Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

Nr. 557

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 6 november 2020
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 25 juni 2020 over
vervolgstappen wachttijden ggz (Kamerstuk 25 424, nr. 545) en over het
Rapport van de Algemene Rekenkamer van 25 juni 2020 over «Geen plek
voor grote problemen; Aanpak van wachttijden in de specialistische ggz»
(Kamerstuk 25 424, nr. 534).
De vragen en opmerkingen zijn op 5 augustus 2020 aan de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van
5 november 2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Krijger

kst-25424-557
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

1

Inhoudsopgave
I.

II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
a. Inleiding
b. Brief «Vervolgstappen wachttijden ggz»
c. Rapport «Geen plek voor grote problemen; Aanpak van
wachttijden in de specialistische ggz»
d. Overig

2
2
2
4
13

Reactie van de Staatssecretaris

15

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
a. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport «Vervolgstappen wachttijden ggz» (Kamerstuk 25 424, nr. 545) en
het rapport «Geen plek voor grote problemen; Aanpak van wachttijden in
de specialistische ggz» van de Algemene Rekenkamer (Kamerstuk 25 424,
nr. 534). Graag willen zij de Staatssecretaris een aantal vragen
voorleggen.
De leden van de CDA-fractie maken graag van de mogelijkheid gebruik
om verduidelijkende en aanvullende vragen te stellen over de brief van de
Staatssecretaris en het rapport van de Algemene Rekenkamer betreffende
de wachtlijsten in de ggz.
De leden van de D66-fractie maken graag gebruik van de mogelijkheid
tot inbreng voor het schriftelijk overleg over de aanpak van de wachttijden
in de geestelijke gezondheidszorg (ggz). Deze leden hebben kennisgenomen van het indrukwekkende rapport van de Rekenkamer van 25 juni
jongstleden.
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich wederom grote zorgen
over de geestelijke gezondheidszorg (ggz) naar aanleiding van het rapport
van de Algemene Rekenkamer «Geen plek voor grote problemen».
Genoemde leden zien dat de eigen bevindingen gestaafd worden door de
conclusies van de Algemene Rekenkamer. De leden van de GroenLinksfractie hebben nog vragen aan de Staatssecretaris naar aanleiding van het
rapport.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief en het
rapport van de Algemene Rekenkamer over wachttijden in de specialistische ggz en wachten de vervolgstappen met belangstelling af. Deze
leden hebben onderstaande opmerkingen en vragen.
De leden van de 50PLUS-fractie hebben enkele opmerkingen.
b. Brief «Vervolgstappen wachttijden ggz»
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Staatssecretaris in zijn brief
van 19 december 20191 aangeeft dat elke verzekeraar concrete, tijdgebonden afspraken met zorgaanbieders zou moeten maken over het
bereiken van verbeteringen in de aanpak van de wachttijden en de
voortgang hiervan goed moet monitoren. Uit de Monitor Contractering
ggz van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) blijkt dat een groot deel van
het veld bij de contractering voor 2020 nog (steeds) geen afspraken
rondom wachttijdreductie heeft gemaakt. Wat zijn hiervan de consequenties en hoe zorgt de Staatssecretaris ervoor dat deze afspraken wel
bij de contractering voor 2021 gemaakt zijn, zo vragen genoemde leden.
1

Kamerstuk 32 620, nr. 244

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

2

Alle zorgverzekeraars hebben in het eerste kwartaal van 2020 bij de NZa
een verbeterplan ingediend, waarin ze aangeven hoe ze de resterende
verbeterpunten naar aanleiding van de controlebezoeken van de NZa
aanpakken, zo constateren de leden van de VVD-fractie. Deze plannen
worden beoordeeld door de NZa en de bevindingen worden in de zomer
teruggekoppeld. Genoemde leden vragen wat de stand van zaken hiervan
is. Tevens vragen zij hoe de NZa de vinger aan de pols houdt wanneer de
verbeterplannen uitgewerkt worden door de zorgverzekeraars.
De leden van de VVD-fractie lezen dat uit het bestuurlijk overleg concrete
aanknopingspunten zijn voortgekomen die daadwerkelijk zouden kunnen
resulteren in een doorbraak in de aanpak van de wachttijden. Waarom is
de Staatssecretaris nu van mening dat de aanknopingspunten tot concrete
resultaten zullen leiden en wat is daarin het verschil met de situatie
daaraan voorafgaand, toen dit nog niet het geval was, zo vragen deze
leden. Wanneer is volgens de Staatssecretaris sprake van een doorbraak?
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie hoe de genoemde
aanknopingspunten (een sluitende keten van verwijzing en/of zorgbemiddeling, transparantie over het aantal (uniek) wachtenden, extra inzet op de
acht regio’s met de meest forse wachttijdproblematiek via zogenoemde
versnellers, focus op specifieke doelgroepen en op vormgeving van
regionale doorzettingsmacht voor mensen die tussen wal en schip vallen)
een bijdrage leveren aan het oplossen van de voornaamste knelpunten in
de ggz zoals genoemd in het rapport van de Algemene Rekenkamer. De in
dit rapport genoemde knelpunten betreffen: verkeerde financiële prikkels,
te weinig capaciteit in instellingen en moeizame uitstroom uit de ggz. Kan
de Staatssecretaris nader toelichten hoe de aanknopingspunten ertoe
bijdragen om genoemde knelpunten op te lossen?
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van de Staatssecretaris dat
de NZa en Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) de komende periode
onder andere actief zijn in de regio’s met hardnekkige wachttijdproblemen. Kan de Staatssecretaris toelichten hoe genoemde leden deze
bijdrage moeten zien in relatie tot de normale werkzaamheden van NZa
en IGJ? Zijn de NZa en IGJ op een andere manier actief in deze regio’s? Zo
ja, hoe dan? Zo nee, hoe moeten deze leden deze passage dan lezen?
Tevens vragen deze leden welke prestatieafspraken er door de Staatssecretaris zijn gemaakt en wat de eventuele consequenties zijn bij het niet
nakomen van deze afspraken.
De leden van de VVD-fractie kunnen zich voorstellen dat de coronacrisis
van invloed is op de aanpak van de wachttijden. Deze leden vragen
daarom in hoeverre deze crisis en de maatrelen daaromtrent effect
hebben gehad op de wachtlijsten tot nu toe. Wat heeft de coronacrisis met
de vraag naar geestelijke gezondheidszorg gedaan? Is er mogelijk sprake
van een verdampte zorgvraag? Zo ja, kan de Staatssecretaris duiding
geven van de oorzaken van de verdamping en daarbij aangeven welke
lessen hieruit getrokken kunnen worden?
De leden van de SP-fractie begrijpen dat alle ingezette initiatieven nog
niet hebben geleid tot het terugdringen van de wachttijden in de
specialistische ggz. Genoemde leden betreuren deze conclusie. Deze
leden hopen dat het recent opgestelde Plan van aanpak toegankelijkheid
en beschikbaarheid hoogcomplexe ggz 2 alsnog het gewenste effect zal
hebben. Mensen die zorg nodig hebben, moeten deze zorg immers (zo
snel mogelijk) krijgen. Het is goed dat hier direct actie op wordt ondernomen. De leden van de SP-fractie hopen dat de conclusies en aanbevelingen uit het rapport van de Algemene Rekenkamer een centrale plaats
krijgen in de uiteindelijke uitvoering van het plan van aanpak. Te lange

2

Kamerstuk 25 424, nr. 525

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

3

wachtlijsten zorgen immers voor veel leed, een verergering van problematiek en extra kosten.
De leden van de 50PLUS-fractie zijn van mening dat de brief van 25 juni
jl. te weinig urgentie uitstraalt. Wanneer kunnen de mensen die op de
wachtlijsten staan concrete resultaten verwachten? Nu lijkt het alsof er
vooral veel gesprekken worden gevoerd, maar dat die nog weinig
concreets opleveren.
c. Rapport «Geen plek voor grote problemen; Aanpak van wachttijden in
de specialistische ggz»
De leden van de VVD-fractie lezen in het onderhavige rapport van de
Algemene Rekenkamer dat de Staatssecretaris het belang van gegevensuitwisseling tussen ggz, zorgverzekeraar en gemeente onderschrijft. Kan
de Staatssecretaris aangeven waar de knelpunten bij gegevensuitwisseling zitten? Waarom kunnen de gegevens binnen de Jeugdwet wel
worden uitgewisseld en binnen de ggz niet, zo vragen deze leden.
De wachttijden beginnen opnieuw te lopen als na de intake van de patiënt
blijkt dat de zorgaanbieder voor deze patiënt geen geschikt aanbod heeft.
Voor de patiënt begint de wachttijd dan natuurlijk niet opnieuw: die komt
elders en/of opnieuw op een wachtlijst te staan en wacht alleen maar
langer. De leden van de VVD-fractie vragen of bekend is hoeveel van de
ongeveer 11.000 patiënten (uit de momentopname van de specialistische
ggz) die langer dan de Treeknorm moesten wachten, ook nog eerst op een
verkeerde wachtlijst hebben gestaan. Wat vindt de Staatssecretaris van
deze systematiek? Vindt hij dat wachttijden op die manier goed inzichtelijk
zijn? Daarbij vragen deze leden de Staatssecretaris ervan vindt dat
patiënten dus soms weken op een «verkeerde» wachtlijst staan. Is hij
voornemens hier iets aan te doen en zo ja, wat dan?
De Algemene Rekenkamer concludeert dat sprake is van een beperkte
opbouw van de ambulante zorg. Ook in andere onderzoeken (onder
andere van het Trimbos-instituut) wordt op dit probleem gewezen. De
leden van de VVD-fractie vragen dan ook wat de Staatssecretaris heeft
gedaan om de ambulantisering van de ggz te laten slagen en in een juiste
verhouding te laten staan tot de afbouw van het aantal bedden. Kan de
Staatssecretaris aangeven of, en zo ja, hoeveel mensen tussen wal en
schip zijn beland bij de afbouw van de bedden en het onvoldoende
inrichten van de ambulante zorg? Genoemde leden vragen wat de
Staatssecretaris doet om deze mogelijke groep mensen weer van de juiste
zorg te voorzien, waarbij hopelijk een lange wachttijd vermeden kan
worden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het nog steeds onduidelijk wordt
gevonden wat wordt bedoeld met «regionale doorzettingsmacht», voor
het geval dat maatregelen om wachttijden terug te dringen niet blijken te
werken. Kan de Staatssecretaris aangeven wat zijn invulling is van het
begrip «regionale doorzettingsmacht»? Kan hij daarbij duidelijk schetsen
waaruit deze doorzettingsmacht blijkt, welke afspraken hierover gemaakt
zijn, en hoe deze af te dwingen zijn? Kan hij daarbij tevens aangeven
welke consequenties het heeft indien deze afspraken niet worden
nagekomen?
De Landelijke stuurgroep wachttijden ggz heeft een gespreksleidraad
ontwikkeld die verzekeraars en zorgaanbieders moest helpen om
contractafspraken te maken over het terugdringen van de wachttijden, zo
lezen de leden van de VVD-fractie. Uit de Monitor contractering ggz van
de NZa bleek dat deze leidraad nog niet bij alle verzekeraars en zorgaanbieders bekend en gebruikt is. Genoemde leden vragen welke maatregelen genomen worden om deze leidraad bij de volgende inkoopronde
leidend te laten zijn bij de onderhandelingen van elke zorgverzekeraar,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

4

mede in het licht van de gemaakte afspraken tussen partijen en de
consequenties van het niet nakomen van deze afspraken.
De leden van de VVD-fractie lezen in het rapport dat de Algemene
Rekenkamer concludeert dat het zeer onzeker is of de huidige aanpak van
wachttijden in de specialistische ggz voldoende remedie biedt voor de
oplossing van de voornaamste knelpunten: verkeerde financiële prikkels,
te weinig capaciteit in instellingen en moeizame uitstroom uit de
specialistische ggz. Hoe reflecteert de Staatssecretaris op deze conclusie,
zo vragen zij tot slot.
De leden van de CDA-fractie vinden de uitkomsten van het onderzoek
van de Algemene Rekenkamer verontrustend. Hoe beoordeelt de
staatsecretaris dit? Deze leden vragen om een uitgebreide reactie hierop.
De Staatssecretaris kwam in eerste instantie met een kleine groep van
ongeveer 300 mensen die te lang op de wachtlijst staan. Nu stelt de
Algemene Rekenkamer dat op dit moment ongeveer 11.000 mensen bij de
specialistische ggz op een wachtlijst staan. Dit vinden de leden van de
CDA-fractie een groot verschil. Kan de Staatssecretaris dit nader duiden?
Waarom kan de Algemene Rekenkamer dit aantal wel benoemen?
Het gaat – aldus de Algemene Rekenkamer – om patiënten met een
ernstige psychische aandoening, een combinatie van aandoeningen of
een aandoening in combinatie met een (lichte) verstandelijke beperking.
De leden van de CDA-fractie vragen al jaren aandacht voor het feit dat
voor een aantal ernstige psychiatrische aandoeningen de normen voor de
wachtlijsten (Treeknormen) niet gehaald worden. Genoemde leden stellen
daarom nogmaals de vraag aan de Staatssecretaris: blijkt hier niet knip en
klaar uit dat voor een aantal ernstig psychiatrische aandoeningen te
weinig aanbod is?
De Algemene Rekenkamer stelt immers als een van de oorzaken dat er
een groot capaciteitsprobleem is bij de geïntegreerde instellingen waarop
deze patiënten zijn aangewezen. Dit komt doordat bedden zijn geschrapt
en doordat het voor professionals relatief onaantrekkelijk is bij deze
instellingen te werken. Deze leden kunnen dit niet anders lezen dan dat
het vorige bestuursakkoord voor de patiënten met een complexe
zorgvraag nadelig heeft uitgepakt, lees mensen zijn aan hun lot overgelaten. De bedden afbouw is te snel gegaan.
Voorts stellen de leden van de CDA-fractie een van de andere oorzaken
van de geschetste wachtlijstproblematiek in de ggz-sector aan de orde. De
Algemene Rekenkamer stelt dat door de in de bekostiging ingebouwde
financiële prikkels gestimuleerd wordt dat zorgaanbieders patiënten met
een (relatief) lichte zorgvraag eerder helpen dan patiënten met een
zwaardere zorgvraag. Het is ook geen onbekende oorzaak dat financiële
prikkels in het huidige bekostigingssysteem gericht zijn op relatief lichtere
zorgvragen. Genoemde leden vragen wat zorgverzekeraars (zij kopen
immers de zorg in) er precies aan doen om meer complexe zorg in te
kopen. Wat hebben zij de afgelopen jaren gedaan om het zorgaanbod
meer bij de zorgvraag te laten aansluiten? Hoe reageert de Staatssecretaris op de stellingname dat de inzet van zorgverzekeraars er teveel op
gericht is geweest om lichtere zorgvragen in te kopen?
Betreffende het nieuwe bekostigingssysteem in de ggz stelt de Algemene
Rekenkamer dat het onzeker is of een voorgenomen nieuwe bekostigingssystematiek het aantrekkelijker maakt complexere patiënten te helpen, zo
lezen de leden van de CDA-fractie. De verwachting van de NZa is namelijk
dat de gemiddelde behandelduur per patiënt zal dalen door de nieuwe
bekostigingssystematiek en dat de vrijgekomen tijd zal worden gebruikt
voor nieuwe patiënten. Deze leden vragen waar de argumentatie op
gebaseerd is dat het noodzakelijk en/of goed is om de behandelduur per
patiënt te laten dalen. Deze leden zijn van mening dat dat toch afhankelijk
moet zijn van de complexiteit van de stoornis en van de vraag of de
zorgprofessionals de opvatting zijn toegedaan dat iemand met ambulante

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

5

ondersteuning of behandeling kan uitstromen. Deze leden vragen of er
dan wel ambulante zorg voorhanden is. Dat is namelijk nu (zie onderstaand) niet goed geregeld.
De leden van de CDA-fractie lezen in het rapport dat de Algemene
Rekenkamer vervolgens stelt dat de uitstroom van patiënten met
complexe problematiek na hun behandeling gebrekkig verloopt waardoor
ze behandelplaatsen blijven innemen die vrij zouden moeten komen voor
nieuwe patiënten. Hoe reageert de Staatssecretaris hierop, want de
nazorg en/of geestelijke gezondheidszorg in de wijk is dus niet voldoende
om patiënten terug naar huis te laten gaan om begeleid dan wel
zelfstandig te wonen? Op regionaal niveau zijn er wel initiatieven om de
uitstroom te verbeteren, maar de Algemene Rekenkamer verwacht hier
grote verschillen tussen gemeenten. Betreffende het verschil tussen
gemeenten vragen deze leden of de Staatssecretaris uiteen kan zetten hoe
de middelen die hiervoor beschikbaar gesteld zijn nu ingezet worden.
Welke concrete verbeterpunten zijn de laatste jaren gerealiseerd voor deze
uitgestroomde groep patiënten?
Genoemde leden vragen of de Staatssecretaris hier een beeld van heeft.
Vindt de Staatssecretaris «grote verschillen in gemeenten» acceptabel?
Voorkomen moet immers worden dat dit een categorie «draaideur
patiënten» wordt die in en uit de instelling gaat omdat te weinig nazorg
en/of ggz wijkzorg geboden wordt.
Voorts stelt de Algemene Rekenkamer dat het huidige akkoord ggz nog
onvoldoende effect sorteert. De leden van de CDA-fractie vragen hoe de
Staatssecretaris hierop reageert. Deelt hij het standpunt van de Algemene
Rekenkamer? De wachttijdenaanpak wordt vormgegeven in regionale
taskforces die zijn opgericht. Deze taskforces bevinden zich nog voornamelijk in de planfase en de positie van de Landelijke stuurgroep wachttijden ggz wordt als onduidelijk ervaren. Herkent de Staatssecretaris dit
beeld?
De leden van de CDA-fractie kunnen niet anders dan concluderen dat in de
keten van instroom, behandeling en uitstroom voor complexe
ggz-problematiek een hoop moet verbeteren en dat de geschetste
problemen en aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer dit duidelijk
onderstrepen. Denkt de Staatssecretaris dat de plannen die er nu liggen of
nog met het veld gemaakt worden voldoende zijn, als dit wordt beoordeeld vanuit de drie – door de Algemene Rekenkamer – genoemde
oorzaken, zo vragen deze leden tenslotte.
Huidige aanpak van de wachttijden
De leden van de D66-fractie lezen dat de Rekenkamer concludeert dat
het zeer onzeker is of de huidige aanpak van wachttijden in de specialistische ggz voldoende remedie biedt voor het oplossen van de
voornaamste knelpunten: verkeerde financiële prikkels, te weinig
capaciteit in instellingen en moeizame uitstroom uit de specialistische
ggz. Wat is volgens de Staatssecretaris de belangrijkste reden dat de
afspraken in het bestuurlijk akkoord, die hier soms aan raken, nog niet in
praktijk zijn gebracht? Welke rol en verantwoordelijkheid heeft de
Staatssecretaris hierin?
De leden van de D66-fractie blijven het belang van preventie benadrukken,
ook bij het voorkomen dat complexe ggz nodig is. Tijdens het algemeen
overleg GGZ, maatschappelijke opvang, suïcidepreventie van 8 juni jl. 3
gaf de Staatssecretaris aan in het najaar terug te komen op het onderwerp
«preventie in de ggz», maar deze leden vragen wel al aan de Staatssecretaris wat het aangekondigde plan van aanpak is van de Vereniging van
3

Kamerstuk 25 424, nr. 547

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

6

Nederlandse Gemeenten (VNG) voor complexe casuïstiek. Dit plan van
aanpak, waarin men voornemens was aan te sluiten bij de plannen van
Zorgverzekeraars Nederland en de Nederlandse ggz, zou uiterlijk 1 juli jl.
worden gepubliceerd. Indien dit plan nog niet gereed is, wanneer zal dit
wel gereed zijn?
Inzichten in de wachttijden
De leden van de D66-fractie constateren uit het rapport van de Algemene
Rekenkamer dat het overgrote deel van de mensen binnen de ggz wel op
tijd wordt geholpen, maar dat nog ongeveer 11.000 mensen te lang op
een wachtlijst staan bij de specialistische ggz. Wat is het verschil tussen
deze conclusie en de conclusie van de Staatssecretaris dat 300 patiënten
in de specialistische ggz te lang moeten wachten? Onderschrijft de
Staatssecretaris de conclusie van de Algemene Rekenkamer dat de cijfers
voor de wachttijden in de ggz gebrekkig zijn? Voorts vragen deze leden of
de Staatssecretaris het met hen eens is dat goed inzicht in de cijfers over
de wachttijden een randvoorwaarde is, of eigenlijk de basis moet zijn, om
goede coördinatie en spreiding van patiënten te bewerkstelligen. Klopt het
dat dit noodzakelijk is om goed inzicht te hebben hoe groot het probleem
écht is en waar specifieke knelpunten zitten? De leden van de D66-fractie
vragen hoe patiënten en zorgverzekeraars kunnen weten waar de
patiënten met hun specifieke situatie sneller geholpen kunnen worden als
dit inzicht ontbreekt. Kan de Staatssecretaris een overzicht geven bij
hoeveel procent van de aanbieders op de website www.kiezenindeggz.nl
de cijfers compleet zijn? Hoeveel procent van deze cijfers is incompleet,
niet actueel of ontbreekt volledig? Kan de Staatssecretaris hier een
overzicht van geven? Kan de Staatssecretaris toezeggen om samen met
de partijen uit de landelijke stuurgroep een separaat plan van aanpak te
maken ten behoeve van betere inzichten in de wachttijden, zodat een
betere data-infrastructuur ontstaat en cijfers bruikbaar en actueel zijn?
Rol Nederlandse Zorgautoriteit
De leden van de D66-fractie constateren dat de NZa de taak heeft om
toezicht te houden op de toegankelijkheid van zorg, zowel richting
zorgverzekeraars als zorgaanbieders. In het schriftelijk overleg van 5 juni
jl. geeft de Staatssecretaris op vragen van deze leden aan dat «het aan de
zorgaanbieders is om patiënten proactief te wijzen op de mogelijkheden
van zorgbemiddeling door de zorgverzekeraar» en dat «het bij een lange
wachttijd doorverwijzen van een patiënt naar een andere aanbieder is nog
geen staande praktijk is».4 Welke mogelijkheden heeft de NZa om hierop
toe te zien? Wordt bij dit toezicht gebruik gemaakt van goede praktijkvoorbeelden die daarmee richtinggevend kunnen zijn? De NZa publiceert
rapporten over de stand van zaken van de wachttijden maar welke
(ultieme) handhavingsmogelijkheden heeft de NZa richting zorgaanbieders en zorgverzekeraars met betrekking tot de wachttijden in de zorg?
Wordt hier gebruik van gemaakt?
Prikkels en goed werkgeverschap
De leden van de D66-fractie lezen in het rapport van de Algemene
Rekenkamer dat er zorgaanbieders zijn «die de krenten uit de pap»
selecteren. Dit zijn vooral patiënten met een lichte zorgvraag. Deze
selectie is vooral zichtbaar bij vrijgevestigde professionals in de ggz. Kan
de Staatssecretaris deze stelling van de Algemene Rekenkamer kwantificeren? Met andere woorden, hoeveel patiënten worden bijvoorbeeld
geweigerd bij zorgaanbieders? Hoeveel aanbieders halen «deze krenten
4

Kamerstuk 32 620, nr. 262

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

7

uit de pap»? Hoeveel professionals, zowel psychologen als psychiaters,
werken momenteel in Nederland in loondienst bij een ggz-instelling en
hoeveel werken als vrijgevestigde? Welke maatregelen heeft de Staatssecretaris tot nu toe ondernomen om het werken in een geïntegreerde
instelling aantrekkelijker te maken? Daarnaast vragen de leden van de
D66-fractie hoe de Staatssecretaris reageert op de conclusie in het
voorliggende rapport dat extra regeldruk een reden is voor professionals
om het werk in dergelijke instellingen te mijden. Tenslotte vragen deze
leden aan de Staatssecretaris te reageren op het feit dat de deelnemers
aan de landelijke stuurgroep stellen dat van de diverse initiatieven om de
administratieve lasten terug te dringen nog niets terechtgekomen is.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de conclusies van de
Algemene Rekenkamer voor de Staatssecretaris aanleiding zijn om nog in
deze regeerperiode de nodige wettelijke aanpassingen voor te bereiden
om tot een stelsel te komen waarbij de regie meer komt te liggen bij de
overheid. De Algemene Rekenkamer concludeert dat sprake is van een
groot capaciteitsprobleem én dat akkoorden met partijen uit het veld niet
de effecten sorteren zoals deze door de Staatssecretaris zijn beoogd. Wat
vindt de Staatssecretaris van de conclusie dat het sluiten van akkoorden
niet het gewenste resultaat oplevert? De Algemene Rekenkamer concludeert eveneens dat de bekostigingssystematiek perverse prikkels in de
hand werkt en op de schop moet. Wanneer wordt een nieuwe bekostigingssystematiek geïntroduceerd?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Staatssecretaris opheldering te geven over het aantal «complexe» patiënten dat op een
wachtlijst staat. Eerder stuurde de Staatssecretaris een plan van aanpak5
naar de Kamer om de wachtlijsten van circa 300 complexe patiënten op te
lossen, terwijl de Algemene Rekenkamer concludeert dat deze groep veel
groter is. Het zou gaan om circa 11.000 patiënten. Waar is voornoemd
getal van circa 300 patiënten op gebaseerd? Waarom is een plan van
aanpak gemaakt voor een dergelijke kleine groep terwijl de problematiek
veel grootschaliger is? Wat is de Staatssecretaris van plan te ondernemen
om alsnog te voorkomen dat schijnmaatregelen worden genomen en
schijnbeleid ontstaat waar de circa 11.000 patiënten niets aan hebben?
Heeft de staatsecretaris eerder signalen ontvangen dat de groep complexe
patiënten groter is dan 300 personen en zo ja, waarom is de Staatssecretaris toch akkoord gegaan met voornoemd plan?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Algemene Rekenkamer
zeven aanbevelingen geeft om de geestelijke gezondheidszorg weer op de
rit te krijgen binnen het huidige stelsel. Kan de Staatssecretaris in een
brief aan de Kamer op alle zeven aanbevelingen puntsgewijs uitgebreid
ingaan?
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan dat in het huidige stelsel de
NZa er als marktmeester verantwoordelijk voor is dat de juiste zorg
geleverd wordt. De NZa heeft een regulerende en toezichthoudende
functie en verricht onderzoek. Is de Staatssecretaris van mening dat de
NZa haar taak voortreffelijk vervult, uitstekend het veld overziet en tijdig
intervenieert? Zo ja, hoe vaak heeft de NZa opgetreden bij conflicten
tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders in de ggz? Welke taak zou de
NZa volgens de Staatssecretaris moeten hebben wanneer zorgaanbieders
voor het einde van het jaar hun «omzetplafonds» hebben bereikt?
De leden van de GroenLinks-fractie horen van zorgverleners dat het
huidige zorgstelsel voor ggz-instellingen veel te ingewikkeld is geworden.
Is de Staatssecretaris van mening dat een volgend kabinet het complexe
stelsel onder handen zou moeten nemen?
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het zorgelijk dat de capaciteit
van klinische bedden in ggz-instellingen rap zijn afgebouwd, maar dat er
5

Kamerstuk 25 424, nr. 525

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

8

geen ambulante zorg is bijgekomen. Sterker, de Algemene Rekenkamer
concludeert dat sprake is van een daling van intensieve Diagnosebehandelcombinaties (DBC’s) «zonder verblijf». Hoe is dit mogelijk?
Hoeveel ging in 2012 naar ambulante zorg gerelateerd aan de ggz en
hoeveel was dat in 2019? Is de Staatssecretaris het met genoemde leden
eens dat dit problematisch is en dat de Kamer hier meer inzicht in moet
krijgen?
De Algemene Rekenkamer concludeert dat de uitstroom te wensen
overlaat bij «complexe» patiënten. Dat zou mede veroorzaakt worden, zo
stelt adviesbureau KPMG, doordat begeleiding uit het sociaal domein
ontbreekt. Hierdoor blijven «patiënten langer dan medisch noodzakelijk in
behandeling». Deelt de Staatssecretaris de opvatting van de GroenLinksfractie dat dit problematisch is? Wat gaat de Staatssecretaris concreet
ondernemen om dit beter op elkaar te laten aansluiten?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen, tot slot, dat er regionale
taskforces zijn ingesteld om de wachtlijsten terug te dringen. Dit blijkt
geen onverminderd succes, zo stelt de Algemene Rekenkamer. Regio’s
waarover de taskforces gaan, sluiten bijvoorbeeld dikwijls niet aan bij de
regio’s waarin de betrokken partijen werkzaam zijn. Ook is deelname
vrijwillig, zijn deelnemers niet representatief voor de regio én ontbreekt
de overheid aan deze tafel. Is de Staatssecretaris van mening dat er een
einde moet komen aan deze vrijblijvendheid? Wat vindt de Staatssecretaris van het idee om een afgevaardigde van het ministerie met doorzettingsmacht deel te laten nemen in alle taskforces in het geval de zorgverzekeraars er niet uitkomen met de zorgaanbieders?
De leden van de SP-fractie menen dat de conclusies in het rapport van
de Algemene Rekenkamer duidelijk zijn, het gaat niet goed met de aanpak
van wachtlijsten in de ggz. We moeten ons daarbij blijven realiseren dat
achter alle aantallen, individuen schuilgaan die deze geestelijke gezondheidszorg dringend nodig hebben.
De aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer in het rapport «Geen
plek voor grote problemen: aanpak van wachttijden in de specialistische
GGZ» worden meegenomen in het te maken plan van aanpak. Dat vinden
de leden van de SP-fractie zeer essentieel. De Algemene Rekenkamer
berekende immers dat 11.000 patiënten met ernstige psychische
aandoeningen vier maanden of langer wachten op een behandeling. Een
schatting die 40 keer (!) hoger ligt dan de eerdere inschatting van de
Staatssecretaris. Hoe wordt dit grote verschil verklaart, zo vragen
genoemde leden. Wordt in het nieuwe plan van aanpak uitgegaan van het
aantal van 11.000 patiënten met ernstige psychische aandoeningen?
Een andere conclusie die de Algemene Rekenkamer trekt is dat hoe
complexer de problematiek is, hoe langer de wachttijd. Ook deze
conclusie is voor de leden van de SP-fractie geen verrassing. Deze leden
betreuren het wel dat hier geen positieve ontwikkeling te zien is. Welke
aanvullende acties worden ondernomen om mensen met een complexere
problematiek een aantrekkelijkere doelgroep voor de geestelijke gezondheidszorg te maken?
De coronacrisis heeft ook veel invloed gehad op de (wachtlijsten in de)
ggz. De leden van de SP-fractie achten het dan ook van belang dat
inmiddels een akkoord is gesloten tussen Zorgverzekeraars Nederland en
ggz-instellingen. Wel vragen genoemde leden of de Staatssecretaris een
vergelijking kan geven tussen de getroffen regeling voor ggz-instellingen
met een opzet boven de 10 miljoen euro en de regeling die is getroffen
voor kleinere zorgverleners. De zorgverzekeraars proberen via de Regeling
continuïteitsbijdrage de wachtlijstaanpak te stimuleren. Ze willen dat
ggz-instellingen zo snel mogelijk weer op 100 procent capaciteit proberen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

9

te behandelen en stimuleren dat door bij meer uitval dan die 3,5 procent,
de uitgevallen behandelingen in de tweede helft van dit jaar maar voor 85
procent te vergoeden in plaats van voor 94 procent. Genoemde leden zijn
er eveneens voorstander van dat uitval zoveel mogelijk wordt voorkomen
en dat de wachtlijsten worden aangepakt, maar vragen wel waarom een
financiële straf hiervoor de oplossing zou zijn. Zou het niet beter werken
om een financiële beloning te geven als ze de doelstellingen halen?
2.3 Verschillen in het ggz-aanbod
In het voorliggende rapport wordt aangegeven dat het aantal patiënten in
de specialistische ggz met een zware zorgvraag sinds 2013 is afgenomen.
De leden van de SP-fractie vragen of kan worden toegelicht wat de
oorzaak hiervan is. Is sprake van een daadwerkelijke afname van de vraag
naar specialistische ggz of is het aantal mensen dat dergelijke zware zorg
kreeg gedaald omdat het aanbod van deze zorg is afgenomen?
3.1 Doorstroming en «treeknorm»
De leden van de SP-fractie vragen of in het plan van aanpak waaraan
gewerkt wordt ook de groep meegenomen wordt die bij de intake door
een zorginstelling is afgewezen en die op zoek moet naar een andere
zorginstelling. Hoe vaak komt dit voor? Waarom begint de wachttijd
opnieuw te lopen als na de intake blijkt dat de zorgaanbieder voor de
patiënt geen geschikt aanbod heeft? Vertekent dit niet het beeld van de
wachttijden in de ggz ontzettend?
4.1.1 Bekostigingssystematiek
De Algemene Rekenkamer concludeert dat er in de specialistische
geestelijke gezondheidszorg een aantal knelpunten bestaat, onder andere
verkeerde financiële prikkels die zorgaanbieders stimuleren patiënten met
een (relatief) lichte zorgvraag eerder te helpen dan patiënten met een
zwaardere zorgvraag. De leden van de SP-fractie waarschuwen al jaren
voor deze effecten. Klopt de opmerking van de Algemene Rekenkamer dat
het onzeker is of de voorgenomen bekostigingssystematiek het aantrekkelijker maakt complexere patiënten te helpen? Hoe kan het dat de NZa heeft
gemeld dat deze voorgenomen bekostigingssystematiek echt tot
verbetering leidt terwijl de Algemene Rekenkamer hierover onzeker is?
Waarom zijn deze standpunten verschillend? Genoemde leden vragen of
de opmerkingen van de Algemene Rekenkamer aanleiding zijn om de
voorgenomen bekostigingssystematiek te wijzigen. Zo ja, hoe wordt deze
bekostigingssystematiek gewijzigd? Hoe kan voorkomen worden dat
aanbieders de zogenaamde «krenten uit de pap» blijven halen, zo vragen
de leden van de SP-fractie.
4.1.2 Individuele omzetplafonds
De Algemene Rekenkamer benoemt als opvallend fenomeen in de ggz dat
sprake is van onderbesteding, ondanks dat er wachtlijsten zijn. De leden
van de SP-fractie hebben dit vreemde fenomeen al vele malen benoemd
en vinden dit onwenselijk. Op welke wijze wordt bevorderd dat hier zo
snel mogelijk een einde aan komt? Hoe wordt ervoor gezorgd dat
iedereen de benodigde zorg krijgt? Kan uitgebreid ingegaan worden op de
wenselijkheid van het bestaan van omzetplafonds in de ggz überhaupt?
Hoe kan worden voorkomen dat de omzetplafonds bijdragen aan het feit
dat het voor zorgaanbieders aantrekkelijker is om patiënten met een lichte
zorgvraag te helpen? Voorts vragen genoemde leden waarom er niet voor
wordt gekozen de omzetplafonds in de ggz te schrappen. Vindt de
Staatssecretaris het een logische keuze van de NZa om zich eerst te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

10

richten op een goede informatievoorziening aan verzekerden over de
consequenties van omzetplafonds bij de keuze voor een polis? Wat is zijn
reactie op de opmerking van de Algemene Rekenkamer dat «het hun
raadzaam lijkt dat het parlement beziet of de verwachting realistisch is dat
verzekerden bij het afsluiten van een polis rekening kunnen houden met
deze budgetplafonds, en dat zij zich daarom afvragen of deze inzet van de
NZa wel betekenisvol bijdraagt aan het wegnemen van het gesignaleerde
knelpunt dat verzekerden niet tijdig de zorg krijgen waar ze recht op
hebben»? De leden van de SP-fractie verwachten een uitgebreide
toelichting op het bovenstaande.
4.2.1 Beperkte opbouw ambulante zorg
Een andere belangrijke oorzaak van de wachtlijsten is het feit dat er te
weinig capaciteit is in (geïntegreerde) ggz-instellingen. De afgelopen jaren
is het aantal bedden in klinische instellingen afgebouwd, tegelijkertijd is
de ambulante zorg onvoldoende toegenomen. De leden van de SP-fractie
zijn van mening dat de afbouw van bedden veel te snel is gegaan en dat
het belang van de patiënt daarbij onvoldoende in ogenschouw is
genomen. Genoemde leden menen daarbij dat de waarschuwingen, die
vele malen door deze leden zijn geuit, in de wind zijn geslagen. Deelt de
Staatssecretaris deze opvatting? Hoe wordt ervoor gezorgd dat op korte
termijn voldoende (en het juiste) aanbod beschikbaar is? Uit het rapport
van de Algemene Rekenkamer komt naar voren dat betrokkenen vraagtekens zetten bij de ambulantisering van de specialistische ggz. De leden
van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris of hij dit herkent en deelt. Zo
ja, is een toename van het aantal bedden en een zeer sterke intensivering
van de ambulante zorg gepland? Hoe kan het dat de opbouw van
specialistische ggz buiten de muren van de instellingen niet landelijk
wordt opgepakt?
4.2.2 Personeelsgebrek
Het verbaast de leden van de SP-fractie niet dat sprake is van een
braindrain uit grote ggz-instellingen, gezien de voordelen die het
zzp’er-schap in de ggz momenteel heeft. Toch willen deze leden hierbij
nogmaals pleiten voor een stevige inzet op het behoud en het werven van
personeel in deze instellingen. Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd
over de afspraken die de partijen in het hoofdlijnenakkoord maken
specifiek op het punt om het personeelstekort in de specialistische ggz
een halt toe te roepen? Welke concrete verwachting heeft de Staatssecretaris ten aanzien van deze plannen? Hoe wordt voorkomen dat extra
personeel dat wordt geworven in de specialistische ggz er uiteindelijk toch
voor kiest om vrijgevestigd te gaan werken? Welke verwachting heeft de
Staatssecretaris inzake de personeelsbehoefte voor de komende jaren en
hoe wordt eraan gewerkt om hieraan tegemoet te komen?
4.3 Moeizame afschaling
De leden van de SP-fractie lezen voorts in het rapport dat de moeizame
uitstroom uit de ggz een ander knelpunt is dat bijdraagt aan de te lange
wachtlijsten. Ook dit punt is natuurlijk al langer bekend, maar daarmee
niet minder ernstig. Wat is de reactie van de Staatssecretaris op de huiver
bij professionals voor het afschalen van zorg, omdat het door de
wachtlijsten moeilijk blijkt te zijn de zorg weer op het oude niveau te
krijgen wanneer klachten bij patiënten terugkeren? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe vaak het voorkomt dat iemand opnieuw zorg nodig
heeft door het terugkeren van de problemen, maar dat de persoon dan
weer op de wachtlijst terechtkomt? Hoe wordt dit voorkomen, zo vragen
de leden van de SP-fractie. Dit leidt er immers toe dat zorg niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

11

afgeschaald wordt en dat problemen erger worden? Het leidt immers ook
tot hogere kosten, zo merken genoemde leden op. Hoe kan een meer
langetermijndenken hierbij gestimuleerd worden, waarbij deze leden zich
realiseren dat dit geen eenvoudige opdracht is?
De leden van de SP-fractie pleiten ervoor dat eindelijk een einde komt aan
het hokjes denken in de geestelijke gezondheidszorg. Hoe kan dit voor
eens en voor altijd gestopt worden? Is het bijvoorbeeld mogelijk dat
budgetten uit verschillende domeinen samengevoegd worden? Hoe kan
dit gestimuleerd worden?
5.1 Algemeen beleid
De afspraak was dat uiterlijk op 1 juli 2018 alle wachttijden binnen de ggz
binnen de Treeknormen zouden vallen. De leden van de SP-fractie
constateren dat het op dit moment, twee jaar later, duidelijk is dat dit nog
steeds niet het geval is. Volgens de Staatssecretaris ligt de oplossing «in
de regio» en zou een regionale doorzettingsmacht ingevoerd moeten
worden. Wat houdt deze «regionale doorzettingsmacht» nu precies in, zo
vragen deze leden. Hoe kan het dat hier al een aantal jaar over wordt
gesproken, maar dat het nog steeds niet duidelijk is wat hier precies onder
verstaan wordt?
5.2 Regionale taskforces en 5.3 Landelijke stuurgroep
De Algemene Rekenkamer concludeert dat de regionale taskforces die zijn
opgericht zich voornamelijk nog in de planfase bevinden en dat de positie
van de Landelijke stuurgroep wachttijden ggz als onduidelijk wordt
ervaren. De leden van de SP-fractie vragen om een reactie op deze
conclusies. Wat is de planning met betrekking tot de rol van de regionale
taskforces? Hoe wordt de rol van de landelijke stuurgroep verduidelijkt?
Daarnaast vragen deze leden of de conclusies van de Algemene Rekenkamer aanleiding zijn voor een verandering bij (een van) beide groepen.
De leden van de SP-fractie lezen in het rapport dat een van de problemen
hierbij is dat de taskforces geografisch niet overeenkomen met de regio’s
waarin betrokken partijen werkzaam zijn. Genoemde leden vragen
waarom hiervoor is gekozen. Zij vragen of hiervoor een oplossing
voorzien is. Hoe wordt bevorderd dat alle belanghebbenden hierbij
betrokken worden, dat huisartsen in staat worden gesteld om bij de
taskforces aan te sluiten en dat betrokken zorgverzekeraars namens alle
zorgverzekeraars kunnen spreken?
De leden van de SP-fractie begrijpen dat de optie van de gemeenschappelijke wachtlijst meegenomen wordt in de verkenning van de landelijke
stuurgroep die aan het einde van dit jaar afgerond moet zijn. Op welke
wijze wordt de Autoriteit Persoonsgegevens betrokken bij de analyse van
concurrentieoverwegingen, die al dan niet in de weg staan bij het voeren
van een gezamenlijke wachtlijst? Is de Staatssecretaris bereid de Autoriteit
Persoonsgegevens opdracht te geven om op dit punt met een duidelijk
standpunt te komen? Daarnaast ontvangen deze leden graag een
duidelijke analyse met betrekking tot de privacywetgeving. In hoeverre en
in welke situatie mogen ggz-instellingen en gemeenten (welke) patiëntgegevens uitwisselen? De leden van de SP-fractie vragen om een uitgebreide reflectie op de invloed ter zake van de mededingingswetgeving en
de privacywetgeving.
De leden van de SP-fractie vragen of de oproep van de stuurgroep om te
komen met landelijke voorwaarden die nodig zijn om wachtlijsten op te
lossen gehoor krijgt. Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

12

5.4.1 Landelijke aanpak
Binnenkort verschijnt de contourennota. De leden van de SP-fractie willen
de garantie dat in deze nota ook aandacht is voor de (lange) wachttijden in
de zorg.
De leden van de SP-fractie achten het antwoord van de Staatssecretaris
heeft gegeven op het onderhavige rapport, namelijk dat de NZa toeziet op
de naleving van de zorgplicht inzake de problemen met omzetplafonds in
dit kader onvoldoende als het gaat om deze belangrijke kwestie. Waarom
is het niet duidelijk in hoeverre de toezichthouder de zorgplicht juridisch
kan afdwingen met een opgelegde verhoging van een omzetplafond?
Betekent dit dat geen enkele partij dit kan afdwingen?
5.7 Effecten van de aanpak
De leden van de SP-fractie kunnen bij deze paragraaf enkel concluderen
dat het gesloten bestuurlijk akkoord nog niet veel heeft opgeleverd.
Genoemde leden vragen dan ook op welke wijze hier een slinger aan
gegeven kan worden. Deelt de Staatssecretaris de conclusie van deze
leden dat het concept van zorgbemiddeling voor deze specifieke
doelgroep eigenlijk geen toegevoegde waarde heeft?
6.2 Aanbevelingen
De Algemene Rekenkamer doet in haar rapport een aantal aanbevelingen.
De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris om per aanbeveling
aan te geven of deze wordt overgenomen (en zo ja, hoe) of niet, met
daarbij een onderbouwing van de gemaakte keuzes. In het rapport wordt
aangegeven dat er verschillende wetgevingsinitiatieven zijn die betrekking
hebben op de uitwisseling van gegevens. Tenslotte ontvangen deze leden
graag een volledig overzicht van deze initiatieven met daarbij aangegeven
wat de stand van zaken van de wetgevingstrajecten is en daarbij tevens
aangegeven wanneer de wetsvoorstellen naar verwachting bij de Kamer
worden ingediend.
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid is
om per januari 2021 de bekostiging van de ggz aan te pakken, zodat het
aantrekkelijker wordt voor zorgaanbieders ook hulp te bieden aan mensen
die hoogcomplexe zorg nodig hebben. Genoemde leden vragen of het een
mogelijkheid is om geld te oormerken voor het behandelen van mensen
die hoogcomplexe zorg nodig hebben. Zo nee, waarom niet?
d. Overig
Psychodiagnostisch werkenden
De leden van de VVD-fractie hebben (herhaalde malen) aandacht
gevraagd voor de psychodiagnostisch werkenden (PDW). Er heeft
terugkoppeling plaatsgevonden van het gesprek op 10 juni jl. met de
Vereniging van Psychodiagnostisch Werkenden (VVP) richting de Kamer.6
Deze leden danken de Staatssecretaris hiervoor. Deze terugkoppeling
geeft een positieve indruk om de PDW daadwerkelijk op de goede plek,
zelfstandig en passend binnen de kostensystematiek, in de keten in te
zetten om goede diagnoses te stellen. Genoemde leden zijn benieuwd
naar een tussenstand van zaken ten aanzien van dit dossier, teneinde
verder tegemoet te komen aan «de juiste zorg, op de juiste plek», voor
een beroepsgroep die in staat is een bijdrage te leveren aan het terug6

Kamerstuk 25 424, nr. 546

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

13

dringen van de wachttijden. Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of,
na beantwoording van dit schriftelijk overleg, de Kamer voorafgaand aan
het algemeen overleg over de GGZ dat in het najaar zal worden gepland,
de Kamer door middel van een brief van de Staatssecretaris op de hoogte
gesteld kan worden van de voortgang.
De leden van de VVD-fractie vragen of er al helderheid is over de
uitkomsten van de veldafspraak voor het Zorgprestatiemodel 2022. Als
daar inderdaad uit komt dat de PDW een tijdschrijvend beroep moet
worden omdat diagnostiek van groot belang is voor het leveren van de
juiste zorg, is de Staatssecretaris dan bereid deze veldnorm over te nemen
en zo spoedig mogelijk om te zetten in beleid?
In genoemde brief van 1 juli jl. staat dat de VVP aangeeft dat instellingen
geen gebruik maken van het experiment voor beroepen die nu geen tijd
kunnen schrijven, maar die wel kunnen bijdragen aan het verkorten van
wachttijden in de ggz. De leden van de VVD-fractie vragen of de andere
beroepsgroepen waarvoor het experiment bedoeld was (onder andere
hbo-psychologen) dezelfde ervaringen hebben met het experiment. Hoe
beoordeelt de Staatssecretaris de effectiviteit van het experiment?
Wanneer ontvangt de Kamer de uitkomsten van de evaluatie die in de
brief van 1 juli wordt aangekondigd?
Physician assistants
Vervolgens vragen de leden van de VVD-fractie aandacht voor de positie
van de physician assistants in de ggz. Physician assistants (PA’s) zijn ruim
15 jaar geleden door de toenmalige Minister van VWS (mevrouw Borst)
geïntroduceerd in Nederland om de zorg toegankelijker en doelmatiger te
maken. PA’s worden opgeleid en ingezet in het kader van taakherschikking. De opname van het beroep in de Wet op de Beroepen in de
Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG) is een goede ontwikkeling in de
verankering en positionering van het beroep in Nederland. Helaas blijft de
verankering van de positie van de PA als zelfstandige behandelaar in de
ggz daarop achter, ondanks herhaaldelijk aandringen, onder andere in
debatten.
De leden van de VVD-fractie vragen de Staatssecretaris naar de stand van
zaken, naar aanleiding van de vragen in een debat in 2018 naar de
praktische oplossingen die bedacht zouden worden om PA’s snel en
effectief in te kunnen zetten om onder andere de veel te lange wachttijden
tegen te gaan.
Destijds heeft de Staatssecretaris aangegeven dat dat via experimenteerruimte kan. Deelt de Staatssecretaris de mening van de leden van de
VVD-fractie dat de ggz-sector bol staat van de experimenten, maar dat
maar weinig experimenten omgezet worden in structureel beleid en
uitvoering, teneinde definitieve oplossingen te bieden voor de problematiek van onder andere de wachtlijsten?
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe hij tegemoet wil komen aan de wil
van de beroepsgroep van de PA’s om van meerwaarde te kunnen zijn, ook
voor de ggz-sector, daar waar zij dit al veelvuldig bewezen hebben in de
curatieve sector? De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de
Staatssecretaris hun mening deelt dat de wachttijdenproblematiek nu
vraagt om snelle en praktische oplossingen, die met het inzetten van PA’s
in de sector bereikt kan worden. Is de Staatssecretaris bereid het overleg
op te pakken met de Nederlandse Associatie Psysician Assistants (NAPA),
de beroepsorganisatie achter de PA’s, en deze mogelijkheid (de inzet van
PA’s in de ggz) te verzilveren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

14

Actualiteit
De leden van de VVD-fractie geven aan dat recent in het nieuws een
bericht is verschenen dat de wachttijden in de ggz verdampen, door een
aanpak die zorgverzekeraar VGZ heeft ingezet. Kan de Staatssecretaris
aangeven wat het verschil is tussen deze aanpak, waarbij de wachttijden
verdampen, en de eerdere aanpak waar dat niet lukte, zo vragen
genoemde leden. Kan de Staatssecretaris aangeven wat zijn visie is op de
aanpak van VGZ? Kan de Staatssecretaris aangeven wat hij zal doen om
dit experiment breed in de sector structureel in te bedden, indien dit tot
tevredenheid leidt in de totale aanpak van de wachttijden? Tenslotte
vragen deze leden welke concrete stappen de Staatssecretaris neemt om
andere zorgverzekeraars hier ook toe aan te zetten, teneinde de patiënten
in de ggz eindelijk een behandeling te laten krijgen die past binnen de
afgesproken Treeknormen.
Psychodiagnostisch werkenden
De leden van de D66-fractie lezen in het verslag van een schriftelijk
overleg over de Psychodiagnostisch werkenden (PDW) dat er nog geen
aanvragen zijn ingediend voor deelname aan het experiment waarin de
PDW de mogelijkheid wordt geboden om declarabele uren te laten
schrijven.7 Dat is erg teleurstellend. Welke stappen gaat de Staatssecretaris actief ondernemen om het aantal deelnemers te doen stijgen? Wat is
de voornaamste reden dat er nog geen gebruik van wordt gemaakt? Is de
Staatssecretaris het met deze leden eens dat het juist nu van belang is dit
experiment uit te voeren? Tenslotte vragen deze leden wat het resultaat is
van de gesprekken die de Staatssecretaris deze zomer met partijen heeft
gevoerd over dit bekostigingsexperiment.
De leden van de 50PLUS-fractie attenderen erop dat in het algemeen
overleg GGZ, maatschappelijke opvang, suïcidepreventie van 8 juni jl.8
onder andere het lid van deze fractie het onderzoek van GGNet betreffende herdiagnostisering bij patiënten aan de orde heeft gesteld. De
Staatssecretaris gaf in dat overleg aan dat hij de sector aanspoort om een
voorbeeld te nemen aan GGNet. Deze leden vragen hoe de Staatssecretaris er in de toekomst voor zorgt dat dit initiatief en andere goede
initiatieven goed worden verspreid onder aanbieders en dat die dit ook
oppakken. Welke rol ziet hij hierbij voor de toezichthouders in de
probleemregio’s?
II. Reactie van de Staatssecretaris
Brief «Vervolgstappen wachttijden ggz» (Kamerstuk 25 424 nr.
545)
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Staatssecretaris in zijn brief
van 19 december 20199 aangeeft dat elke verzekeraar concrete, tijdgebonden afspraken met zorgaanbieders zou moeten maken over het
bereiken van verbeteringen in de aanpak van de wachttijden en de
voortgang hiervan goed moet monitoren. Uit de Monitor Contractering
ggz van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) blijkt dat een groot deel van
het veld bij de contractering voor 2020 nog (steeds) geen afspraken
rondom wachttijdreductie heeft gemaakt. Wat zijn hiervan de consequenties en hoe zorgt de Staatssecretaris ervoor dat deze afspraken wel
bij de contractering voor 2021 gemaakt zijn, zo vragen genoemde leden.
7

Kamerstuk 25 424, nrs. 507 en 550
Kamerstuk 25 424, nr. 547
9
Kamerstuk 32 620, nr. 244
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

15

Antwoord 1:
Contractering biedt een concrete en belangrijke mogelijkheid om gericht
bij te dragen aan het reduceren van wachttijden in de ggz. De monitor van
de NZa wijst uit dat die mogelijkheid (lang) niet overal wordt benut door
alle zorgaanbieders en verzekeraars. Het is dringend nodig dat dit wel
gebeurt, gezien de grote opgave waar de sector voor staat.
De NZa neemt deze constateringen mee in haar gezamenlijke toezichtaanpak met de IGJ. De NZa en de IGJ richten zich daarbij specifiek op vier
regio’s waar de wachttijden heel lang zijn. Tussen april en augustus
hebben de NZa en IGJ gesprekken gevoerd in deze regio’s. De NZa en IGJ
houden de komende tijd vinger aan de pols en gaan na of er voldoende
voortgang is in het realiseren van verbetermaatregelen. Daarnaast
onderzoekt de NZa bij de zorgverzekeraars momenteel hoe zij hun
contracteerproces hebben verbeterd en waar zij eventueel nog mogelijkheden laten liggen.
Ik gebruik zelf bestuurlijke overleggen om de partijen op de voortgang op
dit onderwerp te bevragen en aan te spreken. In de monitor van de NZa is
een aantal aanbevelingen gedaan om verbeteringen te boeken voor wat
betreft de inhoud van afspraken tussen zorgverzekeraars en aanbieders.
Een daarvan is om de kennis over en gebruik van de gespreksleidraad ten
behoeve van het terugdringen van wachttijden (van ZN, de Nederlandse
ggz (voorheen GGZ Nederland) en MeerGGZ) te vergroten. Met partijen
heb ik afgesproken dat ze met de aanbevelingen van de NZa aan de slag
gaan. Het is van belang dat verzekeraars en zorgaanbieders dat in
gezamenlijkheid doen zodat de contractering verder verbetert.
Zorgverzekeraars Nederland (ZN) heeft deze zomer het initiatief genomen
om haar leden (nogmaals) te attenderen op 1) de constatering van de NZa
dat de gespreksleidraad voor de contractering nog niet bij alle zorgverzekeraars en aanbieders bekend en gebruikt is, en 2) op de toezegging uit
2019 om deze leidraad actief te benutten in de contractering.
Alle zorgverzekeraars hebben in het eerste kwartaal van 2020 bij de NZa
een verbeterplan ingediend, waarin ze aangeven hoe ze de resterende
verbeterpunten naar aanleiding van de controlebezoeken van de NZa
aanpakken, zo constateren de leden van de VVD-fractie. Deze plannen
worden beoordeeld door de NZa en de bevindingen worden in de zomer
teruggekoppeld. Genoemde leden vragen wat de stand van zaken hiervan
is. Tevens vragen zij hoe de NZa de vinger aan de pols houdt wanneer de
verbeterplannen uitgewerkt worden door de zorgverzekeraars.
Antwoord 2:
De NZa heeft de plannen van de zorgverzekeraars beoordeeld. Hierover is
de NZa met de verzekeraars individueel in gesprek. Dat loopt op dit
moment (september 2020). Naast individuele terugkoppelingen richting
de zorgverzekeraars, geeft de NZa voor het eind van dit jaar aan wat het
algemene beeld is wat zij uit de plannen en de gesprekken opmaakt.
De NZa blijft volgen of acties daadwerkelijk worden ingezet, doorgezet en
of gestuurd wordt op resultaten. De NZa kijkt in dit kader naar de
inspanningen van zorgverzekeraars. Zij moeten zich tot het uiterste
inspannen om de toegang tot zorg voor hun verzekerden te borgen. Zij
kunnen het probleem van de wachttijden in de ggz uiteraard niet alléén
oplossen. Dat vergt intensieve samenwerking tussen de partijen. Die
samenwerking onderzoekt de NZa – samen met IGJ – in verschillende
regio’s waar de wachttijden erg hoog zijn. Naast de terugkoppeling per
regio aan betrokken partijen, komen IGJ en NZa dit najaar met hun
algemene bevindingen van de gezamenlijke bezoeken aan vier regio’s
(Arnhem, Flevoland, Amsterdam en Zuid-Limburg).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

16

De leden van de VVD-fractie lezen dat uit het bestuurlijk overleg concrete
aanknopingspunten zijn voortgekomen die daadwerkelijk zouden kunnen
resulteren in een doorbraak in de aanpak van de wachttijden. Waarom is
de Staatssecretaris nu van mening dat de aanknopingspunten tot concrete
resultaten zullen leiden en wat is daarin het verschil met de situatie
daaraan voorafgaand, toen dit nog niet het geval was, zo vragen deze
leden. Wanneer is volgens de Staatssecretaris sprake van een doorbraak?
Antwoord 3:
In mijn brief van 25 juni (Kamerstuk 25 424, nr. 545) heb ik aangegeven dat
het bestuurlijk overleg met de Stuurgroep wachttijden concrete aanknopingspunten bood om daadwerkelijk een doorbraak in de aanpak van de
wachttijden te realiseren. Op 1 juli (Kamerstuk 25 424, nr. 546) heb ik uw
Kamer de tussenevaluatie van de stuurgroep gestuurd. Afgelopen
maanden is er hard gewerkt om die ambitie verder vorm te geven. Op
13 oktober jl. heb ik u geïnformeerd over de voortgang en de concrete
uitwerking van de vervolgstappen (Kamerstuk 25 424, nr. 555). Deze zien
onder andere op het krijgen van inzicht in (unieke) wachtenden, het
faciliteren van zogenaamde transfermechanismen, inclusief de implementatie van een zogenoemde aanmeldpauze en de inzet van versnellers in 8
probleemregio’s. Dit vind ik kansrijke acties, omdat ze ervoor zorgen dat
we steeds meer zicht- en daarmee grip – op de problematiek krijgen. Als
we bijvoorbeeld precies weten hoeveel mensen er in een regio met
gemiddeld lange wachttijden op een wachtlijst staan, kunnen zorgverzekeraars en zorgaanbieders samen zorgen voor zorgbemiddeling voor deze
wachtenden, op een actievere wijze dan tot nu toe aan de orde is.
Tot slot vragen de leden wanneer er sprake is van een doorbraak. Een
doorbraak is er wat mij betreft als we er in slagen de wachttijd bij diverse
diagnosegroepen structureel te verkorten zodat de totale gemiddelde
wachttijd onder de Treeknorm komt.
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie hoe de genoemde
aanknopingspunten (een sluitende keten van verwijzing en/of zorgbemiddeling, transparantie over het aantal (uniek) wachtenden, extra inzet op de
acht regio’s met de meest forse wachttijdproblematiek via zogenoemde
versnellers, focus op specifieke doelgroepen en op vormgeving van
regionale doorzettingsmacht voor mensen die tussen wal en schip vallen)
een bijdrage leveren aan het oplossen van de voornaamste knelpunten in
de ggz zoals genoemd in het rapport van de Algemene Rekenkamer. De in
dit rapport genoemde knelpunten betreffen: verkeerde financiële prikkels,
te weinig capaciteit in instellingen en moeizame uitstroom uit de ggz. Kan
de Staatssecretaris nader toelichten hoe de aanknopingspunten ertoe
bijdragen om genoemde knelpunten op te lossen?
Antwoord 4:
De Algemene Rekenkamer heeft de door haar geconstateerde knelpunten
omgezet in aanbevelingen. In een bestuurlijke reactie heb ik richting de
Algemene Rekenkamer aangegeven hoe ik met deze aanbevelingen aan
de slag ben en ga10. Die uitvoering betreft een aantal omvangrijke
trajecten die al in gang waren gezet, zoals de invoer van een nieuwe
bekostiging in de ggz om de financiële prikkels te verbeteren en verschillende wetstrajecten om de gegevensuitwisseling tussen medisch- en
sociaal domein te verbeteren. De acties waarover ik u op 13 oktober jl. heb
geïnformeerd (Kamerstuk 25 424, nr. 555), sluiten daar deels bij aan en
komen daar deels bovenop.

10

https://www.rekenkamer.nl/publicaties/brieven/2020/06/25/reactie-staatssecretaris-van-vws-ophet-rapport-geen-plek-voor-grote-problemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

17

De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van de Staatssecretaris dat
de NZa en Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) de komende periode
onder andere actief zijn in de regio’s met hardnekkige wachttijdproblemen. Kan de Staatssecretaris toelichten hoe genoemde leden deze
bijdrage moeten zien in relatie tot de normale werkzaamheden van NZa
en IGJ? Zijn de NZa en IGJ op een andere manier actief in deze regio’s? Zo
ja, hoe dan? Zo nee, hoe moeten deze leden deze passage dan lezen?
Antwoord 5:
De reguliere toezichtsactiviteiten van de IGJ en NZa zijn in principe gericht
op (respectievelijk) ofwel zorgaanbieders ofwel zorgverzekeraars. In het
kader van de aanpak van de wachttijden in de ggz hebben de IGJ en NZa
recent bij wijze van pilot een gezamenlijk toezichtstraject opgezet. Zij
bezoeken daarbij samen verschillende regio’s waar de wachttijden lang
zijn, en spreken zorgaanbieders en zorgverzekeraars in gezamenlijkheid
aan. In mijn brieven van 4 juni & 13 oktober jl. heb ik u daar uitgebreider
over geïnformeerd (Kamerstuk 25 424, nrs. 531 & 555). Op dit moment
richten IGJ en NZa zich op vier probleemregio’s. In de zomer hebben de
toezichthouders het gezamenlijke toezichtstraject geëvalueerd. Ik ben blij
dat zij zich op basis hiervan hebben voorgenomen hun gezamenlijke
toezichtsactiviteiten uit te breiden naar de overige vier regio’s die als
probleemregio’s zijn aangemerkt.
Tevens vragen deze leden welke prestatieafspraken er door de Staatssecretaris zijn gemaakt en wat de eventuele consequenties zijn bij het niet
nakomen van deze afspraken.
Antwoord 6:
Met mijn brief van 13 oktober jl. heb ik u uitgebreider geïnformeerd over
de acties die ik de met de stuurgroep heb ingezet. In deze brief is de
uitvoering van de motie van het lid Van den Berg c.s. over het stellen van
meetbare doelen (Kamerstuk 25 424, nr. 535) meegenomen.
De leden van de VVD-fractie kunnen zich voorstellen dat de coronacrisis
van invloed is op de aanpak van de wachttijden. Deze leden vragen
daarom in hoeverre deze crisis en de maatregelen daaromtrent effect
hebben gehad op de wachtlijsten tot nu toe. Wat heeft de coronacrisis met
de vraag naar geestelijke gezondheidszorg gedaan? Is er mogelijk sprake
van een verdampte zorgvraag? Zo ja, kan de Staatssecretaris duiding
geven van de oorzaken van de verdamping en daarbij aangeven welke
lessen hieruit getrokken kunnen worden?
Antwoord 7:
Het kabinet heeft de NZa gevraagd de opschaling van reguliere zorg, die
als gevolg van de coronacrisis tijdelijk was afgeschaald te coördineren.
Als onderdeel van die taak brengt de NZa via een monitor het effect in
beeld van de coronacrisis op verwijzingen naar de ggz, wachttijden in de
ggz en behandelingen in de ggz. De meest recente monitor dateert van
2 oktober jl.11 Ten aanzien van de wachttijden signaleert de NZa in die
monitor op basis van de cijfers die tot en met augustus zijn aangeleverd,
dat er over de gehele linie weinig veranderingen hebben plaatsgevonden.
Of er sprake is van een verdampte zorgvraag, is nog lastig te zeggen.
Op basis van verwijsdata schat de NZa dat er sinds half maart ongeveer
71.000 minder verwijzingen van de huisarts naar de ggz hebben plaatsgevonden dan op basis van de aantallen uit 2019 en de eerste maanden van
dit jaar verwacht mocht worden. De NZa presenteert in de laatste
rapportages ook actuele registratiedata over behandeltrajecten van enkele
11

https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_322871_22/1/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

18

ggz-instellingen. Op basis van deze (niet representatieve) data constateert
de NZa onder andere dat het aantal nieuw gestarte behandelingen sinds
de COVID-19-maatregelen sterk gedaald is en nog lang niet op het niveau
van voorgaande jaren zit. De NZa geeft hier geen verklaring voor, maar dit
zou eraan bij kunnen dragen dat de wachttijden niet terug zijn gelopen. Ik
adresseer deze ontwikkelingen in de koepeloverleggen over de coronacrisis met de ggz-sector, waar de NZa ook bij aansluit. Het is nog te vroeg
om te constateren of alle uitgebleven verwijzingen worden ingehaald.
Volgens de laatste cijfers zitten de verwijzingen inmiddels weer op een
niveau dat vergelijkbaar is met 2019.
De leden van de SP-fractie begrijpen dat alle ingezette initiatieven nog
niet hebben geleid tot het terugdringen van de wachttijden in de
specialistische ggz. Genoemde leden betreuren deze conclusie. Deze
leden hopen dat het recent opgestelde Plan van aanpak toegankelijkheid
en beschikbaarheid hoogcomplexe ggz12 alsnog het gewenste effect zal
hebben. Mensen die zorg nodig hebben, moeten deze zorg immers (zo
snel mogelijk) krijgen. Het is goed dat hier direct actie op wordt ondernomen. De leden van de SP-fractie hopen dat de conclusies en aanbevelingen uit het rapport van de Algemene Rekenkamer een centrale plaats
krijgen in de uiteindelijke uitvoering van het plan van aanpak. Te lange
wachtlijsten zorgen immers voor veel leed, een verergering van problematiek en extra kosten.
De leden van de 50PLUS-fractie zijn van mening dat de brief van 25 juni
jl. te weinig urgentie uitstraalt. Wanneer kunnen de mensen die op de
wachtlijsten staan concrete resultaten verwachten? Nu lijkt het alsof er
vooral veel gesprekken worden gevoerd, maar dat die nog weinig
concreets opleveren.
Antwoord 8:
Zoals ik in mijn brief van 13 oktober jl. (Kamerstuk 25 424, nr. 555) heb
toegezegd zal ik de Kamer nog voor het AO van 19 november a.s.
informeren over o.a. het «plan hoogcomplexe ggz». Het rapport van de
Algemene Rekenkamer biedt nuttige conclusies en aanbevelingen die ik
op verschillende plekken inbreng en waarop ik acties inzet. Voor een
gedetailleerd overzicht, verwijs ik u naar mijn reactie aan de Algemene
Rekenkamer13.
De wachttijden in de ggz zijn voor mij een zeer urgent vraagstuk en de
aanpak is erop gericht zo snel mogelijk resultaat te boeken voor de
mensen op de wachtlijst. Ik heb uw Kamer in mijn brief van 13 oktober
uitgebreider geïnformeerd over de acties die ik de komende tijd wil
uitvoeren. Er worden wel degelijk concrete stappen gezet die tot concrete
resultaten leiden. Ik denk daarbij aan het initiatief in de regio Rotterdam,
waarbij VGZ, de Parnassia Groep en enkele andere grote en kleinere
aanbieders om de tafel zijn gaan zitten om te kijken hoe de wachtenden bij
de ene aanbieder sneller een plek zouden kunnen krijgen bij een andere
aanbieder. Door aan die tafel inzicht te krijgen in unieke wachtenden, zijn
mensen daadwerkelijk bemiddeld naar een snellere behandelplek.
Rapport «Geen plek voor grote problemen; Aanpak van wachttijden in de specialistische ggz»
De leden van de VVD-fractie lezen in het onderhavige rapport van de
Algemene Rekenkamer dat de Staatssecretaris het belang van gegevensuitwisseling tussen ggz, zorgverzekeraar en gemeente onderschrijft. Kan
12
13

Kamerstuk 25 424, nr. 525
https://www.rekenkamer.nl/publicaties/brieven/2020/06/25/reactie-staatssecretaris-van-vws-ophet-rapport-geen-plek-voor-grote-problemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

19

de Staatssecretaris aangeven waar de knelpunten bij gegevensuitwisseling zitten? Waarom kunnen de gegevens binnen de Jeugdwet wel
worden uitgewisseld en binnen de ggz niet, zo vragen deze leden.
Antwoord 9:
De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) vereist een
grondslag voor verwerking van persoonsgegevens. Op dit moment bevat
de wetgeving met betrekking tot de zorg geen wettelijke grondslag voor
de zorgaanbieders om gezondheidsgegevens aan te leveren aan uit te
wisselen met derde partijen, bijvoorbeeld in het kader van het terugdringen van de wachttijden. Uitwisseling van persoonsgegevens t.b.v. het
verkorten van wachttijden jeugd-ggz voor individuele jeugdigen kan
plaatsvinden op grond van artikel 7.4.0, eerste lid, onderdeel a, van de
Jeugdwet, zolang de uitwisseling slechts plaatsvindt tussen de colleges
van B&W of door hen aan te wijzen personen enerzijds en aanbieders
anderzijds.
De wachttijden beginnen opnieuw te lopen als na de intake van de patiënt
blijkt dat de zorgaanbieder voor deze patiënt geen geschikt aanbod heeft.
Voor de patiënt begint de wachttijd dan natuurlijk niet opnieuw: die komt
elders en/of opnieuw op een wachtlijst te staan en wacht alleen maar
langer. De leden van de VVD-fractie vragen of bekend is hoeveel van de
ongeveer 11.000 patiënten (uit de momentopname van de specialistische
ggz) die langer dan de Treeknorm moesten wachten, ook nog eerst op een
verkeerde wachtlijst hebben gestaan. Wat vindt de Staatssecretaris van
deze systematiek? Vindt hij dat wachttijden op die manier goed inzichtelijk
zijn? Daarbij vragen deze leden de Staatssecretaris ervan vindt dat
patiënten dus soms weken op een «verkeerde» wachtlijst staan. Is hij
voornemens hier iets aan te doen en zo ja, wat dan?
Antwoord 10:
Het is niet bekend in hoeverre de ongeveer 11.000 te lang wachtenden
eerst op een verkeerde wachtlijst hebben gestaan. Het is op dit moment
bijvoorbeeld ook niet bekend welk deel van dit aantal zich op meerdere
wachtlijsten heeft laten plaatsen of is geplaatst: de 11.000 betreft een
momentopname van opgetelde aantallen, niet van unieke wachtenden.
Zoals ik u in mijn brief van 13 oktober jl. (Kamerstuk 25 424, nr. 555) heb
laten weten, werkt de NZa aan een gefaseerde aanpassing van de
Transparantieregeling om beter zicht te krijgen op het unieke aantal
wachtenden. Om te voorkomen dat patiënten op een verkeerde wachtlijst
staan, is het van belang dat zo snel mogelijk duidelijk wordt waar een
patiënt het beste geholpen kan worden. Deze inschatting wordt in de
eerste plaats gemaakt door de huisarts bij de verwijzing en vervolgens in
het proces van triage en diagnostiek door de ggz-aanbieder. Om hierin
een verbeterslag te maken, werken partijen aan een Generieke Module
Verwijzing, triage en diagnostiek.
De Algemene Rekenkamer concludeert dat sprake is van een beperkte
opbouw van de ambulante zorg. Ook in andere onderzoeken (onder
andere van het Trimbos-instituut) wordt op dit probleem gewezen. De
leden van de VVD-fractie vragen dan ook wat de Staatssecretaris heeft
gedaan om de ambulantisering van de ggz te laten slagen en in een juiste
verhouding te laten staan tot de afbouw van het aantal bedden. Kan de
Staatssecretaris aangeven of, en zo ja, hoeveel mensen tussen wal en
schip zijn beland bij de afbouw van de bedden en het onvoldoende
inrichten van de ambulante zorg? Genoemde leden vragen wat de
Staatssecretaris doet om deze mogelijke groep mensen weer van de juiste
zorg te voorzien, waarbij hopelijk een lange wachttijd vermeden kan
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

20

Antwoord 11:
Uw Kamer wordt jaarlijks geïnformeerd over de ontwikkelingen met
betrekking tot de klinische capaciteit en de opbouw van de ambulante
zorg (Kamerstuk 25 424, nr. 505). In mijn reactie van 21 februari 2020 op
de voorstellen van «Lijm de zorg» (Kamerstuk 25 424, nr. 521) heb ik
aangegeven dat ik versteviging van de opbouw van ambulante ggz van
belang vind en dat ik kritisch wil kijken naar de vraag of we verder moeten
gaan met de afbouw van intramurale plekken. Voor de ambulante zorg en
steun geldt dat een stevige impuls nodig is, met name vanuit het sociale
domein en vooral nauwer en beter samengewerkt wordt tussen
gemeenten en zorgverzekeraars. Ik heb ten behoeve van deze intensivering, € 95 miljoen structureel beschikbaar gesteld aan de gemeenten. In
dat licht is het van belang om te volgen of deze intensivering in het
gemeentelijke domein voldoende plaatsvindt. Samen met de VNG en ZN
werk ik er aan dit beter in kaart te gaan brengen en op regionaal niveau te
volgen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het nog steeds onduidelijk wordt
gevonden wat wordt bedoeld met «regionale doorzettingsmacht», voor
het geval dat maatregelen om wachttijden terug te dringen niet blijken te
werken. Kan de Staatssecretaris aangeven wat zijn invulling is van het
begrip «regionale doorzettingsmacht»? Kan hij daarbij duidelijk schetsen
waaruit deze doorzettingsmacht blijkt, welke afspraken hierover gemaakt
zijn, en hoe deze af te dwingen zijn? Kan hij daarbij tevens aangeven
welke consequenties het heeft indien deze afspraken niet worden
nagekomen?
Antwoord 12:
Ik heb de Kamer met mijn brief van 13 oktober jl. (Kamerstuk 25 424, nr.
555) geïnformeerd over de voortgang van de totale aanpak rond wachttijden die ik dit najaar tot stand wil brengen, waarbij ik ook nader op
regionale doorzettingsmacht ben ingegaan.
De Landelijke stuurgroep wachttijden ggz heeft een gespreksleidraad
ontwikkeld die verzekeraars en zorgaanbieders moest helpen om
contractafspraken te maken over het terugdringen van de wachttijden, zo
lezen de leden van de VVD-fractie. Uit de Monitor contractering ggz van
de NZa bleek dat deze leidraad nog niet bij alle verzekeraars en zorgaanbieders bekend en gebruikt is. Genoemde leden vragen welke maatregelen genomen worden om deze leidraad bij de volgende inkoopronde
leidend te laten zijn bij de onderhandelingen van elke zorgverzekeraar,
mede in het licht van de gemaakte afspraken tussen partijen en de
consequenties van het niet nakomen van deze afspraken.
Antwoord 13:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar antwoord 1 op vragen
van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de VVD-fractie lezen in het rapport dat de Algemene
Rekenkamer concludeert dat het zeer onzeker is of de huidige aanpak van
wachttijden in de specialistische ggz voldoende remedie biedt voor de
oplossing van de voornaamste knelpunten: verkeerde financiële prikkels,
te weinig capaciteit in instellingen en moeizame uitstroom uit de
specialistische ggz. Hoe reflecteert de Staatssecretaris op deze conclusie,
zo vragen zij tot slot.
Antwoord 14:
Ik heb de afgelopen periode met de sector een flink pakket aan maatregelen in gang gezet om de zorg en ondersteuning voor mensen met
psychische problemen te verbeteren. Een deel heeft zich nog niet kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

21

bewijzen, denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van een nieuwe
bekostiging in de ggz, de uitrol van een brede aanpak van arbeidsmarktproblematiek, maar ook verschillende afspraken gericht op samenwerking
tussen het medisch- en sociaal domein die in het hoofdlijnenakkoord ggz
zijn gemaakt. Deze maatregelen en trajecten sluiten aan op de knelpunten
die de Algemene Rekenkamer constateert. Daarnaast is er een specifieke
wachttijdaanpak gelanceerd, onder andere gericht op een regionale
aanpak en op de diagnosegroepen waar de wachttijden lang zijn. Op deze
aanpak heb ik een verdiepingsslag aangekondigd, waarover ik u met mijn
brief van 13 oktober jl. heb geïnformeerd (Kamerstuk 25 424, nr. 555). Ik
heb de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer dan ook voor een
groot deel gezien als ondersteuning van mijn ingezette beleid en waar ik
dat nodig achtte, heb ik in reactie op de aanbevelingen aanvullende acties
toegezegd14.
De leden van de CDA-fractie vinden de uitkomsten van het onderzoek
van de Algemene Rekenkamer verontrustend. Hoe beoordeelt de
staatsecretaris dit? Deze leden vragen om een uitgebreide reactie hierop.
Antwoord 15:
Ik heb richting de Algemene Rekenkamer gereageerd op hun onderzoek.
Zie het antwoord op vraag 14 van de leden van de VVD-fractie.
De Staatssecretaris kwam in eerste instantie met een kleine groep van
ongeveer 300 mensen die te lang op de wachtlijst staan. Nu stelt de
Algemene Rekenkamer dat op dit moment ongeveer 11.000 mensen bij de
specialistische ggz op een wachtlijst staan. Dit vinden de leden van de
CDA-fractie een groot verschil. Kan de Staatssecretaris dit nader duiden?
Waarom kan de Algemene Rekenkamer dit aantal wel benoemen?
Antwoord 16:
Het getal 11.000 is gebaseerd op een uitvraag van brancheorganisaties de
Nederlandse ggz en MeerGGZ die zij op mijn verzoek in 2019 hebben
gedaan bij hun achterban. Het gaat hier om patiënten die op 1 juni 2019
langer dan de Treeknorm op gespecialiseerde ggz wachtten. Ikzelf heb
eerder op basis van dezelfde data een schatting gemaakt die op ongeveer
10.000 wachtenden uitkwam, dat getal heb ik in mijn brief van
19 december 2019 (Kamerstuk 25 424, nr. 504) genoemd.
Afgelopen voorjaar hebben genoemde branchepartijen hun uitvraag
herhaald. Eind mei 2020 waren er volgens de Nederlandse ggz en
MeerGGZ 30.500 mensen aangemeld voor gespecialiseerde ggz, waarvan
68,8% binnen de Treeknorm is gestart met de behandeling. Dat betekent
dat het aantal te lang wachtenden op ongeveer 9.500 uitkomt (niet
geschoond voor mensen die zich dubbel hebben aangemeld bij meerdere
aanbieders).
De Rekenkamer stelt dat de 11.000 wachtenden allemaal patiënten zijn
met een zeer complexe zorgvraag. Die conclusie kan ik niet onderschrijven. Patiënten die wachten op gespecialiseerde ggz, hebben een
zware, maar niet noodzakelijkerwijs complexe zorgvraag. Wanneer wordt
gesproken over de groep mensen die te lang moet wachten op zorg in de
gespecialiseerde ggz (11.000 volgens de Rekenkamer op basis van data uit
2019 en 9.500 volgens de branchepartijen op basis van data uit het
voorjaar van 2020) wordt dus een andere groep bedoeld dan de groep van
naar schatting 250–300 patiënten met een hoogcomplexe zorgvraag
(hoewel er natuurlijk overlap tussen die twee groepen kan zitten en het
aantal patiënten met een hoogcomplexe zorgvraag ook hoger kan zijn dan
300).
14

https://www.rekenkamer.nl/publicaties/brieven/2020/06/25/reactie-staatssecretaris-van-vws-ophet-rapport-geen-plek-voor-grote-problemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

22

Voor patiënten met een hoogcomplexe zorgvraag is in maart 2020 het
zogenoemde «plan van aanpak hoogcomplexe ggz» gepresenteerd
(Kamerstuk 25 424, nr. 525). Dit zijn patiënten die meerdere vervlochten
psychiatrische aandoeningen hebben, problematiek op meerdere
levensdomeinen, ernstig risico op lichamelijke schade lopen, meerdere
behandelingen hebben gehad en een uitzonderlijk integraal behandelregime op maat nodig hebben. Deze doelgroep is door zorgverzekeraars
en zorgaanbieders geschat op ongeveer 250–300 mensen. Met de
aanbieders van dat plan is vastgesteld dat het geraamde aantal van
250–300 mensen niet een «plafond» is binnen de aanpak, zodat waar
nodig deze specifieke probleemaanpak ook voor een hoger aantal mensen
kan worden toegepast.
De totale wachttijdenaanpak is gericht op de groep wachtenden in de
gespecialiseerde ggz, het plan hoogcomplexe ggz is specifiek gericht op
de kleine groep van naar schatting 250–300 mensen met een hoogcomplexe zorgvraag.
Het gaat – aldus de Algemene Rekenkamer – om patiënten met een
ernstige psychische aandoening, een combinatie van aandoeningen of
een aandoening in combinatie met een (lichte) verstandelijke beperking.
De leden van de CDA-fractie vragen al jaren aandacht voor het feit dat
voor een aantal ernstige psychiatrische aandoeningen de normen voor de
wachtlijsten (Treeknormen) niet gehaald worden. Genoemde leden stellen
daarom nogmaals de vraag aan de Staatssecretaris: blijkt hier niet knip en
klaar uit dat voor een aantal ernstig psychiatrische aandoeningen te
weinig aanbod is? De Algemene Rekenkamer stelt immers als een van de
oorzaken dat er een groot capaciteitsprobleem is bij de geïntegreerde
instellingen waarop deze patiënten zijn aangewezen. Dit komt doordat
bedden zijn geschrapt en doordat het voor professionals relatief onaantrekkelijk is bij deze instellingen te werken. Deze leden kunnen dit niet
anders lezen dan dat het vorige bestuursakkoord voor de patiënten met
een complexe zorgvraag nadelig heeft uitgepakt, lees mensen zijn aan
hun lot overgelaten. De bedden afbouw is te snel gegaan.
Antwoord 17:
De CDA-fractie stelt dat er voor een aantal ernstige psychiatrische
aandoeningen te weinig zorgaanbod is. Het begrip «ernstige psychiatrische aandoeningen» (EPA) wordt in de ggz veelal gebruikt in relatie tot
een groep van ongeveer 280.000 patiënten met ernstige psychopathologie, langdurige beperkingen en meerdere zorgbehoeften. De rapportage
van de Algemene Rekenkamer gaat over wachttijden in de gespecialiseerde ggz, oftewel behandeling in de curatieve ggz. De EPA-doelgroep
kampt met chronische problematiek en heeft vaak een combinatie van
behandeling, begeleiding en ondersteuning vanuit verschillende
domeinen nodig. Het is niet zo dat de rapportage van de Algemene
Rekenkamer aantoont dat er voor deze doelgroep te weinig aanbod in de
gespecialiseerde ggz is. Uit de cijfers, die worden onderverdeeld naar
hoofddiagnosegroepen, kunnen we dit ook niet opmaken. Het grootste
deel van de EPA-doelgroep heeft last van een psychotische stoornis,
waarvoor de wachttijden niet opmerkelijk lang zijn. Tegelijkertijd is de zorg
en ondersteuning voor mensen met chronische psychische problematiek
niet optimaal georganiseerd. Daarom hebben ZN en de VNG onderzoek
laten doen naar de uitvoering van FACT en vergelijkbare vormen van
geïntegreerde behandeling en begeleiding, om op basis daarvan betere
afspraken te kunnen maken over de organisatie van dit aanbod.
Voorts stellen de leden van de CDA-fractie een van de andere oorzaken
van de geschetste wachtlijstproblematiek in de ggz-sector aan de orde. De
Algemene Rekenkamer stelt dat door de in de bekostiging ingebouwde
financiële prikkels gestimuleerd wordt dat zorgaanbieders patiënten met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

23

een (relatief) lichte zorgvraag eerder helpen dan patiënten met een
zwaardere zorgvraag. Het is ook geen onbekende oorzaak dat financiële
prikkels in het huidige bekostigingssysteem gericht zijn op relatief lichtere
zorgvragen. Genoemde leden vragen wat zorgverzekeraars (zij kopen
immers de zorg in) er precies aan doen om meer complexe zorg in te
kopen. Wat hebben zij de afgelopen jaren gedaan om het zorgaanbod
meer bij de zorgvraag te laten aansluiten? Hoe reageert de Staatssecretaris op de stellingname dat de inzet van zorgverzekeraars er teveel op
gericht is geweest om lichtere zorgvragen in te kopen?
Antwoord 18:
Om er met hun zorginkoop aan bij te dragen dat het zorgaanbod aansluit
bij de vraag, gaan verzekeraars met zorgaanbieders in gesprek over
(regionale) schaarste aan aanbod ten opzichte van een bepaalde
(complexere) vraag. Dit gebeurt op basis van analyses en inschattingen
vanuit beide partijen. Een en ander kan vervolgens bijvoorbeeld worden
meegenomen bij het bepalen van de hoogte van het omzetplafond en van
de gemiddelde behandelprijs per cliënt, waarvan in de afspraken tussen
ggz-aanbieders en zorgverzekeraars regelmatig sprake is. Ik wijs hierbij
tevens op de zorgplicht van zorgverzekeraars, die zowel voor cliënten met
een lichtere als voor cliënten met een zwaardere zorgvraag geldt. Als een
omzetplafond sneller wordt bereikt dan voorzien, gaan zorgverzekeraars
over tot bijcontractering ofwel bemiddelen zij een verzekerde naar een
alternatieve aanbieder. In antwoord 50 op vragen van de SP-fractie ga ik
hier nader op in. Tevens wijs ik op de Monitor contractering ggz 2020
(Kamerstuk 32 620, nr. 261) waarin de NZa constateert dat er nog de
nodige verbeteringen te boeken zijn bij het proces van (bij)contracteren en
vooral ook in de inhoud van de afspraken tussen zorgverzekeraars en
zorgaanbieders (bijvoorbeeld ten aanzien van de zorg voor cliënten met
een complexe zorgvraag). Zie ook antwoord 1 op de eerdere vraag van de
leden van de VVD-fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen mij te reageren op de stelling dat de
inzet van zorgverzekeraars er teveel op gericht is geweest om lichtere
zorgvragen in te kopen. Het is niet de bewuste intentie van zorgverzekeraars om over en onder te financieren. De huidige dbc-bekostiging en in
het verlengde daarvan de contractafspraken tussen zorgverzekeraars en
ggz-aanbieder (gebaseerd op gemiddelde behandelprijzen per cliënt)
kunnen dat evenwel als resultaat hebben, en op die manier leiden tot
financiële prikkels die het voor aanbieders aantrekkelijk maken om
cliënten met een lichtere zorgvraag eerder te helpen dan cliënten met een
zwaardere zorgvraag. Hier staat echter tegenover dat verzekeraars ook
hogere gemiddelde prijzen per cliënt kunnen afspreken met
ggz-aanbieders die in verhouding veel cliënten met een zwaardere
zorgvraag behandelen.
Op 6 oktober jl. heb ik u geïnformeerd over mijn voornemen om de NZa
een aanwijzing te geven om per 2022 een nieuwe bekostiging in de
voeren in de ggz (Kamerstuk 25 424, nr. 554). Zoals in die brief wordt
toegelicht, faciliteert die nieuwe bekostiging een passende vergoeding
voor geleverde zorg die aansluit bij de feitelijke behandelinzet (de
behandelinzet in termen van bijvoorbeeld aantallen consulten, de
betrokken professionals en de setting waarin de zorg wordt geleverd). Dit
is ook het geval als het gaat om zorg voor cliënten met een complexe
zorgvraag en/of een ernstige psychiatrische aandoening. Dit kan bijdragen
aan de aanpak van de wachttijden voor deze groepen.
In maart 2020 boden Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Nederlandse
ggz mij het plan van aanpak hoogcomplexe ggz aan, gericht op de
specifieke doelgroep cliënten met hoogcomplexe problematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

24

Onderdeel van het plan – dat inmiddels tot uitvoering wordt gebracht –
zijn regionale casuïstiektafels waarop cliënten worden besproken die
ondanks eerdere tussenkomst van een zorgaanbieder en/of bemiddelingsafdeling van de zorgverzekeraar nog geen passende zorg en ondersteuning ontvangen. Voor cliënten voor wie, als uitkomst van een
regionale casuïstiektafel, een plek wordt gevonden binnen de curatieve
ggz, wordt passende financiering geregeld door de zorgverzekeraar in
kwestie. Daar waar partijen tot de conclusie komen dat financiering niet
binnen de reguliere contractafspraken past, zeggen verzekeraars toe dat
tussen de contractpartijen maatwerk-arrangementen voor deze cliënten
afgesproken kunnen worden (vallend buiten het risico van de zorgaanbieder). In het kader van dit plan heeft de Minister voor Medische Zorg en
Sport op verzoek van de zorgverzekeraars besloten om per 2021 binnen
de risicoverevening een aanpassing van de hogekostencompensatie in de
ggz door te voeren. Deze aanpassing verkleint het financiële risico dat
individuele zorgverzekeraars lopen ten aanzien van een kleine groep
cliënten met de hoogste ggz-kosten verder ten opzichte van 2020, toen de
hogekostencompensatie werd geïntroduceerd. Hierover is uw kamer
onlangs geïnformeerd (Kamerstuk 29 689, nr. 1067).
In de recente ZN-publicatie «De ggz in 2025: vergezicht op de geestelijke
gezondheidszorg» hebben zorgverzekeraars aangegeven een van hun
speerpunten voor de komende jaren is om bij te dragen aan het keren van
de trend van onderbehandeling van zware klachten en overbehandeling
van lichte klachten.
Betreffende het nieuwe bekostigingssysteem in de ggz stelt de Algemene
Rekenkamer dat het onzeker is of een voorgenomen nieuwe bekostigingssystematiek het aantrekkelijker maakt complexere patiënten te helpen, zo
lezen de leden van de CDA-fractie. De verwachting van de NZa is namelijk
dat de gemiddelde behandelduur per patiënt zal dalen door de nieuwe
bekostigingssystematiek en dat de vrijgekomen tijd zal worden gebruikt
voor nieuwe patiënten. Deze leden vragen waar de argumentatie op
gebaseerd is dat het noodzakelijk en/of goed is om de behandelduur per
patiënt te laten dalen.
Antwoord 19:
Het is noodzakelijk en goed dat de behandelduur van de cliënt niet korter
of langer duurt dan nodig is. Geboden zorg moet – ook in duur –
aansluiten bij de zorgbehoefte van de cliënt. De invoering van een nieuwe
bekostigingssystematiek waarover de NZa heeft geadviseerd draagt
daaraan bij.
Zowel een te korte als een te lange behandelduur zijn onwenselijk met het
oog op het welzijn van de cliënt en de bestrijding van wachttijden. Bij een
te korte behandelduur kan de kans op terugval groter zijn en een te lange
behandelduur brengt onder andere als nadelig effect met zich mee dat er
onnodig beslag wordt gelegd op schaarse behandelcapaciteit.
De NZa geeft aan dat de huidige bekostiging in de ggz zorgaanbieders
financieel prikkelt om de cliënt langer of juist korter te behandelen dan
noodzakelijk is. Het tarief dat voor een bepaald behandeltraject gedeclareerd kan worden is afhankelijk van de tijdklasse waarbinnen de totale
duur van het behandeltraject valt. Door de totale duur van de behandeling
van de cliënt af te stemmen op de tijdklassegrenzen binnen de bekostiging kunnen zorgaanbieders de financiële opbrengst per geleverd uur
zorg optimaliseren (tenzij deze prikkel door middel van contractafspraken
met de verzekeraar ongedaan wordt gemaakt, wat vaak gebeurt).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

25

Binnen de nieuwe bekostiging die de NZa heeft geadviseerd wordt ieder
consult kostendekkend vergoed en verdwijnt de prikkel om een bepaalde
cliënt langer of juist korter te behandelen dan noodzakelijk is: zorg
geleverd aan een nieuwe cliënt en zorg geleverd aan een bestaande cliënt
leveren de zorgaanbieder in dit nieuwe model financieel gezien even veel
op.
De NZa verwacht dat dit specifieke aspect van de door haar geadviseerde
nieuwe bekostiging een dempend effect heeft op de gemiddelde
behandelduur.
Deze leden zijn van mening dat dat toch afhankelijk moet zijn van de
complexiteit van de stoornis en van de vraag of de zorgprofessionals de
opvatting zijn toegedaan dat iemand met ambulante ondersteuning of
behandeling kan uitstromen. Deze leden vragen of er dan wel ambulante
zorg voorhanden is. Dat is namelijk nu (zie onderstaand) niet goed
geregeld.
De leden van de CDA-fractie lezen in het rapport dat de Algemene
Rekenkamer vervolgens stelt dat de uitstroom van patiënten met
complexe problematiek na hun behandeling gebrekkig verloopt waardoor
ze behandelplaatsen blijven innemen die vrij zouden moeten komen voor
nieuwe patiënten. Hoe reageert de Staatssecretaris hierop, want de
nazorg en/of geestelijke gezondheidszorg in de wijk is dus niet voldoende
om patiënten terug naar huis te laten gaan om begeleid dan wel
zelfstandig te wonen?
Antwoord 20 en 21:
Om te bevorderen dat ggz-cliënten de ggz-instelling tijdig en op een
verantwoorde manier kunnen verlaten en de juiste zorg en ondersteuning
op de juiste plek krijgen is de werkwijzer Medisch noodzakelijk verblijf ggz
opgesteld door de Nederlandse ggz, MIND, de VNG en ZN. Kern van de
werkwijzer is dat bij opname in de kliniek de voorbereiding van het
ontslag uit de kliniek al moet starten om zo te kunnen zorgen voor een
tijdige en «warme overdracht». De werkwijzer maakt duidelijk welke
afspraken in de regio nodig zijn om de overgang van verblijf met
behandeling in een ggz-instelling naar zorg en ondersteuning thuis (Zvw
en Wmo) te verbeteren. In het bestuurlijk akkoord ggz 2019–2022 is
afgesproken dat partijen de werkwijzer gaan gebruiken. Het kabinet heeft
afspraken met partijen gemaakt over de financiële kaders. Zo heeft het
kabinet vorig voorjaar financiële middelen beschikbaar gesteld aan
gemeenten voor het realiseren van de ambities uit het hoofdlijnenakkoord
ggz. Het betreft structurele financiering, oplopend naar € 95 miljoen per
jaar vanaf 2022. Essentieel is dat de partijen in de ambulante specialistische ggz (die in dergelijke gevallen nodig is) en het sociale domein ten
behoeve van het functioneren van de cliënt nauw met elkaar samenwerken.
Op regionaal niveau zijn er wel initiatieven om de uitstroom te verbeteren,
maar de Algemene Rekenkamer verwacht hier grote verschillen tussen
gemeenten. Betreffende het verschil tussen gemeenten vragen deze leden
of de Staatssecretaris uiteen kan zetten hoe de middelen die hiervoor
beschikbaar gesteld zijn nu ingezet worden. Welke concrete verbeterpunten zijn de laatste jaren gerealiseerd voor deze uitgestroomde groep
patiënten?
Genoemde leden vragen of de Staatssecretaris hier een beeld van heeft.
Vindt de Staatssecretaris «grote verschillen in gemeenten» acceptabel?
Voorkomen moet immers worden dat dit een categorie «draaideur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

26

patiënten» wordt die in en uit de instelling gaat omdat te weinig nazorg
en/of ggz wijkzorg geboden wordt.
Antwoord 22:
Van oudsher zijn er lokale en regionale verschillen te zien; in zorggebruik,
aanbod en oplossingen die lokaal en in de regio gevonden worden, en de
behoeften van mensen zelf. Ik juich het vanuit dit oogpunt dan ook toe dat
op lokaal en regionaal niveau initiatief genomen wordt om passende
oplossingen te vinden die aansluiten bij de praktijk die zich voordoet. Ik
wil wel graag zicht houden op de ontwikkelingen, of mensen goed terecht
komen en welke passende oplossingen gevonden worden. Zoals ik in de
voortgangsrapportage beschermd wonen en maatschappelijke opvang
van 4 juni hebt gemeld, werk ik daarom toe naar ggz-brede monitoring op
regionaal en landelijk niveau van de zorg en ondersteuning aan mensen
met psychische problematiek (Kamerstuk 29 325, nr. 121). Het gaat dan
onder andere om de vraag welke vormen van zorg en ondersteuning in de
regio worden aangeboden, welk domein de zorg en ondersteuning
coördineert en financiert en wat hierin de relevante ontwikkelingen in de
tijd zijn. Mijn streven is dat deze monitor begin 2021 start.
Voorts stelt de Algemene Rekenkamer dat het huidige akkoord ggz nog
onvoldoende effect sorteert. De leden van de CDA-fractie vragen hoe de
Staatssecretaris hierop reageert. Deelt hij het standpunt van de Algemene
Rekenkamer?
Antwoord 23:
We hebben met de partijen in de ggz een hoofdlijnenakkoord gesloten. Dit
akkoord is veelomvattend, en we zijn druk aan de slag met uitwerking.
Vanzelfsprekend kunnen niet alle afspraken tegelijk worden uitgevoerd.
We zijn bijna twee jaar onderweg en we hebben nog tweeënhalf jaar te
gaan. Bij brief van 29 juni 2020 (Kamerstuk 31 765, nr. 510) heb ik u
geïnformeerd over de resultaten tot nu toe. Om zicht te houden op waar
actie en versnelling nodig is, heb ik met de HLA-partijen regelmatig
overleg waarbij we elkaar scherp houden en aanspreken op de voortgang.
Op 5 november staat weer een Bestuurlijk Overleg gepland waarbij dit op
de agenda staat.
De wachttijdenaanpak wordt vormgegeven in regionale taskforces die zijn
opgericht. Deze taskforces bevinden zich nog voornamelijk in de planfase
en de positie van de Landelijke stuurgroep wachttijden ggz wordt als
onduidelijk ervaren. Herkent de Staatssecretaris dit beeld?
Antwoord 24:
Het woord «planfase» suggereert dat de regionale taskforces zich in de
startfase bevinden. Dat beeld herken ik niet, onder andere niet op basis
van de verbeterplannen die de stuurgroep in mei vorig jaar heeft
opgevraagd bij 21 regio’s waar destijds de wachttijden het langst waren15.
Het is de taak van de taskforces om structureel de problematiek in de
regio te analyseren, te komen tot plannen om de problematiek aan te
pakken, deze plannen uit te voeren en waar nodig weer aan te passen.
Wat mij betreft is het belangrijkste dat er resultaat wordt geboekt in de
regio’s waar de wachttijden het langst zijn. In de laatste tussenevaluatie
heeft de stuurgroep 8 regio’s aangewezen, waar (op basis van de cijfers
van mei) de totale gemiddelde wachttijd boven de Treeknorm valt. Omdat
ik samen met de stuurgroep van mening ben dat de aanpak in deze 8
regio’s onvoldoende vordert, heb ik aangekondigd versnellers in deze
15

Bij 3 van de 6 volgende hoofddiagnosegroepen boven de Treeknorm: aandachtstekort- en
gedragsstoornissen, angststoornissen, bipolaire en overige stemmingsstoornissen, eetstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen, pervasieve stoornissen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

27

regio’s in te zetten. Zoals ik ook in antwoord 5 op een eerdere vraag van
de leden van de VVD-fractie heb aangegeven zijn de IGJ en NZa
voornemens hun gezamenlijke toezichtsactiviteiten uit te breiden naar de
overige regio’s waar hardnekkige wachttijdproblemen zijn. Tot slot is de
positie van de stuurgroep niet onduidelijk.
In het hoofdlijnenakkoord ggz 2019–2022 is opgenomen dat de Nederlands GGZ (dNggz), MeerGGZ, MIND en Zorgverzekeraars Nederland (ZN)
een actieplan zouden ontwikkelen voor een vervolgaanpak van de
wachttijden. Deze partijen hebben zich verenigd in een stuurgroep om ook
de uitvoering van dit actieplan (en daaropvolgende plannen van aanpak)
te trekken. Via het hoofdlijnenakkoord hebben de overige partijen de
aanpak onderschreven en bovendien is in het hoofdlijnenakkoord
opgenomen dat de overige partijen vanuit hun eigen rol bijdragen aan de
uitvoering. Om te zorgen dat de positie van de stuurgroep voor de
regionale taskforces helder is, hebben de stuurgroepleden de regio’s
onderling verdeeld en op reguliere basis contact met de aanspreekpunten
in de regio’s.
De leden van de CDA-fractie kunnen niet anders dan concluderen dat in de
keten van instroom, behandeling en uitstroom voor complexe
ggz-problematiek een hoop moet verbeteren en dat de geschetste
problemen en aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer dit duidelijk
onderstrepen. Denkt de Staatssecretaris dat de plannen die er nu liggen of
nog met het veld gemaakt worden voldoende zijn, als dit wordt beoordeeld vanuit de drie – door de Algemene Rekenkamer – genoemde
oorzaken, zo vragen deze leden tenslotte.
Antwoord 25:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn eerdere antwoord 4
op vragen van de leden van de VVD-fractie.
Huidige aanpak van de wachttijden
De leden van de D66-fractie lezen dat de Rekenkamer concludeert dat
het zeer onzeker is of de huidige aanpak van wachttijden in de specialistische ggz voldoende remedie biedt voor het oplossen van de
voornaamste knelpunten: verkeerde financiële prikkels, te weinig
capaciteit in instellingen en moeizame uitstroom uit de specialistische
ggz. Wat is volgens de Staatssecretaris de belangrijkste reden dat de
afspraken in het bestuurlijk akkoord, die hier soms aan raken, nog niet in
praktijk zijn gebracht? Welke rol en verantwoordelijkheid heeft de
Staatssecretaris hierin?
Antwoord 26:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar antwoord 23 op de
eerdere vraag van de CDA-fractie.
De leden van de D66-fractie blijven het belang van preventie benadrukken,
ook bij het voorkomen dat complexe ggz nodig is. Tijdens het algemeen
overleg GGZ, maatschappelijke opvang, suïcidepreventie van 8 juni jl. 16
gaf de Staatssecretaris aan in het najaar terug te komen op het onderwerp
«preventie in de ggz», maar deze leden vragen wel al aan de Staatssecretaris wat het aangekondigde plan van aanpak is van de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten (VNG) voor complexe casuïstiek. Dit plan van
aanpak, waarin men voornemens was aan te sluiten bij de plannen van
Zorgverzekeraars Nederland en de Nederlandse ggz, zou uiterlijk 1 juli jl.
worden gepubliceerd. Indien dit plan nog niet gereed is, wanneer zal dit
wel gereed zijn?
16

Kamerstuk 25 424, nr. 547

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

28

Antwoord 27:
Bij brief van 4 juni jl. (Kamerstuk 25 424, nr.531) heb ik uw Kamer
aangegeven dat de VNG inventariseert hoe de gemeenten in de samenwerking met relevante stakeholders een bijdrage kunnen leveren aan de
verbeterde aanpak voor de doelgroep van het plan hoog complexe ggz.
VNG, ZN, de Nederlandse ggz en ik zijn constructief met elkaar in gesprek
over de verbinding van de aanpak die nu in de 8 vastgestelde regio’s vorm
krijgt en de gemeentelijke praktijk. Gezamenlijk bouwen we aan een
verbeterde werkwijze. Zoals ik bij brief van 13 oktober 2020 heb
toegezegd, ontvangt uw Kamer vóór het AO van 19 november een brief
over de implementatie van het plan hoogcomplexe ggz (Kamerstuk
25 424, nr. 555).
Inzichten in de wachttijden
De leden van de D66-fractie constateren uit het rapport van de Algemene
Rekenkamer dat het overgrote deel van de mensen binnen de ggz wel op
tijd wordt geholpen, maar dat nog ongeveer 11.000 mensen te lang op
een wachtlijst staan bij de specialistische ggz. Wat is het verschil tussen
deze conclusie en de conclusie van de Staatssecretaris dat 300 patiënten
in de specialistische ggz te lang moeten wachten? Onderschrijft de
Staatssecretaris de conclusie van de Algemene Rekenkamer dat de cijfers
voor de wachttijden in de ggz gebrekkig zijn? Voorts vragen deze leden of
de Staatssecretaris het met hen eens is dat goed inzicht in de cijfers over
de wachttijden een randvoorwaarde is, of eigenlijk de basis moet zijn, om
goede coördinatie en spreiding van patiënten te bewerkstelligen. Klopt het
dat dit noodzakelijk is om goed inzicht te hebben hoe groot het probleem
écht is en waar specifieke knelpunten zitten? De leden van de D66-fractie
vragen hoe patiënten en zorgverzekeraars kunnen weten waar de
patiënten met hun specifieke situatie sneller geholpen kunnen worden als
dit inzicht ontbreekt. Kan de Staatssecretaris een overzicht geven bij
hoeveel procent van de aanbieders op de website www.kiezenindeggz.nl
de cijfers compleet zijn? Hoeveel procent van deze cijfers is incompleet,
niet actueel of ontbreekt volledig? Kan de Staatssecretaris hier een
overzicht van geven? Kan de Staatssecretaris toezeggen om samen met
de partijen uit de landelijke stuurgroep een separaat plan van aanpak te
maken ten behoeve van betere inzichten in de wachttijden, zodat een
betere data-infrastructuur ontstaat en cijfers bruikbaar en actueel zijn?
Antwoord 28:
Voor een duiding van het verschil tussen de 300 en 11.000 wachtenden,
verwijs ik naar antwoord 16 op eerdere vragen van de leden van de
CDA-fractie. Ik vind het net als de Algemene Rekenkamer van belang dat
we beter zicht krijgen op de omvang van de problematiek. De afgelopen
tijd is door de NZa en partijen vooral geïnvesteerd in het genereren van
betrouwbare informatie over gemiddelde wachttijden. We zien nu veel
discussie over aantallen wachtenden. De NZa werkt momenteel aan een
gefaseerde aanpassing van de Transparantieregeling zodat zorgaanbieders ook informatie over aantallen wachtenden op een gelijke wijze
gaan aanleveren. Daarbij wordt bovendien gekeken naar de wijze waarop
bij deze aantallen «gefilterd» kunnen worden op wachtenden die ervoor
kiezen op een wachtlijst bij een bepaalde aanbieder te blijven, terwijl er
elders sneller plek is, alsmede op mensen die zich op meerdere wachtlijsten hebben ingeschreven. In antwoord op de vragen over kiezenindeggz.nl kan ik aangeven dat de wachttijdinformatie op die website direct
afkomstig is van Vektis, waar aanbieders verplicht zijn maandelijks
informatie over gemiddelde wachttijden aan te leveren. De NZa geeft aan
dat in de maand juli wachttijdinformatie is aangeleverd door aanbieders
die in totaal samen 88.5% van de totale ggz-volume dekken. In de gehele
zomer was dit percentage iets lager dan normaal (90.8% in mei en 91.1%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

29

in juni). Dat een klein percentage zorgverleners niet aanlevert, is niet
ongebruikelijk. De NZa vermoedt dat dit te maken heeft met de zomervakantie. De wel aangeleverde informatie schetst echter een representatief
beeld.
Rol Nederlandse Zorgautoriteit
De leden van de D66-fractie constateren dat de NZa de taak heeft om
toezicht te houden op de toegankelijkheid van zorg, zowel richting
zorgverzekeraars als zorgaanbieders. In het schriftelijk overleg van 5 juni
jl. geeft de Staatssecretaris op vragen van deze leden aan dat «het aan de
zorgaanbieders is om patiënten proactief te wijzen op de mogelijkheden
van zorgbemiddeling door de zorgverzekeraar» en dat «het bij een lange
wachttijd doorverwijzen van een patiënt naar een andere aanbieder is nog
geen staande praktijk is».17 Welke mogelijkheden heeft de NZa om hierop
toe te zien? Wordt bij dit toezicht gebruik gemaakt van goede praktijkvoorbeelden die daarmee richtinggevend kunnen zijn? De NZa publiceert
rapporten over de stand van zaken van de wachttijden maar welke
(ultieme) handhavingsmogelijkheden heeft de NZa richting zorgaanbieders en zorgverzekeraars met betrekking tot de wachttijden in de zorg?
Wordt hier gebruik van gemaakt?
Antwoord 29:
Zorgverzekeraars:
Zie ook antwoord 2 op de eerdere vraag van de leden van de VVD-fractie.
De NZa voert individuele gesprekken met zorgverzekeraars. Zorgbemiddeling is als onderwerp aan de orde. De NZa gebruikt en deelt goede
praktijkvoorbeelden (onder meer via de over de wachttijdenaanpak
gepubliceerde rapporten). Als zorgverzekeraars hun rol onvoldoende
pakken, grijpt de NZa in. Daarbij kan zij handhaven door waarschuwingen,
publicaties op naam, aanwijzingen en lasten onder dwangsom.
Zorgaanbieders:
De NZa houdt toezicht op de informatieverstrekking door zowel zorgverzekeraars als zorgaanbieders. Op grond van de Wet marktordening
gezondheidszorg en nadere regelgeving op dit terrein moeten zorgaanbieders cliënten die (te) lang moeten wachten op passende zorg (onder
meer) wijzen op de mogelijkheid van zorgbemiddeling door de zorgverzekeraar. Het is uiteindelijk aan de cliënt om al dan niet gebruik te maken
van deze mogelijkheid. De NZa ziet toe op de informatieverstrekking door
de zorgaanbieder. Mocht de zorgaanbieder zijn verplichtingen op dit
terrein niet nakomen, dan kan de NZa in de meest extreme gevallen
formele maatregelen (aanwijzing/last onder dwangsom/boete) opleggen.
Prikkels en goed werkgeverschap
De leden van de D66-fractie lezen in het rapport van de Algemene
Rekenkamer dat er zorgaanbieders zijn «die de krenten uit de pap»
selecteren. Dit zijn vooral patiënten met een lichte zorgvraag. Deze
selectie is vooral zichtbaar bij vrijgevestigde professionals in de ggz. Kan
de Staatssecretaris deze stelling van de Algemene Rekenkamer kwantificeren? Met andere woorden, hoeveel patiënten worden bijvoorbeeld
geweigerd bij zorgaanbieders? Hoeveel aanbieders halen «deze krenten
uit de pap»?
Antwoord 30:

17

Kamerstuk 32 620, nr. 262

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

30

Deze stelling van de Algemene Rekenkamer wordt in onderhavig rapport
niet gekwantificeerd. Ik kan dit door de Algemene Rekenkamer geschetste
beeld niet alsnog van kwantificering voorzien.
Hoeveel professionals, zowel psychologen als psychiaters, werken
momenteel in Nederland in loondienst bij een ggz-instelling en hoeveel
werken als vrijgevestigde? Welke maatregelen heeft de Staatssecretaris
tot nu toe ondernomen om het werken in een geïntegreerde instelling
aantrekkelijker te maken?
Antwoord 31:
Onderstaande tabel geeft de meest recente cijfers weer die beschikbaar
zijn over de positie in de werkkring van professionals in de ggz. Het betreft
voorlopige cijfers over 2019 die afkomstig zijn van het CBS in het kader
van het AZW-onderzoeksprogramma. Een uitsplitsing naar beroepsgroepen is niet beschikbaar.

Geestelijke
gezondheidszorg

Werknemers
met vaste of flexibele
arbeidsrelatie

Zelfstandigen
zonder personeel
(zzp)

Zelfstandigen
met personeel

85.000

14.000

1.000

Goed werkgeverschap vormt de basis voor het aantrekkelijker maken van
het werken in een geïntegreerde instelling. Hierbij gaat het in essentie om
oog voor de wensen en het welzijn van de werknemer en een goede
dialoog tussen werkgever en werknemer over hoe dit ingevuld moet
worden. Denk aan het bieden van voldoende loopbaanperspectief,
vergroten van medezeggenschap, tegengaan van regeldruk en het
verminderen van psychosociale arbeidsbelasting zoals werkdruk en
agressie. Hier ligt natuurlijk een belangrijke rol weggelegd voor de
werkgever. We ondersteunen ze hierbij vanuit VWS in het kader van het
zorgbrede actieprogramma «Werken in de zorg», waarvan het kabinet bij
de begroting 2021 heeft besloten tot verlenging en intensivering
(Kamerstuk 29 282, nr. 411). De kern van het programma is regionaal, met
in iedere regio een zorgbrede aanpak gericht op de instroom en behoud
van personeel. VWS steunt dit onder andere met de subsidieregeling
SectorplanPlus voor training en scholing van nieuwe medewerkers en
voor het behoud van personeel. Het Actie Leer Netwerk is opgericht om
werkgevers inspiratie te bieden en goede voorbeelden van goed werkgeverschap te delen, zodat ze meer van elkaar kunnen leren. Op dit moment
werken regionale werkgeversorganisaties aan een verdere versterking van
hun aanpak gericht op het behoud van personeel, flexibele arbeid en
(arbeidsbesparende) innovatie. Uw Kamer ontvangt uiterlijk in november
een nieuwe voortgangsrapportage van het actieprogramma.
Op een aantal van deze onderwerpen heb ik in samenwerking met
werkgevers en veldpartijen specifiek voor de ggz de volgende stappen
gezet.
In het hoofdlijnenakkoord ggz is afgesproken dat goed werkgeverschap in
elk geval bestaat uit inspraak van de professional via bijvoorbeeld
medische staven en andere professionele adviesraden. Een medische staf
zorgt voor meer inspraak en betrokkenheid bij het organisatiebeleid,
waardoor het aantrekkelijker wordt om binnen een instelling werkzaam te
zijn. Sociale partners hebben hierover afspraken gemaakt in het meest
recente cao-akkoord ggz. De Nederlandse ggz en de Nederlandse
Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) hebben in samenwerking met de
Federatie Medisch Specialisten en de Landelijke vereniging van Artsen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

31

Dienstverband (LAD) verschillende acties en instrumenten ontwikkeld om
instellingen en medisch specialisten te ondersteunen bij het oprichten van
een medische staf. Het uiteindelijke doel is om eind 2020 in elke instelling
die gespecialiseerde ggz levert een «georganiseerde vorm van inspraak»
te hebben.
Naar aanleiding van de motie van de leden De Lange en Van den Berg
(Kamerstuk 25 424, nr. 466) ben ik vorig jaar in overleg gegaan met alle
betrokken partijen om uit te zoeken wat de knelpunten zijn omtrent de
invulling van de Avond-, Nacht- en Weekend- (ANW) en crisisdiensten.
NVvP en de Nederlandse ggz hebben regionale bijeenkomsten georganiseerd en op basis daarvan een zestal oplossingsrichtingen verder
doorontwikkeld, waaronder de formulering van regionale aanpakken op
basis van de plaatselijke bezettingsbehoefte, verkleinen van beloningsverschillen en taakherschikking binnen de acute ggz om de werkdruk van
psychiaters te verlichten. De partijen monitoren de oplossingsrichtingen
voortdurend en organiseren later dit jaar opnieuw een aantal regiobijeenkomsten om vinger aan de pols te houden. Uw Kamer ontvangt nog dit
jaar een brief met daarin de laatste stand van zaken over de zes oplossingsrichtingen.
Verder heb ik samen met de NZa, zorgverzekeraars en ggz-aanbieders
afspraken gemaakt om de regeldruk in de ggz te verminderen. Zo is het
aantal registratiecodes per 1 januari 2020 teruggebracht van 183 naar 22.
Daarnaast krijgen zorgprofessionals, nadat ze hierover afspraken hebben
gemaakt met de zorgverzekeraar, de mogelijkheid om te experimenteren
met slimmer registreren van indirecte tijd om de hoeveelheid administratie op dit punt te beperken. Dit is in lijn met de succesvolle pilot op dit
punt van Arkin en Zilveren Kruis.
Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie hoe de Staatssecretaris
reageert op de conclusie in het voorliggende rapport dat extra regeldruk
een reden is voor professionals om het werk in dergelijke instellingen te
mijden. Tenslotte vragen deze leden aan de Staatssecretaris te reageren
op het feit dat de deelnemers aan de landelijke stuurgroep stellen dat van
de diverse initiatieven om de administratieve lasten terug te dringen nog
niets terechtgekomen is.
Antwoord 32:
Dat regeldruk wordt aangegeven als reden om niet in de zorg te werken of
om de zorg te verlaten is zorgelijk en geldt breder in de zorg dan alleen
voor de ggz. Dit is juist een van de redenen waarom het programma
[Ont]Regel de zorg in het leven is geroepen. Het doel van het programma
[Ont]Regel de zorg is;
• Zorgbreed merkbaar verminderen van de ervaren regeldruk voor
professional én patiënt/cliënt.
• We willen dat mensen die in de zorg werken hun tijd daadwerkelijk
zoveel mogelijk aan het verlenen van zorg kunnen besteden in plaats
van aan administratieve handelingen.
• Daarmee kan ook het plezier dat zorgverleners in hun werk hebben
toenemen en behouden we meer mensen voor de zorg.
Het programma [Ont]Regel de Zorg loopt nu ruim twee jaar en is volop in
uitvoering. Waarbij binnen het sectorplan van de ggz van de 24 punten 14
zijn afgerond, 6 op schema en 4 achter op schema liggen.
Een greep uit behaalde resultaten is.:
• Het aantal activiteitencodes wordt sterk teruggebracht; zorgprofessionals moeten nu nog kiezen uit een lijst van 183 codes om hun tijd te
verantwoorden. Per 1 januari 2020 is dat teruggebracht naar 22 codes.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

32

•

•

De termijn waarbinnen een zorgverzekeraar een materiële controle
mag starten is in de ggz verkort naar een termijn van maximaal 3
kalenderjaren.
Uw Kamer is in juni jl. geïnformeerd van het voornemen voor een
experiment voor administratieve lastenverlichting in de forensische
zorg en de gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg. Met dit
experiment wordt het zorgaanbieders, die meedoen aan het experiment, mogelijk gemaakt om geen algemeen indirecte tijd en indirect
patiëntgebonden tijd meer te registeren.

De meest recente Merkbaarheidsscan toont aan dat het merendeel van de
actiepunten in de curatieve ggz leidt tot een (lichte) afname op de ervaren
regeldruk, de ervaren tijdsbesteding gerapporteerd door zorgverleners
lijkt echter toe te nemen. Het aanpakken van regeldruk is een taaie opgave
gebleken en een van de lange adem. Hoewel in de afgelopen periode veel
van de aangekondigde actiepunten zijn afgerond, laat de merkbaarheid
daarvan op de werkvloer nog te wensen over. Daarom blijf ik ook de
komende periode me hier volop voor inzetten.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de conclusies van de
Algemene Rekenkamer voor de Staatssecretaris aanleiding zijn om nog in
deze regeerperiode de nodige wettelijke aanpassingen voor te bereiden
om tot een stelsel te komen waarbij de regie meer komt te liggen bij de
overheid.
Antwoord 33:
Samen met mijn collega-bewindspersonen van VWS, heb ik een contourennota aangekondigd over de goede organiseerbaarheid van de zorg met
de juiste prikkels, sturing en toezicht. Ook presenteer ik, zoals eerder
aangekondigd eind dit jaar mijn visie op het zorglandschap van de ggz. Ik
zal daarin integraal kijken naar de structuur en ordening van het veld. Dit
zal niet leiden tot een wijziging van het stelsel, conform afspraken in het
Regeerakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34), in de resterende
maanden van dit kabinet.
De Algemene Rekenkamer concludeert dat sprake is van een groot
capaciteitsprobleem én dat akkoorden met partijen uit het veld niet de
effecten sorteren zoals deze door de Staatssecretaris zijn beoogd. Wat
vindt de Staatssecretaris van de conclusie dat het sluiten van akkoorden
niet het gewenste resultaat oplevert?
Antwoord 34:
Voor het antwoord verwijs ik u naar antwoord 23 op een eerdere vraag
van de leden van de CDA-fractie.
De Algemene Rekenkamer concludeert eveneens dat de bekostigingssystematiek perverse prikkels in de hand werkt en op de schop moet.
Wanneer wordt een nieuwe bekostigingssystematiek geïntroduceerd?
Antwoord 35:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar antwoord 18 op een
vraag van de leden van de CDA-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Staatssecretaris opheldering te geven over het aantal «complexe» patiënten dat op een
wachtlijst staat. Eerder stuurde de Staatssecretaris een plan van aanpak18
naar de Kamer om de wachtlijsten van circa 300 complexe patiënten op te
lossen, terwijl de Algemene Rekenkamer concludeert dat deze groep veel
18

Kamerstuk 25 424 nr. 525

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

33

groter is. Het zou gaan om circa 11.000 patiënten. Waar is voornoemd
getal van circa 300 patiënten op gebaseerd? Waarom is een plan van
aanpak gemaakt voor een dergelijke kleine groep terwijl de problematiek
veel grootschaliger is? Wat is de Staatssecretaris van plan te ondernemen
om alsnog te voorkomen dat schijnmaatregelen worden genomen en
schijnbeleid ontstaat waar de circa 11.000 patiënten niets aan hebben?
Heeft de staatsecretaris eerder signalen ontvangen dat de groep complexe
patiënten groter is dan 300 personen en zo ja, waarom is de Staatssecretaris toch akkoord gegaan met voornoemd plan?
Antwoord 36:
De 11.000 patiënten waar in het rapport van de Algemene Rekenkamer
aan wordt gerefereerd, betreffen patiënten die op een wachtlijst staan
voor de gespecialiseerde ggz. Volgens een uitvraag van de Nederlandse
ggz en MeerGGZ van mei 2020 ligt het aantal te lang wachtenden in de
gespecialiseerde ggz op dit moment overigens rond de 9.500 (niet
geschoond voor mensen die zich dubbel hebben aangemeld bij meerdere
aanbieders).
De groep van 250 – 300 mensen, waar ik in mijn brief van 13 maart jl. aan
heb gerefereerd (Kamerstuk 25 424, nr. 545), bestaat uit patiënten met een
hoogcomplexe zorgvraag. Bij hen is er niet alleen sprake van een
(specialistische) zorgvraag, maar van meerdere vervlochten psychiatrische aandoeningen, problematiek op meerdere levensdomeinen en/of
ernstig risico op lichamelijke schade. Deze groep heeft in de regel al
meerdere behandelingen gehad en heeft een uitzonderlijk integraal
behandelregime op maat nodig. De schatting van 250–300 is gemaakt
door zorgaanbieders en verzekeraars.
Het «plan van aanpak hoogcomplexe ggz» richt zich specifiek op deze
laatstgenoemde groep. De totale wachttijdenaanpak is gericht op de
gehele groep wachtenden in de gespecialiseerde ggz.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Algemene Rekenkamer
zeven aanbevelingen geeft om de geestelijke gezondheidszorg weer op de
rit te krijgen binnen het huidige stelsel. Kan de Staatssecretaris in een
brief aan de Kamer op alle zeven aanbevelingen puntsgewijs uitgebreid
ingaan?
Antwoord 37:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn antwoord op vraag
4 van de leden van de VVD-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan dat in het huidige stelsel de
NZa er als marktmeester verantwoordelijk voor is dat de juiste zorg
geleverd wordt. De NZa heeft een regulerende en toezichthoudende
functie en verricht onderzoek. Is de Staatssecretaris van mening dat de
NZa haar taak voortreffelijk vervult, uitstekend het veld overziet en tijdig
intervenieert? Zo ja, hoe vaak heeft de NZa opgetreden bij conflicten
tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieders in de ggz? Welke taak zou de
NZa volgens de Staatssecretaris moeten hebben wanneer zorgaanbieders
voor het einde van het jaar hun «omzetplafonds» hebben bereikt?
Antwoord 38:
De NZa is er niet verantwoordelijk voor dat de juiste zorg geleverd wordt.
Zorgaanbieders en zorgverzekeraars dragen gezamenlijk deze verantwoordelijkheid en de NZa ziet er – samen met de IGJ – op toe dat zij zich aan
hun verplichtingen vanuit de wet- en regelgeving houden. Zij doet dat
naar haar beste vermogen. Daar horen zaken bij als het veld overzien en
tijdig acteren als signalen uit de praktijk daar aanleiding toe geven.
Ten aanzien van omzetplafonds zet de NZa zich vanuit haar toezicht in op
goede informatieverstrekking richting verzekerden over het van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

34

toepassing zijn van omzetplafonds en de consequenties daarvan, zodat
verzekerden een weloverwogen eigen keuze tussen zorgverzekeraars
kunnen maken op moment van afsluiten polis en de keuze tussen
aanbieders in geval van een zorgvraag. In antwoord 50 op vragen van de
SP-fractie ga ik hier nader op in, onder meer op de regels die zorgverzekeraars in acht moeten nemen als het gaat om het bieden van transparantie
aan verzekerden. Indien een verzekerde niet bij een bepaalde zorgaanbieder terecht kan omdat daar het omzetplafond bereikt is, dient de
zorgverzekeraar gegeven zijn zorgplicht desgevraagd via zorgbemiddeling
te zorgen voor een passend alternatief of zo nodig over te gaan tot
bijcontractering. Voor zowel zorgbemiddeling als het proces van bijcontractering is aandacht in het beoordelingskader dat de NZa – in het kader
van haar toezicht op de zorgplicht – gebruikt bij het beoordelen van de
inzet van zorgverzekeraars tot het verminderen van wachttijden. De stand
van zaken van de controles door de NZa in dit kader heb ik beschreven in
antwoord 2 op vragen van de VVD-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar eventueel optreden door
de NZa bij conflicten tussen zorgverzekeraars en aanbieders in de ggz. De
NZa neemt praktijksignalen uiteraard mee in haar toezicht, maar treedt
normaal gesproken niet op als individuele geschil-beslechter tussen
zorgaanbieder en verzekeraar. Dat is voorbehouden aan het arbitrageinstituut of de rechter. Toch heeft de NZa vorig jaar twee keer via een
tripartiet gesprek geïntervenieerd in een conflict tussen een zorgverzekeraar en een ggz-aanbieder over de zorginkoop, dat over de rug van
patiënten en verzekerden werd uitgevochten. De NZa zag zich hiertoe
vanuit haar rol als toezichthouder geroepen, omwille van het algemeen
belang van continuïteit van cruciale ggz-zorg en vanwege de (dreigende)
onrust onder patiënten en verzekerden. Zie ook mijn antwoorden op
eerdere schriftelijke vragen vanuit uw kamer (Aanhangsel Handelingen II
2019/20, nrs. 1454 en 1188).
De leden van de GroenLinks-fractie horen van zorgverleners dat het
huidige zorgstelsel voor ggz-instellingen veel te ingewikkeld is geworden.
Is de Staatssecretaris van mening dat een volgend kabinet het complexe
stelsel onder handen zou moeten nemen?
Antwoord 39:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar antwoord 33 op vragen
van de leden van de GroenLinks-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het zorgelijk dat de capaciteit
van klinische bedden in ggz-instellingen rap zijn afgebouwd, maar dat er
geen ambulante zorg is bijgekomen. Sterker, de Algemene Rekenkamer
concludeert dat sprake is van een daling van intensieve Diagnosebehandelcombinaties (dbc’s) «zonder verblijf». Hoe is dit mogelijk?
Hoeveel ging in 2012 naar ambulante zorg gerelateerd aan de ggz en
hoeveel was dat in 2019? Is de Staatssecretaris het met genoemde leden
eens dat dit problematisch is en dat de Kamer hier meer inzicht in moet
krijgen?
Antwoord 40:
De uitgaven voor ambulante ggz bestaan uit de Zvw-uitgaven voor
POH-ggz, generalistische basis ggz en specialistische ggz zonder verblijf.
De bedragen voor 2012, 2013 en 2014 zijn nog inclusief ambulante ggz
voor de invoering van de Jeugdwet en de hervorming van de langdurige
zorg in 2015, wat het lastig vergelijken maakt. De totale uitgaven voor
ambulante ggz stegen van € 2,0 miljard in 2015, tot € 2,5 miljard in 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

35

Uitgaven (x € 1 miljoen) ambulante ggz 2012–2019

Uitgaven
1

20121

20131

20141

2015

2016

2017

2018

2019

2.161

2.418

2.362

1.972

2.072

2.187

2.375

2.535

incl. ambulante ggz voor de invoering van hervorming langdurige zorg

Om de ontwikkelingen met betrekking tot de afbouw van de klinische
capaciteit en de opbouw van de ambulante zorg en steun te kunnen
volgen, brengt het Trimbos-instituut in opdracht van VWS jaarlijks een
monitor uit. Over de uitkomsten van deze monitor informeer ik uw Kamer
jaarlijks.
De rapportages van het Trimbos laten zien dat het aantal intensieve
ambulante dbc’s de laatste jaren een grillig patroon vertoont met een
stijging in het ene jaar en een daling in het daaropvolgende. De Vektiscijfers laten een iets gelijkmatiger beeld zien wat betreft de intensieve
ambulante dbc’s. Beide bronnen laten een stijging zien; tussen 2017 en
2018 betrof deze 10%.
De Algemene Rekenkamer concludeert dat de uitstroom te wensen
overlaat bij «complexe» patiënten. Dat zou mede veroorzaakt worden, zo
stelt adviesbureau KPMG, doordat begeleiding uit het sociaal domein
ontbreekt. Hierdoor blijven «patiënten langer dan medisch noodzakelijk in
behandeling». Deelt de Staatssecretaris de opvatting van de GroenLinksfractie dat dit problematisch is? Wat gaat de Staatssecretaris concreet
ondernemen om dit beter op elkaar te laten aansluiten?
Antwoord 41:
Zoals ik heb aangegeven in mijn antwoord op vraag 20 en 21 van de leden
van de fractie van het CDA is om te bevorderen dat ggz-cliënten de
ggz-instelling tijdig en op een verantwoorde manier kunnen verlaten en
de juiste zorg en ondersteuning op de juiste plek krijgen, de werkwijzer
Medisch noodzakelijk verblijf ggz opgesteld door de Nederlandse ggz,
(dNggz), MIND, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en
Zorgverzekeraars Nederland (ZN). Kern van de werkwijzer is dat bij
opname in de kliniek de voorbereiding van het ontslag uit de kliniek al
moet starten om zo te kunnen zorgen voor een tijdige en «warme
overdracht». De werkwijzer maakt duidelijk welke afspraken in de regio
nodig zijn om de overgang van verblijf met behandeling in een
ggz-instelling naar zorg en ondersteuning thuis (Zvw en Wmo) te
verbeteren. In het bestuurlijk akkoord ggz 2019–2022 is afgesproken dat
partijen de werkwijzer gaan gebruiken. Het kabinet heeft vorig voorjaar
financiële middelen beschikbaar gesteld aan gemeenten voor het
realiseren van de ambities uit het hoofdlijnenakkoord ggz. Essentieel is
dat de partijen in het sociale domein en de ambulante specialistische ggz
(die in dergelijke gevallen nodig is) ten behoeve van het functioneren van
de cliënt nauw met elkaar samenwerken.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen, tot slot, dat er regionale
taskforces zijn ingesteld om de wachtlijsten terug te dringen. Dit blijkt
geen onverminderd succes, zo stelt de Algemene Rekenkamer. Regio’s
waarover de taskforces gaan, sluiten bijvoorbeeld dikwijls niet aan bij de
regio’s waarin de betrokken partijen werkzaam zijn. Ook is deelname
vrijwillig, zijn deelnemers niet representatief voor de regio én ontbreekt
de overheid aan deze tafel. Is de Staatssecretaris van mening dat er een
einde moet komen aan deze vrijblijvendheid? Wat vindt de Staatssecretaris van het idee om een afgevaardigde van het ministerie met doorzettingsmacht deel te laten nemen in alle taskforces in het geval de zorgverzekeraars er niet uitkomen met de zorgaanbieders?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

36

Antwoord 42:
Voor de indeling van de regionale taskforces zijn de zogenoemde
zorgkantoorregio’s gekozen. Grote instellingen hebben vaak een
«werkgebied» dat de zorgkantoorregio overschrijdt en zorgverzekeraars
werken zelfs landelijk, maar dat is geen werkbare schaal voor de
taskforces. De zorgkantoorregio’s zijn dat wel, naar het oordeel van de
landelijke stuurgroep waarin de branchepartijen van zorgverzekeraars en
zorgaanbieders zitten. Een enkele regio is aangesloten bij een andere
regio, omdat daar al goede samenwerkingsrelaties mee waren. Ik ben het
met de GroenLinks-fractie eens dat met name in de probleemregio’s het
aansluiten bij een regionale taskforce niet vrijblijvend mag zijn. Daarom
juich ik het voornemen toe van de genoemde stuurgroep om naar deze
regio’s een zogeheten «versneller» te sturen, die met mandaat van de
partijen in de regio stevig aan de slag gaat met het oplossen van de
problematiek. Op basis van de opgedane ervaringen in deze vier regio’s
kijken de IGJ en NZa of ze hun gezamenlijke toezicht activiteiten
uitbreiden naar de overige regio’s waar hardnekkige wachttijdproblemen
zijn. Zij kunnen vanuit hun toezichtsrol individuele verzekeraars en
zorgaanbieders aanspreken als zij niet doen wat nodig c.q. afgesproken is
om de problematiek aan te pakken.
De aanpak van wachttijden is daarnaast sterk afhankelijk van de onderlinge samenwerking tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars om de
instroom richting-, doorstroom binnen- en uitstroom van patiënten uit de
ggz te verbeteren. De toezichthouders gaan in de vier pilotregio’s na of
deze samenwerking binnen de zorgnetwerken voldoende wordt gerealiseerd. Zij kunnen de partijen gezamenlijk aanspreken als er «gaten» in de
samenwerking zitten en meer gemeenschappelijke inspanning vereist is.
De leden van de SP-fractie menen dat de conclusies in het rapport van
de Algemene Rekenkamer duidelijk zijn, het gaat niet goed met de aanpak
van wachtlijsten in de ggz. We moeten ons daarbij blijven realiseren dat
achter alle aantallen, individuen schuilgaan die deze geestelijke gezondheidszorg dringend nodig hebben.
De aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer in het rapport «Geen
plek voor grote problemen: aanpak van wachttijden in de specialistische
GGZ» worden meegenomen in het te maken plan van aanpak. Dat vinden
de leden van de SP-fractie zeer essentieel. De Algemene Rekenkamer
berekende immers dat 11.000 patiënten met ernstige psychische
aandoeningen vier maanden of langer wachten op een behandeling. Een
schatting die 40 keer (!) hoger ligt dan de eerdere inschatting van de
Staatssecretaris. Hoe wordt dit grote verschil verklaart, zo vragen
genoemde leden. Wordt in het nieuwe plan van aanpak uitgegaan van het
aantal van 11.000 patiënten met ernstige psychische aandoeningen?
Antwoord 43:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn antwoorden 16 en
36 op eerdere vragen van de leden van de VVD-fractie en van de leden
van de CDA-fractie.
Een andere conclusie die de Algemene Rekenkamer trekt is dat hoe
complexer de problematiek is, hoe langer de wachttijd. Ook deze
conclusie is voor de leden van de SP-fractie geen verrassing. Deze leden
betreuren het wel dat hier geen positieve ontwikkeling te zien is. Welke
aanvullende acties worden ondernomen om mensen met een complexere
problematiek een aantrekkelijkere doelgroep voor de geestelijke gezondheidszorg te maken?
Antwoord 44:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

37

Op 6 oktober jl. heb ik u geïnformeerd over mijn voornemen om de NZa
een aanwijzing te geven om per 2022 een nieuwe bekostiging in de
voeren in de ggz (Kamerstuk 25 424, nr. 554). Zoals in die brief wordt
toegelicht, faciliteert die nieuwe bekostiging een passende vergoeding
voor geleverde zorg die aansluit bij de feitelijke behandelinzet (de
behandelinzet in termen van bijvoorbeeld aantallen consulten, de
betrokken professionals en de setting waarin de zorg wordt geleverd). Dit
is ook het geval als het gaat om zorg voor cliënten met een complexe
zorgvraag en/of een ernstige psychiatrische aandoening. Dit kan bijdragen
aan de aanpak van de wachttijden voor deze groepen.
Daarnaast is er recent een aanpassing doorgevoerd in de risicoverevening
voor zorgverzekeraars. In 2020 is de hogekostencompensatie in de ggz
geïntroduceerd voor de 0,5% ggz-gebruikers met de hoogste kosten
(ongeveer 3.500 verzekerden). De ggz-kosten van deze verzekerden die
boven de drempel van circa € 90.000 uitkomen, worden dit jaar voor 75%
vergoed aan zorgverzekeraars. Ik ben met partijen overeengekomen per
2021 het vergoedingspercentage naar 90% te brengen. De hogekostencompensatie betreft een onderlinge verrekening tussen zorgverzekeraars
en leidt daarom niet tot een verhoging van de Zvw-uitgaven. In de praktijk
komt het erop neer dat de zorgverzekeraar met een kleiner aantal dure
cliënten meebetaalt aan de kosten van de zorgverzekeraar die een hoog
aantal dure cliënten heeft.
De coronacrisis heeft ook veel invloed gehad op de (wachtlijsten in de)
ggz. De leden van de SP-fractie achten het dan ook van belang dat
inmiddels een akkoord is gesloten tussen Zorgverzekeraars Nederland en
ggz-instellingen. Wel vragen genoemde leden of de Staatssecretaris een
vergelijking kan geven tussen de getroffen regeling voor ggz-instellingen
met een opzet boven de 10 miljoen euro en de regeling die is getroffen
voor kleinere zorgverleners. De zorgverzekeraars proberen via de Regeling
continuïteitsbijdrage de wachtlijstaanpak te stimuleren. Ze willen dat
ggz-instellingen zo snel mogelijk weer op 100 procent capaciteit proberen
te behandelen en stimuleren dat door bij meer uitval dan die 3,5 procent,
de uitgevallen behandelingen in de tweede helft van dit jaar maar voor 85
procent te vergoeden in plaats van voor 94 procent. Genoemde leden zijn
er eveneens voorstander van dat uitval zoveel mogelijk wordt voorkomen
en dat de wachtlijsten worden aangepakt, maar vragen wel waarom een
financiële straf hiervoor de oplossing zou zijn. Zou het niet beter werken
om een financiële beloning te geven als ze de doelstellingen halen?
Antwoord 45:
Het is de verantwoordelijkheid van verzekeraars en aanbieders om hier
met elkaar goede afspraken over te maken. Ik vind het positief dat zij die
verantwoordelijkheid ook daadwerkelijk hebben genomen. In grote lijnen
zijn de twee regelingen voor een continuïteitsbijdrage voor
ggz-aanbieders vergelijkbaar, maar er zijn ook verschillen. Beide
regelingen voorzien in een vergoeding van gederfde omzet in verband
met de COVID19-uitbraak, waarbij de hoogte van het percentage
gekoppeld is aan de omvang van de doorlopende kosten. Op de website
van Zorgverzekeraars Nederland (ZN) is een globale vergelijking te vinden
tussen de regeling voor ggz-instellingen met een omzet boven de 10
miljoen euro en de regeling voor kleinere ggz-aanbieders.19 Hieruit blijkt
dat de regelingen onder andere verschillen wat betreft hun looptijd en wat
betreft de wijze waarop in de regeling de vraaguitval wordt vastgesteld.

19

Zie: https://www.zn.nl/corona/documenten?folderid=5031526400

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

38

De looptijd van de regeling voor ggz-instellingen met een omzet boven de
10 miljoen euro is, net als bij de ziekenhuizen, langer dan de looptijd van
de regeling voor kleinere ggz-aanbieders. Deze loopt door tot en met eind
2020, terwijl de regeling voor kleinere ggz-aanbieders doorliep tot 1 juli
2020. Ggz-instellingen met een omzet boven de 10 miljoen euro zijn veelal
ggz-aanbieders met klinische voorzieningen. De COVD19-uitbraak heeft
voor intramurale ggz-instellingen specifieke gevolgen gehad die niet
speelden bij ambulante ggz-aanbieders, zoals het soms moeten inrichten
van aparte afdelingen voor uitsluitend cliënten met (verdenking) COVID19.
Inschatting van zorgverzekeraars is dat het daardoor soms langer kan
duren voordat deze instellingen hun reguliere zorg weer op het oude
niveau hebben.
Beide regelingen werken ook met andere vergoedingspercentages. Dit
heeft onder andere te maken met verschillen in het aandeel van de
doorlopende kosten ten opzichte van de totale kosten, zoals onderzocht in
opdracht van verzekeraars.
Een ander verschil is dat er in de regeling voor ggz-aanbieders met een
omzet boven de 10 miljoen euro meer ruimte is om tot maatwerkoplossingen te komen dan binnen de regeling voor kleinere ggz-aanbieders (er
is sprake van een uitgebreidere hardheidsclausule).
Zowel voor ggz-aanbieders met een omzet boven als onder de 10 miljoen
wordt het leveren van zorg positief financieel beloond: als de hoeveelheid
geleverde zorg weer op 100% van het normale niveau wordt gebracht
wordt 100% vergoed.
Vanwege de kortere looptijd wordt in de regeling voor de relatief kleine
ggz-aanbieders onderscheid gemaakt tussen zorg geleverd voor en na
1 juli 2020. Zorgaanbieders die na 1 juli weer hun normale (volledige)
omzet hebben, krijgen deze volledig vergoed conform de afspraken die ze
daarover hebben gemaakt met de zorgverzekeraars. Op het moment dat
zorgaanbieders ná 1 juli de vóór 1 juli niet–verleende zorg gaan inhalen
bovenop de reguliere zorg, geldt daarvoor een aangepaste vergoeding.
Dit omdat zorgaanbieders, conform de regeling, al een vergoeding voor
hun gederfde omzet ontvangen en anders dubbel betaald zouden worden
voor deze zorg en zorgkosten.
Verschillen in het ggz-aanbod
In het voorliggende rapport wordt aangegeven dat het aantal patiënten in
de specialistische ggz met een zware zorgvraag sinds 2013 is afgenomen.
De leden van de SP-fractie vragen of kan worden toegelicht wat de
oorzaak hiervan is. Is sprake van een daadwerkelijke afname van de vraag
naar specialistische ggz of is het aantal mensen dat dergelijke zware zorg
kreeg gedaald omdat het aanbod van deze zorg is afgenomen?
Antwoord 46:
Tot en met 2013 kende de ggz een onderscheid tussen eerstelijns
psychologische zorg en tweedelijns ggz. In 2014 is de generalistische
basis-ggz ingevoerd. De generalistische basis-ggz is, meer dan de
eerstelijns psychologische zorg, ook gericht op patiënten met zwaardere
problematiek, zo lang deze problematiek niet te complex is. Voor deze
patiëntenpopulatie bevat de basis-ggz een bekostigingsproduct voor
intensieve- en voor chronische zorg. Daarnaast is er met de POH-ggz
stevig geïnvesteerd in de ggz binnen de huisartsenpraktijk, waardoor de
huisartsenzorg meer problematiek zelf kan opvangen, en bovendien
eerder patiënten terug kan overnemen uit de curatieve ggz. Door deze
ontwikkelingen is het voor een deel van de patiënten met zwaardere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

39

problematiek niet meer nodig om in de gespecialiseerde ggz behandeld te
worden. Daarmee is op basis van afname van het aantal patiënten in de
gespecialiseerde ggz sinds 2013 niet te zeggen dat het aantal patiënten
met een zware zorgvraag is gedaald, of dat het aanbod voor deze
patiënten is afgenomen. Een deel van dit aanbod is namelijk overgenomen door de generalistische basis-ggz en de huisartsenzorg.
Doorstroming en «treeknorm»
De leden van de SP-fractie vragen of in het plan van aanpak waaraan
gewerkt wordt ook de groep meegenomen wordt die bij de intake door
een zorginstelling is afgewezen en die op zoek moet naar een andere
zorginstelling. Hoe vaak komt dit voor? Waarom begint de wachttijd
opnieuw te lopen als na de intake blijkt dat de zorgaanbieder voor de
patiënt geen geschikt aanbod heeft? Vertekent dit niet het beeld van de
wachttijden in de ggz ontzettend?
Antwoord 47:
Ik heb geen zicht op hoe vaak het voorkomt dat een patiënt na de intake
op zoek moet naar een andere aanbieder. Voor het overige verwijs ik naar
antwoord 10 op vragen van de leden van de VVD-fractie.
Bekostigingssystematiek
De Algemene Rekenkamer concludeert dat er in de specialistische
geestelijke gezondheidszorg een aantal knelpunten bestaat, onder andere
verkeerde financiële prikkels die zorgaanbieders stimuleren patiënten met
een (relatief) lichte zorgvraag eerder te helpen dan patiënten met een
zwaardere zorgvraag. De leden van de SP-fractie waarschuwen al jaren
voor deze effecten. Klopt de opmerking van de Algemene Rekenkamer dat
het onzeker is of de voorgenomen bekostigingssystematiek het aantrekkelijker maakt complexere patiënten te helpen? Hoe kan het dat de NZa heeft
gemeld dat deze voorgenomen bekostigingssystematiek echt tot
verbetering leidt terwijl de Algemene Rekenkamer hierover onzeker is?
Waarom zijn deze standpunten verschillend? Genoemde leden vragen of
de opmerkingen van de Algemene Rekenkamer aanleiding zijn om de
voorgenomen bekostigingssystematiek te wijzigen. Zo ja, hoe wordt deze
bekostigingssystematiek gewijzigd? Hoe kan voorkomen worden dat
aanbieders de zogenaamde «krenten uit de pap» blijven halen, zo vragen
de leden van de SP-fractie.
Antwoord 48:
Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik u naar mijn eerdere
antwoorden op vragen van de VVD-, CDA-, en SP-fractie.
Individuele omzetplafonds
De Algemene Rekenkamer benoemt als opvallend fenomeen in de ggz dat
sprake is van onderbesteding, ondanks dat er wachtlijsten zijn. De leden
van de SP-fractie hebben dit vreemde fenomeen al vele malen benoemd
en vinden dit onwenselijk. Op welke wijze wordt bevorderd dat hier zo
snel mogelijk een einde aan komt? Hoe wordt ervoor gezorgd dat
iedereen de benodigde zorg krijgt?
Antwoord 49:
De Algemene Rekenkamer stelt dat er al jaren onderbesteding in de ggz is
en refereert daarbij aan de onderuitputting in 2017. Inmiddels is er in de
ggz al enige tijd geen sprake meer van onderuitputting. Medio juni heeft
het Zorginstituut cijfers gepubliceerd over de totale lasten van zorgverze-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

40

keraars in relatie tot het beschikbare macrokader20. In deze berekeningen
zijn cijfers tot en met het eerste kwartaal van 2020 meegenomen. Het gaat
zowel om declaratiedata als om schattingen. Uit die cijfers blijkt dat er in
2017 en 2018 nog sprake was van onderuitputting, maar is dat (naar
verwachting) in 2019 en 2020 niet meer het geval.
Kan uitgebreid ingegaan worden op de wenselijkheid van het bestaan van
omzetplafonds in de ggz überhaupt? Hoe kan worden voorkomen dat de
omzetplafonds bijdragen aan het feit dat het voor zorgaanbieders
aantrekkelijker is om patiënten met een lichte zorgvraag te helpen? Voorts
vragen genoemde leden waarom er niet voor wordt gekozen de omzetplafonds in de ggz te schrappen. Vindt de Staatssecretaris het een logische
keuze van de NZa om zich eerst te richten op een goede informatievoorziening aan verzekerden over de consequenties van omzetplafonds bij de
keuze voor een polis? Wat is zijn reactie op de opmerking van de
Algemene Rekenkamer dat «het hun raadzaam lijkt dat het parlement
beziet of de verwachting realistisch is dat verzekerden bij het afsluiten van
een polis rekening kunnen houden met deze budgetplafonds, en dat zij
zich daarom afvragen of deze inzet van de NZa wel betekenisvol bijdraagt
aan het wegnemen van het gesignaleerde knelpunt dat verzekerden niet
tijdig de zorg krijgen waar ze recht op hebben»? De leden van de
SP-fractie verwachten een uitgebreide toelichting op het bovenstaande.
Antwoord 50:
Omzetplafonds zijn onderdeel van de reguliere contractering, ook in de
ggz. Van belang is dat zorgverzekeraars en aanbieders bij de totstandkoming van contractafspraken een goede inschatting maken van de
verwachte zorgvraag. Dat neemt niet weg dat omzetplafonds soms sneller
bereikt worden dan voorzien. Als dat gedurende het jaar lijkt te gebeuren,
hebben zorgaanbieder en verzekeraar een gezamenlijke verantwoordelijkheid om tijdig overleg te plegen. De zorgaanbieder moet de zorgverzekeraar informeren als hij verwacht binnen afzienbare tijd het omzetplafond te bereiken en ook tijdig een goed onderbouwde aanvraag voor
bijcontractering indienen. De zorgverzekeraar, die zorgplicht heeft, kan
vervolgens zorgen dat de zorg toegankelijk blijft door bij te contracteren of
patiënten naar een andere aanbieder te bemiddelen.
In het hoofdlijnenakkoord ggz zijn afspraken gemaakt over het verbeteren
van het proces van bijcontractering tussen zorgverzekeraars en
aanbieders. De NZa concludeert in de Monitor contractering ggz 2020
(Kamerstuk 32 620 nr. 261) dat het proces rond de contractering beter
verloopt dan in 2019. De zorgverzekeraars hebben stappen gezet om hun
bereikbaarheid en antwoordtermijnen te verbeteren, hun inkoopdocumenten te uniformeren en hebben meer beleid geformuleerd voor de
bijcontractering. Zorgaanbieders kunnen de benodigde informatie voor
het contracteren gemakkelijker vinden, maar hebben er last van dat
indientermijnen voor (bij)contractering niet uniform zijn, dat ze lang of
tevergeefs moeten wachten op inhoudelijke beantwoording van hun
vragen, en dat de besluitvorming over bijcontracteringsverzoeken niet
altijd transparant is. Hier ligt een taak voor de zorgverzekeraars om te
verbeteren.
Ik vind de door de leden van de SP-fractie genoemde keuze van de NZa
logisch. Mensen hebben recht op zorg, maar dat betekent niet dat zij altijd
zondermeer bij de aanbieder van hun voorkeur terecht kunnen. Omdat dit
mede afhankelijk is van de verzekering die ze afsluiten, is het belangrijk
dat mensen zich bij de keuze van hun zorgverzekering goed informeren
20

https://www.zorginstituutnederland.nl/publicaties/publicatie/2020/06/18/publicatie-zvw2006–2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

41

over welke voorwaarden aan de polis zitten die ze willen afsluiten. Voor de
verzekerde moet het dus op het moment dat hij kiest voor een polis
duidelijk en transparant zijn bij welke zorgaanbieders hij terecht kan en
wat de eventuele gevolgen zijn als er financiële afspraken zijn gemaakt
tussen verzekeraar en zorgaanbieder, zoals een omzetplafond.
In de Regeling informatieverstrekking ziektekostenverzekeraars aan
consumenten (TH/NR-017) van de NZa staan de regels die zorgverzekeraars in acht moeten nemen als het gaat om het bieden van transparantie
aan verzekerden. Per 1 november 2019 heeft de NZa deze regels aangescherpt. Zorgverzekeraars dienen sindsdien op de website per zorgaanbieder aan te geven dat een volumeafspraak dan wel omzetplafond wordt
gehanteerd wanneer deze mogelijke consequenties hebben voor de
verzekerden. Er dient in dat geval ook in algemene termen voor de
consument begrijpelijk te worden uitgelegd wat de afspraken met de
zorgaanbieder voor een verzekerde kunnen betekenen. Tevens moet een
zorgverzekeraar zijn verzekerden via de website erover informeren
wanneer hem bekend is geworden dat een plafond is bereikt, indien dat
mogelijk consequenties heeft voor de verzekerde. Het ligt voor de hand
dat de verzekeraar in dat geval ook informatie verschaft over welke
(alternatieve) mogelijkheden er voor verzekerden zijn. Afgelopen
overstapseizoen heeft de NZa hier specifiek op toegezien, met als
conclusie dat zorgverzekeraars aan de nieuwe transparantieverplichting
rondom de omzetplafonds voldoen. Een aantal zorgverzekeraars had
overigens wel enige aansporing van de NZa nodig om eraan te voldoen
(Kamerstuk 29 689, nr. 1050).
Tot slot is de Minister van Medische Zorg en Sport – in lijn met de motie
van de leden Raemakers en Geleijnse (Kamerstuk 29 689 nr. 977) – met
zorgverzekeraars in overleg over het belang van begrijpelijke keuzeinformatie (B1-niveau) voor verzekerden. U zult hier uiterlijk begin 2021
verder over geïnformeerd worden.
Beperkte opbouw ambulante zorg
Een andere belangrijke oorzaak van de wachtlijsten is het feit dat er te
weinig capaciteit is in (geïntegreerde) ggz-instellingen. De afgelopen jaren
is het aantal bedden in klinische instellingen afgebouwd, tegelijkertijd is
de ambulante zorg onvoldoende toegenomen. De leden van de SP-fractie
zijn van mening dat de afbouw van bedden veel te snel is gegaan en dat
het belang van de patiënt daarbij onvoldoende in ogenschouw is
genomen. Genoemde leden menen daarbij dat de waarschuwingen, die
vele malen door deze leden zijn geuit, in de wind zijn geslagen. Deelt de
Staatssecretaris deze opvatting? Hoe wordt ervoor gezorgd dat op korte
termijn voldoende (en het juiste) aanbod beschikbaar is? Uit het rapport
van de Algemene Rekenkamer komt naar voren dat betrokkenen vraagtekens zetten bij de ambulantisering van de specialistische ggz. De leden
van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris of hij dit herkent en deelt. Zo
ja, is een toename van het aantal bedden en een zeer sterke intensivering
van de ambulante zorg gepland? Hoe kan het dat de opbouw van
specialistische ggz buiten de muren van de instellingen niet landelijk
wordt opgepakt?
Antwoord 51:
Zoals ik in mijn brief van 24 februari aangegeven heb, vind ik het van
groot belang dat er voldoende klinische capaciteit beschikbaar is en blijft
om wanneer opname aangewezen is, dit tijdig in gang te kunnen zetten
ten behoeve van de patiënt. De afbouw van de klinische capaciteit heeft
over de jaren heen, geleidelijk plaatsgevonden maar mogelijk zijn grens
bereikt. Ik heb aangegeven hierop terug te komen in mijn visie op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

42

zorglandschap ggz. Ook voor mensen die ernstige psychische aandoeningen hebben wil ik graag een plek in onze samenleving en bevorderen
dat zij zoveel mogelijk volwaardig kunnen deelnemen. Vanuit dit licht
bevorder ik dat mensen met psychische aandoeningen aan het werk
kunnen blijven met begeleiding via Individuele Plaatsing en Steun (IPS).
Personeelsgebrek
Het verbaast de leden van de SP-fractie niet dat sprake is van een
braindrain uit grote ggz-instellingen, gezien de voordelen die het
zzp’er-schap in de ggz momenteel heeft. Toch willen deze leden hierbij
nogmaals pleiten voor een stevige inzet op het behoud en het werven van
personeel in deze instellingen. Wanneer wordt de Kamer geïnformeerd
over de afspraken die de partijen in het hoofdlijnenakkoord maken
specifiek op het punt om het personeelstekort in de specialistische ggz
een halt toe te roepen? Welke concrete verwachting heeft de Staatssecretaris ten aanzien van deze plannen? Hoe wordt voorkomen dat extra
personeel dat wordt geworven in de specialistische ggz er uiteindelijk toch
voor kiest om vrijgevestigd te gaan werken? Welke verwachting heeft de
Staatssecretaris inzake de personeelsbehoefte voor de komende jaren en
hoe wordt eraan gewerkt om hieraan tegemoet te komen?
Antwoord 52:
De afgelopen jaren heb ik met het financieren van 457 (2019) en 216 (2020)
extra opleidingsplaatsen voor ggz-opleidingen en met het actieprogramma «Werken in de zorg» sterk ingezet op het vergroten van de
instroom en het behoud van zittend personeel. Deze maatregelen zijn
gericht op de ggz in de volle breedte of, in het geval van het actieprogramma, op de hele sector zorg en welzijn. Aanvullend beleid dat past bij
de specifieke vragen die spelen in de specialistische ggz kunnen deze
brede maatregelen versterken en acht ik daarom wenselijk. Het gaat
hierbij met name om het vergroten van de instroom in gespecialiseerde
vervolgopleidingen (bijvoorbeeld tot klinisch psycholoog) en het
aantrekkelijker maken van werken in geïntegreerde instellingen.
Voor wat betreft dat laatste zien we dat professionals vertrekken uit grote,
geïntegreerde ggz-instellingen omdat ze het gevoel hebben als vrijgevestigde prettiger te kunnen werken. Met minder werk- en regeldruk, meer
autonomie en onder betere omstandigheden. Ik vind het onwenselijk dat
mensen om deze redenen het loondienstverband in de specialistische ggz
verlaten. Overigens zijn deze punten voor de gehele gezondheidszorg
herkenbaar. In de brief Flexibilisering Arbeidsmarkt in de zorg van
10 februari 2020 is onze visie hierop met bijbehorende actiepunten
beschreven. In november zal de Tweede Kamer via de voortgangsrapportage van het actieprogramma «Werken in de zorg» over de stand van
zaken van deze actiepunten worden geïnformeerd. Om het werken in
loondienst in de zorg aantrekkelijker te maken is actief invulling geven aan
goed werkgeverschap een essentieel actiepunt. In eerste instantie is
hierbij een belangrijke taak weggelegd voor de (grote) ggz-instellingen
zelf en hun vertegenwoordigende organisaties. Ik ondersteun hen hier
graag bij en ben verheugd dat de eerste stappen om de werk- en
regeldruk te verlichten reeds zijn gezet (zie ook mijn antwoord op de
eerdere vragen van de leden van de D66-fractie). Dit najaar ga ik met de
partijen uit het hoofdlijnenakkoord bespreken hoe we meer concrete
invulling en vaart kunnen geven aan de afspraken uit het akkoord die de
aantrekkelijkheid van het werken in de ggz vergroten. Ik verwacht de
Tweede Kamer hierover voor het einde van het jaar te kunnen informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

43

Voor mijn verwachtingen inzake de personeelsbehoefte de komende jaren
baseer ik mij op de meest recente ramingen van het Capaciteitsorgaan. Bij
het beschikbaar stellen van opleidingsplaatsen volg ik in de regel de
voorkeursramingen, rekening houdend met de beschikbare financiële
ruimte. Bij het aantal opleidingsplaatsen voor het komend jaar is het
maximumadvies van de raming voor ggz-beroepen aangehouden om de
wachttijden terug te dringen. De afgelopen jaren zijn er, conform de
uitdrukkelijke wens van het veld en de Tweede Kamer (Kamerstuk 35 300
XVI, nr. 30), bovenop het maximumadvies incidenteel ook extra plekken
toegekend. Deze extra opleidingsinzet zal zich in de komende twee jaar
uitbetalen: zo stromen er in totaal naar verwachting ruim 2.000
gz-psychologen uit de opleiding. Het effect daarvan zouden we moeten
gaan zien omdat het zorgaanbod met deze extra opleidingsinzet de
komende tijd toe zal nemen. Het Capaciteitsorgaan komt naar verwachting
medio november 2020 met een aangepaste raming op verzoek van de
partijen bij het Hoofdlijnenakkoord. Om zoveel mogelijk in de behoefte
naar personeel te voorzien blijf ik me inzetten voor voldoende instroom in
de sector en behoud van zittend personeel, onder meer door extra
aandacht voor goed werkgeverschap en het bevorderen van de aantrekkelijkheid van het werken in de ggz.
Moeizame afschaling
De leden van de SP-fractie lezen voorts in het rapport dat de moeizame
uitstroom uit de ggz een ander knelpunt is dat bijdraagt aan de te lange
wachtlijsten. Ook dit punt is natuurlijk al langer bekend, maar daarmee
niet minder ernstig. Wat is de reactie van de Staatssecretaris op de huiver
bij professionals voor het afschalen van zorg, omdat het door de
wachtlijsten moeilijk blijkt te zijn de zorg weer op het oude niveau te
krijgen wanneer klachten bij patiënten terugkeren? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe vaak het voorkomt dat iemand opnieuw zorg nodig
heeft door het terugkeren van de problemen, maar dat de persoon dan
weer op de wachtlijst terechtkomt? Hoe wordt dit voorkomen, zo vragen
de leden van de SP-fractie. Dit leidt er immers toe dat zorg niet
afgeschaald wordt en dat problemen erger worden? Het leidt immers ook
tot hogere kosten, zo merken genoemde leden op. Hoe kan een meer
langetermijndenken hierbij gestimuleerd worden, waarbij deze leden zich
realiseren dat dit geen eenvoudige opdracht is?
Antwoord 53:
Het is onwenselijk dat behandelaren, ondanks dat het zorginhoudelijk
passend zou zijn, niet afschalen omdat een patiënt bij een terugval
opnieuw op een wachtlijst zou moeten. Het feit dat patiënten soms
opnieuw op de wachtlijst komen bij een terugval, hangt samen met het
beleid dat desbetreffende zorgaanbieder hierop voert. Het is niet zo dat
(landelijke) regelgeving zorgaanbieders hiertoe verplicht en er zijn ook
zorgaanbieders die patiënten met een terugval meteen weer in behandeling nemen.
De leden van de SP-fractie pleiten ervoor dat eindelijk een einde komt aan
het hokjes denken in de geestelijke gezondheidszorg. Hoe kan dit voor
eens en voor altijd gestopt worden? Is het bijvoorbeeld mogelijk dat
budgetten uit verschillende domeinen samengevoegd worden? Hoe kan
dit gestimuleerd worden?
Antwoord 54:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn antwoord op
eerdere vragen van de leden van de VVD-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

44

Algemeen beleid
De afspraak was dat uiterlijk op 1 juli 2018 alle wachttijden binnen de ggz
binnen de Treeknormen zouden vallen. De leden van de SP-fractie
constateren dat het op dit moment, twee jaar later, duidelijk is dat dit nog
steeds niet het geval is. Volgens de Staatssecretaris ligt de oplossing «in
de regio» en zou een regionale doorzettingsmacht ingevoerd moeten
worden. Wat houdt deze «regionale doorzettingsmacht» nu precies in, zo
vragen deze leden. Hoe kan het dat hier al een aantal jaar over wordt
gesproken, maar dat het nog steeds niet duidelijk is wat hier precies onder
verstaan wordt?
Antwoord 55:
Over regionale doorzettingsmacht bestaat geen eenduidig beeld. In mijn
brief van 13 oktober jl. (Kamerstuk 25 424, nr. 545) ben ik hier nader op
ingegaan. Het betreft weerbarstige materie, onder andere omdat we te
maken hebben met meerdere wettelijke domeinen en er een wisselend
beeld is over de aard en omvang van de doelgroep. Voor het overige
verwijs ik naar antwoord 11 op eerdere vragen van de leden van de
VVD-fractie.
Regionale taskforces en 5.3 Landelijke stuurgroep
De Algemene Rekenkamer concludeert dat de regionale taskforces die zijn
opgericht zich voornamelijk nog in de planfase bevinden en dat de positie
van de Landelijke stuurgroep wachttijden ggz als onduidelijk wordt
ervaren. De leden van de SP-fractie vragen om een reactie op deze
conclusies. Wat is de planning met betrekking tot de rol van de regionale
taskforces? Hoe wordt de rol van de landelijke stuurgroep verduidelijkt?
Daarnaast vragen deze leden of de conclusies van de Algemene Rekenkamer aanleiding zijn voor een verandering bij (een van) beide groepen.
Antwoord 56:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar antwoorden 24 en 42 op
eerdere vragen van de leden van de CDA-, en de Groen Links-fractie.
Daaraan wil ik toevoegen dat de samenstelling van de regionale
taskforces aan de orde zou kunnen komen in de zogenoemde probleemregio’s, waar de stuurgroep met mijn steun versnellers wil aanstellen. Deze
versnellers zullen ook kijken naar de samenstelling van de taskforce, of de
benodigde partijen aan tafel zitten en of ze daar met het juiste mandaat
zitten.
De leden van de SP-fractie lezen in het rapport dat een van de problemen
hierbij is dat de taskforces geografisch niet overeenkomen met de regio’s
waarin betrokken partijen werkzaam zijn. Genoemde leden vragen
waarom hiervoor is gekozen. Zij vragen of hiervoor een oplossing
voorzien is. Hoe wordt bevorderd dat alle belanghebbenden hierbij
betrokken worden, dat huisartsen in staat worden gesteld om bij de
taskforces aan te sluiten en dat betrokken zorgverzekeraars namens alle
zorgverzekeraars kunnen spreken?
Antwoord 57:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn antwoorden 24 en
42 op vragen van de leden van de CDA-fractie en de GroenLinks-fractie.
Betreffende het laten aansluiten van één zorgverzekeraar die namens alle
andere zorgverzekeraars spreekt, wil ik aangeven dat de inzet in de
regionale taskforce is om de grootste wachttijdproblemen in de regio aan
te pakken. Als de zorgverzekeraar met het grootste marktaandeel in die
regio aansluit, heeft die voldoende massa om mede het verschil te kunnen
maken. In regio’s waar meerdere zorgverzekeraars een groot markt-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

45

aandeel hebben, sluiten vaak ook meerdere zorgverzekeraars bij de
taskforce aan.
De leden van de SP-fractie begrijpen dat de optie van de gemeenschappelijke wachtlijst meegenomen wordt in de verkenning van de landelijke
stuurgroep die aan het einde van dit jaar afgerond moet zijn. Op welke
wijze wordt de Autoriteit Persoonsgegevens betrokken bij de analyse van
concurrentieoverwegingen, die al dan niet in de weg staan bij het voeren
van een gezamenlijke wachtlijst? Is de Staatssecretaris bereid de Autoriteit
Persoonsgegevens opdracht te geven om op dit punt met een duidelijk
standpunt te komen?
Antwoord 58:
In mijn bestuurlijke reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer21
heb ik aangekondigd in aanloop naar de verkenning van een gemeenschappelijke wachtlijst door de landelijke stuurgroep, een gesprek te
organiseren met de Autoriteit Consument & Markt (ACM), NZa en de
landelijke stuurgroep om de verschillende mededingingsaspecten bij een
dergelijk initiatief in beeld te brengen. Met betrekking tot de privacy
aspecten verwijs ik u naar mijn antwoord op de hiernavolgende vraag
(van de leden van de SP-fractie).
Daarnaast ontvangen deze leden graag een duidelijke analyse met
betrekking tot de privacywetgeving. In hoeverre en in welke situatie
mogen ggz-instellingen en gemeenten (welke) patiëntgegevens uitwisselen? De leden van de SP-fractie vragen om een uitgebreide reflectie op
de invloed ter zake van de mededingingswetgeving en de privacywetgeving.
Antwoord 59:
De privacywetgeving, de AVG en de UAVG, geven de kaders voor de
verwerking van persoonsgegevens. Gegevens van patiënten in de ggz
worden aangemerkt als gegevens over de gezondheid. Dit type gevoelige
persoonsgegevens mag alleen worden verwerkt als daar een grondslag
voor is. Voor de uitwisseling van gegevens van patiënten tussen
ggz-instellingen en gemeenten betekent dit dat – gelet op artikel 9, tweede
lid, onderdelen g en h van de AVG – dit alleen is toegestaan voor zover die
uitwisseling bij of krachtens wet is geregeld. Met betrekking tot de
mededingings aspecten die spelen bij een dergelijk initiatief zal ik een
gesprek met de Autoriteit Consument & Markt (ACM), de NZa en de
landelijke stuurgroep organiseren. In dit gesprek zal ik ook de invloed van
bestaande wetgeving op het concept van de gemeenschappelijke
wachtlijst aan de orde stellen.
De leden van de SP-fractie vragen of de oproep van de stuurgroep om te
komen met landelijke voorwaarden die nodig zijn om wachtlijsten op te
lossen gehoor krijgt. Zo nee, waarom niet?
Antwoord 60:
Ik sta in nauw contact met de landelijke stuurgroep, het ministerie sluit bij
elke stuurgroep vergadering aan. Via die vergaderingen, de tussenrapportages die de stuurgroep aan mij oplevert en de bestuurlijke overleggen die
we daarover voeren, stem ik met de stuurgroep af over landelijke
maatregelen en over wat de stuurgroep nodig heeft om zijn eigen aanpak
te kunnen realiseren. Over de uiteindelijke voornemens informeer ik u
telkens bij de aanbieding van de tussenrapportages en ook tussendoor

21

https://www.rekenkamer.nl/publicaties/brieven/2020/06/25/reactie-staatssecretaris-van-vws-ophet-rapport-geen-plek-voor-grote-problemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

46

wanneer dat relevant is. De laatste keer heb ik dat gedaan met mijn brief
van 13 oktober jl. (Kamerstuk 25 424, nr. 545).
Landelijke aanpak
Binnenkort verschijnt de contourennota. De leden van de SP-fractie willen
de garantie dat in deze nota ook aandacht is voor de (lange) wachttijden in
de zorg.
De leden van de SP-fractie achten het antwoord van de Staatssecretaris
heeft gegeven op het onderhavige rapport, namelijk dat de NZa toeziet op
de naleving van de zorgplicht inzake de problemen met omzetplafonds in
dit kader onvoldoende als het gaat om deze belangrijke kwestie. Waarom
is het niet duidelijk in hoeverre de toezichthouder de zorgplicht juridisch
kan afdwingen met een opgelegde verhoging van een omzetplafond?
Betekent dit dat geen enkele partij dit kan afdwingen?
Antwoord 61:
Hier is mijns inziens geen sprake van onduidelijkheid. Op grond van de
Wet marktordening gezondheidszorg lost de NZa geen individuele
geschillen op tussen bijvoorbeeld een zorgverzekeraar en ggz-aanbieder
over het verhogen van een omzetplafond. Daarvoor moeten partijen zich
wenden tot de civiele rechter of een laagdrempeliger alternatief, te weten
de Onafhankelijke Geschilleninstantie voor Geschillenoplossing en
-beslechting Zorgcontractering van het Nederlands Arbitrage Instituut
(NAI). Beide kunnen bindende uitspraken doen.
In de contourennota wordt beschreven wat er in de visie van het kabinet
nodig is om de gezondheidszorg organiseerbaar en betaalbaar te houden.
Dit betekent dat de kwaliteit, toegankelijkheid en betaalbaarheid van
gezondheidszorg is gewaarborgd en zorgaanbieders in staat zijn om de
toenemende vraag naar zorg op te vangen. In dit verband zullen in de
contourennota onder meer oplossingsrichtingen worden aangedragen om
ervoor te zorgen dat het aanbod van zorg beter wordt afgestemd op de
vraag naar zorg. Door daarbij inzichten in de toekomstige trends van de
vraag naar zorg te betrekken kunnen risico’s voor de beschikbaarheid
eerder gesignaleerd worden, zodat de betrokken partijen gezamenlijk
kunnen werken aan een oplossing.
Effecten van de aanpak
De leden van de SP-fractie kunnen bij deze paragraaf enkel concluderen
dat het gesloten bestuurlijk akkoord nog niet veel heeft opgeleverd.
Genoemde leden vragen dan ook op welke wijze hier een slinger aan
gegeven kan worden.
Antwoord 62:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar mijn antwoord 23 op
eerdere vragen van de leden van de CDA-fractie.
Deelt de Staatssecretaris de conclusie van deze leden dat het concept van
zorgbemiddeling voor deze specifieke doelgroep eigenlijk geen toegevoegde waarde heeft?
Antwoord 63:
Een landelijk hoge gemiddelde wachttijd wil niet zeggen dat de wachttijd
bij elke aanbieder te lang is. We zien ook regio’s waar de gemiddelde
wachttijden zelfs voor de «probleemdiagnosegroepen» binnen de
Treeknorm vallen. Ik wil patiënten daarom adviseren bij een lange
wachttijd hoe dan ook contact met de zorgverzekeraar op te nemen. Voor
patiënten met hoogcomplexe problematiek is een aanbod op maat nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

47

Ook voor de afdeling zorgbemiddeling is het in zulke gevallen lastig de
verzekerde daarnaar te bemiddelen. Voor die doelgroep is het «plan van
aanpak hoogcomplex ggz» in gang gezet. Zie mijn brief van 13 maart jl.
(Kamerstuk 25 424, nr. 545).
6.2 Aanbevelingen
De Algemene Rekenkamer doet in haar rapport een aantal aanbevelingen.
De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris om per aanbeveling
aan te geven of deze wordt overgenomen (en zo ja, hoe) of niet, met
daarbij een onderbouwing van de gemaakte keuzes.
Antwoord 64:
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar antwoord 14 op eerdere
vragen van de leden van de VVD-fractie.
In het rapport wordt aangegeven dat er verschillende wetgevingsinitiatieven zijn die betrekking hebben op de uitwisseling van gegevens.
Tenslotte ontvangen deze leden graag een volledig overzicht van deze
initiatieven met daarbij aangegeven wat de stand van zaken van de
wetgevingstrajecten is en daarbij tevens aangegeven wanneer de
wetsvoorstellen naar verwachting bij de Kamer worden ingediend.
Antwoord 65:
Hieronder wordt in een schema weergegeven welke wetgevingstrajecten
lopen binnen het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op het
terrein van uitwisseling van gegevens met de bijbehorende status zoals
bekend tot en met september. Initiatiefwetsvoorstellen zijn hierin niet
opgenomen en de opsomming is beperkt tot wetsvoorstellen waarin
regelgeving over de uitwisseling van gegevens een prominente rol speelt.
Wetgeving in voorbereiding
Waar

Citeertitel & kamerstuknummer

Huidige fase
(september 2020)

TK

Wet bevorderen samenwerking rechtmatige zorg
(Kamerstuk 33 515)
Wijziging van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen
zorg in verband met het overhevelen en aanpassen
van de artikelen over kwaliteitsstandaarden
(Kamerstuk 35 124)
Tijdelijke wet notificatieapplicatie covid-19 (Kamerstuk 35 583)

Wacht op verslag

EK

EK

TK

Dept
Dept
Dept
Dept
Dept
Dept

Wetsvoorstel t.b.v. het creëren van grondslagen voor
gepseudonimiseerde kwaliteitsregistraties en enkele
andere wijzigingen (Kamerstuk 35 562)
Wetsvoorstel elektronische gegevensuitwisseling in
de zorg
Wet aanpak meervoudige problematiek sociaal
domein
Wijziging van de Wet donorgegevens kunstmatige
bevruchting
Wmo 2015: Invoering woonplaatsbeginsel voor
beschermd wonen
Wetsvoorstel kwaliteitsregistraties GGZ
Wetsvoorstel kwaliteitsregistraties MSZ

Wetsvoorstel aangenomen door EK 8 september 2020 (Handelingen I
2019/20, nr. 37, item 3)
Memorie van antwoord
18 september 2020
(Kamerstuk 35 538, C)
Wetsvoorstel ingediend
bij TK 9 september 2020
Verwerken resultaten
internetconsultatie
Verwerken resultaten
internetconsultatie
Verwerken resultaten
internetconsultatie
Verwerken resultaten
internetconsultatie
In voorbereiding
Eind 2020 in
internetconsultatie

De leden van de 50PLUS-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid is
om per januari 2021 de bekostiging van de ggz aan te pakken, zodat het
aantrekkelijker wordt voor zorgaanbieders ook hulp te bieden aan mensen
die hoogcomplexe zorg nodig hebben. Genoemde leden vragen of het een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

48

mogelijkheid is om geld te oormerken voor het behandelen van mensen
die hoogcomplexe zorg nodig hebben. Zo nee, waarom niet?
Antwoord 66:
Hiervoor verwijs ik deels naar mijn eerdere antwoord 18 op een vraag van
de leden van de CDA-fractie. Verder wijs ik u op het «plan van aanpak
hoogcomplexe ggz» van ZN en de Nederlandse ggz. Onderdeel daarvan is
dat voor cliënten voor wie – als uitkomst van een regionale casuïstiektafel
– een plek wordt gevonden binnen de curatieve ggz, passende financiering wordt geregeld door de zorgverzekeraar in kwestie. Als partijen
concluderen dat de financiering niet binnen de reguliere contractafspraken past, zeggen verzekeraars toe dat tussen de contractpartijen
maatwerk-arrangementen voor deze cliënten afgesproken kunnen
worden. De maatregelen genoemd in mijn antwoord op een eerdere vraag
van de leden van de CDA-fractie faciliteren dit.
Psychodiagnostisch werkenden
De leden van de VVD-fractie hebben (herhaalde malen) aandacht
gevraagd voor de psychodiagnostisch werkenden (PDW). Er heeft
terugkoppeling plaatsgevonden van het gesprek op 10 juni jl. met de
Vereniging van Psychodiagnostisch Werkenden (VVP) richting de Kamer.22
Deze leden danken de Staatssecretaris hiervoor. Deze terugkoppeling
geeft een positieve indruk om de PDW daadwerkelijk op de goede plek,
zelfstandig en passend binnen de kostensystematiek, in de keten in te
zetten om goede diagnoses te stellen. Genoemde leden zijn benieuwd
naar een tussenstand van zaken ten aanzien van dit dossier, teneinde
verder tegemoet te komen aan «de juiste zorg, op de juiste plek», voor
een beroepsgroep die in staat is een bijdrage te leveren aan het terugdringen van de wachttijden. Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of,
na beantwoording van dit schriftelijk overleg, de Kamer voorafgaand aan
het algemeen overleg over de GGZ dat in het najaar zal worden gepland,
de Kamer door middel van een brief van de Staatssecretaris op de hoogte
gesteld kan worden van de voortgang.
Antwoord 67:
In mijn brief die de leden van de VVD-fractie aanhalen, heb ik toegezegd
de VVP in contact te willen brengen met Akwa ggz omdat er nu binnen
Akwa ggz gewerkt wordt aan een veldnorm, waarin de inzet van beroepen
in de ggz wordt onderbouwd. In september gaat hiervoor een werkgroep
van start. De VVP zal deelnemen in deze werkgroep. In aanloop naar het
AO van november aanstaande informeer ik u over de eerste bevindingen
van deze werkgroep.
De leden van de VVD-fractie vragen of er al helderheid is over de
uitkomsten van de veldafspraak voor het Zorgprestatiemodel 2022. Als
daar inderdaad uit komt dat de PDW een tijdschrijvend beroep moet
worden omdat diagnostiek van groot belang is voor het leveren van de
juiste zorg, is de Staatssecretaris dan bereid deze veldnorm over te nemen
en zo spoedig mogelijk om te zetten in beleid?
Antwoord 68:
Het programma Zorgprestatiemodel van partijen en NZa heeft op basis
van voorwerk van Akwa GGZ een lijst gemaakt van beroepen die vanuit
het oogpunt van kwaliteit van zorg in de ggz en fz kunnen worden ingezet.
De psychodiagnostisch werkende staat ook op deze lijst beroepen. De lijst
is in de afgelopen periode in consultatie geweest bij vertegenwoordigers
van de beroepsgroepen. Na verwerking van de uitkomsten van de
consultatie wordt de lijst definitief gemaakt en omgezet in een veldaf22

Kamerstuk 25 424, nr. 546

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

49

spraak die vervolgens wordt doorontwikkeld tot een veldnorm om
aangeboden te worden aan het Zorginstituut voor opname in het Register.
De NZa gebruikt de veldafspraak als basis om aan de hand van een aantal
technische criteria te bepalen welke beroepen binnen het zorgprestatiemodel consulten kunnen registreren. In mijn brief van 6 oktober jl. heb ik
u geïnformeerd over mijn voornemen om de NZa een aanwijzing te geven
om het zorgprestatiemodel per 2022 in te voeren als nieuwe bekostiging
voor de ggz (Kamerstuk 25 424, nr. 554).
In genoemde brief van 1 juli jl. staat dat de VVP aangeeft dat instellingen
geen gebruik maken van het experiment voor beroepen die nu geen tijd
kunnen schrijven, maar die wel kunnen bijdragen aan het verkorten van
wachttijden in de ggz. De leden van de VVD-fractie vragen of de andere
beroepsgroepen waarvoor het experiment bedoeld was (onder andere
hbo-psychologen) dezelfde ervaringen hebben met het experiment. Hoe
beoordeelt de Staatssecretaris de effectiviteit van het experiment?
Wanneer ontvangt de Kamer de uitkomsten van de evaluatie die in de
brief van 1 juli wordt aangekondigd?
Antwoord 69:
Tot nu toe wordt helaas geen gebruik gemaakt van het experiment. Ook
niet voor de inzet van andere beroepen dan de psychodiagnostisch
werkende. Afgelopen zomer heb ik verder gesproken met partijen over het
experiment. Uit deze (tussen)evaluatie kwam een aantal redenen naar
voren waarom zorgaanbieders en zorgverzekeraars nog geen gebruik
maken van het experiment.
Ten eerste wordt genoemd dat de experimenteermogelijkheid vorig jaar
relatief laat in het contracteerproces werd gecreëerd. Het starten met het
experiment lopende het jaar betekent dat contractafspraken moeten
worden opengebroken, wat een drempel is. In het overleg werd het
signaal gegeven dat in elk geval één verzekeraar voor 2021 wel tot
afspraken wil komen met een aantal zorgaanbieders over deelname aan
het experiment. Mogelijk zal dit breder het geval zijn.
Soms wordt deelname aan het experiment – ook los van de genoemde
impact op lopende contracten – als administratief bewerkelijk gezien en
maken zorgaanbieders en zorgverzekeraars liever binnen de bestaande
bekostigingskaders afspraken over de inzet van aanvullende beroepen. In
het overleg met partijen werd een aantal voorbeelden genoemd van
ggz-aanbieders die binnen de bestaande kaders goede afspraken hebben
gemaakt met verzekeraars over de inzet van ervaringsdeskundigen.
Ook is genoemd dat afspraken (binnen of buiten het experiment) soms
niet tot stand zijn gekomen omdat zorgverzekeraars een uitgebreidere
inhoudelijke toelichting van zorgaanbieders vroegen over het hoe en wat
van de inzet van aanvullende beroepen, dan zorgaanbieders op dat
moment konden verstrekken. Dit werd in het bijzonder opgemerkt in
relatie tot de inzet van ervaringsdeskundigen.
Partijen willen de beleidsregel voor het bekostigingsexperiment graag
houden zoals deze is en zijn er geen voorstander van deze inhoudelijk aan
te passen. Vorig jaar is uitgebreid overleg gevoerd met partijen over de
vormgeving van het experiment. Het oorspronkelijke voorstel voor een
experiment (Kamerstuk 25 424, nr. 428) is daarop aangepast cf. de wensen
van partijen (Kamerstuk 25 424, nr. 480). Dit heeft er mede toe geleid dat
de beleidsregels voor het experiment later beschikbaar waren (eind 2019)
dan oorspronkelijk werd voorzien.
Met het oog op de contracteerafspraken voor 2021 zijn partijen uitgenodigd om goede voorbeelden van bestaande afspraken over de inzet van
aanvullende beroepen met elkaar te delen. Specifiek in relatie tot
ervaringsdeskundigheid hebben verzekeraars aangegeven te zullen
concretiseren wat ze nodig hebben om ervaringsdeskundigheid een
goede plek te kunnen geven in de zorginkoop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

50

Overigens zijn er al op vele plekken in de ggz ervaringsdeskundigen actief
en maken zorgaanbieders hier soms ook afspraken over met zorgverzekeraars, zij het dus buiten het bekostigingsexperiment om. Volgens een
recente schatting van de Vereniging van Ervaringsdeskundigen (VvED) zijn
er circa 2000 ervaringsdeskundigen werkzaam (deels ook buiten het
domein van de Zorgverzekeringswet). Op dit moment wordt hiernaast – in
opdracht van VWS – door de VvED een onderzoek uitgevoerd naar de
exacte aantallen ervaringsdeskundigen en de effecten van hun inzet, en is
de VvED bezig met het uitwerken van een kwaliteitsstandaard.
Physician assistants
Vervolgens vragen de leden van de VVD-fractie aandacht voor de positie
van de physician assistants in de ggz. Physician assistants (PA’s) zijn ruim
15 jaar geleden door de toenmalige Minister van VWS (mevrouw Borst)
geïntroduceerd in Nederland om de zorg toegankelijker en doelmatiger te
maken. PA’s worden opgeleid en ingezet in het kader van taakherschikking. De opname van het beroep in de Wet op de Beroepen in de
Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG) is een goede ontwikkeling in de
verankering en positionering van het beroep in Nederland. Helaas blijft de
verankering van de positie van de PA als zelfstandige behandelaar in de
ggz daarop achter, ondanks herhaaldelijk aandringen, onder andere in
debatten.
De leden van de VVD-fractie vragen de Staatssecretaris naar de stand van
zaken, naar aanleiding van de vragen in een debat in 2018 naar de
praktische oplossingen die bedacht zouden worden om PA’s snel en
effectief in te kunnen zetten om onder andere de veel te lange wachttijden
tegen te gaan.
Destijds heeft de Staatssecretaris aangegeven dat dat via experimenteerruimte kan. Deelt de Staatssecretaris de mening van de leden van de
VVD-fractie dat de ggz-sector bol staat van de experimenten, maar dat
maar weinig experimenten omgezet worden in structureel beleid en
uitvoering, teneinde definitieve oplossingen te bieden voor de problematiek van onder andere de wachtlijsten?
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe hij tegemoet wil komen aan de wil
van de beroepsgroep van de PA’s om van meerwaarde te kunnen zijn, ook
voor de ggz-sector, daar waar zij dit al veelvuldig bewezen hebben in de
curatieve sector? De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de
Staatssecretaris hun mening deelt dat de wachttijdenproblematiek nu
vraagt om snelle en praktische oplossingen, die met het inzetten van PA’s
in de sector bereikt kan worden. Is de Staatssecretaris bereid het overleg
op te pakken met de Nederlandse Associatie Psysician Assistants (NAPA),
de beroepsorganisatie achter de PA’s, en deze mogelijkheid (de inzet van
PA’s in de ggz) te verzilveren?
Antwoord 70:
De inzet van de beroepsgroepen in de ggz is geregeld via het modelKwaliteitsstatuut ggz (het Kwaliteitsstatuut). Dit geldt ook voor de inzet
van de physician assistants. Het kwaliteitsstatuut betreft een veldnorm.
Dat betekent dat de partijen in de ggz verantwoordelijk zijn voor de
doorontwikkeling. Aangezien de veldpartijen niet in gezamenlijkheid
komen tot verdere doorontwikkeling conform de afspraken in het
Hoofdlijnenakkoord ggz heeft het Zorginstituut Nederland (het Zorginstituut) recent zijn wettelijke doorzettingsmacht ingezet om het Kwaliteitsstatuut verder te brengen. Dit om volgens afspraak 4.2.b uit het Hoofdlijnenakkoord ggz bij te dragen aan het terugdringen van de wachttijden en
administratieve lasten voortvloeiend uit het Kwaliteitsstatuut. Op dit
moment is er sprake van een consultatie van het product dat het
Zorginstituut op basis van de inbreng van veldpartijen heeft opgesteld.
Over de uitkomsten van dit traject en de betekenis ervan voor beroeps-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

51

groepen in de ggz (inclusief de physician assistants) zal ik de Kamer
informeren zodra het Zorginstituut zijn werkzaamheden afrondt. De
verwachting is dat dit tegen het einde van het lopende kalenderjaar zal
zijn.
Actualiteit
De leden van de VVD-fractie geven aan dat recent in het nieuws een
bericht is verschenen dat de wachttijden in de ggz verdampen, door een
aanpak die zorgverzekeraar VGZ heeft ingezet. Kan de Staatssecretaris
aangeven wat het verschil is tussen deze aanpak, waarbij de wachttijden
verdampen, en de eerdere aanpak waar dat niet lukte, zo vragen
genoemde leden. Kan de Staatssecretaris aangeven wat zijn visie is op de
aanpak van VGZ? Kan de Staatssecretaris aangeven wat hij zal doen om
dit experiment breed in de sector structureel in te bedden, indien dit tot
tevredenheid leidt in de totale aanpak van de wachttijden? Tenslotte
vragen deze leden welke concrete stappen de Staatssecretaris neemt om
andere zorgverzekeraars hier ook toe aan te zetten, teneinde de patiënten
in de ggz eindelijk een behandeling te laten krijgen die past binnen de
afgesproken Treeknormen.
Antwoord 71:
De aanpak van VGZ, de Parnassia Groep en enkele andere grotere en
kleinere aanbieders in de regio Rotterdam bestaat onder andere uit het
gericht benaderen van mensen die bij de Parnassia Groep op een
wachtlijst stonden. Voor een deel van de patiënten bleek de behandeling
al gestart, al dan niet bij een andere aanbieder, een deel van de patiënten
hoefde niet meer in behandeling en een deel van de patiënten kon alsnog
bij een andere aanbieder sneller terecht. Na deze actie bleek het aantal
resterende, daadwerkelijk wachtenden, inderdaad een stuk lager. Het is
niet evident dat het effect op de gemiddelde wachttijd, de indicator waar
de NZa over rapporteert, net zo groot zal zijn. Deze wachttijd wordt
namelijk grotendeels retrospectief berekend en een wachttijd telt pas mee
in de berekening op het moment dat de behandeling van deze patiënt
daadwerkelijk gestart is. Patiënten die op een dubbele wachtlijst staan of
uiteindelijk besluiten niet in behandeling te gaan, zorgen niet voor een
hogere gemiddelde wachttijd. Hoe dan ook ben ik zeker enthousiast over
het initiatief in Rotterdam, om een aantal redenen: patiënten zijn actief
bemiddeld naar een snellere behandelplek, er is meer inzicht in het aantal
wachtenden en ik heb begrepen dat het de samenwerking tussen de
aanbieders in de regio door het initiatief is verbeterd. VGZ kijkt samen met
ZN hoe dit initiatief ook in andere regio’s uitgerold kan worden. Ik heb
begrepen dat verschillende regio’s en ook andere verzekeraars zich
enthousiast hebben getoond. In Den Haag is inmiddels al een transfertafel
gestart en de komende weken start er ook een transfertafel in MiddenBrabant. Het idee van een transfermechanisme heeft ook een belangrijke
plek in de aanpak van de stuurgroep aanpak wachttijden, zie mijn brief
aan u van 13 oktober jl. (Kamerstuk 25 424, nr. 555).
Psychodiagnostisch werkenden
De leden van de D66-fractie lezen in het verslag van een schriftelijk
overleg over de Psychodiagnostisch werkenden (PDW) dat er nog geen
aanvragen zijn ingediend voor deelname aan het experiment waarin de
PDW de mogelijkheid wordt geboden om declarabele uren te laten
schrijven.23 Dat is erg teleurstellend. Welke stappen gaat de Staatssecretaris actief ondernemen om het aantal deelnemers te doen stijgen? Wat is
de voornaamste reden dat er nog geen gebruik van wordt gemaakt? Is de
23

Kamerstuk 25 424, nrs. 507 en 550

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

52

Staatssecretaris het met deze leden eens dat het juist nu van belang is dit
experiment uit te voeren? Tenslotte vragen deze leden wat het resultaat is
van de gesprekken die de Staatssecretaris deze zomer met partijen heeft
gevoerd over dit bekostigingsexperiment.
Antwoord 72:
Voor het antwoord verwijs ik u naar antwoord 67 op de eerdere vraag van
de leden van de VVD-fractie.
De leden van de 50PLUS-fractie attenderen erop dat in het algemeen
overleg GGZ, maatschappelijke opvang, suïcidepreventie van 8 juni jl.24
onder andere het lid van deze fractie het onderzoek van GGNet betreffende herdiagnostisering bij patiënten aan de orde heeft gesteld. De
Staatssecretaris gaf in dat overleg aan dat hij de sector aanspoort om een
voorbeeld te nemen aan GGNet. Deze leden vragen hoe de Staatssecretaris er in de toekomst voor zorgt dat dit initiatief en andere goede
initiatieven goed worden verspreid onder aanbieders en dat die dit ook
oppakken. Welke rol ziet hij hierbij voor de toezichthouders in de
probleemregio’s?
Antwoord 73:
In mijn brief over lerende cultuur in de ggz van 24 januari jl. (Kamerstuk
25 424, nr. 508) ben ik uitgebreid ingegaan op de continue zoektocht naar
(verspreiding van) betere behandelmogelijkheden, meer kennis en
expertise en betere kwaliteit van leven voor patiënten in de ggz. De vele
mensen die werkzaam zijn in de ggz zijn gemotiveerd om te leren, om
vooruitgang te boeken en zijn in staat om de levenskwaliteit van mensen
met psychische problemen te verbeteren, bij elke nieuwe patiënt weer. Zij
houden van hun vak en zijn betrokken bij hun patiënten. Leren werkt in
het algemeen het beste in een veilige omgeving en vanuit intrinsieke
motivatie, vertrouwen en betrokkenheid. Zowel in de behandelkamer, als
bij de werkgever, als tussen instellingen neemt leren met en van elkaar
een belangrijke rol in.
In dat kader heb ik recent twee keer gesproken met zorginstelling GGNet
en leden van het actieplatform Herstel voor Iedereen over het verder
brengen van het onderzoek over herdiagnostiek. Het platform Herstel voor
Iedereen werkt op dit moment aan een ontwikkelagenda om het
experiment dat bij GGNet plaatsvond adequaat en tegelijkertijd zorgvuldig
van onderaf verder te brengen. Betrokken partijen zijn voortvarend aan de
slag gegaan en gemotiveerd om de volgende stap te maken.
Ook op andere vlakken zie ik dat er sprake is van een lerende cultuur. Denk
aan de diverse projecten van Akwa ggz, het onderzoeksprogramma ggz
van ZonMW en de Zinnige Zorg-trajecten voor de ggz van Zorginstituut
Nederland. Lerend van deze trajecten en het traject Zorgevaluatie en
Gepast Gebruik uit de medisch specialistische zorg wil ik samen met de
HLA partijen in de ggz komen tot een aanpak die verschillende trajecten
samenbrengt, waarin leren een belangrijke plaats inneemt.
Als eerste stap daarin ga ik op korte termijn met Akwa ggz, ZonMW en het
Zorginstituut om tafel. We gaan in kaart brengen wat er al gebeurt en wat
aanvullend nog van waarde kan zijn. Hiermee kunnen we dan ook het
gesprek aangaan met de partners binnen het Hoofdlijnenakkoord ggz.
Tot slot houdt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) toezicht op de
ggz. De toetsing richt zich voor een belangrijk deel op de mate van lerend
vermogen. Wanneer er een incident of een calamiteit plaatsvindt is het
24

Kamerstuk 25 424, nr. 547

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

53

belangrijk dat de zorgaanbieder hiervan leert om herhaling zoveel als
mogelijk te voorkomen. Toenemend houdt de IGJ bij het toezicht op de
ggz ook rekening met contextuele factoren zoals regionale ontwikkelingen
op het vlak van zorginkoop, doorstroommogelijkheden naar het sociaal
domein en de mogelijke samenwerking met huisartsen en samenwerkingspartners in de acute zorgketen. Bij zowel het incident- als risicogestuurd toezicht is het vertrouwen in de mate van inzicht en lerend
vermogen van de zorgaanbieder een belangrijke wegingsfactor. Specifiek
in de regio’s die in het kader van de aanpak wachttijden in de ggz als
probleemregio’s zijn aangeduid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 424, nr. 557

54