Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 839

Jeugdzorg

Nr. 614

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 maart 2018
Hierbij bied ik u mede namens de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport het rapport aan de van Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd in
oprichting (IGJ) en de Inspectie Justitie en Veiligheid (hierna: de
inspecties) getiteld «Onderzoek naar de screeningsfase van de pleegzorg
in Gelderland naar aanleiding van een calamiteit»1.
In deze brief treft u mijn beleidsreactie aan. Met deze reactie kom ik tevens
tegemoet aan het verzoek van de vaste commissie voor Justitie en
Veiligheid van de Tweede Kamer van 24 november 2016 om geïnformeerd
te worden over de uitkomsten van het bijgevoegde inspectierapport.
Voor wat betreft de internationale informatie-uitwisseling rond de
Verklaring omtrent het gedrag (VOG) in het algemeen verwijs ik naar de
brief van 21 december 2016 van de toenmalige Minister van Veiligheid en
Justitie.2
Aanleiding rapport en algemene reactie
Aanleiding voor dit onderzoek is een calamiteit uit 2011 (seksueel
grensoverschrijdend gedrag van een aspirant pleegouder naar een
minderjarige, die bij de aspirant pleegouder woonde, samen met twee
andere pleegkinderen).
De calamiteit werd in 2016 bij de inspecties bekend.
De Inspectie Jeugdzorg (inmiddels IGJ i.o.) ontving in 2011 een melding
van de pleegzorgvoorziening Pactum, waarin deze aangaf dat drie
pleegkinderen direct waren weggehaald uit een aspirant-pleeggezin. Dit
nadat bekend was geworden dat één van de aspirant pleegouders in het
verleden veroordeeld was voor seksueel misbruik van een minderjarige.
In de melding gaf Pactum aan dat er geen signalen waren dat de aspirant
1
2

kst-31839-614
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 34 550 VI, nr. 92.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 839, nr. 614

1

pleegouder seksueel grensoverschrijdend gedrag getoond had richting de
drie pleegkinderen. Ook was de mogelijke onveilige situatie direct
opgeheven met de uithuisplaatsing van de drie pleegkinderen. Daarmee
was er voor de Inspectie Jeugdzorg in 2011 geen reden om verder actie te
ondernemen.
Na media- en politieke aandacht over de betrokken aspirant pleegouder in
2016 (de man werkte inmiddels in Duitsland als directeur van een
asielzoekerscentrum en wordt daar verdacht van zedenmisdrijven) kwam
de zaak in Nederland opnieuw aan het rollen. Jeugdbescherming
Gelderland (de in 2011 betrokken gezinsvoogdijinstelling van de drie
jeugdigen) nam contact op met de inspecties en deed daarbij melding van
een calamiteit, waarbij sprake was geweest van seksueel misbruik van één
van de pleegkinderen door de aspirant pleegouder. Deze informatie bleek
al in 2012 bekend te zijn bij de betrokken organisaties. De organisaties
hadden de inspecties hier echter niet eerder over geïnformeerd.
Voor de inspecties was deze melding aanleiding om alsnog een
aanvullend onderzoek in te stellen, waarbij IGJ i.o. zich met name richtte
op Pactum en Jeugdbescherming Gelderland en IJenV met name op de
Raad voor de Kinderbescherming (RvdK). Uw Kamer is hierover in de
eerdergenoemde brief van 21 december 2016 schriftelijk geïnformeerd
(Kamerstuk 34 550 VI, nr. 92).
De inspecties onderzochten het handelen van de destijds in 2011
betrokken instellingen in de pleegsituatie. Tevens is onderzoek verricht
naar de huidige screeningsprocedure pleegzorg van deze instellingen.
De inspecties oordelen dat het handelen van betrokken organisaties, te
weten de RvdK, Pleegzorgvoorziening Pactum en Jeugdbescherming
Gelderland in 2011 onvoldoende is geweest. Professionals zijn afgeweken
van de richtlijnen die de organisaties stellen, waardoor belangrijke
stappen in het screeningsproces van de pleegzorg niet zijn genomen of
vertraging hebben opgelopen. De jeugdigen zijn hierdoor oneigenlijk lang
in een onveilige situatie bij een niet-gescreend aspirant pleeggezin
geplaatst, dat geen deel uitmaakte van het netwerk van de jeugdigen.
De inspecties concluderen voorts dat in de uitvoering van de huidige
screeningssystematiek nog steeds risico’s bestaan, zowel ten aanzien van
de plaatsing van jeugdigen in een bestands- of netwerkpleeggezin, als in
het verloop van de procedure rondom de Verklaring van Geen Bezwaar
(VGB-procedure), die de RvdK uitvoert. In deze VGB-procedure worden
van de aspirant pleegouders en inwonende gezinsleden vanaf 12 jaar de
gegevens van het Justitieel Documentatieregister en het eigen archief van
de RvdK geraadpleegd. Bij een strafrechtelijke afdoening inzake zedendelict of kindermishandeling wordt de afgifte van een VGB in principe
altijd geweigerd. Wanneer er redenen zijn om de VGB niet af te geven,
doet de RvdK nader onderzoek. In dat geval wordt contact opgenomen
met de aspirant pleegouders, pleegzorgvoorziening en de plaatser.
Ik heb kennis genomen van de conclusies en aanbevelingen van de
inspecties. Voordat ik meer uitgebreid inga op de aanbevelingen van de
inspecties en de wijze waarop daaraan gevolg zal worden gegeven, wil ik
het volgende kwijt.
Het is uiterst betreurenswaardig dat de kinderen in 2011 slachtoffer zijn
geworden van een foutieve plaatsing en dat een van de kinderen
bovendien slachtoffer is geworden van seksueel misbruik. Dat had nooit
mogen gebeuren en mijn medeleven gaat in de eerste plaats uit naar deze
kinderen. Zij hadden op een veilige plek moeten verblijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 839, nr. 614

2

Een pleegkind moet kunnen opgroeien in een leef- en opvoedsituatie waar
sprake is van continuïteit en veiligheid. Dit vraagt onder andere om
pleegouders die in staat en geschikt zijn om die situatie te bieden.
Essentieel hiervoor is een zorgvuldig uitgevoerde screening van aspirant
(netwerk) pleegouders, zowel door de pleegzorgaanbieder, de (indien
betrokken) Gecertificeerde Instelling, als door de RvdK. De conclusies en
aanbevelingen van de inspecties zijn dan ook een aansporing om de
screening aan te scherpen en waar dat kan te verbeteren.
Aanbevelingen en reactie
De inspecties benoemen in het inspectierapport twee aanbevelingen
specifiek gericht aan Pactum en de RvdK. De inspecties hebben landelijk
gezien signalen ontvangen van andere jeugdhulpinstellingen die erop
wijzen dat de gesignaleerde risico’s zich niet alleen bij de drie betrokken
organisaties voordoen. Daarbij bestaat de kans dat een calamiteit, zoals
die zich in 2011 voordeed, nog steeds kan plaatsvinden. De inspecties
hebben daarom tevens een aanbeveling geformuleerd voor Jeugdzorg
Nederland.
De aanbevelingen aan de partijen zijn:
a) Pactum dient in het verzoek tot een VGB aan de RvdK standaard op te
nemen of het om een bestands- of netwerkplaatsing gaat, en of
jeugdigen al geplaatst zijn bij het gezin op het moment dat screening
wordt aangevraagd. Indien deze informatie niet aangeleverd is,
verwachten de inspecties dat de RvdK hier onmiddellijk actie op
onderneemt.
b) De RvdK dient de mogelijkheden te inventariseren om ieder verzoek tot
VGB in behandeling te nemen en niet te wachten totdat ook de
verzoeken van andere personen, die op het adres van de aspirant
pleegouder ingeschreven staan, binnen zijn. Hierdoor kunnen
professionals wel een screening uitvoeren op leden van het aspirant
pleeggezin die al wel volledige informatie hebben aangeleverd.
c) De inspecties bevelen Jeugdzorg Nederland aan om te inventariseren
of de huidige veldnormen en werkafspraken op het gebied van
bestands- en netwerkpleegzorg nog passend zijn voor de situatie die
landelijk na de transitie is ontstaan. Indien dit niet het geval is,
verwachten de inspecties dat Jeugdzorg Nederland in ieder geval
samen met de drie betrokken organisaties komt tot hernieuwde
afspraken die als doel hebben de veiligheid en matching te borgen.
Mijn reactie is als volgt.
In het verzoek tot een VGB-screening dient Pactum standaard op te nemen
of het om een bestands- of netwerkplaatsing gaat en of de jeugdigen al
geplaatst zijn. Ik merk daarbij op dat het aanvraagformulier voor de
VGB-screening door de RvdK hierop inmiddels is aangepast en als bijlage
is opgenomen in het Kwaliteitskader voorbereiding en screening aspirant
pleegouders van Jeugdzorg Nederland. Ook wordt in dit Kwaliteitskader
opgenomen dat de pleegzorgaanbieder de RvdK onverwijld dient te
informeren over veranderingen in de status van een VGB-aanvraag.
Ik constateer voorts dat de RvdK een aantal maatregelen heeft getroffen
om de VGB-screening aan te scherpen, gericht op een sneller en efficiënter verloop ervan. De RvdK zal de interne werkwijze zo inrichten dat
prioriteit wordt gegeven aan het screenen van netwerkpleegouders en alle
inwonenden op het adres waar op dat moment uit het aanvraagformulier
blijkt dat er een kind wordt geplaatst.
Wanneer blijkt dat er al kinderen in het gezin zijn geplaatst vooruitlopend
op de screening, zal de RvdK dezelfde dag nog contact opnemen met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 839, nr. 614

3

pleegouders, pleegzorgvoorziening en plaatser om de benodigde
formulieren snel compleet te krijgen. Overeenkomstig de aanbeveling van
de inspecties zal de RvdK starten met het screenen van de personen die
volledig op het formulier zijn aangegeven.
Wanneer het dan niet lukt om de gegevens compleet te krijgen, is het
mogelijk om in het belang van de veiligheid van een kind zonder
toestemming te starten met het screenen van de betreffende personen
van wie geen volledig formulier beschikbaar is. Dit zal weloverwogen en
onderbouwd in de dossiers worden geregistreerd. Wanneer uit het JDR
blijkt dat er bij pleegouders antecedenten voorkomen die het afgeven van
een VGB in de weg staan, zal de RvdK direct in samenspraak met de
plaatser van de kinderen bezien op welke wijze geïntervenieerd dient te
worden. De RvdK bouwt binnen de interne werkwijze in dat wanneer
pleegouders een tweede aanvraag indienen voor een VGB dit altijd
inzichtelijk is en dat de plaatser van het kind hiervan direct op de hoogte
wordt gesteld.
De derde aanbeveling van de inspecties is voortvarend opgepakt in het
kader van het actieplan pleegzorg, dat op 30 mei 2017 naar uw Kamer is
gestuurd.3 Belangrijk onderdeel van dit actieplan is dat het proces van
voorbereiding en screening voldoende waarborgen biedt voor een veilige
plaatsing bij geschikte pleegouders, dat de taken van de organisaties
bekend zijn en aansluiten op de context van het veranderde zorglandschap. Om dit te bewerkstelligen is Jeugdzorg Nederland gestart met een
evaluatie van het kwaliteitskader voorbereiding en screening aspirant
pleegouders. Daarnaast zijn er verbeterpunten in de VGB-procedure
geïnventariseerd. Binnen het actieplan pleegzorg worden deze verbeterpunten opgepakt. Jeugdzorg Nederland werkt hierin nauw samen met de
RvdK en met partijen zoals het Nederlandse Jeugdinstituut (NJi), de
Nederlandse Vereniging voor Pleeggezinnen (NVP) en de Vereniging
Nederlandse Gemeenten (VNG).
Uitvoering van de aangekondigde acties
De inspecties hebben aangekondigd de verbetermaatregelen te
monitoren. Binnen een half jaar na oplevering van het rapport zullen de
inspecties toetsen bij de RvdK, Pleegzorgvoorziening Pactum, Jeugdbescherming Gelderland en Jeugdzorg Nederland of de verbeteringen
daadwerkelijk zijn doorgevoerd.
Daarnaast volgen de Minister van VWS en ik de uitvoering van het
actieplan pleegzorg. U wordt daarover periodiek geïnformeerd. De
eerstvolgende rapportage ontvangt u in april wanneer de Minister van
VWS u informeert over het toegezegde programma «Zorg voor de
Jeugd».
Ik zal specifiek toezien op invoering van de aangescherpte VGB-procedure
zoals die door de RvdK uitgevoerd dient te worden. Ik ben met de
inspecties van mening dat het – gezien de risico’s – van groot belang is
dat professionals voldoende tijd en ondersteuning krijgen om de
screeningsprocedure kwalitatief goed uit te voeren. Dat zal ik bespreken
met de RvdK. Uitgangspunt is en blijft dat (pleeg)kinderen op een veilige
plek moeten verblijven.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

3

Kamerstuk 31 839, nr. 580.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 839, nr. 614

4