2020D20736

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Financiën heeft op 27 mei 2020 enkele vragen en
opmerkingen aan de Staatssecretaris van Financiën – Toeslagen en
Douane voorgelegd over de door de Staatssecretaris op 30 april 2020
toegezonden brief inzake de Kabinetsinzet Toeslagen (Interdepartementaal
Beleidsonderzoek (IBO) Toeslagen – deelonderzoek 2) (Kamerstuk 31 066,
nr. 624).
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Schukkink

nds-tk-2020D20736

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het tweede deelonderzoek IBO Toeslagen en de Kamerbrief en hebben
nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de van VVD-fractie delen de mening van het kabinet dat een
ander toeslagenstelsel noodzakelijk is. Het huidige stelsel is te complex en
brengt daardoor te veel problemen en onzekerheden met zich mee. Deze
leden delen de urgentie van de problematiek en de noodzaak om op korte
termijn een aantal maatregelen te nemen om het huidige toeslagenstelsel
te verbeteren. Deze leden lezen voorts de opmerking van de werkgroep
dat het wenselijk is om te kijken naar het hele stelsel waarbinnen de
toeslag zijn functie heeft, maar dat dit vanwege de taakopdracht door de
IBO-werkgroep niet is gedaan. Deze leden snappen de taakafbakening,
maar spreken de verwachting uit dat de vervolgstap een onderzoek moet
zijn naar het hele stelsel waar de toeslagen een onderdeel van zijn. Deze
leden lezen over een aantal verkennende opties die toezien op de
achterliggende stelsels. Kan de Staatssecretaris overzichtelijk weergeven
naar welke varianten (toeslagengerelateerd en breder) in de beoogde
routekaart onderzoek wordt gedaan en waarom? Wat is de taakstelling en
hoe ziet de verdere uitwerking eruit?
De leden van de VVD-fractie vragen naar een toelichting op de extra
investeringen van het kabinet in de dienstverlening, de drempel voor
kleine terugvorderingen en nabetalingen en de maatregelen tot vereenvoudigingen. Aan welke extra investeringen in de dienstverlening wordt
gewerkt en waarom? Wat is het beoogde effect van een extra investering
in de dienstverlening? Hoe wordt deze beoordeeld? Aan welke drempel
tot kleine terugvorderingen denkt de Staatssecretaris en waarom? Deze
leden steunen het instellen van een drempel maar vragen de Staatssecretaris naar de financiële gevolgen voor het Rijk en de gevolgen voor de
uitvoerbaarheid. Aan welke maatregelen tot vereenvoudiging denkt de
Staatssecretaris en waarom? Welke maatregelen zijn onderdeel van het
afzonderlijke wetsvoorstel bij het Belastingplan 2021? Op welke manier
wordt hiermee volgens de Staatssecretaris uitvoering gegeven aan de
motie van het lid Lodders c.s. (Kamerstuk 31 066, nr. 582) die vraagt om
bij het Belastingplan 2021 al de eerste verbeteringen en alternatieven door
te voeren om te komen tot een beter en menselijker systeem?
De leden van de VVD-fractie vragen op welke manier de effecten van de
betaalbaarheid, de toegankelijkheid en de kwaliteit zijn meegenomen door
de werkgroep IBO
De leden van de VVD-fractie wijzen op het feit dat als terugbetaling uitblijft
de Belastingdienst direct overgaat tot dwanginvordering. Is het mogelijk
om vanaf een bepaald bedrag aan terugvordering, wanneer de standaard
betalingsregeling de draagkracht te boven gaat én blijkt dat terugbetaling
aan de Belastingdienst uitblijft, de Belastingdienst zelf direct contact zoekt
met de betreffende burger om een maatwerkafspraak over terugbetaling
te maken?
De leden van de VVD-fractie vragen naar de gevolgen wanneer de huidige
mogelijkheid van het verrekenen van een belastingschuld met andere
toeslagen niet meer tot de mogelijkheden zou behoren? Hoeveel burgers
zouden hierdoor niet verder in de problemen komen?

2

De leden van de VVD-fractie vragen wanneer het kabinet voornemens is te
reageren op de door het lid Lodders (VVD) gevraagde brief over het artikel
«Belastingdienst loopt ruim 800 miljoen mis»1 en het rapport van de
Algemene Rekenkamer «Toeslagen terugbetalen» ter voorbereiding op het
plenaire debat dat de Staatssecretaris van Financiën met de Kamer over
dit onderwerp gaat voeren. De Rekenkamer deed onderzoek naar het
beleid van het terugbetalen van toeslagen en de wens van het kabinet om
het aantal terugvorderingen en de hoogte daarvan te verlagen. De
Rekenkamer deed onder andere de aanbeveling:
«De Algemene Rekenkamer beveelt het kabinet aan de beleidsinformatie
aan het parlement over toeslagen en terugvorderingen te verrijken met
informatie op het niveau van het huishouden en over financiële gevolgen
gedurende de gehele looptijd van de toeslag vanaf het moment van
toekenning van de voorlopige toeslag tot de definitieve vaststelling».2
De toenmalige Staatssecretaris van Financiën heeft aangegeven de
aanbeveling op korte termijn niet implementeerbaar te achten3. Deze
leden vragen naar de modernisering van de inningssystemen en de
inhaalslag die er momenteel wordt gemaakt op de ICT; wanneer acht de
Staatssecretaris het mogelijk de aanbeveling van de Rekenkamer wel te
kunnen implementeren? Deelt de Staatssecretaris de mening dat de
verrijking zoals aanbevolen door de Rekenkamer beter inzicht geeft in de
«route» van de toeslag, de gebreken en daarmee ook de mogelijke
verbeterpunten en oplossingsrichtingen? Zo nee, waarom niet? Zo ja,
graag een toelichting.
Welke concrete acties wil de Staatssecretaris op korte termijn uitvoeren
om het aantal ten onrechte uitbetaalde toeslagen te verkleinen? De leden
van de VVD-fractie verwijzen hierbij naar berichtgeving uit juni 20194 dat
de Belastingdienst over de afgelopen jaren miljarden ten onrechte aan
toeslagen heeft uitbetaald en dat er waarschijnlijk honderden miljoenen
definitief oninbaar zijn.
De leden van de VVD-fractie verwijzen naar eerder gestelde schriftelijke
vragen van de leden Lodders en Hermans over het bericht dat ouderen
zich niet bewust zijn van toeslagen5. Uit de beantwoording door de
toenmalige Staatssecretaris van Financiën blijkt dat een onderzoek naar
niet-gebruik onderdeel uitmaakt van het IBO Toeslagen. Deze leden lezen
in de Kamerbrief bij dit IBO geen concrete acties om de begrijpelijkheid
van het bestaan en gebruik van toeslagen onder specifieke doelgroepen te
vergroten. Deze leden vragen naar de concrete acties van het kabinet om
de communicatie vanuit de Belastingdienst aan te passen zodat begrijpelijkheid en zekerheid richting Nederlanders wordt vergroot. Wanneer
verwacht de Staatssecretaris hiervan zichtbaar resultaat?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het partnerschap voor de
zorgtoeslag voortaan niet meer met terugwerkende kracht wordt
vastgesteld. Hoe werkt het ontstaan van partnerschappen in de andere
toeslagen?

1

NOS, 12 juni 2019 (https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2288765-belastingdienst-loopt-ruim-800miljoen-mis.html)
2
Algemene Rekenkamer, 13 juni 2019 (https://www.rekenkamer.nl/publicaties/brieven/2019/06/13/
reactie-staatssecretaris-van-financien-op-het-rapport-toeslagen-terugbetalen)
3
Ibid.
4
NOS, 12 juni 2019 (https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2288765-belastingdienst-loopt-ruim-800miljoen-mis.html)
5
Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2018–2019, nr. 203

3

De leden van de VVD-fractie vragen naar de bevindingen van de
werkgroep met betrekking tot het gebruik van een harde grens of een
afbouwpad. Wat zijn de gevolgen van het gebruik van een harde grens
voor de complexiteit, de gerichtheid en doelmatigheid van toeslagen?
In de Kamerbrief lezen de leden van de VVD-fractie dat bij hetzelfde
budgettaire beslag een minder gericht stelsel leidt tot forse negatieve
inkomenseffecten en dat bij vermijding van deze effecten een forse
budgettaire opgave ontstaat. Ook lezen zij dat de tijdigheid terugbrengen
de zekerheid wel verhoogt maar huishoudens met een financieel gat laat
zitten voordat zij compensatie krijgen. De leden van de VVD-fractie zijn
dan ook benieuwd of het klopt dat zonder aanpassingen aan de tijdigheid
of gerichtheid het direct financieren van de kinderopvang dan tot
soortgelijke problemen met terugvorderingen en nabetalingen zal blijven
leiden. Zo nee, hoezo niet? Betekent dit dat de omarmde publiek gefinancierde kinderopvang zowel directe financiering als een groter financieel
beslag zou vereisen om de uitvoering te kunnen verbeteren? Zo ja, klopt
het dat met een vergelijkbare intensivering als nodig voor een publiek
gefinancierde voorziening ook in het huidige stelsel met kinderopvangtoeslag de uitvoeringsproblematiek kan worden teruggebracht? Zo nee,
hoezo niet? Klopt het dat een publieke voorziening met gelijkblijvend
financieel beslag betekent dat een maximaal aantal uren volledig vergoed
wordt? Zo ja, welke gevolgen zou het gebruiken van kinderopvang boven
het maximaal aantal vergoede uren hebben op de marginale druk en
daarmee op de arbeidsparticipatie? In de brief van 25 april 2018
(Kamerstuk 31 322, nr. 361) geeft het kabinet aan dat verbeteringen binnen
het huidige stelsel de voorkeur geniet boven het voorstel van directe
financiering. Kan de Staatssecretaris aangeven of en zo ja op welke
inhoudelijke punten zijn visie is gewijzigd dat publieke financiering tot
betere resultaten zou leiden dan de huidige in gang gezette verbeteringen? Kan de Staatssecretaris toelichten in welke mate het toen
ingezette verbetertraject daadwerkelijk heeft geleid tot verbeteringen in de
uitvoering? Welke problemen bestaan er ondanks dit traject nog altijd? In
welke mate zijn deze problemen gevolg van de uitvoering en in hoeverre
zijn deze toe te schrijven aan de gerichtheid en tijdigheid die in het stelsel
zit? Kan de Staatssecretaris aangeven of het verkiezen van zekerheid en
begrijpelijkheid boven gerichtheid en tijdigheid ook in de huidige
uitvoeringspraktijk de toeslagproblematiek kan oplossen? Tot slot, hoe
verhoudt een stelsel van een publiek gefinancierde kinderopvangvoorziening zich ten opzichte van de uitvoering van deze voorziening door
bedrijven? Welke vrijheden kunnen zij in dat geval behouden in het bieden
van hun diensten en het beprijzen daarvan?
De leden van de VVD-fractie vragen welke criteria worden gebruikt bij
onderzoek naar publiek gefinancierde kinderopvang. En welke andere
(publiek-private of private) stelsels worden onderzocht? Welke aannames
worden gebruikt bij de verwachte effecten op arbeidsmarktparticipatie?
Het kabinet stelt dat uit het IBO blijkt dat de hoge actualiteit tot nabetalingen en terugvorderingen leidt. Tegelijkertijd was bij de voorloper van
de huurtoeslag (de huursubsidie) juist het gebrek aan actualiteit (t-2) een
probleem. Is er niet juist sprake van een te lage actualiteit, omdat bij
inkomensveranderingen in de loop van een jaar de voorschotbedragen
niet automatisch bijgesteld worden, zo vragen de leden van de
VVD-fractie. In hoeverre is verkend wat er binnen het Nederlandse
systeem nodig is om de actualiteit te vergroten met (meer) real-time data?
Waarom kan het Universal Credit-systeem in het Verenigd Koninkrijk wel
werken met real-time inkomensgegevens en het Nederlandse systeem
niet?

4

De leden van de VVD-fractie vragen welke varianten voor een normhuur
nader worden onderzocht. Worden hierbij ook budgetneutrale en
besparingsvarianten (met eventueel flankerend beleid) meegenomen, in
tegenstelling tot de Brede Maatschappelijke Heroverwegingen?
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd of de Staatssecretaris het
standpunt deelt dat de kindregelingen gerelateerd moet blijven aan de
kosten die samengaan met het opvoeden van een kind. Is er binnen het
huidig stelsel sprake van te forse financiering in verhouding tot de kosten
van een kind? Zo ja, op welke wijze kan er beter worden aangesloten bij
de daadwerkelijke kosten? Welke neveneffecten verdwijnen uit het stelsel
en welke positieve daarvan – zoals arbeidsparticipatie – kunnen ook op
een andere wijze worden gerealiseerd?
De leden van de VVD-fractie vragen op basis waarvan een risico ontstaat
op het exporteren van toeslagen bij een «basisbehoeftentoeslag» en hoe
dit verschilt van de bestaande toeslagen. Wanneer rondt het kabinet het
aanvullende onderzoek naar de voor- en nadelen van de aanpassing van
het minimumloon af? Wordt daarbij ook onderzocht wat de effecten zijn
bij ontkoppeling van de (bijstands)uitkeringen? In hoeverre maken
koopkrachtberekeningen onderdeel uit van dit onderzoek?
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de Staatssecretaris het
aanvullende onderzoek naar de voor- en nadelen van de aanpassing van
het minimumloon afrondt. Wordt daarbij ook onderzocht wat de effecten
zijn bij ontkoppeling van de (bijstands)uitkeringen? In hoeverre maken
koopkrachtberekeningen onderdeel uit van dit onderzoek? Welke criteria
worden gebruikt in het beoordelen of een aangepast stelsel «de overgang
van uitkering naar flexibel werk makkelijker» maakt? En in hoeverre wordt
ook de overgang of combinatie van flexibel werk en ondernemerschap
daarin meegewogen?
De leden van de VVD-fractie lezen over de routekaart. Deze leden zien in
de genoemde aanvullende uitwerking verschillende opties die nader
uitgewerkt en onderzocht worden. Deze leden zijn van mening dat we zo
snel als mogelijk toe moeten naar een ander toeslagensysteem, maar zijn
voorts van mening dat in de uitwerking hiervan zorgvuldigheid betracht
moet worden. Deze leden lezen over de uitwerking van het eindbeeld, de
routekaart met verschillende stappen richting dit eindbeeld en de
uitwerking van alternatieven voor het toeslagenstelsel. De uitkomsten
hiervan zullen tegelijkertijd met de Kamer gedeeld worden. Deze leden
hebben waardering voor de voortvarendheid waarmee het kabinet dit
oppakt, maar vragen ook om zorgvuldigheid in de route tot het eindbeeld.
Deelt de Staatssecretaris de mening dat er nog geen uitwerking van het
eindbeeld of een routekaart hiertoe kan worden vastgesteld voordat er is
besloten welke van de verschillende alternatieve uitwerkingen van het
toeslagenstelsel en het stelsel in den brede Nederland daadwerkelijk
toekomst biedt? Graag een uitgebreide toelichting hierop van de
Staatssecretaris.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de verschillende nadere
uitwerkingen. Welke varianten onderzoekt de Staatssecretaris? Wordt hier
ook een niet publiek gefinancierde variant onderzocht? Kan de Staatssecretaris daarnaast bevestigen dat zij een «open mind» houdt over de
toekomst en de Kamer blijft betrekken bij belangrijke besluitvorming
hierover?
De leden van de VVD-fractie vragen wat wordt bedoeld met de zinsnede
dat de varianten worden beoordeeld op de mate waarin deze de
problemen met de huidige toeslagen oplossen in samenhang met

5

gedragsinzichten. In hoeverre spelen koopkrachtverschillen en systeemkosten een rol in deze beoordelingen? Welke andere criteria worden
meegewogen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsreactie op het IBO toeslagen deel twee. Zij zijn de onderzoekscommissie
zeer erkentelijk voor het gedane onderzoek. Deze leden waarderen dat het
kabinet aan de slag gaat met de verdere uitwerking en nog komt met een
contourennota en een routekaart en zij verwachten dat met name de
juridische en uitvoeringsaspecten niet moeten worden onderschat. Zij
vragen daarom een eerste globale beoordeling als het gaat om de
uitvoerbaarheid door bijvoorbeeld de Belastingdienst van de opties die
geschetst zijn in het tweede deel van het IBO toeslagen.
Verder lezen de leden van de CDA-fractie dat het kabinet voornemens is
om te kijken naar publiek gefinancierde kinderopvang als alternatief voor
kinderopvangtoeslag, om met een brede blik te kijken naar de ondersteuning van betaalbaar wonen, om meerdere alternatieven te verkennen
om de zorgtoeslag specifiek te richten op een kleinere groep mensen door
een verhoging van het wettelijke minimumloon of fiscale wijzigingen en
om alternatieven voor het kindgebonden budget te onderzoeken. Op
welke wijze worden deze vier verkenningen gecoördineerd en de
uitkomsten ervan met de Kamer gedeeld? Worden alle in het IBO
toeslagen genoemde beleidspakketten en opties verkend? Is het doel om
alle toeslagen te vervangen of kan de uitkomst ook zijn dat alleen de
toeslagen met de grootste problemen vervangen worden door een
alternatief? Met de vier genoemde onderzoeken lijkt het alsof gefocust
wordt op beleidspakket C1. Is dat ook de inzet van de Staatssecretaris?
Worden de andere beleidspakketten ook onderzocht en door welke
bewindspersoon wordt die verkenning dan gedaan?
In het IBO toeslagen wordt geconstateerd dat het huidige toeslagenstelsel
is vormgegeven langs vier keuzes, te weten de mate van gerichtheid, de
mate van tijdigheid, huishouden versus individu en de verdeling van
verantwoordelijkheid tussen burger en overheid. Een ander stelsel vereist
ook andere keuzes op deze vier gebieden. Kan de Staatssecretaris
aangeven welke uitkomsten zij daarbij wenselijk acht?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief over de kabinetsinzet Toeslagen en het interdepartementaal
beleidsonderzoek toeslagen deel 2. Deze leden verwelkomen dat hiermee
een stap wordt gezet bij de invulling van de motie-Bruins/Van Weyenberg
om het huidige toeslagenstelsel te vervangen. Het huidige stelsel werkt
niet goed voor een te grote groep burgers. De leden van de D66-fractie
benadrukken het belang van een eenvoudig stelsel, waarin lage inkomens
worden ondersteund en (meer) werken loont. Deze leden beseffen dat een
grote hervorming van het toeslagenstelsel, naast andere maatregelen om
het belastingstelsel te hervormen en moderniseren, ingrijpend is, zowel
voor de ontvangers als voor de Belastingdienst. Tegelijkertijd heeft ook de
huidige vormgeving grote negatieve gevolgen voor zowel mogelijke
ontvangers als de uitvoering. Deze leden vragen in hoeverre er sprake is
van een paradox, dat hervormingen die bijdragen aan een eenvoudig
stelsel vertraagd worden door de complexiteit van het huidige stelsel.
Deze leden zullen de bouwstenen in de verschillende rapporten zoals
Kansrijk Belastingbeleid van het Centraal Planbureau (CPB), het Ontwerp
voor een nieuw Belastingstelsel, de Brede maatschappelijke heroverwegingen en de verschillende interdepartementale beleidsonderzoeken goed
bestuderen.

6

De leden van de D66-fractie delen de analyse dat toeslagen een sluitstuk
zijn van de onderliggende stelsels van zorg, huur en kinderopvang en
verwelkomen de bevestiging van het kabinet dat er voor alternatieven
voor het toeslagenstelsel in de eerste plaats ook taboevrij gekeken moet
worden naar aanpassingen in deze specifieke domeinen. Deze leden
vragen waarom niet al direct met dit onderzoek fundamentele alternatieven voor toeslagen verder zijn uitgewerkt.
De leden van de D66-fractie vragen wanneer de routekaart en de verdere
uitwerking van alternatieven voor het toeslagenstelsel precies kunnen
worden verwacht. Deze leden vragen of daarbij ook verder ingegaan zal
worden op de aspecten die bij het rapport IBO Toeslagen deel 2 nog
werden aangemerkt als «nader te onderzoeken», zoals de exporteerbaarheid van een nieuw vorm te geven toeslag of uitkeerbare heffingskorting of de implicaties van een publiek gefinancierde kinderopvangvoorziening.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de Staatssecretaris in de gaten
houdt dat de extra investeringen in de dienstverlening ook echt leiden tot
een betere dienstverlening en waardering. Welke indicatoren gebruikt de
Staatssecretaris hiervoor?
De leden van de D66-fractie vragen hoe de Staatssecretaris op korte
termijn invulling wil geven aan de beleidsvariant om niet-gebruik op te
sporen. De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre het niet-gebruik
van toeslagen, en andere reële nadelen van dit stelsel zoals de hoge
terugvorderingen en toeslagenschulden, zijn meegenomen in koopkrachtplaatjes.
De leden van de D66-fractie verwelkomen na de eerdere bevestiging over
de bredere verantwoordelijkheid voor het toeslagenstelsel van de
Minister-President dat dat de kabinetsbrief ook mede namens de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, de Minister voor Medische Zorg en Sport en de
Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst is verstuurd.
Deze leden vragen op welke wijze de verschillende bewindspersonen hun
verantwoordelijkheid zullen nemen in de uitwerking van een nieuw
stelsel.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GL
De leden van de fractie van GroenLinks zijn het met het kabinet eens dat
een ander stelsel noodzakelijk is, waarbij de zekerheid en voorspelbaarheid voor burgers wordt vergroot.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen hoe het staat met de
verkenning van een samenvoeging van toeslagen in een basisbehoeftentoeslag. Is onderzocht of burgers dit daadwerkelijk als een vereenvoudiging zouden ervaren?
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of het klopt dat in de
formule van een basisbehoeftentoeslag geen vermogenstoets is
opgenomen. Of is dit onderdeel van het toetsingsinkomen?
De leden van de fractie van GroenLinks vragen welke stappen het kabinet
precies van plan is te gaan zetten buiten het huidige stelsel bij de
zorgtoeslag, huurtoeslag, kinderopvangtoeslag en bij het kindgebonden
budget. Wanneer komt hier meer duidelijkheid over in de routekaart?

7

De leden van de fractie van GroenLinks vragen de Staatssecretaris in
hoeverre zij de verzilveringsproblemen bij huishoudens met lage
inkomens wil oplossen. Wat is voor de Staatssecretaris een acceptabel
percentage niet-verzilverbare kortingen? Is het voor de Staatssecretaris
een optie om (een deel van de) niet-verzilverbare heffingskortingen uit te
keren of is dat een politiek taboe?
De leden van de fractie van GroenLinks constateren dat er een aantal
opties nog niet volledig is uitgewerkt (zoals optie 9, een integratie van het
toeslagenstelsel en de inkomstenbelasting). Op welke termijn verwacht de
Staatssecretaris dit uitgewerkt te hebben?
De leden van de fractie van GroenLinks lezen met interesse de aanbeveling om nader onderzoek te doen naar een hervorming van een publiek
gefinancierde kinderopvang. Wanneer verschijnen de resultaten van dit
nadere onderzoek?
Welke inkomenseffecten bij de laagste-inkomensgroepen zijn voor dit
kabinet acceptabel, zo vragen de leden van de fractie van GroenLinks.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen of de Staatssecretaris (in
algemene termen) kan reageren op de problematiek in onderstaand
artikel6. In hoeverre gaan de aangekondigde versoepelingen van het
beleid een oplossing bieden voor de problemen die in het artikel naar
boven komen? Welke problemen worden hiermee nog niet opgelost?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het IBO Toeslagen
en de reactie van het kabinet hierop.
De leden van de SP-fractie constateren dat het kabinet in haar reactie
toegeeft dat het toeslagenstelsel compleet faalt in het doel om inkomensondersteuning, iets dat te meer blijkt uit de toeslagenaffaire die thans
speelt. De constatering van het kabinet dat toeslagen onzekerheid bieden
onderschrijven zij, maar dit kan geen nieuw gegeven zijn voor het kabinet
gezien alle rechtszaken die bijvoorbeeld op het vlak van de kinderopvangtoeslag zijn gevoerd. Hoe is het mogelijk dat het kabinet nú tot dit inzicht
komt terwijl grote onzekerheid bij alle toeslagen, weliswaar in verschillende ordes van grootte, reeds sinds de invoering van inkomensondersteuning via toeslagen onderdeel is van dit systeem. De leden van de
SP-fractie hebben hierop al in onder meer 2015 gewezen in de zaak van
kinderopvang De Parel waarbij ouders toeslagen terug moesten betalen
die zij nooit hebben ontvangen. Tevens wijzen zij op het rapport van de
Nationale ombudsman dat de onevenredige aanpak van ouders die
kinderopvangtoeslag ontvangen aankaartte. Al jaren geleden was dus
bekend dat de onzekerheid binnen het toeslagenstelsel bij de ontvangers
van toeslagen lag, dat plegers van fraude dikwijls vrijuit gingen en dat
onschuldige ontvangers hiervoor moesten boeten. Welke conclusies over
het stelsel zijn destijds getrokken, welke consequenties zijn hieraan
verbonden, zowel ambtelijk als beleidsmatig, en waarom is hierover niets
aan de Kamer gemeld? Zij vragen de Staatssecretaris om het recente
nieuws dat een wetsvoorstel dat deze onzekerheden ten dele had moeten
wegnemen te bevestigen of te ontkrachten en verzoeken de Staatssecretaris het niet ingediende wetsvoorstel ter informatie naar de Kamer te
zenden opdat kan worden beoordeeld in hoeverre sprake was van
nalatigheid van de regering. Tevens vragen de leden van de SP-fractie hoe
6

De Stentor, 6 mei 2020 (https://www.destentor.nl/oldebroek/anja-nam-kimberly-in-huis-nadathaar-beide-ouders-overleden-nu-zit-ze-met-financiele-strop-ik-voel-me-gestraft~a21427eb/)

8

risicoselectie tot stand kwam bij alle vormen van toeslagen, op basis van
welke criteria zogeheten uitworpen plaatsvonden, welke Business Cases
voor fraudebestrijding bestonden bij Toeslagen, hoeveel mensen hierdoor
zijn getroffen en of hierbij (per geval) sprake was van onterechte
terugvordering van toeslagen.
De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris waarom de grootste
vorm van inkomensondersteuning via de Belastingdienst, de hypotheekrenteaftrek, niet ook is onderzocht. Zij vragen de Staatssecretaris om een
vergelijking te maken tussen de onzekerheden die het toeslagenstelsel
kent en het stelsel van de hypotheekrenteaftrek. Zij vragen de Staatssecretaris hoe vaak het voorkomt dat hypotheekrenteaftrek wordt teruggevorderd en of dit becijferd kan worden, uitgesplitst naar inkomensgroepen.
De leden van de SP-fractie lezen in de reactie van de Staatssecretaris op
het IBO dat mensen om uiteenlopende redenen niet de mentale ruimte
hebben om toeslagen aan te vragen. Uit het eerste deelonderzoek bleek al
dat het niet-gebruik met 10% erg hoog is en dat het ondoorzichtig is. Deze
leden vragen de Staatssecretaris welk deel van het niet-gebruik wordt
veroorzaakt door angst en onzekerheid of recht op toeslagen bestaat. Deze
leden zijn tevens benieuwd naar de duiding van deze gegevens in relatie
tot het alles-of-nietskarakter van toeslagen zoals dit pas zeer recent is
gekraakt door de Raad van State, terwijl vele eerdere uitspraken dit
karakter van het toeslagenstelsel hebben bekrachtigd. Welke psychologische druk is door de interpretatie van de Belastingdienst en bekrachtiging daarvan door de Raad van State opgelegd aan de minst draagkrachtigen in de Nederlandse samenleving, gezien het feit dat toeslagen een
aanzienlijk deel van het inkomen van burgers kunnen vormen? Zij vragen
de Staatssecretaris tevens welke effecten dit op bijvoorbeeld de woonsituatie heeft als mensen bij gezinsuitbreiding niet durven verhuizen omdat
zij wellicht niet in aanmerking komen voor huurtoeslag en of zij van
mening is dat mensen in ernstige mate belemmerd worden als zij niet
durven te werken omdat zij bang zijn dat hun kinderopvangtoeslag kan
worden teruggevorderd? Deze leden benadrukken dat financiële reserves
bij een zeer groot deel van toeslaggerechtigden minimaal en met grote
regelmaat zelfs negatief zijn, mede als gevolg van de afgelopen crisis, en
dat een toeslagenstelsel dat mensen van de een op de andere dag in
zware schulden kan steken geen positieve invloed zal hebben op de
bereidwilligheid om toeslagen aan te vragen.
De leden van de SP-fractie constateren dat met toeslagen impliciet een
betaling wordt gedaan aan verhuurders, zorgverzekeraars en kinderopvanginstellingen. Zij vragen de Staatssecretaris of zij met hen constateert
dat hiermee een zeer omvangrijke (semi-)private sector met subsidiegeld
overeind wordt gehouden. Zij constateren ook dat in de private verhuursector weinig zicht is op de rechtmatigheid van de huur die wordt
gevraagd, dat het voor huurders nog steeds bijzonder moeilijk is hun
recht te halen en dat dientengevolge met een aanzienlijk bedrag aan
subsidie de commerciële vastgoedsector wordt vetgemest door de
Belastingdienst. Zij vragen de Staatssecretaris om een reactie op deze
constatering en vragen om een puntsgewijze argumentatie indien zij het
niet met deze leden eens is. Tevens zijn de leden van de SP-fractie
benieuwd naar hoe dit zich verhoudt tot de belastingheffing op
verhuurders die via de inkomstenbelasting en niet de vennootschapsbelasting belast worden. Kan de Staatssecretaris bevestigen dat deze
commerciële verhuurders geen inkomstenbelasting over inkomsten uit
verhuur betalen maar door het innen van huurtoeslag wel belastinggeld
ontvangen?

9

De leden van de SP-fractie constateren dat de Staatssecretaris mogelijkheden ziet om woningcorporaties een normhuur op basis van inkomen
voor te schrijven, maar vragen de Staatssecretaris hoe woningcorporaties
hierbij worden gecompenseerd en of hierbij te spreken valt van een de
facto terugkeer van de huursubsidie. Tevens vragen deze leden of hiermee
de effecten van de liberalisering van de woningverhuur, waarmee private
verhuurders voor de huurtoeslag dezelfde status kregen als woningcorporaties, ten dele worden teruggedraaid. Indien dit niet het geval is vragen
deze leden hoe een toekomstige regeling volgens de Staatssecretaris er
voor woningen buiten het stelsel van woningcorporaties uit zou zien en
hoe dit uitpakt voor huurders en verhuurders. Voorts vragen de leden van
de SP-fractie hoe de Staatssecretaris de mogelijkheid beoordeelt om
normhuren ook op te leggen aan private verhuurders en welke wijzigingen in de bestaande systematiek daarvoor nodig zouden zijn.
De leden van de SP-fractie waarderen dat de Staatssecretaris meerdere
alternatieven verkent voor de huidige zorgtoeslag en vragen of kan
worden toegelicht op welke alternatieven de Staatssecretaris zich richt.
Welke wijzigingen overweegt de Staatssecretaris meer specifiek?
De leden van de SP-fractie vragen of met de alternatieven ook naar
oplossingen worden gezocht voor de miljoenen aan zorgtoeslag die niet
worden aangevraagd, en wat mogelijke oplossingen hiervoor zijn. Deze
leden lezen in de brief dat wordt gekeken hoe de zorgtoeslag specifieker
op een kleinere groep mensen wordt gericht en vragen of dit niet juist de
mensen zullen zijn die nu oververtegenwoordigd zijn in de groep die in
aanmerking komt voor zorgtoeslag, maar het om verschillende redenen
nalaat deze aan te vragen. Welke andere mogelijke manieren zijn er om
ervoor te zorgen dat de inkomensondersteuning terecht komt bij die
groepen die er het meest baat bij hebben?
De leden van de SP-fractie constateren dat het kabinet voornamelijk zoekt
naar oplossingen binnen het huidige zorgverzekeringsstelsel. Zoals
bekend geven deze leden de voorkeur aan een publiek zorgstelsel. Echter,
zij zien ook binnen het huidige stelsel mogelijkheden voor het rechtvaardiger innen van de zorgkosten waarbij de zorgtoeslag geheel kan worden
afgeschaft. Zij vragen of het alternatief van het fiscaliseren van de
zorgpremie, waarvan het CPB heeft berekend dat driekwart van de
huishoudens erop vooruit gaat in koopkracht, mee kan worden genomen
in de verkenning van het kabinet? Het is deze leden namelijk een doorn in
het oog dat lage en middeninkomens een zoveel groter percentage van
hun inkomen kwijt zijn aan zorg, terwijl bij fiscalisering de hoogste
inkomens de een naar hun inkomen evenredige bijdrage leveren.
De leden van de SP-fractie constateren dat de Staatssecretaris een
onderzoek naar de verhoging van het minimumloon van plan is uit te
laten voeren. Deze leden vragen de Staatssecretaris in hoeverre een vorm
van inkomensondersteuning nog noodzakelijk zou zijn indien de lonen van
degenen die rond het sociaal minimum moeten leven toereikend zijn om
onder andere de huur en zorgpremie te betalen en kinderopvang via
directe financiering wordt bekostigd. Deze leden vragen de Staatssecretaris of deze overwegingen bij een dergelijk onderzoek worden betrokken
en of overbodig maken van inkomensondersteuning door het zorgen voor
een toereikend minimuminkomen onderwerp van onderzoek zal zijn.
De leden van de SP-fractie lezen dat de Staatssecretaris verwacht dat
gemeenten maatwerk kunnen leveren als het Rijk minder aan inkomensondersteuning zal doen. Zij lezen dat gemeenten inmiddels ervaring
hebben met de uitvoering van de Wmo. Deze leden wijzen de Staatssecretaris op de problemen die bestaan bij de uitvoering van de Wmo, de vaak
uitvoerige bezuinigingen die veel gemeenten door de decentralisatie van
thuiszorg en zorg uit de voormalige AWBZ en het feit dat gemeenten in de

10

huidige crisis al een zware taak hebben doordat een steeds groter beroep
op bijstand wordt gedaan. Zij vragen op welke manier de Staatssecretaris
van plan is in dergelijke gevallen gemeenten uit te rusten om dit
maatwerk te leveren, of dit een verhoging van het gemeentefonds
betekent en hoe ervoor gaat worden gezorgd dat mensen bij een
verhuizing niet drastisch in reëel inkomen erop achteruitgaan. Zij
constateren dat bij in het verleden uitgevoerde decentralisaties dergelijke
drastische veranderingen eerder regel dan uitzondering waren. De leden
van de SP-fractie wijzen een verdere decentralisatie van inkomensondersteuning ten volste af aangezien uit eerdere decentralisaties van onder
meer de Wmo en de Participatiewet en de aankomende Omgevingswet is
gebleken dat gemeenten niet kunnen waarborgen dat burgers krijgen
waar zij recht op hebben. Grote verschillen in behandeling van burgers
vinden de leden van de SP-fractie ten zeerste onwenselijk en versterken
de rechtsongelijkheid binnen het land. Het afhankelijk maken van
inkomensondersteuning van de financiële draagkracht van een gemeente,
zoals bij andere decentralisaties ook zichtbaar is geweest, is wat deze
leden betreft uit den boze.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de kabinetsinzet ten aanzien van het IBO Toeslagen. Het IBO biedt wat
betreft de leden van de PvdA-fractie handvaten om tot een beter stelsel te
komen. Het huidige toeslagenstelsel werkt onvoldoende, en zorgt bij veel
mensen voor problemen, terwijl het doel van toeslagen juist is om
mensen te ondersteunen. Net als vele partijen denken ook de leden van
de PvdA-fractie na over structurele verbeteringen. Aanpassing van het
stelsel zal niet eenvoudig zijn.
Wat betreft de kabinetsinzet hebben de leden van de PvdA-fractie
kennisgenomen van de maatregelen die worden genomen op korte
termijn. Voor deze leden staat voorop dat de menselijke maat terugkeert
in de uitvoering van de toeslagen. Op welke wijze draagt de kabinetsinzet
daaraan bij? Wanneer moeten deze wijzigingen in werking treden, en in
hoeverre vallen bestaande gevallen hieronder? Wordt er onderscheid
gemaakt in het type partner, en hoe wordt voorkomen dat men «per
ongeluk» partner is, of anderszins zonder het te weten als partner wordt
aangemerkt? De leden van de PvdA-fractie vragen voorts hoe gezorgd kan
worden dat mensen minder vaak met grote terugbetalingen worden
geconfronteerd. In hoeverre draagt de kabinetsinzet daaraan bij? Hoe kan
het aantal variabelen op basis waarvan toeslagen worden toegekend
verminderd worden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van 50Plus
De leden van de fractie van 50PLUS danken de Staatssecretaris voor de
brief over de kabinetsinzet Toeslagen naar aanleiding van het rapport IBO
toeslagen deelonderzoek 2. De leden van de 50PLUS-fractie zien uit naar
de aangekondigde routekaart en zij constateren dat er wederom veel werk
is verzet.
In algemene zin merken de leden op dat hervorming van het stelsel van
belastingen en toeslagen altijd een afweging van belangen en prioriteiten
behelst. Een omvangrijke hervorming heeft gevolgen voor inkomen en
arbeidsparticipatie ten opzichte van het huidige stelsel. De doelstelling dat
iedereen er in het statische koopkrachtbeeld op vooruit moet gaan is
onhaalbaar, tenzij er ruimte en/of bereidheid is om een enorme budgettaire inspanning te leveren. De ruimte daarvoor lijkt eerder af te nemen
dan toe te nemen, vergeleken met een of enkele jaren geleden. De

11

budgettaire positie van de overheid na de coronacrisis, bepaalt in sterke
mate of een hervorming kan worden begeleid met een passende
hoeveelheid «smeerolie» in de vorm van een begrotingsimpuls. Het wordt
dus moeilijker.
De grotere hervormingsvarianten kennen flinke inkomenseffecten waarbij
medianen van hele bevolkingsgroepen in het koopkrachtbeeld negatief
zijn, ook al geldt dat in geen enkel geval voor de gehele groep. Een
negatieve mediaan bij bijvoorbeeld «gezinnen met kinderen» «uitkeringsontvangers» of «gepensioneerden», of zelfs bij meerdere groepen tegelijk,
geeft aan dat een meerderheid van de groep een achteruitgang zal
ervaren. Alle niet-inkomensgerelateerde voordelen ten spijt, als een of
meerdere bevolkingsgroepen er in doorsnee op achteruit gaan, dan wordt
het politiek een zeer grote uitdaging om het aan de kiezer te brengen als
een verbetering. 50PLUS verwacht dat voor haalbare hervormingsvoorstellen, ten minste elke bevolkingsgroep in het koopkrachtbeeld een
positieve mediaan moet laten zien, binnen een verder aanvaardbare
spreiding van effecten binnen de groep. De leden van de fractie van
50PLUS constateren dat dit, behalve bij enkele geïsoleerde maatregelen,
nog niet is gelukt.
Om met de bouwstenen en hervormingsvoorstellen aan de slag te gaan,
is het belangrijk om te beschikken over sleutels. Als bijvoorbeeld het doel
is binnen het voorstel voor een «basisbehoeftentoeslag» de gevolgen
voor de minima te verbeteren, dan heeft dat directe gevolgen voor de
uitslag op het gebied van arbeidsparticipatie. Is inzicht in deze sleutels
openbaar? Kunnen er straks relevante sleutels over de balans tussen
inkomen en arbeidsparticipatie worden afgelezen aan de routekaart?
In het deelrapport IBO toeslagen 2 zien de leden van de fractie van
50PLUS ook veel beangstigende maatregelen met dramatische effecten
voor de koopkracht van gepensioneerden en voor andere bevolkingsgroepen. Aangezien het gaat om bouwstenen die vaak ook in combinatie
met elkaar kunnen worden gebruikt om de gewenste grote vereenvoudiging te bereiken, kan het ook zijn dat de inkomenseffecten van verschillende bouwstenen nog bij elkaar moeten worden opgeteld. In dat geval
lijkt de conclusie onvermijdelijk, dat een grote hervorming van belastingen én toeslagen niet mogelijk is zonder zeer ingrijpende inkomenseffecten. De enige optie om daar achter te komen is puzzelen met de
bouwstenen op zoek naar de beste balans. Is de Staatssecretaris van
mening dat politieke partijen en/of de Tweede Kamerfracties een rol
hebben in het vinden van deze balans? Zo ja op welke wijze zouden zij een
rol moeten oppakken?
Klopt het dat de alle voorgestelde (grotere) toeslagvarianten met een
nieuw instrument op huishoudniveau, erop neerkomen dat een verandering van de samenstelling van de huishouding nog steeds minutieus
moet worden doorgegeven aan de uitvoerende diensten? Of beschikken
wij nu ook over varianten waarbij de burger een verandering in de
samenstelling van de huishouding niet meer hoeft door te geven omdat
het toch geen gevolgen heeft voor de hoogte van de «supertoeslag» of de
«basisbehoeftentoeslag» etc.?
De leden van de fractie van 50PLUS missen de uitwerking van alternatieve
instrumenten op individueel niveau, waarbij veranderingen in de
persoonlijke levensstijl of de samenstelling van het huishouden geen
invloed meer hebben op het voordeel wat wordt genoten. Klopt dat? Is er
zicht op de uitwerking van beleidsscenario’s met oplossingen op
individuele basis? Indien nee, waarom niet?

12