Onderzoek kosten en baten RIO
Eindrapportage kwalitatieve Mkba

Rotterdam, 10 januari 2022

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Introductie
Dit rapport presenteert de bevindingen van het kwalitatieve
onderzoek naar de maatschappelijke kosten- en baten van
de inzet van de Re-Integratie Officier (RIO).
De Re-Integratie Officier
Het team Aanpak Criminaliteitsfenomenen (ACF) van het
ministerie van Justitie en Veiligheid heeft een dadergerichte
aanpak ontwikkeld met als doel (herhaald) daderschap en
jonge criminele aanwas te voorkomen. Hiertoe zijn een aantal
interventies ontwikkeld. Eén van deze interventies is de Reintegratie Officier (RIO).
De RIO past een coachgerichte aanpak toe in de begeleiding
van jongvolwassenen die uit detentie komen. De RIO brengt de
behoefte van de jongvolwassene op vijf leefgebieden (wonen,
regelzaken, zorg, financiën en schulden, werk en inkomen) in
kaart en zet zich in om een stabiele basis te creëren in ieder
van de leefgebieden.1 Deze RIO aanpak bestaat momenteel uit
een pilot die loopt in zeven gemeenten.2 Er worden in totaal
circa 60 jongeren aan de hand van de RIO aanpak begeleid. De
RIO opereert op gemeentelijk niveau. Het ministerie van Justitie
en Veiligheid financiert de RIO gedurende twee jaar. Hierna is
het aan gemeenten om in de RIO te investeren.

1
2

Onderzoeksvragen
Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft behoefte aan
inzicht in de maatschappelijke kosten en baten van de RIO.
Wat kost de inzet van de RIO en wat levert het op? Deze
analyse geeft inzicht in de toegevoegde waarde van de RIO in
het voorkomen van herhaald daderschap en jonge criminele
aanwas. Bovendien biedt dit onderzoek gemeenten handvatten
in de besluitvorming rondom het inzetten of continueren van de
RIO aanpak.
De onderzoeksvragen die in dit onderzoek beantwoord worden
zijn:
1. Wat zijn, op hoofdlijnen, de kosten en baten van de RIO?
2. Wat zijn, op hoofdlijnen, de kosten en baten van de RIO
voor een gemiddelde/fictieve gemeente?
3. Wat is nodig om een volledige analyse van de maatschappelijke kosten en baten van de RIO uit te voeren?
Kwalitatieve Mkba
De RIO aanpak is relatief jong (gestart in 2019) en er is slechts
in beperkte mate data beschikbaar over de inzet en effecten
van de RIO. Derhalve richt deze analyse zich voornamelijk op
het in kaart brengen van de kosten en baten van de RIO op
kwalitatieve wijze. Dit houdt in dat een deel van de geïdentificeerde effecten niet in geld wordt uitgedrukt.

https://www.raadsledenenveiligheid.nl/veiligheidsthemas/nazorg-ex-gedetineerden
De pilot loopt momenteel in Arnhem, Delft, Den Haag, Dordrecht, Haarlemmermeer,
Leidschendam-Voorburg en Nijmegen.

2

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Deze kwalitatieve kosten en baten worden berekend voor
zeven casussen uit vier gemeenten.3 Daarnaast worden ook de
kosten en baten voor een fictieve gemeente met 100.000 inwoners in kaart gebracht. Ten slotte doet dit onderzoek
aanbevelingen om in de toekomst tot een volledige analyse van
maatschappelijke kosten en baten van de RIO te komen.
Reeds beschikbare kennis
De voorliggende analyse naar maatschappelijke kosten en
baten van de RIO is niet het eerste of enige onderzoek dat zich
richt op deze aanpak. Parallel aan dit onderzoek, wordt de
effectiviteit van de RIO pilot in kaart gebracht.4 Hiertoe is in
december 2021 een nulmeting uitgevoerd.
Deze nulmeting toont dat de overkoepelende doelen en
ambities van de RIO in de pilot gemeenten overeenkomstig zijn.
De RIO wordt ingezet om aandacht te creëren voor de groep
jongvolwassenen die vrijkomt uit detentie, om integrale nazorg
beter te organiseren en om de mogelijkheden in het nazorgbeleid in kaart te brengen.

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

De concrete invulling van deze doelstelling verschilt echter per
gemeente. Sommige gemeenten richten zich op het verbeteren
van de situatie van de ex-gedetineerden terwijl anderen de
focus leggen op de verbetering van het nazorgbeleid. Ook is de
rol van de RIO op verschillende wijzen geborgd binnen
gemeenten. Dit leidt eveneens tot verschillende opvattingen
over de taken en rollen van de RIO, variërend van een
vertrouwensrelatie tot focus op zelfredzaamheid. Bovendien
blijkt uit deze nulmeting dat kwantitatieve data over de inzet van
de RIO slechts in beperkte mate voorhanden is.
Daarnaast is in 2021 een onderzoek naar ervaringen van
cliënten met de begeleiding door de RIO uitgevoerd.5 Hieruit
blijkt dat de inzet van de RIO ruimte biedt voor maatwerk en
een doelgerichte aanpak. De RIO is eenvoudig te benaderen en
onderhoud eerlijk en open contact met de cliënt. De RIO
ondersteunt de cliënt bij praktische zaken en beredeneert
vanuit de belevingswereld van de cliënt. Tegelijkertijd is een
RIO volhardend wanneer andere hulpverleners op (moeten)
geven.
De bevindingen uit eerdere en lopende onderzoeken zijn in acht
genomen in de voorliggende analyse.

3

4

De casussen zijn geselecteerd uit de gemeente Arnhem, Dordrecht,
Haarlemmermeer en Leidschendam-Voorburg.
AEF (2019) Nulmeting Pilot Re-Integratie Officier

5

Osage (2021) De verhalen van ex-gedetineerden centraal in de pilot Re-Integratie
Oﬀicier

3

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Leeswijzer
Dit rapport is als volgt opgebouwd. In het volgende hoofdstuk is
een korte uiteenzetting van de gehanteerde methode opgenomen. Vervolgens worden de zeven casussen afzonderlijk
gepresenteerd en sluiten we deze casusbeschrijvingen af met
een conclusie hoofdstuk waarin we ingaan op de kosten en
baten van de RIO op hoofdlijnen. Hierna volgt een hoofdstuk
waarin we antwoord geven op de kosten en baten van de RIOaanpak voor een gemiddelde/fictieve gemeente. Tot slot sluiten
we af met een advies over de uitvoering van een volledige
maatschappelijke kosten-batenanalyse.

4

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Methodologie
Effectencalculator
In dit onderzoek is de effectencalculator gebruikt. De effectencalculator is een methodiek – ontwikkeld door diverse onderzoeksbureaus waaronder Ecorys - om het financieel en
maatschappelijk rendement van sociale interventies in kaart te
brengen.6
In dit onderzoek zijn in totaal zeven effectencalculatorsessies
uitgevoerd. Een sessie betreft een gesprek over één casus
opgepakt door de RIO. Tijdens het gesprek is steeds in beeld
gebracht welke gebeurtenissen zich voordeden in het leven van
de cliënt. Vervolgens is besproken wat de ondersteuning door
de RIO precies heeft behelst en wat er in het leven van de
cliënt veranderde als gevolg van de ondersteuning.
Daarnaast is in het gesprek een referentiescenario geschetst.
Wat als de RIO er niet was geweest en de cliënt niet of anders
was geholpen? Hoe was de hulpvraag dan opgepakt? Welke
ondersteuning had de cliënt dan gekregen en hoe heeft hij / zij
dat ervaren? Dit leidde in de verschillende verhalen tot
meerdere scenario’s. In het schetsen van het referentiescenario
wordt gebruik gemaakt van aannames. Hierbij is gefocust op
directe effecten die in een referentiescenario waarschijnlijk
plaats hadden gevonden. Aanvullend onderzoek is nodig om
ook indirecte effecten te duiden.

6

Na het schetsen van het referentiescenario, is in kaart gebracht
wat de kosten van de inzet van de RIO waren. Hiertoe is
gebruik gemaakt van inzichten opgehaald tijdens de sessies
alsook van aanvullend desk research. Eenzelfde methode is
gehanteerd om de maatschappelijke baten in kaart te brengen.
De effectencalculator helpt interventies en de effecten daarvan
op casusniveau inzichtelijk te maken. Gezien de sterke focus
op individuele casussen is het echter niet goed mogelijk om
effecten te extrapoleren; iedere casus is namelijk uniek.
Daarnaast kunnen effecten ook niet altijd goed gekwantificeerd
worden omdat zij zich soms moeilijk laten monetariseren. Waar
nodig wordt daarom, naast de meetbare effecten, aangegeven
welke kwalitatieve effecten verwacht worden.
Selectie van casussen en deelnemers
Alle cliënten hebben een HIC gepleegd, zijn onder de 27 jaar
en zijn minimaal een halfjaar door de RIO’s begeleid. De
gesprekken hebben plaatsgevonden met de re-integratieofficieren (RIO’s), de cliënten, en in enkele gevallen de
casemanagers van de cliënten uit de PI of een ketenpartner. De
cliënten en partners zijn via de RIO’s geworven voor de
effectencalculatorsessies. Wij zijn afhankelijk geweest van de
bereidheid van de cliënten om deel te nemen aan het
onderzoek. Bij sommige casusbesprekingen heeft de cliënt in
eerste instantie aangegeven bereid te zijn om deel te nemen,

Meer informatie op www.effectencalculator.nl

5

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

maar is uiteindelijk niet naar de afspraak toegekomen. In deze
gevallen hebben wij het gesprek met de RIO en een eventuele
betrokkene gevoerd. Deze gesprekken hebben alsnog rijke
informatie opgeleverd.

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

mee. We rekenen met gemiddelde proces- en slachtofferkosten
per type delict. Bronbestand hiervoor vormt de rapportage
criminaliteit en rechtshandhaving 2020 en cijfers van het CBS
over omvang type misdrijven in Nederland in 2019.

Toelichting bij het lezen van de uitkomsten
effectencalculator
We presenteren de zeven casussen aan de hand van een
figuur en een uitgewerkte casusbeschrijving. De bovenkant van
de figuur laat de situatie zien zoals deze zich heeft voorgedaan
met daarin de gebeurtenissen in het leven van de cliënt en de
ondersteuningsactiviteiten van de RIO die daarmee verband
houden. De onderkant van de figuur schetst de referentiesituatie: hoe was het gegaan als de RIO er niet was geweest en
de hulpvraag op de reguliere wijze was opgepakt? In de figuren
zijn ook de kosten en baten per ondersteuningsactiviteit en de
totale verhouding tussen de kosten en baten meegenomen.
Toelichting bij de kostenberekening
In de kostenberekening hebben wij geen kosten opgenomen
die zowel in de ‘echte’ situatie als de referentiesituatie zijn
voorgekomen, omdat deze tegen elkaar kunnen worden
weggestreept. Om kosten te berekenen is zoveel mogelijk
gebruik gemaakt van bestaande kengetallen en eerder
uitgevoerde Mkba’s op het gebied van justitie, wonen, werk,
opleiding en schulden. Voor de justitiële kosten nemen wij
kosten voor tenuitvoerlegging, proces- en slachtofferkosten

6

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Casus 1
Figuur 1 Effectencalculator werkblad casus 1

7

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Achtergrond casus
Cliënt komt in oktober 2020 vrij. Daarom bezoekt de RIO de
cliënt in augustus 2020 in de Penitentiaire inrichting (PI). De
cliënt is gediagnostiseerd met ASS en ADHD, is veroordeeld tot
6 maanden detentie (april – oktober 2020) en twee jaar
reclasseringstoezicht in verband met een woninginbraak,
diefstal in vereniging, geweld, en handel in drugs. Hij is de
afgelopen jaren herhaaldelijk in aanraking geweest met politie
en OM. De cliënt verblijft vanaf zijn dertiende in verschillende
zorginstellingen vanwege gedragsproblemen en conflicten
thuis. Vanaf zijn veertiende experimenteert hij ook met hard- en
softdrugs. De cliënt heeft geen vaste baan en ook in het
verleden niet gehad. Ook staat de cliënt onder bewindvoering.
De cliënt heeft een moeilijke relatie met zijn moeder en heeft
geen contact met zijn vader.
Ondersteuning RIO en ketenpartners
Voordat het eerste contact tussen de RIO en de cliënt
plaatsvindt, heeft de RIO contact met onder andere de politie
en het OM om de reden tot detentie te achterhalen. Eveneens
heeft de RIO contact met de toezichthouder in de PI om het
dossier van de cliënt te bespreken. Verder neemt de RIO ook
contact op met de moeder van de cliënt. De RIO vindt het
belangrijk om haar te betrekken ondanks de moeilijke relatie
tussen moeder en zoon omdat in veel vergelijkbare situaties
helemaal geen ouder meer in beeld is. Het feit dat moeder en
zoon nog contact hebben, ziet de RIO als kans. Dankzij het
gesprek met moeder was de RIO vóór het eerste contact met
de cliënt op de hoogte dat zij de cliënt niet in huis wil nemen na
zijn vrijlating. Moeder staat er wel voor open dat haar zoon een

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

keer per week komt eten. Ook is zij bereid om hem af en toe te
ondersteunen.
De cliënt heeft zelf in de aanloop naar zijn vrijlating geen actie
ondernomen om inkomen of huisvesting te regelen. De RIO
ondersteunt de cliënt daarom bij het vinden van een woning in
een vertrouwde omgeving om te voorkomen dat de cliënt
vrijkomt zonder zicht op woonruimte of dat hij door reclassering
op een locatie elders in het land wordt geplaatst. Het lukt de
RIO een tijdelijke (max. 9 maanden) zelfstandige woonruimte
met beperkte ambulante ondersteuning (max. 9 maanden) te
regelen.
De RIO ondersteunt de cliënt tijdens zijn verblijf in de PI door
telefonisch en via WhatsApp bereikbaar te zijn. Het lukt de RIO
daarnaast om op het moment van vrijlating van de cliënt, een
uitkering te regelen. De RIO maakt hiervoor gebruik van zijn
interne netwerk bij de gemeente en weet zo te bewerkstelligen
dat de aanvraag voor uitkering minimaal drie weken sneller dan
in de gebruikelijke procedure wordt geaccordeerd. De RIO zorgt
er tevens voor dat de cliënt zijn uitkering in wekelijkse voorschotten ontvangt.
Verder ondersteunt de RIO de cliënt bij het nakomen van
afspraken met de reclasseringstoezichthouder door te regelen
dat het eerste gesprek met reclassering op het stadskantoor
plaats kan vinden. De RIO is bij de eerste vijf gesprekken met
reclassering aanwezig. Tijdens het eerste gesprek komt aan de
orde dat reclassering een jobcoach en verslavingszorg
(15 behandelingen) voor de cliënt regelt vanwege zijn
overmatig wietgebruik. De cliënt heeft ook een omgekeerd dag-

8

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

en nachtritme waarvan de verwachting is dat dit samenhangt
met zijn overmatig wietgebruik. Mede door dit omgekeerd dagen nachtritme komt de cliënt veel afspraken niet na. Het doel
van de jobcoach is allereerst om het omgedraaide dag- en
nachtritme aan te pakken omdat het ritme het doen van
(on)betaald werk in de weg staat. Er wordt ook afgesproken dat
de cliënt tweewekelijks urinecontroles (UC’s) moet ondergaan.
De cliënt komt echter vaak niet opdagen bij deze afspraken en
wanneer hij wel op de afspraak verschijnt, zijn de THC-waarden
in zijn urine te hoog.
Ondertussen wordt ook de uitvoering van een nog openstaande
taakstraf (100 uur) in gang gezet. Reclassering regelt voor de
cliënt een plaats in een kringloopwinkel voor 6 uur per week
gedurende 15 weken. De RIO fietst de eerste keer mee met de
cliënt. Na de eerste afspraak komt de cliënt niet meer opdagen.
De coördinator van de kringloopwinkel neemt hierover contact
op met de RIO, waarop de RIO contact opneemt met de cliënt.
De cliënt geeft aan de taakstraf niet verder uit te voeren
vanwege een conflict op de werkvloer. De taakstraf wordt
hierdoor gestaakt. Reclassering kan later besluiten of de cliënt
nog een poging moet doen om zijn taakstraf uit te voeren of dat
de taakstraf formeel door het OM wordt herzien.
Tot slot monitort de RIO de cliënt op de achtergrond doordat hij
meldingen krijgt via de systemen van het Veiligheidshuis.
Hieruit blijkt dat de cliënt een auto van een vriend op zijn naam
heeft gezet. De RIO wijst de cliënt op de gevaren hiervan en
sommeert hem om deze registratie zo snel mogelijk te wijzigen.
Daarnaast merkt de RIO dat de cliënt in gestolen fietsen
handelt. De RIO sommeert de cliënt hiermee te stoppen en

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

vraagt de begeleider van zijn huidige woonruimte hierop toe te
zien. Ook regelt de RIO een nieuwe zelfstandige woning in een
zorginstelling (met ambulante ondersteuning) voor de cliënt
wanneer hij het maximum aantal (9) maanden in zijn huidige
woning heeft verbleven.
Referentiesituatie
Er zijn twee mogelijke referentie-situaties geïdentificeerd:
• Zonder de RIO komt de cliënt uit detentie zonder inkomen en
zonder onderdak. De cliënt had zelf geen uitkering aangevraagd en geen woning gezocht in aanloop naar zijn
vrijlating. Hij was er mogelijk vanuit gegaan dat hij een tijd bij
zijn moeder had kunnen verblijven. Waarschijnlijk was de
cliënt daarom na zijn vrijlating naar zijn moeder gegaan waar
hij mogelijk 1 dag had kunnen verblijven. Dit betekent dat hij
vervolgens naar alle waarschijnlijkheid op straat terecht zou
zijn gekomen. Hij zou dan mogelijk naar de 24-uurs opvang
zijn gegaan, al is de verwachting dat de cliënt hier niet
naartoe had gewild. Het is daarom aannemelijker dat de
cliënt op straat was gaan leven. De cliënt was waarschijnlijk
op verschillende (illegale) manieren geld gaan verdienen
(bijv. diefstal, oplichting). Omdat de cliënt een voorwaardelijke celstraf van 8 maanden heeft open staan, zou hij direct
weer gedetineerd worden als hij in aanraking komt met de
politie of justitie. Daar bovenop zou de straf voor de nieuwgepleegde delicten komen.

9

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

• Na vrijlating had reclassering mogelijk na enige wachttijd
ergens in Nederland een woonruimte bij een zorginstelling
voor de cliënt kunnen regelen. Mogelijk had de cliënt hier
geen gebruik van gemaakt (en daarmee ook de ondertoezichtstelling geschonden) vanwege de locatie en het
verplichtende karakter. Daarnaast heeft de cliënt nog een
taakstraf op zijn naam staan die hij dan niet had uitgevoerd.
De RIO had niet mee kunnen gaan naar de rechtszaak,
waardoor de kans groot is dat de rechtbank de taakstraf had
omgezet in 50 dagen detentie.

Daarnaast staat de cliënt initieel welwillend tegenover alle
afspraken (jobcoaching, verslavingszorg en de UC’s). Echter
komt de cliënt na één afspraak met de jobcoach niet meer
opdagen en strandt het traject. De cliënt geeft aan ‘niet voor
niets’ te willen werken en is alleen geïnteresseerd in een
betaalde baan. Ook komt de cliënt slechts 5 van de 15 verslavingszorg-afspraken en bij de helft van de UC’s opdagen. Bij
alle tests scoort hij te hoge THC-waarden (als gevolg van
wietgebruik). Er wordt geen andere drugs in zijn urine
aangetroffen.

In beide referentie-situaties is onduidelijk waar de cliënt verblijft,
waardoor de kans bestaat dat de cliënt zich niet zou (kunnen)
melden bij reclassering. Daarnaast had de RIO ook niet kunnen
regelen dat de reclasseringsafspraken elders konden
plaatsvinden. Dit vergroot de kans dat de cliënt zich niet bij
reclassering zou melden.

De cliënt heeft moeite met het zoeken naar een nieuwe
woonruimte en is erg blij als de RIO voor hem een nieuwe
zelfstandige woonruimte in een zorginstelling heeft gevonden
(met ambulante ondersteuning). In de eerste drie maanden is
hier 5 keer per week begeleiding aan gekoppeld. Ook sport de
cliënt 5 keer per week met een kleine vaste groep jongens. Het
sporten gebeurt op een vast tijdstip en wordt afgebouwd naar
steeds vroeger op de dag. Het sporten bevalt hem omdat hij
constant met dezelfde kleine groep mensen sport. Ook
verbetert zijn ritme erdoor en lijkt het erop dat de cliënt minder
blowt. Er vindt een evaluatiegesprek met de cliënt, reclassering
en RIO plaats in september 2021. Tot nu toe is de cliënt niet
meer in aanraking gekomen met de politie.

Effecten voor de cliënt
De cliënt reageert vlak op het bericht dat de RIO een tijdelijke
woning na vrijlating voor hem heeft geregeld, maar gaat er wel
op in. Hij verhuist na zijn detentie en weet zich zelfstandig te
redden. De cliënt ziet op tegen twee jaar ondertoezichtstelling
van reclassering (hij geeft aan liever zijn voorwaardelijke
gevangenisstraf van 8 maanden uit te zitten dan twee jaar
onder toezicht van reclassering te staan) en wil voor gesprekken met reclassering niet naar het kantoor komen van de
reclassering. Dit komt met name door het verplichte karakter
van reclassering. Hij ervaart het als prettig dat de eerste
afspraak op het stadhuis kon plaatsvinden. Achteraf vond hij de
afspraak meevallen.

10

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Kosten en baten
Kosten
De RIO heeft ongeveer 180 uren besteed aan de cliënt, à € 105
per uur, wat neerkomt op € 18.900 aan salariskosten over de
periode oktober 2020 tot en met augustus 2021. De tijdelijke
woning die door de RIO is geregeld, en gesubsidieerd wordt
door het ministerie van Justitie en Veiligheid, bedraagt € 3.1507
over 9 maanden. Vervolgens heeft de cliënt 3 maanden in een
zelfstandige woning met ambulante begeleiding gewoond, wat
naar schatting neerkomt op € 1.050 huurkosten en € 5.250 voor
ambulante begeleiding.8
Verder ontvangt de cliënt een bijstandsuitkering, waarmee de
kosten hiervan over 12 maanden uitkomen op € 12.708,36 aan
uitkeringen,9 en € 2.993 aan uitvoeringskosten.10 Ook zijn er
kosten gemaakt voor een traject met een jobcoach à € 124 per
sessie.11 Tot slot zijn er tweewekelijkse urinecontroles georganiseerd gedurende twee jaar, wat uitkomt op € 6.042,24.12
Hiermee komen de totale maatschappelijke kosten uit op
€ 50.217,60.

7

8

9

10

11

De Instap (2021). Wat is Huisvesting Plus? http://deinstap.org/de-bewoners/wiewonen-er/
Cebeon (2021). MKBA Brede aanpak dakloosheid. In opdracht van het ministerie
van VWS. https://www.cebeon.nl/wp-content/uploads/2020/08/20810-5.-Integraleondersteuning-jongeren-bij-wonen.pdf
Rijksoverheid (2020). Uitkeringsbedragen per 1 juli 2020.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/06/30/uitkeringsbedragen
-per-1-juli-2020
Gemeente.nu (2018). Uitvoering bijstand kost bijna 2900 euro per uitkering.
https://www.gemeente.nu/sociaal/uitvoering-bijstand-kost-bijna-2900-euro-peruitkering/
Match Vermogen (2021). Kosten jobcoach. https://matchvermogen.nl/kostenjobcoach/

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Baten
Zonder inzet van de RIO raakt de cliënt naar verwachting
opnieuw gedetineerd. Hier zijn drie varianten mogelijk:
1. Minimale variant: de cliënt wordt veroordeeld tot 8 maanden
voorwaardelijke detentie. De kosten hiervan zijn € 61.000,
rekenend met € 250 per dag.13
2. Midden variant: de cliënt wordt veroordeeld tot 8 maanden
voorwaardelijke detentie plus 50 dagen vanwege het niet
uitvoeren van de taakstraf. Hiermee zouden de kosten
uitkomen op € 73.500, rekenend met € 250 per dag.14
3. Maximale variant: de cliënt wordt veroordeeld tot 8 maanden
voorwaardelijke straf, 50 dagen vanwege het niet uitvoeren
van de taakstraf én een straf voor nieuwe delicten. In die
situatie gaan we uit van de gemiddelde lengte van een
celstraf voor een misdrijf in de categorie ‘diefstal’. De laagst
mogelijke celstraf in deze categorie is 3 weken (autokraak),
terwijl de hoogste celstraf in deze categorie neerkomt op
12 weken (tasjesroof).15 De totale duur van de celstraf komt
dan neer op 346 dagen, wat gelijk staat aan € 86.500.16
De gemiddelde baten van het voorkomen van detentie zouden
dus neerkomen op € 73.666,67. Door het voorkomen van een
vervolgdelict zijn er tevens proces- en slachtofferkosten
12

13
14
15

16

SCAL Medische Diagnostiek (2021). Tarieven laboratorium vanaf 1 januari 2021.
https://www.scal.nl/system/files/inline/Kopie%20van%20Prijzen%20website%20onli
ne%202021.pdf
Council of Europe (2018).
Council of Europe (2018).
Judex (2021). Veel voorkomende strafbare feiten.
https://www.judex.nl/rechtsgebied/strafrecht/veel-voorkomendemisdrijven/artikelen/veel-voorkomende-strafbare-feiten/
Council of Europe (2018).

11

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

bespaard Gezien wij niet met zekerheid kunnen stellen welke
vorm van delict de cliënt pleegt, gaan wij uit van de voorkomen
kosten van een geweldsdelict (€ 9.00017). Deze kosten liggen
het laagst in vergelijking met de andere soorten delicten die de
cliënt zou kunnen plegen. De totale detentie-baat komt
daarmee uit op € 82.666,67.
Daarnaast heeft de inzet van de RIO voorkomen dat de cliënt
van de maatschappelijke nachtopvang gebruik hoefde te
maken. De gemiddelde verblijfsduur in de nachtopvang is
13 maanden,18 wat met kosten van € 1.936,38 per maand zou
uitkomen op € 25.172,94.19

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

de cliënt tijdens het begeleidingstraject van de RIO een
moment van terugval (hij handelt in gestolen fietsen, zet een
auto van zijn vriend op zijn naam). De lokale politie hoeft aan
deze zaken minder aandacht te besteden omdat de RIO deze
potentiële delicten weet te voorkomen. Daarnaast heeft de
cliënt door de inzet van de RIO een dak boven zijn hoofd,
neemt door de inzet van de RIO het omgekeerd dag- en
nachtritme en het wietgebruik van de cliënt af, waardoor hij
minder op straat aanwezig is in de avonden en daar onrust kan
veroorzaken.

Tot slot heeft het verslavingszorgtraject gezorgd voor een
verminderde cannabisverslaving. Dit is een netto maatschappelijke baat van € 3.444,44 per jaar, ervan uitgaande dat de
cliënt één derde van de sessies heeft bijgewoond.20
De totale baten door tussenkomst van de RIO komen hiermee
uit op € 111.284,05. In de toekomst kunnen eventuele verdere
baten voortkomen uit een toegenomen kwaliteit van leven van
de cliënt door het zelfstandig wonen, sporten, een opgebouwd
ritme, en afgenomen wietgebruik.
Naast bovengenoemde baten voor de cliënt, zijn er ook baten
te identificeren voor andere betrokkenen en de buurt. Zo heeft
17

18

WODC (2021) Criminaliteit en rechtshandhaving 2020. Berekend door aandeel van
proces- en slachtofferkosten op totale uitgaven toe te passen op de kosten van een
gemiddeld geweldsdelict.
Leger des Heils (2021). Maatschappelijke opvang.
https://www.legerdesheils.nl/maatschappelijke-opvang

19

20

Cebeon (2021). MKBA Brede aanpak dakloosheid, in opdracht van het ministerie
van VWS. https://www.cebeon.nl/wp-content/uploads/2020/08/20810-5.-Integraleondersteuning-jongeren-bij-wonen.pdf
Over, E. A. B. et al. (2016). Maatschappelijke kosten-baten analyse van cognitieve
gedragstherapie voor alcohol- en cannabisverslaving. In opdracht van het RIVM.
https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2016-0193.pdf

12

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Casus 2
Figuur 2 Effectencalculator werkblad casus 2

13

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Achtergrond casus
In januari 2017 pleegt de cliënt, een man van begin 20 jaar oud,
een woningoverval met drie mededaders. Op dat moment
woont de cliënt bij zijn moeder, samen met zijn toenmalige
vriendin en hun kind. De relatie tussen de cliënt en zijn moeder
is complex en er ontstaat vaak conflict tussen hen.
Aangezien het een High Impact Crime (HIC) betreft, neemt de
RIO contact op met de cliënt, die aanvankelijk niet openstaat
voor de hulp vanwege eerdere negatieve ervaringen met
hulpverleners. Toch accepteert hij de hulp van de RIO. In
afwachting van de uitspraak wordt de cliënt geschorst met een
enkelband. Na een korte periode schendt de cliënt de
schorsingsvoorwaarden tijdens een geëscaleerd relatieconflict
met zijn toenmalige vriendin.
In februari 2019 wordt de cliënt opnieuw geschorst met een
enkelband. Inmiddels is de relatie tussen de cliënt en zijn exvriendin voorbij, het contact tussen de twee over hun kind
verloopt moeizaam en er is veel ruzie. De cliënt drinkt vaak veel
alcohol op vrijdag en zaterdag en wordt in deze periode ook
aangehouden voor rijden onder invloed.
Ondersteuning RIO en ketenpartners
Tijdens de schorsingsperiode vinden gesprekken plaats tussen
de cliënt en de reclassering; eerst wekelijks, daarna tweewekelijks. De RIO ondersteunt de cliënt door telefonisch
bereikbaar te zijn voor advies als hij een vraag heeft, of voor
het bieden van een luisterend oor. Verder monitort de RIO de
casus doorlopend op de achtergrond en wordt er contact
onderhouden met de betrokken ketenpartners.

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Daarnaast biedt de RIO op verschillende vlakken ondersteuning, waaronder:
• aanvragen van een ID-bewijs;
• voeren van gesprekken met het wijkteam dat de ex-vriendin
van de cliënt begeleidt, om het contact tussen beiden te deescaleren;
• mediëren in het contact tussen de cliënt, zijn ex-vriendin en
het wijkteam;
• voeren van gesprekken met de wijkagent;
• uitleg bieden over de rol van reclassering aan de cliënt.
In dezelfde periode (zomer 2019) probeert de cliënt (met hulp
van een advocaat) contact te krijgen met zijn ex-vriendin om
hun kind te kunnen zien. Dit lukt niet. De RIO biedt een
luisterend oor en helpt de cliënt in het verwerkingsproces. De
nieuwe vriendin van de cliënt raakt in deze periode zwanger.
Na de zomer van 2019 start de cliënt met een behandeling bij
een instelling voor forensische GGZ. Hij krijgt hier EMDRtherapie om de woningoverval te kunnen verwerken. Daarnaast
krijgt hij therapie om zijn agressie-problematiek onder controle
te krijgen. In het najaar start de cliënt met een nieuwe baan als
ZZP’er in het leggen van leidingen. Deze baan heeft hij via een
vriend gevonden.
In het voorjaar van 2020 wordt het eerste kindje van de cliënt
en zijn nieuwe vriendin geboren. Kort daarna schendt de cliënt
de voorwaarden van zijn enkelband, omdat hij tijdens een van
de conflicten met zijn ex-vriendin wegliep uit de buurt van de
monitor van zijn enkelband.

14

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

In de zomer van 2020 escaleert een conflict tussen de cliënt en
zijn huidige vriendin. De cliënt pleegt hierbij, onder invloed van
alcohol, huiselijk geweld. De vriendin doet aangifte en de relatie
houdt stand. Na het conflict start Veilig Thuis met het monitoren
van de gezinssituatie. Het wijkteam voert gesprekken met het
gezin en de RIO en begeleidt de cliënt en zijn huidige vriendin.
In november 2020 volgt de uitspraak in de rechtszaak van de
cliënt. In dezelfde periode raakt zijn vriendin opnieuw in verwachting. Op 4 december 2020 wordt de cliënt gedetineerd,
waarbij het contact met de reclassering vervalt. De RIO onderhoudt mailcontact met de casemanager van de cliënt in de PI.
Tijdens zijn detentie wil de cliënt alvast op zoek naar een
nieuwe woonruimte. De RIO ondersteunt de cliënt hierbij en
probeert een sociale huurwoning voor hem en zijn gezin te
regelen21. Hiervoor heeft de RIO ook gesprekken met het
wijkteam, dat inmiddels de huidige vriendin van de cliënt
begeleidt. De RIO wijst het wijkteam op de detentiesituatie van
de cliënt en de beperkingen die dit met zich mee brengt. Zo is
het lastig om met zekerheid te zeggen wanneer de cliënt (met
enkelband) wordt vrijgelaten. Ondertussen probeert de
casemanager in de PI verlof te regelen, in verband met de
zwangerschap van zijn vriendin.

21

Deze woning probeert zij te regelen via het samenwerkingsverband dat de
gemeente met woningcorporaties en zorgorganisaties heeft. Zij stellen woningen
beschikbaar voor mensen die na verblijf in een instelling (weer) zelfstandig gaan

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Referentiesituatie
Zonder de hulp van de RIO had de cliënt geen hulp ontvangen
bij het omgaan met de reclassering en bij het aanvragen van
een ID-bewijs. Daarnaast had hij dan geen ondersteuning
gehad bij het contact met zijn ex-vriendin en het wijkteam, dat
haar toentertijd begeleidde. De cliënt zou dan waarschijnlijk de
confrontatie hebben gezocht met de ex-vriendin, met een hoog
risico op escalatie en daarmee schending van zijn schorsingsvoorwaarden. Daarnaast zou de cliënt in de gesprekken met
het wijkteam over het conflict met zijn ex-vriendin een nietcoöperatieve houding hebben aangenomen, wat ertoe had
kunnen leiden dat hij zijn kant van het verhaal niet goed had
kunnen overbrengen naar het wijkteam.
De RIO had niet kunnen ondersteunen bij het contact tussen
het wijkteam en de cliënt. Het detentierecht is ingewikkeld. Het
is van belang dat de voorwaarden en consequenties van
detentie duidelijk gecommuniceerd worden aan de hulpverleners van het wijkteam die de cliënt en zijn partner
begeleiden. Hierdoor zijn de begeleiders beter in staat de cliënt
te ondersteunen. Indien de RIO het wijkteam hier niet bij had
kunnen helpen, hadden zij niet geweten dat de cliënt geschorst
is met een enkelband, maar dat dit niet betekent dat hij al
vrijkomt. De huidige vriendin van de cliënt had dit in eerste
instantie foutief gecommuniceerd naar het wijkteam, waardoor
er zonder betrokkenheid van de RIO een verkeerd beeld was
ontstaan bij het wijkteam.

wonen. Hen wordt een huurcontract in combinatie met een
woonbegeleidingsovereenkomst aangeboden.

15

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Ook bij het vinden van een woning had de cliënt in de
referentiesituatie geen hulp gehad en was er zonder de RIO bij
de toewijzingscommissie geen goed beeld geweest over de
situatie van de cliënt. Het gevolg hiervan is dat hij niet in
aanmerking zou zijn gekomen voor een sociale huurwoning. De
verwachting is dat de cliënt, zonder hulp van de RIO,
waarschijnlijk geen eigen (betaalbare) woning vindt vóór de
beëindiging van zijn detentie, waardoor hij met zijn gezin bij zijn
moeder moet gaan wonen. Dit brengt een grote kans op
escalatie en conflict met zich mee. Een escalerende situatie
leidt ertoe dat de vrijwillige begeleiding door het wijkteam
binnen zes maanden wordt omgezet naar toezicht door
jeugdzorg.
Effecten voor de cliënt
Aanvankelijk is de cliënt huiverig voor de hulp van de RIO door
negatieve ervaringen met eerdere hulpverleners. Uiteindelijk
accepteert hij de hulp van de RIO en geeft hij aan dat de
ondersteuning nuttig is. Hij vindt het fijn dat de RIO een
luisterend oor biedt en verschillende zaken kan uitleggen. Zo
vond de cliënt de gesprekken met de reclassering in de eerste
instantie niet zinvol (korte gesprekken die voor hem ten koste
gaan van tijd die hij kan werken), maar na uitleg van de RIO
begrijpt hij de rol van de reclassering beter en ziet hij in dat het
belangrijk is om naar hen te luisteren.
In het contact met het wijkteam, dat de ex-vriendin van de cliënt
begeleidde, ervaart de cliënt aanvankelijk dat het wijkteam de
kant kiest van de ex-vriendin. Hij vindt het dan ook prettig dat
de RIO ondersteunt in dit contact, waardoor hij het gevoel heeft
er niet alleen voor te staan.

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Wanneer voor de cliënt de duur van zijn detentie bekend is,
vindt hij het fijn dat hij bij de RIO terecht kan voor hulp bij het
zoeken van een woning, zodat hij niet met zijn gezin terug bij
zijn moeder hoeft te gaan wonen. Momenteel is de cliënt in
afwachting van schorsing met enkelband en hoopt hij verlof te
krijgen voor de geboorte van zijn tweede kind. Verder geeft hij
aan ‘het wel te zien’ als hij vrijkomt. Hij kan terug aan het werk
voor zijn oude opdrachtgever. De einddatum van zijn detentie
staat op maart 2022.
Kosten en baten
Kosten
De RIO schat in dat zij in totaal 160 uur aan de cliënt heeft
besteed. Deze tijd zit met name in de overleggen in de eerste
periode waarin zij de cliënt begeleiding heeft gegeven bij
gesprekken met de politie, jeugdzorg en gemeentelijke
afdelingen. De RIO kost € 110 per uur. Dit brengt de totale
kosten op € 17.600.
In totaal bedragen de maatschappelijke kosten voor de inzet
van de RIO € 17.600.
Baten
De verwachting is dat de cliënt, zonder hulp van de RIO,
waarschijnlijk geen eigen (betaalbare) woning vindt vóór de
beëindiging van zijn detentie, waardoor hij met zijn gezin bij zijn
moeder zou zijn gaan wonen. Inwoning bij zijn moeder zou
gepaard gaan met een grote kans op escalatie en conflict. Het
risico bestaat dat de vrijwillige begeleiding die eerder is ingezet
door het wijkteam door de rechter binnen zes maanden
omgezet wordt in verplichte begeleiding door jeugdzorg. De

16

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

RIO verwacht dat het gezin in dat geval onder toezicht van
jeugdzorg was geplaatst. De kosten daarvan zijn € 13.594 per
kind,22 23 wat zou uitkomen op € 27.188 voor de twee kinderen
van de cliënt en zijn vriendin.
Zonder hulp van de RIO had de cliënt naar verwachting zijn
schorsingsvoorwaarden nogmaals geschonden. Dit betekent
dat hij de uitspraak van zijn rechtszaak in detentie had moeten
afwachten. De kosten hiervan zijn €250 per dag.24 Afhankelijk
van wanneer de cliënt zijn voorwaarden had geschonden
kunnen deze kosten oplopen tot maximaal € 167.291,67,
uitgaande van een resterende straf van 22 maanden.

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Als de RIO een woning voor het gezin weet te regelen, kunnen
zij een stabielere toekomst opbouwen.
Naast bovengenoemde baten voor de cliënt, zijn er ook baten
te identificeren voor andere betrokkenen en de buurt. Zowel de
ex-vriendin, huidige vriendin als de moeder van de cliënt wonen
in dezelfde woonplaats. De RIO weet te mediëren in het contact
met het wijkteam, de moeder, de ex-vriendin en huidige
vriendin, waardoor er in mindere mate conflict ontstaat tussen
hen en daardoor ontstaat ook minder onrust in de woonplaats
waar zij wonen.

Door het voorkomen van een vervolgdelict zijn er tevens kosten
bespaard voor proces- en slachtofferkosten bespaard Gezien
wij niet met zekerheid kunnen stellen welke vorm van delict de
cliënt pleegt, gaan wij uit van de voorkomen kosten van een
huiselijk geweldsdelict (€ 9.00025). Deze kosten liggen het
laagst in vergelijking met de andere soorten delicten die de
cliënt zou kunnen plegen. De totale detentie-baat komt
daarmee maximaal uit op € 176.291,67.
Hiermee komen de totale maatschappelijke baten door tussenkomst van de RIO op € 203.479,67. In de toekomst kunnen
eventuele verdere baten voortkomen uit een toegenomen
kwaliteit van leven van de cliënt en zijn gezin door het voorkomen van verdere detentie en jeugdzorg door inzet van de RIO.
22

23

Steiner (2019). De rekening opgemaakt! financiën gemeentelijk sociaal domein
2018 in meerjarig perspectief. https://vng.nl/sites/default/files/2019-12/rapportfinancien-sd-rekening-2018-.pdf
Nederlands Jeugdinstituut (2021). Cijfers over jeugdhulp.
https://www.nji.nl/cijfers/jeugdhulp

24
25

Council of Europe (2018).
WODC (2021) Criminaliteit en rechtshandhaving 2020. Berekend door aandeel van
proces- en slachtofferkosten op totale uitgaven toe te passen op de kosten van een
gemiddeld geweldsdelict.

17

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Casus 3
Figuur 3 Effectencalculator werkblad casus 3

18

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Achtergrond casus
De cliënt is 27 jaar oud en heeft drie maanden in detentie
gezeten vanwege diefstal. Voorafgaand aan zijn detentie had
de cliënt al familieproblemen; zijn ouders zijn op zijn 14e uit
elkaar gegaan en zijn moeder is niet zelfredzaam vanwege
gezondheidsproblemen. Zijn broer was ook gedetineerd en er
was sprake van een familieruzie tussen zijn broer en zus. De
cliënt maak zich zorgen om zijn familie. Tussen zijn 14e en 26e
was de cliënt dak- en thuisloos en sliep hij op straat of bij
vrienden. Hij had eveneens verschillende schulden bij onder
andere een zorgverzekeraar en het CJIB vanwege boetes voor
het niet op zak hebben van een geldig legitimatiebewijs. Zijn
totale schuldenlast bedroeg ongeveer 10.000 euro. De cliënt
heeft 8 tot 9 keer in detentie gezeten en heeft een aanzienlijk
strafblad.
Via het Veiligheidshuis is de RIO gevraagd om hem te
bezoeken omdat de cliënt al 8 jaar werd besproken, onder
andere vanwege zijn lange strafblad. Zodoende is de RIO in
beeld gekomen. De cliënt heeft tevens geen startkwalificatie.
Ondersteuning RIO en ketenpartners
Het eerste gesprek tussen de RIO en de cliënt vond plaats drie
maanden voordat de cliënt vrijkwam. Tijdens dit gesprek kwam
ter sprake dat de cliënt geen postadres, inkomen, zorgverzekering, en ID-kaart had. De cliënt geeft aan iets van zijn
leven te willen maken en dus open te staan voor de hulp van de
RIO. Tijdens de laatste drie maanden in detentie is er weinig
26

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

contact tussen de RIO en de cliënt. Wanneer de cliënt vrijkomt,
heeft de RIO een postadres en een ID voor hem geregeld. Op
deze manier heeft de RIO weten te voorkomen dat de cliënt in
de nachtopvang zou moeten slapen voordat hij een postadres
kan krijgen, zoals voorheen de regelgeving was26. Ook heeft de
RIO ambulante begeleiding ingezet om de cliënt te ondersteunen bij het aanpakken van schulden en om hem te
ondersteunen bij afspraken en administratieve zaken zoals het
doen van aanvragen. De ambulante begeleiding wordt als
positief ervaren door de cliënt.
Na het vrijkomen verblijft de cliënt een week illegaal bij zijn
moeder. Deze situatie was echter risicovol omdat de
woningcorporatie bewoning van de woning door meer dan twee
personen niet toestaat. De wijkagent geeft bij de RIO aan dat hij
de cliënt heeft gezien bij de woning en geeft aan dat hij over
moet gaan tot ontruiming wanneer de cliënt nogmaals wordt
gezien. De RIO heeft de cliënt hierop vervolgens gewezen.
Hierdoor verblijft de cliënt niet meer bij zijn moeder en voorkomt
hij de ontruiming. Sporadisch verblijft de cliënt nog een nachtje
bij zijn moeder. De cliënt slaapt meestal bij verschillende
vrienden of in de kelderbox van de flat van zijn moeder.
Na zijn vrijlating heeft de cliënt wekelijks een afspraak met
reclassering. De cliënt ervaart het contact met reclassering als
moeizaam. De cliënt heeft bijvoorbeeld geprobeerd één
afspraak te verzetten of deze online te laten plaatsvinden i.v.m.
een zware storm. Reclassering heeft niet gereageerd op dit

De RIO heeft een systeemverandering doorgevoerd. Dak- en thuislozen kunnen
een postadres krijgen zonder een aantal nachten in de nachtopvang te hoeven
verblijven.

19

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

verzoek en maakt melding van het niet nakomen van afspraken
door de cliënt. Deze melding zou strikt genomen geresulteerd
hebben in detentie. De RIO weet dit te voorkomen door het
voorval voor te leggen aan de hulpofficier van justitie met wie hij
toevallig een afspraak had.
De cliënt verblijft een jaar lang wisselend bij vrienden. Het gaat
niet goed met de cliënt en hij begint kleine overlevingsdelicten
te plegen (hij steelt). De RIO wordt hierop gewezen door de
politie. De RIO vergezelt de cliënt vervolgens naar de rechtbank
en helpt hem in zijn verdediging. De rechter besluit de cliënt
niet te veroordelen tot detentie maar tot een taakstraf.
De RIO regelt dat de cliënt enkele maanden in een hotel kan
verblijven. Dit hotel was beschikbaar gesteld vanwege het feit
dat opvangcentra minder capaciteit hadden vanwege de 1,5meter COVID-maatregelen. Om gebruik te mogen maken van
het verblijf in het hotel, moet hij wel verplicht aan het werk
gaan. De RIO vraagt bewust geen uitkering aan voor de cliënt
omdat het risico dan bestaat dat er onvoldoende prikkel is om
aan het werk te gaan. De RIO helpt de cliënt een VCAcertificaat27 voor de bouw te behalen en brengt hem in contact
met een uitzendbureau waar hij verschillende klussen kan
doen. De cliënt is tevreden over het werk in de bouw en doet dit
voor een halfjaar. Hij voelt zich gewaardeerd en heeft een
stabiel ritme. Ondertussen zorgt de cliënt wel voor overlast
(roken etc.) in het hotel.

27

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Tijdens het verblijf in het hotel regelt de RIO voor kerst 2020
een anti-kraakwoning voor de cliënt. Hier kan hij verblijven tot
oktober 2021. Ook regelt de RIO verf zodat de cliënt de woning
kan opknappen. Rond deze periode wordt ook de bankrekening
van de cliënt geblokkeerd vanwege verdenking van fraude en
loopt zijn contract af. Reclassering verzorgt de betaling van de
huur waardoor de cliënt in de woning kan blijven wonen. Zonder
werk en zonder dagbesteding verandert het gedrag van de
cliënt in negatieve zin. Hij gaat wiet gebruiken en hangt met
vrienden. De RIO vreest dat hij weer in de criminaliteit belandt.
De ambulante begeleiding gaat in gesprek met de bank en
zorgt dat de blokkade van de bankrekening na vier maanden
(april 2021) wordt opgeheven en regelt een uitkering. Het is
moeilijk om de cliënt weer aan het werk te krijgen en zijn
afhankelijkheid van de uitkering te stoppen. Hij laat weinig
motivatie zien om weer aan het werk te gaan. Sinds juli 2021 is
ook therapie gericht op het verwerken van zijn jeugdtrauma via
een ggz-instelling ingezet. Deze therapie is ingezet door
reclassering.

VCA staat voor Veiligheid, Gezondheid en Milieu Checklist Aannemers.

20

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

Er is op dit moment risico op terugval. De cliënt heeft dure
spullen maar werkt niet, ook komt hij niet naar afspraken met
de RIO en bovendien loopt in oktober 2021 zijn mogelijkheid tot
verblijf in de anti-kraakwoning af. De cliënt onderneemt
onvoldoende actie om een nieuw huis of werk te vinden. Hij
ervaart de therapie wel als positief. Omdat de aflossing van zijn
schulden automatisch op zijn uitkering wordt ingehouden, heeft
hij zijn schulden deels afgelost. De RIO benoemt dat enige
vorm van terugval van cliënten vaak voorkomt maar dat deze
terugval veelal beperkt is omdat zij hebben ervaren hoe het is
om een stabieler leven te lijden.

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Zonder tussenkomst van de RIO was de cliënt waarschijnlijk
veroordeeld tot een half jaar detentie omdat hij zijn afspraken
met reclassering niet was nagekomen. Indien cliënt niet in het
hotel had kunnen verblijven dat de RIO voor hem had geregeld,
had hij bij verschillende vrienden geslapen en onvoldoende
stabiliteit kunnen vinden om werk te zoeken en tijdelijk te
behouden.
Wanneer de cliënt het VCA-certificaat niet had behaald dan had
hij geen instapbaan gehad. Mogelijk had hij wel een andere
baan kunnen vinden. Echter, het VCA-certificaat geeft hem wel
beter perspectief op werk (in de toekomst).

De RIO is van plan om de cliënt in te schrijven voor de
beroepentuin in de gemeente (voor bouw en techniek). Na een
basisopleiding van 2 maanden, kan de cliënt als leerling aan de
slag om een vak te leren en krijgt de cliënt direct een jaarcontract. De cliënt lijkt hier positief tegenover te staan. De RIO
hoopt dat deze ontwikkeling een positieve invloed heeft op het
leven van de cliënt. In 2021 is de cliënt niet verdacht noch
veroordeeld voor een misdrijf. Inmiddels heeft hij per
28 november 2021 opnieuw een tijdelijke woning gevonden.

Kosten en baten
Kosten
De RIO heeft een contract voor 32 uur. In totaal begeleidt de
RIO 124 kandidaten waarvan er 44 onder de pilot RIO vallen.
De begeleiding van deze cliënten neemt relatief meer tijd in
beslag ten opzichte van de overige 80 kandidaten. Derhalve
schatten wij in dat de RIO twee derde van de tijd spendeert aan
de pilot RIO cliënten, en één derde aan de reguliere cliënten.

Referentiesituatie
Zonder de ondersteuning van de RIO, zou de cliënt geen
postadres, ID-kaart, geen werk of woning hebben en zouden
zijn schulden oplopen. De cliënt was na zijn vrijlating mogelijk
bij zijn moeder blijven slapen met als gevolg dat de familie uit
hun woning gezet zou zijn. De cliënt zou bovendien grote kans
lopen om te recidiveren omdat hij omgaat met vrienden uit
‘foute milieus’.

De RIO kost 95 euro per uur, inclusief reiskosten, auto, en
telefoonkosten28. Aangezien de RIO twee derde van de
32-urige werkweek spendeert aan de pilot RIO cliënten (44),
wordt er naar schatting 25,21 uur per jaar besteed aan de
begeleiding van de cliënt in kwestie. Uitgaande van een traject
van 28 maanden, komt dit neer op jaarlijkse kosten van
€ 5.588,97. Naast de RIO, is er ook ambulante begeleiding
ingeschakeld om de cliënt te ondersteunen, gedurende de

28

De RIO in deze gemeente heeft mandaat om zaken te beslissen/veranderen.

21

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

looptijd van de casus, in totaal 28 maanden (juni 2019 –
september 2021). Hiervan zijn de gemiddelde kosten per jaar
voor anderhalf tot twee uur begeleiding per week geschat op
€ 7.00029, wat de totale kosten € 16.333,33 maakt.
Door de RIO heeft de cliënt gedurende enkele maanden in de
tijdelijke opvang in het hotel kunnen verblijven. De gemiddelde
hotelkosten in desbetreffende provincie waren in 2020
€ 107 per nacht30, wat neerkomt op € 9.630 aan kosten voor
een periode van drie maanden.
Alhoewel deelname aan de beroepentuin nog niet gestart was
ten tijde van de casus, kunnen de kosten hiervan wel alvast
worden meegenomen. Van de beroepentuin31 die werd
georganiseerd door de gemeente, bestaande uit een oriëntatietraject van twee weken en een verdiepingstraject van twee
weken, zijn de exacte kosten niet bekend. Wel is bekend dat
een BBL-traject van een jaar, wat normaliter volgt op de
beroepentuin, maatschappelijke kosten heeft à € 8.300 per
jaar.32 Op basis hiervan stellen wij dat de beroepentuin hier
ongeveer één twaalfde deel van uitmaakt, à € 691,67. Ook zijn
er kosten gemaakt voor het behalen van een VCA-certificaat
door de cliënt. De kosten hiervan komen neer op € 195.33

29

30

31
32

Cebeon (2021). MKBA Brede aanpak dakloosheid, in opdracht van het ministerie
van VWS. https://www.cebeon.nl/wp-content/uploads/2020/08/20810-5.-Integraleondersteuning-jongeren-bij-wonen.pdf
Entree Magazine (2020). Marktoverzicht Nederlandse branche.
https://www.entreemagazine.nl/marktoverzicht-nederlandse-hotelbranche
De Beroepentuin (2021). Traject https://deberoepentuin.nl/traject/
SEO (2019). De maatschappelijke kosten en baten van de beroepsbegeleidende
leerweg. https://www.seo.nl/publicaties/de-maatschappelijke-kosten-en-baten-vande-beroepsbegeleidende-leerweg/

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Tot slot zijn er kosten gemaakt voor het regelen van een antikraakwoning, waarover geen details bekend zijn. Wel heeft de
RIO verf betaald voor de cliënt, wat naar schatting volgens
minimale verfprijzen en gebaseerd op een kleine woning op
€ 100 uitkomt.34
De totale maatschappelijke kosten van de casus komen
hiermee uit op € 32.538,97.
Baten
Voordat de RIO hem begeleidde heeft de cliënt acht tot negen
keer in detentie gezeten. Sinds de tussenkomst van de RIO is
deze cliënt niet verdacht en veroordeeld geweest voor een
misdrijf. Daarom is het aannemelijk dat de inzet van de RIO
heeft voorkomen dat de cliënt veroordeeld zou worden voor,
naar schatting, een jaar detentie. Gezien de dagelijkse kosten
van € 250 van detentie, zijn de baten van het voorkomen van
detentie € 91.250.35
Door het voorkomen van een vervolgdelict zijn er tevens
proces- en slachtofferkosten voorkomen. De cliënt had
waarschijnlijk opnieuw een delict diefstal gepleegd. De hoogte
van de hierboven genoemde kosten die hiermee gepaard gaan

33

34

35

VCA-certificaat.nl (2021). Kosten. https://www.vca-certificaat.nl/vca-certificaatkosten/
MyGo (2021). Wat kost een huis schilderen? https://mygo.nl/huis-schilderenkosten#:~:text=Een%20huis%20schilderen%20kost%20gemiddeld,er%20allemaal
%20geschilderd%20moet%20worden
Council of Europe (2018).

22

Introductie

Methodologie

Casus 1

Casus 2

zijn € 4.00036. De totale detentie-baat komt daarmee uit op
€ 95.250.
Verder is mogelijk ook een huisuitzetting van de cliënt en diens
moeder en haar huisgenoot voorkomen, waarvan de kosten
gemiddeld uitkomen op € 7.000.37 Hierbij zijn ook de kosten van
een energie-afsluiting teniet gedaan, wat gemiddeld € 79,08
kost.38

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

>>

Naast bovengenoemde baten voor de cliënt, zijn er ook baten
te identificeren voor andere betrokkenen en de buurt. Zo heeft
de cliënt een verleden waarin hij dak- en thuisloos was en 8 tot
9 keer in detentie heeft gezeten. Sinds de tussenkomst van de
RIO heeft de cliënt een dak boven zijn hoofd en is hij niet
verdacht noch veroordeeld voor een misdrijf (politie/justitieel
systeem). De verwachting is daarom dat de cliënt minder op
straat aanwezig is en daar minder onrust veroorzaakt.

De toekomstige baten van het BBL-traject bedragen in totaal
€ 25.420,64 gedurende de looptijd van de casus (28 maanden).39 40 Dit bestaat uit onder andere de toegenomen productie
of toegevoegde waarde voor werkgevers en de besparing van
kosten voor re-integratie, gezondheid en welzijn en criminaliteit
voor de overheid.
Tot slot is door de inzet van de RIO een verdere schuldenescalatie van de cliënt voorkomen. Dit heeft een baat van
€ 6.248,71 tijdens de looptijd van de casus (28 maanden) als
gevolg.41
Hiermee komen de totale maatschappelijke baten van de inzet
van de RIO op € 133.998,43.

36

37

38

WODC (2021) Criminaliteit en rechtshandhaving 2020. Berekend door aandeel van
proces- en slachtofferkosten op totale uitgaven toe te passen op de kosten van een
gemiddeld diefstaldelict
2GetThere (2011). MKBA 2GetThere.
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2018-03/Onderzoek-kosten-baten2GetThere.pdf
2GetThere (2011). MKBA 2GetThere.
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2018-03/Onderzoek-kosten-baten2GetThere.pdf

39

40

41

SEO (2019). De maatschappelijke kosten en baten van de beroepsbegeleidende
leerweg. https://www.seo.nl/publicaties/de-maatschappelijke-kosten-en-baten-vande-beroepsbegeleidende-leerweg/
DUO (2021). Aantal studenten in het mbo, Per instelling, plaats, type mbo,
woongemeente, provincie student, leeftijd.
https://duo.nl/open_onderwijsdata/databestanden/mbo/studenten/studentenmbo11.jsp
Hogeschool Utrecht (2011). Schuldhulpverlening loont! Een onderzoek naar de
kosten en baten van schuldhulpverlening.
https://www.divosa.nl/sites/default/files/onderwerp_bestanden/schuldhulp_loont.pdf

23

<<

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

>>

Casus 4
Figuur 4 Effectencalculator werkblad casus 4

24

<<

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Achtergrond casus
In november 2020 komt de cliënt (25) vrij van een jaar detentie
(i.v.m. een gewapende roofoverval). Hij heeft op dat moment
geen woning en hij verblijft bij vrienden. Ook gaat hij op zoek
naar werk. In zijn verleden heeft de cliënt deels op straat
gewoond (tussen zijn 17e en 24e). Vanwege zijn moeilijke band
met vader, kan hij niet meer thuis wonen. De cliënt heeft nog
wel enig contact met zijn familie en zijn moeder laat hem soms
‘s nachts thuis slapen wanneer hij nergens anders terecht kan.
Hij is meerdere malen gedetineerd geweest. In aanloop naar
zijn vrijlating heeft de cliënt geen woning of werk weten te
regelen. Ook had de cliënt een schuldlast van ongeveer 10.000
euro bij het CJIB voor boetes door rijden zonder rijbewijs. Die
schulden zijn op dit moment niet afbetaald en er is geen
betalingsregeling getroffen. De cliënt voelde zich slecht over
zijn situatie maar wist niet wat hij zou kunnen doen om dit te
veranderen.
In de periode voor zijn laatste detentie heeft de cliënt nooit
eerder hulp ontvangen. Via een vriend (die ook in de pilot zit)
komt hij in contact met de RIO.
Ondersteuning RIO en ketenpartners
In november 2020 vindt het eerste gesprek tussen de cliënt en
de RIO plaats. Ze bespreken wat de cliënt in zijn leven wil
bereiken. Het contact met de RIO geeft de cliënt een goed
gevoel en helpt hem om de eerste stappen te zetten.

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

>>

De RIO ondersteunt de cliënt bij het opstellen van een cv dat
hem helpt bij het doen van sollicitaties. Ook adviseert hij de
cliënt om op websites van uitzendbureaus te zoeken naar
vacatures die hem interessant lijken en te solliciteren omdat de
kans dan groter is dat hij wordt aangenomen. Tijdelijke
opdrachten via een uitzendbureau bieden de cliënt de kans om
fouten te maken en daarvan te leren. Bij een werkgever die
hem vast in dienst zou nemen, is dit lastiger. Het lijkt de cliënt
leuk om dakdekker te worden. Hij solliciteert voor deze functie.
De RIO helpt de cliënt bij het behalen van zijn VCA-certificaat.
Aangezien de cliënt enkel de middelbare school heeft
afgemaakt, is hij erg trots op deze prestatie. De RIO heeft
geregeld dat de cliënt op gesprek kan bij een uitzendbureau
voor een baan als dakdekker. Bij navraag kwam de RIO
erachter dat de cliënt niet echt gemotiveerd overkwam tijdens
het gesprek. De RIO adviseert de cliënt om het uitzendbureau
na te bellen om aan te geven dat hij gemotiveerd is maar nog
niets heeft gehoord. Zo weet de cliënt zijn negatieve eerste
indruk om te zetten naar een positieve en kreeg de baan als
dakdekker. De cliënt heeft vervolgens verschillende baantjes en
die bevallen hem goed. Hij geeft aan dat hij veel leert en trots is
op zichzelf. In het verleden is het hem namelijk nooit gelukt
werk te vinden. Wel heeft hij in deze periode geen eigen woning
en slaapt wisselend bij vrienden. In de volgende maanden (janma 2021) vindt weinig tot geen contact plaats tussen de RIO en
de cliënt.

25

<<

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Via een vriend krijgt de cliënt te horen dat hij als zelfstandige
dakbedekker een klus kan doen elders in het land. Het verblijf is
bij de klus inbegrepen en er bestaat een mogelijkheid tot
verlenging. De cliënt kiest ervoor om dit te doen en zijn huidige
contract op te zeggen. De RIO praat met de cliënt over de
risico’s en nadelen van ZZP’er zijn en helpt met de administratie. Uiteindelijk wordt de klus na enkele maanden werken
niet verlengd, waardoor de cliënt plots geen werk en verblijfplaats heeft. De cliënt is boos en is bang om weer in zijn oude,
criminele patroon te vervallen. Dit wil hij niet. Hij besluit de RIO
te bellen.
Het kost wat tijd om een gesprek tussen de cliënt en RIO te
plannen omdat de cliënt geen vaste verblijfplaats heeft waar hij
zijn telefoon kan opladen. Twee weken nadat de cliënt de RIO
heeft gecontacteerd, gaat het gesprek toch door.
Op 20 september 2021 spreken ze elkaar en maken ze een
plan B. Ze bespreken de mogelijkheid om de cliënt (tijdig) uit te
schrijven als ZZP’er en over de gevoelens van de cliënt. De
cliënt geeft aan dat hij moeite heeft om nieuwe opdrachten te
vinden. Ook heeft hij belastingschulden opgebouwd toen hij
ZZP'er was. Samen met andere schulden, lopen deze snel op.
De cliënt maakt brieven die hij niet begrijpt of waarvan hij weet
dat ze schulden die hij niet kan betalen betreffen, niet open.
Sinds mei 2021 woont de cliënt bij zijn vriendin. Dit gaat niet
goed, maar hij kan door zijn financiële situatie niet alleen
wonen.

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

>>

De RIO heeft de cliënt op het moment van onderzoek (sept
2021) aangeboden om naar de beroepentuin in de gemeente te
gaan. Daar kan hij zich verder ontwikkelen en meer certificaten
behalen, doorloopt hij een leerwerktraject en kan hij direct een
jaarcontract krijgen. Ook heeft hij perspectief op een inkomen,
hoger dan het minimumloon. Tijdens het gesprek wordt met de
aanwezige ambulant begeleiders overwogen om begeleiding in
te schakelen. Zij kunnen de cliënt helpen met zijn financiële
zaken, brieven openen, sociale contacten, en mentaal welzijn.
Effecten voor de cliënt
Zonder de inzet van de RIO was het de cliënt nooit gelukt om
aan werk te komen. Ook had hij zonder de hulp van de RIO niet
de kans gekregen om te gaan starten in de beroepentuin. De
cliënt kijkt hiernaar uit. Het biedt hem een betere toekomst en
salaris. Hij heeft hoop en is benieuwd naar de mogelijkheden
die dit hem gaat bieden. Hij hoopt op een leuke baan, een
eigen huis, een normaal leven en misschien een jaarlijkse
vakantie.
Referentiesituatie
Zonder de inzet van de RIO had de cliënt misschien zelf bij een
uitzendbureau gesolliciteerd, maar zonder cv en ervaring was
dit waarschijnlijk weinig succesvol geweest. Zonder een
dagbesteding en zonder inkomen, had de cliënt misschien
‘domme dingen’ gedaan om te overleven (hiermee doelt de
cliënt op criminele activiteiten). Hij zou misschien geen zicht
hebben op werk en een stabieler leven. Daarnaast had hij
zonder de RIO geen perspectief gehad op de beroepentuin
(duurzaam werk in de toekomst).

26

<<

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Kosten en baten
Kosten
De RIO heeft een contract voor 32 uur. In totaal begeleidt de
RIO 124 kandidaten waarvan er 44 onder de pilot RIO vallen.
Opnieuw gaan wij uit van de inschatting dat de RIO twee derde
van de tijd spendeert aan de pilot RIO cliënten, en één derde
aan de reguliere cliënten.
De RIO kost 95 euro per uur, inclusief reiskosten, auto, en
telefoonkosten. Aangezien de RIO twee derde van de 32-urige
werkweek spendeert aan de pilot RIO cliënten, waarvan er
44 zijn, wordt er naar schatting 25,21 uur per jaar besteed aan
de begeleiding van de cliënt. Uitgaande van een traject van
11 maanden komt dit neer op jaarlijkse kosten van € 2.195,67.
Alhoewel deelname aan de beroepentuin nog niet gestart was
ten tijde van de casus, kunnen de kosten hiervan wel alvast
meegenomen worden. Van de beroepentuin42 die werd
georganiseerd door de gemeente, bestaande uit een oriëntatietraject van twee weken en een verdiepingstraject van twee
weken, zijn de exacte kosten niet bekend. Wel is bekend dat
een BBL-traject van een jaar, wat normaliter volgt op de
beroepentuin, maatschappelijke kosten heeft à € 8.300 per
jaar.43 Hierop baseren wij dat de kosten voor de beroepentuin
ongeveer één twaalfde deel van dit bedrag beslaat, à € 691,67.

42
43

De Beroepentuin (2021). Traject. https://deberoepentuin.nl/traject/
SEO (2019). De maatschappelijke kosten en baten van de beroepsbegeleidende
leerweg. https://www.seo.nl/publicaties/de-maatschappelijke-kosten-en-baten-vande-beroepsbegeleidende-leerweg/

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

>>

Tot slot zijn er kosten gemaakt voor het behalen van een VCAcertificaat door de cliënt. De kosten hiervan komen neer op
€ 195.44 Hiermee worden de totale maatschappelijke kosten van
de RIO geschat op € 3.082,33.
Baten
In de referentiesituatie blijkt dat de cliënt zonder tussenkomst
van de RIO waarschijnlijk wederom met criminele activiteiten in
aanraking zou zijn gekomen. Het risico bestaat dat cliënt
wederom gedetineerd zou worden. De inzet van de RIO heeft
waarschijnlijk bijgedragen aan het voorkomen van herhaalde
detentie.
Gezien het feit de cliënt in het verleden herhaaldelijk in detentie
heeft gezeten en sinds de begeleiding niet meer, is drie kwart
jaar detentie een realistische inschatting. Eén dag detentie kost
€ 250. 45 De totale baten voor het voorkomen van detentie
zouden hiermee € 68.437,50 bedragen.
Door het voorkomen van een vervolgdelict zijn er tevens kosten
bespaard voor proces- en slachtofferkosten. Zonder de inzet
van de RIO bestaat het risico dat de cliënt een nieuw delict
pleegt in de vorm van een gewapende overval of een verkeersovertreding. Gezien wij niet met zekerheid kunnen stellen welke
vorm van delict de cliënt pleegt, gaan wij uit van de hierboven
genoemde voorkomen kosten van het delict die het laagst

44

45

VCA-certificaat.nl (2021). Kosten. https://www.vca-certificaat.nl/vca-certificaatkosten/
Council of Europe (2018).

27

<<

Casus 1

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

>>

liggen, een verkeersovertreding (€ 7.00046). De totale detentiebaat komt daarmee uit op € 75.437,50.
De toekomstige baten van het BBL-traject bedragen € 9.986,68
gedurende de looptijd van de casus (elf maanden). 47 48 Dit
bestaat uit onder andere de toegenomen productie of toegevoegde waarde voor werkgevers en de besparing van kosten
voor re-integratie, gezondheid en welzijn en criminaliteit voor de
overheid. De totale maatschappelijke baten van de inzet van de
RIO komen uit op € 85.424,18.
Naast bovengenoemde baten voor de cliënt, zijn er ook baten
te identificeren voor andere betrokkenen en de buurt. Zo heeft
de cliënt een verleden waarin hij dak- en thuisloos was en
herhaaldelijk in detentie heeft gezeten. Sinds de tussenkomst
van de RIO heeft de cliënt een dak boven zijn hoofd en is hij
niet verdacht noch veroordeeld voor een misdrijf (politie /
justitieel systeem). De verwachting is daarom dat de cliënt
minder op straat aanwezig is en daar minder onrust
veroorzaakt.

46

47

WODC (2021) Criminaliteit en rechtshandhaving 2020. Berekend door aandeel van
proces- en slachtofferkosten op totale uitgaven toe te passen op de kosten van een
gemiddeld ‘overig’ delict
SEO (2019). De maatschappelijke kosten en baten van de beroepsbegeleidende
leerweg. https://www.seo.nl/publicaties/de-maatschappelijke-kosten-en-baten-vande-beroepsbegeleidende-leerweg/

48

DUO (2021). Aantal studenten in het mbo, Per instelling, plaats, type mbo,
woongemeente, provincie student, leeftijd.
https://duo.nl/open_onderwijsdata/databestanden/mbo/studenten/studentenmbo11.jsp

28

<<

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

>>

Casus 5
Figuur 5 Effectencalculator werkblad casus 5

29

<<

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Achtergrond casus
De cliënt komt in juni 2019 vrij na twee maanden detentie. Hij is
23 jaar en ontvlucht op jonge leeftijd samen met zijn moeder
het huis in verband met huiselijk geweld. De cliënt beleeft een
onrustige jeugd met geweld en een moeder die niet goed in
staat is om hem op te voeden. De cliënt groeit op zonder
toezicht en komt al vroeg in aanraking met politie en justitie in
verband met een reeks delicten (diefstal, alcohol, drugs,
wapenbezit, geweldsdelicten). Op vijftienjarige leeftijd belandt
de cliënt na een reeks conflicten met zijn moeder alleen op
straat. Hij volgt geen onderwijs. Tot zijn achttiende jaar slaapt
hij op straat of op de bank bij vrienden. Op zijn achttiende
besluit hij een Mbo-1 opleiding te gaan volgen, ontvangt dan
studiefinanciering en vindt een studentenkamer. Het gaat
echter al snel weer mis. Vanwege een boete wordt de cliënt uit
zijn studentenkamer gezet. Hij slaapt af en aan bij vrienden op
de bank en op straat. Hij komt in aanraking met politie en er
volgt meerdere malen detentie. Het contact met zijn moeder is
slecht en de cliënt is gestopt met zijn opleiding. Ook heeft hij
geen inkomen. Na vrijlating in juni 2019 staat hij onder toezicht
van reclassering met een voorwaardelijke gevangenisstraf van
95 dagen waarvan de proeftijd in november 2021 verloopt.
Ondersteuning RIO en ketenpartners
De RIO bezoekt de cliënt in de periode april – juni 2019
meerdere malen als hij in detentie zit. Het contact met de RIO
loopt in het begin stroef. De cliënt is argwanend vanwege
eerdere negatieve ervaringen met hulpverleners uit het
wijkteam. Zodra hij merkt dat de RIO echt iets voor hem kan
doen, namelijk een woning regelen, groeit het vertrouwen. De
RIO zorgt er met gebruik van het gemeentelijk netwerk voor dat

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

>>

op ontslagdatum detentie (juni 2019) huisvesting voor negen
maanden en inkomen – een bijstandsuitkering - zijn geregeld.
De RIO maakt de afspraak met reclassering dat hij de cliënt in
de gaten houdt en ervoor zorgt dat cliënt zijn afspraken nakomt.
Hij geeft zelf aan weinig aan reclassering te hebben en daarom
ook niet gemotiveerd te zijn om die afspraken na te komen.
Volgens de cliënt heeft reclassering maar beperkt mogelijkheden om de cliënt te helpen met huisvesting, inkomen of werk.
De RIO daarentegen kan dit wel, omdat de RIO goede
contacten heeft binnen de gemeente bijvoorbeeld bij de
afdeling werk en inkomen voor het regelen van een uitkering.
De RIO helpt de cliënt aan een rustperiode na detentie door
ervoor te zorgen dat de cliënt tijdelijk geen sollicitatieplicht
heeft. De RIO heeft hierover afspraken gemaakt met collega’s
bij de afdeling werk en inkomen. Het gevolg hiervan is dat de
cliënt rust krijgt en zaken op een rij kan gaan zetten en kan
nadenken over hoe hij zijn verdere leven wil inrichten.
Hij ontmoet zijn vriendin en is gelukkig. Hij moet op zoek naar
nieuwe woonruimte omdat de huurperiode van 9 maanden
(eerste kamer na detentie) afloopt. Het lukt hem zelf een kamer
te vinden. De borg van twee maanden kan hij niet betalen. De
cliënt vraagt hulp aan de RIO. De RIO helpt de cliënt en regelt
de aanvraag voor bijzondere bijstand om de borg snel te
kunnen betalen.

30

<<

Casus 2

Casus 3

Casus 4

De cliënt heeft nog regelmatig contact met de RIO. Ze praten
over de toekomst. De cliënt wil graag personal trainer worden
en wil daarom weer gaan studeren. De RIO helpt hem met het
maken van een studiekeuze en bij de inschrijving. De RIO
spoort hem aan om niet op te geven na meerdere afwijzingen
en vol te houden totdat het gelukt is om zich succesvol bij een
Mbo-1 opleiding te hebben ingeschreven. Dit lukt uiteindelijk
ook.
Vanaf september 2019 start de cliënt met de Mbo-1 opleiding
met als doel om uiteindelijk personal trainer te worden. Deze
opleiding duurt één jaar. Gedurende de opleiding moet de cliënt
stage lopen. De RIO helpt hem een stageplek te vinden. Hierna
rondt de cliënt zijn opleiding in september 2020 succesvol af en
ontvangt een diploma. Dit is zijn eerste diploma. Hij is trots. Hij
is voornemens om verder te gaan studeren (niveau 2).
Vlak na het behalen van zijn diploma niveau-1 raakt zijn
vriendin zwanger. Zijn vriendin woont zelfstandig en ontvangt
een uitkering. De cliënt is blij en voornemens het beter te gaan
doen dan zijn eigen ouders. Toch valt de naderende
verantwoordelijkheid hem ook zwaar. In de laatste maanden
van de zwangerschap (zomer 2021) hangt hij weer veel op
straat en wordt hij vaker aangehouden door politie.
Hij besluit wel, mede aangespoord door de RIO, om in
september 2021 (een maand na geboorte van zijn dochter) met
zijn niveau 2 opleiding te starten. Maar mentaal heeft de cliënt
het nu zwaar. Voor een groot deel heeft dat te maken met de
relatie met zijn ouders. Hij voelt een grote verantwoordelijkheid
ten aanzien van zijn dochter en wil de beste vader voor haar

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

>>

zijn. De opleiding valt hem tegen. Door het grote leeftijds- en
ervaringsverschil tussen hem en zijn studiegenoten zit hij niet
goed in zijn vel. Hij besluit om met de opleiding te stoppen.
De cliënt benadert de RIO, omdat hij niet meer weet wat nu te
doen. De RIO spreekt met de cliënt over zijn keuze om te
stoppen en de consequenties daarvan. De cliënt heeft nu geen
inkomen meer, omdat de studiefinanciering stopt. Dit kan
betekenen dat hij zijn huis kwijt raakt. De RIO ziet dat de cliënt
nu rust nodig heeft om de zaken weer op een rij te zetten en na
te denken over lange termijn oplossingen en wat cliënt met zijn
leven wil doen.
De cliënt wordt nu (oktober 2021) door de RIO begeleidt. Hij
gaat bezien wat mogelijk is om toch inkomen te verkrijgen
(nieuwe bijstandsuitkering), zodat de nodige rust ontstaat voor
de cliënt.
Effecten voor de cliënt
Zodra de cliënt merkt dat de RIO echt iets voor hem kan doen,
namelijk een woning en inkomen regelen, groeit het vertrouwen. De cliënt waardeert dat de RIO hem helpt met het
contact met reclassering en het regelen van alle administratie
voor het aanvragen en behouden van een uitkering. Ook heeft
de cliënt na de detentieperiode rust in zijn hoofd nodig om
zaken weer op een rij te zetten en na te denken wat hij met zijn
leven wil. De RIO zorgt voor deze benodigde rust door bij de
afdeling werk en inkomen te regelen dat cliënt tijdelijk geen
sollicitatieplicht heeft. Het lukt de cliënt zelf nieuwe woonruimte
te vinden, maar loopt aan tegen een hoog bedrag voor de borg.
Hij besluit zelf contact op te nemen met de RIO voor hulp,

31

<<

Casus 2

Casus 3

Casus 4

omdat hij de RIO vertrouwt en hij zelf niemand anders heeft om
hulp aan te vragen. De RIO regelt dan via een aanvraag voor
bijzondere bijstand dat de borg betaald kan worden en de cliënt
de woning kan betrekken. Er zijn nog meer momenten waar
een duidelijk effect voor de cliënt van de RIO zichtbaar wordt:
• De RIO helpt de cliënt om een studiekeuze te maken en zich
in te schrijven bij een opleiding. De RIO helpt hem vol te
houden na diverse afwijzingen en helpt hem alle administratie voor de inschrijving op orde te brengen.
• De RIO helpt hem een stageplek te vinden zodat cliënt zijn
mbo-1 opleiding succesvol afrondt en zijn diploma behaald.
• De RIO gaat met cliënt in gesprek over de gevolgen van het
stoppen van de opleiding en gaat samen met cliënt op zoek
naar lange termijn oplossingen.
De cliënt is erg blij met de hulp en het advies van de RIO. De
cliënt is gemotiveerd om een goed leven te bieden aan zijn
dochter, een inkomen en een huis te hebben. Op dit moment is
het voor de cliënt moeilijk omdat hij niet goed weet wat hij wil;
werken of studeren? Hij geeft zelf wel aan dat hij al grote
stappen gezet heeft sinds de RIO in zijn leven is. Hij durft nu
hulp te vragen, is minder boos en agressief. Ook ziet hij dat hij
goed op weg is om meer volwassen en een verantwoordelijke
vader te worden.
Referentiesituatie
De cliënt geeft zelf aan dat hij het zonder de hulp van de RIO
veel moeilijker zou hebben gehad. Hij geeft aan: ‘ik zou het wel
gered hebben, maar had misschien niet de juiste keuzes
gemaakt’. Zowel de RIO als de cliënt zelf geven aan dat deze
keuzes mogelijk zouden kunnen resulteren in een nieuwe

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

>>

veroordeling / detentie (recidive). Hierdoor is de kans groot dat
zijn voorwaardelijke gevangenisstraf van 95 dagen zou zijn
omgezet in een onvoorwaardelijke gevangenisstraf.
Daarnaast is het plausibel dat zonder de hulp van de RIO het
vertrouwen in instanties/hulpverlening bij de cliënt was gedaald
en hij daardoor eerder afspraken niet nakomt en/of regels
overtreedt. Ook dit zou een nieuwe veroordeling tot gevolg
hebben.
De cliënt geeft zelf aan dat hij zonder de RIO waarschijnlijk zijn
vriendin niet zou zijn tegengekomen, omdat hij zonder de hulp
nog altijd erg boos en agressief zou zijn.
De RIO heeft de cliënt geholpen aan een inkomen en een
woning na vrijlating in juni 2019. Als de RIO er niet was
geweest was cliënt weer gaan zwerven en bij vrienden gaan
slapen op de bank. Mogelijk was hij in de maatschappelijke
opvang terecht gekomen wat hij zeer vervelend zou hebben
gevonden. Om hier zo snel mogelijk weer uit te zijn zou hij
mogelijk illegale manieren vinden om zijn situatie te verbeteren.
Ten slotte was het zonder de RIO waarschijnlijk niet gelukt om
een Mbo-1 opleiding te starten én af te ronden met goed
resultaat. Zonder de RIO had de cliënt geen stageplaats
gevonden en was hij door meerdere afwijzingen überhaupt niet
begonnen aan de opleiding. Dit heeft als gevolg dat hij zonder
de RIO een slechtere arbeidsmarktpositie zou hebben in de
toekomst.

32

<<

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Kosten en baten
Kosten
De RIO schat in dat hij 300 uur aan deze casus heeft besteed
in de periode juni 2019 – oktober 2021 (28 maanden). Deze tijd
zit in gesprekken met de cliënt, het bijwonen van gesprekken
met reclassering en overleggen met ketenpartners. De
gemeente hanteert een integraal uurtarief van € 105. Dit brengt
de totale kosten op € 31.500.
De RIO heeft er onder andere voor gezorgd dat de cliënt aan
een woning en een bijstandsuitkering kon komen. Gedurende
de periode van vijftien maanden voordat de cliënt aan een
opleiding begint in september 2020, ontvangt de cliënt een
bijstandsuitkering. De kosten hiervan komen uit op
€ 18.878,45,49 inclusief bijna € 3.000 aan uitvoeringskosten.50
Hiermee komen de totale kosten op € 50.378,45.
Baten
Een eerste maatschappelijke baat komt voort uit het voorkomen
van detentie. Zonder inzet van de RIO was de cliënt waarschijnlijk opnieuw opgepakt voor een strafbaar feit, waardoor de cliënt
de voorwaardelijke gevangenisstraf van 95 dagen zou moeten
ondergaan.

49

50

51

Rijksoverheid (2020). Uitkeringsbedragen per 1 juli 2020.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/06/30/uitkeringsbedragen
-per-1-juli-2020
Gemeente.nu (2018). Uitvoering bijstand kost bijna 2900 euro per uitkering.
https://www.gemeente.nu/sociaal/uitvoering-bijstand-kost-bijna-2900-euro-peruitkering/
Judex (2021). Veel voorkomende strafbare feiten.
https://www.judex.nl/rechtsgebied/strafrecht/veel-voorkomendemisdrijven/artikelen/veel-voorkomende-strafbare-feiten/

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

>>

Daarnaast is het aannemelijk dat de cliënt veroordeeld zou
worden voor een vervolgdetentie in de categorie ‘diefstal’,
aangezien hij zich in criminele activiteiten begaf om in
levensonderhoud te voorzien. De laagst mogelijke celstraf in
deze categorie is 3 weken (autokraak), terwijl de hoogste
celstraf in deze categorie neerkomt op 12 weken (tasjesroof).51
Wij gaan hierbij uit van het gemiddelde van 3 en 12 weken
(7,5 weken), plus de lengte van de voorwaardelijke celstraf
(95 dagen). Hiermee zouden de kosten van vervolgdetentie
voor deze cliënt in totaal, rekenend met € 250 per dag,52
€ 37.625 bedragen.
Door het voorkomen van een vervolgdelict zijn er tevens kosten
bespaard voor proces- en slachtofferkosten. Zonder de inzet
van de RIO bestaat het risico dat de cliënt een nieuw delict
pleegt in de vorm van diefstal, alcoholmisbruik, drugs,
wapenbezit, of een geweldsdelict. Gezien wij niet met zekerheid
kunnen stellen welke vorm van delict de cliënt pleegt, gaan wij
uit van de voorkomen kosten van een geweldsdelict. Deze
kosten komen neer op €9.00053). De totale detentie-baat komt
daarmee uit op 46.625.
Daarnaast is door het regelen van de woning door de RIO een
verblijf in de maatschappelijke opvang voorkomen. De baten
52
53

Council of Europe (2018).
WODC (2021) Criminaliteit en rechtshandhaving 2020. Berekend door aandeel van
proces- en slachtofferkosten op totale uitgaven toe te passen op de kosten van een
gemiddeld geweldsdelict.

33

<<

Casus 2

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

>>

hiervan voor de gemiddelde verblijfsduur in een opvang
(13 maanden)54, zijn € 25.172,94, ervan uitgaand dat de
nachtopvang € 1.936,38 per maand kost.55
Alhoewel de cliënt niet een volledige startkwalificatie (vanaf
mbo-2) heeft behaald dankzij de RIO, maar in plaats daarvan
een mbo-1, wordt dit als de helft van de baten van een mbo-2
beschouwd. De maatschappelijke baten voor een mbo-1 komen
daarmee uit op € 45.000, voortkomend uit onder andere een
toegenomen productiviteit voor de studenten, werkgevers en de
overheid en het voorkomen van maatschappelijke kosten voor
gemeenten, zorgverzekeraars en de justitiële keten door middel
van minder uitkeringen, minder behoefte aan zorg en sociale
voorzieningen en minder inzet van politie en justitie. 56
De totale baten komen hiermee op € 116.797,94.
Daarnaast is het aannemelijk dat de inzet van de RIO ook heeft
geleid tot het voorkomen van overlast (voor de buurt) omdat de
cliënt niet in de verleiding is gekomen zich in te laten met
criminele activiteiten. Ook een verblijf in een maatschappelijke
opvang had mogelijk tot overlast geleid.

54

55

Leger des Heils (2021). Maatschappelijke opvang.
https://www.legerdesheils.nl/maatschappelijke-opvang
Cebeon (2021). MKBA Brede aanpak dakloosheid, in opdracht van het ministerie
van VWS. https://www.cebeon.nl/wp-content/uploads/2020/08/20810-5.-Integraleondersteuning-jongeren-bij-wonen.pdf

56

LPBL (2021). Investeren in het MBO - een maatschappelijk belang. In opdracht van
Curio. https://www.lpbl.nl/wp-content/uploads/2021/08/LPBL-maatschappelijkemeerwaarde-Curio.pdf

34

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

Casus 6
Figuur 6 Effectencalculator werkblad casus 6

35

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Achtergrond casus
De cliënt komt in juni 2019 vrij na detentie als gevolg van een
geweldsdelict. Hij is 27 jaar en heeft een lichtverstandelijke
beperking. In het verleden is de cliënt verschillende malen in
aanraking geweest met de autoriteiten naar aanleiding van
geweldsdelicten. Hierbij is hij onder andere ook beschoten door
de politie. De cliënt heeft weinig gezag voor autoriteit. Verder
gebruikt de cliënt softdrugs (wiet) en kan zijn gedrag in
gespannen situaties omslaan naar verbale en fysieke
agressiviteit. Hij heeft moeite met het beheersen en uiten van
zijn emoties.
Ondersteuning RIO en ketenpartners
De desbetreffende gemeente die deze casus begeleid, streeft
ernaar om alle gedetineerde burgers te bezoeken. Als
onderdeel van deze aanpak is de cliënt in aanraking gekomen
met de RIO, kort voordat de cliënt vrij zou komen. Tijdens dit
eerste gesprek en de gesprekken die daarop volgen, zet de
RIO in op het vormen van een relatie en het winnen van
vertrouwen. Daarnaast is de aanpak vanuit de gemeente
gericht op het in kaart brengen van de leefgebieden van de
cliënt en te bekijken waar ondersteuning nodig is. De RIO
benadert de cliënt op een wijze die bij de belevingswereld van
de cliënt past (ze ‘chillen’ samen in de buurt). Tijdens deze
gesprekken blijkt dat de cliënt kampt met huurachterstanden à
€ 1.200. Wanneer hij deze niet voldoet, zal de woningcorporatie
de cliënt uit zijn woning zetten. Het is niet aannemelijk dat de
cliënt deze achterstand zelf binnen aanzienlijke tijd kan
overbruggen. De RIO helpt hem daarom om binnen de
gemeente financiering te vinden. Om hiervoor in aanmerking te
komen, moet de casus stevig onderbouwd worden door de RIO.

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

De gemeente neemt de huurachterstand over en in ruil
daarvoor dient de cliënt zich aan een aantal afspraken te
houden. Deze afspraken zien onder andere op de verplichte
bereikbaarheid van de cliënt, het onderhouden van contact met
de diverse ketenpartners, het toestaan van huisbezoeken en
het contact met de wijkagent. Zodra de huurachterstand is
voldaan, voldoet de cliënt de huur via zijn Wajong uitkering.
Momenteel woont de cliënt in de woning met zijn kwetsbare
moeder.
De cliënt heeft naast de huurachterstand ook andere hoge
schulden. De cliënt houdt zijn administratie bij in mappen, maar
is niet in staat de schuldlast zelf te verminderen. De RIO zorgt
er daarom voor dat de cliënt begin 2020 onder bewind voering
komt te staan (naar verwachting eindigt zijn traject hier in maart
2023) zodat hij begeleiding krijgt op financieel gebied. De RIO
woont het eerste gesprek tussen de cliënt en zijn bewindvoerder bij en zorgt ervoor dat de cliënt een vertrouwensrelatie kan
opbouwen met de bewindvoerster. Hij fungeert als tussenpersoon door het contact eerst op zich te nemen. De cliënt
onderhoudt het contact nu zelfstandig. Cliënt ontvangt vanaf
begin 2020 leefgeld en weet hier goed mee om te gaan.
Naarmate de tijd vordert, krijgt de cliënt steeds meer financiële
ruimte.
In november 2020 vindt een incident in de zedensfeer plaats
tussen de cliënt en zijn buurvrouw. Cliënt wordt veroordeeld tot
ongeveer 1,5 maand zorgdetentie bij een GGZ-instelling. Het is
onduidelijk of cliënt het delict begaan heeft terwijl hij leed aan
een psychose. In deze periode heeft cliënt ook regelmatig
contact met de RIO. In het contact met de RIO komt de cliënt

36

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

anders over dan dat hij normaal is. Tijdens een van de
contactmomenten tussen de cliënt en de RIO geeft de cliënt
aan behoefte te hebben aan sigaretten maar deze niet te
hebben. De RIO regelt via een collega dat de cliënt sigaretten
krijgt met als doel de vertrouwensband tussen de cliënt en de
RIO verder te sterken. Wanneer de cliënt vrijkomt, heeft hij een
contactverbod ten aanzien van zijn buurvrouw. De RIO is niet
direct betrokken bij de monitoring hiervan, wel onderhoudt de
RIO contact met de woningcorporatie.
Als de cliënt vrijkomt heeft hij geen motivatie om (betaald) werk
te zoeken of te verrichten. De RIO en andere hulpverleners
schatten in dat hij daar ook nog niet klaar voor is. Zo is zijn dagen nachtritme omgedraaid en gebruikt hij wiet waardoor het
moeilijk zal zijn om zich te houden aan de afspraken die met
(betaald)werk samenhangen. Inmiddels (oktober 2021) gaat het
beter met cliënt en wordt samen met een jobcoach en medewerker van het UWV gekeken naar mogelijkheden voor werk.
De RIO coördineert de betrokkenheid van de verschillende
hulpverleners. De cliënt heeft inmiddels aangegeven heel graag
aan het werk te gaan. Er is op dit moment nog geen concrete
mogelijkheid voor de cliënt om aan de slag te gaan. Er wordt
wel in samenwerking met de jobcoach en UWV gekeken naar
dagbesteding om zo het dag/nacht ritme van de cliënt te
verbeteren. De RIO heeft eerder geprobeerd de cliënt aan het
sporten te krijgen maar dit was zonder succes.
De RIO onderhoudt nauwe contacten met de andere
hulpverleners die betrokken zijn bij de cliënt. Zo wordt hij onder
andere door de politie op de hoogte gesteld wanneer cliënt
voorkomt in hun systemen. Sinds de RIO betrokken is bij de

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

cliënt heeft hij één verkeersboete ontvangen. Wanneer andere
hulpverleners aangeven signalen over de cliënt te hebben
opgevangen, maakt de RIO deze bespreekbaar bij de cliënt.
De RIO heeft de cliënt ondersteund door 3 tot 4 keer vijftig euro
voor boodschappen aan hem te geven. Dit was voordat de
cliënt leefgeld had om zijn boodschappen mee te betalen.
Tevens heeft de RIO in samenwerking met andere hulpverleners een fiets geregeld voor cliënt zodat hij mobieler is. De
gedachte hierachter is dat cliënt zo meer kans heeft om
(betaald) werk te vinden.
De rol van de RIO zit in deze casus met name op het
opbouwen en behouden van een vertrouwensband met de
cliënt zodat de RIO, indien nodig, als brug kan functioneren
tussen de cliënt en de hulpverleners. Anderzijds fungeert de
RIO ook als coördinator tussen de verschillende partijen die
betrokken zijn bij de aanpak van de cliënt.
Effecten voor de cliënt
De cliënt ervaart het als prettig dat de RIO hem helpt ondersteuning te vinden voor zijn schuldproblematiek. Doordat
ingewikkelde zaken als administratie en schulden door andere
partijen worden aangepakt, heeft cliënt meer rust in zijn hoofd.
Dit biedt hem de eerste maanden van het traject de kans om
meer tijd te besteden aan zijn hobby’s (o.a. gamen). Deze
ruimte heeft zich in de loop van het traject ontwikkeld in een
motivatie om (betaald) werk te gaan zoeken. Ook lijkt de cliënt
zijn zaken steeds beter op orde te hebben; zo heeft hij een net
opgeruimd huis en komt hij zijn afspraken na.

37

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Referentiesituatie
Wanneer de RIO niet in contact was getreden met cliënt in de
aanloop van zijn vrijlating, dan had cliënt zijn huurachterstand
zelf op moeten lossen. Het is aannemelijk dat hij de financiële
middelen om de schuld af te lossen uit criminele activiteiten had
verkregen omdat het voor cliënt lastig was geweest om deze
middelen op legale wijze te verkrijgen. Een andere mogelijkheid
is dat de cliënt de huurachterstand niet had kunnen inhalen en
uit zijn woning zou zijn gezet. In dat geval was hij naar zijn
moeder gegaan. Moeder woont in de huidige situatie echter
inmiddels bij de cliënt in, hieruit blijkt dat zij ook kwetsbaar is. In
een alternatief scenario was de cliënt naar de daklozenopvang
gegaan.
Ook had dit betekend dat de cliënt minder gebonden zou zijn
aan afspraken met de hulpverleners (rondom beschikbaarheid
en contact). Het risico dat de cliënt van de radar zou verdwijnen
is in dat geval reëel.
Zonder tussenkomst van de RIO was het voor cliënt lastiger
geweest om het traject bij de schuldhulpverlening en bewind
voering te starten. De procedures rondom het opstarten van
deze vorm van hulpverlening zijn complex; de cliënt had deze
weg mogelijk zelf niet kunnen vinden. Een ander alternatief is
dat de hulp pas veel later op gang was gekomen en de
schulden in de tussentijd hoger zouden zijn opgelopen.

57

58

De kostprijs voor de RIO in deze casus is gebaseerd op het gemiddelde van de
casus 1 tot en met 5.
Match Vermogen (2021). Kosten jobcoach. https://matchvermogen.nl/kostenjobcoach/

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

Zonder het nauwe contact tussen de RIO en de cliënt was het
risico op terugval in criminele activiteiten groter geweest. De
cliënt beschikt over een crimineel netwerk waardoor de
verleiding om zich hiermee in te laten groot zou zijn geweest.
Dankzij de inzet van de RIO is de cliënt gemotiveerd om te
gaan werken. Hij komt nu zijn afspraken met de jobcoach na
waardoor zij bereid is om tijd te investeren in de cliënt. Zonder
inzet van de RIO is er een risico dat de jobcoach, omdat zij vele
cliënten begeleid, minder geneigd is tijd in de cliënt te
investeren.
Kosten en baten
Kosten
In de eerste 4 tot 6 weken na de vrijlating van de cliënt, is de
RIO gemiddeld 2 tot 6 uur per week bezig met de cliënt.
Naarmate de betrokkenheid van andere hulpverleners wordt
opgeschaald, kan de RIO zijn betrokkenheid verminderen naar
ongeveer 1 uur per week. De RIO zoekt op tweewekelijkse
basis per telefoon of via WhatsApp contact met de cliënt en
springt waar nodig bij. De kosten voor de inzet van de RIO
komen hiermee uit op € 14.790 gedurende het traject, rekenend
met een integraal tarief van € 102 per uur.57
Daarnaast is door de RIO een jobcoach ingezet, waarvan de
kosten uitkomen op € 124 per sessie.58 Ervan uitgaand dat een
gemiddeld traject bestaat uit zeven sessies,59 bedragen de
totale kosten € 868.
59

Loopbaancoach-Info.nl (2021. Duur loopbaancoaching.
https://www.loopbaancoach-info.nl/duur-loopbaancoaching/

38

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

De cliënt heeft ook ondersteuning gekregen van de RIO in de
vorm van € 200 aan boodschappen en een fiets à € 200.60 Deze
kosten zijn door de gemeente betaald.
Tot slot is de cliënt onder bewindvoering gesteld, waarvan de
kosten (incl. intake en eindrekening) uitkomen op € 10.371,40,61
gebaseerd op een periode van 35,5 maanden (begin 2020 –
maart 2023).
Hiermee komen de totale maatschappelijke kosten uit op
€ 26.429,40.

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

zijn ook de kosten van energie-afsluiting teniet gedaan, wat
gemiddeld neerkomt op € 79,08.64 In deze situatie is uitgegaan
van de effecten van voorkomen van huisuitzetting op alleen
cliënt. Het was in de praktijk echter niet ondenkbaar geweest
dat moeder ook zou hebben geleden onder de huisuitzetting.
Door het voorkomen van een vervolgdelict zijn er tevens kosten
bespaard voor proces- en slachtofferkosten. Zonder de inzet
van de RIO bestaat het risico dat de cliënt opnieuw een
geweldsdelict pleegt. De hierboven genoemde kosten die met
een geweldsdelict gepaard gaan zijn (€ 9.00065). De totale
detentie-baat komt daarmee uit op 153.540.

Baten
Zonder inzet van de RIO is het aannemelijk dat de cliënt
wederom met criminele activiteiten in aanraking zou zijn
gekomen. Dit had kunnen resulteren in detentie met
dwangverpleging, gezien het justitiële verleden van de cliënt.
Gezien het feit dat de cliënt in het verleden herhaaldelijk
gedetineerd is geweest, wordt een detentie van drie kwart jaar
realistische geacht. Eén dag detentie met dwangverpleging kost
€ 528.62 De totale baten voor het voorkomen van detentie met
dwangverpleging zouden hiermee € 144.540 bedragen.
Ten tweede is ook huisuitzetting van de cliënt voorkomen,
waarvan de kosten gemiddeld uitkomen op € 7.000.63 Hiermee

Tot slot worden de baten voor het voorkomen van de escalatie
van schulden geschaald op € 17.924,01 voor de periode van de
casus (28 maanden).66

60

64

61

62

63

Inschatting op basis van gemiddelde prijzen van tweedehands fietsen.
Stichting CAV (2021). Tarieven 2021. https://www.stichting-cav.nl/wpcontent/uploads/2020/12/Tarieven-2021.pdf
Nagtegaal, M. H. et al. (2016). De tbs-maatregel: kosten en baten in perspectief
Tijdschrift voor psychiatrie 58.
https://www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/assets/articles/58-2016-10-artikelnagtegaal.pdf
2GetThere (2011). MKBA 2GetThere.
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2018-03/Onderzoek-kosten-baten2GetThere.pdf

De totale maatschappelijke baten van de inzet van de RIO
bedragen hiermee € 178.543,09. In de toekomst kunnen
eventuele verdere baten voortkomen uit een toegenomen
kwaliteit van leven van de cliënt door het zelfstandig wonen,
meer rust en een toegenomen motivatie om iets van het leven
te maken en een betere positie op de arbeidsmarkt.

65

66

2GetThere (2011). MKBA 2GetThere.
https://www.movisie.nl/sites/movisie.nl/files/2018-03/Onderzoek-kosten-baten2GetThere.pdf
WODC (2021) Criminaliteit en rechtshandhaving 2020. Berekend door aandeel van
proces- en slachtofferkosten op totale uitgaven toe te passen op de kosten van een
gemiddeld geweldsdelict.
Hogeschool Utrecht (2011). Schuldhulpverlening loont! Een onderzoek naar de
kosten en baten van schuldhulpverlening.
https://www.divosa.nl/sites/default/files/onderwerp_bestanden/schuldhulp_loont.pdf

39

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

Ten slotte kan de nabije omgeving van de cliënt ook baat
hebben bij zijn verbeterde levensstijl. Mogelijk veroorzaakt hij
door zijn vastere ritme bijvoorbeeld minder overlast voor de
buurt.

40

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

Casus 7
Figuur 7 Effectencalculator werkblad casus 7

41

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Achtergrond casus
De cliënt is 27 jaar en kwam in juni 2019 vrij na zes maanden
detentie als gevolg van een drugsdelict. De cliënt heeft geen
startkwalificatie en geen (legaal) inkomen. Hij heeft een stevig
crimineel verleden in de drugshandel- en koeriersdiensten. De
cliënt is kwetsbaar voor recidive omdat zijn vrienden zich in
hetzelfde criminele netwerk bevinden. Na zijn detentie is de
cliënt onder toezicht gesteld van reclassering. De cliënt woont
samen met zijn ouders en twee broers in één woning. Hij heeft
geen goede relatie met zijn vader en verblijft vaak bij zijn
vriendin. Een van zijn broers wordt door dezelfde RIO begeleid.
Ondersteuning RIO en ketenpartners
De RIO heeft de cliënt voor het eerst bezocht terwijl hij in
detentie zat. De RIO is hier (samen met een collega) naar
afgereisd. Tijdens het eerste gesprek heeft de RIO aan de hand
van de leefgebiedenwijzer het leven van de cliënt besproken
om inzicht te krijgen in de behoeften voor ondersteuning. Hierbij
zette de RIO in op het vormen van een verbinding zodat een
vertrouwensband opgebouwd zou kunnen worden.
Toen de cliënt in juni 2019 vrijkwam, is de RIO gestart met de
aanvraag van een uitkering. De RIO heeft de inkomensconsulent van de gemeente direct benaderd en de urgentie van
de uitkering benoemd. Een uitkering biedt stabiliteit en kan
bijdragen de verleiding van crimineel geld te verminderen. Deze
procedure neemt normaal zes tot acht weken in beslag. Door
tussenkomst van de RIO kon dit proces versneld afgerond
worden. Omdat de cliënt bij zijn ouders woonde, werden zij
gekort in hun uitkering op het moment dat cliënt een uitkering
ontving (kostendelersnorm). De RIO heeft een rol gespeeld in

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

het verduidelijken van deze processen voor zowel de cliënt als
de ouders.
De cliënt had de wens een eigen broodjeszaak te beginnen. De
RIO heeft hem ondersteund bij het uitdenken van dit plan. Ook
heeft de RIO hem gewezen op een traject binnen de gemeente
waarbij beginnende ondernemers worden ondersteund bij het
uitwerken van een ondernemingsplan. De cliënt was geïnteresseerd in deze mogelijkheid, omdat via dit traject startkapitaal
vanuit de gemeente kan worden geleend. De cliënt is naar een
oriënterende informatiesessie geweest maar is vervolgens
afgehaakt omdat er veel inzet van hem werd verwacht.
Vervolgens is de cliënt vanaf begin 2020 op eigen kracht als
zzp’er begonnen in de asbestsanering. Hij werkt lang en hard
maar kan hier goed geld mee verdienen.
In de periode die volgt verdwijnt de cliënt af en toe van de
radar. Als dit gebeurt, blijft de RIO contact zoeken. Dit gebeurt
ofwel via de ouders van de cliënt of via het eigen straatnetwerk
van de RIO, omdat brieven en mails niet werken. De cliënt komt
zijn werkafspraken echter wel na.
De cliënt geeft vlak na zijn vrijlating aan dat hij eraan toe is om
zijn ouderlijk huis te verlaten en een eigen woning te zoeken.
Zijn slechte relatie met zijn vader speelt hierbij een rol. De
organisatie waarvoor de RIO werkt, kan jaarlijks een vijftal
kwetsbare burgers aandragen voor zogeheten convenant
woningen van de woningcorporatie. Om een burger aan te
dragen, dient de RIO een goede onderbouwing aan te leveren
waarom de cliënt een geschikte bewoner zou zijn. De RIO vond
dit risicovol, onder andere vanwege het onvoorspelbare gedrag

42

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

van de cliënt, maar gaf hem het voordeel van de twijfel omdat
de cliënt zijn werkafspraken na kwam en inmiddels 9 maanden
niet in contact was geweest met de politie. Ook speelt mee dat
cliënt een relatie heeft met een stabiele vrouw die hem ‘met
beide benen op de grond houdt’. Binnen een jaar kreeg de
cliënt via deze weg één van de convenantwoningen via een
woningcorporatie toegewezen.
De cliënt had echter onvoldoende geld om de woning in te
richten. De RIO heeft hem geholpen om vanuit de gemeente
€2.000 tot €3.000 ‘inrichtingsgeld’ te lenen om zijn inboedel aan
te schaffen. Hieraan is wel de voorwaarde gekoppeld dat de
cliënt het bedrag geleidelijk terugbetaalt zodra hij werk heeft.
Deze schuld staat momenteel nog open.
Begin 2021 verneemt de RIO dat de cliënt is opgepakt voor het
transporteren van een grote hoeveelheid cocaïne in België. Na
navraag van de RIO bij de politie kunnen zij dit bericht
verifiëren. De cliënt is veroordeeld tot 3 jaar detentie en zit deze
straf in België uit. In mei 2021 heeft de woningcorporatie de
woning van de cliënt opgezegd. De RIO voelt zich na dit nieuws
in eerste instantie professioneel ‘niet prettig’, maar geeft aan
dat de cliënt na zijn vrijlating naar hem terug mag komen voor
begeleiding. Zijn woning zal hij echter niet terugkrijgen.

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

Effecten voor de cliënt
Bij het eerste bezoek van de RIO aan de cliënt geeft de cliënt
aan stomverbaasd te zijn dat ze de moeite hadden genomen
om hem op te komen zoeken. Andere hulpverleners hadden
deze moeite niet genomen. Tijdens dat bezoek staat de cliënt
open voor ondersteuning vanuit de RIO maar na vrijlating is hij
onbetrouwbaar. Hij komt zijn afspraken niet altijd na en
verdwijnt periodes van de radar.
De cliënt is zelf in staat om dingen te regelen, dus de RIO is
met name op de achtergrond betrokken. Dit blijkt onder andere
uit dat de cliënt op eigen kracht zzp’er is geworden.
Referentiesituatie
Zonder inzet van de RIO had de cliënt op het moment van
vrijlating niet direct beschikking gehad tot zijn uitkering. Hij had
daar in dat geval minimaal 1,5 maand langer op moeten
wachten. De RIO verwacht dat de cliënt in dat geval sneller
terug het criminele circuit in was gegaan, deze verleiding is
groot omdat zijn netwerk zich met dit soort activiteiten bezig
houdt. De terugval naar dat circuit is door tussenkomst van de
RIO uitgesteld, al is onduidelijk voor hoelang.

43

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Dankzij de inzet van de RIO heeft de cliënt binnen een jaar na
zijn vrijlating een woning toegewezen gekregen. Zonder zijn
inzet had de cliënt daar langer op moeten wachten. Vanwege
de slechte relatie tussen de cliënt en zijn vader was dit een
onprettige situatie geweest voor alle inwonenden. Daarnaast
heeft de cliënt via de RIO ook geld ontvangen vanuit de
gemeente voor de inrichting van zijn woning. Wanneer de RIO
hier niet bij betrokken was geweest had de cliënt naar
verwachting via criminele activiteiten geld geprobeerd te
verdienen om toch uit huis te kunnen en het huis in te richten.
Tot slot heeft de RIO de cliënt aangespoord om te gaan
werken. De cliënt is op eigen kracht als zzp’er begonnen, maar
zonder inzet van de RIO was de cliënt naar verwachting direct
doorgegaan met de criminele activiteiten en niet als zzp’er
begonnen.
Kosten en baten
Kosten
In de eerste 4 tot 6 weken na vrijlating van de cliënt, is de RIO
gemiddeld 2 tot 6 uur per week bezig met de cliënt. Naarmate
de betrokkenheid van andere hulpverleners wordt opgeschaald,
kan de RIO zijn betrokkenheid verminderen naar ongeveer een
half uur per week. De kosten voor de inzet van de RIO komen
hiermee uit op € 7.956 gedurende het traject, uitgaande van
een integraal uurtarief van € 102.67
67

68

De kostprijs voor de RIO in deze casus is gebaseerd op het gemiddelde van de
casus 1 tot en met 5.
Rijksoverheid (2020). Uitkeringsbedragen per 1 juli 2020.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/06/30/uitkeringsbedragen
-per-1-juli-2020

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

Dankzij de RIO heeft de cliënt versneld een bijstandsuitkering
ontvangen. Deze uitkering had de cliënt zonder inzet van de
RIO pas anderhalve maand later ontvangen. De kosten van de
inzet van de RIO zien dus op de anderhalve maand extra
uitkering en bedragen € 1.588,55.68
Verder heeft de RIO een convenantwoning via de Lokale
Veiligheidskamer geregeld voor de periode van juni 2020 tot en
met mei 2021. Gebaseerd op de gemiddelde maandelijkse
huurprijs van een eenpersoons appartement (incl. gas en
elektra) van € 683, komen de kosten hiervan op € 8.196.
De totale maatschappelijke kosten zijn € 17.740,55.
Baten
De cliënt heeft gedurende de periode januari 2020 tot en met
januari 2021 geen bijstandsuitkering hoeven ontvangen omdat
de cliënt door (indirecte) hulp van de RIO als zzp’er aan de slag
ging. De maatschappelijke baten hiervan bedragen
€ 15.701,36.69 70
Eventuele verdere (kwalitatieve) baten komen voort uit een
toegenomen welzijn van de andere inwonenden van het huis.
Dit vertaalt zich mogelijk ook tot een verlaagd risico op overlast
voor directe omwonenden.

69

70

Rijksoverheid (2020). Uitkeringsbedragen per 1 juli 2020.
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/06/30/uitkeringsbed
ragen-per-1-juli-2020
Gemeente.nu (2018). Uitvoering bijstand kost bijna 2900 euro per uitkering.
https://www.gemeente.nu/sociaal/uitvoering-bijstand-kost-bijna-2900-europer-uitkering/

44

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Fictieve
gemeente

Conclusie RIO

Advies MKBA

Conclusie kosten en baten RIO
Kostenposten per casus
In tabel 1 zijn de kostenposten per casus weergegeven en in
tabel 2 is een overzicht van de baten per casus opgenomen. De
overzichten presenteren een overzicht van de kwantitatieve
kosten en baten. Kwalitatieve effecten worden in de tekst
beschreven.

In dit hoofdstuk worden de verschillende kosten- en
batenposten en totalen per casus gepresenteerd en wordt
ingegaan op een onderscheid tussen korte- en lange
termijn effecten van de RIO- aanpak. We beantwoorden in
dit hoofdstuk de volgende onderzoeksvraag: Wat zijn, op
hoofdlijnen, de kosten en baten van de RIO?
Tabel 1 Overzicht kostenposten per casus
Kosten
Casus nr.

Totaal

RIO
1

€ 18.900,00

2

€ 17.600,00

3

€ 5.588,97

Wonen

Opleiding

Begeleiding

€ 4.200,00

Uitkeringen
€ 11.416,24

€ 15.701,36

Totaal
€ 50.217,60
€ 17.600,00

€ 9.730,00

4

€ 2.195,67

5

€ 31.500,00

6

€ 14.790,00

7

€ 7.956,00

€ 8.196,00

€ 98.530,63

€ 22.126,00

€ 886,67

€ 16.333,33

€ 32.538,97

€ 886,67

€ 3.082,33
€ 18.878,45
€ 11.639,40

€ 1.773,33

€ 39.388,97

€ 50.378,45
€ 26.429,40

€ 1.588,55

€ 17.740,55

€ 36.168,36

€ 197.987,29

45

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Fictieve
gemeente

Conclusie RIO

Advies MKBA

Tabel 2 Overzicht baten per casus
Baten
Casus nr.

Detentie
1

€ 82.667,67

2

€ 176.291,67

3

€ 95.2540,00

4

€ 75.437,50

Schulden
escalatie

Opleiding

€ 6.248,71

Maatschappelijke opvang/begeleiding

€ 25.420,64

€ 46.625,00

6

€ 153.540,00

€ 17.924,01

€ 45.000,00

€ 629.810,83

€ 24,172.73

€ 111.284,05

€ 27.188,00

€ 203.479,67

€ 7.079,08

€ 133.998,43
€ 84.424,18

€ 25.172,94

€ 116.797,94

€ 7.079,08

€ 178.543,09

7

De kosten baten verhouding in zes van de zeven casussen is
positief. In de zevende casus is de verhouding negatief omdat
de cliënt in detentie verblijft gedurende ondersteuning van de
RIO. De totale kosten en baten van deze zeven casussen
vergeleken valt op dat baten velen malen hoger zijn dan de
kosten. De baten-kosten verhouding is 3 tot 471. Dit betekent
dat gemiddeld genomen over deze 7 casussen elke
geïnvesteerde euro in de RIO-aanpak en benodigde
aanpalende ondersteuning op termijn 3 tot 4 euro aan
maatschappelijke baten oplevert. De baten vallen vooral bij het
voorkomen van detentie. Ook zijn er aanzienlijke baten te
verwachten in voorkomen kosten van maatschappelijke opvang
en begeleiding en opleiding. Bij opleiding betreft het baten op
langere termijn als gevolg van het afronden van een Mbo
opleiding. Een vijfde van de baten van opleidingen is voor de
71

De kosten en baten van de zeven casussen zijn niet geheel berekend over
eenzelfde periode. Enkele baten, zoals een deel van de voorkomen detentie in
casus 2 en een deel van de opleidingsbaten vallen verder in de toekomst. Daarom

€ 80.407,31

Totaal

€ 28.617,13

€ 9.986,68

5

Totaal

Uitkeringen

€ 95.136,48

€ 15.701,36

€ 15.701,36

€ 15.701,36

€ 845.228,72

overheid (gaat namelijk om voorkomen re-integratie,
uitkeringskosten en zorgkosten en criminaliteit). De overige
baten komen terecht bij het bedrijfsleven. Bij schuldenescalatie
gaat het om voorkomen maatschappelijke zorgkosten als
gevolg van een oplopende schuldensituatie. Ook dit zijn
toekomstige baten. Dit bedrag bestaat onder andere uit het
voorkomen van maatschappelijke opvang, maatschappelijk
werk en besparing van zorg en veiligheid in geval van
dakloosheid.

nemen we niet alle baten volledig mee in de berekening van de baten-kosten
verhouding en presenteren we een bandbreedte van 3 tot 4

46

Verhouding kosten en baten
In vrijwel alle casussen zijn de kosten lager dan de baten.72
Toch fluctueert de verhouding tussen de kosten en baten per
casus. Eén van de redenen voor deze (aanzienlijke) verschillen
is de vorm van detentie die voorkomen is. Zo zijn de baten in
casus 6 vele malen hoger dan de kosten omdat er vanuit wordt
gegaan dat langdurige detentie met dwangverpleging wordt
voorkomen. Het verschil tussen kosten en baten is beperkter
wanneer de detentie van kortere duur en minder intensief is.
Tevens is ook de ureninzet van de RIO van invloed op de
verhouding tussen kosten en baten. In sommige casussen (o.a.
casus 1 en 4) was de ureninzet van de RIO relatief beperkt
terwijl de effecten van de RIO substantieel waren. Ten slotte
vallen de baten soms substantieel hoger uit dan de kosten
omdat de inzet van de RIO heeft geresulteerd in, bijvoorbeeld,
het voorkomen van een huisuitzetting, het oplopen van
schulden of het verblijf van een cliënt in de nachtopvang.
Kwalitatieve baten
Daarnaast zijn verschillende kwalitatieve baten geïdentificeerd.
Deze baten zijn niet of zeer moeilijk te kwantificeren maar
hebben, desalniettemin, een positief effect op de cliënt en zijn /
haar omgeving. Tabel 3 presenteert een overzicht van
kwalitatieve baten voor ieder van de vijf leefgebieden. Deze
worden verder toegelicht in de volgende paragrafen.

72

Tabel 3 Overzicht kwalitatieve baten per leefgebied
Leefgebied

Kwalitatieve baat

Wonen

•

Regelzaken

•

minder stress en zorgen

minder overlast voor buurt wanneer cliënt direct
onderdak heeft

•

verminderd risico op uitsluiting

Zorg

•

hogere kwaliteit van leven

Financiën en

•

minder stress en zorgen

schulden

•

hogere kwaliteit van leven

Werk en inkomen

•

meer ritme en structuur aan leven van cliënt

•

minder risico op overlast

De maatschappelijke kosten en baten van de inzet van de RIO
vallen uiteen in effecten op de korte en lange termijn.
Baten korte termijn
Op korte termijn lijkt de inzet van de RIO in de meeste gevallen
te leiden tot een verminderd risico op recidive direct na
vrijlating. In zes van de zeven casussen is de cliënt in de
periode tussen vrijlating en uitvoering van dit onderzoek
namelijk niet opnieuw in aanraking gekomen met politie of
justitie voor een zwaar delict. Mogelijk speelt de inzet van de
RIO hierbij een rol.

Dit is alleen in casus 7 niet het geval.

47

Rondom de vrijlating van de cliënt, zet de RIO zich in om
(tijdelijk) onderdak en een inkomen (veelal in de vorm van
uitkering) voor de cliënt te bewerkstelligen. Het doel hiervan is
om de verleiding voor de cliënt richting terugval in criminele
activiteiten te beperken. Op deze wijze draagt de RIO bij aan
het realiseren van beschermende factoren.73 De aanwezigheid
van dit soort factoren verkleint de kans op recidive. Tevens
helpt onderdak voor de cliënt bij aan het reduceren van het
risico op overlast voor de buurt.

Baten lange termijn
Op de lange termijn leidt de inzet van de RIO tot verdere
ontwikkeling van beschermende factoren. Zo zet de RIO zich in
om passende, permanente woonruimte voor de cliënt te
realiseren. De RIO werkt hierbij samen met verschillende
andere hulpverleners. De inzet van de RIO op dit terrein draagt
bij aan het verminderde risico op recidive alsook aan een
verkleinde kans dat de cliënt in een daklozenopvang terecht
komt of op straat leeft/bij vrienden verblijft. Dit helpt eveneens
het risico op overlast voor de buurt (en de gemeente in den
brede) te verminderen.

Voorbeeld casus 1 – voorkomen van overlast
Zonder de RIO komt de cliënt uit detentie zonder onderdak.
Waarschijnlijk was de cliënt na zijn vrijlating naar zijn moeder gegaan

Voorbeeld casus 7 – permanente woonruimte

waar hij mogelijk 1 dag had kunnen verblijven. Vervolgens was hij

Dankzij de inzet van de RIO heeft de cliënt binnen een jaar na

naar alle waarschijnlijkheid op straat terecht gekomen. De cliënt was

vrijlating een woning toegewezen gekregen. Zonder zijn inzet had de

waarschijnlijk op verschillende (illegale) manieren geld gaan

cliënt daar langer op moeten wachten. Vanwege de slechte relatie

verdienen (bijv. diefstal, oplichting) om te overleven.

tussen de cliënt en zijn vader was dit een onprettige situatie geweest
voor alle inwonenden. Mogelijk had dit ook geleid tot onrust in de
buurt.

De kracht van de RIO is, zoals ook uit eerder onderzoek blijkt,
de doelgerichte aanpak op maat.74 De RIO benadert de cliënt
op een toegankelijke wijze en bouwt een vertrouwensband op
met de cliënt. Hiermee nestelt de RIO zich min of meer in
zijn/haar sociaal netwerk en draagt de RIO ertoe bij dat de
cliënt de verleiding van een criminele loopbaan kan weerstaan.

73

Beschermende factoren zijn kenmerken van de persoon en zijn omgeving die het
risico op recidive verlagen. Bron: Servaas, Weerman en Fischer (2021) Risico-,
versterkende en beschermende factoren voor crimineel gedrag.

74

Osage (2021) De verhalen van ex-gedetineerden centraal in de pilot Re-Integratie
Oﬀicier

48

In sommige gevallen wordt de cliënt begeleid richting het
volgen van een opleiding of een leer- en werktraject, zodat hij /
zij in de toekomst betaald werk kan verrichten. De RIO
ondersteunt de cliënt bij het identificeren van de wensen en
dromen van de cliënt en onderzoekt mogelijkheden die hierbij
aansluiten. Hierbij schakelt de RIO doorgaans met verschillende ketenpartners en staat de RIO in nauw contact met de
desbetreffende gemeente of opleidingsinstelling. Daarnaast
richt de RIO zich gedurende het traject op het realiseren van
een eigen inkomen voor de cliënt door hem te helpen met het
behalen van benodigde certificering en/of het vinden van werk

Voorbeeld casus 4 – eigen inkomen
De RIO ondersteunt de cliënt bij het opstellen van een CV en geeft
advies om op websites te kijken van uitzendbureaus voor leuke
vacatures. Daarnaast helpt de RIO de cliënt bij het behalen van zijn

Daarnaast vertaalt de inzet van de RIO ten aanzien van de
opleiding en eigen inkomen zich doorgaans ook in een
verbeterd ritme en meer structuur bij de cliënt. Dit heeft een
positieve invloed op zijn / haar kwaliteit van leven, eigenwaarde
en vermindert het risico op overlast. Dit leidt ertoe dat eventuele
verslavingsproblematiek wordt aangepakt en op de lange
termijn zorgkosten voorkomen worden.
Verder richt de RIO zich ook op de schuldenproblematiek van
de cliënt. Het hebben van schulden draagt bij aan het risico op
verval in criminele activiteiten.75 De RIO schakelt daarom de
benodigde hulp van bijvoorbeeld schuldhulpverlening of bewind
voering in. Bovendien levert het hebben van schulden vaak
stress op en zorgen op.76 Wanneer een cliënt kan worden
ondersteund in het aanpakken van de schuldenproblematiek,
vertaalt dit zich mogelijk in een verhoogde kwaliteit van leven
en op ten duur minder gebruik van zorg.

VCA-certificaat. Zonder deze geboden ondersteuning had de cliënt bij
uitzendbureaus gesolliciteerd, maar zonder cv en opgedane ervaring
was het niet gelukt om uitgenodigd te worden voor een gesprek en

Voorbeeld casus 6 – hulp bij schuldenproblematiek

aangenomen te worden. Daarnaast had de cliënt zonder

De cliënt ervaart het als prettig dat de RIO hem helpt ondersteuning te

dagbesteding en om aan geld te komen, mogelijk criminele

vinden voor zijn schuldproblematiek. Doordat ingewikkelde zaken als

activiteiten ondernomen om te overleven.

administratie en schulden door andere partijen worden aangepakt,
heeft cliënt meer rust in zijn hoofd.

75

Servaas, Weerman en Fischer (2021) Risico-, versterkende en beschermende
factoren voor crimineel gedrag.

76

Nibud (2014) Overkoepelende blik op de omvang en preventie van schulden in
Nederland.

49

Ten slotte speelt de RIO ook een rol in de coördinatie van de
verschillende betrokken hulpinstanties. Zodra een cliënt
vrijkomt uit detentie speelt een breed scala aan partijen een rol
in het re-integratieproces van de cliënt. Denk hierbij onder
andere aan reclassering, het UWV of de sociale dienst,
zorghulpverleners, een job coach, maatschappelijk werkers, de
wijkagent en politie.77 De betrokkenheid van de verschillende
partijen leidt mogelijk tot het gevaar van tegenstrijdigheid of
juist dubbel werk.
De RIO speelt een belangrijke rol in de coördinatie van deze
activiteiten. Wanneer de RIO bijdraagt aan het voorkomen van
duplicatie, dan vormt dit een kostenbesparing voor de
gemeente, omdat de inzet van bijvoorbeeld zorghulpverleners,
job coaching, maatschappelijk werkers ook uit gemeentelijke
gelden worden bekostigd.

Conclusie
Kortom, de inzet van de RIO draagt op de korte termijn bij aan
het verminderen van het risico op recidive. Dit komt overeen
met de overkoepelende doelstelling van de RIO zoals gesteld
door het ministerie van Justitie in Veiligheid. Dit vertaalt zich
vervolgens eveneens in een beperkter risico op overlast voor
de buurt.
Op de lange termijn draagt de RIO bij aan positieve ontwikkelingen op het gebied van beschermende factoren zoals
woonruimte, inkomen, opleiding en het aflossen van schulden
én een verbetering van samenwerking tussen ketenpartners.
Dit levert eveneens een positieve bijdrage aan de kwaliteit van
leven, de structuur in het leven van de cliënt alsook zijn / haar
deelname aan de maatschappij.

Daarnaast draagt deze coördinatie bij aan het voorkomen dat
de cliënt ‘tussen wal en schip valt’. Hiermee wordt het risico op
buitensluiting in de maatschappij gereduceerd.

77

Osage (2021) De verhalen van ex-gedetineerden centraal in de pilot Re-Integratie
Oﬀicier

50

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

Kosten en baten fictieve
gemeente
U heeft verzocht om op hoofdlijnen een beeld te schetsen
van de kosten en baten van de RIO-aanpak voor een
fictieve gemeente. U vraagt om dit inzicht zodat de
resultaten van dit onderzoek aansprekend en toepasbaar
zijn voor gemeenten en zij de resultaten van dit onderzoek
meewegen in hun beslissing wel of niet te investeren in de
RIO-aanpak.
Aanpak en representativiteit van berekening
Op basis van cijfers uit de HIC-monitor hebben we een
inschatting van de doelgroep RIO in een fictieve gemeente van
100.000 inwoners gemaakt. Vervolgens hebben we een
inschatting gemaakt van de kosten en baten van de RIOaanpak voor deze gemeente. Dit doen we op basis van de
zeven uitgewerkte casussen.
Het aantal casussen dat is uitgewerkt is beperkt. De zeven
casussen leveren geen representatief beeld van de kosten en
baten voor alle gemeenten. De casussen weerspiegelen wél de
praktijk. We hebben geen reden te veronderstellen dat de
zeven betrokken casussen niet exemplarisch zijn voor de
gehele RIO-aanpak. Wel zijn we in de selectie afhankelijk
geweest van de bereidheid tot deelname van de jongere. Dit
heeft geleid tot een selectie-effect, immers de jongeren die niet
78

meer in beeld zijn of niet mee willen werken zijn niet
geïncludeerd in de studie. Omdat we geen informatie hebben
over wat het effect is van de RIO voor de groep jongeren die we
niet bereikt hebben, weten we niet of onze resultaten ook voor
hen gelden of naar boven of naar onder bijgesteld moeten
worden. Daarnaast is een mogelijke bias in de onderzoeksresultaten te verwachten omdat de casebeschrijvingen tot stand
zijn gekomen op basis van informatie van betrokkenen en
beperkte tegenkracht is georganiseerd van externe stakeholders om de beschrijvingen kritisch te toetsen. Dit kan
hebben geleid tot een overschatting in de berekende baten.
Kenmerken fictieve gemeente
We berekenen de kosten en baten van de RIO-aanpak voor
een gemeente van 100.000 inwoners. We schatten in dat in
deze gemeente 14 jongeren per jaar tot de doelgroep van de
RIO behoren. Dit hebben wij als volgt berekend:
• Er zijn circa 2.300 jongere criminelen in Nederland die high
impact crimes hebben gepleegd78.
• Dit is 0,11% van de jongeren in Nederland in de leeftijd
18-27 jaar.
• 12% Van inwoners van Nederland is tussen 18-27 jaar. Dus
dat zijn afgerond 12500 inwoners in een gemeente van
100.000 inwoners. Daarvan is 0,11% RIO doelgroep. Dat zijn
14 jongeren per jaar.

Cijfers 2016. Cahier 2020-1 Achtergronden en recidive onder daders van high
impact crimes veroordeeld in 2002 – 2016. WODC.

51

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Kosten fictieve gemeente
De gemeente maakt op dit moment geen kosten voor de RIOinzet. Deze kosten worden gedragen door het ministerie van
J&V. In de toekomst wenst het ministerie de kosten voor de
RIO-inzet wel gedeeltelijk bij de gemeenten te beleggen. De
gemeente maakt op dit moment kosten voor aanpalende hulp
op de gebieden van wonen, opleiding, begeleiding en uitkering.
De RIO-ondersteuning kost in deze fictieve gemeente circa
€400.000. De kosten zijn berekend over een gemiddelde
ondersteuningsperiode van twee jaar in deze zeven casussen.
De gemeente draagt 50% van deze kosten.

Casus 6

Casus 7

Fictieve
gemeente

Conclusie RIO

Advies MKBA

Tabel 5 Baten aanpak
Baten

Baathebber

Kwantitatief
€1.259.621,67

Detentie
Opleiding

€160.814,63

Rijk
Bedrijfsleven (80%) en
gemeente (20%)

Maatschappelijke opvang

€190.272,87

Gemeente

Uitkering

€31.402,72

Gemeente

Schuldenescalatie

€48.345,45

Gemeente

Totaal

75% Rijk
€1.690.457,44

20% Gemeente
5% Bedrijfsleven

Tabel 4 Kosten aanpak
Kwalitatief
Kosten

Kostendrager

RIO

€197.061,26

Rijk

Wonen

€44.252,00

Gemeente

Opleiding

€3.546,67

Gemeente

Begeleiding

€78.777,94

Gemeente

Uitkering

€72.336,71

Gemeente

Totaal

€395.974,58

Kwaliteit van leven cliënt

+

(welzijn/welbevinden,

Zorgverzekeraar,
Rijk/gemeente

zelfredzaamheid, stress)
Onrust/overlast in buurt

+

Gemeente

50% Rijk
50% Gemeente

Baten fictieve gemeente
De verwachte baten voor de RIO-aanpak in deze fictieve
gemeente met 14 jongeren in begeleiding bedragen ruim
€1.690.000. 75% van deze baten valt bij het Rijk, 20% bij
gemeente en 5% bij het bedrijfsleven. Naast de kwantitatieve
baten zijn er ook kwalitatieve baten te verwachten door een
toegenomen kwaliteit van leven van de cliënt en een afname
van onrust/overlast in de buurt. We verwachten dat deze baten
positief zijn en vallen bij de zorgverzekeraar en overheid.

52

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

Advies MKBA
In dit hoofdstuk beschrijven we wat er nodig is om een
volledige analyse van de maatschappelijke kosten en baten
van de RIO-aanpak uit te voeren.
Behoefte aan een Mkba
U vraagt om advies voor het uitvoeren van een volledige Mkba
om zodoende een beter onderbouwd inzicht te verkrijgen in de
maatschappelijke kosten en baten van de RIO-aanpak. Dit
geeft u inzicht in de verschillende baathebbers – met name in
het gemeentelijk domein - die belang hebben bij de aanpak en
in de toekomst mee kunnen investeren.

Figuur 8 is ingericht rond de vijf leefgebieden waar de RIO zich
op richt. Voor elk leefgebied is een omschrijving van de
activiteiten van de RIO gegeven, de verwachte effecten en de
verwachte baten. Het betreft een eerste schets, gebaseerd op
de verhalen van de cliënten in de zeven casussen. Ons advies
is om een dergelijk schema met de praktijk nader in te vullen en
te verfijnen.

Op basis van de uitkomsten van deze kwalitatieve mkba kan
een aanpak voor een volledige mkba ingericht worden. We
hanteren daarbij de volgende stappen.
Stap 1: Effectenschema
De RIO-aanpak heeft naar verwachting effect op de cliënten
zelf, de buurt, de gemeente en op de maatschappij. Als eerste
stap in de mkba zetten we een effectenschema op waarin we
de relaties tussen activiteiten, effecten en baten op verschillende niveaus zichtbaar maken. Een eerste aanzet is in figuur 8
gegeven. Dit schema dient als basis om indicatoren te
ontwerpen om de monitoring (stap 2) verder op in te richten.
Het schema maakt duidelijk op welke domeinen het zinnig is
om de monitoring in te richten.

53

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

Figuur 8 Indicatief effectenschema

54

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Stap 2: Monitoring
Op basis van het effectenschema zetten we de monitoring op
aan de hand van indicatoren voor effecten en baten. Hieronder
een eerste aanzet voor deze indicatoren op de vijf verschillende
leefgebieden.
• Wonen: woonsituatie (zelfstandig/begeleid, vast/tijdelijke
woonsituatie)
• Regelzaken: beschikking over ID kaart, (post)adres,
verzekeringen.
• Zorg: aanwezigheid van traject t.a.v. fysieke zorg, mentale
zorg en / of verslavingszorg, beschikbaarheid van sociaal
netwerk, indicatoren zelfredzaamheidsmatrix op diverse
leefgebieden79.
• Financiën en schulden: betalingsachterstanden, inzet van
schuldhulpverlening, stressgevoelens over financiële situatie
ja/nee;
• Werk en inkomen: baan/werkloos, omvang baan, type
contract, betaald of onbetaald werk, opleiding.
Als de indicatoren zijn vastgesteld kan een monitoringssysteem
ontwikkeld worden om cliënten op deze indicatoren te volgen.
We adviseren om cliënten periodiek te volgens, eens per 3-6
maanden voor een periode van drie jaar. We kiezen drie jaar
om ook effecten van de aanpak op langere termijn inzichtelijk te
maken. Zoals ook uit de eerdere nulmeting bleek, ontbreekt
dergelijke informatie momenteel grotendeels.80 Ons advies is dit
monitoringssysteem in een pilot bij één gemeente te
ontwikkelen en te streven naar een systeem die zo goed
79

De zelfredzaamheidsmatrix is een score-instrument om de voortgang in
zelfredzaamheid van een client op zelfredzaamheid te meten inkomen, werk &
opleiding, tijdsbesteding, huisvesting, huiselijke relaties, geestelijke gezondheid,

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

mogelijk past bij de uitvoeringspraktijk bij gemeenten en
bestaande systemen. Alle cliënten die binnen die gemeente
onderdeel zijn van de RIO aanpak worden meegenomen in de
pilot. Om de monitoring uit te voeren kan gedacht worden aan
de volgende wijzen van dataverzameling:
• Enquête onder cliënten. Een korte lijst met vragen over de
vijf leefgebieden om veranderingen bij de cliënten vast te
stellen. Mogelijk via een app om drempel tot deelname te
verlagen.
• Interviews met cliënten, de RIO en mogelijk andere
ketenpartners. Verdiepende vragen om ervaringen met de
ondersteuning en de toegevoegde waarde op de vijf
leefgebieden vast te stellen. Zo krijgen we zicht op wat de
bijdrage van de RIO is geweest aan de verandering.
Bij effectmeting gaat het over het waarnemen van verandering
ten opzichte van het nulalternatief, de reguliere ondersteuning.
Idealiter wordt er een controlegroep ingericht en wordt deze op
dezelfde indicatoren gemonitord in dezelfde periode als de
groep die ondersteund wordt door de RIO. De controlegroep
ontvangt de reguliere ondersteuning. Door de RIO-groep met
de controlegroep te vergelijken ontstaat zicht op wat de
(omvang van de) effecten van de RIO zijn en op welke
leefgebieden. Het samenstellen van een controlegroep en het
volgen over tijd kan complex zijn en veel tijd kosten. Een
alternatief is om in de monitoring van de RIO-doelgroep op
kwalitatieve wijze in beeld te brengen wat de toegevoegde
waarde van de RIO ten opzichte van de reguliere

80

lichamelijke gezondheid, middelengebruik, vaardigheden bij activiteiten van het
dagelijks leven (ADL), sociaal netwerk, maatschappelijke participatie en justitie.
AEF (2019) Nulmeting Pilot Re-Integratie Officier

55

<<

Casus 3

Casus 4

Casus 5

Casus 6

Casus 7

Conclusie RIO

Fictieve
gemeente

Advies MKBA

ondersteuning is door vanuit verschillende perspectieven hier
een beeld van te geven en dit te toetsen door bij experts.
Naast de indicatoren om effecten op de vijf leefgebieden te
meten bevat het monitoringssysteem ook indicatoren om de
kosten voor de ondersteuning over tijd inzichtelijk te maken.
Ook hierbij is ons advies om een dergelijk format in
samenspraak met de uitvoeringspraktijk te ontwikkelen zodat
deze zoveel mogelijk aansluit bij de bestaande praktijk.
Stap 3: Opstellen van overzicht kosten en baten
De monitoring levert op dat we periodiek in beeld kunnen
brengen wat de RIO kost en wat de effecten zijn op de
verschillende indicatoren en leefgebieden. Een volledige mkba
kan idealiter uitgevoerd worden na 2-3 jaar als er voldoende
metingen zijn geweest en er betrouwbare data is verzameld.
Voor het uitvoeren van de mkba schatten we de omvang van de
baten door een analyse op de monitoringsinformatie. Baten
berekenen we aan de hand van kengetallen uit de literatuur en
de monitoringsinformatie over kosten. De informatie over de
kosten en baten brengen we samen in een rekenmodel. We
rekenen de geïdentificeerde baten van de RIO-aanpak door
over tijd, hierbij hanteren we een reële bandbreedte en
discontovoet81 uit leidraad mkba82. De totale kosten en baten
zetten we tegen elkaar af, waardoor inzicht ontstaat in het
maatschappelijk rendement van de aanpak.

81

Verdisconteren betekent het terugrekenen van toekomstige kosten en baten naar
het basisjaar.

82

Werkwijzer voor kosten-batenanalyses in het sociale domein. SEO (2016).

56