Crisisdiensten in de zorgketen
van de acute geestelijke
gezondheidszorg
Toezicht 2017 – 2018

Aanleiding
De crisisdienst is een belangrijke schakel in de acute ggz keten.
Om meerdere redenen heeft de Inspectie Gezondheidszorg en
Jeugd besloten toezichtsbezoeken aan crisisdiensten af te leggen
in de periode september 2017 – mei 2018. Deze redenen waren:
– bevindingen vanuit inspectietoezicht;
– de ontwikkelingen rondom de zorg voor personen met
verward gedrag;
– en de in maart 2017 vastgestelde, maar nog niet
geïmplementeerde, generieke module Acute Psychiatrie.[1]
Vanaf medio 2015 is er grote maatschappelijke aandacht voor de
opvang, hulpverlening en ondersteuning van kwetsbare mensen
en in het bijzonder mensen met verward gedrag. In opdracht van
de Vereniging Nederlandse Gemeenten, het Ministerie van Justitie
en Veiligheid en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport (hierna: VWS) is vervolgens het ‘aanjaagteam verwarde
personen’ van start gegaan. De werkzaamheden van het
aanjaagteam zijn voortgezet door het Schakelteam voor personen
met verward gedrag. In 2017 en 2018 is het Schakelteam aan de
slag gegaan om ervoor te zorgen dat overal in Nederland een goed
werkende aanpak komt voor mensen met verward gedrag.
Niet bij alle personen met verward gedrag is sprake van een
(vermoeden van een) psychiatrische stoornis. Naar schatting
speelt bij zo’n 40 tot 60% van de personen met verward gedrag
de aanwezigheid of een sterk vermoeden van psychiatrische
problematiek in het heden of verleden (bekendheid met ggz)

een rol.[2] Deze personen kunnen in crisissituaties te maken krijgen
met de acute zorgketen van de ggz.
VWS heeft in 2015 de belangrijkste risico’s voor patiënten in deze
keten laten inventariseren. Ook MIND deed hiernaar onderzoek.[3]
De belangrijkste risico’s hadden betrekking op overdrachtsmomenten, de opvolging van een crisismelding, het inschatten
van de crisis, de bereikbaarheid van instanties en criteria voor
opname of zorg thuis. Deze knelpuntenanalyse was de
belangrijkste aanleiding om een generieke module Acute
Psychiatrie te ontwikkelen. Deze module beschrijft de inhoud en
de organisatie van hulpverlening voor personen in een crisissituatie en is een standaard voor hulp aan personen in een
crisissituatie waarbij sprake is van (een vermoeden van)
psychiatrische problematiek. De generieke module vormt hiermee
een onderdeel van de verbetering die partijen inzetten in de zorg,
opvang en ondersteuning voor verwarde personen.
Een analyse van meldingen die bij de inspectie zijn gedaan waarbij
een crisisdienst was betrokken, onderstreepte de hierboven
genoemde risico’s. Tevens bleek uit deze analyse dat het
onvoldoende betrekken van familie en andere naasten, personeelsgebrek, beperkte deskundigheid en het onvoldoende naleven van
de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
risicofactoren waren.

[2]
[3]

[1]

https://www.ggzstandaarden.nl/generieke-modules/acute-psychiatrie

1				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd – september 2018

Koekkoek B. Verward in Nederland: hoe we omgaan met mensen met
psychische stoornissen. Lannoo, 1ste druk 2017.
Monitor crisiszorg in de GGZ: Een peiling onder mensen met een
psychische aandoening en naastbetrokkenen over de veranderingen in
de crisiszorg, nazorg en preventie. Landelijk Platform GGz, juni 2016.

Doel en effect van toezicht
Het doel was om door toezicht te toetsen of crisisdiensten op
basis van de huidige (veld)normen werken. Een ander doel was te
stimuleren dat conform de generieke module Acute Psychiatrie
wordt gewerkt, afhankelijk van de voortgang van het
implementatieproces.
Het beoogd effect van het toezicht was dat personen die in crisis
zijn met een (vermoeden van een) psychiatrische stoornis, een
adequate beoordeling, aanbod van interventies, triage en zo nodig
verantwoord vervoer krijgen, waarbij de betrokken crisisdienstmedewerkers effectief communiceren en de juiste personen
betrekken bij en tijdens het crisiscontact.

–
–
–
–
–
–
–
–
–
–

bereikbaarheid van de crisisdienst;
inschatting/beoordeling van een crisissituatie;
crisisinterventies ter plaatse;
communicatie/verantwoordelijkheidsverdeling;
triage;
doorverwijzing en vervoer;
betrekken van naasten;
deskundigheid en scholing;
Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld, inclusief
kindcheck;
inzet bij asielzoekerscentra.

Resultaten
Selectie bezoeken en toetsingen
De selectie van de bezochte crisisdiensten was vooral
gebaseerd op:
– informatie uit meldingen aan de inspectie;
– nieuwe initiatieven om de crisisdienst anders in te richten;
– de grootte van het verzorgingsgebied, waarbij tevens werd
gestreefd naar een afspiegeling van zowel voor een stedelijk
als een plattelandsgebied.
Op basis hiervan zijn 14 instellingen geselecteerd[4] en van elk van
deze instellingen is één crisisdienst bezocht (op één locatie).
Vanwege het aantal inspectiebezoeken kunnen de uitkomsten van
deze toezichtronde niet als representatief worden gezien voor het
functioneren van alle crisisdiensten in Nederland. De andere
crisisdiensten kunnen echter wel leren van de uitkomsten van
deze bezoekronde. De inspectie maakt daarom met deze
rapportage de geaggregeerde bevindingen uit deze bezoeken
openbaar.
Tijdens de uitvoering van het toezicht is gesproken met sociaal
psychiatrisch verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten,
artsen, psychiaters en management. Een ander onderdeel van de
toezichtsbezoeken was het inzien van patiëntendossiers. Tevens
zijn tijdens deze bezoeken de medicijnvoorraad/’de dokterstas’
geïnspecteerd.

Bezoekinstrument
De generieke module Acute Psychiatrie was nog niet
geïmplementeerd en kon daarom niet dienen als basis voor de
te toetsen normen. Om het toezicht gericht op de acute ggz
zorgketen en de crisisdiensten in het bijzonder vorm te geven,
toetste de inspectie aan reeds bestaande normen, richtlijnen en
protocollen. Het accent lag op veldnormen die betrekking hadden
op uit (inspectie)onderzoek bekende knelpunten. Deze normen
zijn ondergebracht in de volgende toezichtthema’s:

[4]

Bij deze selectie is uitgegaan van 25 grote ggz-instellingen die 7x24 uurs
crisisdienst verzorgen. Een aantal van deze instellingen heeft meerdere
– regionaal werkende – crisisdiensten.

2				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd – september 2018

Alle 14 crisisdiensten zijn bezocht door twee of drie inspecteurs.
De resultaten van alle bezoeken zijn op de volgende bladzijden
weergegeven. Per bezoek is een rapport opgesteld dat via de
website van de inspectie is gepubliceerd.[5]

Samenvatting
In deze toezichtronde heeft de inspectie zich op 14 crisisdiensten
gericht. Daarom kunnen de resultaten niet als representatief
worden beschouwd voor alle crisisdiensten in Nederland. De
resultaten van deze toezichtronde laten zien dat de bezochte
crisisdiensten over het algemeen voldoen aan de huidige
veldnormen om goede en veilige zorg te bieden. De inspectie zag
geen reden handhavingsmaatregelen te treffen en gaat ervan uit
dat de raden van bestuur en het management van de crisisdiensten op basis van de inspectiebevindingen voortvarend de
zorg verder verbeteren. Wel zijn instellingen gevraagd
verbetermaatregelen te treffen. Verbeteringen kunnen in het
bijzonder worden doorgevoerd in het medicatiebeleid, het
scholingsbeleid, het melden van incidenten in de zorg en het
naleven van de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling.
Een goede implementatie van de generieke module Acute
Psychiatrie kan de kwaliteit van zorg nog verder verbeteren. De
implementatie van deze module wordt een uitdaging, in het
bijzonder omdat het grote veranderingen van de organisatie en
van de inhoud van de zorg inhoudt. Ook het dreigend tekort aan
medewerkers in de crisisdienst kan de kwaliteit van zorg in de
toekomst bemoeilijken.

Conclusie
5 van de 14 bezochte crisisdiensten voldeden geheel aan de
huidige (veld)normen om verantwoord goede en veilige zorg te
bieden. Richtlijnen, protocollen en werkinstructies waren op orde
en medewerkers van de crisisdienst konden hiermee uit de voeten.
Crisisdiensten waren goed bereikbaar en de beschikbaarheid van
deskundige medewerkers was kwalitatief en kwantitatief op orde.
Opleidings- en (bij)scholingsfaciliteiten waren aanwezig, de
medicatieveiligheid was geborgd en er werd adequaat
gecommuniceerd met ketenpartners.
[5]

www.igj.nl

De andere 9 bezochte crisisdiensten voldeden grotendeels
aan de huidige (veld)normen om verantwoord kwalitatieve en
veilige zorg te bieden. Verbeteringen waren in het bijzonder nodig
op het gebied van de medicatieveiligheid. Daarnaast verdiende
het scholingsbeleid voor medewerkers van de crisisdienst meer
aandacht en op het werk van de crisisdienst afgestemde richtlijnen,
protocollen en werkinstructies dienden beter te worden gebruikt.
Tevens dienden incidenten in de patiëntenzorg intern beter te
worden gemeld. Ook moest beter volgens de Meldcode huiselijk
geweld en kindermishandeling worden gewerkt, zowel wat betreft
signalering, het volgen van het stappenplan, de interne procedures
als de registratie van de handelingen. Verder was het van belang
het vervoer van patiënten beter te organiseren om de veiligheid
en continuïteit hiervan te borgen.

Handhaving
De inspectie heeft de raden van bestuur van negen instellingen
gevraagd verbetermaatregelen te treffen. De resultaten van het
toezicht gaven het management van de crisisdiensten voldoende
handvatten de zorg verder te verbeteren. Daarnaast waren al
verschillende verbeteracties ingezet. Bij geen enkele crisisdienst
waren de tekortkomingen zo ernstig dat de kwaliteit en veiligheid
van de zorg in het geding waren. De inspectie zag daarom geen
aanleiding om nadere handhavingsmaatregelen te treffen.

Vervolgacties inspectie
De inspectie blijft het functioneren van de acute ggz keten
volgen. Vooral nadat de implementatie van de generieke module
Acute Psychiatrie is ingevoerd. De inspectie zal crisisdiensten
(on)aangekondigd blijven bezoeken.

Wat verwacht de inspectie van zorgaanbieders en andere
betrokkenen?
De inspectie rekent op de inzet van betrokken partijen om de
organisatie en de inhoud van de hulpverlening aan personen in
een crisissituatie verder te verbeteren. Hierbij is de implementatie
van de generieke module Acute Psychiatrie van cruciaal belang en
richtinggevend voor de toekomst. Dit is in het bijzonder van
belang omdat de beperkte specifieke veldnormen die nu gangbaar
zijn, worden vervangen door normen die een eenduidige inhoud
en organisatie van de crisisdiensten vereisen. Dit vraagt nog veel
inspanningen van diverse partijen. De financiering moet op orde
zijn, de regionale samenwerking moet z’n beslag krijgen,
vervoersinitiatieven die gesubsidieerd werden moeten, indien ze
succesvol zijn, structureel ingezet kunnen worden. Daarnaast
moet blijken in hoeverre de generieke module uitvoerbaar is,
bijvoorbeeld wat betreft de aanrijtijden voor crisisdiensten die een
meer stedelijk gebied bedienen of voor crisisdiensten die vooral in
een plattelandsgebied werkzaam zijn. Ten slotte kan het dreigend
tekort aan beroepsbeoefenaren de implementatie van de
generieke module bemoeilijken.
Verder is de inspectie zich er van bewust dat de inwerkingtreding
van de Wet verplichte ggz (Wvggz) met ingang van 1 januari 2020,
van invloed zal zijn op de werking van de acute ggz keten en
andere betrokken ketenpartners.
3				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd – september 2018

De resultaten
Richtlijnen, protocollen en werkinstructies gaven richting
aan het werk van de crisisdienst
Alle crisisdiensten hadden richtlijnen, protocollen en werkinstructies die bij de medewerkers bekend waren en waarnaar
werd gehandeld. Alle documenten waren digitaal beschikbaar en
veelal ook te raadplegen tijdens huisbezoeken via een laptop of
tablet. Bij tien van de veertien crisisdiensten werden deze
documenten periodiek geactualiseerd en opnieuw onder de
aandacht gebracht van de medewerkers. De richtlijnen,
protocollen en werkinstructies van de andere vier crisisdiensten
werden minder consequent geactualiseerd of waren nog
gedeeltelijk in ontwikkeling. Volgens veel medewerkers zit de
werkwijze van de crisisdienst ‘in het hoofd’ en is het raadplegen
van protocollen en richtlijnen nauwelijks nodig.

Personele bezetting van crisisdiensten veelal op orde, maar
kwetsbaar
De gewenste bezetting van de crisisdiensten binnen en buiten
kantooruren kon over het algemeen worden gerealiseerd. De
voorwachtfunctie werd altijd vervult door een sociaal psychiatrisch
verpleegkundige, soms samen met een arts in opleiding (AIOS) of
een arts niet in opleiding (ANIOS). De achterwachtfunctie werd bij
alle crisisdiensten vervult door een psychiater. Drie van de 14 crisisdiensten gaven aan moeite te hebben om per dienst voldoende
medewerkers in te roosteren. Alle crisisdiensten gaven aan te
kampen met een dreigend tekort aan sociaal psychiatrisch verpleegkundigen en psychiaters. Vacatures waren moeilijk in te vullen. Als
mogelijke oorzaak gaven medewerkers aan dat veel psychiaters als
ZZP-er werkten en geen (nacht)diensten draaien. Ook de afname
van het aantal AIOS’en en ANIOS’en werd als oorzaak benoemd.

Deskundige en ervaren medewerkers in de crisisdienst
De medewerkers van de crisisdienst waren over het algemeen zeer
ervaren in hun vak. Het viel de inspectie op dat verjonging
enigszins achter bleef, in het bijzonder bij de sociaal psychiatrisch
verpleegkundigen. Elf van de veertien crisisdiensten beschikten
over opleidingsplannen en een passend scholingsbeleid voor het
werk in de crisisdienst. Er werd toenemend gebruik gemaakt van
E-learning modulen. Tevens waren er mogelijkheden voor
intervisie en supervisie. Drie van de veertien crisisdiensten boden
een meer algemeen (bij)scholingsprogramma aan. Bij een van
deze drie stond het scholingsaanbod onder druk wegens
bezuinigingen. Veel voorkomende deskundigheidsbevordering
was gericht op suïcidepreventie, agressieregulatie, gesprekstechnieken en het toepassen van de Meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling.

De bereikbaarheid en beschikbaarheid van de crisisdienst
geborgd
Alle crisisdiensten waren 7 x 24 uur beschikbaar en bereikbaar.
Verwijzers buiten kantooruren waren in het bijzonder huisartsen,
huisartsenposten, politie, soms ook ziekenhuizen (artsen van de
Spoed Eisende Hulp) en beschermende woonvormen.

Beoordeling van persoon in crisis gebeurde systematisch en
op diverse beoordelingslocaties
De GGZ Triagewijzer[6] die op basis van de generieke module Acute
Psychiatrie is ontwikkeld om de urgentie van een crisisinterventie
te bepalen, werd bij vier van de veertien crisisdiensten getest en
daarna toegepast. Ook een aantal andere crisisdiensten
gebruikten de triagewijzer al als hulpmiddel. De beoordeling van
een persoon in crisis toonde een divers beeld. Een aantal diensten
gaven er de voorkeur aan de beoordeling op een beoordelingslocatie van de crisisdienst te doen, andere diensten legden voor de
beoordeling vooral huisbezoeken af en bij een aantal was het
vooral afhankelijk van de situatie waarin de te beoordelen
persoon verkeerde.
De beoordeling gebeurde in eerste instantie door de voorwacht.
De meeste crisisdiensten hadden een werkwijze met twee
voorwachten. Hoewel daar in drukke tijden of bij bekenden
patiënten ook wel van werd afgeweken en de beoordeling door
één voorwacht gebeurde. Daarnaast werd altijd op basis van de
verwijsinformatie ingeschat of er een zodanig gevaarlijke situatie
kon zijn dat de politie moest worden ingeschakeld.
In bijna alle gevallen werd (telefonisch) overleg gevoerd met de
psychiater (achterwacht) om het beleid te bepalen. De achterwacht kwam altijd ter plaatse indien de voorwacht dat raadzaam
vond en in ieder geval indien de beoordeling zou kunnen leiden
tot een inbewaringstelling.
Een probleem dat bij verschillende crisisdiensten speelde was dat
bij meerdere gelijktijdige meldingen de regionaal afgesproken
aanrijdtijd niet altijd werd gehaald. Dat gold in het bijzonder
indien één psychiater als achterwacht beschikbaar was voor een
groot plattelandsgebied.

Veel oog voor de ‘kindcheck’ tijdens crisiscontacten, de
Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
verdiende meer systematische aandacht[7]
Over het algemeen werd de kindcheck voldoende toegepast bij
een crisiscontact met een nieuwe patiënt. Het herhalen van een
kindcheck indien zich een nieuwe crisis voordoet bij een bekende
patiënt (zijn de kinderen veilig, wie zorgt voor hen) was nog niet
overal gemeengoed. Ook was er onvoldoende systematische
aandacht voor signalen van andere vormen van geweld, zoals
partnergeweld. De verschillende systemen van elektronische
patiëntendossiers waren niet alle even overzichtelijk in het
registeren en terugvinden van informatie met betrekking tot het
werken volgens de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. De systematiek van ‘de vijf stappen’ die de
Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling beschrijft werd
bij 5 van de 14 crisisdiensten nauwelijks gevolgd. Het ontbrak

[6]
[7]

http://www.sirm.nl/publicaties/ggz-triagewijzer
De meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling helpt professionals
bij vermoedens van huiselijk geweld of kindermishandeling. Aan de hand
van 5 stappen bepalen professionals of ze een melding moeten doen bij
Veilig Thuis en of er voldoende hulp kan worden ingezet. De kindcheck is
hiervan onderdeel. Doel is kinderen te vinden die risico lopen mishandeld
te worden.

4				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd – september 2018

aan het (herhaald) uitvoeren van de kindcheck, het systematisch
in kaart brengen van signalen, het bepalen of hulp moet worden
georganiseerd of dat er een melding moest worden gedaan bij
Veilig Thuis, en wie daarvoor verantwoordelijk was. De
verantwoordelijkheden binnen de organisatie (welke
functionarissen verantwoordelijk zijn voor welke stappen) waren
niet altijd conform het model van de Meldcode vastgelegd.

Betrekken van familie en/of naasten bij crisisbeoordeling
altijd onder de aandacht
Alle medewerkers van de crisisdiensten betrokken, indien
mogelijk, familie of naasten bij de beoordeling van een crisis. Daar
werd veel aandacht aan besteed en veel waarde aan gehecht.
Ondersteunend hiervoor kan de generieke module ‘
Samenwerking en ondersteuning naasten van mensen met
psychische problematiek (2016)’ zijn.[8] Deze module bevat een
veelheid aan aandachtspunten voor de zorg om de samenwerking
in de triage (patiënt, naasten, zorgprofessionals) te verbeteren.
Niet alle aandachtspunten zijn echter van toepassing voor de
situatie waarin een crisis moet worden beoordeeld. Slecht bij twee
van de veertien crisisdiensten was deze module bekend (het
gebruik van deze module is geen veldnorm).

Veel aandacht voor risicotaxatie op suïcidaliteit en agressie
Alle medewerkers van de crisisdiensten waren zich bewust van de
noodzaak bij een crisisbeoordeling na te gaan of sprake was van
suïcidaliteit en/of agressie. Dit gebeurde veelal door een
(klinische) inschatting ter plaatse of een psychiatrisch onderzoek.
Risicotaxatie-instrumenten waren wel bekend, maar werden niet
erg geschikt geacht om tijdens – vaak hectische – crisisbeoordelingen te gebruiken. Kennis van suïcidepreventie en
agressieregulatie waren belangrijke onderwerpen van scholingsprogramma’s.

Bij bekende patiënten werd aanwezigheid crisiskaart of
signaleringsplan altijd nagegaan
Voorwachten hadden bij een crisiscontact meestal de beschikking
over een laptop of tablet waarmee het dossier van een patiënt die
al bekend was bij de instelling kon worden ingezien. Altijd werd
nagagaan of de betreffende patiënt een crisiskaart of een
signaleringsplan had. Indien mogelijk werd vervolgens bij de
crisisbeoordeling en het vervolg daarop rekening gehouden met
de wensen en voorkeuren van de patiënt. Familie of andere
naasten werden altijd betrokken bij het maken van vervolgafspraken. Aandachtpunt was wel dat het al dan niet handelen
volgens een signaleringsplan of crisiskaart niet altijd in het
patiëntendossier was vastgelegd.

[8]

https://www.ggzstandaarden.nl/generieke-modules/samenwerking-enondersteuning-naasten-van-mensen-met-psychische-problematiek.
Deze module is nog niet opgenomen in het register van het Zorginstituut
Nederland.

Meldingen van incidenten tijdens crisisdienst kon beter

De werkvoorraad medicatie moest beter worden beheerd

Veel medewerkers van de crisisdiensten legden de drempel hoog
als het ging om het intern melden van incidenten die voorkomen
in de zorg aan patiënten. In aanraking komen met agressie werd
bijvoorbeeld vaak gezien als ‘horend bij het vak’ en niet snel
gemeld. Voor medicatiefouten bleek wel een grote meldingsbereidheid.

Elke crisisdienst beschikte over een werkvoorraad medicatie – ook
wel ‘dokterstas’ genoemd – die door de medewerkers van de
crisisdienst in noodgevallen kan worden gebruikt. Bij alle diensten
was sprake van een beperkte, niet op naam gestelde, medicatievoorraad. Bij vier van de crisisdiensten was deze werkvoorraad
niet goed omschreven of was het niet na te gaan hoeveel van elk
geneesmiddel in de werkvoorraad aanwezig was of zou moeten
zijn. Dat had onder andere te maken met de registratie van de
verstrekte geneesmiddelen die niet in alle gevallen adequaat was.
Daarnaast is het nodig de werkvoorraad jaarlijks te evalueren met
de betrokken apotheker om na te gaan of de voorraad moet
worden aangepast. Bij 4 van de 14 diensten was dit niet geregeld.
Alle tekortkomingen werden tijdens de toezichtbezoeken door
de medewerkers van de crisisdienst onderkend en verbeteringen
werden meteen doorgevoerd.

Na een crisisbeoordeling gebeurde toeleiding naar zorg of
geen zorg in overleg
De beslissing wat na een crisisbeoordeling moet gebeuren, was
altijd gebaseerd op basis van overleg tussen voorwacht en
achterwacht, waarbij de mening van de persoon in crisis en van
familie en naasten, zoveel mogelijk werd betrokken. Bij 11 van de
14 crisisdiensten was de procedure die moet worden gevolgd,
vastgelegd in een protocol. Bij de andere drie diensten was vooral
de klinische beoordeling leidend. Het vervolg kan voor personen
in crisis erg divers zijn. Soms was geen verdere zorg nodig, vaak
was een (kort) vervolg nodig bijvoorbeeld bij een ‘Intensive Home
Treatment’ (IHT) team, een FACT team of een wijkteam. Bij
bekende patiënten was contact met de eigen behandelaar erg
belangrijk. Een vrijwillige opname in een ggz-instelling behoorde
ook tot de mogelijkheden. Voor een klinische opname was echter
vaak een inbewaringstelling nodig, omdat op basis van
vrijwilligheid een noodzakelijke opname (wegens gevaar voor de
patiënt zelf of anderen) niet mogelijk was.
Na een crisisbeoordeling volgde altijd een bericht hierover aan de
huisarts van de betreffende persoon. Over het algemeen gebeurde
dat binnen 24 uur. Bij 11 van de crisisdiensten was dit goed
geregeld en werd de brief aan de huisarts gegenereerd uit de
informatie uit het patiëntendossier en digitaal verstuurd. De
3 overige diensten was dit nog voor verbetering vatbaar. Bij
bekende patiënten werd ook altijd de ggz-behandelaar
geïnformeerd.

Medicatie werd verantwoord voorgeschreven
Indien het noodzakelijk was medicatie toe te dienen bij een
crisisbeoordeling, was hierover altijd overleg tussen de voorwacht
en de achterwacht. Als de psychiater ter plaatse was, kon het
recept in de regel met een elektronisch voorschrijfsysteem (EVS)
(via laptop) worden gemaakt, waarbij dan tevens de medicatiebewaking zoveel als mogelijk was geborgd. Het was ook mogelijk
een overzicht van de medicatie te zien die de (bekende) patiënt al
gebruikte, hoewel dat in de meeste gevallen alleen de medicatie
was die door een arts van de betreffende ggz-instelling was
voorgeschreven. Medicatie die door anderen (huisarts, somatisch
medisch specialist) was voorgeschreven moest veelal op andere
plaatsen in het dossier worden opgezocht of op andere wijzen
worden achterhaald. Eén actueel overzicht van voorgeschreven
medicatie van verschillende voorschrijvers is met de huidige EVS
systemen niet mogelijk.

De samenwerking en communicatie met ketenpartners
veelal vastgelegd
Alle crisisdiensten investeerden veel in een goede samenwerking
met ketenpartners. Het lukte steeds beter om regionale afspraken
te maken over samenwerking en afspraken werden ook steeds
vaker vastgelegd. Er was in de regio’s bij alle partijen een
urgentiebesef dat de zorg voor personen die in crisis zijn met een
(vermoeden van een) psychiatrische stoornis een gemeenschappelijke aanpak noodzakelijk is.

Noodzakelijk vervoer van patiënten was soms lastig te
organiseren
Als personen in crisis beoordeeld moesten worden op een
beoordelingslocatie van de crisisdienst werden vaak familie of
naasten gevraagd het vervoer te organiseren. Ook werd zo nodig
taxivervoer geregeld.
Indien vervoer noodzakelijk was na een crisisbeoordeling maakten
crisisdiensten gebruik van verschillende mogelijkheden. Bij een
noodzaak voor een inbewaringstelling of bij medische
complicaties werd altijd een ambulance ingeschakeld. Een aantal
diensten maakte gebruik van een commerciële aanbieder van
ggz-vervoer of een psycholance (ambulance met beperkte
aanwezigheid medische apparatuur). Meestal betrof het door
ZonMW gefinancierde experimenten.[9]
Vervoer door de politie werd door de medewerkers van de
crisisdienst, maar ook door de politie zelf, als zeer onwenselijk
gezien. Vervoer door politie zou alleen moeten gebeuren bij een
vermoeden van het gepleegd hebben van een strafbaar feit of in
geval van (dreiging met) ernstige fysieke agressie.
9 van de 14 crisisdiensten hadden goede afspraken met
vervoerders kunnen maken. Bij de andere 4 diensten was dit
minder goed geregeld, hoewel er flink werd geïnvesteerd dit goed
te regelen en vast te leggen. Knelpunten bij het vervoer deden zich
vooral voor in de nacht vanwege de beperkte beschikbaarheid van

[9]

5				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd – september 2018

https://www.zonmw.nl/nl/onderzoek-resultaten/geestelijkegezondheid-ggz/

ambulances en indien het noodzakelijk was een patiënt voor
opname naar een andere regio te vervoeren. Dit laatste had onder
andere te maken met de beperkte beschikbaarheid van klinische
opnamemogelijkheden of noodbedden binnen de eigen instelling
of regio.

Aanmelddossiers nog niet gangbaar
Aanmelddossiers zijn dossiers waarin informatie wordt verzameld
over een persoon die mogelijk in crisis is. De informatie wordt
aangeleverd door bijvoorbeeld naasten, de huisarts of andere
hulpverleners. Dus voordat de persoon in kwestie contact heeft
met de crisisdienst. Mocht een crisisbeoordeling vervolgens
noodzakelijk zijn is al relevante informatie voorhanden.
8 van de 14 crisisdiensten hadden een werkwijze waarbij op de één
of andere manier signalen over een persoon die nog niet was
gezien, werden bewaard.

Crisisdiensten verleende zorg bij asielzoekerscentra
8 van de 14 crisisdiensten verleenden ook (crisis) zorg bij personen
die in een asielzoekerscentra verbleven. De betreffende crisisdiensten hebben hierbij geen problemen ervaren. De crisisbeoordelingen werden, ondanks andere financiering, conform de
gebruikelijke werkwijze uitgevoerd. In de regio’s van de andere zes
crisisdiensten was geen asielzoekerscentrum aanwezig.

6				

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd – september 2018