Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

957
Vragen van de leden Kröger en Renkema (beiden GroenLinks) aan de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de Minister voor Medische
Zorg over het bericht «Betalen ziekenhuizen de rekening van het afval van de
kerncentrale Borssele?» (ingezonden 20 oktober 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Van Veldhoven-Van der Meer (Infrastructuur
en Waterstaat), mede namens e Minister voor Medische Zorg (ontvangen
30 november 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021,
nr. 753
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «Betalen ziekenhuizen de rekening van het
afval van de kerncentrale Borssele»?1 en «Minder radioactief afval van
ziekenhuizen bij langere opslag»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat er lagere tarieven worden gehanteerd voor het radioactief afval
van grote leveranciers zoals Elektriciteits-Produktiemaatschappij ZuidNederland (EPZ), de exploitant van kerncentrale Borssele, dan voor kleine
aanbieders van radioactief afval?
Antwoord 2
Nee. COVRA hanteert voor standaardafval uniforme tarieven voor alle circa
300 leveranciers van dit radioactief afval3 4. Van deze 300 klanten leveren 5
bedrijven bovendien niet-standaardafval aan waarvoor langlopende contracten zijn opgesteld. Hierdoor kan COVRA goed inspelen op de verwachte
1

PZC, 10 oktober 2020, Betalen ziekenhuizen de rekening van het afval van de kerncentrale
Borssele? (https://www.pzc.nl/bevelanden/betalen-ziekenhuizen-de-rekening-van-het-afval-vande-kerncentrale-borssele~ace0f489/)
2
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), 29 september 2020, Minder radioactief
afval van ziekenhuizen bij langere opslag (https://www.rivm.nl/nieuws/ziekenhuizen-kunnenradioactief-afval-langer-veilig-opslaan)
3
Website COVRA, https://www.covra.nl/app/uploads/2020/01/Tarieven-Ophaaldienst-2020.pdf
4
COVRA, Jaarrapport 2019, pagina 38, https://www.covra.nl/nl/organisatie/nieuws/jaarrapport2019-gepubliceerd

ah-tk-20202021-957
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

toekomstige hoeveelheden van niet-standaard radioactief afval en de hierbij
behorende opslagcapaciteit en financiële verplichting.
Vraag 3
Klopt het dat de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming
(ANVS) de Centrale Organisatie Voor radioactief Afval (COVRA) begin vorig
jaar een dwangsom wilde opleggen van € 90.000, omdat kleine aanbieders
van radioactief afval, zoals ziekenhuizen en laboratoria, zouden worden
gediscrimineerd?
Antwoord 3
De ANVS heeft een inspectie uitgevoerd die betrekking had op de tarieven die
door COVRA in rekening worden gebracht voor het beheer van radioactief
afval. Omdat bij de ANVS het beeld van de tariefstelling voor contractafval
niet volledig was, is begin 2019 aan COVRA een voornemen tot het opleggen
van een last onder dwangsom toegestuurd. Dit voornemen zag op het
criterium «transparantie» van de tarieven en niet op het criterium «nietdiscriminerend». Een voornemen tot een last onder dwangsom is een op
herstel gerichte interventie. Op basis van aanvullende informatie van COVRA
is destijds door de ANVS geconstateerd dat er geen reden was om handhavend op te treden en is het voornemen tot een last onder dwangsom
ingetrokken. Zie vraag 8 voor het antwoord op de vraag over de discriminatie
van de kleine aanbieders van radioactief afval.
Vraag 4
Hoeveel, en voor welke hoeveelheden afgevoerd radioactief afval, betaalden
Nederlandse ziekenhuizen gezamenlijk in respectievelijk de jaren 2016 en
2019 aan de COVRA?
Antwoord 4
Voor de antwoorden op deze vraag en de vragen 5, 6 en 7 heeft COVRA op
verzoek informatie aangeleverd. COVRA heeft informatie beschikbaar over
twee hoofdcategorieën van leveranciers van afval: enerzijds de nucleaire
sector, waaronder de kerncentrale Borssele, NRG, URENCO en de Technische
Universiteit Delft, en anderzijds de overige leveranciers van afval, door
COVRA geduid als de institutionele producenten, waaronder ziekenhuizen.
COVRA geeft geen informatie over individuele bedrijven die afval aanleveren.
De institutionele producenten produceren zogeheten laag- en middelradioactief afval (LMRA). Nucleaire organisaties produceren zowel LMRA als ook
hoogradioactief afval (HRA). Voor verschillende soorten LMRA hanteert
COVRA standaardtarieven, die gelden voor alle producenten, ongeacht de
(institutionele of nucleaire) herkomst: de LMRA-tarieven zijn, aldus COVRA,
non-discriminatoir.
In de jaren 2016 en 2019 produceerden de institutionele producenten
gezamenlijk respectievelijk 49 m3 en 202 m3 aan LMRA en betaalden
daarvoor € 1,1 miljoen en € 2,2 miljoen.
De cijfers in dit antwoord en in het antwoord van vraag 6 zijn ook samengevat in de tabellen 1 en 2.
Vraag 5
Hoeveel van dit ziekenhuisafval zal voor het jaar 2130 vervallen tot onder de
vrijgavegrens voor radioactief afval en niet in een eindberging voor radioactief afval worden geplaatst?
Antwoord 5
Het kortlevende afval van ziekenhuizen mag ter plaatse worden bewaard tot
het vervallen is. Alleen langer levend afval wordt afgevoerd naar COVRA. De
wettelijke vrijgavegrenzen voor radionucliden worden, als daar aanleiding toe
is, door middel van nieuwe regelgeving bijgesteld. Er kan daardoor nu niet
met zekerheid worden vastgesteld welk deel van het radioactief afval in 2130
als vervallen beschouwd wordt. COVRA gaat er voorzichtigheidshalve vanuit
dat al het ontvangen afval in de eindberging geplaatst moet worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 6
Hoeveel, en voor welke hoeveelheden afgevoerd radioactief afval, betaalden
kerncentrale Borssele, NRG, URENCO en de Technische Universiteit Delft (TU
Delft) in respectievelijk de jaren 2016 en in 2019 aan de COVRA?
Antwoord 6
COVRA geeft geen informatie over individuele bedrijven die afval aanleveren.
Wel heeft COVRA een cumulatief overzicht gegeven van de genoemde
nucleaire organisaties: kerncentrale Borssele, NRG, URENCO en de Technische Universiteit Delft. Deze nucleaire organisaties produceerden gezamenlijk
in respectievelijk de jaren 2016 en 2019 157 m3 en 411 m3 aan laag- en
middelradioactief afval (LMRA). Ook produceerden zij 0,6 m3(2016) en 0,6
m3(2019) aan hoogradioactief afval (HRA), en 0 m3(2016) en 336 m3 (2019)
aan Natuurlijk radioactief Materiaal (NORM-afval). Voor het LMRA betaalden
zij € 6,0 miljoen (2016) en € 7,6 miljoen (2019), voor het HRA € 2,4 miljoen
(2016) en € 2,8 miljoen (2019) en voor NORM € 0,0 (2016) en € 3,7 miljoen
(2019). Dit is exclusief investeringen in installaties en gebouwen bij COVRA
(meer dan € 140 miljoen), waarvoor de genoemde nucleaire organisaties
separaat zijn doorbelast.

Tabel 1. Totaal aan betalingen voor radioactief afval per soort, per sector, 2016 en
2019
2016

LMRA
HRA
NORM

2019

Nucleair

Institutioneel

Nucleair

Institutioneel

€ 6,0 mln.
€ 2,4 mln.
€ 13,0 mln.1

€ 1,1 mln.
–
–

€ 7,6 mln.
€ 2,8 mln.
€ 3,7 mln.

€ 2,2 mln.
–
–

1

Ter verklaring van dit bedrag, terwijl uit tabel 2 blijkt dat het volume in het jaar 2016 0 m3
was: dit bedrag betreft de jaarlijkse exploitatielast van een specifiek gebouw voor NORM-afval,
plus een vooruitbetaling van de vaste lasten van dat gebouw.

Tabel 2. Totaal aan volumina voor radioactief afval per soort, per sector, 2016 en 2019
2016

LMRA
HRA
NORM

2019

Nucleair

Institutioneel

Nucleair

Institutioneel

3

3

3

202 m3
–
–

157 m
0,6 m3
0,0 m3

49 m
–
–

411 m
0,6 m3
336 m3

Vraag 7
Hoeveel van dit industrieafval zal voor het jaar 2130 vervallen tot onder de
vrijgavegrens voor radioactief afval en niet in een eindberging voor radioactief afval worden geplaatst?
Antwoord 7
Voor het LMRA van de nucleaire sector geldt hetzelfde als voor het LMRA van
de overige leveranciers van afval.
De wettelijke vrijgavegrenzen voor radionucliden worden, als daar aanleiding
toe is, door middel van nieuwe regelgeving bijgesteld. Er kan daardoor nu
niet met zekerheid worden vastgesteld welk deel van het LMRA van de
nucleaire sector in 2130 als vervallen beschouwd wordt. COVRA gaat er
voorzichtigheidshalve vanuit dat al het ontvangen afval in de eindberging
geplaatst moet worden.
Vraag 8
Voldoet de COVRA aan haar wettelijke verplichting uit het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming, artikel 10.10, om de in rekening te
brengen kosten voor het beheer van radioactief afval en de ontwikkeling van
een eindberging op een transparante, objectieve en niet-discriminerende
wijze vast te stellen? Zo ja, waar blijkt dit uit? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 8
De ANVS heeft door middel van haar inspectie nader inzicht gekregen in de
wijze waarop door COVRA de tarieven (met name voor standaardafval)
worden vastgesteld (transparantie). Echter, de ANVS heeft geen conclusies
kunnen trekken over de transparantie, de objectiviteit en de nietdiscriminerende wijze waarop de COVRA de kosten bij de aanbieders van
afval in rekening brengt.
Daarom heeft de ANVS een (uitvoerings)signaal aan mij gegeven. Hierbij
signaleert de ANVS dat de kaderstelling voor het systeem voor de financiering van beheer van radioactief afval verder dient te worden uitgewerkt (zie
ook het antwoord op vraag 11).
Vraag 9
Op welke wijze is het beginsel «de vervuiler betaalt’ gewaarborgd voor het
radioactief afval dat door COVRA onder «finale kwijting» in eigendom is
overgenomen?
Antwoord 9
Zoals eerder met uw Kamer gedeeld5 is één van de uitgangspunten van het
beleid voor het beheer van radioactief afval dat de vervuiler betaalt. COVRA
wordt geacht op bedrijfsmatige manier en kostendekkend te opereren. De
aanbieders van radioactief afval betalen aan COVRA de kosten van verwerking, opslag en eindberging van het afval. Zoals in het antwoord op vraag 2
is gesteld, hanteert COVRA voor standaardafval uniforme tarieven voor alle
leveranciers van dit radioactief afval. Daarnaast maakt COVRA voor nietstandaard afval niet-publieke, bilaterale afspraken op commerciële basis. In
het algemeen worden grote investeringen voor de realisatie van nieuwe
gebouwen voor opslag van specifieke afvalstromen direct door de grote
aanbieders van radioactief afval – zoals EPZ (Borssele) en URENCO –
gefinancierd.
Zoals eerder met uw Kamer is gedeeld, zijn er bepaalde risico’s waaraan
COVRA is blootgesteld6. COVRA neemt het eigendom van het afval immers
over van de producenten van het afval. Toekomstige ontwikkelingen op het
gebied van aangroei van de middelen die COVRA beheert en kostenramingen
voor voornamelijk eindberging zijn onzeker en vormen een financieel risico.
Dit financiële risico is inherent aan het lange termijn karakter van de
activiteiten. Aan de andere kant is er zekerheid over de verantwoordelijkheid
nadat het afval is overgedragen (die ligt namelijk bij COVRA), waarbij de
betaling voor de verwerking en het beheer bij de overdracht van het
radioactief afval wordt voldaan door de leveranciers. Er blijven op deze wijze
geen (eeuwigdurende) vorderingen bestaan op ondernemingen, waarvan het
voortbestaan op de lange termijn onzeker is.
Vraag 10
Overweegt u om ziekenhuizen toe te staan radioactief afval langer dan twee
jaar ten behoeve van vervalopslag te bergen? Welke financiële consequentie
heeft het verlengen van vervalopslag bij ziekenhuizen voor ziekenhuizen, voor
de bekostiging van de ontwikkeling van een eindberging, en voor de
nucleaire industrie?
Antwoord 10
De ANVS heeft het RIVM gevraagd een aantal consequenties te onderzoeken
van het verlengen van de termijn voor vervalopslag van radioactief afval bij
ziekenhuizen. De eerste verkennende berekeningen laten zien dat het
verlengen van deze termijn kan leiden tot een vermindering van de hoeveelheid afval die naar de COVRA moet worden afgevoerd en dat ook in de
nieuwe situatie de stralingsbelasting voor ziekenhuismedewerkers ruimschoots binnen de norm zal blijven2. Deze resultaten geven argumenten om
verruiming van de termijn voor vervalopslag van radioactief afval bij
ziekenhuizen te overwegen, maar alvorens dit te kunnen toestaan is nader
onderzoek nodig. De financiële consequenties van een eventuele verruiming
van die termijn voor vervalopslag zijn nog niet bekend.

5
6

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 1561
Kamerstuk 25 422, nr. 142

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

De financiële consequenties zullen in kaart worden gebracht als onderdeel
van het vervolgonderzoek dat in 2021 van start zal gaan.
Vraag 11
Klopt het dat u door de ANVS bent geadviseerd dat «een regelgevend kader
voor de financiering van de eindberging voor radioactief afval ontbreekt en
ontwikkeld moet worden»? Bent u voornemens om dat regelgevend kader te
ontwikkelen om dergelijke discriminerende praktijken te voorkomen in de
toekomst? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11
Zoals in het antwoord op vraag 8 is gesteld, heeft de ANVS mij laten weten
dat het van belang is dat de kaderstelling voor het systeem voor de financiering van beheer van radioactief afval verder wordt uitgewerkt, zodat de
kosten voor het beheer van radioactief afval op een transparante, objectieve
en niet-discriminerende wijze vastgesteld kunnen worden. Op dit moment
ontbreekt de uitwerking om toe te kunnen zien of dit in voldoende mate
plaatsvindt. Vanuit mijn departement wordt het overleg over deze uitwerking
opgestart met in eerste instantie het Ministerie van Financiën en de ANVS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5