Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

35 165

Verkiezingen

Nr. 57

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 april 2023
Bij brief van 24 maart jl. heeft de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken mij verzocht een reactie te geven op het NRC-artikel van 16 maart
2023 «Een tekort aan stembiljetten, uitgeputte stemmentellers en andere
onregelmatigheden» en over het bericht van de Nederlandse Vereniging
Voor Burgerzaken (NVVB) van 21 maart 2023 «NVVB vindt telproces niet
langer uitvoerbaar!». Ook meldde de commissie besloten te hebben tot
het binnen afzienbare tijd voeren van een commissiedebat over het
Verkiezingsproces Provinciale Statenverkiezingen van 15 maart 2023.
Het verzoek van de commissie voor Binnenlandse Zaken komt op het
moment dat de evaluatie van de provinciale staten- en waterschapsverkiezingen nog uitgevoerd wordt. Ik vind het belangrijk dat de evaluatie van
verkiezingen, zoals te doen gebruikelijk, grondig wordt uitgevoerd. Dat
vergt de nodige tijd.
Het op korte termijn inhoudelijk reageren op de artikelen zou van mij
vragen dat ik vooruitloop op bevindingen uit onderzoeken die nog niet zijn
afgerond. Graag informeer ik u in deze brief op welke wijze de evaluatie
van deze verkiezingen wordt uitgevoerd. Ik verwacht uw Kamer uiterlijk in
september over de uitkomsten daarvan te kunnen informeren.
Zoals bij iedere verkiezing evalueert het ministerie ook deze provinciale
staten- en waterschapsverkiezingen grondig. Doelstelling van deze
evaluatie is na te gaan wat bij toekomstige verkiezingen kan worden
verbeterd. Dit jaar wordt in het bijzonder aandacht gegeven aan de
invoering van de nieuwe procedure vaststelling verkiezingsuitslagen. Naar
aanleiding van de signalen van gemeenten worden in de maand april, in
samenwerking met de Nederlandse Vereniging Voor Burgerzaken (NVVB)
en de Kiesraad, regionale evaluatiebijeenkomsten georganiseerd waarin
het ministerie in gesprek gaat met de projectleiders verkiezingen van
gemeenten. Doel van deze gesprekken is de ervaringen van de afgelopen

kst-35165-57
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 165, nr. 57

1

verkiezingen op te halen en mee te nemen in de evaluatie. Deze regionale
bijeenkomsten zijn een aanvulling op de volgende onderzoeksactiviteiten:
– De gemeenten worden via een vragenlijst bevraagd over feiten, cijfers
en ervaringen over de organisatie van deze verkiezingen.
– Er vindt data-analyse plaats rond de aantallen, kenmerken en spreiding
van stemlokalen/stembureaus en rond het gebruik van corrigenda en
aantallen onverklaarde verschillen.
– Steekproefsgewijs zijn leden van gemeentelijk en centraal stembureaus, en ambtenaren die hen ondersteunden bij de werkzaamheden,
uitgenodigd om de werkzaamheden van het gemeentelijk stembureau
en centraal stembureau te bespreken in focusgroepen.
– Stembureauleden en tellers worden via een vragenlijst gevraagd naar
hun ervaringen bij het tellen van de stemmen.
– Kiezers worden via een vragenlijst gevraagd naar hun ervaringen
tijdens deze verkiezingen en de redenen waarom zij wel of niet zijn
gaan stemmen.
– De fysieke toegankelijkheid van stemlokalen is steekproefsgewijs
gecontroleerd door experts.
– Middels een campagne-effectonderzoek wordt het effect van de
publiekscampagne gemeten.
Naast de genoemde evaluatieonderzoeken ontvang ik een evaluatieadvies
van de NVVB en een waarnemersrapportage van Democracy Volunteers.
Ook zal de Kiesraad een evaluatieadvies opstellen. Over zijn evaluatieadvies heeft de Kiesraad gemeld in te gaan op:
– De bijzonderheden rond de dag van stemming en de tellingen o.a. op
basis van de meldingen die bij het Informatiepunt Verkiezingen zijn
binnengekomen;
– De ervaringen met de controle-protocollen en het gebruik van OSV in
het proces van uitslagvaststelling en de verbetermogelijkheden die zij
daarin zien.
Naast de provinciale staten- en waterschapsverkiezingen evalueer ik ook
de verkiezingen voor het kiescollege niet-ingezetenen en de verkiezingen
in Caribisch Nederland. Met de betrokken instanties in Caribisch
Nederland evalueer ik de verkiezingen via een vragenlijst en gesprekken.
Ook ontvang ik een waarnemingsrapport van de Organisatie van
Amerikaanse Staten (OAS). In de evaluatie van de verkiezingen voor het
kiescollege niet-ingezetenen worden kiezers gevraagd naar hun
ervaringen met deze verkiezingen en vindt een evaluatie plaats met de
betrokken politieke partijen. Ook heb ik de Kiesraad en de gemeente Den
Haag gevraagd een evaluatieadvies uit te brengen. De Kiesraad is
gevraagd in het bijzonder in te gaan op de stemwaarde en de uitwerking
daarvan op de gelijkheid voor kiezers in de praktijk1 en de eventuele
verbetermogelijkheden inzake de kandidaatstellingsprocedures bij deze
verkiezing. De gemeente Den Haag is gevraagd in te gaan op de wijze
waarop de procedures rond de kandidaatstelling voor deze verkiezing en
rond het kiescollege in de praktijk zijn uitgepakt en of zij concrete
verbeteringen zien. Daarnaast is ook gevraagd om inzicht te geven in de
wijze van communiceren aan de kiezers.
Ik verwacht de evaluatie van deze provinciale staten- en waterschapsverkiezingen deze zomer af te ronden en in september de evaluatie met mijn
bevindingen met u te kunnen delen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot
1

Naar aanleiding van de toezegging aan het lid Koole (PvdA) tijdens de behandeling van de Wet
kiescollege niet-ingezetenen (Handelingen I 2022/23, nr. 3, item 11, 3–11, p. 17).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 35 165, nr. 57

2