Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-08

Milieuraad

Nr. 799

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 5 maart 2020
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Ministers voor Milieu en
Wonen en van Economische Zaken en Klimaat over de brief van
20 februari 2020 over de geannoteerde agenda van de Milieuraad op
5 maart 2020 (Kamerstuk 21 501-08, nr. 798), over de brief van 22 januari
2020 over Verslag van de Milieuraad van 19 december 2019 (Kamerstuk
21 501-08, nr. 796) en over de brief van 14 februari 2020 over informatie
over Chemische Stoffen (Kamerstuk 21 501-08, nr. 797).
De vragen en opmerkingen zijn op 28 februari 2020 aan de Ministers voor
Milieu en Wonen en van Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij
brief van 2 maart 2020 zijn de vragen, voorzien van een inleiding
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Witzke

kst-21501-08-799
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave
Inleiding
Europese waterwetgeving
Green Deal
Vergroening van het Europees Semester
Raadsconclusies Luchtkwaliteit
Verslag van de Milieuraad van 19 december 2019
Informatie over Chemische Stoffen

2
2
4
8
8
9
9

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken ten
behoeve van het schriftelijk overleg Milieuraad d.d. 5 maart 2020. Zij
hebben over de geagendeerde stukken nog enkele opmerkingen en
vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brieven van
de Minister voor Milieu en Wonen en van de Minister van Economische
Zaken en Klimaat inzake de Milieuraad d.d. 5 maart 2020. Deze leden
hebben nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de agenda van
de aanstaande Milieuraad van 5 maart 2020. Deze leden verwelkomen de
ambitieuze houding ten opzichte van de Europese Green Deal en steunen
de inzet van de ministers om het reductiedoel naar 55% in 2030 op te
hogen en daar snel een besluit over te nemen. Deze leden willen de
ministers enkele vragen voorleggen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
brieven van de Minister voor Milieu en Wonen en van de Minister van
Economische Zaken en Klimaat en hebben hier nog enkele vragen en
opmerkingen over.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van voorliggende
agenda. Zij hebben de volgende vragen.
Europese waterwetgeving
De leden van de CDA-fractie merken op dat de ministers mogelijkheden
zien voor meer coherentie tussen Europese waterwetgeving en ander
Europees beleid. De ministers noemen daarbij aansluiting van de
waterwetgeving bij de doelen voor een circulaire economie. Deze leden
vragen de ministers aan te geven welke mogelijkheden zij precies zien
voor aansluiting van de waterwetgeving bij de doelen voor een circulaire
economie. Ook vragen deze leden de ministers om te beschrijven welke
andere mogelijkheden zij zien voor meer coherentie tussen de Europese
waterwetgeving en ander Europees beleid.
De leden van de D66-fractie ondersteunen de ambitie van het kabinet op
de EU-richtlijn behandeling van stedelijk afvalwater. Deze leden vragen of
de ministers, gezien de kennispositie van Nederland op waterbeleid,
bereid is om kennis op het gebied van waterkwaliteitsbeleid en innovatieve waterzuiverende technieken te delen met de Europese Commissie
(EC) en andere lidstaten?
De leden van de D66-fractie steunen de ambitie van de ministers om in te
zetten op een bronaanpak van de verontreiniging van water. Deze leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

2

vragen de ministers hoe zij, gezien de kosten en moeilijkheidsgraad van
het zuiveren van water dat is verontreinigd door opkomende stoffen, ook
op andere manieren dan via de EU-richtlijn behandeling van stedelijk
afvalwater gaan zorgen dat verontreiniging bij de bron wordt aangepakt.
Waarom spreken de ministers in de huidige inzetomschrijving op de
EU-richtlijn behandeling van stedelijk afvalwater niet over het eventueel
verplichten van een Best Beschikbare Techniek (BBT)-richtlijn met
betrekking tot nieuwe zuiveringstechnieken op stoffen die een potentieel
grote negatieve impact kunnen hebben op de kwaliteit van het drinkwater?
De leden van de D66-fractie onderschrijven de houding van de ministers
om kritisch tegenover het one-out-all-out principe te staan. Deze leden
vragen de ministers echter om verder uiteen te zetten wat de insteek met
betrekking tot flexibiliteit bij monitoring en rapportage concreet inhoudt
en hoe zich dat vertaalt tot de huidige invulling van het principe en de
handhaving daarop.
De leden van de D66-fractie ondersteunen het plan van de ministers om in
te zetten op coherentie tussen verschillende beleidsterreinen met
betrekking op de waterkwaliteit, zoals bijvoorbeeld de circulaire
economie. Deze leden vragen de ministers uiteen te zetten op welke
beleidsterreinen zij nog meer inzetten op coherentie.
De leden van de D66-fractie uiten hun zorgen over de houding van de
ministers dat er moet worden ingezet op zogeheten modernisering van de
Kaderrichtlijn Water (KRW). Deze leden vragen de ministers om uiteen te
zetten hoe zij gaan garanderen dat de inzet op modernisering niet leidt tot
een verwatering van de doeleinden. Bovendien vragen deze leden de
ministers om uiteen te zetten of zij in de modernisering ook rekening
houden met andere ontwikkelingen dan opkomende stoffen voor de
waterkwaliteit en beschikbaarheid van drinkwater, zoals klimaatverandering, en wat hun inzet hierop is.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben gelezen dat de fitness check
van de KRW op de agenda van deze Milieuraad staat. Tijdens deze
Milieuraad zullen de ministers hun appreciatie geven van de conclusies
van de EC. Deze leden vinden het goed om te lezen dat de grote
meerderheid van de richtlijnen het doel goed dient. Het is interessant voor
deze leden om te lezen hoe het lastig is een compromis te vinden tussen
de lokale toepasbaarheid en de handhaafbaarheid door niet te veel
uitzonderingen te maken. Toch concludeert de EC dat meer dan de helft
van de Europese waterrichtlijnen, die onderdeel van de KRW zijn, nog niet
op orde zijn. Deze leden lezen dat dit vooral te maken heeft met onvoldoende financiering, langzame implementatie en een onvoldoende
integratie van milieudoelstellingen in ander sectoraal beleid. Deze leden
zijn er dus van overtuigd dat het belangrijk is dat lidstaten snel actie
ondernemen om met de geleerde lessen van de fitness check aan de slag
te gaan en een betere waterkwaliteit te bereiken. Juist ook omdat veel
uitdagingen nog niet eens meegenomen zijn in de KRW. Denk hierbij aan
klimaatverandering, waterschaarste en nieuwe vervuilers zoals microplastics. In deze context zijn deze leden dan ook benieuwd welk standpunt
de ministers namens Nederland in de Milieuraad gaan inbrengen. Kunnen
de ministers hun standpunt toelichten? Ook in relatie tot de drie algemene
belemmeringen die volgens de EC in de weg staan?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben vernomen dat er in Nederland
twee grote factoren zijn die het realiseren van de opgaves van de KRW
bemoeilijken: de impact van de chemische stoffen in het oppervlakte- en
grondwater en de impact van de landbouw door uitspoeling. Deze leden
hebben hierover grote zorgen. Hoe gaan de ministers zorgen dat deze
twee grote problemen die de realisatie van de KRW onder druk zetten snel
aangepakt worden? Wat betreft de chemische stoffen, zijn de ministers het
met deze leden eens dat de problematiek van deze stoffen het beste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

3

aangepakt kan worden buiten de KRW? Door andere richtlijnen zoals
Registration, Evaluation, Authorization and restriction of Chemicals
(REACH), de Environmental Quality Standards Directive en de Groundwater Directive?
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich op het gebied van
landbouw zorgen over het overmatig gebruik van landbouwgif en
kunstmest die de waterkwaliteit in ernstige mate beïnvloeden. Deze leden
weten dat er in de voorlopige plannen van het Nationaal Strategisch Plan
voor de uitvoering van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
nadrukkelijk staat dat het behalen van de KRW-doelen onder druk staat.
Het huidige instrumentarium van het GLB wordt ingezet om de waterdoelen te bereiken. Wat vinden de ministers van deze koppeling? Zijn de
ministers van mening dat deze koppeling ook in het volgende GLB
gemaakt moet worden? Deze leden zijn ook benieuwd wat de ministers
denken dat er in de landbouw moet gebeuren om de KRW-doelen te
halen? Kunnen de ministers toelichten in hoeverre het nieuwe mestbeleid
hieraan gekoppeld wordt? Deze leden horen graag van de ministers of zij
spreken met de agrarische sector over de wateropgave die er naast
reducering van stikstof voor de deur staat? Deze leden horen graag van de
ministers hoe wordt voorkomen dat boeren straks verrast worden door de
opgave voor de KRW.
De leden van de SP-fractie vragen hoe meer flexibiliteit bij monitoring en
rapportage zich verhoudt tot de zorgen om opkomende stoffen. Deze
leden menen dat het borgen van waterkwaliteit staat of valt bij monitoring
en rapportageplichten, juist bij grens overstijgende dreigingen van de
waterkwaliteit. Deze leden merken op dat de kritiek van de EC zich richt op
het niet, of onvoldoende, voldoen aan bestaande wetgeving. Deze leden
vragen zich af waarom dan meer ingezet worden op flexibiliteit.
De leden van de SP-fractie steunen de inzet op bronbeleid en ketenaanpak. Maar deze leden zijn wel kritisch op de voorgestelde risicogerichte aanpak, waarom heeft dit de voorkeur?
De leden van de SP-fractie vragen wat de rol is van de overige richtlijnen
zoals REACH, de Nitraatrichtlijn en het GBL en hoe zich dit tot elkaar
verhoudt. Hierbij wijzen deze leden op de problemen rondom chemische
en opkomende stoffen. Hoe wordt deze problematiek door de evaluatie
opgepakt? Deze leden vragen ook hoe nieuwere problemen in de
(eventuele) herziening van de Kaderrichtlijn worden meegenomen, zoals
klimaatverandering en de invloed van extremer weer op de waterkwaliteit,
opkomende stoffen en microplastics.
Green Deal
De leden van de VVD-fractie lezen over een strategie voor duurzame en
slimme mobiliteit. Deze leden zijn het eens met de positieve beoordeling
van de ministers met betrekking tot het elektrificeren van grondoperaties
op luchthavens. Tevens delen deze leden de beoordeling dat het gebrek
aan aandacht voor disruptieve innovatie, zoals elektrisch vliegen, als een
gemis wordt gezien. Wordt hier alsnog aandacht voor gevraagd tijdens de
Milieuraad?
De leden van de VVD-fractie lezen over een Europese standaard voor
veilig, voedzaam en een hoge kwaliteit voedsel. Wat is deze Europese
standaard? Voldoen alle lidstaten van de Europese Unie (EU) aan deze
standaard? Zo nee, welke landen nog niet en waarom niet? Kunnen de
ministers toelichten welke verschillen er in de Nederlandse en Europese
standaarden zijn met betrekking tot milieu, dierenwelzijns- en voedselstandaarden? Kunnen de ministers dit toelichten voor dierlijke producten,
plantaardige producten en een tweetal andere categorieën?
De leden van de VVD-fractie vragen naar de controle door de EU op
ingevoerde levensmiddelen. Deze leden lezen dat levensmiddelen die niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

4

voldoen aan de Europese milieunormen niet worden toegelaten tot de EU.
Op welke manier vindt deze controle plaats, wat zijn precies de relevante
EU-milieunormen en vinden deze controles in alle landen even secuur en
adequaat plaats? Zo ja, op welke manier wordt dat gecontroleerd? Kunnen
de ministers verklaren waarom er producten op de Nederlandse en
Europese markt beschikbaar zijn, die met pesticiden behandeld zijn die in
Nederland en Europa al lang zijn verboden? Deze leden krijgen signalen
dat bijvoorbeeld de douanecontrole op levensmiddelen in andere
EU-landen minder secuur plaatsvindt dan in Nederland. Zie hiervoor ook
de vragen van het lid Lodders1. Kunnen de ministers hier een toelichting
op geven? Delen de ministers de mening dat, voor het waarborgen van
eenzelfde levensmiddelenkwaliteitstandaard, het cruciaal is dat in alle
EU-landen de controle er hetzelfde uitziet? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
dan ontvangen deze leden graag een toelichting op hoe de ministers dit
gelijke speelveld in Europees verband gaan verwezenlijken, ook met het
oog op de Nederlandse voedselkwaliteitsstandaarden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de ministers streven naar meer
consumenteninformatie op voedsel. Deze leden vragen hoe de ministers
dit gaan verwezenlijken? Een uitgebreidere informatievoorziening brengt
meer kosten met zich mee. Wie in de voedselketen gaat dit extra bedrag
betalen?
De leden van de VVD-fractie vragen of het klopt dat de Green Deal nog in
onderhandeling is? Zo ja, op welke manier gaan de ministers borgen dat
de Nederlandse kwaliteitseisen op het gebied van duurzaamheid, milieu
en biodiversiteit, ook tijdens het teelt- en productieproces, de standaard in
Europa gaan zijn? Op welke manier gaan de ministers zorgen dat
Nederlandse boeren met een gelijk speelveld te maken krijgen?
De leden van de VVD-fractie vragen wat door de EC wordt bedoeld met
een gezonder en duurzamer dieet. Delen de ministers de mening van deze
leden dat de dieetadviezen van de EC overbodig zijn? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de VVD-fractie lezen erkenning van de ministers met
betrekking tot de visie op kringlooplandbouw. Op welke manier gaan de
ministers de keuze borgen om, naast kringlooplandbouw, ook de
emissiearme landbouw als volwaardig en gelijkwaardig alternatief aan
kringlooplandbouw te verankeren? Deze leden betreuren dat de ministers
geen duiding geven aan de emissiearme landbouw. Kunnen de ministers
aangeven waarom? Hoe gaan zij er voor zorgen dat boeren die kiezen
voor emissiearme landbouw gelijkwaardige kansen en beloning krijgen?
Hoe gaan de ministers ervoor zorgen dat dit ook opgenomen wordt in de
Green Deal?
De leden van de D66-fractie vragen de ministers waarom zij terughoudend
zijn met het uitbreiden van het Emissions Trading System (ETS) naar de
gebouwde omgeving en wegtransport. Wat zijn de zorgen van de
ministers? Deze leden verzoeken de ministers om dit standpunt nader toe
te lichten.
De leden van de D66-fractie vragen de ministers om toe te lichten waarom
het verder vergroten van het areaal beschermd gebied op land niet als de
meest effectieve oplossing gezien wordt voor het behoud en versterken
van de biodiversiteit.
De leden van de D66-fractie merken op dat de ministers in het fiche op
Europees niveau meer aandacht wil voor onder andere personenvervoer
per spoor en disruptieve innovaties in de mobiliteit zoals elektrisch
vliegen. Echter, deze leden merken op dat deze zaken niet specifiek
benoemd worden in de geannoteerde agenda van de Milieuraad. Kunnen
de ministers bevestigen dat zij voor deze zaken aandacht zullen vragen in
de Milieuraad?
1

2020Z03754

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

5

De leden van de D66-fractie merken op dat de ministers in het fiche meer
concrete maatregelen in de Green Deal wensen omtrent onder andere een
integrale strategie voor duurzame en slimme mobiliteit en de van-boertot-bord strategie. Deze leden vragen de ministers of zij in de Milieuraad
aandacht zullen vragen voor de nodige concretisering voor deze strategieën.
De leden van de D66-fractie vragen de ministers om hun standpunt op het
verzoek van ondernemersorganisatie FME voor de totstandkoming van
een Europees grondstoffenbeleid in de uitwerking van de Green Deal,
mede gezien de invloedrijke positie die China in de afgelopen jaren op de
wereldmarkt heeft opgebouwd.
De leden van de D66-fractie merken op dat de Green Deal voorziet in
innovatieve financieringsregelingen voor renovatie en verduurzaming van
de gebouwde omgeving. Deze leden vragen de ministers hoe deze
regelingen aansluiten op het Warmtefonds. Ook vragen deze leden de
ministers of onder deze regelingen ook de gebouwgebonden financiering
valt.
De leden van de GroenLinks-fractie willen in het algemeen hun steun
uitspreken voor de Green Deal en de bredere ambities op klimaat,
circulaire economie en een gezonde, duurzame economie en samenleving. Deze leden benadrukken dat er meer nodig is dan een optelsom
van enkele maatregelen op enkele vlakken, maar een samenhang van
visie en beleid, maatregelen, draagvlak en het besef dat in deze gezamenlijke opgave de lasten van de transitie eerlijk verdeeld moeten worden.
Deze leden willen sterk de noodzaak benadrukken van het opvoeren van
de reductiedoelstellingen naar 60% in 2030. Dit zal ook voor Nederland
een flinke uitdaging worden, maar deze leden zijn van mening dat het
noodzakelijk is om de klimaatverandering te vertragen. Een extra procent
reductie nu is meer waard dan diezelfde extra procent over 30 jaar.
De leden van de GroenLinks-fractie benadrukken dat alle fossiele
subsidies zo snel mogelijk moeten worden afgebouwd. Deze leden zijn
van mening dat door de ministers hier onvoldoende proactief op wordt
gehandeld. Heeft het International Energy Agency (IEA) hier al een rapport
over opgesteld? Wanneer wordt dit rapport naar de Kamer gestuurd? Deze
leden kijken ook uit naar de Europese Klimaatwet. Welke onderwerpen
spelen er rondom de Klimaatwet, naast het doel voor 2030?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn erg te spreken over de ambitie om
75% van het wegverkeer te verplaatsen naar spoor en water. In een
dichtbevolkt en goed ontwikkeld land als Nederland is dat volgens deze
leden ook mogelijk, als de investeringen in de infrastructuur zich hier
voortaan op concentreren. Het vergt wel dat voor de internationale
bereikbaarheid het Europese doorgaand railnetwerk flink wordt uitgebouwd, voor zowel personen als goederenvervoer. Wat deze leden betreft
moet niet alleen 75% van het wegverkeer maar ook het grootste deel van
het Europese luchtverkeer op termijn via snelle internationale treinverbindingen worden afgewikkeld. Omdat Nederland veelal de laatste (of eerste)
halte is vergt dit grotere inspanningen van onze buurlanden die relatief
minder profiteren van de connectie met Nederland dan dat Nederland zou
profiteren van de aansluiting bij de rest van het Europese netwerk. Dat
vergt van Nederland meer dan alleen goede afstemming. Deze leden
vragen de ministers om zich in Europa sterk te maken voor een krachtige
Europese rail agenda. Dat kan bijvoorbeeld door nu alvast op het
bestaand net de nachttrein die de grote Europese (hoofd)steden kan
verbinden Europees in concessie te brengen. Willen de ministers zich
hiervoor inzetten?
De leden van de GroenLinks-fractie kunnen zich niet vinden in de ambitie
om het aantal gratis emissierechten voor de luchtvaart te beperken,
omdat dat voor deze leden onvoldoende is. De luchtvaart kan niet langer
worden ontzien. Deze leden pleiten voor het volledig doorbelasten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

6

ETS aan de luchtvaart en hier bovenop reguliere brandstofaccijnzen in te
voeren en luchthaventarieven minimaal kostendekkend door te belasten,
inclusief de maatschappelijke meerkosten zoals veiligheid overlast en
milieuvervuiling. Alleen dan kan de luchtvaart zich volgens deze leden
ontwikkelen tot een normale bedrijfstak, die de eigen kosten draagt
zonder deze op de maatschappij af te wentelen en ook zelf de kosten voor
verduurzaming opbrengt, net als andere sectoren.
De leden van de GroenLinks-fractie missen ook aandacht voor de
internationale trein, als alternatief voor de luchtvaart. Hogesnelheidslijn
(hsl)-verbindingen zijn nu veelal een nationale kwestie terwijl ze bij uitstek
geschikt zijn voor internationale verbindingen. Deze leden vragen de
ministers om zich hard te maken voor een stevige Europese Spooragenda.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn ook kritisch op de strategie voor
alternatieve brandstoffen. Deze leden zijn ervan overtuigd dat al het
land-based verkeer geëlektrificeerd kan worden. Hernieuwbaar en
emissievrij. Hoe sneller deze transitie verloopt hoe beter, zo vinden deze
leden. De tussenstap via het verbranden van andere grondstoffen dan
fossiele olie is in de ogen van deze leden een desinvestering die de
transitie vertraagt en voor veel extra schade elders zorgt. Het bijmengen
van primaire olie uit voedselgewassen doet meer kwaad dan goed
volgens deze leden. Het schaarse potentieel van daadwerkelijk duurzame
olie die voor niets beters dan brandstof gebruik kunnen worden, leent zich
dan het beste als tussenoplossing voor sectoren waarvoor elektrificatie
nog geen optie is, zoals de scheepvaart. Deze leden pleiten er dan ook
voor om de bijmengverplichting af te bouwen en de duurzaamheidscriteria op te voeren, zodat in elk geval voedselgewassen worden uitgesloten.
De leden van de GroenLinks-fractie hopen, gezien de stand van zaken
rond het Eurovignet, op een fors moderner stelsel van het huidige of
eerder voorgestelde plan. Deze leden zien veel in een gezamenlijke
Europese technische standaard voor kilometerheffing die vervolgens met
een Europese, nationale en lokale component kan worden ingevuld.
Wetende wie, waar en wanneer gebruik maakt van de weg, maakt het
mogelijk om wegvlakken naar gebruik te belasten. Tariefhoogte en
structuur kunnen dan nationaal en lokaal worden ingevuld, afhankelijk van
waar behoefte aan is.
De leden van de GroenLinks-fractie pleiten op het gebied van luchtkwaliteit en emissiebeperking vooral op een sterke focus op emissievrij. Dat is
volgens deze leden belangrijker dan pogingen om nog een extra
microgram emissiereductie voor fossiele motoren voor elkaar te krijgen.
Een snelle uitfasering van fossiele motoren zou prioriteit moeten hebben.
Voor de nieuwste standaarden van die fossiele motoren pleiten de leden
ervoor om geen aparte emissiewaarden voor diesel- en benzinemotoren
op te nemen. Het moet volgens deze leden mogelijk zijn om dezelfde
strenge eisen aan alle voertuigen te stellen. Als een brandstof of techniek
hier niet (meer) aan kan voldoen, is dat wat deze leden betreft het
eindpunt voor deze brandstof of techniek. In dat licht, is er wat deze leden
betreft ook geen reden of recht meer om voor sommige voertuigen of
machines lagere eisen te stellen. Wat voor een personenauto geldt moet
ook kunnen gelden voor een bestelbus, trekker, compressorpomp of
koelaggregaat. Deze leden vragen de ministers om zich de komende
periode hard te maken om voor alle bronnen de best beschikbare techniek
te eisen.
De leden van de SP-fractie achten de plannen van de Green Deal
onvoldoende om de benodigde stappen te zetten richting een klimaatneutraal Europa in 2050. De plannen gaan teveel uit van instandhouding van
gevestigde belangen waar een «groen sausje» overheen is gegaan. Deze
leden vinden het een gemiste kans dat er geen afdwingbare concrete
plannen liggen om de uitstoot van de meest vervuilende sectoren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

7

drastisch te verminderen. Ook kunnen deze leden het plan om met het
Just Transition Fund de kolenindustrie van Oost-Europa uit te kopen niet
steunen.
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd naar de uitwerking van het
nieuwe actieplan circulaire economie. Deze leden menen dat er meer
ingezet moet worden op afdwingbare normen en wetgeving voor
duurzaam productbeleid in plaats van de sectorconvenanten, waar de
Nederlandse aanpak ten aanzien van de circulaire economie op is
gebaseerd, naar een Europees plan proberen te tillen. Wat kan er over de
uitwerking worden gezegd, vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie menen dat het ophogen van het reductiedoel
voor 2030 een goede zaak is. Deze leden vragen zich echter wel af hoe dit
gerealiseerd moet worden, aangezien de huidige Integrale Nationaal
Energie- en Klimaatplannen (INEK’s) onvoldoende zijn om de huidige
doelen te halen. Deze leden zien de Green Deal niet direct tot het
gewenste resultaat leiden. Hoe gaat dit doel op rechtvaardige en sociale
wijze wel worden gehaald, vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie vragen of de Europese Klimaatwet net als de
Nederlandse Klimaatwet een kaderwet zal zijn. Deze leden vinden het
essentieel dat lidstaten zelf invulling (blijven) geven aan hun energie- en
klimaatbeleid. Deze leden steunen ambitieus Europees klimaatbeleid voor
sectoren waar dat grens overstijgend moet gebeuren, maar benadrukken
dat een verdere integratie van een Europese energiemarkt geen deel van
de oplossing is. Integendeel, verdere vermarkting van energie is deel van
het probleem aldus deze leden. Zij vragen hierop een reactie van de
ministers.
De leden van de SP-fractie benadrukken nogmaals dat ambitieus
klimaatbeleid alleen kan slagen als dit ook sociaal en rechtvaardig
klimaatbeleid is. Deze leden vragen hoe dit uitwerking gaat krijgen.
De leden van de SP-fractie steunen klimaatbeleid dat zich richt op een
klimaatneutrale EU in 2050. Deze leden missen echter zowel in Nederlands
als EU-beleid een visie hoe daar te komen. Klimaatbeleid bestaat, ook met
de voorstellen van de Green Deal, vooralsnog uit een heleboel losse
maatregelen zonder samenhang en zonder inzicht in de gevolgen voor de
(Europese) huishoudens. Zonder duidelijke visie en een samenhangend
en overkoepelend klimaatbeleid gericht op het verkleinen van sociaaleconomische verschillen, kan er nooit sprake zijn van effectief klimaatbeleid
menen deze leden. Hoe wordt dit binnen de EU opgepakt?
Vergroening van het Europees Semester
De leden van de SP-fractie vragen hoe wordt voorkomen dat de voorgestelde vergroening tot niets anders zal leiden dan «greenwashing» van
investeringen. Hoe wordt verzekerd dat de belastingen en subsidies daar
terechtkomen waar ze echte veranderingen teweegbrengen, zonder dat dit
leidt tot juist een hogere (energie- en milieu)belasting voor huishoudens
en nog meer subsidievoordelen voor vervuilende bedrijven? Deze leden
menen dat het belasten van de vervuilende sectoren en bedrijven effectief
moet zijn. Deze leden horen graag hoe de genoemde voorstellen tot de
juiste «prikkels» en investeringen zullen leiden.
Raadsconclusies Luchtkwaliteit
De leden van de SP-fractie vinden het onacceptabel dat 77% van de
Europese bevolking wordt blootgesteld aan te hoge concentraties fijnstof.
Deze leden vragen welke mogelijkheden om de luchtkwaliteit te verbeteren zijn nagelaten. Waar ligt dit aan? Speelt dit bij vrijwel alle lidstaten
of zijn er enkele achterblijvers? Zijn er specifieke knelpunten aan te wijzen
of regio’s waar deze problemen substantieel meer spelen? Welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

8

oplossingen zijn hier op EU-niveau denkbaar? Deze leden delen ook hier
de inzet op (aangescherpt) bronbeleid. Welke stappen worden hierin
gezet?
Verslag van de Milieuraad van 19 december 2019
De leden van de VVD-fractie merken op dat in december 2019 de motie
Ziengs/Von Martels2 met betrekking tot een Europese aanpak van de
PFAS-problematiek via bronmaatregelen is ingediend. De Minister heeft in
haar brief aan de kamer van 13 februari 20203 medegedeeld dat zij in
Europa inzet op bronbeleid. De Minister geeft aan dat het resultaat een
Europese, juridisch bindende, beperking wordt. Naar verwachting zal
volgens haar in de eerste helft van 2023 een definitief restrictievoorstel ter
besluitvorming aan de lidstaten worden voorgelegd. Deze leden vragen
zich af hoe de weg naar deze volledige beperking in de komende jaren
ingevuld zal worden.
De leden van de CDA-fractie vinden bronaanpak van PFAS erg belangrijk
en lezen dat een groot aantal lidstaten heeft aangedrongen op actie van
de EC op het gebied van PFAS. Hoe ver is de EC met beleid rondom PFAS?
Wat gaan de ministers verder doen om bronaanpak op Europees niveau
van PFAS op gang te krijgen? Deze leden hebben hun twijfels bij de
normen voor PFAS en de detectiewaarden. Hoe kan het dat in omringende
Europese landen de norm van PFAS voor het toepassen van droge grond
en bagger hoger ligt dan in Nederland? Kunnen de ministers in de
Milieuraad d.d. 5 maart 2020 vragen hoe het kan dat omringende
Europese landen wel een hogere norm hebben, zodat de hogere normen
wellicht ook in Nederland zouden kunnen gelden?
De leden van de CDA-fractie vragen met betrekking tot PFAS ook of er op
Europees niveau één norm komt voor alle 6000 PFAS-stoffen. Wat zien de
ministers in de het clusteren van de +/– 6000 PFAS-stoffen, waarbij
verschillende normen gelden? De leden van de CDA-fractie zien in dat
PFAS in sommige gevallen essentiële stoffen zijn, waarvan (nog) geen
vervanger voor bestaat. Deze leden hopen dat de ministers deze gedachtegang meenemen naar de Milieuraad d.d. 5 maart 2020.
Informatie over Chemische Stoffen
De leden van de CDA-fractie lezen dat de vergunningen voor Zeer
Zorgwekkende Stoffen (ZZS) aan actualisatie toe zijn. Wanneer zijn de
ministers van plan de vergunningen te actualiseren? Wat gaan zij hierover
bij de Milieuraad aankaarten en wat gaan zij met ZZS in Europees verband
doen?
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de ambitie in de
Green Deal om het gebruik en de risico’s van schadelijke chemische
stoffen terug te dringen. Deze leden vragen de ministers wat de consequenties zijn voor bedrijven die hun dossiers niet actueel hebben
gehouden. Hoe wordt hierop gehandhaafd? Deze leden vragen de
ministers of er al gevolgen zijn van het aanvullen van de REACH-dossiers
tot nu toe. Zijn er meer stoffen of hun toepassingen verboden? Deze leden
vragen de ministers om hen hiervan op de hoogte te houden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de ontwikkelingen op het
gebied van de circulaire economie. Met name het uitfaseren van
producten en productiemethoden die gebruik maken van ZZS’en verdient
Europese aandacht. Deze leden zijn van mening dat moet worden
2
3

Kamerstuk 28 089, nr. 162
Kamerstuk 35 334, nr. 46

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

9

gestreefd naar een gifvrije economie en het maken en lozen van ZZS’en
kan niet blijven doorgaan. Deze leden vragen om actief beleid voor een
gifvrij Europa. Tenslotte vragen deze leden naar strengere regels voor de
export van afval, waaronder plastic afval naar landen buiten de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). Hoe
zorgen de ministers dat de afvalexportregels niet leiden tot dump in
andere landen, maar dat recycling en verantwoorde verwerking is
gegarandeerd?
II Reactie van de bewindspersonen
Inleiding
Op 27 februari jl. heeft de vaste Kamercommissie voor Infrastructuur en
Waterstaat schriftelijke vragen ingebracht naar aanleiding van de
geannoteerde agenda van de Milieuraad op 5 maart a.s. in Brussel.
Hieronder treft u, mede namens de Minister van Infrastructuur en
Waterstaat, per onderwerp de antwoorden aan.
Vragen op het terrein van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over
onderwerpen (o.a. voedselveiligheid, kringlooplandbouw, landbouw- en
mestbeleid) die buiten de agenda van deze Milieuraad vallen, zijn niet
meegenomen in de huidige brief en zullen door deze bewindspersonen
beantwoord worden in een separate brief aan de Kamer.
Green Deal
De leden van de VVD-fractie lezen over een strategie voor
duurzame en slimme mobiliteit. De leden zijn het eens met de
positieve beoordeling van het kabinet m.b.t. het elektrificeren
van grondoperaties op luchthavens. Tevens vragen de leden van
de VVD- en D66-fractie of er aandacht voor disruptieve innovatie,
zoals elektrisch vliegen wordt gevraagd tijdens de Raad?
De discussie tijdens de aankomende Milieuraad in het kader van de Green
Deal zal zich vormen rond de thema’s klimaat en circulaire economie.
Naast de bestaande instrumenten om CO2-emissies te verlagen, zoals EU
ETS, ziet Nederland een Europese bijmengverplichting voor duurzame
luchtvaartbrandstoffen als een effectief instrument dat daadwerkelijk
bijdraagt aan CO2-reductie. Daarnaast pleit Nederland voor ruimte en
ondersteuning van radicale/disruptieve initiatieven zoals hybride of
elektrisch vliegen. Dit vereist onder meer toewijzing van EU-budget aan
deze innovaties. De Minister van Economische Zaken en Klimaat zal
tijdens de komende Milieuraad hier aandacht voor vragen.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister waarom het
kabinet terughoudend is met het uitbreiden van de ETS naar de
gebouwde omgeving en wegtransport. Wat zijn de zorgen van het
kabinet?
Het kabinet is terughoudend vanwege het feit dat een mogelijk ETS voor
wegtransport en gebouwde omgeving slechts in beperkte mate effectief
zal zijn vanwege een te lage prijselasticiteit. Tevens bestaat er het risico op
relatief hoge uitvoeringskosten. Het kabinet is wel voorstander van
ambitieus klimaatbeleid in deze sectoren. Dit moet bestaan uit
CO2-beprijzing, namelijk in de vorm van belasting, en aanvullende
instrumenten zoals normering. De Commissie zal voor de verbreding van
ETS naar wegtransport en de gebouwde omgeving met een impact
assessment komen. Het kabinet zal deze nauwgezet volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

10

De leden van de D66-fractie merken op dat het kabinet in zijn
fiche meer concrete maatregelen in de Green Deal wenst omtrent
onder andere een integrale strategie voor duurzame en slimme
mobiliteit en de van-boer-tot-bord strategie. De leden van de
D66-fractie vragen de Minister of zij in de milieuraad aandacht
zal vragen voor de nodige concretisering voor deze strategieën.
De discussie tijdens de aankomende Milieuraad in het kader van de Green
Deal zal zich vormen rond de thema’s klimaat en circulaire economie.
Uiteraard zal Nederland wel voor deze thema’s in Europa aandacht blijven
vragen wanneer opportuun en waar mogelijk. Naar verwachting zullen
deze thema‘s met name in het kader van de Transportraad (duurzame en
slimme mobiliteit) en Landbouwraad (van-boer-tot-bord) besproken
worden.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister om haar
standpunt op het verzoek van ondernemersorganisatie FME voor
de totstandkoming van een Europees grondstoffenbeleid in de
uitwerking van de Green Deal, mede gezien de invloedrijke
positie die China in de afgelopen jaren op de wereldmarkt heeft
opgebouwd.
Het kabinet ondersteunt de stevige ambities rond grondstoffen in de EU
Green Deal. Onderdeel van de Green Deal is een herziening van het
EU-actieplan voor de circulaire economie. Hierin wordt een breed pakket
aan maatregelen geadresseerd, onder ander het stimuleren van circulair
ontwerpen van producten, aandacht voor kritieke materialen in onder
andere batterijen en de elektronicasector en de toegang tot voor de EU
belangrijke grondstoffen onder andere uit China. Daarin moeten wij op
Europees niveau samen optrekken met andere lidstaten om een mondiaal
zo gelijk mogelijk speelveld te creëren. Binnen het nationale uitvoeringsprogramma circulaire economie werkt het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat samen met het bedrijfsleven, kennisinstellingen en
overheden om in de maakindustrie via circulaire businessmodellen
slimmer en efficiënter om te gaan met de grondstoffen en producten.
Hiermee versterken wij onze concurrentievermogen en worden we minder
afhankelijk van grondstoffen leverende landen zoals China.
De leden van de D66-fractie merken op dat de Green Deal
voorziet in innovatieve financieringsregelingen voor renovatie en
verduurzaming van de gebouwde omgeving. De leden vragen de
Minister hoe deze regelingen aansluiten op het Warmtefonds. Ook
vragen de leden de Minister of onder deze regelingen ook de
gebouw gebonden financiering valt.
Het Warmtefonds is in februari 2020 gestart met het verstrekken van
financiering met looptijden tot maximaal 20 jaar voor eigenaar-bewoners
en maximaal 30 jaar voor Verenigingen van Eigenaren (VvE’s). Het
Warmtefonds wordt gevuld met publieke en private middelen. Het fonds
wordt toegankelijk voor iedereen, ook voor degenen die nu geen toegang
hebben tot financiering. Daarnaast is een wetsvoorstel in voorbereiding
om het mogelijk te maken de financiering van verduurzaming te koppelen
aan de woning (gebouw gebonden financiering). De lening gaat dan bij
verkoop van de woning over op de volgende eigenaar. Een eigenaar
betaalt alleen rente en aflossing zolang hij of zij in de woning woont. Het
wetsvoorstel in voorbereiding kent een generieke werking. Zowel banken
als het Warmtefonds kunnen gebouw gebonden producten gaan
aanbieden.
De leden van de GroenLinks-fractie benadrukken dat alle fossiele
subsidies zo snel mogelijk moeten worden afgebouwd. Deze
leden zijn van mening dat door het kabinet hier onvoldoende
proactief op wordt gehandeld. Heeft het International Energy

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

11

Agency (IEA) hierover al een rapport opgesteld? Wanneer wordt
die naar de Kamer gestuurd?
De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)
en het IEA zijn op dit moment bezig met het afronden van hun peer review
waarin zij de aanwezigheid van fossiele subsidies in Nederland onderzoeken. Als dit rapport gereed is, zal ik dat vergezeld van mijn reactie aan
uw Kamer zenden.
De GroenLinks-fractie leden kijken ook uit naar de Europese
Klimaatwet. Welke onderwerpen spelen er rondom de
Klimaatwet, naast het doel voor 2030?
Het kabinet is verheugd dat de EU in navolging van Nederland en een
aantal andere Europese lidstaten kiest voor het vastleggen van Europese
klimaatdoelen in een wet. De Europese Commissie heeft deze wet in haar
Green Deal aangekondigd en het voorstel zal naar verwachting 4 maart
aanstaande verschijnen. Nadat het voorstel voor de Klimaatwet is
verschenen zal ik via de gebruikelijke wijze de Tweede Kamer een reactie
op het Commissievoorstel toesturen.
In ieder geval is duidelijk dat klimaatneutraliteit van de EU als doel voor
2050 in het voorstel van de wet zal worden opgenomen. Nederland is
zowel voorstander van het opnemen van het doel voor klimaatneutraliteit
op Europees niveau voor 2050 en wil tevens dat o.b.v. besluitvorming in
de Raad het doel voor 2030 hierin wordt vastgelegd. Vastleggen van deze
doelen levert zowel voor de EU, de lidstaten, bedrijfsleven en
maatschappij duidelijkheid waarop wordt gekoerst waardoor investeringen daarop kunnen worden afgestemd.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister om zich in
Europa sterk te maken voor een krachtige Europese spooragenda
en vragen daarnaast ook aandacht voor de internationale trein,
als alternatief voor de luchtvaart.
In reactie op de Green Deal heeft het kabinet eerder aangegeven het
teleurstellend te vinden dat personenvervoer per spoor niet concreet is
opgenomen in de Green Deal. Om het internationaal personenvervoer per
spoor alsnog hoog op de Europese agenda te krijgen, zodat het met
prioriteit wordt meegenomen in de verdere uitwerking van de Europese
Green Deal, heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een
position paper opgesteld.4 Dit position paper is aangeboden aan de
Europese Commissaris voor Vervoer en de uitvoerend vicevoorzitter voor
de Europese Green Deal en is ter informatie aan de Tweede Kamer
toegestuurd.
Het position paper is in lijn met de Nederlandse ambities op het gebied
van internationaal personenvervoer per spoor. Er wordt beschreven welke
stappen afgelopen jaren gezet zijn, waarom meer en vernieuwde actie
nodig is op Europees niveau en op niveau van de lidstaten en welke
onderwerpen aangepakt moeten worden. Nederland doet een concreet
voorstel hoe dit kan worden vormgegeven.
Zoals eerder aan uw Kamer is toegezegd zal de Kamer dit voorjaar
geïnformeerd worden over de voortgang van het internationale spoordossier. In deze brief zal ook een terugkoppeling worden geven over hoe
het position paper is ontvangen en welke vervolgacties worden gezet.
De leden van de GroenLinks vragen de ministers om zich de
komende periode hard te maken om voor alle bronnen (motoren
voor voertuigen en industriële machines) de best beschikbare
techniek te eisen.
4

Kamerstukken 29 984 en 35 377, nr. 887

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

12

In Europa zet Nederland zich in op het versnellen van de reeds in gang
gezette en onomkeerbare transitie naar nul-emissie in mobiliteit en
transport. Het aanscherpen van EU-emissiestandaarden voor alle typen
voertuigen is nodig om nul-emissie aandrijflijnen te stimuleren en een
gelijk speelveld te creëren. Dit ziet Nederland daarom als de hoeksteen
van Europees bronbeleid. Als het gaat om aanbestedingen bij openbare
werken wordt gestuurd op de best beschikbare en meest schone motoren
bij het inzetten van mobile machines.
De leden van de SP vragen wat er over de uitwerking van het
nieuwe circulair actieplan kan worden gezegd.
Naar verwachting zal de Commissie het tweede circulair actieplan op
10 maart publiceren. Zoals de Commissie heeft aangekondigd in haar
Green Deal beoogt dit actieplan een transitie op alle sectoren, en zet de
Commissie daarbij met name in op een duurzaam productbeleid voor
grondstof-intensieve sectoren zoals de textiel-, bouw-, elektronica- en
kunststoffensector. Daarnaast kondigt de Commissie in de Green Deal
herziening van bestaande wetgeving en nieuwe wetgeving aan om de
transitie naar een circulaire economie te bevorderen. Na publicatie van
het actieplan circulaire economie wordt uw Kamer via de gebruikelijke
procedure met een BNC-fiche nader geïnformeerd.
Het ophogen van het reductiedoel voor 2030 is een goede zaak,
menen de leden van de SP. Zij vragen zich echter wel af hoe dit
gerealiseerd moet worden, aangezien de huidige nationale
klimaatplannen (de INEK’s) onvoldoende zijn om de huidige
doelen te halen. Zij zien de Green Deal niet direct tot het
gewenste resultaat leiden. Hoe gaat dit doel op rechtvaardige en
sociale wijze wel worden gehaald, vragen de leden van de SP.
Deze zomer komt de Commissie met een analyse van de ingediende
INEK’s. Dan zal blijken in hoeverre de nationale bijdragen optellen tot de
Europese 2030-doelen. Het huidige wetgevingspakket (o.a. ETS, ESR, en
de richtlijnen voor hernieuwbare energie en energiebesparing) leidt tot
een reductie voor 2030 in de EU die ruim boven het 2030-doel van 40%
uitkomt. De Commissie geeft aan dat een ophoging van het doel naar 50
tot 55% mogelijk moet zijn en noodzakelijk is om als EU-invulling te geven
aan het Parijs Akkoord. De precieze invulling hiervan moet blijken uit een
Impact Assessment, die deze zomer wordt gepresenteerd. Het kabinet is
van mening dat dit Impact Assessment gedegen moet zijn, zodat op basis
hiervan een goede discussie kan volgen over ophoging van het doel en op
welke manier, maar zet zich er ook voor in dat dit tijdig uitkomt, uiterlijk in
juni. Samen met door Nederland opgezette de kopgroep van gelijkgestemde lidstaten wordt op dit moment gekeken hoe we de Commissie
kunnen bewegen tot deze tijdige publicatie.
De Green Deal betreft een mededeling waarin concrete maatregelen en
voorstellen worden aangekondigd, die allen in samenhang moeten
worden bezien als routekaart richting klimaatneutraliteit, een circulaire
economie en bescherming en herstel van biodiversiteit en milieu. In deze
Green Deal worden voorstellen gedaan op welke wijze een ambitieuzer
klimaatdoel voor 2030 wordt vertaald in beleidsmaatregelen, zoals
aanscherping van het emissiehandelssysteem en intensivering van
bronbeleid, zoals CO2-emissie-eisen van voertuigen en energieprestatie
van gebouwen. Deze voorstellen zullen worden uitgewerkt in lijn met het
vastgestelde hogere klimaatdoel voor 2030. Invulling van de Green Deal
op een sociale en rechtvaardige wijze is daarbij van groot belang. De
Europese Commissie hanteert het principe «Leave no one behind» en wil
maatregelen zodanig invullen dat iedereen mee kan doen en niet wordt
uitgesloten. Het nog in te vullen Klimaatpact en ondersteuning van regio’s
die door de klimaattransitie grotere sociaaleconomische gevolgen zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

13

ondervinden (via het Just Transition Mechanism) zijn daarin belangrijke
elementen.
De leden van de SP vragen of de Europese Klimaatwet net als de
Nederlandse Klimaatwet een kaderwet zal zijn. Zij vinden het
essentieel dat lidstaten zelf invulling (blijven) geven aan hun
energie- en klimaatbeleid. De leden van de SP steunen ambitieus
Europees klimaatbeleid voor sectoren waar dat grensoverschrijdend moet gebeuren, maar benadrukken dat een verdere
integratie van een Europese energiemarkt geen deel van de
oplossing is. Integendeel, het verder vermarkten van energie is
deel van het probleem aldus deze leden. Zij vragen hierop een
reactie.
Het voorstel voor de klimaatwet van de EU zal naar verwachting 4 maart
aanstaande verschijnen en zal zich naar verwachting richten op de het
vaststellen van algemene Europese klimaatdoelen. Verdere invulling van
het klimaatbeleid zal zowel op Europees als nationaal niveau plaatsvinden. Europees zijn bijvoorbeeld het emissiehandelssysteem en het
bronbeleid voor voertuigen en gebouwen geregeld. Uitwerking en
implementatie van het beleid in niet- ETS-sectoren vinden nationaal
plaats. Het klimaatprobleem is een grensoverschrijdend probleem.
Daarom is het nuttig en nodig om voor grensoverschrijdende sectoren en
producten de afspraken zo veel mogelijk Europees te regelen. Dit vergroot
de effectiviteit van emissiereductiemaatregelen en borgt een gelijk
speelveld voor bedrijven.
Het creëren van een efficiënte Europese energiemarkt vergt dat we op
Europees niveau afspraken maken en regels vaststellen. Op een efficiënte
energiemarkt stroomt energie vrij waar en wanneer dat het meest nodig
is. Er is sprake van grensoverschrijdende concurrentie, een gelijk
speelveld voor producenten, voldoende interconnectie en de juiste
prijssignalen voor investeringen. Dit zorgt voor efficiënte prijzen voor de
consument. Hiervoor is regulering op Europees niveau noodzakelijk en op
die manier kijk ik naar verdere integratie van de Europese energiemarkt.
Daarbij geldt wel dat lidstaten zelf verantwoordelijk zullen blijven voor de
invulling van hun energiemix.
Ik benadruk daarbij het belang van versterkte integratie van de
Noordwest-Europese energiemarkt. Beleidskeuzes van buurlanden
hebben vaak ook gevolgen voor de Nederlandse markt. Maatregelen
kunnen dan effectiever worden genomen in regionaal verband en via
marktkoppeling. Ik werk nauw samen in regionaal verband in het
Pentalateraal Energieforum, met België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg,
Oostenrijk en Zwitserland. Deze energiemarkten zijn zo nauw met elkaar
verweven dat afstemming nodig is. We kijken naar marktkoppeling,
leveringszekerheid en marktflexibiliteit. Recent hebben we ook samen een
regionaal hoofdstuk geschreven in het Integrale Nationale Energie- en
Klimaatplan (INEK). Daarnaast is er het samenwerkingsverband op de
Noordzee voor het ontwikkelen van (de markt voor) wind op zee. Zowel
voor het Pentalateraal Energieforum als voor Noordzeesamenwerking
geldt dat de samenwerking niet alleen plaatsvindt tussen overheden,
maar juist ook inclusief netbeheerders en toezichthouders.
Daarbij geldt dat lidstaten, dus ook Nederland, zelf invulling kunnen geven
aan de energiemix. We houden ruimte voor ons eigen nationaal beleid dat
ook effect heeft op de energiemarkt, zoals de verhoging van het
SDE+-budget in deze kabinetsperiode of de door beide Kamers inmiddels
aangenomen Wet verbod op kolen bij elektriciteitsproductie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

14

De leden van de SP benadrukken nogmaals dat ambitieus
klimaatbeleid alleen kan slagen als dit ook sociaal en rechtvaardig klimaatbeleid is. Zij vragen hoe dit uitwerking gaat
krijgen.
In de Green Deal wordt op verschillende manieren invulling gegeven aan
een sociaal en rechtvaardig klimaatbeleid. Regio’s die grote sociaaleconomische gevolgen ondervinden zullen worden ondersteund via het Just
Transition Mechanism en de verdere uitwerking van het Klimaatpact,
waarbij maatschappelijke partners, bedrijven en regionale en lokale
overheden betrokken worden.
Het kabinet acht het van groot belang dat de klimaat- en energietransitie
betaalbaar, haalbaar en uitvoerbaar is. Met het Klimaatakkoord is hieraan
invulling gegeven (Kamerstuk 32 813, nr. 342). Zo zijn maatregelen
genomen gericht op een eerlijke lastenverdeling en is een speciale
commissie bij de sociaaleconomische Raad (SER) ingericht die
arbeidsmarkt- en scholingsvraagstukken in samenhang beschouwt. De
SER zal nationale, regionale en sectorale initiatieven bevorderen en
verbinden en de ontwikkeling van sectorale scholings- en arbeidsmarktagenda’s faciliteren. Om de werkgelegenheidseffecten van de energietransitie te adresseren, heeft het kabinet een voorziening werkgelegenheidseffecten energietransitie gecreëerd, gericht op van-werk-naar-werk
begeleiding en om- en bijscholing.
EU-Langetermijnstrategie
De leden van de SP steunen klimaatbeleid dat zich richt op een
klimaatneutrale EU in 2050. Zij missen echter zowel in Nederlands als EU-beleid visie hoe daar te komen. Klimaatbeleid
bestaat, ook met de voorstellen van de Green Deal, vooralsnog
uit een hele boel losse maatregelen zonder samenhang en zonder
inzicht in de gevolgen voor de (Europese) huishoudens. Zonder
duidelijke visie en een samenhangend en overkoepelend klimaatbeleid gericht op het verkleinen van sociaaleconomische
verschillen, kan er nooit sprake zijn van effectief klimaatbeleid
menen deze leden. Hoe wordt dit binnen de EU opgepakt?
De eerste belangrijke stap is duidelijkheid over de richting van het
klimaatbeleid. Daarvoor heeft de Europese Unie recentelijk zich tot doel
gesteld om in 2050 klimaatneutraal te zijn.
Op basis van dit doel zal invulling moeten worden gegeven aan een
samenhangend klimaatbeleid. Het komt daarbij aan op de uitwerking,
maar het is positief dat de Europese Commissie in de Green Deal juist
veel aandacht heeft voor de samenhang. Er is oog voor het wenkend
perspectief en voor de samenhang tussen maatschappelijke opgaven,
waaronder klimaatneutraliteit, circulaire economie en herstel van
biodiversiteit en milieu. Ook is het positief dat in de Green Deal niet alleen
wordt gekeken naar het beleid in de verschillende sectoren van de
klimaattransitie, maar juist ook de economische en financiële systemen
worden aangepast. Tot slot is ruimschoots aandacht voor de sociaaleconomische dimensie. Het Just Transition Mechanism zal regio’s die grote
sociaaleconomische gevolgen van de klimaattransitie ondervinden gaan
ondersteunen en het nog in te vullen Klimaatpact zal maatschappelijke
actoren, bedrijven en regionale en lokale overheden daarbij gaan
betrekken en ook via het principe van «Leave no one behind» invulling
aan het beleid wordt gegeven. Het kabinet zet zich ervoor in dat deze
maatregelen elkaar versterken en wacht de concrete voorstellen af. Wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

15

betreft de inzet van het kabinet rondom het Just Transition Mechanism is
uw kamer al eerder geïnformeerd middels een BNC-fiche5.
Vergroening van het Europees Semester
De leden van de SP vragen hoe wordt voorkomen dat de voorgestelde vergroening tot niets anders zal leiden dan «greenwashing» van investeringen. Hoe wordt verzekerd dat de belastingen en subsidies daar terecht komen waar ze echte
veranderingen teweegbrengen, zonder dat dit leidt tot juist een
hogere (energie- en milieu) belasting voor huishoudens en nog
meer subsidievoordelen voor vervuilende bedrijven?
Om de transitie naar een klimaatneutrale economie te realiseren acht het
kabinet het van belang dat publieke en private groene investeringen zo
efficiënt en effectief mogelijk worden ingezet. Het kabinet zet zich in om
greenwashing te voorkomen. De Europese Groene Taxonomie, waar
afgelopen december een akkoord over is bereikt speelt een belangrijke rol
in het voorkomen van greenwashing. In deze taxonomie wordt zeer helder
en concreet gedefinieerd welke bedrijfsactiviteiten «groen» gelabeld
mogen worden, en welke niet, waardoor voorkomen wordt dat projecten
of bedrijven zich onterecht groen noemen. Voorlopig is er alleen nog een
taxonomie gerelateerd aan klimaatactiviteiten, maar de komende jaren
wordt dit verder ingevuld voor ook andere duurzaamheidsdoelen.
Nederland steunt een Europese aanpak op dit gebied, zodat Nederlandse
bedrijven en banken geen last ondervinden van verschillen tussen landen.
Het Meerjarig Financieel Kader (MFK) moet de helft van de investeringsopgave van de Green Deal dekken. Om overschatting van klimaatuitgaven
binnen het MFK te voorkomen, acht het kabinet het van belang dat de
effectieve bijdrage van uitgaven aan klimaatdoelstellingen goed wordt
beoordeeld. In de MFK-onderhandelingen zet het kabinet daarom in op
realistische en effectieve tracering van de klimaatgerelateerde investeringen uit individuele programma’s onder het MFK. Ook zet het kabinet in
op verbeterde monitoring middels jaarlijkse rapportages en de
mogelijkheid tot bijsturing.
Europese waterwetgeving
De leden van de CDA-fractie vragen de ministers aan te geven
welke mogelijkheden zij precies zien voor aansluiting van de
waterwetgeving bij de doelen voor een circulaire economie. Ook
vragen deze leden de ministers om te beschrijven welke andere
mogelijkheden zij zien voor meer coherentie tussen de Europese
waterwetgeving en ander Europees beleid.
De richtlijn stedelijk afvalwater uit 1991 is verouderd en richt zich vooral
op de zuivering van organische stoffen en de nutriënten stikstof en
fosfaat. Er bestaan inmiddels meer geavanceerde zuiveringstechnologieën
waar ook andere soorten verontreiniging, zoals bijvoorbeeld resten van
geneesmiddelen, verwijderd kunnen worden. Het gezuiverde rioolwater
kan hierdoor dienen als bron van zoetwater en wordt geschikt voor
hergebruik. Daarnaast zijn er diverse initiatieven bij de waterschappen om
ook grondstoffen terug te winnen uit het afvalwater. Daarmee kan een
herziene richtlijn stedelijk afvalwater bijdragen aan een circulaire
economie.
Meer coherentie tussen de Europese waterwetgeving zie ik vooral bij de
toelating van chemische stoffen, zoals bij REACH en het toelatingsbeleid
voor bijvoorbeeld gewasbeschermingsmiddelen. Indien hierbij meer
rekening wordt gehouden met milieueffecten, dan draagt dit bij aan
doelrealisatie van bijvoorbeeld de Kaderrichtlijn Water.
5

Kamerstuk 22 112, nr. 2845

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

16

De leden van de D66-fractie ondersteunen de ambitie van het
kabinet op de richtlijn behandeling stedelijk afvalwater. De leden
vragen of de Minister, gezien de kennispositie van Nederland op
waterbeleid, bereid is om kennis op het gebied van waterkwaliteitsbeleid en innovatieve water zuiverende technieken te delen
met de Europese Commissie en andere lidstaten.
Momenteel is er al sprake van goede samenwerking tussen Nederland, de
Europese Commissie en lidstaten om Nederlandse expertise op dit
onderwerp te delen. Zo was onlangs de Europese Commissie op
werkbezoek bij waterschap Rijn en IJssel. Daarnaast vindt veel uitwisseling plaats binnen de Internationale Commissie ter Bescherming van de
Rijn waar al geruime tijd wordt gewerkt aan de aanpak van microverontreinigingen ook uit huishoudelijke bronnen. Tot slot vindt er veel
uitwisseling plaats van ervaringen met zuiveringstechnologieën met
Zwitserland en enkele Duitse deelstaten waar men actief is met verdergaande zuivering bij rioolwaterzuiveringen (de vierde zuiveringstrap bij
RWZI’s).
De leden van de D66-fractie steunen de ambitie van het kabinet
om in te zetten op een bronaanpak van de verontreiniging van
water. De leden vragen de Minister hoe zij, gezien de kosten en
moeilijkheidsgraad van het zuiveren van water dat is verontreinigd door opkomende stoffen, ook op andere manieren dan via
de Richtlijn Behandeling stedelijk afvalwater gaat zorgen dat
verontreiniging bij de bron wordt aangepakt.
Aanpak aan de bron blijft het uitgangspunt. Dit betekent dat er zo veel
mogelijk helemaal aan het begin van de keten, onder REACH en het
toelatingsbeleid voor bijvoorbeeld gewasbeschermingsmiddelen, naar
vergunningverlening wordt gekeken. Voor de resten van geneesmiddelen
is er een specifieke ketenaanpak. Wat er niet in komt hoeft er ook niet
uitgehaald worden, maar voor het veelvoud aan stoffen dat via huishoudelijk gebruik in het afvalwater komt, zal aanpak aan de bron nooit de
gehele oplossing kunnen bieden.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister om toe te lichten
waarom zij in haar huidige inzetomschrijving op de Richtlijn
Behandeling stedelijk afvalwater niet spreekt over het eventueel
verplichten van een Best Beschikbare Techniek richtlijn met
betrekking tot nieuwe zuiveringstechnieken op stoffen die een
potentieel grote negatieve impact kunnen hebben op de kwaliteit
van het drinkwater.
De huidige Richtlijn stedelijk afvalwater is verouderd waardoor het werken
met meer innovatieve zuiveringsmethoden niet wordt gestimuleerd. Er
bestaan inmiddels diverse zuiveringsmethoden waarmee allerlei
chemische stoffen verwijderd kunnen worden en deze methoden
ontwikkelen zich verder. Wat de beste, meest geschikte en daarmee meest
kosteneffectieve techniek is, hangt mede af van locatiespecifieke
omstandigheden en of er al dan niet ook grondstoffen teruggewonnen
kunnen worden. Een zekere mate van flexibiliteit in de herziene richtlijn is
daarom belangrijk. Ook hoeft een verdergaande zuivering niet per se
generiek voor alle rioolwaterzuiveringsinstallaties te worden voorgeschreven, maar zou het juist daar aan de orde zijn waar risico’s voor
drinkwater of ecologie aan de orde zijn.
De leden van de D66-fractie onderschrijven de houding van het
kabinet om kritisch tegenover het «one out all out-principe» te
staan. De leden vragen de Minister echter om verder uiteen te
zetten wat haar insteek met betrekking tot flexibiliteit bij
monitoring en rapportage concreet inhoudt en hoe zich dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

17

vertaalt tot de huidige invulling van het principe en de
handhaving daarop.
De Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft in de bijlagen allerlei verplichtingen
staan ten aanzien van monitoring. Dat gaat bijvoorbeeld over de keuze
van stoffen en de frequentie van meten. Het is bekend dat er veel meer
stoffen zijn, dan dat we nu meten. Het is ook bekend dat sommige stoffen
in piekconcentraties voorkomen, die met een aantal keer meten per jaar
niet altijd gedetecteerd worden. Meer stoffen en vaker meten zijn niet
altijd goed mogelijk: waterbeheerders geven nu al jaarlijks vele miljoenen
euro’s uit aan monitoring. Er zijn wel nieuwe, kosteneffectievere meettechnieken, zoals effect-monitoring met bioassays en meten in passieve
verzamelmonsters. Mijn pleidooi is om de KRW flexibeler te maken, zodat
we kunnen onderzoeken of we deze technieken kunnen gebruiken in
plaats van wat nu is voorgeschreven.
Naast de stroomgebiedbeheerplannen levert Nederland informatie aan de
Europese Commissie via elektronische rapportage. Dat zijn grote tabellen
met informatie die soms weinig waarde heeft. Nederland is van mening
dat de stroomgebiedbeheerplannen voldoende zijn als verantwoording en
dat de elektronische rapportage daarom sterk vereenvoudigd kan worden.
De leden van de D66-fractie ondersteunen het plan van het
kabinet om in te zetten op coherentie tussen verschillende
beleidsterreinen met betrekking op de waterkwaliteit, zoals
bijvoorbeeld de circulaire economie. De leden vragen de Minister
uiteen te zetten op welke beleidsterreinen zij nog meer inzet op
coherentie.
In Nederland streven we naar coherentie tussen het waterkwaliteitsbeleid,
het mestbeleid en het beleid ten aanzien van de zuivering van afvalwater,
omdat in delen van Nederland de doelen voor nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen nog niet worden gehaald. De grootste bron van
nutriënten is af- en uitspoeling van landbouwgrond, maar in bepaalde
wateren kunnen ook rioolwaterzuiveringsinstallaties een grote bron
vormen. Daarom wordt ook afstemming gezocht tussen het waterkwaliteitsbeleid en het beleid voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen.
De leden van de D66-fractie uiten hun zorgen over de houding
van het kabinet dat er moet worden ingezet op zogeheten
modernisering van de KRW. De leden vragen de Minister om
uiteen te zetten hoe zij gaat garanderen dat de inzet op modernisering niet leidt tot een verwatering van de doeleinden.
Bovendien vragen de leden de Minister om uiteen te zetten of zij
in haar modernisering ook rekening houdt met andere ontwikkelingen dan opkomende stoffen voor de waterkwaliteit en beschikbaarheid van drinkwater, zoals klimaatverandering, en wat haar
inzet hierop is.
Modernisering van de KRW is op specifieke onderdelen wenselijk,
bijvoorbeeld op het punt van monitoring. Ook dient een alternatieve
indicator naast het huidige «one-out-all-out» principe in de richtlijn
verankerd te worden om een brede toepassing te verkrijgen. Zie verder de
punten die uw Kamer afgelopen juni heeft ontvangen, waarin ook de
gevolgen door klimaatverandering zijn vermeld.6 Ik vraag de Commissie
flexibiliteit te bieden in de KRW, zodat er geanticipeerd kan worden op
veranderingen in de ecologie ten gevolge van bijvoorbeeld waterafvoer
en -temperatuur door klimaatverandering.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister haar
standpunt kan toelichten ten aanzien de redenen die volgens de
6

Kamerstuk 27 625, nr. 471

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

18

Commissie oorzaak zijn dat doelen van de KRW nog niet gehaald
zijn op veel plaatsen: onvoldoende financiering, langzame
implementatie en een onvoldoende integratie van milieudoelstellingen in ander sectoraal beleid.
De Commissie geeft een beeld van alle Europese lidstaten. In Nederland
hebben we de richtlijn snel en samen met alle betrokken partijen
geïmplementeerd. Er zijn middelen op de begroting voor (klimaatadaptieve) maatregelen om de inrichting van de grote wateren natuurlijker te
maken. Ook regionale waterbeheerders zetten zich in om de regionale
wateren te verbeteren. Ik onderschrijf de integratie van milieudoelstellingen in ander sectoraal beleid als belangrijke uitdaging. Binnen
Nederland wordt in het mestbeleid rekening gehouden met de doelen van
de KRW. Op Europees niveau is bij de toelating van stoffen meer aandacht
nodig van mogelijke milieueffecten. Zoals ik eerder heb aangegeven,
roept Nederland de Commissie op om dit op te pakken in haar streven
vervuiling tot nul terug te brengen.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn er dus van overtuigd dat
het belangrijk is dat lidstaten snel actie ondernemen om met de
geleerde lessen van de fitness-check aan de slag te gaan en een
betere waterkwaliteit te bereiken. Juist ook omdat, zo staat te
lezen op pagina iii van de samenvatting van de fitness-check, veel
uitdagingen nog niet eens meegenomen zijn in de KRW. Denk
hierbij aan klimaatverandering, waterschaarste en nieuwe
vervuilers zoals microplastics. In deze context zijn de leden van
de GroenLinks-fractie dan ook benieuwd welk standpunt de
Minister namens Nederland in de Raad zal inbrengen. Kan de
Minister haar standpunt toelichten? Ook in relatie tot de drie
algemene belemmeringen die volgens de Commissie in de weg
staan?
Voor klimaataspecten verwijs ik u naar het vorige antwoord. Voor
opkomende stoffen en (micro)plastics vraag ik de Commissie om in het
kader van haar streven de vervuiling tot nul terug te brengen, als
onderdeel van de Green Deal, een ambitieuze aanpak te kiezen. Daarbij
moet zoveel als mogelijk voorkomen worden dat deze stoffen het milieu
bereiken.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben vernomen dat er in
Nederland twee grote factoren zijn die het realiseren van de
opgaves van de KRW bemoeilijken: de impact van de chemische
stoffen in het oppervlakte- en grondwater en de impact van de
landbouw door uitspoeling. Deze leden hebben hierover grote
zorgen. Hoe gaat de Minister zorgen dat deze twee grote
problemen die de realisatie van de KRW onder druk zetten snel
aangepakt worden?
De vraag over de impact van de chemische stoffen in het oppervlakte- en
grondwater wordt achtereenvolgens hieronder behandeld.
Wat betreft de chemische stoffen, is de Minister het met de leden
van de GroenLinks-fractie eens dat de problematiek van deze
stoffen het beste aangepakt kan worden buiten de KRW? Door
andere richtlijnen zoals REACH, de Environmental Quality
Standards Directive en de Groundwater Directive?
In de stroomgebiedsbeheerplannen voor de periode 2016–20217 is
aangegeven welke stoffen maken dat de chemische doelen van de KRW
niet overal gehaald worden. Daaruit blijkt dat slechts een beperkt aantal
stoffen zorgt voor niet behalen van de toestand in veel wateren. Hoewel
het binnen de KRW om tientallen chemische stoffen gaat, zijn er veel meer
7

Kamerstukken 31 710 en 27 625, nr. 45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

19

stoffen die (nog) niet onder de KRW genormeerd zijn. In de brief van
afgelopen juni8 is aangegeven dat we op nationaal niveau inzetten op een
ketenaanpak. Op een aantal terreinen is een aanpak op Europees niveau
wenselijk voor een gelijk speelveld. Het is effectiever om met EU-breed
geldende gebruiksbeperkingen «aan de voorkant» te voorkomen dat
stoffen in het water komen, in plaats van nationale maatregelen na de
constatering dat stoffen worden aangetroffen in het water. Daarbij kijk ik
steeds, afhankelijk van de aard van de stof en de wijze waarop deze in het
water terecht kan komen, welke regelgeving het meest geschikt is om het
probleem aan te pakken. Ik steun de Commissie in haar streven de
vervuiling naar nul terug te brengen, mits dit uitmondt in daadkrachtige
uitvoering.
De leden van de SP vragen hoe meer flexibiliteit bij monitoring en
rapportage zich verhoudt tot de zorgen om opkomende stoffen.
De leden van de SP menen dat het borgen van waterkwaliteit
staat of valt bij monitoring en rapportageplichten, juist bij
grensoverschrijdende dreigingen van de waterkwaliteit. Zij
merken op dat de kritiek van de Commissie zich richt op het niet
of onvoldoende voldoen aan bestaande wetgeving, waarom dan
inzetten op meer flexibiliteit vragen deze leden.
In antwoord op vragen van de D66-fractie zijn er voorbeelden gegeven
van meer flexibiliteit bij monitoring en rapportage. Flexibiliteit in
monitoring geeft (financiële) ruimte om met een brede screening,
effectgericht te gaan monitoren en vervolgens op zoek te gaan naar de
belangrijkste stoffen die eventueel problemen veroorzaken. Ook kunnen
met nieuwe technieken meer pieken in concentraties aangetoond worden.
Daarmee helpt de flexibiliteit in de huidige monitoringsverplichtingen om
meer grip te krijgen op de problematiek van opkomende stoffen.
De leden van de SP steunen de inzet op bronbeleid en ketenaanpak. Maar zij zijn wel kritisch op de voorgestelde risicogerichte aanpak. Waarom heeft dit de voorkeur vragen zij.
Zoals eerder aangegeven blijft aanpak aan de bron de voorkeur hebben,
maar zoals ook uit de ketenaanpak medicijnresten uit water blijkt, blijft de
rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) ook een belangrijke schakel.
Verdergaande zuivering hoeft echter niet per se generiek voor alle RWZI’s
te worden voorgeschreven, maar zou het juist daar aan de orde zijn waar
risico’s voor drinkwater of ecologie aan de orde zijn.
Verder vragen de leden van de SP-fractie wat de rol is van de
overige richtlijnen zoals de REACH, de Nitraatrichtlijn en het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid hierin en hoe zich dit tot
elkaar verhoudt. Hierbij wijzen deze leden op de problemen
rondom chemische en opkomende stoffen. Hoe wordt deze
problematiek door de evaluatie opgepakt?
REACH speelt een rol bij de toelating van chemische stoffen. De Nitraatrichtlijn heeft ten doel de waterverontreiniging die wordt veroorzaakt door
agrarische bronnen te verminderen en te voorkomen. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid is een financieel instrument dat daarbij kan helpen.
Deze instrumenten helpen voorkomen dat stoffen het water bereiken en
vormen zo onderdeel van de keten.
Raadsconclusies Luchtkwaliteit
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister om zich de
komende periode hard te maken om voor alle bronnen de best
beschikbare techniek te eisen.
8

Kamerstuk 27 625, nr. 471

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

20

Onze luchtkwaliteit is sterk afhankelijk van emissies uit verschillende
bronnen. Daarom pleit ik in Europees verband niet alleen voor het
aanscherpen van de Europese luchtkwaliteitseisen, maar ook voor het
waar mogelijk aanscherpen van emissie-eisen, waaronder het op termijn
aanscherpen van de emissie-eisen van houtkachels onder de Ecodesign
richtlijn.
De leden van de SP vragen welke mogelijkheden om de luchtkwaliteit te verbeteren zijn nagelaten. De leden vragen waar dit aan
ligt. Speelt dit bij vrijwel alle lidstaten of zijn er enkele achterblijvers? Zijn er specifieke knelpunten aan te wijzen of regio’s
waar deze problemen substantieel meer spelen? Welke oplossingen zijn hier op EU-niveau denkbaar? De SP deelt ook hier de
inzet op (aangescherpt) bronbeleid. Welke stappen worden hierin
gezet?
Uit de fitness check van de Europese Commissie blijkt dat de huidige
richtlijnen hebben bijgedragen aan het naar beneden brengen van de
luchtverontreiniging. Uit de fitnesscheck blijkt echter ook dat veel landen
op een of meer plekken in hun land nog niet voldoen aan de
EU-limietwaarden. De Commissie rapporteert bijvoorbeeld 15 cases
waarin (PM10) aanhoudend wordt overschreden (Bulgarije, Tsjechië,
Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Hongarije, Italië, Letland,
Portugal, Polen Roemenië, Zweden, Slowakije, Slovenië). In totaal zijn er
twintig landen die voor een of meer stoffen overschrijdingen hebben.
Het aantal inwoners dat aan luchtverontreiniging boven de Europese
grenswaarden wordt blootgesteld is ongeveer 8 procent. Maar het aantal
mensen dat boven de WHO-advieswaarden wordt blootgesteld, blijft
ondanks alle verbeteringen erg hoog en ligt rond de 77% (voor PM2,5). De
Europese Commissie geeft aan dat een belangrijke oorzaak van de hoge
blootstelling gelegen is in achterblijvende implementatie van de Europese
richtlijn in die landen. De overschrijdingen hebben vooral te maken met
emissies van de sectoren transport, energie en landbouw. Ik zet mij in om
een Europese oplossing te vinden om de luchtverontreiniging naar
beneden te brengen. Specifiek zet ik mij in om de Europese luchtkwaliteitsnormen in lijn te brengen met de op wetenschappelijke grondslag
gebaseerde WHO-advieswaarden. Daarnaast vind ik het belangrijk om ook
waar mogelijk het bronbeleid aan te scherpen. Ik zet mij ervoor in dat de
Europese Milieuraad de Commissie oproept om met concrete voorstellen
voor aanscherping van de luchtkwaliteitsnormen te komen.
Diversen
De leden van de VVD-fractie vragen zich af hoe de weg naar een
beperking op het op de markt brengen van producten met PFAS
wordt ingevuld.
Nederland werkt bij het opstellen van een beperking op het op de markt
brengen van producten met PFAS samen met Duitsland, Denemarken,
Zweden en Noorwegen alsmede met het Europees Agentschap voor
chemische stoffen (ECHA). Doel is om niet-essentiële toepassingen te
verbieden. Ook kunnen risicoverlagende maatregelen worden geëist van
toepassingen die niet worden verboden.
De komende periode zal via openbare raadpleging informatie worden
gevraagd aan bedrijven en andere belanghebbenden over verschillende
toepassingen en alternatieven. Gelijktijdig doet Nederland onderzoek naar
de belangrijkste bronnen van PFAS naar het milieu. Op basis van onder
andere deze informatie wordt met de genoemde lidstaten volgend jaar
een voorstel opgesteld om producten te verbieden, met uitzondering van
de essentiële toepassingen. Na indiening van dit voorstel volgt één jaar
waarin onder meer een zes maanden durende openbare raadpleging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

21

plaatsvindt en twee wetenschappelijke comités advies uitbrengen. Daarna
gaat het voorstel naar de Europese Commissie die het aan de lidstaten ter
stemming voor zal leggen, naar verwachting in de loop van 2023.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe ver de Europese
Commissie is met het komen tot beleid rondom PFAS en wat de
ministers verder gaan doen om bronaanpak op Europees niveau
van PFAS op gang te krijgen.
Nederland zet zich nu met een aantal andere lidstaten in om te komen tot
een Europese restrictie. Dit beoogt om te komen tot een verbod op alle
producten met uitzondering van de essentiële toepassingen. Dat is de
meest vergaande vorm van bronbeleid op productniveau. Daarnaast heb
ik de Europese Commissie verzocht om, net als in Nederland, ook in
Europa een link te leggen tussen stoffenbeleid en emissiebeleid. Meer
concreet: om ook in de EU af te spreken dat als een stof geclassificeerd is
als zeer zorgelijk (ZZS), ook de emissies van zo’n stof naar lucht of water
te minimaliseren.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe het kan dat in omringende Europese landen de norm van PFAS voor het toepassen van
droge grond en bagger hoger ligt dan bij ons. Kunnen de
ministers in de milieuraad d.d. 5 maart 2020 vragen hoe het kan
dat omringende Europese landen wel een hogere norm hebben,
zodat de hogere normen wellicht ook in Nederland zouden
kunnen gelden?
Het tijdelijk handelingskader PFAS is een invulling van de wettelijke
zorgplichten overeenkomstig het voorzorgbeginsel, dat ten grondslag ligt
aan het (inter)nationale milieubeleid en onder meer is opgenomen in
Artikel. 191 van het EU-verdrag. Er is in de EU geen specifiek juridisch
kader voor bodem zoals dat met de bijvoorbeeld de Kaderrichtlijn Water
er wel is voor de waterkwaliteit. Er zijn dus geen geharmoniseerde
EU-normen. Landen vertalen de internationale afspraken zelf in nationale
regelgeving. De aanpak in andere landen is niet per definitie goed te
vergelijken door verschillen in nationale omstandigheden, zoals de
humane en ecologische risico’s en de feitelijke situatie zoals dat we in
Nederland dicht op het grondwater zitten. Het RIVM heeft geconstateerd
dat landen met relatief hoge normen die normen over het algemeen al
enkele jaren geleden hebben vastgesteld op basis van toen nog hogere
gezondheidskundige innamegrenzen. Recentere normen zijn vaak
strenger vanwege de toenemende kennis over PFAS en de risico’s. Het is
erg waarschijnlijk dat landen die nu de normen gaan herevalueren of voor
het eerst afleiden vergelijkbare data als in Nederland zullen gebruiken. Bij
Noorwegen zien we dat de risicogrenzen bijvoorbeeld nu ook in dezelfde
orde van grootte uitkomen. Concluderend zijn normen niet uitsluitend op
basis van hun getalswaarde te vergelijken. Uiteraard heb ik oog voor de
ontwikkelingen in buurlanden. Eerder heb ik uw kamer geïnformeerd dat
ik in EU verband met steun van diverse lidstaten werk aan een verbod op
alle producten met PFAS, met uitzondering van essentiële toepassingen9.
De CDA-fractieleden vragen zich met betrekking tot PFAS ook af
of er op Europees niveau één norm komt voor alle 6000
PFAS-stoffen. Wat ziet de Minister in het clusteren van de +/6000 PFAS-stoffen, waarbij verschillende normen gelden?
Voor wat betreft stoffenbeleid zet Nederland in op een restrictie voor niet
essentiële toepassing van alle stoffen uit de stofgroep PFAS. Een
verplichting om in Nederland op alle stoffen uit de stofgroep PFAS (meer
dan 4700 PFAS) te meten zou niet uitvoerbaar en doelmatig zijn. Nu wordt
gemeten naar de aanwezigheid van 30 stoffen uit de stofgroep PFAS. Deze
9

Kamerstuk 21 501-08, nr. 796

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

22

lijst is samengesteld door experts van RWS, RIVM en laboratoria op basis
van de kennis over welke PFAS er in Nederland worden gebruikt en dus in
Nederland gevonden kunnen worden. Het is niet zinvol om nu te meten
op meer PFAS in grond en baggerspecie. Bij het definitieve handelingskader zal nader worden ingegaan op de manier waarop we met de hele
stofgroep PFAS omgaan en of clustering hierbij een rol moet spelen.
De leden van de CDA-fractie zien in dat PFAS in sommige
gevallen essentiële stoffen zijn, waar (nog) geen vervanger voor
bestaat en spreken de hoop uit dat de ministers deze gedachtegang mee zullen nemen.
De zorg dat sommige stoffen essentieel zijn is bekend en dat is ook de
reden dat ik consequent spreek over een verbod op het op de markt
brengen van producten met PFAS met uitzondering van de essentiële
toepassingen. Gedurende het opstellen van het voorstel voor een
restrictie zal, mede op basis van informatie uit de diverse openbare
raadplegingen, worden vastgesteld welke toepassingen als essentieel
moeten worden aangemerkt.
Informatie over Chemische Stoffen
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer de vergunningen
voor Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) worden geactualiseerd en
hoe het ZZS-beleid in Europees verband wordt aangekaart.
De ZZS-uitvraag moet ertoe leiden dat uiterlijk 1 januari 2021 informatie
van bedrijven beschikbaar is bij het bevoegde gezag over hun actuele
ZZS-emissies. Op basis van deze gegevens onderzoekt het bevoegd gezag
of de vergunning geactualiseerd moet worden, bijvoorbeeld omdat er een
minimalisatieverplichting in de vergunning moet worden opgenomen. Het
Nederlandse ZZS-beleid combineert een informatieplicht gevolgd door
een minimalisatieplicht en kan de emissies van ZZS effectief terugdringen.
Daarom heb ik zoals hierboven al vermeld dit beleid ook bij Europese
collega’s onder de aandacht gebracht.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister wat de consequenties zijn voor bedrijven die hun REACH-dossiers niet actueel
hebben gehouden en hoe hierop wordt gehandhaafd.
Het Europees agentschap ECHA controleert of de dossiers volledig in
overeenstemming met de eisen zijn. Als dat niet het geval is, wordt het
bedrijf aangeschreven en krijgt het de gelegenheid om de informatie aan
te vullen. Als dat niet tijdig gebeurt, gaat een bericht naar de bevoegde
autoriteit in het land waar de registrant gevestigd is. Deze kan dan
handhavend optreden.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister of er al gevolgen
zijn van het aanvullen van de REACH-dossiers en vragen om
hiervan op de hoogte te worden houden.
De vraag naar de gevolgen van het aanvullen van REACH-dossiers is niet
eenvoudig te beantwoorden omdat ECHA deze informatie per dossier niet
expliciet meedeelt aan de lidstaten. In de meeste gevallen zal aanvullende
informatie in een REACH-dossier leiden tot betere informatie over de
eigenschappen van de stof. Hierdoor verbetert ook de informatie voor
werknemers of consumenten over veilig gebruik van de stof of een
product waar de stof in zit. Als uit de aanvullende informatie blijkt dat er
een zorg is voor gezondheid of milieu, dan kan een vervolgactie worden
ingezet. Dit kan variëren van het opvragen van aanvullende informatie om
te verduidelijken of er een risico is, tot het in gang zetten van actie om het
op de markt brengen van de stof in te perken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

23

De leden van de GroenLinks-fractie vragen in het kader van de
circulaire economie naar actief beleid om producten en productiemethoden die gebruik maken van ZZS’en uit te faseren en om
actief beleid voor een gifvrij Europa.
Ik deel het belang van het streven naar een gifvrij Europa. Daartoe levert
Nederland in de EU een actieve inzet op het identificeren van ZZS en op
maatregelen om deze uit te faseren of de risico’s hiervan te beheersen. Op
dit moment is het niet mogelijk om ZZS-en volledig uit te faseren omdat
er voor sommige essentiële toepassingen nog geen alternatieven zijn.
In een circulaire economie worden materialen volledig hergebruikt
waardoor het risico dat nog aanwezige ZZS in materialen in het milieu
terechtkomen, verder wordt gereduceerd. In dit verband is het van belang
zorgvuldig om te gaan met de weging of een materiaal met ZZS
gerecycled kan worden. Als dat veilig kan (geen emissie van ZZS, geen
blootstelling consumenten) is recycling beter voor het milieu dan storten
of verbranding (met alle emissies van dien) en vervanging door nieuw
(grondstofwinning, emissies).
De leden van de GroenLinks-fractie vragen ook naar strengere
regels voor de export van afval, waaronder plastic afval naar
landen buiten de OESO en hoe we zorgen dat de afvalexportregels niet leidden tot dump in andere landen, maar dat recycling
en verantwoorde verwerking is gegarandeerd.
Op dit moment biedt artikel 3 van het Verdrag van Bazel aan alle aangesloten landen de mogelijkheid om de import van door hen zelf gespecificeerde categorieën afval te verbieden. Nagenoeg alle landen van de
wereld hebben het Verdrag van Bazel ondertekend. Voor de export van
afval is Nederland gebonden aan EU-regelgeving, in het bijzonder aan de
Europese Verordening Overbrenging van afvalstoffen (EVOA). De EVOA
wordt momenteel aangepast met als gevolg dat alleen nog enkele zeer
schone stromen plastic afval vanuit de EU naar niet-OESO-landen mogen
worden geëxporteerd. Het is de verwachting dat met het aanpassen van
de EVOA deze schone stromen in de praktijk binnen de EU zullen worden
ingezet als waardevolle secundaire grondstof. Daarnaast heeft de
Europese Commissie in de Green Deal aangegeven de regels inzake de
overbrenging van afvalstoffen en illegale uitvoer te willen herzien, omdat
de Commissie van mening is dat de EU haar afval niet meer zou moeten
exporteren. Het kabinet steunt de Commissie in dit voornemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-08, nr. 799

24