Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

624
Vragen van het lid Van Haga (Groep Van Haga) aan de Minister-President over
het totaal onvoorbereid zijn op een nucleaire oorlog (ingezonden 12 oktober
2022).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Defensie (ontvangen
7 november 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met de berichtgeving dat Nederland totaal niet is voorbereid
op de toenemende dreiging van een allesvernietigende nucleaire oorlog?1
Antwoord 1
Ja, het kabinet is op de hoogte van deze berichtgeving.
Vraag 2
Wat vindt u van het feit dat de Amerikaanse president Biden heeft gesteld dat
de dreiging van een allesvernietigende nucleaire oorlog op het hoogste
niveau is sinds de Cubacrisis? Kunt u in uw beantwoording uw eigen
oorlogsretoriek duiden dat de oorlog in de Oekraïne «onze oorlog» is? Kunt u
deze vraag gedetailleerd beantwoorden?
Antwoord 2
President Biden deed zijn uitspraken in reactie op de recente nucleaire
retoriek van de Russische autoriteiten. Het kabinet deelt de zorgen over deze
nucleaire retoriek. Dreigen met het gebruik van kernwapens is zeer onverantwoord. Afgelopen maanden heeft Rusland meermaals nucleaire retoriek
geuit. Naar aanleiding van de illegale annexatie door Rusland van vier
Oekraïense deelregio’s heeft Nederland de Russische ambassadeur ontboden.
Daarbij is onder meer benadrukt dat Nederland zich niet laat intimideren door
de Russische agressieve retoriek. Veel landen hebben de retoriek ook sterk
veroordeeld, onder andere in de Algemene Vergadering van de VN.
De NAVO-bondgenoten nemen de Russische uitspraken serieus. Er wordt
rekening gehouden met verschillende scenario’s en de NAVO houdt de
situatie nauwlettend in de gaten. Zoals recentelijk door de VS is benadrukt, is

1

ah-tk-20222023-624
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

De Telegraaf, 7 oktober 2022, «Wat als de bom valt?».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

aan Rusland gecommuniceerd dat er geen onduidelijkheid mag bestaan over
de vastberadenheid om te reageren bij de Russische inzet van een kernwapen.
Het kabinet benadrukt dat Rusland de oorlog in Oekraïne is gestart en dat van
agressieve oorlogsretoriek alleen sprake is bij Rusland. Oekraïne heeft het
recht om zich te verdedigen tegen de Russische illegale inval. Het kabinet
acht het onverminderd van belang om bij te blijven dragen aan de Oekraïense zelfverdediging. De Russische agressie ondermijnt ook de bredere
Europese veiligheidsarchitectuur. Ook daarom is het in ons belang om
Oekraïne te steunen in zijn strijd tegen deze agressie. De NAVO en bondgenoten zijn zelf geen partij bij de oorlog in Oekraïne en richten zich primair op de
afschrikking en verdediging van het verdragsgebied.
Vraag 3
Kunt u uw oorlogsretoriek duiden met het feit dat experts stellen dat
Nederland totaal niet is voorbereid op een mogelijke oorlog?
Antwoord 3
Zoals in het antwoord van vraag 2 aangegeven, benadrukt het kabinet dat
Rusland de oorlog in Oekraïne is gestart en dat van agressieve oorlogsretoriek alleen sprake is bij Rusland. Het kabinet acht het onwaarschijnlijk dat het
conflict zich uitbreidt tot het NAVO-verdragsgebied. Niettemin heeft de NAVO
in het kader van de verslechterde veiligheidssituatie afgelopen halfjaar
verschillende maatregelen getroffen om de collectieve afschrikking en
verdediging te versterken en de veiligheid van het verdragsgebied te blijven
garanderen.
Vraag 4
Wat vindt u van het feit dat experts stellen dat we met de huidige systemen
nooit het hele land kunnen verdedigen, dat zij constateren dat ons land totaal
niet voorbereid is op een eventuele nucleaire aanval en dat onze luchtverdediging niet goed genoeg is? Kunt u deze vraag gedetailleerd beantwoorden?
Antwoord 4
Nederland is voor zijn veiligheid afhankelijk van de NAVO. De bondgenootschappelijke afschrikking en verdediging dient ter bescherming van het
gehele NAVO-verdragsgebied. De NAVO heeft een geïntegreerde lucht- en
raketverdediging (Integrated Air and Missile Defence, IAMD) om het
verdragsgebied te beschermen tegen luchtdreigingen. Daarbij werken
bondgenoten nauw samen om hun nationale luchtverdedigingssystemen
geïntegreerd te laten optreden, waarbij de NAVO bepaalt waar en hoe de
capaciteiten zo optimaal mogelijk worden ingezet. Nederland beschikt over
verschillende luchtverdedigingscapaciteiten die bijdragen aan de NAVO
IAMD. In dat kader droeg een Nederlandse Patriot-eenheid in de periode
maart – oktober 2022 in Slowakije bij aan de versterking van de oostflank. Op
dit moment zijn Nederlandse militairen nog steeds in Slowakije gestationeerd
om de Duitse Patriot-eenheden bij te staan.
Bij de inzet van luchtverdedigingssystemen tegen luchtdreigingen met een
nucleaire lading spelen verschillende facetten een rol. Daarbij gaat het onder
meer om het verschil tussen strategische en niet-strategische nucleaire
wapens, alsmede de overbrengingsmiddelen. In algemene zin geldt dat
NAVO’s afschrikking, en specifiek de extended deterrence die de VS biedt aan
bondgenoten, de belangrijkste verdediging is tegen nucleaire wapens.
Vraag 5
Wat vindt u van het feit dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding
en Veiligheid (NCTV) benadrukt dat er geen openbare schuilkelders meer zijn
die ingezet zullen worden voor noodsituaties en dat de bevolking het voor het
grootste deel maar moet uitzoeken? Kunt u deze vraag gedetailleerd
beantwoorden?
Antwoord 5
Halverwege de jaren tachtig zette de rijksoverheid een streep door het
schuilkelderbeleid in verband met het einde van de koude oorlog. Er is op dit
moment ook geen fundamentele aanleiding voor het terugvallen op
voorzieningen die destijds zijn afgeschaft. Het Landelijk Crisisplan Straling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

beschrijft de organisatie voor crisisbeheersing bij stralingsongevallen. Bij
noodsituaties kan worden opgeschaald naar de nationale crisisstructuur en
wordt door de overheid informatie (die van toepassing is op de specifieke
situatie) verspreid via NL Alert en/of via betrokken veiligheidsregio’s en/of
gemeenten.
Vraag 6
Heeft u de bereidheid om, gezien de dreiging van een nucleaire oorlog,
jodiumpillen aan de bevolking uit te delen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Het is zeer onwaarschijnlijk dat Nederland getroffen wordt door een aanval
met een nucleair wapen.
Het innemen van jodiumprofylaxe biedt bescherming tegen de inname van
radioactief jodium (dat vrijkomt bij een kernongeval van bijvoorbeeld een
kerncentrale) en niet tegen andere radioactieve stoffen. Ook de kans op een
kernongeval is heel klein. Maar in het onwaarschijnlijke geval van een
stralingsincident waarbij radioactief jodium vrijkomt, zijn jodiumtabletten in
Nederland beschikbaar. Daarnaast hebben in Nederland huishoudens met
minderjarigen, die zich in een cirkel van 100km rondom een kerncentrale
bevinden, al via de post tabletten ontvangen in 2017 en 2021. De rijksoverheid zal altijd communiceren wanneer het nodig is om zo’n tablet in te
nemen: dat moet op specifieke momenten, werkt alleen voor de doelgroep
(afhankelijk van de afstand tot de bron) en biedt alleen bescherming tegen de
schadelijke effecten van de inname van radioactief jodium. Een jodiumtablet
moet dan ook nooit preventief of ter bescherming van andere radioactieve
stoffen worden ingenomen. De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (VWS) is verantwoordelijk voor het beleid op jodiumprofylaxe.
Vraag 7
Wilt u het advies van deskundigen opvolgen om zo snel als mogelijk weer
een «Bescherming Bevolking» (BB) op te richten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Het kabinet heeft kennis genomen van dit advies. Het is op dit moment niet
opportuun om terug te vallen op een voorziening die 37 jaar geleden is
afgeschaft. De veiligheidsregio’s zijn ingericht voor de taak die voorheen bij
BB lag.
Vraag 8
Zou u alsnog willen inzetten op de-escaleren omdat meer wapens en meer
oorlog niet tot vrede zullen leiden, maar vredesonderhandelingen tussen
Oekraïne en Rusland mogelijk wel? Kunt u toelichten hoe u hiervoor
internationale steun gaat zoeken en hoe u hiervoor gaat lobbyen?
Antwoord 8
Rusland heeft met zijn invasie de soevereiniteit en de territoriale integriteit
van Oekraïne op grove wijze geschonden. Oekraïne heeft het volste recht zich
te verdedigen tegen de Russische agressie. Het kabinet blijft zich inzetten om,
samen met internationale partners, Oekraïne te steunen. Want de urgentie
van deze steun is en blijft hoog. Het initiatief voor vredesonderhandelingen
met Rusland ligt bij Oekraïne zelf. Op dit moment zijn vredesonderhandelingen niet aan de orde.
Vraag 9
Kunt u deze vragen beantwoorden voor de Begrotingsbehandeling Defensie?
Antwoord 9
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3