verminderen van
ziekteverzuim. In 2015 werd Rechtspraakbreed een onderzoek gestart naar werk­
druk en vitaliteit. Doel van het onderzoek was om concrete verbetermaatregelen
te identificeren die kunnen bijdragen aan het beheersbaar maken van werkdruk
en het realiseren van een vitale organisatie. Dit leidde in 2017 tot het rapport
Naar een vitale organisatie.
De afgelopen jaren zien we echter dat het ziekteverzuim blijft stijgen. De
gerechten hebben daarom in 2018 op basis van de aanbevelingen uit het
rapport verschillende maatregelen genomen om de werkdruk te bestrijden.
Bijvoorbeeld door te zorgen voor een goede werkverdeling, goede werk­
processen, het versterken van leiderschap, inzetten op personeelszorg en een
gezonde werkomgeving, versterking van de feedbackcultuur en professionele
standaarden, reductie van ziekteverzuim en werving van rechters.
Over 2020 lijkt het effect van de coronacrisis voor wat betreft het verzuim­
percentage voor de Rechtspraak zeer beperkt. Vanaf maart was een hoger
verzuimpercentage zichtbaar voor wat betreft het middellange verzuim. Dit
heeft zeer waarschijnlijk te maken met uitgestelde zorg, beperkte begeleiding
en re-integratiemogelijkheden. Na mei lag het verzuimpercentage lager dan
voorgaande jaren.

Tabel 33: Participatiewet 2018-2020
Aantal arbeidsbeperkten met een aanstelling of anderzins
fte's (1fte = 25,5 uur)

Quotum
2018
261

Bezetting
Behaald %
2018 t.o.v quotum
93

36%

Quotum
2019

Bezetting
2019

Behaald %
t.o.v quotum

Quotum
2020

Bezetting
2020

Behaald %
t.o.v quotum

298

116

39%

332

141

42%

1 FTE voor een arbeidsbeperkte medewerker wordt 1 FTA genoemd en is 25,5 uur
Het gaat om de personen die geregistreerd zijn in het doelgroepenregister van het UWV

5
6

Bron: CBS, 2020
Bron: Jaarrapportage bedrijfsvoering Rijk, 2019

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

72

Het gemiddelde verzuimpercentage over 2020 (5,3 procent) is iets lager dan
in 2018 en 2019.

Tabel 34: Arbeidsverzuim 2016-2020
2017

2016
Gerechten

2019

2018

2020

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

Mannen

Vrouwen

Totaal

4,5%

5,4%

5,1%

4,2%

5,7%

5,2%

4,3%

6,2%

5,5%

4,3%

6,2%

5,5%

4,5%

6,0%

5,5%

Landelijke diensten

3,7%

6,9%

5,0%

3,5%

5,8%

4,4%

3,4%

6,4%

4,6%

2,9%

5,5%

4,0%

3,0%

4,5%

3,6%

Totaal

4,4%

5,5%

5,1%

4,1%

5,6%

5,0%

4,2%

6,2%

5,5%

4,1%

6,2%

5,4%

4,2%

5,9%

5,3%

Bij de gerechten gaat het om de rechterlijke ambtenaren (RA) en de directe en indirecte gerechtsambtenaren (GA)
Bij de landelijke diensten gaat het om het personeel van de Rvdr, SSR, IVO en LDCR. 													
		

2.2.4

Integriteit

Integriteit is een zeer belangrijke pijler van de kwaliteit van de Rechtspraak.
De Rechtspraak neemt dit serieus en heeft daarom onderstaande disciplinaire
maatregelen genomen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

73

Tabel 35: Disciplinaire maatregelen 2016-2020
Disciplinaire maatregelen

2016

2017

2018

2019

2020

Disciplinaire maatregel rechters en raadsheren waarvan:

1

-

1

3

2

Schriftelijke berisping in verband met de verwaarlozing
van de waardigheid van het ambt, ambtsbezigheden of ambtsplichten

1

-

1

2

-

Ontslag op eigen verzoek, al dan niet op aandringen van het bestuur, ivm een gecombineerde
integriteitskwestie in de werk- en privésfeer: met een financiële vergoeding van € 5.000

-

-

-

1

2

Disciplinaire maatregel rechters en raadsheren plaatsvervangers waarvan:

-

-

2

1

1

Schriftelijke berisping in verband met de verwaarlozing
van de waardigheid van het ambt, ambtsbezigheden of ambtsplichten

-

-

1

-

0

Ontslag op eigen verzoek, al dan niet op aandringen van het bestuur, in verband met een
werkgerelateerde integriteitskwestie: zonder financiële vergoeding

-

-

1

1

0

Ontslag na handelen of nalaten waardoor ernstig nadeel is toegebracht aan de goede gang
van zaken bij de rechtspraak of het in haar te stellen vertrouwen

-

-

-

-

1

Disciplinaire maatregel rechters en raadsheren in opleiding waarvan:

-

1

-

-

-

Schriftelijke berisping in verband met de verwaarlozing
van de waardigheid van het ambt, ambtsbezigheden of ambtsplichten

-

1

-

-

-

Disciplinaire maatregel gerechtsambtenaren waarvan:

24

38

17

23

17

Voorwaardelijke schriftelijke berisping

1

2

-

-

-

Schriftelijke berisping

17

25

5

15

8

Overplaatsing

-

-

1

1

1

Schorsing met inhouding van bezoldiging

-

-

2

0

-

Schorsing

-

-

-

1

-

Voorwaardelijk strafontslag

3

6

1

2

-

Beëindiging dienstverband

3

5

4

2

8

Financiële afdoening

-

-

4

2

-

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

74

De grondslag voor de maatregelen die zijn genomen ligt voor rechterlijk
ambtenaren in wet- en regelgeving en voor gerechtsambtenaren in weten regelgeving en tevens in de CAO Rijk.

2.2.5

Bezoldiging bestuurders

De Raad voor de rechtspraak kiest voor transparantie ten aanzien van de
bezoldiging van bestuurders door middel van het hieronder opgenomen
overzicht. De bezoldiging is gebaseerd op de bezoldigingsbegrippen van de
Wet normering topinkomens (WNT). Als bestuurders zijn gedefinieerd: de leden
van de Raad, de leden van de gerechtsbesturen, de voorzitter van het College
van Bestuur SSR, de directeuren van de landelijke diensten (IVO en het LDCR)
en de directeur van het bureau van de Raad. Het beleid van de Raad is om geen
bezoldigingen boven de algemene wettelijke WNT-norm toe te kennen (2020:
201.000 euro).

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

75

Naam orgaan of instelling waar functie wordt
bekleed

Functie(s)

Naam

Beloning

Belastbare vaste en variabele onkostenvergoeding

Werkgeversdeel van voorzieningen ten behoeve
van beloningen betaalbaar
op termijn

Bezoldiging

Datum aanvang dienstverband in het boekjaar

Datum einde dienstverband in het boekjaar

Omvang dienst-verband

Dienstbetrekking

Persoonlijke norm

Ontslag-vergoeding

Raad voor de rechtspraak

Voorzitter

mr. H. Naves

174.270

-

22.490

196.759

1-1-2020

31-12-2020

1,06

ja

€ 201.000

n.v.t.

Raad voor de rechtspraak

Lid

mr. A.A.E. Dorsman

161.951

-

21.771

183.722

1-1-2020

31-12-2020

1,06

ja

€ 201.000

n.v.t.

Raad voor de rechtspraak

Lid

mr. H. Rappa-Velt

161.896

19

21.522

183.438

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Raad voor de rechtspraak

Lid

drs. P. Arnoldus

161.896

-

21.522

183.418

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

College van Beroep voor het bedrijfsleven

Voorzitter

mr.drs. T.G.M. Simons

171.430

682

22.057

194.170

1-1-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 201.000

n.v.t.

College van Beroep voor het bedrijfsleven

Rechterlijk lid

mr. R.W.L. Koopmans

147.250

150

21.224

168.624

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

College van Beroep voor het bedrijfsleven /
Gerechtshof Den Haag

Niet-rechterlijk lid

H.J. van der Brugge MBA MCC

117.764

7

20.288

138.059

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Centrale Raad van Beroep

Voorzitter

mr. T. Avedissian

171.430

-

22.057

193.487

1-1-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 201.000

n.v.t.

Centrale Raad van Beroep

Rechterlijk lid

mw.mr.drs. J.C. Boeree

116.466

3

16.870

133.339

24-2-2020

31-12-2020

0,97

ja

€ 166.209

n.v.t.

Centrale Raad van Beroep /
Gerechtshof Amsterdam

Niet-rechterlijk lid

drs. W. Wijbrands

122.818

-

20.239

143.058

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Gerechtshof Amsterdam /
Rechtbank Noord-Nederland

Voorzitter /
wnd. Voorzitter

mr. H.Th. van der Meer

147.766

-

21.523

169.289

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Gerechtshof Amsterdam

Rechterlijk lid

mr. W.F. Groos

140.587

-

21.445

162.031

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Voorzitter / Rechterlijk lid

mr. Z.J. Oosting

142.303

-

21.121

163.424

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden /
Gerechtshof 's-Hertogenbosch

Niet-rechterlijk lid

dr. P.M.L.O. Scholte MPA

136.465

-

20.631

157.095

1-1-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 201.000

n.v.t.

Gerechtshof Den Haag

Voorzitter

mr. M.W. Koek

161.702

-

21.768

183.469

1-1-2020

31-12-2020

1,05

ja

€ 201.000

n.v.t.

Gerechtshof Den Haag

Rechterlijk lid

mr. A. de Lange MPA

152.019

-

21.610

173.629

1-1-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 201.000

n.v.t.

Gerechtshof 's-Hertogenbosch

Voorzitter

mr. R.C.A.M. Philippart

162.993

1.227

21.788

186.009

1-1-2020

31-12-2020

1,06

ja

€ 201.000

n.v.t.

Gerechtshof 's-Hertogenbosch /
Rechtbank Rotterdam

Rechterlijk lid

mr. J.B. van den Beld

149.438

-

21.365

170.803

1-1-2020

31-12-2020

1,06

ja

€ 201.000

n.v.t.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

76

Naam orgaan of instelling waar functie wordt
bekleed

Functie(s)

Naam

Beloning

Belastbare vaste en variabele onkostenvergoeding

Werkgeversdeel van voorzieningen ten behoeve
van beloningen betaalbaar
op termijn

Bezoldiging

Datum aanvang dienstverband in het boekjaar

Datum einde dienstverband in het boekjaar

Omvang dienst-verband

Dienstbetrekking

Persoonlijke norm

Ontslag-vergoeding

Rechtbank Amsterdam

Voorzitter

mr. C.M. Wiertz - Wezenbeek

154.287

-

21.450

175.737

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Amsterdam

Rechterlijk lid

mr. E. de Rooij

141.573

-

21.121

162.693

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Amsterdam

Niet-rechterlijk lid

H.C.J. Janssen RA

147.031

5

20.969

168.004

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Den Haag

Voorzitter

mr.dr. M.A. van de Laarschot

158.573

-

21.656

180.229

1-1-2020

31-12-2020

1,03

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Den Haag

Rechterlijk lid

mr. J. Visser

151.564

-

21.937

173.500

1-1-2020

31-12-2020

1,04

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Den Haag

Niet-rechterlijk lid

mr. M.V. Baas - van Vloten

31.469

-

5.060

36.528

1-10-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 50.525

n.v.t.

Rechtbank Den Haag

Niet-rechterlijk lid

drs. M.M. Leenders

97.261

342

15.382

112.984

1-1-2020

30-9-2020

1,00

ja

€ 150.337

n.v.t.

Rechtbank Limburg

Voorzitter

mr. P.W.E.C. Pulles

149.034

-

21.356

170.390

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Limburg

Rechterlijk lid

mr. M.M. Bijker-Veen

134.647

13

20.901

155.560

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Limburg

Niet-rechterlijk lid

J.J.P.M. Gilissen

104.492

-

17.978

122.470

1-1-2020

31-12-2020

0,89

ja

€ 178.667

n.v.t.

Rechtbank Midden-Nederland

Voorzitter

mr. J. Mendlik

149.974

77

21.356

171.406

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Midden-Nederland

Rechterlijk lid

mr. G.F.H. Lycklama à Nijeholt

135.388

-

20.901

156.289

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Midden-Nederland

Niet-rechterlijk lid

drs. E. Jonasse

136.465

-

20.631

157.095

1-1-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Noord-Holland

Voorzitter

mr. E. de Greeve

152.092

-

21.364

173.456

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Noord-Holland

Rechterlijk lid

mr.drs. J.W. Moors

134.647

-

20.901

155.547

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Noord-Holland

Niet-rechterlijk lid

mr.drs. T.P. Voskuil

76.725

16

11.798

88.539

1-6-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 117.296

n.v.t.

Rechtbank Noord-Nederland /
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Voorzitter

mr. A.R. van der Winkel MPM

171.012

132

22.057

193.201

1-1-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Noord-Nederland

Rechterlijk lid

mr. A.P. Ploeger

151.737

1.659

21.366

174.761

1-1-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Noord-Nederland

Niet-rechterlijk lid

mr. M.P. de Wilde

125.013

9

20.041

145.062

1-1-2020

31-12-2020

1,06

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Oost-Brabant

Voorzitter

mr. P.E.M. Messer - Dinnissen

136.613

90

19.938

156.641

1-1-2020

31-12-2020

0,92

ja

€ 184.250

n.v.t.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

77

Naam orgaan of instelling waar functie wordt
bekleed

Functie(s)

Naam

Beloning

Belastbare vaste en variabele onkostenvergoeding

Werkgeversdeel van voorzieningen ten behoeve
van beloningen betaalbaar
op termijn

Bezoldiging

Datum aanvang dienstverband in het boekjaar

Datum einde dienstverband in het boekjaar

Omvang dienst-verband

Dienstbetrekking

Persoonlijke norm

Ontslag-vergoeding

Rechtbank Oost-Brabant

Rechterlijk lid

mr. A.M. Verhoef

134.471

98

20.894

155.463

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Oost-Brabant

Niet-rechterlijk lid

dr.ir. R.E. Grift

122.891

28

20.225

143.144

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Gelderland

Voorzitter

mr.drs. M.J. Blaisse

157.949

155

21.656

179.761

1-1-2020

31-12-2020

1,06

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Gelderland

Rechterlijk lid

mr. R.C.C. van Leest

156.283

-

21.534

177.817

1-1-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Gelderland

Niet-rechterlijk lid

drs. L. Civile

133.053

-

20.533

153.586

1-1-2020

31-12-2020

1,08

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Overijssel

Voorzitter / rechterlijk lid

mr. H.J.H. van Meegen

149.032

-

21.361

170.394

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Overijssel

Rechterlijk lid

mr. W.P.M. Elderman

143.980

-

20.924

164.903

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Overijssel

Niet-rechterlijk lid

drs. M.F. van de Streek

122.818

-

20.239

143.058

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Rotterdam

Voorzitter

mr. R.G. de Lange - Tegelaar

162.859

-

21.790

184.649

1-1-2020

31-12-2020

1,06

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Rotterdam

Rechterlijk lid

mr. J.J. Willemsen

66.211

-

10.099

76.310

1-7-2020

31-12-2020

1,01

ja

€ 100.775

n.v.t.

Rechtbank Rotterdam

Niet-rechterlijk lid

dhr. J.A.A. Rooijers

133.885

1

20.565

154.451

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Zeeland-West-Brabant

Voorzitter

mr. A.J.R.M. Vermolen

157.311

-

21.613

178.925

1-1-2020

31-12-2020

1,06

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Zeeland-West-Brabant

Rechterlijk lid

mr. T van de Poll

142.127

-

21.125

163.252

1-1-2020

31-12-2020

1,06

ja

€ 201.000

n.v.t.

Rechtbank Zeeland-West-Brabant

Niet-rechterlijk lid

mr. J.H. Willems

136.465

232

20.631

157.327

1-1-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 201.000

n.v.t.

Bureau raad voor de rechtspraak

Directeur

drs. O.F.J. Welling

139.778

3.450

20.707

163.935

1-1-2020

31-12-2020

1,00

ja

€ 201.000

n.v.t.

LDCR

Directeur

mr. L. van der Zwaard

136.465

3.450

20.631

160.546

1-1-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 201.000

n.v.t.

IVO

Directeur/CIO

mr. drs. J.W. Duijzer

-

-

-

161.760

1-1-2020

31-8-2020

n.v.t.

nee

€ 148.200

n.v.t. *

IVO

Directeur/CIO

mr. drs. J.W. Duijzer

49.419

-

7.050

56.469

1-9-2020

31-12-2020

1,11

ja

€ 67.000

n.v.t.

SSR

Voorzitter College

mr. G. Tangenberg

157.311

70

21.613

178.995

1-1-2020

31-12-2020

1,06

ja

€ 201.000

n.v.t.

* 1 Er is hier voor een deel van het jaar sprake van een detachering. De genoemde kosten zijn de feitelijke doorbelasting van kosten voor salaris, overhead en aanvullende kosten van het ministerie van Binnenlandse Zaken
aan de Rechtspraak. Deze doorbelasting is hoger geweest dan de geldende norm voor deze periode. Voor het deel van het jaar dat er sprake is van een daadwerkelijk dienstbetrekking met de Rechtspraak wordt de
persoonlijke norm niet overschreden.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

78

2.3 BEDRIJFSVOERING
2.3.1

Ontwikkeling in financieel perspectief

In 2020 is de gewijzigde bekostigingssystematiek ingegaan, inclusief de herijkte
prijzen en bijdragen. Hierbij is er een onderscheid gekomen tussen een variabele
bijdrage op PxQ-basis en een vaste bijdrage. De kosten en baten zouden
hierdoor weer in balans moeten zijn. De coronacrisis maakt het echter lastig
om te zien of dit ook is gebeurd. De coronacrisis heeft invloed op zowel de
instroom, de productie, als de kosten. Ten eerste daalde de instroom in de
meeste rechtsgebieden. Daarnaast was het niet mogelijk om volledige productie
te realiseren. Dit kwam o.a. door de sluiting van zittingszalen in de eerste
periode van de ‘intelligente’ lockdown, maar later ook door de tot op heden
geldende reis-, afstands- en hygiëneregels. Dit leidde uiteindelijk tot een grote
hoeveelheid minderwerk van in totaal 62 miljoen euro en tot hogere kosten
per zaak. Verder waren er per saldo extra kosten door bijvoorbeeld personeel,
uitgifte van meer IT-middelen, versnelde digitalisering, extra schoonmaak en
thuiswerkvergoedingen. Er waren ook besparingen op reiskosten en catering­
kosten bijvoorbeeld.
De coronacrisis heeft ervoor gezorgd dat verschillende bouwprojecten in 2020
vertraging opliepen. Dat leidde niet tot grote problemen. Met betrekking tot 1
van de grootste projecten van 2020, de nieuwbouw van rechtbank Amsterdam,
geldt dat door de verlate oplevering een boetesysteem in werking treedt voor
het bouwconsortium dat deel uit maakt van deze publiek-private samenwerking.
Los daarvan waren er tijdens de bouw door de coronacrisis financieringsproblemen
voor het consortium. Het zogenoemde PPS-contract staat verhaal van een beperkt
deel van de kosten op de Staat toe. In totaal is op grond hiervan ongeveer
1 miljoen euro verhaald op de Rechtspraak.
Gecombineerd leidde dit tot een daling aan baten, evenals een stijging van de
kosten. Met het ministerie van JenV zijn afspraken gemaakt om de extra kosten
te compenseren door middel van het niet behoeven afrekenen van de minder­

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

productie, evenals een extra vermogensstorting van 12,5 miljoen euro
ter dekking van de meerkosten als gevolg van de coronacrisis.
De Rechtspraak schat in dat de solvabiliteit en liquiditeit door de financierings­
wijze niet direct in gevaar zijn. Dit heeft te maken met de (wettelijke) verplichting
van de minister van JenV om eventuele tekorten aan te vullen en mechanismen
om minderproductie buiten de schuld van de Rechtspraak op een alternatieve
manier te behandelen.

2.3.2

Verwachtingen

Voor 2021 gelden deels dezelfde beperkingen als hierboven beschreven, met
dezelfde consequenties. Zo is de verwachting dat in de maanden dat de corona­
maatregelen gelden de afdoening van zaken negatief wordt beïnvloed. Daarnaast
zal ook de invloed op de kosten vergelijkbaar zijn. Het is verder de verwachting
dat ingeboekte besparingen op vooral IT in de huidige situatie niet ingevuld
kunnen worden. De vraag naar IT-middelen en adequate ondersteuning daarvan
is toegenomen omdat het gros van de rechtspraakmedewerkers thuis of hybride
werkt. Het is dan ook van belang dat de gemaakte afspraken met het ministerie
van JenV voor 2020 over minderproductie en compensatie voor hogere kosten
in 2021 worden voortgezet.
De prognoses voor instroom en productie, die worden gemaakt door het WODC
i.s.m. de Rechtspraak, hebben nu wel deels het effect van de coronacrisis in
zich en laten vooral een stijgende lijn zien ten opzichte van 2020, waarbij ook
rekening gehouden is met voorraden die in 2020 zijn blijven liggen. De stijgende
lijn komt vooral door de doorwerking van de verslechterde economische voor­uitzichten. De bijdragen aan de Rechtspraak dienen daarop nog te worden
aangepast. Of en in welke mate dit gebeurt, volgt uit de rijksbrede begrotings­

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

79

besluitvorming en verschijnt in de Voorjaarsnota 2021 en de eerste
suppletoire begrotingswet 2021 van het ministerie van JenV.
Mochten de prognoses gefinancierd worden en de afspraken omtrent de
coronacrisis met het ministerie van JenV worden gecontinueerd, dan is de
huidige inschatting dat kosten en baten elkaar niet veel zullen ontlopen
in 2021.
Daarnaast zullen een nieuw regeerakkoord en een nieuw kabinet invloed
hebben. Immers, in het regeerakkoord zal op hoofdlijnen de verdeling van
de rijksmiddelen voor de komende kabinetsperiode worden vastgelegd.
De inschatting is dat het effect hiervan op zijn vroegst vanaf 2022 merkbaar
zal zijn.

2.3.3

Duurzaamheid en social responsibility

Als Rechtspraak staan we midden in de samenleving en zien we toe op de
naleving van wet- en regelgeving. We vinden het belangrijk om onze maat­
schappelijke verantwoordelijkheid te nemen en bij te dragen aan een duurzame
wereld. Daarom sluiten we aan bij de duurzaamheidsdoelstellingen van de
rijksoverheid. Om te weten waar we staan en om duurzaamheidsmaatregelen
efficiënt te kunnen uitvoeren, heeft een extern adviesbureau in 2020 de
ecologische voetafdruk van de Rechtspraak in beeld gebracht. Het blijkt dat
de categorieën energie, vervoer, ICT, catering en papier verantwoordelijk
zijn voor meer dan 90 procent van het milieueffect van de Rechtspraak.
Omdat we nu zicht hebben op onze voetafdruk, kunnen we nadruk aanbrengen
en gaan we in 2021 een routekaart opstellen met maatregelen die nodig zijn om
de duurzame doelen te halen. We doen dit samen met onze collega’s, maar ook
met de organisaties die in onze gebouwen gehuisvest zijn. In overleg met het
Rijksvastgoedbedrijf is in 2020 continu gewerkt aan een routekaart duurzaam­
heid huisvesting. De routekaarten beschrijven de projectmatige aanpak van
duurzaamheidsmaatregelen. Deze aanpak wordt in 2021 voortgezet.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

De aandacht was in 2020 volledig gericht op de veiligheid van werknemers
en rechtzoekenden. Belangrijke leidraad tijdens de coronacrisis was en is de
bescherming van medewerkers en bezoekers van gerechtsgebouwen tegen
besmetting met het coronavirus. Dat heeft geleid tot maatregelen in de
gerechtsgebouwen om 1,5 meter afstand te kunnen bewaren; waar mogelijk
thuis te werken, publiek in de gebouwen te beperken, etc. Ook zijn de ventilatie­
mogelijkheden en klimaatinstallaties in alle gerechtsgebouwen beoordeeld door
een ingenieursbureau en het Rijksvastgoedbedrijf. Als het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) nieuwe eisen stelt, zullen nieuwe maatregelen
in 2021 worden genomen.
De Rechtspraak hecht grote waarde aan maatschappelijk verantwoord werkgever­
schap en probeert in het kader van de Participatiewet waar mogelijk mensen
aan te stellen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In de paragraaf ‘Werken
bij de Rechtspraak’ wordt weergegeven dat de Rechtspraak in 2020 161 banen
heeft gerealiseerd voor mensen met een arbeidsbeperking (tegenover 116
banen in 2019). Dit is 48 procent van de opdracht (2019: 39 procent). Omdat
het quotum nog niet volledig behaald wordt, blijft het vergroten van het aantal
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aandacht krijgen.

2.3.4

Datalekken

Tabel 36: Aantal datalekken in 2020
2020
Gemeld bij Autoriteit Persoonsgegevens

17

Gemeld bij PG Hoge Raad

165

Gemeld bij beiden

10

De Rechtspraak kent op het terrein van privacy 2 toezichthouders: de Autoriteit
Persoonsgegevens (bedrijfsvoering) en de procureur-generaal bij de Hoge Raad
(rechterlijk domein). Meer dan de helft van alle datalekken is gerelateerd aan
adresseringsfouten (bijvoorbeeld: een persoon woont niet meer op betreffende
adres).

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

80

2.3.5

Klachten

Klachtbehandeling binnen de Rechtspraak
Alle rechtbanken, gerechtshoven, het CBb en de CRvB (in totaal 17 gerechten),
hebben een eigen klachtenregeling. Deze regelingen zijn gebaseerd op het
gezamenlijk vastgestelde landelijke model voor de klachtenregeling van de
Rechtspraak7, maar per gerecht kunnen er op details afwijkingen zijn. Op basis
van de regeling kan iedereen die vindt dat een gerecht of Rechtspraakmede­
werker hem of haar niet correct heeft behandeld, een klacht indienen.

In 2020 heeft de coronacrisis enorm effect gehad op de rechtbankorganisatie.
Gerelateerde klachten zijn o.a. vertraging in de afhandeling van zaken, bereik­
baarheid, zitting via beeldbellen in plaats van fysiek, inrichting van zittingszalen
niet conform coronamaatregelen en toegankelijkheid voor publiek. Ook was er
soms onduidelijkheid of men wel of niet bij een fysieke zitting aanwezig mocht
zijn. Storingen tijdens een zitting via Skype werden vaak ter plekke opgelost.

Trend van ingediende klachten in 2020
De uitspraak van een rechter kan geen onderwerp zijn van een klacht. Daar kan
namelijk alleen een hogere rechter over oordelen. De klachtenprocedure zou
anders een verkapt rechtsmiddel worden en daar is de klachtenprocedure niet
voor bedoeld. Ook rechterlijke beslissingen van procedurele (procesrechtelijke)
aard die de rechter tijdens of buiten een terechtzitting neemt, vallen buiten
het bereik van het klachtrecht. De Raad heeft een eigen klachtenregeling.
Het klachtrecht is bedoeld om de burger die zich onheus bejegend voelt door
een gerecht(smedewerker) een eerlijke en open behandeling van zijn klacht te
bieden. Voor het gerecht zelf heeft het klachtrecht een leereffect: door klachten
serieus te nemen, ze zorgvuldig te behandelen en verbeteracties in te zetten,
kan voorkomen worden dat de oorzaak van de klacht blijft bestaan en dat
dezelfde klachten terugkeren.
In het gerecht worden de klachten beantwoord door de president of 1 van de
andere bestuursleden. Zij worden hierin bijgestaan door een klachtenfunctionaris.
Iedere klager wordt in beginsel gehoord, meestal door de klachtenfunctionaris.
Alle klachtenfunctionarissen van de Rechtspraak ontmoeten elkaar in een
netwerk waarin kennis en ervaring worden gedeeld.

7 De wettelijke basis voor de modelklachtenregeling ligt in artikel 26 van de Wet op de rechterlijke organisatie. In het zesde lid van dit artikel is bepaald dat afdeling 9.1.2. (‘De behandeling
van klaagschriften’) van de Algemene wet bestuursrecht van overeenkomstige toepassing is.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Ten opzichte van 2019 was er in 2020 bijna geen toename van ingediende
klachten. Evenals voorgaande jaren werden de meeste klachten ingediend in
de categorieën ‘rechterlijke beslissing’ (30 procent) en ‘overige’ (31 procent).
De cijfers betreffen het totaal van de rechtbanken, gerechtshoven, CRvB en CBb.

Tabel 37: Ingediende klachten per onderwerp 2016-2020
Onderwerp

2016

2017

2018

2019

2020

Bejegening

214

171

213

277

256

Rechterlijke beslissing

703

697

779

735

747

Tijdsduur procedures

348

290

338

309

305

Administratieve fout

481

366

363

418

418

Overig

679

643

705

777

793

Totaal

2.425

2.167

2.398

2.516

2519

Toelichting op de klachten per categorie/onderwerp
• In de categorie ‘bejegening’ (10 procent) vallen klachten over alle medewer­
kers van het gerecht. Dat kan zijn bejegening door een rechter, medewerker
of bode. Klachten over de manier waarop de rechter een zitting leidt of
onvoldoende empathie toont, kunnen soms herleid worden naar partijdigheid
van de rechter. Daarin heeft de wet apart voorzien, namelijk met het middel

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

81

van wraking. De klagers worden daarop gewezen. Bij klachten over bejege­
ning door rechters wordt in voorkomende gevallen advies gevraagd aan
een klachtadviescommissie.
• In de categorie ‘rechterlijke beslissingen’ (30 procent) vallen klachten over het
rechterlijk domein die niet in het kader van de klachtenprocedure kunnen en
mogen worden behandeld. Klachten hiertegen zijn niet-ontvankelijk op grond
van artikel 2 van de klachtenregeling en worden niet inhoudelijk behandeld.
Zoals hierboven genoemd zijn voor dergelijke klachten rechtsmiddelen zoals
hoger beroep mogelijk. Meer dan een kwart van de klachten is hiertegen
gericht.
• In de categorie ‘tijdsduur procedure’ (12 procent) vallen klachten over de
duur van de procedure van organisatorische aard. De meeste klachten gaan
over het uitblijven van een zittingsdatum of de lange doorlooptijd van een
procedure.
• De categorie ‘administratieve fout’ (17 procent) omvat klachten die gaan
over de administratieve verwerking van zaken. Hieronder valt bijvoorbeeld
niet reageren op verzoeken of terugbellen, het zoekraken van stukken, het
versturen van stukken naar derden, het niet ontvangen van stukken door
een rechtzoekende, foutieve doorzending en het niet goed verwerken in
het administratief systeem.
• In de categorie ‘overige’ (31 procent) worden klachten geregistreerd over
verschillende onderwerpen die niet ondergebracht kunnen worden in de
andere categorieën. Gedacht moet worden aan klachten die eigenlijk verzoeken
bevatten, niet eens zijn met het publiceren van een uitspraak, klachten over
informatie op de websites, de toegankelijkheid van het gebouw, filmen
tijdens een zitting, klachten tegen de klachtenbehandelaars, ontbreken van
deskundigheid bij de rechtbank, afgaan van het alarm in de nacht, geluids­
overlast afzuiginstallatie, et cetera. Ook klachten die onduidelijk zijn of
bestemd zijn voor andere instanties, zoals het OM, de politie, de Orde van
Advocaten of een ander gerecht. Het komt regelmatig voor dat klachten
ingediend worden tegen de bewindvoerder. Daar is een aparte procedure
voor. Al met al een grote diversiteit aan klachten.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Afdoening van klachten in 2020
In tabel 37 is de afdoening van in 2020 ingediende klachten zichtbaar gemaakt.

Tabel 38: Afgehandelde klachten naar soort afdoening 2020
Wijze van afdoening

Aantal

% van niet-inhoudelijk
behandelde klachten

% van
totaal

Niet inhoudelijk behandeld totaal

1.225

100%

50%

Niet bevoegd (ex art. 2 klachtenregeling)

245

20%

10%

Niet-ontvankelijk (ex art. 2 KR)

617

50%

25%

Buiten behandeling gelaten (ex art. 7 KR)

158

13%

7%

Schikking of intrekking (informele afdoening)

205

17%

8%

Wijze van afdoening

Aantal

% van inhoudelijk
behandelde klachten

% van
totaal

Inhoudelijk behandeld totaal

1.221

100%

50%

Ongegrond

574

47%

23%

Gegrond

433

36%

18%

Geen oordeel

102

8%

4%

Niet ontvankelijk

112

9%

5%

Totaal
Nog in behandeling

2.446

100%

73

Niet inhoudelijk behandelde klachten
De helft van de klachten is niet inhoudelijk behandeld, omdat ze bijvoorbeeld
gaan over een rechtelijke beslissing of omdat een andere instantie bevoegd is.
Hoewel een klacht over een rechterlijke beslissing in beginsel niet inhoudelijk
behandeld wordt, komt het wel voor dat contact wordt opgenomen met
de klager om telefonisch uitleg te geven en te informeren over eventuele
alter­natieve mogelijkheden (bijvoorbeeld het gebruik van rechtsmiddelen).

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

82

Achterliggende gedachte is dat deze behandeling klagers, ook bij nietontvankelijke klachten, meer voldoening geeft, omdat mensen weten dat
de behandelde rechter op de hoogte is van hun klacht.
Hetzelfde geldt voor andersoortige klachten die niet inhoudelijk zijn behandeld.
De klachtenfunctionaris neemt regelmatig tóch contact op met de klager om
uitleg te geven. Denk bijvoorbeeld aan klachten die bestemd zijn voor andere
instanties, zoals een ander gerecht of het OM. Deze klachten worden doorgaans
na overleg met de bevoegde instantie doorgezonden. Of klachten over bewind­
voerders of curatoren. Deze worden overgedragen aan de betrokken rechter.
Verder zijn het klachten die zijn opgelost door bemiddeling van de klachten­
functionaris. Als de klager hiermee tevreden is, wordt de klacht vaak niet meer
formeel aan het gerechtsbestuur voorgelegd. Bij de wijze van afdoening wordt
verwezen naar het betreffende artikel van de klachtenregeling. Dit is te vinden
op www.rechtspraak .nl onder ‘de afdoening’. De afdoening schikking of intrek­
king (informele afdoening)’ is vaak na telefonisch contact met klager en
klachtenbehandelaar.

Wel inhoudelijk behandelde klachten
Uit tabel 37 blijkt dat van de inhoudelijk behandelde klachten in 2020, 36
gegrond en 47 procent ongegrond was. Ongegrond omvat in deze context
ook (niet) terecht of (on)juist. De overige inhoudelijk behandelde klachten zijn
niet-ontvankelijk verklaard of is geen oordeel over gegeven. Dit laatste komt
voor wanneer het onderzoek onvoldoende bewijs oplevert om op basis
daarvan een klacht wel of niet gegrond te kunnen verklaren.
Tabel 38 geeft inzicht in de ontwikkeling van gegrond en ongegrondverklaring
van klachten over de afgelopen 5 jaar.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Tabel 39: Ontwikkeling gegronde en ongegronde klachten
Jaar

Ongegrond
(% van totaal)

Gegrond
(% van inhoudelijk totaal)

2020

47%

36%

2019

41%

33%

2018

44%

45%

2017

40%

48%

2016

46%

42%

Het leereffect van klachten
Het systeem van klachtbehandeling is een belangrijk onderdeel van kwaliteits­
zorg van de Rechtspraak. Het klachtensysteem is een instrument voor de
Rechtspraak om antwoord van de buitenwereld te krijgen. Van klachten kunnen
en willen we leren. Zowel gegrond als ongegrond verklaarde klachten hebben
bij de gerechten geleid tot het nemen van maatregelen. De oorzaken van
klachten kunnen incidenteel zijn als gevolg van een individuele menselijke fout.
In die gevallen wordt dit met de betreffende medewerker besproken en gekeken
hoe deze fout in de toekomst voorkomen kan worden. Klachten met een meer
structureel karakter worden vaak binnen de teams besproken, zodat het hele
team op de hoogte is van de situatie en herhaling voorkomen kan worden.
Incidentele klachten kunnen ook wijzen op een structureel probleem, zoals
onderbezetting of werkprocessen die niet (meer) kloppen. Ook deze klachten
worden breder opgepakt.
Toegepaste verbeteringen zijn onder meer: het aanpassen van de werkprocessen,
zoals het plannen van de zaken voor een zitting en het toegangsbeleid. Mede­
werkers zijn (opnieuw) geïnformeerd over afgesproken procedures en werk­
afspraken met het OM zijn herzien. Ook is de communicatie aangepast door
het versturen van ontvangstbevestigingen en aanpassing van de website
(rechtspraak.nl).

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

83

2.3.6

Risicoparagraaf

Maatschappelijke risico’s
Risico’s

Beheersmaatregel(en)

Maatschappelijke risico’s
Onvoldoende rechtsbescherming
• Het onvoldoende bieden van rechtsbescherming door het afdoen van minder
zaken, het ontbreken van een maatwerk instrumentarium of een krapte aan
middelen.

• Vanuit de Visie op de Rechtspraak en de Agenda van de Rechtspraak
bestuurlijke prioriteit leggen bij rechtvaardige rechtspraak en vandaaruit
activiteiten ontplooien gericht op het bieden van voldoende rechts­
bescherming.

Onvoldoende vernieuwing
• Het absorptievermogen van de Rechtspraak kan onvoldoende zijn
om de vernieuwing op het terrein van informatievoorziening te kunnen
implementeren.

• In de planning van vernieuwing rekening houden met het absorptie­
vermogen van de gerechten.
• De kwaliteit van de implementatieplannen en de uitvoering daarvan
monitoren.

Nieuwe regelgeving
• Besluit tot invoering van nieuwe wet- en regelgeving met impact op
rechtspraak(processen)

• Bij de advisering over wetgeving expliciet aandacht besteden aan
werklastgevolgen
• Kritisch volgen van werklasteffecten van de grotere wetswijzigingen

Dreigingsniveau
• Toenemend dreigingsniveau richting medewerkers en gebouwen
van de Rechtspraak.

• Maatregelen geformuleerd voor een passend beveiligingsniveau
t.a.v. personen, gebouwen en bezoekers van gebouwen.
• Regelmatige risico- en dreigingsanalyses.

Coronacrisis
Corona
• Impact aanhoudende coronapandemie op aantal en soort zaken.
• Impact Coronamaatregelen op productiviteit en daardoor ontstaan
van achterstanden.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

• Financiële afspraken met het departement bij minder instroom en
t.a.v. kosten Coronamaatregelen.
• Actieplan ZM/OM m.b.t. Strafrecht.
• Monitoren met keten zodat tijdige bijsturing mogelijk.
• Diverse maatregelen om rechterscapaciteit (tijdelijk) te vergroten.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

84

Risico’s

Beheersmaatregel(en)

Financiële risico’s
Risico opbrengsten: minder instroom van zaken
• Dalende uitstroom van zaken als gevolg van verminderde instroom
van zaken
• Het niet tijdig kunnen aanpassen van de organisatie aan dalende instroom

• Bij de advisering over wetgeving expliciet aandacht besteden aan
werklastgevolgen
• Kritisch volgen van werklasteffecten van de grotere wetswijzigingen.
• Gerechtsoverstijgende personeelsplanning.
• Gebruiken van mogelijkheden voor het schuiven van zaken over
gerechtsgrenzen heen.

Risico opbrengsten: onjuiste registratie
• Als gevolg van een onvolledige of onjuiste registratie van zaaksgegevens
bestaat het risico dat er een te hoge of te lage financiering wordt verkregen

• Het uitbreiden van de data-analyse met betrekking tot zaakgegevens naar
het rechtsgebied strafzaken en het doen van gegevensgerichte controles
op de zaaksaantallen.

Overschrijding redelijke termijn
• Werkvoorraden leiden tot toename van het aantal zaken waar termijnen
worden overschreden die door de Rechtspraak gecompenseerd moeten
worden

• Programma Tijdige Rechtspraak heeft als doel om doorlooptijden terug
te brengen en werkvoorraden weg te werken.
• Monitoring ontwikkeling van ORT-claims (overschrijding redelijke termijn).

Risico opbrengsten: minder productie
• Dalende uitstroom door verminderde productie als gevolg van
Coronamaatregelen.

• Monitoren van gevolgen voor productie.
• Ontwikkelen van nieuwe werkwijzen zoals het houden van hybride
zittingen (combinatie van fysieke en online zittingen).
• Afspraken met het ministerie van JenV over hardheidsclausule.

Hogere kosten als gevolg van Corona:
• Hogere kosten door het uitvoeren van Coronamaatregelen. O.a. het huren
van zalen, aanpassing van gebouwen en inzet van extra personeel.

• Monitoren van hogere kosten als gevolg van Coronamaatregelen
bij gerechten en landelijke organisaties.
• Afspraken maken met het ministerie van JenV over de vergoeding
van deze specifieke hogere kosten.

Materiële kosten
• Juridische claims van burgers en bedrijven met financiële consequenties

• Beoordelen van ingediende juridische claims door juridische zaken
en de landsadvocaat en het treffen van een voorziening.

Besluiten Hoge Raad en Europese Hoven
• Besluiten van Hoge Raad of Europese Hoven met impact op
rechtspraak(processen)

• Kritisch ontwikkelingen volgen en indien nodig de hogere kosten als
gevolg van deze uitspraken claimen bij het ministerie van Justitie en
Veiligheid.

Ambities Rechtspraak zoals vastgelegd in afspraken met het ministerie van
Justitie en Veiligheid
• Niet kunnen voldoen aan de ambities van de Rechtspraak zoals beschreven in
de begroting (digitalisering, verduurzaming, achterstanden, doorlooptijden).

• Via overleg- en rapportageafspraken het ministerie van JenV op de
hoogte houden en tijdig signaleren en waar mogelijk bijsturen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

85

Risico’s

Beheersmaatregel(en)

Compliance risico’s
Cybersecurity
• Risico’s in de cybersecurity, bijvoorbeeld op het gebied van IT general
controls, Information Security Management

• De CISO-functie wordt verder vormgegeven.
• De Rechtspraak is overgestapt op toepassing van de Baseline Informatie­
beveiliging Overheid (BIO) in plaats van een eigen normenstelsel.

Afhankelijkheid compliance externe partijen
• Dit geldt m.n. voor P-Direkt (salaris en HR-administratie) en Leonardo
(financiële administratie)

• Beheersverslag van betreffende organisaties met bevindingen ADR.
• Bewaken verbeterpunten beheerverslag P-Direkt
• Kritisch volgen van overige ontwikkelingen bij de betreffende organisaties.

Financiële onrechtmatigheid
• Financiële onrechtmatigheid, bijvoorbeeld inkoop en declaraties,
naleving fiscale regels

• IC-structuur en interne bedrijfsvoeringsregels bijv. m.b.t.
functiescheiding.

Reputatierisico’s
Integriteit
• Integriteitsschendingen

Privacy
• Niet voldoen aan privacy compliance (bijvoorbeeld AVG/WJSG)

Verwachtingenmanagement
• Niet kunnen voldoen aan de verwachtingen van partijen,
derden of de maatschappij.

Fraude
• Risico op frauduleuze handelingen

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

• In opleidingen wordt hier regelmatig aandacht voor gevraagd.
• Uitvoeren integriteitsbeleid, met o.a. afleggen eed of belofte,
benoemen vertrouwenspersonen en rapporteren in jaarverslag
over integriteitsschendingen.
• Gerechtsbesturen zijn opgeroepen om het register nevenfuncties
continu actueel te houden.
• In primair proces: code zaakstoedeling en wraking.
• Via een borgingsplan en een AVG-IT-programma zijn diverse
verbeterprogramma’s in gang gezet.
• Het Key Control Dashboard dient als basis voor de interne controle
t.a.v. privacy vanaf 2020.
• Opstellen van een planning van het aanpassen van de primaire
processystemen
• Implementeren van privacymanagementtooling.
• Reputatieonderzoek.
• Bij individuele rechtszaken tijdig communiceren over diverse
aspecten van de rechtszaak.
• Klantwaarderingsonderzoek (vierjaarlijks).
• Uitspraken motiveren in klare taal.
• Maatregelen op terrein van integriteit, informatiebeveiliging,
functiescheiding en Interne Controle.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

86

Risico’s

Beheersmaatregel(en)

Personele risico’s
Onvoldoende capaciteit
• De Rechtspraak is onvoldoende in staat om tijdig te beschikken
over medewerkers met de juiste kwaliteiten voor de toekomstige
Rechtspraakorganisatie.

• Uitvoeren van HR-projecten waaronder Gerechtsoverstijgende personeels­
planning en Versterken arbeidsmarktbeleid- en communicatie waardoor
enerzijds inzicht ontstaat in toekomstige bezettingscijfers en schaarse
doelgroepen en anderzijds tijdig hierop kan worden ingespeeld.
• Versterken van de opleidingscapaciteit van de Rechtspraak.
• Aanvullende maatregelen waaronder inzet van rechter-plaatsvervangers
en overdracht van werkzaamheden.

(On)aantrekkelijk werkgever
• Veranderde voorkeur voor de Rechtspraak als werkgever, waardoor
mensen de Rechtspraak niet meer als werkgever in overweging nemen.
• Ontevredenheid bij juridisch medewerkers over de beperkte interne
doorgroeimogelijkheden en positie op de arbeidsmarkt.

• Nader inzicht verwerven in arbeidsmarktpositie.
• Herpositioneren en vernieuwen arbeidsmarktcommunicatie
en -beleid: ontwikkelen employerbrandingstrategie.
• Invoeren loopbaanbeleid voor juridisch medewerkers.

Ziekteverzuim
• Een toenemend ziekteverzuim leidt tot minder beschikbare capaciteit
en door hogere werkdruk bij de andere collega’s, tot langere doorlooptijden
of toename achterstanden.

• De Raad vraagt in bestuurlijke overleggen met de gerechtsbesturen
expliciet aandacht voor de ontwikkeling van het ziekteverzuim.
• Het medewerkerswaarderingsonderzoek laat op afdelingsniveau zien waar
dit het meest speelt. Op basis daarvan worden gerichte acties ondernomen.
• In 2021 wordt een mentale gezondheidstest aangeboden aan een deel
van het personeel.

Toename van recht op nog op te nemen verlof
• Als gevolg van de invoering van het Individuele Keuzebudget hebben
medewerkers de mogelijkheid hun verlofrechten uit te breiden.
• Door de coronacrisis is er minder verlof opgenomen en is het recht
op nog op te nemen verlof gestegen.
• Voorkomen onjuiste of onvolledige registratie.

• Monitoren van de hoogte van de rechten op nog op te nemen verlof.
• Medewerkers nadrukkelijk adviseren om ook tijdens de coronacrisis hun
verlof op te nemen.
• Naast de reguliere IC-maatregelen zijn de gerechtsbesturen begin laatste
kwartaal van het jaar door P-control geattendeerd op 0-urenschrijvers en
medewerkers met hoge verlofsaldi.

Tijdigheid en draagvlak bestuursbenoemingen
• De Rechtspraak is niet in staat om tijdig een bestuursbenoeming
te realiseren door gebrek aan animo of draagvlak.

• Tijdig begin met transparante benoemingsprocedures die op draagvlak
kunnen rekenen.
• Scouten en motiveren van talenten om zich te ontwikkelen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

87

Beleid financiële instrumenten

Tabel 40: Kostenspecificatie 2020 (bedragen x € 1.000)

Het beleid inzake afdekking van risico’s verbonden aan alle belangrijke
soorten voorgenomen transacties, waaronder de prijs, krediet, liquiditeitsen kasstroomrisico’s is nader toegelicht in de jaarrekening onder financiële
instrumenten.

Gerealiseerde productiegerelateerde kosten

599.576

Overheadkosten en huisvestingsgerelateerde
kosten gerechten

177.548

2.3.7

Kostenspecificatie, productgroepprijs
en minutentarieven

Naast de weergave van de financiële gegevens van de Rechtspraak in 2020 in
de jaarrekening, valt ook een kostenspecificatie te geven, waarbij de kosten
worden opgesplitst naar kosten t.b.v. gerechten voor het primair proces, over­
head en huisvestingsgerelateerde kosten en de overige uitgaven. Daarnaast
wordt gespecificeerd wat de vaste kosten zijn geweest voor IT, huisvesting en
opleidingen e.d. De primair proceskosten kunnen door vergelijking met aantallen
afgehandelde zaken, worden omgerekend naar zogenaamde gerealiseerde
productgroepprijzen en minutentarieven. De minutentarieven worden opgesplitst
in tarieven voor rechterlijke ambtenaren en gerechtsambtenaren.

Figuur 10: relatieve aandelen van de kostenposten
1%

Gerealiseerde productiegerelateerde kosten
Overheadkosten en
huisvestingsgerelateerde kosten gerechten

23%

Gerechtskosten
Gerealiseerde centrale kosten

16%

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

2.535

Gerealiseerde centrale kosten

255.901

Huisvestingskosten gerechten

95.749

ICT

110.584

Opleidingen

10.839

LDCR

12.950

Bureau Raad

16.972

Overig

8.807

Overige kosten

42.388

Megazaken

18.558

Bijzondere kamers

13.553

CBb

10.277

Niet-BFR 2005 taken
4%

0%

Gerechtskosten

55%

Niet-BFR 2005 taken
Overige kosten

16.252

Tuchtrecht

4.299

Commissies van Toezicht

5.476

Niet wettelijke taken*

6.476

Kosten ten laste van bijdragen derden
(niet Bijzondere kamers of Tuchtrecht)

36.427

* Niet meegenomen zijn kosten ten laste van het deel van de bijdragen van derden dat geen betrekking
heeft op Bijzondere kamers of Tuchtrecht.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

88

Tabel 41: Gerealiseerde productgroepprijs versus afgesproken prijs
2020 (€)
Gerealiseerd

Afgesproken

Tabel 42: Gerealiseerde minutentarieven 2020 (€)
s

Verschil

Rechterlijke ambtenaren

Gerechtsambtenaren

Rechtbanken

Rechtbanken
Handel

1.234,99

964,77

270,22-

Handel

1,63

2,23

Familie

441,06

396,06

45,00-

Familie

1,67

1,86

1.614,36

1.383,93

230,43-

Bestuur (excl. VK)

1,72

1,73

Straf

861,31

768,40

92,91-

Straf

1,99

1,89

Kanton

118,13

110,49

7,64-

Kanton

1,59

2,56

Bestuur VK

879,85

813,77

66,08-

Bestuur VK

1,62

1,32

Belasting

719,39

675,34

44,05-

Belasting

3,08

2,44

Bestuur (excl. VK)

Gerechtshoven

Gerechtshoven
Civiel

4.551,43

3.723,74

827,69-

Handel

1,75

2,53

Familie

3.070,37

2.982,25

88,12-

Familie

1,46

1,56

Straf

1.682,83

1.311,89

370,94-

Straf

2,06

2,11

Belasting

2.234,63

2.519,21

284,58

Belasting

1,76

1,49

2,76

0,95

Bijzondere colleges

Bijzondere colleges
Centrale Raad van Beroep

3.559,49

2.734,52

824,97-

Centrale Raad van Beroep

Nagenoeg alle gerealiseerde productgroepprijzen liggen in 2020 boven
de afgesproken prijzen. De coronacrisis had invloed op zowel de instroom,
de productie, als de kosten. Ten eerste daalde de instroom in de meeste
rechtsgebieden. Daarnaast was het niet mogelijk om volledige productie
te realiseren. Dit kwam o.a. door de sluiting van zittingszalen in de eerste
periode, maar later ook door de tot op heden geldende reis-, afstandsen hygiëneregels. Dit leidde uiteindelijk tot een grote hoeveelheid aan
minderwerk en tot hogere kosten per zaak.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

89

1 2

3

4

JAARREKENING
2020

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

90

Geconsolideerde balans per 31 december 2020
(na resultaatbestemming)
(in duizenden euro’s)
Ref

31 december 2020

31 december 2019

Activa
Vaste activa

[1]

Materiële vaste activa
Gebouwen

2.564

2.788

Installaties en inventarissen

23.853

24.212

Overige materiële vaste activa

24.491

18.784
50.908

45.784

21.059

21.059

Financiële vaste activa
[2]

Vordering ministerie van Justitie en Veiligheid inzake vakantiegelden
Vlottende activa

[3]

Vorderingen

28.679

[4]

Liquide middelen

37.776

Totaal activa

21.077
70.458
66.455

91.535

138.422

158.378

Passiva
[5]

Eigen vermogen

-

-

[6]

Egalisatierekening

8.139

8.139

[7]

Voorzieningen

8.847

11.252

Langlopende schulden
[8]

Leningen bij het ministerie van Financiën

38.656

35.659

Overige langlopende schulden

-

-

Vooruitontvangen bedragen Openbaar Ministerie

9

13
38.665

[9]

35.672

Kortlopende schulden
Crediteuren

8.157

12.022

Vooruitontvangen bedragen

6.623

2.172

Lening ministerie van Financiën (kortlopend deel < 1 jaar)

19.242

18.244

Vooruitontvangen bedragen OM

2.995

3.073

Overlopende passiva

45.754

Totaal passiva

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

67.804
82.771

103.315

138.422

158.378

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

91

Geconsolideerde staat van baten en lasten over 2020

(in duizenden euro’s)

Realisatie
2020

Begroting
2020

Realisatie
2019

1.062.853

1.060.572

991.977

Ref

Opbrengsten

[10A]

Bijdrage kerndepartement ministerie van Justitie en Veiligheid

[10B]

Overige bijdrage van ministerie van Justitie en Veiligheid

32.048

22.098

28.608

[11]

Overige bedrijfsopbrengsten

11.374

10.154

10.154

[12]

Bijdrage meer/minder werk

-

-

-8.139

1.106.275

1.092.824

1.022.600

Totaal opbrengsten
Kosten
[13]

Personele kosten

897.759

871.788

850.292

[14]

Materiële kosten

210.202

202.809

199.524

[15]

Afschrijvingskosten

19.952

19.943

19.098

[16]

Gerechtskosten

2.535

4.440

2.741

1.130.448

1.098.980

1.071.655

-24.173

-6.156

-49.055

179

244

232

-24.352

-6.400

-49.287

Totaal bedrijfslasten
Subtotaal opbrengsten minus bedrijfslasten
[17]

Rentelasten
Resultaat

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

92

Geconsolideerd kasstroomoverzicht 2020
(in duizenden euro’s)
Ref

2020

2019

Kasstroom uit operationele activiteiten
Resultaat

-24.352

-49.287

Aanvulling corona

12.514

-

Aanzuivering eigen vermogen

11.838

49.287

Afschrijvingen op materiële vaste activa

20.478

19.594

Dotatie en vrijval voorzieningen

2.056

-141

-4

-17

Aanpassingen voor:
[1]
[7]

Vrijval vooruitontvangen bedragen OM (langlopend)
Verandering in werkkapitaal
[3]

Mutatie vorderingen

-7.602

39.926

[9]

Mutatie kortlopende schulden (excl. kortlopend deel leningen en vooruitontvangen bedragen OM)

-21.465

5.719

[7]

Onttrekking voorzieningen

-4.461

-8.431

-77

789

Mutatie vooruitontvangen bedragen OM (kortlopend)
[6]

Mutatie egalisatierekening

-

Kasstroom uit operationele activiteiten

8.139
-11.075

65.578

Kasstroom uit investeringsactiviteiten
[1]

Investeringen materiële vaste activa

[1]

Desinvesteringen materiële vaste activa

-25.965

-23.628

363

Kasstroom uit investeringsactiviteiten

386
-25.602

-23.242

Kasstroom uit financieringsactiviteiten
[8]

Aflossingen leningen

-19.963

-19.360

Aangegane leningen

23.958

17.660

Mutatie overige langlopende leningen
Kasstroom uit financieringsactiviteiten
Mutatie liquide middelen

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

-

-62
3.995

-1.762

-32.682

40.574

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

93

Het verloop van de geldmiddelen is als volgt:
(in duizenden euro’s)

2020

2019

Rechtbanken

Vestigingsplaats

Stand per 1 januari

70.458

29.884

Rechtbank Amsterdam

Amsterdam

Mutatie boekjaar

-32.682

40.574

Rechtbank Den Haag

Den Haag

Stand per 31 december

37.776

70.458

Rechtbank Gelderland

Arnhem

Rechtbank Limburg

Maastricht

Rechtbank Midden-Nederland

Utrecht

Rechtbank Noord-Holland

Haarlem

Rechtbank Noord-Nederland

Groningen

Rechtbank Oost-Brabant

‘s-Hertogenbosch

Rechtbank Overijssel

Zwolle

Rechtbank Rotterdam

Rotterdam

Rechtbank Zeeland-West-Brabant

Breda

Toelichting op de geconsolideerde balans
en staat van baten en lasten
Algemene toelichting
Activiteiten
De Rechtspraak is een organisatie waar wij in 17 gerechten, de Raad voor de
rechtspraak en 3 landelijke diensten werken aan ongeveer jaarlijks 1,4 miljoen
rechterlijke uitspraken van hoge kwaliteit. Aan de basis van ons werk staan de
kernwaarden onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit en professionaliteit.
Naast deze kernwaarden betekent kwaliteit: snelle, toegankelijke en deskundige
rechtspraak.
Consolidatie
In de consolidatie worden de financiële gegevens van de Rechtspraak opgenomen
samen met haar publiekrechtelijke entiteiten waarop zij een overheersende
zeggenschap kan uitoefenen of waarover zij de centrale leiding heeft. Onderlinge
transacties, vorderingen en schulden tussen de entiteiten worden geëlimineerd.
De waarderingsgrondslagen van alle in de consolidatie betrokken entiteiten zijn
gelijk. De entiteiten zijn voor 100% opgenomen in de consolidatie. De in de
consolidatie betrokken organen zijn:

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Gerechtshoven
Gerechtshof Amsterdam

Amsterdam

Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden

Arnhem

Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch

‘s-Hertogenbosch

Gerechtshof Den Haag

Den Haag

Bijzondere colleges
Centrale Raad van Beroep

Utrecht

College van Beroep voor het bedrijfsleven

Den Haag

Overige entiteiten
Raad voor de rechtspraak

Den Haag

InformatieVoorzieningsOrganisatie (IVO) Rechtspraak

Utrecht

Studiecentrum Rechtspleging (SSR)

Utrecht

Landelijk Dienstencentrum voor de Rechtspraak (LDCR)

Utrecht

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

94

Algemene grondslagen
Algemeen
De jaarrekening 2020 is door leden van de Raad opgemaakt en vastgesteld
op 14 april 2021.
De jaarrekening is opgesteld in euro’s.
De geconsolideerde jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met het
Besluit financiering rechtspraak 2005 en artikel 26 en 27 lid 1, 2, 3, 5, 6, 7, en 8
van de Regeling agentschappen. Hierin wordt, voor zover in dit Besluit en de
regeling, niet anders bepaald, aangesloten bij de grondslagen voor de verslag­
geving, neergelegd in Titel 9 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek en uitgewerkt
in de door de Raad voor de Jaarverslaggeving uitgegeven Richtlijnen voor
de jaarverslaggeving (RJ). De volgende afwijkingen van RJ ontstaan vanuit
de Regeling agentschappen en Besluit financiering rechtspraak 2005 (BFR):
• het eigen vermogen is gepresenteerd conform BFR, artikel 17 en 18;
• de egalisatierekening is gevormd conform BFR artikel 19 en 20;
• de opbrengstverantwoording van de bijdrage van het ministerie is in
aansluiting op BFR artikel 9 tot en met 16;
• geen opname van voorzieningen in het kader van jubileumuitkeringen en
arbeidsongeschiktheid in aansluiting op regeling agentschappen
artikel 27 lid 6;
• geen activering van immateriële vaste activa in aansluiting op BFR
artikel 17 nota van toelichting.
• Geen activering van panden, ook niet bij financial lease, in aansluiting
op regeling agentschappen artikel 27 lid 8.
Voor enkele grondslagen wordt conform nadere afspraken, zoals vastgelegd
in de brief met kenmerk 2530434 van het ministerie van Justitie en Veiligheid
gedateerd 18 maart 2019 afgeweken van deze wettelijke bepalingen en richtlijnen:
• het niet op de balans opnemen van een reservering voor de verplichting in
het kader van vakantiedagen, deze wordt onder niet in de balans opgenomen
verplichtingen toegelicht;

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

• het jaarverslag Rechtspraak, zoals genoemd in de Wet op de rechterlijke
organisatie, is vormgegeven middels een geconsolideerde jaarrekening
Rechtspraak, zonder enkelvoudige jaarrekening concernbedrijf Rechtspraak.
Activa en verplichtingen worden in het algemeen gewaardeerd tegen
verkrijgings- of vervaardigingsprijs of de actuele waarde. Indien geen
specifieke waarderingsgrondslag is vermeld, vindt waardering plaats
tegen de verkrijgingsprijs.

Ter vergelijking opgenomen cijfers
In de jaarrekening wordt de realisatie 2020 vergeleken met de realisatie 2019
en de begroting 2020, die in kamerstuk kst-35570-VI-2 is vastgesteld door de
minister van Justitie en Veiligheid. De gehanteerde grondslagen van waardering
en van resultaatbepaling zijn ongewijzigd gebleven ten opzichte van het voor­
gaande jaar, behoudens enkele herrubriceringen in verband met vergelijkbaarheid.

Oordelen, schattingen en onzekerheden
Bij toepassing van de grondslagen en regels voor het opstellen van de jaar­
rekening vormt de leiding van de Rechtspraak zich verschillende oordelen
en maakt schattingen die essentieel kunnen zijn voor de in de jaarrekening
opgenomen bedragen en de niet in de balans opgenomen verplichtingen.
Indien het voor het geven van het in artikel 2:362 lid 1 Burgerlijk Wetboek
vereiste inzicht noodzakelijk is, is de aard van deze oordelen en schattingen
inclusief de bij de onzekerheden behorende veronderstellingen opgenomen
bij de toelichting op de desbetreffende jaarrekeningposten en de niet in de
balans opgenomen verplichtingen.

Operationele leasing
Bij de rechtspraak zijn er leasecontracten waarbij een groot deel van de voor- en
nadelen die aan eigendom verbonden zijn, niet bij de Rechtspraak liggen. Deze
leasecontracten worden verantwoord als operationele leasing. Verplichtingen uit

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

95

hoofde van operationele leasing worden, rekening houdend met ontvangen
vergoedingen van de lessor, op lineaire basis verwerkt in de resultatenrekening
over de looptijd van het contract.

Verbonden partijen
Als verbonden partij worden alle rechtspersonen aangemerkt waarover over­
heersende zeggenschap, gezamenlijke zeggenschap of invloed van betekenis
kan worden uitgeoefend bij het nemen van financiële of operationele beslissingen.
Leden van de Raad en de gerechtsbesturen worden eveneens beschouwd
als verbonden partijen van de Rechtspraak. Transacties van betekenis met
verbonden partijen worden toegelicht voor zover deze niet onder normale
marktvoorwaarden zijn aangegaan.

de bijzondere waardeverminderingen die op balansdatum worden verwacht.
Groot onderhoud op materiele vaste activa wordt uitgevoerd door het Rijksvast­
goedbedrijf en wordt verrekend in de huurlasten. Onderhoud (dit betreft geen
groot onderhoud), voor zover voor rekening van de Rechtspraak, worden als
kosten ten laste van het resultaat gebracht.

Financiële vaste activa
Vorderingen worden initieel gewaardeerd tegen de reële waarde onder aftrek
van transactiekosten (indien materieel). Vervolgens worden deze vorderingen
gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs. Bij de waardering wordt rekening
gehouden met eventuele waardeverminderingen.

Geamortiseerde kostprijs
Financiële instrumenten
Onder financiële instrumenten worden primaire financiële instrumenten zoals
vorderingen en schulden verstaan. Voor de grondslagen van de primaire
financiële instrumenten wordt verwezen naar de behandeling per balanspost.

Grondslagen voor waardering van activa en passiva

De geamortiseerde kostprijs is het bedrag waarvoor een financieel actief of
financiële verplichting bij de eerste verwerking in de balans wordt opgenomen
verminderd met aflossingen op de hoofdsom, vermeerderd of verminderd met
de via de effectieve-rentemethode bepaalde cumulatieve amortisatie van het
verschil tussen dat eerste bedrag en het aflossingsbedrag op de vervaldatum
en verminderd met eventuele afboekingen (direct, dan wel door het vormen
van een voorziening) wegens bijzondere waardeverminderingen of oninbaarheid.

Immateriële vaste activa
In overeenstemming met het BFR worden immateriële vaste activa niet
geactiveerd.

Materiële vaste activa
Materiële vaste activa (gebouwen en overige activa) worden gewaardeerd tegen
verkrijgingsprijs plus bijkomende kosten onder aftrek van lineaire afschrijvingen
gedurende de geschatte toekomstige gebruiksduur. Afschrijvingen op materiële
vaste activa worden berekend volgens een vast percentage van de verkrijgings­
prijs op basis van de geschatte toekomstige gebruiksduur van de betreffende
materiële vaste activa. Afschrijvingen vinden plaats tot restwaarde. Voor zover
niet anders is vermeld, is de restwaarde op nihil gesteld. Op materiële vaste
activa in bestelling wordt niet afgeschreven. Er wordt rekening gehouden met

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa
De Rechtspraak beoordeelt op iedere balansdatum of er aanwijzingen zijn dat
een vast actief aan een bijzondere waardevermindering onderhevig kan zijn.
Indien dergelijke indicaties aanwezig zijn, wordt de realiseerbare waarde van
het actief vastgesteld. Indien het niet mogelijk is de realiseerbare waarde voor
het individuele actief te bepalen, wordt de realiseerbare waarde bepaald van
de kasstroom genererende eenheid waartoe het actief behoort.
Van een bijzondere waardevermindering is sprake als de boekwaarde van een
actief hoger is dan de realiseerbare waarde; de realiseerbare waarde is de hoogste
van de opbrengstwaarde en de bedrijfswaarde. Een bijzonder-waardeverminde­
ringsverlies wordt direct als last verwerkt in de staat van baten en lasten onder
gelijktijdige verlaging van de boekwaarde van het betreffende actief.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

96

De opbrengstwaarde wordt in eerste instantie ontleend aan een bindende
verkoopovereenkomst; als die er niet is, wordt de opbrengstwaarde bepaald
met behulp van de actieve markt waarbij normaliter de gangbare biedprijs
geldt als marktprijs. De in aftrek te brengen kosten bij het bepalen van de
opbrengstwaarde zijn gebaseerd op de geschatte kosten die rechtstreeks
kunnen worden toegerekend aan de verkoop en nodig zijn om de verkoop
te realiseren.
Voor de bepaling van de bedrijfswaarde wordt een inschatting gemaakt
van de toekomstige netto kasstromen bij voortgezet gebruik van het actief/
de kasstroomgenererende eenheid; vervolgens worden deze kasstromen
contant gemaakt waarbij een disconteringsvoet wordt gehanteerd van 0,0%
(2019: 0,0%). De disconteringsvoet geeft geen risico’s weer waarmee in de
toekomstige kasstromen al rekening is gehouden.
Indien wordt vastgesteld dat een bijzondere waardevermindering die in het
verleden verantwoord is, niet meer bestaat of is afgenomen, dan wordt de
toegenomen boekwaarde van de desbetreffende activa niet hoger gesteld
dan de boekwaarde die bepaald zou zijn indien geen bijzondere waarde­
vermindering voor het actief zou zijn verantwoord.
Bij financiële activa die gewaardeerd zijn tegen geamortiseerde kostprijs wordt
de omvang van de bijzondere waardevermindering bepaald als het verschil
tussen de boekwaarde van het actief en de best mogelijke schatting van de
toekomstige kasstromen, contant gemaakt tegen de effectieve rentevoet
van het financiële actief zoals die is bepaald bij de eerste verwerking van
het instrument.
Het waardeverminderingsverlies dat daarvoor opgenomen was, dient
te worden teruggenomen indien de afname van de waardevermindering
verband houdt met een objectieve gebeurtenis na afboeking.
De terugname wordt beperkt tot maximaal het bedrag dat nodig is om
het actief te waarderen op de geamortiseerde kostprijs op het moment
van de terugname, als geen sprake geweest zou zijn van een bijzondere
waardevermindering. Het teruggenomen verlies wordt in de staat van baten
en lasten verwerkt.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Vorderingen
De vorderingen, worden bij eerste verwerking opgenomen tegen de reële
waarde en vervolgens gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs minus
benodigde voorziening voor oninbaarheid.

Liquide middelen
Liquide middelen bestaan uit kasgelden en een rekening-courant met het
ministerie van Financiën en worden gewaardeerd tegen nominale waarde.
De Rechtspraak maakt gebruik van producten die het ministerie van Financiën
aanbiedt. Dagelijks wordt door middel van saldoregulatie aan het einde van
de dag het saldo op de betaalrekening teruggebracht tot nul.

Voorzieningen
Voorzieningen worden gevormd voor in rechte afdwingbare of feitelijke
verplichtingen die op balansdatum bestaan waarbij het waarschijnlijk is dat
een uitstroom van middelen noodzakelijk is en waarvan de omvang op betrouw­
bare wijze is te schatten. De voorzieningen worden gewaardeerd tegen de
beste schatting van de bedragen die noodzakelijk zijn om de verplichtingen
per balansdatum af te wikkelen, zijnde de nominale waarde van de verwachte
uitgaven die noodzakelijk zijn, tenzij anders vermeld. Er zijn geen mutaties voor
oprenting en disconteringsvoet opgenomen, aangezien deze per saldo nihil
bedragen. In overeenstemming met de regeling agentschappen is het voor­
zieningenbeleid volgens comply or explain als volgt.
Voorzieningen worden gevormd voor:
• (Boven-)wettelijke werkloosheidsregeling;
• Reorganisaties;
• Juridische claims.
Voorziening wordt niet gevormd voor:
• Jubileumuitkeringen (de omvang hiervan wordt in de niet in
de balans opgenomen verplichtingen toegelicht);
• Arbeidsongeschiktheid.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

97

Vanuit doelmatigheidsoverwegingen worden hiervoor geen voorzieningen
gevormd in aansluiting op regeling agentschappen artikel 27 lid 6.

Voorziening reorganisatiekosten
De voorziening reorganisatiekosten is gevormd indien op balansdatum een
gedetailleerd plan is geformaliseerd en de gerechtvaardigde verwachting
is gewekt bij hen voor wie de reorganisatie gevolgen zal hebben dat de
reorganisatie zal worden uitgevoerd. De voorziening bestaat uit de directe
kosten van de faciliteiten uit het van-werk-naar-werk beleid van de reorganisatie.
Indien voor reorganisaties waarvoor per balansdatum een plan is geformaliseerd,
maar waarvoor pas na balansdatum hetzij de gerechtvaardigde verwachting is
gewekt richting betrokkenen dat de reorganisatie zal worden uitgevoerd, hetzij
is gestart met de implementatie van het reorganisatieplan, zal hierover informatie
worden opgenomen onder de gebeurtenissen na balansdatum.

Niet langer in de balans opnemen van financiële activa
en verplichtingen
Een financieel instrument wordt niet langer in de balans opgenomen indien
een transactie ertoe leidt dat alle of nagenoeg alle rechten op economische
voordelen en alle of nagenoeg alle risico’s met betrekking tot de positie aan
een derde zijn overgedragen.

Leasing
Overeenkomstig de uitgangspunten van het Rijkshuisvestingsstelsel activeert de
Rijksgebouwendienst alle panden die onderdeel zijn van dit stelsel, ook indien
het Burgerlijk Wetboek Boek 2 Titel 9 vereist, zoals bij financial lease, dat een
pand geactiveerd wordt bij de organisatie dat het pand in gebruik heeft.

Grondslagen voor bepaling van het resultaat
Algemeen

Langlopende schulden
Langlopende schulden worden gewaardeerd tegen geamortiseerde kostprijs.

Het resultaat wordt bepaald als het verschil tussen de opbrengsten en
de kosten over het jaar.

Kortlopende schulden

Opbrengstverantwoording

Bij de eerste opname van kortlopende schulden worden deze opgenomen
tegen reële waarde verminderd met (in geval van een financiële verplichting
die niet tegen reële waarde, met verwerking van waardeveranderingen in de
staat van baten en lasten, is opgenomen) de direct daaraan toe te rekenen
transactiekosten.
De overige kortlopende schulden worden na de eerste waardering gewaar­deerd tegen de geamortiseerde kostprijs volgens de effectieve-rentemethode.
Winst of verlies worden in de staat van baten en lasten opgenomen zodra
de verplichtingen niet langer op de balans worden opgenomen, alsmede via
het amortisatieproces.

De ontvangen bijdragen in het kader van de productie wordt verantwoord in
het verslagjaar waar de productie wordt gerealiseerd. Verantwoording van
opbrengsten uit de levering van diensten geschiedt naar rato van de geleverde
prestaties, gebaseerd op de verrichte diensten tot aan de balansdatum in
verhouding tot de in totaal te verrichten diensten. Overige bijdragen en
overige bedrijfsopbrengsten worden toegerekend aan het verslagjaar waarop
ze betrekking hebben.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Periodiek betaalbare beloningen
Lonen, salarissen en sociale lasten worden op grond van de arbeidsvoorwaarden
verwerkt in de staat van baten en lasten voor zover ze verschuldigd zijn aan
werknemers, respectievelijk de belastingautoriteit.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

98

Pensioenregeling

Afschrijvingen op materiële vaste activa

De werknemers van de Rechtspraak vallen onder de pensioenregeling van het
Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds. De Rechtspraak heeft de pensioenregeling
verwerkt volgens de verplichtingenbenadering. De over het verslagjaar verschul­
digde premie wordt als last verantwoord. De Rechtspraak heeft voor deze
pensioenregeling geen andere wettelijke of feitelijke verplichting indien een
tekort zich voordoet bij het ABP. Wanneer echter de premiebetaling niet meer
kostendekkend is, kan dit bij de Rechtspraak leiden tot ofwel een aanpassing
van de premie dan wel een versobering van de pensioenregeling. Van een
pensioenvoorziening richting ABP is geen sprake.

De afschrijvingen op de materiële vaste activa worden vanaf het moment van
ingebruikname afgeschreven over de verwachte toekomstige gebruiksduur.
De afschrijvingen zijn gebaseerd op de verkrijgingsprijs en vinden plaats
volgens de lineaire methode.

Kosten
De kosten worden bepaald op historische basis en toegerekend aan het
verslagjaar waarop zij betrekking hebben.

Rentelasten
De belangrijkste kenmerken van deze regeling zijn:
• De beleidsdekkingsgraad per jaareinde 2020 is 93,2%;
• Deze kwalificeert als een middelloonregeling;
• Indexatie is voorwaardelijk, tegen consumentenprijsindex.

Rentelasten worden tijdsevenredig verwerkt, rekening houdend met de effectieve
rentevoet van de desbetreffende activa en passiva. Bij de verwerking van de
rentelasten wordt rekening gehouden met de verantwoorde transactiekosten
op de ontvangen leningen.

Indien de beleidsdekkingsgraad van ABP zich bevindt onder de vereiste beleids­
dekkingsgraad van 126% dient het ABP (jaarlijks) een herstelplan in te dienen
bij de toezichthouder, De Nederlandsche Bank (DNB). Hierin is beschreven hoe
het ABP de financiële situatie probeert te herstellen in een periode van 10 jaar.
Indien het pensioenfonds verwacht dat het niet lukt om binnen 10 jaar de
minimaal vereiste beleidsdekkingsgraad van 126% te halen of als de beleids­
dekkingsgraad langer dan 6 jaareindes lager is dan 104,2%, dan moeten de
pensioenen worden verlaagd. Als de beleidsdekkingsgraad eind 2020 onder
het vereiste niveau van 104,2% blijft en de actuele dekkingsgraad eind 2020
ook lager is dan 104,2%, zal – naar verwachting van ABP – een verlaging van
de pensioenen worden doorgevoerd. Vanwege uitzonderlijke economische
omstandigheden heeft Minister Koolmees voor 2020 de kritische dekkings­graad voor alle pensioenfondsen in de vrijstellingsregeling vastgezet op 90%
(zie versoepelde verlagingsmaatregelen 2020 hieronder). ABP moet de pensioenen
pas verlagen als de actuele dekkingsgraad eind 2020 lager is dan 90%.

Exploitatiesubsidies

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Exploitatiesubsidies worden ten gunste van de staat van baten en lasten
gebracht in het jaar ten laste waarvan de gesubsidieerde uitgaven komen,
waarin de opbrengsten zijn gederfd dan wel waarin het exploitatietekort zich
heeft voorgedaan.

Grondslagen voor het geconsolideerde kasstroomoverzicht
Het kasstroomoverzicht is opgesteld volgens de indirecte methode. De indirecte
methode houdt in dat het gerapporteerde resultaat wordt aangepast voor:
• posten van de staat van baten en lasten die geen invloed hebben op
ontvangsten en uitgaven in dezelfde periode;
• mutaties in voorzieningen, overlopende posten, handelsdebiteuren en
handelscrediteuren. Overigens worden mutaties in investeringscrediteuren
hier niet in meegenomen, want de kasstromen uit hoofde van investeringen
in materiële vaste activa worden afzonderlijk onder de investeringskasstroom
gepresenteerd;

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

99

• posten van de staat van baten en lasten waarvan de ontvangsten en uitgaven
niet worden beschouw als behorend tot de operationele activiteiten.
De geldmiddelen in het kasstroomoverzicht bestaan uit kasgelden en de
rekening-courant met het ministerie van Financiën.
De kasstroom uit financieringsactiviteiten bestaat hoofdzakelijk uit de leningen
vanuit het ministerie van Financiën.
Ontvangsten en uitgaven uit hoofde van interest zijn opgenomen onder
de kasstroom uit operationele activiteiten. Transacties waarbij geen ruil van
kasmiddelen plaatsvindt, zijn niet in het kasstroomoverzicht opgenomen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

100

Toelichting op de geconsolideerde balans
Activa
[1] Materiële vaste activa
(in duizenden euro’s)
Gebouwen

Installaties en inventarissen

Overige

Totaal

Aanschafwaarde einde periode

6.453

116.156

138.637

261.246

Cumulatieve afschrijvingen

-3.354

-91.725

-124.031

-219.110

Boekwaarde 31 december 2018

3.099

24.431

14.606

42.136

Investeringen

202

6.266

17.160

23.628

Desinvesteringen

-109

-9.098

-8.796

-18.003

Afschrijvingen

-511

-6.130

-12.953

-19.594

Mutaties gedurende periode

Duurzame waardeverminderingen

-

-

-

-

Afschrijvingen desinvesteringen

107

8.743

8.767

17.617

Totaal mutaties

-311

-219

4.178

3.648

Aanschafwaarde einde periode

6.546

113.324

147.001

266.871

Cumulatieve afschrijvingen

-3.758

-89.112

-128.217

-221.087

Boekwaarde 31 december 2019

2.788

24.212

18.784

45.784

291

6.129

19.545

25.965

-6

-1.101

-4.986

-6.093

-516

-6.254

-13.708

-20.478

-

-

-

-

Mutaties gedurende periode
Investeringen
Desinvesteringen
Afschrijvingen
Duurzame waardeverminderingen
Afschrijvingen desinvesteringen

6

868

4.856

5.730

-225

-358

5.707

5.124

Aanschafwaarde einde periode

6.831

118.352

161.560

286.743

Cumulatieve afschrijvingen

-4.268

-94.498

-137.069

-235.835

Boekwaarde 31 december 2020

2.563

23.854

24.491

50.908

Totaal mutaties

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

101

De overige materiële vaste activa betreffen voornamelijk hardware en aange­
kochte software. Zelfontwikkelde software wordt, zoals overeengekomen in het
Besluit financiering rechtspraak 2005, niet geactiveerd. Kunst is niet geactiveerd
onder de materiële vaste activa maar is als niet in de balans opgenomen activa
verantwoord.

en Veiligheid is geen aflossingsschema overeengekomen, wel zijn er afspraken
gemaakt over voorwaardelijke aflossingen op het moment dat de Rechtspraak
geld tekort heeft. Er wordt door de Rechtspraak geen rente berekend. Elk jaar
wordt het saldo van de resterende vordering door het ministerie van Justitie en
Veiligheid bevestigd.

De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn in onderstaande tabel opgenomen:

Vlottende activa

Afschrijvingspercentage
Gebouwen

Verbouwingen

10%

Installaties en inventarissen

Installaties

10%

Meubilair

10-20%

Kantoormachines

20%

Stoffering

12,5%

Audiovisuele middelen

Overige materiële vaste activa

12,5-20%

31-12-2020

31-12-2019

Debiteuren

2.491

2.302

14.713

2.374*

Overige

20%

Hardware

33,33%

Nog te ontvangen bedragen en

Software

33,33%

overige overlopende activa

Overig (geen ICT-activa)

10-20%

Vooruitbetaalde bedragen

6.233

5.968

5.242

10.433*

Overlopende activa

11.475

16.401*

Totaal

28.679

21.077

* Aangepast voor vergelijkingsdoeleinden.

[2] Vordering ministerie Justitie en Veiligheid inzake vakantiegelden

Vordering inzake vakantiegelden

(in duizenden euro’s)

Vorderingen op ministerie van
Justitie en Veiligheid

Financiële vaste activa

(in duizenden euro’s)

[3] Vorderingen
Alle vlottende vorderingen hebben een looptijd korter dan een jaar. De reële
waarde van de vorderingen benadert de boekwaarde ervan. Er is geen voor­
ziening voor oninbaarheid getroffen in 2020. (2019: 34.385 euro).

31-12-2020

31-12-2019

21.059

21.059

De vordering op het ministerie van Justitie en Veiligheid bestaat uit enerzijds
door een aanvulling op de negatieve stand van het Eigen Vermogen van
11.837k euro (Zie toelichting punt [5] Eigen Vermogen) en een vordering uit
hoofde van het Netherlands Commercial Court ten bedrage van 2.875k euro
(2019: 2.374k euro).

De vordering op het ministerie van Justitie en Veiligheid inzake de financiering
van de te betalen vakantiegelden is ontstaan bij het inwerking treden van
het baten-lastenstelsel per 1 januari 2005. Met het ministerie van Justitie

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

102

[4] Liquide Middelen
(in duizenden euro’s)

31-12-2020

31-12-2019

-

1

Rekening-courant ministerie van Financiën

37.776

70.457

Totaal

37.776

70.458

Kas

Het saldo liquide middelen staat vrij ter beschikking van de Rechtspraak.

Passiva
[5] Eigen vermogen
Het verloop van de exploitatiereserve is als volgt:
(in duizenden euro’s)

31-12-2020

31-12-2019

-

-

Bestemming resultaat

-24.352

-49.287

Aanvullende bijdrage Corona

12.514

-

Aanzuivering eigen vermogen

11.838

49.287

-

-

Stand 1 januari

Stand 31 december eigen vermogen

In het Besluit financiering rechtspraak 2005 zijn specifieke afspraken met
betrekking tot de financiële verantwoording opgenomen. In deze afspraken is
voor de bestemming van het exploitatiesaldo geregeld, in artikel 17 lid 5 en 6,
dat het exploitatieresultaat van de Rechtspraak wordt toegevoegd aan of in
mindering gebracht op de exploitatiereserve van de Rechtspraak. In het uitzon­
derlijke geval dat dit leidt tot een negatief vermogen wordt dit aangezuiverd
door Onze Minister en vindt overleg plaats over te nemen maatregelen als
bedoeld in artikel 21. Tevens zijn er afspraken gemaakt over de samenstelling en
maximale omvang van het duurzaam aan de Rechtspraak verbonden vermogen.
In overeenstemming met het bovenstaande wordt voorgesteld het exploitatie­
resultaat over 2020 ten laste van de reserves te brengen. Omdat hierdoor een

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

negatief eigen vermogen zou ontstaan, is conform bovenstaande regeling
dit tekort aangevuld door Onze Minister. Dit voorstel is in de balans per
31 december 2020 verwerkt, en verklaard in de toelichting op de reserves.
In 2020 is een bijdrage ontvangen van Onze Minister uit hoofde van de, door
de minister van Financiën geboden mogelijkheid aanvullende financiering te
verkrijgen voor kosten en inkomstenderving veroorzaakt door Covid-19.
Deze bijdrage is conform “Richtlijn financiering Agentschappen a.g.v. Coronacrisis”, die door Onze Minister op gelijke wijze is toegepast voor de Rechtspraak,
verwerkt als vermogensstorting in het Eigen Vermogen.  In artikel 18 van het BFR
is opgenomen dat, naast de reguliere bijdrage, de Minister aanvullende bijdragen
kan verstrekken om de exploitatiereserve te versterken om risico’s in de bedrijfs­
voering van de Rechtspraak op te vangen. Het genormaliseerde resultaat over
het boekjaar 2020 bedraagt derhalve een tekort van 11,8 miljoen euro.
Omdat door deze vermogensmutaties een negatief eigen vermogen zou
ontstaan van 11,8 miljoen euro, is conform artikel 21 Besluit financiering
rechtspraak 2005, dit resterende tekort aangevuld door Onze Minister.
Het voorgaande is in de balans per 31 december 2020 verwerkt, en verklaard
in de toelichting op de reserves.
[6] Egalisatierekening
Het verloop van de egalisatierekening is als volgt:
(in duizenden euro’s)

31-12-2020

31-12-2019

8.139

-

Onttrekking aanzuivering eigen vermogen

-

-

Vrijval egalisatierekening

-

-

Opbrengst/bijdrage meer/minderwerk

-

8.139

8.139

8.139

Stand 1 januari

Stand 31 december

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

103

Op basis van de gerealiseerde productieaantallen ten opzichte van de afgesproken
bijdrage- en productieafspraken en de geldende afrekenprijzen inclusief loonen prijsbijstelling 2020 heeft de Rechtspraak het totaalsaldo van meer- en
minderwerk van euro 62,1 miljoen gerealiseerd. De minister heeft het beroep
op de hardheidsclausule op grond van artikel 21 van het Besluit Financiering
Rechtspraak de hardheidsclausule toegepast voor de gehele minderproductie,
mede ter financiering van de ontstane minderproductie door Covid-19. Op basis
hiervan is er geen dotatie of onttrekking aan de egalisatierekening in 2020.
Berekening meer- en minderwerk 2020

- is onttrekken

Productgroep

Productie
afspraak

Gerealisserde
productie
aantallen

Verschil

Prijs 2020

Meer- minderwerk
100%>egalisatierekening

Straf rechtbank

175.651

158.822

16.829

€ 768,40

€ 12.931.404

Handel rechtbank

67.571

60.654

6.917

€ 964,77

€ 6.673.314

Familie rechtbank

180.875

180.195

680

€ 396,06

€ 269.321

Bestuur rechtbank

33.325

30.692

2.633

€ 1.383,93

€ 3.643.888

Vreemdelingenkamer

49.540

31.312

18.228

€ 813,77

€ 14.833.400

Kanton

945.788

835.078

110.710

€ 110,49

€ 12.232.348

Belasting rechtbank

23.589

21.741

1.848

€ 675,34

€ 1.248.028

Handel hoven

6.969

6.574

395

€ 3.723,74

€ 1.470.877

Familie hoven

4.742

4.972

-230

€ 2.982,25

- 685.918

Straf hoven

31.122

25.482

5.640

€ 1.311,89

€ 7.399.060

Belasting hoven

4.844

4.177

667

€ 2.519,21

€ 1.680.313

CRvb

5.670

5.509

161

€ 2.734,52

€ 440.258

1.529.686

1.365.208

Totaalsaldo meer- minderwerk 2020
Toekenning hardheidsclausule 2020 o.g.v. artikel 21 BFR 2005

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

€ 62.136.292
€ 62.136.292

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

104

Berekening meer- en minderwerk 2020

- is onttrekken

Productgroep

Productie
afspraak

Gerealisserde
productie
aantallen

Verschil

Prijs 2019

Meer- minderwerk
70%>egalisatierekening

Straf rechtbank*

166.364

167.328

-964

€ 1.170,45

- € 789.821

Civiel rechtbank

290.376

257.371

33.005

€ 809,80

€ 18.709.279

Bestuur

43.770

35.212

8.558

€ 2.236,44

€ 13.397.637

Vreemdelingenkamer

38.540

38.346

194

€ 1.403,28

€ 190.565

Kanton**

953.182

934.619

18.563

€ 164,50

€ 2.137.543

Belasting rb.

32.262

23.690

8.572

€ 1.240,75

€ 7.445.012

Civiel hoven

14.468

12.876

1.592

€ 4.203,87

€ 4.684.795

Straf hoven

33.936

30.858

3.078

€ 1.673,12

€ 3.604.913

Belasting hoven

4.327

3.717

610

€ 3.856,81

€ 1.646.858

CRvb

10.259

6.913

3.346

€ 3.569,04

€ 8.359.399

1.587.484

1.510.930

Totaalsaldo meer- minderwerk 2019

€ 59.386.180

Voorraadverwerking in PMJ en financiering niet afgedaan in 2019
CRvB voorraad niet afgedaan

1.000

3.569,04

€ 2.498.326

Bestuur voorraad niet afgedaan

2.500

2.236,44

€ 3.913.776

CVOM (voorraad niet afgedaan)

15.000

164,50

€ 1.727.261

Toekennen hardheidsclausule 2019 o.g.v. art 21 Besluit FR

€ 51.246.818

* Hierin zit een dubbeltelling voor 516 zaken strafzaken, die in afstemming met de financier in de gerealiseerde productie is opgenomen.
Deze dubbeltelling heeft per saldo geen effect op de feitelijke verrekening.
** Exclusief 24.698 CBM-zaken.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

105

[7] Voorzieningen
De balanspost voorzieningen betreft de volgende voorzieningen:
(in duizenden euro’s)
Voorziening BWW & WW-gelden
Reorganisatievoorziening
Voorziening claims
Totaal

Reorganisatievoorziening
De reorganisatievoorziening verloopt als volgt:
31-12-2020

31-12-2019

Stand per 1 januari

3.971

11.143

3.971

Onttrekkingen

-1.343

-3.093

775

1.125

Vrijval

-1.885

-4.868

8.847

11.252

Dotaties

1.133

789

Stand per 31 december

1.876

3.971

31-12-2020

31-12-2019

6.196

6.156

1.876

Voorziening BWW & WW-gelden
De voorziening BWW & WW verloopt als volgt:
(in duizenden euro’s)

31-12-2020

31-12-2019

Stand per 1 januari

6.156

6.006

Onttrekkingen

-3.019

-3.237

Vrijval

-722

-325

Dotaties

3.781

3.712

Stand per 31 december

6.196

6.156

(in duizenden euro’s)

De reorganisatievoorziening is gevormd ter dekking van de kosten van reorgani­
saties binnen de Rechtspraak. In de voorziening zijn onder meer de kosten
opgenomen voor loondoorbetaling, begeleidingskosten en juridische kosten
zoals opgenomen in het van-werk-naar-werk-beleid. Van de voorziening is een
bedrag van 1,3 miljoen euro als langlopend (langer dan een jaar) aan te merken.
Voorziening claims
De voorziening claims verloopt als volgt:
(in duizenden euro’s)

De toekomstige verplichtingen uit hoofde van bovenwettelijke werkloosheids­
uitkering en de werkloosheidsuitkeringen zijn in deze voorziening opgenomen in
aansluiting op de wettelijke regeling hieromtrent. De voorziening is opgenomen
tegen contante waarde en in de voorziening is rekening gehouden met de
geschatte einddatum van de uitkering. Van de voorziening is een bedrag van
2,7 miljoen euro als langlopend (langer dan een jaar) aan te merken.

31-12-2020

31-12-2019

Stand per 1 januari

1.125

2.675

Onttrekkingen

-100

-2.101

Vrijval

-250

-399

-

950

775

1.125

Dotaties
Stand per 31 december

De voorziening is getroffen voor claims waar een verwachte uitstroom van
liquide middelen is. Van de voorziening is het volledige bedrag als langlopend
(langer dan een jaar) aan te merken.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

106

Langlopende schulden
[8] Leningen bij het ministerie van Financiën
(in duizenden euro’s)

eindejaarsuitkering is in vergelijking met boekjaar 2019 gedaald met 20 miljoen
euro. De oorzaak hiervan is de invoering van het IKB voor de CAO rijksambtena­
ren. De IKB vervangt de vakantiegelden en eindejaarsuitkeringen-regelingen.
De reservering vakantiegelden en eindejaaruitkering eind 2020 heeft derhalve
alleen betrekking op de CAO Rechterlijke Macht.

31-12-2020

31-12-2019

Stand per 1 januari lang en kort

53.903

55.603

Aflossing gedurende het jaar

-19.963

-19.360

(in duizenden euro’s)

Leningen aangegaan

23.958

17.660

Stand lang en kort 31 december

57.898

Kortlopend deel volgend boekjaar
Stand per 31 december lang

31-12-2020

31-12-2019

Crediteuren

8.157

12.022

53.903

Vooruitontvangen bedragen

6.623

2.172

-19.242

-18.244

19.242

18.244

38.656

35.659

Lening ministerie van Financiën
(kortlopend deel < 1 jaar)
Vooruitontvangen bedragen OM

2.995

3.073

De leningen zijn aangegaan ter financiering van de materiële vaste activa. De
rente inzake de leningen varieert, afhankelijk van de looptijd van de lening,
tussen 0% en 3,66%.
Specificatie langlopend deel van de leningen

(in duizenden euro’s)

Deel van de lening dat afgelost wordt in 2022

18.382

Deel van de lening die afgelost worden in 2023-2027

19.122

Deel van de lening dat afgelost wordt na 2027

1.152

Totaal

38.656

Reservering vakantiegelden en
eindejaarsuitkering

13.938

33.936

91

7

Te verrekenen met ministerie van J&V

3.683

3.683*

Nog te ontvangen facturen

27.562

23.392

Overig overlopende passiva

480

Nog te betalen rentekosten

6.786*

Overlopende passiva

45.754

67.804

Totaal

82.771

103.315

* Aangepast voor vergelijkingsdoeleinden.

Financiële instrumenten
Langlopende schulden met een resterende looptijd van minder dan één jaar,
waaronder de aflossingsverplichtingen voor komende jaar, zijn verantwoord
onder de kortlopende schulden.
[9] Kortlopende schulden
De kortlopende schulden hebben een resterende looptijd van korter dan een
jaar. De reële waarde van de kortlopende schulden benadert de boekwaarde
vanwege het kortlopend karakter ervan. De reservering vakantiegelden en

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Algemeen
De in deze toelichting opgenomen gegevens verschaffen informatie die behulp­
zaam is bij het schatten van de omvang van risico’s die verbonden zijn aan zowel
de in de balans opgenomen als de niet in de balans opgenomen financiële
instrumenten.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

107

Kredietrisico
De Rechtspraak handelt enkel met kredietwaardige partijen en heeft procedures
opgesteld om de kredietwaardigheid te bepalen. Bovendien bewaakt de Recht­
spraak voortdurend haar vorderingen en hanteert een aanmaningsprocedure.
Liquiditeitsrisico
De Rechtspraak neemt deel aan schatkistbankieren, zoals vastgesteld voor
BatenLastenStelsel-bedrijven vanuit het ministerie van Financiën, waardoor
er nihil risico is omtrent liquiditeit.
Renterisico en prijsrisico
De Rechtspraak loopt een beperkt renterisico over de rentedragende
langlopende schulden en kent geen prijsrisico.

Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen
Niet in de balans opgenomen activa
Kunst
De historische aanschafwaarde van de aanwezige kunst ultimo 2020 is circa
1,5 miljoen euro (Ultimo 2019: circa 1,5 miljoen euro).
Niet in de balans opgenomen verplichtingen
Personele verplichtingen
De verplichtingen aan personeel uit hoofde van openstaande verlofsaldi ultimo
2020 bedraagt 55,6 miljoen euro (ultimo 2019: 39,6 miljoen euro). Hierbij is
rekening gehouden met een opslag voor sociale lasten en pensioenpremies.
In 2020 is het aantal fte, als ook het tarief door salarisstjjgingen in de cao,
gestegen. Dit heeft een verhogend effect op het saldo. Per saldo is er tevens
minder verlof opgenomen dan is opgebouwd als gevolg van Corona.
De verplichtingen aan personeel uit hoofde van toekomstige jubileumuitkeringen
(bij 12,5 jaar, 25 jaar, 40 jaar en 50 jaar dienstverband) ultimo 2020 bedragen

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

22,4 miljoen euro (2019: 20,9 miljoen euro). Hierbij is rekening gehouden
met de blijfkans, loonstijging, pensioenleeftijd en disconteringsrente.
Huurverplichtingen
De jaarlijkse verplichtingen met betrekking tot door de Rechtspraak gehuurde
panden bedragen ultimo 2020 104 miljoen euro (Ultimo 2019: circa 101 miljoen
euro). Deze bedragen zijn op basis van inschattingen ten tijde van het opstellen
van de jaarrekening. De werkelijke kosten 2020 bedroegen 91,5 miljoen euro.
De hogere toekomstige huurverplichtingen (afgezet tegen over de werkelijke
kosten 2020) worden veroorzaakt door:
• indexering en;
• toename apparaatskosten Rijksvastgoedbedrijf en;
• investeringen nodig om te voldoen aan wet- en regelgeving;
• noodzakelijke investeringen instandhouding gebouwen;
• Nieuwbouw Amsterdam.
De huurovereenkomst voor de publiek-privaatrechtelijke samenwerking recht­
bank Zeeland West-Brabant met een jaarlijkse verplichting van 15,3 miljoen euro
heeft een looptijd tot 2049.
Facilitaire verplichtingen
Deze verplichtingen bedragen voor boekjaar 2021 circa 20 miljoen euro
(2020: circa 17,9 miljoen euro) en hebben betrekking op kosten voor onder
andere beveiliging, catering en schoonmaak.
De verplichtingen in relatie tot ICT-contracten bedragen voor boekjaar 2021
circa 19 miljoen euro (2020: 19 miljoen euro).
Juridische claims
De verplichtingen met betrekking tot de juridische claims, anders dan
degene die op de balans zijn opgenomen, zullen naar inschatting niet
leiden tot significante verplichtingen.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

108

Toelichting op de geconsolideerde staat van baten en lasten

10B] Overige bijdrage van ministerie van Justitie en Veiligheid

[10A] Bijdrage kerndepartement ministerie van Justitie en Veiligheid
Dit betreft de totale bijdrage zoals die door de minister van Justitie
en Veiligheid is verstrekt.

Overige bijdrage (in duizenden euro’s)

2020

2019

Bijdrage OM gerechten

8.246

7.832

Bijdrage OM SSR

5.816

7.741

Bijdrage J&V Projecten

10.278

7.348

Bijdragen J&V-diensten IVO

6.728

4.453

Bijdrage J&V Netherlands Commercial Court

579

606

Bijdrage mediation in strafzaken

401

628

32.048

28.608

Opbouw budgettair kader
Rechtspraak (in duizenden euro’s)

2020

2019

Stand Miljoenennota

1.023.797

934.336

Transitorische posten

181

4.633

36.898

52.742

-

-

3.892

389

Mutaties Voorjaarsnota regulier
Mutaties Voorjaarsnota uit
egalisatierekening
Mutaties Najaarsnota / Slotwet
Subtotaal
Verrekening bijdrage gerechtskosten
Totaal beschikbaar

Totaal

De overige bijdrage van het ministerie van Justitie en Veiligheid bestaat
uit bijdragen van andere onderdelen van het ministerie.

1.064.768

992.100

-1.915

-123

1.062.853

991.977

Over 2020 is in de bijdragebrief met kenmerk 3141616 een bijdrage van
1.064 miljoen euro opgenomen. Hierin is tevens een bijdrage opgenomen
van 0,1 miljoen voor de openstaande vordering voor Netherlands Commercial
Court.
In de bijdrage van het ministerie van Justitie en Veiligheid is een bijdrage in
de gerechtskosten begrepen die in 2020 2,5 miljoen euro (2019: 2,7 miljoen
euro) bedraagt. Deze bijdrage is gelijk aan de gemaakte gerechtskosten [16].
De gerealiseerde gerechtskosten worden volledig vergoed.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

[11] Overige bedrijfsopbrengsten
Overige bedrijfsopbrengsten (in duizenden euro’s)

2020

2019

Parketpolitie rechtbank Amsterdam

5.994

5.803

Huuropbrengsten / dvo derden

3.008

2.274

Accountantskamer

1.258

1.424

Bijdragen SSR

741

394

Medisch tuchtrecht

114

286

Resultaten activa

40

-256

Overig

219

229

Totaal

11.374

10.154

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

109

[12] Bijdrage meer/minder werk
Dit betreft het saldo van meer- en minderwerk van productie zoals dat door de
Rechtspraak is gerealiseerd ten opzichte van de met de Minister van Justitie
en Veiligheid gemaakte afspraken bij het vaststellen van de begroting. Deze
wordt afgerekend tegen 70% van de afgesproken tarieven. Voor 2020 heeft
de Rechtspraak met de Minister de afrekening met de egalisatierekening per
saldo vastgesteld op 0,0 miljoen euro meer-/minderwerk (2019: 8,1 miljoen euro
minderwerk). Zie de specificatie van het meer/minder werk onder de toelichting
van de egalisatierekening.

De personele kosten zijn toegenomen doordat er een hogere bezetting en
meer FTE waren in 2020 ten opzichte van 2019.
Bezoldiging bestuurders
De voorzitter en de drie leden van de Raad voor de rechtspraak worden bezoldigd
op basis van artikel 86 van de Wet op de rechterlijke organisatie juncto artikel 1
en 2 van het Besluit rechtspositie leden gerechtsbesturen en Raad voor de
rechtspraak juncto artikel 7 en bijlage 3 van de Wet rechtspositie rechterlijke
ambtenaren. De totale bezoldiging 2020 van de voorzitter en de leden van
de Raad voor de rechtspraak is 747.337 euro (2019: 710.527 euro).

[13] Personele kosten
Personele kosten (in duizenden euro’s)

2020

2019

Salarissen

664.706

628.440

Sociale lasten

75.415

69.101

Pensioenpremies

106.070

96.985

Honoraria, zittings- en vacatiegelden

2.783

5.274

Niet-regulier personeel, inhuur en detachering

36.849

34.416

Reis- en verblijfkosten

10.540

16.811

Opleidingen en cursussen

3.676

5.530

Overige personele kosten

-2.280

-6.265

897.759

850.292

Totaal

Personeelsomvang
De personele kosten zijn te relateren aan het aantal werknemers bij de Recht­
spraak. Hierover geeft de tabel “Aantal medewerkers en fte in 2016-2020”
in het Jaarverslag nadere informatie. Ultimo 2020 waren er 10.476 FTE (2019:
10.010 FTE) in dienst bij de gerechten en de landelijke diensten. Op basis van
deze ultimo cijfers is het gemiddeld aantal medewerkers over 2020 10.243 FTE
(2019: 9.962 FTE). Hiervan waren 8 werknemers werkzaam buiten Nederland.
(2019: 9 werknemers).

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Wet normering topinkomens (WNT)
Deze WNT verantwoording heeft betrekking op alle organen van de Rechtspraak
die in de geconsolideerde jaarrekening zijn opgenomen. Een totaaloverzicht van
alle organen met hun vestigingsplaats is opgenomen in de Algemene toelichting
op de geconsolideerde balans en winst- en verliesrekening onder het kopje
consolidatie.
De WNT is van toepassing op de Rechtspraak. Het voor de Rechtspraak
toepasselijke bezoldigingsmaximum is in 2020 201.000 euro, het algemeen
bezoldigingsmaximum.
Met de wetgever is afgestemd dat alle onderdelen van de Rechtspraak onder de
WNT vallen, maar dat de Rechtspraak geen functionarissen kent die kwalificeren
als ‘topfunctionaris’ in de zin van de WNT.
Er zijn geen overige functionarissen met een dienstbetrekking die in 2020
een bezoldiging boven het individueel toepasselijke drempelbedrag hebben
ontvangen.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

110

[14] Materiële kosten
Materiële kosten (in duizenden euro’s)

2020

2019

Huisvestingskosten

91.469

89.482

Exploitatiekosten

118.733

110.042

Totaal

210.202

199.524

De huisvestingskosten zijn licht gestegen met 2 miljoen euro voornamelijk door
indexering en noodzakelijke investeringen wet- en regelgeving/ instandhouding.

Accountantshonoraria
Onder de exploitatiekosten zijn de accountantshonoraria opgenomen. Onder­
staande honoraria betreffen de werkzaamheden die bij de Rechtspraak en bij
de in de consolidatie betrokken organen zijn uitgevoerd door accountants­
organisaties en externe accountants zoals bedoeld in art. 1, lid 1 Wta (Wet
toezicht accountantsorganisaties). Deze honoraria hebben betrekking op
het onderzoek van de jaarrekening over het boekjaar 2020, ongeacht of de
werkzaamheden reeds gedurende het boekjaar zijn verricht. De volgende
bedragen zijn ten laste van het resultaat gebracht:
Accountantshonoraria (in duizenden euro’s)

De exploitatiekosten zijn gestegen met 8,5 miljoen euro voornamelijk het
doen van uitgaven inzake de Coronamaatregelen, welke onder de huisvesting­
gerelateerde kosten zijn verantwoord.
Exploitatiekosten (in duizenden euro’s)

2020

2019

Huisvestingsgerelateerde kosten

35.997

27.591

Bureaukosten

15.443

16.432

Kosten documentatie en publicatie

3.854

3.776

2020

2019

Controle van de jaarrekening

653

914

Andere controlewerkzaamheden

10

145

Fiscale advisering

-

-

Andere niet-controlediensten

-

-

663

1.059

Totaal

[15] Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten [zie ook 1] worden verminderd met de vrijval van de
balanspost vooruitontvangen bedragen voor gemeenschappelijke activa van
het Openbaar Ministerie.

Kosten pers- en publieksvoorlichting

231

287

Overige betalingen aan personeel

3.976

3.241

Kosten externe inhuur deskundigen/adviseurs

11.389

10.654

Kosten in- en uitbesteding

3.977

3.553

Verstrekte subsidies en overige bijdragen

-235

-136

Kosten tolken en vertalers

382

40

Onderhoudskosten

32.793

31.961

+/- vrijval vooruitontvangen OM en overige correcties

Overige exploitatiekosten

10.926

12.641

Afschrijvingskosten

118.733

110.041

Totaal

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Materiële kosten (in duizenden euro’s)

2020

2019

Totaal afschrijvingen [1]

20.478

19.594

-526

-496

19.952

19.098

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

111

[16] Gerechtskosten
Onder gerechtskosten worden verstaan de kosten die het gerecht maakt
gedurende of als gevolg van de behandeling van een aan de rechter voor­
gelegde zaak. Deze gerealiseerde kosten worden volledig vergoed door
het ministerie van Justitie en Veiligheid.
[17] Rentelasten
Het betreft hier de rentelasten als gevolg van de door het ministerie van
Financiën verstrekte leningen ten behoeve van de aanschaf van materiële
vaste activa.

Ondertekening van de jaarrekening
Den Haag, 14 april 2021
Voorzitter Raad voor de rechtspraak,

Lid Raad voor de rechtspraak,

w.g. mr. H.C. Naves

w.g. drs. P. Arnoldus		

Raad voor de rechtspraak
Den Haag

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

112

1 2 3

4
CONTROLE­
VERKLARING VAN DE
ONAFHANKELIJKE
ACCOUNTANT

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

113

Aan: de Raad voor de rechtspraak

VERKLARING OVER
DE JAARREKENING 2020
Ons oordeel
Naar ons oordeel:
• geeft de jaarrekening van de Raad voor de rechtspraak en de gerechten
gezamenlijk (‘de Rechtspraak’) een getrouw beeld van de grootte en samenstel­
ling van het vermogen van de Rechtspraak op 31 december 2020 en van het
resultaat over 2020 in overeenstemming met het Besluit financiering rechtspraak
2005 en artikel 26 en 27 lid 1, 2, 3, 5, 6, 7 en 8 van de Regeling agentschappen,
de nadere afspraken zoals opgenomen in de brief van het ministerie van Justitie
en Veiligheid gedateerd 18 maart 2019 met kenmerk 2530434 en de bepalin­
gen bij en krachtens de Wet normering topinkomens (WNT);
• zijn de in deze jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de
balansmutaties over 2020 in alle van materieel belang zijnde aspecten
rechtmatig tot stand gekomen in overeenstemming met de begroting en
met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals
opgenomen in paragraaf 2.1.2 van het Accountantsprotocol Raad voor de
rechtspraak d.d. 18 december 2020.

Het stelsel voor financiële verslaggeving dat is gebruikt voor het opmaken van
de jaarrekening is het Besluit financiering rechtspraak 2005 en artikel 26 en 27
lid 1, 2, 3, 5, 6, 7 en 8 van de Regeling agentschappen, de nadere afspraken
zoals opgenomen in de brief van het ministerie van Justitie en Veiligheid
gedateerd 18 maart 2019 met kenmerk 2530434 en de bepalingen bij en
krachtens de Wet normering topinkomens (WNT).

De basis voor ons oordeel
Wij hebben onze controle uitgevoerd volgens Nederlands recht, waaronder ook
de Nederlandse controlestandaarden, de Regeling Controleprotocol WNT 2020
en het Accountantsprotocol voor de Raad voor de rechtspraak d.d. 18 december
2020 vallen. Onze verantwoordelijkheden op grond hiervan zijn beschreven in
de paragraaf ‘Onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening’.

Wat we hebben gecontroleerd

Wij vinden dat de door ons verkregen controle-informatie voldoende en
geschikt is als basis voor ons oordeel.

Wij hebben de in dit jaarverslag opgenomen jaarrekening 2020 van
de Rechtspraak te Den Haag gecontroleerd.

Onafhankelijkheid

De jaarrekening bestaat uit:
• de balans per 31 december 2020;
• de staat van baten en lasten over 2020; en
• de toelichting met de gehanteerde grondslagen voor financiële
verslaggeving en overige toelichtingen.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Wij zijn onafhankelijk van de Rechtspraak zoals vereist in de Verordening inzake
de onafhankelijkheid van accountants bij assuranceopdrachten (ViO) en andere
voor de opdracht relevante onafhankelijkheidsregels in Nederland. Verder
hebben wij voldaan aan de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants
(VGBA).

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

114

Benadrukking van de basis voor de financiële verslaggeving
en de beperking in gebruik
Wij vestigen de aandacht op de paragraaf algemene grondslagen in de toelichting
van de jaarrekening waarin de basis voor de financiële verslaggeving is uiteen­
gezet. De gehanteerde grondslagen zijn in overeenstemming met de regels en
nadere afspraken die de minister van Justitie en Veiligheid heeft bepaald voor
de inrichting van de jaarrekening. De financiële informatie is opgesteld voor het
ministerie van Justitie en Veiligheid en de beide kamers der Staten-Generaal
met als doel de Rechtspraak in staat te stellen te voldoen aan de eisen uit de
Wet op de rechterlijke organisatie. Onze controleverklaring bij de jaarrekening
2020 van de Rechtspraak wordt uitsluitend verstrekt in het kader van voormeld
doel en kan derhalve niet voor andere doeleinden worden gebruikt. Wij aan­
vaarden derhalve geen aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid
wanneer onze controleverklaring voor andere doeleinden wordt gebruikt.

Naleving anticumulatiebepaling WNT niet gecontroleerd
In overeenstemming met het Controleprotocol WNT 2020 hebben wij de anti­
cumulatiebepaling, bedoeld in artikel 1.6a WNT en artikel 5, lid 1, onderdelen
n en o, Uitvoeringsregeling WNT, niet gecontroleerd. Dit betekent dat wij niet
hebben gecontroleerd of er wel of niet sprake is van een normoverschrijding
door een leidinggevende topfunctionaris vanwege eventuele dienstbetrekkingen
als leidinggevende topfunctionaris bij andere WNT-plichtige instellingen,
alsmede of de in dit kader vereiste toelichting juist en volledig is.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

VERKLARING OVER DE IN HET
JAARVERSLAG OPGENOMEN
ANDERE INFORMATIE
Naast de jaarrekening en onze controleverklaring daarbij, omvat het jaarverslag
andere informatie, die bestaat uit:
• Leeswijzer;
• Jaarbericht;
• 1 De Rechtspraak in crisistijd;
• 2 De Rechtspraak in cijfers.
Op grond van onderstaande werkzaamheden zijn wij van mening dat de andere
informatie met de jaarrekening verenigbaar is en geen materiële afwijkingen bevat.
Wij hebben de andere informatie gelezen en hebben op basis van onze kennis
en ons begrip, verkregen vanuit de jaarrekeningcontrole of anderszins, overwogen
of de andere informatie materiële afwijkingen bevat.
Met onze werkzaamheden hebben wij voldaan aan de vereisten in de Nederlandse
Standaard 720. Deze werkzaamheden hebben niet dezelfde diepgang als onze
controlewerkzaamheden bij de jaarrekening.
De Raad is verantwoordelijk voor het opstellen van de andere informatie,
waaronder het jaarverslag in overeenstemming met de eisen uit de Wet
op de rechterlijke organisatie.

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

115

VERANTWOORDELIJKHEDEN MET
BETREKKING TOT DE JAARREKENING
EN DE ACCOUNTANTSCONTROLE
Verantwoordelijkheden van de Raad voor de jaarrekening
De Raad is verantwoordelijk voor:
• het opstellen van de jaarrekening in overeenstemming met het Besluit
financiering rechtspraak 2005 en artikel 26 en 27 lid 1, 2, 3, 5, 6, 7 en 8 van
de Regeling agentschappen, de nadere afspraken zoals opgenomen in de
brief van het ministerie van Justitie en Veiligheid gedateerd 18 maart 2019
met als kenmerk 2530434 en de bepalingen bij en krachtens de WNT;
• dat de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties over
2020 in alle van materieel belang zijnde aspecten voldoen aan de eisen van
de financiële rechtmatigheid. Dit houdt in dat de bedragen in overeenstem­
ming zijn met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving
opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in paragraaf 2.1.2 van het
Accountantsprotocol Raad voor de rechtspraak d.d. 18 december 2020.
• een zodanige interne beheersing die de Raad noodzakelijk acht om het
opmaken van de jaarrekening mogelijk te maken zonder afwijkingen van
materieel belang als gevolg van fouten of fraude.
Op grond van het genoemde verslaggevingsstelsel moet de Raad de jaarrekening
opmaken op basis van de continuïteitsveronderstelling, tenzij de Raad het voor­
nemen heeft om de bedrijfsactiviteiten te beëindigen of als beëindiging het
enige realistische alternatief is. De Raad moet gebeurtenissen en omstandig­
heden waardoor gerede twijfel zou kunnen bestaan over de financiering van
de Rechtspraak, toelichten in de jaarrekening.

Onze verantwoordelijkheden voor de controle
van de jaarrekening
Onze verantwoordelijkheid is het zodanig plannen en uitvoeren van
een controleopdracht dat wij daarmee voldoende en geschikte controleinformatie verkrijgen voor het door ons af te geven oordeel.
Onze doelstellingen zijn een redelijke mate van zekerheid te verkrijgen over de
vraag of de jaarrekening als geheel geen afwijking van materieel belang bevat
als gevolg van fraude of van fouten en een controleverklaring uit te brengen
waarin ons oordeel is opgenomen. Een redelijke mate van zekerheid is een
hoge mate maar geen absolute mate van zekerheid waardoor het mogelijk is
dat wij tijdens onze controle niet alle afwijkingen van materieel belang ontdekken.
Afwijkingen kunnen ontstaan als gevolg van fraude of fouten en zijn materieel
indien redelijkerwijs kan worden verwacht dat deze, afzonderlijk of gezamenlijk,
van invloed kunnen zijn op de economische beslissingen die gebruikers op basis
van deze jaarrekening nemen. De materialiteit beïnvloedt de aard, timing en
omvang van onze controlewerkzaamheden en de evaluatie van het effect van
onderkende afwijkingen op ons oordeel.
Een meer gedetailleerde beschrijving van onze verantwoordelijkheden
is opgenomen in de bijlage bij onze controleverklaring.
Rotterdam, 20 april 2021
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
w.g. drs. A.E. Gerritsma RA

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

116

BIJLAGE BIJ ONZE CONTROLE­
VERKLARING OVER DE JAARREKENING
2020 VAN DE RECHTSPRAAK
In aanvulling op wat is vermeld in onze controleverklaring hebben wij in deze
bijlage onze verantwoordelijkheden voor de controle van de jaarrekening nader
uiteengezet en toegelicht wat een controle inhoudt.

De verantwoordelijkheden van de accountant voor
de controle van de jaarrekening
Wij hebben deze accountantscontrole professioneel-kritisch uitgevoerd en
hebben waar relevant professionele oordeelsvorming toegepast in overeen­
stemming met de Nederlandse controlestandaarden, de Regeling Controle­
protocol WNT 2020, het Accountantsprotocol Raad voor de rechtspraak d.d.
18 december 2020, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Onze controle bestond onder andere uit:
• het identificeren en inschatten van de risico’s dat
- de jaarrekening afwijkingen van materieel belang bevat als gevolg van
fouten of fraude,
- baten en lasten alsmede de balansmutaties als gevolg van fouten of fraude
niet, in alle van materieel belang zijnde aspecten, rechtmatig tot stand zijn
gekomen;
• het in reactie op deze risico’s bepalen en uitvoeren van controlewerkzaamhe­
den en het verkrijgen van controle-informatie die voldoende en geschikt is als
basis voor ons oordeel. Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel
belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten. Bij fraude kan sprake zijn van
samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast
te leggen, het opzettelijk verkeerd voorstellen van zaken of het doorbreken
van de interne beheersing.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

• het verkrijgen van inzicht in de interne beheersing die relevant is voor de
controle met als doel controlewerkzaamheden te selecteren die passend zijn
in de omstandigheden. Deze werkzaamheden hebben niet als doel om een
oordeel uit te spreken over de effectiviteit van de interne beheersing van
de Rechtspraak.
• het evalueren van de geschiktheid van de gebruikte grondslagen voor
financiële verslaggeving, de gebruikte financiële rechtmatigheidscriteria
en het evalueren van de redelijkheid van schattingen door de Raad en
de toelichtingen die daarover in de jaarrekening staan.
• het vaststellen dat de door de Raad gehanteerde continuïteitsveronderstelling
aanvaardbaar is. Ook op basis van de verkregen controle-informatie vaststellen
of er gebeurtenissen en omstandigheden zijn waardoor gerede twijfel zou
kunnen bestaan of de Rechtspraak haar bedrijfsactiviteiten in continuïteit kan
voortzetten. Als wij concluderen dat er een onzekerheid van materieel belang
bestaat, zijn wij verplicht om aandacht in onze controleverklaring te vestigen
op de relevante gerelateerde toelichtingen in de jaarrekening. Als de toelich­
tingen inadequaat zijn, moeten wij onze verklaring aanpassen. Onze conclusies
zijn gebaseerd op de controle-informatie die verkregen is tot de datum van
onze controleverklaring. Toekomstige gebeurtenissen of omstandigheden
kunnen er echter toe leiden dat een organisatie haar continuïteit niet langer
kan handhaven.
• het evalueren van de presentatie, structuur en inhoud van de jaarrekening
en de daarin opgenomen toelichtingen en het evalueren of de jaarrekening
opgesteld is op basis van Besluit financiering rechtspraak 2005 en artikel 26
en 27 lid 1, 2, 3, 5, 6, 7 en 8 van de Regeling agentschappen, de nadere
afspraken zoals opgenomen in de brief van het ministerie van Justitie en
Veiligheid gedateerd 18 maart 2019 met kenmerk 2530434 en de bepalingen

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

117

bij en krachtens de Wet normering topinkomens (WNT) en of de in deze
jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties
over 2020 in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot
stand gekomen in overeenstemming met de begroting en met de in de
relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen
in paragraaf 2.1.2 van het Accountantsprotocol Raad voor de rechtspraak
d.d. 18 december 2020.
Wij communiceren met de Raad onder andere over de geplande reikwijdte en
timing van de controle en over de significante bevindingen die uit onze controle
naar voren zijn gekomen, waaronder eventuele significante tekortkomingen in
de interne beheersing.

GA NAAR INHOUDSOPGAVE

Jaarverslag | de Rechtspraak 2020

118