Monitor Implementatie en
besteding gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid

Meting 1: voortgang, vormgeving
en effecten van de invoering van
960 uur voorschoolse educatie
IJsbrand Jepma &
Ellen Donkers (Sardes)
Wendy de Geus &
Kyle van den Langenberg,
m.m.v. Anke Suijkerbuijk
(Oberon)
Februari 2020

Sardes en Oberon, november
2019

Monitor GOAB 960 uur VE

1

Sardes en Oberon, 2020

Monitor Implementatie en besteding
gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid
Meting 1: voortgang, vormgeving en effecten van de
invoering van 960 uur voorschoolse educatie

Monitor GOAB 960 uur VE

2

Sardes en Oberon, 2020

Inhoudsopgave
Samenvatting ................................................................................................................................... 5
1.

Inleiding ................................................................................................................................. 13

1.1

Aanleiding ......................................................................................................................... 13

1.2

Achtergrond ...................................................................................................................... 14

1.3

Onderzoeksvragen ............................................................................................................. 16

1.4

Leeswijzer .......................................................................................................................... 16

2.

Opzet van het onderzoek ....................................................................................................... 18

2.1

Aanpak .............................................................................................................................. 18

2.2

Populatie, respons en representativiteit............................................................................ 19

2.3

Analyses ............................................................................................................................ 22

3.

Verloop van de implementatie van 960 uur VE ...................................................................... 24

3.1

Invoeringsdatum ............................................................................................................... 24

3.2

Soorten opvang ................................................................................................................. 26

3.3

Stappen ............................................................................................................................. 27

3.4

Uitgangspunten ................................................................................................................. 31

3.5

Knelpunten en oplossingen ............................................................................................... 34

3.6

Ondersteuning ................................................................................................................... 41

3.7

Implementatiefase en verloop........................................................................................... 43

3.8

Samenvatting .................................................................................................................... 54

4.

Vormgeving van 960 uur VE voor doelgroeppeuters .............................................................. 59

4.1

Aanbod .............................................................................................................................. 59

4.2

Informatie en communicatie ouders.................................................................................. 65

Monitor GOAB 960 uur VE

3

Sardes en Oberon, 2020

4.3

Kwaliteitsverbetering ........................................................................................................ 66

4.4

Samenvatting .................................................................................................................... 73

5.

Verwachte en onverwachte effecten van de invoering van 960 uur VE .................................. 76

5.1

Verwachte en onverwachte effecten ................................................................................. 76

5.2

Samenvatting .................................................................................................................... 81

6.

Conclusies en reflectie ........................................................................................................... 83

Monitor GOAB 960 uur VE

4

Sardes en Oberon, 2020

Samenvatting
Vanaf 1 augustus 2020 moeten gemeenten een aanbod van (minimaal) 960 uur
voorschoolse educatie (VE) hebben voor doelgroeppeuters in de leeftijd 2,5 tot 4 jaar. Tot
die tijd is dat 10 uur VE per week. Doelgroeppeuters zijn peuters die volgens de gemeente
een steuntje in de rug kunnen gebruiken bij het betreden van de basisschool, vaak vanwege
minder gunstige omstandigheden in de thuissituatie. Met de extra uren VE kunnen
doelgroeppeuters een betere start krijgen op de basisschool, zo is de verwachting. Want
ongelijke kansen manifesteren zich al ruim voor deelname aan het basisonderwijs. Per 1
januari 2022 wordt een urennorm van kracht voor de inzet van een pedagogisch
beleidsmedewerker op hbo-denk en werkniveau, zodat de kwaliteit van VE kan worden
verbeterd.
Voor deze twee maatregelen wordt vanaf 1 januari 2020 per jaar € 170 miljoen extra
geïnvesteerd in het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOAB). Met de
voorliggende Monitor Implementatie en besteding GOAB van het consortium Sardes,
Oberon en R&C Beleidsondersteuning (Regioplan/Cebeon) worden enerzijds de
implementatie van de nieuwe eisen VE en anderzijds de besteding van het nieuwe GOABbudget binnen gemeenten en aanbieders van VE gevolgd. We doen dit in opdracht van het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, dat het onderzoek heeft uitgezet via
het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO).
De Monitor Implementatie en besteding GOAB valt uiteen in twee onderzoeksdelen, te
weten: 1) implementatieonderzoek en 2) bestedingsonderzoek. Deze rapportage heeft
betrekking op het implementatieonderzoek. In de periode 2019-2021 worden twee
metingen gedaan van het implementatieonderzoek (in najaar 2019 en in voorjaar 2021). In
dit rapport wordt verslag gedaan van de eerste meting, welke is uitgevoerd door Sardes en
Oberon.
Hierna worden in het kort de drie centrale onderzoeksvragen beantwoord en worden de
belangrijkste conclusies samengevat. In totaal 269 van de 355 gemeenten hebben de
enquête (grotendeels) ingevuld. In totaal 279 (toekomstige) VE-aanbieders hebben de
enquête ingevuld. In de responsgroep van VE-aanbieders zijn 173 van de 355 gemeenten
vertegenwoordigd1. De responsgroepen van gemeenten en van VE-aanbieders zijn te
beschouwen als een (vrij) goede afspiegeling van de populatie, ook als naar achtergrondkenmerken wordt gekeken. Voor gemeenten zijn dit gemeentegrootte, verstedelijkingsgraad en verschuiving in de bekostiging. Voor VE-aanbieders zijn dit gemeentegrootte,
omvang van de organisatie en type organisatie. Daardoor kunnen we een adequaat
landelijk beeld schetsen van de invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters.

1 Het betreft hier in principe twee afzonderlijke steekproeven, een steekproef van gemeenten en een

streekproef van VE-aanbieders. Het komt voor dat er gemeenten meedoen aan de Monitor Implementatie en
besteding GOAB waarvan er geen VE-aanbieders meedoen. Het omgekeerde komt ook voor: er zijn VEaanbieders waarvan de gemeente niet meedoet. Dit kan mede verklaren waarom er soms kleine verschillen zijn
tussen de gegevens van de gemeenten en de gegevens van de VE-aanbieders.
Monitor GOAB 960 uur VE

5

Sardes en Oberon, 2020

Hoe verloopt de implementatie van 960 uur VE voor doelgroeppeuters
bij gemeenten en VE-aanbieders?
Per wanneer bieden gemeenten en VE-aanbieders hun doelgroeppeuters een
uitgebreider urenaanbod?
In een klein aantal gemeenten is er op het moment van meten (herfst 2019) al sprake van
een aanbod van 960 uur VE. Een derde gaat per 1 januari 2020 over op 960 uur VE. Voor de
grootste groep gemeenten (bijna de helft) is de wettelijke ingangsdatum 1 augustus 2020
de beoogde invoeringsdatum. Bij één op de 10 gemeenten is invoeringsdatum nog niet
zeker. Een vergelijkbaar beeld zien we bij de VE-aanbieders.
Onder de snelle invoerders vinden we meer grote steden en gemeenten met wat ruimer
GOAB-budget. En bij de VE-aanbieders wat meer landelijke aanbieders en profit
organisaties.
In welke vormen van opvang?
Aanbieders organiseren VE vooral in kortdurende peuteropvang, ofwel het voormalig
peuterspeelzaalwerk (70%), daarna in aparte peuteropvanggroepen in kinderdagopvang
(41%), en duidelijk minder vaak in verticale dagopvanggroepen 0 tot 4 jaar (18%).
Landelijke en regionale VE-aanbieders en not-for-profit organisaties bieden VE vaker aan in
kortdurende peuteropvang, terwijl lokale VE-aanbieders en profit organisaties hun VEaanbod wat vaker aanbieden in kinderdagopvang.
Welke stappen zijn gezet?
In de voorbereiding naar de invoering van 960 uur VE zijn door gemeenten en aanbieders
vele stappen gezet. Het in beeld brengen van de mogelijke varianten van 960 uur VE samen
met de VE-aanbieders is door vrijwel alle gemeenten gedaan, en zo’n twee derde van de
gemeenten is bezig geweest met het doorrekenen van de kosten, samen met VEaanbieders, het in beeld brengen van mogelijke varianten voor niet-doelgroeppeuters en
zicht krijgen op wenselijke varianten vanuit de pedagogische visie van aanbieders.
Een minderheid van gemeenten heeft de wensen en behoeften van ouders in kaart
gebracht of pilots gedraaid voor de uitvoering van 960 uur VE. Dit laatste gebeurt met
name in de grote steden.
Een subsidieregeling of nadere beleidsregel is bij vier op de 10 gemeenten geregeld en bij
een derde ook de formele besluitvorming in college of raad.
Ook VE-aanbieders zijn bezig met stappen die nodig zijn om te komen tot de invoering van
960 uur VE voor doelgroeppeuters. Zij zijn daarbij afhankelijk van het tempo van de
gemeente. De aanbieders zijn veelal nog bezig met het overleg met de gemeente en het in
kaart brengen van de gevolgen van wijzigingen in het urenaanbod, de uurtarieven en
dergelijke. Voor de helft van de aanbieders geldt dat concrete aanpassingen in contracten
met ouders, informatiemateriaal en administratie nog moet plaatsvinden.

Monitor GOAB 960 uur VE

6

Sardes en Oberon, 2020

Welke uitgangspunten worden gehanteerd?
Bij grofweg de helft van de gemeenten zijn de nieuwe uitgangspunten die gaan gelden voor
het gemeentelijk aanbod van 960 uur VE al bekend. De uitgangspunten waarmee
gemeenten vooral nog bezig zijn, zijn welke subsidiebedragen de VE-aanbieders krijgen en
de vormgeving van het aanbod voor zowel doelgroeppeuters als reguliere peuters. De
uitgangspunten waarmee VE-aanbieders vooral nog bezig zijn, zijn de subsidiebedragen
vanuit de gemeente en de ouderbijdragen voor zowel doelgroeppeuters als reguliere
peuters.
De meeste gemeenten stellen bovenop de wettelijke eisen geen extra kwaliteitseisen aan
de 960 uur VE. De grotere gemeenten doen dit overigens wel vaker (twee derde)
vergeleken met de overige gemeenten (een derde). De ervaringen van de VE-aanbieders
komen hiermee overeen.
Tegen welke knelpunten lopen gemeenten en aanbieders aan?
Er zijn maar enkele gemeenten die aangeven totaal geen knelpunten te hebben ervaren bij
de invoering van 960 uur VE. Ruim de helft van de gemeenten meldt dat nadelige effecten
voor ouders en/of kinderen bijvoorbeeld in kosten of slaapuren voor de peuters een
blijven. Daarnaast geeft iets minder dan de helft van de gemeenten aan dat er een tekort is
aan pedagogisch medewerkers. Ook de capaciteit en menskracht bij de gemeente blijkt in
veel gevallen een knelpunt te zijn. Grote steden ervaren meer knelpunten met de ruimte op
locaties en een tekort aan personeel.
Bijna twee derde van de VE-aanbieders ervaart / ervoer knelpunten bij het realiseren van
960 uur VE voor doelgroeppeuters. Deze zijn gelegen in de toename van de kosten van de
ouders en het tekort aan pedagogisch medewerkers. Bij meer dan de helft van de VEaanbieders zijn ook de principiële opvattingen van ouders en de slaapbehoefte van peuters
nog een knelpunt bij de urenuitbreiding.
Welke oplossingen worden gekozen?
Gemeenten hebben diverse knelpunten opgelost via het intensiveren/extra overleg met de
VE-aanbieders. Ook het bieden van meer maatwerk en variatie in aanbod door VEaanbieders was een door gemeenten een veel gebruikte oplossing.
Aanbieders losten knelpunten op via het informeren van en communiceren met ouders,
meteen gevolgd door overleg met beroepskrachten VE / pedagogisch medewerkers. Ook
het veranderen van de openingstijden van de VE-locaties bleek een oplossing.
Ondersteuning nodig gehad?
Twee derde van de gemeenten heeft ondersteuning nodig (gehad) bij de implementatie van
de urenuitbreiding VE. Dit ging vooral om behoefte aan informatievoorziening (de helft) en
ondersteuning bij financiën en procesondersteuning (een derde). Grofweg de helft van de
gemeenten heeft ook daadwerkelijk ondersteuning gekregen bij de beleidsintensivering.
Monitor GOAB 960 uur VE

7

Sardes en Oberon, 2020

Twee derde van de VE-aanbieders heeft een ondersteuningsbehoefte (gehad), vooral op
het gebied van informatievoorziening, zoals de wettelijke eisen of mogelijke varianten van
960 uur VE. Ruim een derde van de VE-aanbieders heeft ook daadwerkelijk ondersteuning
gekregen bij de beleidsintensivering.
In welke implementatiefase bevindt het veld zich?
We onderscheiden vijf implementatiefasen (oriëntatie, uitwerking, start/voorbereiding,
uitvoering en aanpassing) en de meeste gemeenten bevinden zich volgens eigen zeggen
momenteel in de uitwerkingsfase. De grotere gemeenten lijken over het algemeen verder
te zijn in de implementatie dan de minder grote gemeenten. Ook de meeste VE-aanbieders
zitten in de uitwerkingsfase. In de G4 zitten naar verhouding meer aanbieders in de
uitvoerings- en aanpassingsfase. Landelijke VE-aanbieders lijken wat verder te zijn met de
implementatie dan de regionale en lokale aanbieders van VE.
Hoe voorspoedig verloopt het proces van de urenuitbreiding?
Ongeveer twee derde van de gemeenten geeft aan dat de invoering (meer) voorspoedig
(dan moeizaam) verloopt. Een derde is minder enthousiast over de voortgang en stelt dat
deze (meer) moeizaam (dan voorspoedig) verloopt. Er is weinig verschil te ontdekken
tussen de grotere en kleinere gemeenten.
We zien ditzelfde beeld bij de VE-aanbieders. Bijna twee derde van de VE-aanbieders vindt
dat de invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters (meer) voorspoedig (dan
moeizaam) verloopt. Een kwart van de VE-aanbieders zegt dat de invoering (meer)
moeizaam (dan voorspoedig) verloopt. Het verloop van de invoering wordt door
gemeenten met name als voorspoedig ervaren wanneer er sprake is van een goede
samenwerking tussen de gemeente en de VE-aanbieders. Dit is met afstand hiervoor de
belangrijkste factor. Ook een bijtijdse start met de voorbereiding en een initiërende rol van
de gemeente worden als zeer belangrijke reden voor het voorspoedige verloop ervaren.
De VE-aanbieders geven dezelfde redenen aan. Een duidelijke subsidieregeling vanuit de
gemeente is voor VE-aanbieders ook belangrijk gebleken.
Wanneer gemeenten het verloop van de invoering als (meer) moeizaam (dan voorspoedig)
ervaren zijn de belangrijkste redenen daarvoor gebrek aan een duidelijk beleidskader
vanuit de overheid, gebrek aan een initiërende rol van de aanbieders en gebrek aan een
bijtijdse start met de voorbereiding. Een (meer) moeizaam (dan voorspoedig) verloop kan
volgens de VE-aanbieders vooral worden verklaard vanuit een gebrek aan een duidelijke
subsidieregeling vanuit de gemeente, het gebrek aan extra financiële middelen vanuit de
gemeente, het gebrek aan expertise en ervaring met VE bij de gemeente, en gebrek aan
heldere kwaliteitseisen/-regels vanuit de gemeente.

Monitor GOAB 960 uur VE

8

Sardes en Oberon, 2020

Hoe wordt de urenuitbreiding vormgegeven door gemeenten en VEaanbieders?
Hoe ziet de vormgeving van het urenaanbod van 960 uur VE eruit voor doelgroeppeuters?
In verreweg de meeste gemeenten in Nederland wordt/werd volgens opgave van de
gemeenten slechts één variant van 10 uur VE per week aangeboden. Bij de overgang naar
960 uur VE biedt de meerderheid meerdere varianten aan. Daarbij kiezen gemeenten
vooral voor de uitbreiding van het aantal uren per dagdeel in het VE-aanbod. Dit stijgt
zowel in de ochtend als in de middag voor zowel de doelgroeppeuters als de reguliere
peuters. Het aantal weken per jaar dat VE wordt aangeboden verandert gemiddeld niet en
ook het aantal dagdelen dat dit wordt aangeboden verandert gemiddeld niet veel.
De verschillen qua startleeftijd tussen 10 uur en 960 uur VE zijn klein. De startleeftijd wordt
met de overgang van 10 uur VE per week naar 960 uur VE een stukje hoger; er wordt
minder met 2 jaar gestart, zowel voor de doelgroeppeuters als de reguliere peuters. En
waar voorheen nog in een flink aantal gemeenten (respectievelijk 40% en 32%) pas met 3
jaar werd gestart, is dit in het 960-uursaanbod nauwelijks meer aan de orde. Een kwart van
de gemeenten hanteert een opbouw in uren per week in het aanbod VE voor
doelgroeppeuters tussen 2,5 en 4 jaar.
Een kwart van de gemeenten maakt gebruik van een overgangsregeling, waarbij al
geplaatste peuters die al 2,5 jaar zijn op 1 augustus 2020 nog een aanbod van 10 uur VE per
week mogen afnemen.
Voor de aanbieders geldt dat twee derde één variant van 10 uur VE per week biedt of bood.
Ook voor 960 uur VE zullen de meeste aanbieders één variant blijven aanbieden.
Veruit de meeste VE-aanbieders bieden momenteel 40 weken per jaar een VE-aanbod voor
doelgroeppeuters. De hoeveelheid gemeenten die dit doet, zal nog licht toenemen bij de
overgang naar 960 uur VE. Om de uitbreiding van het aantal uren te realiseren zijn het
gemiddeld aantal weken per jaar, het aantal dagdelen per week en het aantal uren per
dagdeel uitgebreid.
De meeste VE-aanbieders hanteren geen opbouw naar leeftijd in het aanbod van 960 uur
VE voor doelgroeppeuters. Aanbieders die wel een opbouw naar leeftijd hebben, breiden
vooral het aantal dagdelen per week uit als kinderen ouder worden.
Hoe ziet de communicatie met ouders eruit?
De VE-aanbieders zijn in de meeste gevallen verantwoordelijk voor de communicatie.
Communicatie vanuit de gemeente loopt bij een derde van de gemeenten via de website.
Communicatie via een brief, folder, krant of sociale media komt minder voor.
De communicatie over de wijziging in het aanbod is door VE-aanbieders vooral via brieven
aan ouders gegaan. Ook hebben de beroepskrachten VE-ouders over de wijzigingen verteld
Monitor GOAB 960 uur VE

9

Sardes en Oberon, 2020

tijdens haal- en brengmomenten en heeft ongeveer de helft van de organisaties een bericht
op hun website geplaatst.
Is er aandacht voor kwaliteitsverbetering bij VE?
Ongeveer de helft van de gemeenten en twee derde van de VE-aanbieders geeft aan dat er
tegelijk met de urenuitbreiding wordt of al is gewerkt aan kwaliteitsverbetering van VE.
Aspecten die volgens gemeenten daarbij vooral aandacht krijgen zijn het ontwikkelen van
een doorgaande lijn / overdracht vanuit het basisonderwijs, resultaatafspraken met
relevante partijen, het bevorderen van ouderbetrokkenheid / partnerschap met ouders en
werving en toeleiding naar VE.
Bij de VE-aanbieders is er vooral aandacht voor de uitvoering van het VVE-programma, het
pedagogisch beleidsplan, de doorgaande lijn / overdracht met het basisonderwijs,
ontwikkelingsgericht aanbod en het kindvolgsysteem. Gemeenten en aanbieders die ook
een inhoudelijke kwaliteitsverbetering doorvoeren doen dit vooral op het ontwikkelingsgebied Nederlandse taalontwikkeling.
Hoe wordt toezicht op de kwaliteit bij VE uitgeoefend?
De gemeenten houden met name toezicht op de kwaliteit van 960 uur VE via de GGDinspectie of de Inspectie van het onderwijs. Ook via gesprekken met VE-aanbieders en via
de subsidieverantwoording wordt in veel gevallen toezicht gehouden. Voor VE-aanbieders
geldt hetzelfde, zij leggen in de meeste gemeenten verantwoording af via de
subsidieverantwoording of via de GGD-inspectie en/of Inspectie van het Onderwijs. De helft
van de VE-aanbieders voert (daarnaast) gesprekken met de gemeente.

Welke (on)verwachte effecten brengt de urenuitbreiding met zich mee
voor gemeente, VE-aanbieders, (doelgroep)peuters en hun ouders?
Wat zijn de (on)verwachte effecten van 960 uur VE?
Driekwart van de gemeenten en VE-aanbieders verwacht dat de ontwikkeling van
doelgroeppeuters wordt versterkt. De meeste gemeenten geven echter aan een
kostenstijging voor de gemeente te verwachten als gevolg van het invoeren van 960 uur VE.
Ongeveer de helft van de gemeenten verwacht dat de kosten voor zowel de VE-aanbieders
als de ouders van zowel doelgroep- als reguliere peuters zullen stijgen. Ook een ruime
meerderheid van de VE-aanbieders verwacht dat de kosten voor de gemeente en voor VEaanbieders zullen stijgen. Meer uren leiden bijvoorbeeld tot hogere personele lasten bij de
VE-aanbieders (grotere contracten). Ouders betalen een hogere ouderbijdrage vanwege het
grotere gebruik.
Ongeveer de helft van de aanbieders van VE vindt dat de kwaliteit van het VE-aanbod voor
doelgroeppeuters toeneemt en dat de deskundigheid van beroepskrachten VE toeneemt.
Tegelijkertijd geeft ongeveer de helft van de aanbieders aan dat het werven van

Monitor GOAB 960 uur VE

10

Sardes en Oberon, 2020

beroepskrachten VE moeilijker wordt en dat de kosten voor ouders van reguliere peuters
en doelgroeppeuters toenemen.
De meeste gemeenten verwachten niet dat het VE-aanbod in kleine kernen of bepaalde
wijken zal worden vergroot. Ook verwachten ze niet dat de spreiding van de VE-locaties
over de gemeente of het aantal locaties waar VE wordt aangeboden zal worden vergroot.
Daarnaast verwachten de meeste gemeenten geen effecten van de invoering van 960 uur
VE voor doelgroeppeuters op aanpalende beleidsterreinen zoals armoedebeleid en
inburgering. Gemeenten die wel effecten verwachten, rapporteren vooral veel verwachte
effecten op armoedebeleid en op jeugdhulp.
Tenslotte verwacht de grootste groep gemeenten geen verandering op de inzet van GOABmiddelen op andere terreinen. De grote steden en de gemeenten die tot 150% budget
krijgen, verwachten wel minder budget te hebben voor een aantal andere mogelijke GOABactiviteiten.

Conclusies en reflectie
Op basis van bevindingen komen we tot de volgende conclusies en reflectie.
De beleidsintensivering ligt op schema. Het ziet ernaar uit dat nagenoeg alle gemeenten en
VE-aanbieders (ruim) op tijd klaar zijn met het realiseren van het 960-uursaanbod voor
doelgroeppeuters.
De invoering van 960 uur VE is een massieve beleidsoperatie die om goede samenwerking
tussen gemeente en VE-aanbieders en beleidsvrijheid voor VE-aanbieders vraagt. Bij de
invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters komt veel kijken. Tussen besluit en
realisatie liggen vele stappen die gemeenten en VE-aanbieders moeten zetten. Tijdig
beginnen, een goede samenwerking tussen gemeente en VE-aanbieders en beleidsvrijheid
voor maatwerk en flexibiliteit dragen eraan bij dat de invoering voorspoedig verloopt.
De meeste knelpunten zijn te overwinnen – personeelstekort is een risico. Hoewel een
landelijke beleidsoperatie van deze omvang altijd knelpunten met zich meebrengt, wordt er
ook veel gedaan aan het zoeken naar slimme en creatieve oplossingen. De meeste
knelpunten worden verholpen, maar voor sommige knelpunten als het tekort aan
personeel is het niet eenvoudig een oplossing aan te dragen. Het aantrekken van geschikt
personeel dat direct inzetbaar is in de VE-sector is een risico bij de urenuitbreiding.
Bij de urenuitbreiding wordt voortgebouwd op voorgaande structuur. Er ontstaan
meerdere varianten van 960 uur VE in de praktijk. Het ziet ernaar uit dat er op grote schaal
wordt voortgebouwd op de voorgaande structuur van 10 uur VE per week (3 of 4 korte

Monitor GOAB 960 uur VE

11

Sardes en Oberon, 2020

dagdelen per week gedurende 40 weken per jaar), waarbij vooral de dagdelen wat langer
worden gemaakt (‘verlengde dagdelen’) om een aanbod van 960 uur VE te realiseren.
De urenuitbreiding gaat hand in hand met een streven naar kwaliteitsverbetering. De
uitbreiding van het aantal uren wordt aangegrepen om de kwaliteit van VE te verbeteren.
Is er een relatie tussen urenuitbreiding en (selectieve) uitval? Bij enkele gemeenten en VEaanbieders bestaan zorgen of de urenuitbreiding gaat leiden tot een (selectieve) uitval (‘no
show’ en/of non-bereik) onder doelgroeppeuters. Een deel van de ouders vindt de extra
uren voor hun (doelgroep)peuters niet nodig, maar ook de hogere kosten kunnen bij de
ouders op bezwaren stuiten. Het is van het allergrootste belang in de gaten te houden hoe
het doelgroepbereik zich ontwikkelt, en waar nodig maatregelen te treffen die ervoor
zorgen dat ouders de extra uren blijven afnemen voor hun (doelgroep)peuters.
Gemeenten en VE-aanbieders verdienen waardering. De beleidsintensivering vraagt vele
inspanningen van gemeenten en VE-aanbieders. Er worden bergen werk verzet. De
bereidheid om meer uren aan te bieden is echter groot, want velen willen jonge kinderen
uit ongunstige thuisomstandigheden extra kansen bieden op een betere toekomst.

Monitor GOAB 960 uur VE

12

Sardes en Oberon, 2020

1. Inleiding
Dit inleidende hoofdstuk schetst de aanleiding van de Monitor Implementatie en besteding
GOAB (paragraaf 1.1). Paragraaf 1.2 besteedt aandacht aan de beleidsmatige achtergrond
van de monitor. Vervolgens gaan we dieper in op de onderzoeksvragen die met de monitor
kunnen worden beantwoord (paragraaf 1.3). Dit hoofdstuk besluit met een leeswijzer voor
de rest van de rapportage (paragraaf 1.4).

1.1 Aanleiding
Een deel van de kinderen begint met een (risico op een) achterstand aan de basisschool2.
Dit zijn vaak kinderen uit gezinnen met minder gunstige sociale, culturele en economische
kenmerken. Denk aan een korte onderwijscarrière van de ouders, een niet-Nederlandse
achtergrond van de ouders, laaggeletterdheid, anderstaligheid, werkeloosheid en/of
armoede en schulden.
Kinderen die opgroeien in een minder gunstig stimuleringsklimaat in de thuissituatie
lopen het risico dat zij een achterstand oplopen, nog voordat de school begint. We spreken
van een achterstand als de gemiddelde onderwijsprestaties van kinderen die tot een
bepaalde maatschappelijke groep behoren, de doelgroep van het beleid, hardnekkig en
substantieel achterblijven bij het gemiddelde prestatieniveau van hun leeftijdsgroep. Deze
doelgroepkinderen hebben een latente behoefte aan extra stimulering, omdat de
gezinssituatie hun werkelijke vermogens (hun leerpotentieel) kan maskeren. Het landelijk
onderwijsachterstandenbeleid is bedoeld om kinderen uit de doelgroep extra kansen te
geven, zodat ze aan het begin van hun schoolloopbaan en tijdens hun schoolgang meer
kansen krijgen op regelmatige en langere schoolloopbanen, deelname aan hogere vormen
van vervolgonderwijs en/of betaald werk.
Het landelijk onderwijsachterstandenbeleid met betrekking tot de leeftijdsfase 2,5 t/m 12
jaar wordt gevoerd door gemeenten enerzijds en schoolbesturen primair onderwijs
anderzijds. Gemeenten ontvangen een budget om doelgroepkinderen extra kansen te
bieden, bijvoorbeeld in de vorm van het bieden van een kwalitatief hoogstaand aanbod van
voorschoolse educatie (VE) voor doelgroeppeuters3, het aanbieden van extra taallessen in
het Nederlands in schakelkassen, vakantiescholen of brede schoolactiviteiten voor kinderen
die een extra steuntje in de rug kunnen gebruiken. Schoolbesturen ontvangen een eigen
onderwijsachterstandenbudget in de vorm van lumpsum waarmee ze naar eigen inzicht
maatregelen en activiteiten kunnen treffen die ten goede komen aan de doelgroep. Denk
aan vroegschoolse educatie, extra taallessen voor niet-Nederlandstalige kinderen of
2 Leseman, P. & Veen, A. (2016). Ontwikkeling van kinderen in relatie kwaliteit van voor- en vroegschoolse

voorzieningen. Resultaten uit het pre-COOL cohortonderzoek. Amsterdam: Kohnstamm Instituut.
Jepma, IJ. (2017). De waarde van het onderwijskansenbeleid. Utrecht: Sardes.
3 In dit rapport wordt gesproken over doelgroeppeuters en reguliere peuters. Doelgroeppeuters zijn peuters die
tegemoet komen aan de doelgroepdefinitie van de gemeente. Reguliere peuters zijn niet-doelgroeppeuters,
ofwel peuters die buiten de criteria van de gemeentelijke doelgroepdefinitie vallen. Ook zogeheten ‘Asscherpeuters’, reguliere peuters van éénwerkende ouders / kostwinnersgezinnen (en dus niet
kinderopvangtoeslaggerechtigd) vallen hier onder.
Monitor GOAB 960 uur VE

13

Sardes en Oberon, 2020

projecten op het gebied van onderwijstijdverlenging, waardoor doelgroepkinderen meer
uren naar school gaan.4
In de lopende kabinetsperiode krijgen gemeenten extra middelen in het kader van het
gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOAB), vooral voor het uitbreiden van het
aantal uren VE voor doelgroeppeuters en voor een kwaliteitsverbetering van VE.
Het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) wil samen met het ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW) weten hoe de implementatie van de
urenuitbreiding bij VE verloopt en hoe de besteding van het GOAB-budget eruitziet in de
periode 2019-2021. Voorliggende rapportage beschrijft de bevindingen van de eerste
meting van de Monitor Implementatie en besteding GOAB die Sardes en Oberon in het
najaar van 2019 hebben uitgevoerd.

1.2 Achtergrond
Het huidige kabinet Rutte III investeert vanaf 1 januari 2020 jaarlijks structureel € 170
miljoen extra in een verruiming van het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
(GOAB). Daarbinnen is de voorschoolse educatie (VE) voor doelgroeppeuters het
belangrijkste beleidsinstrument. Er is € 150 miljoen bedoeld voor een ruimer urenaanbod
voor doelgroeppeuters en € 20 miljoen voor verhoging van de kwaliteit van VE. De
investeringen komen bovenop het al bestaande GOAB-budget. Dit betekent dat vanaf 2022
voor gemeenten in totaal structureel € 486 miljoen beschikbaar is5. Met dit extra geld
moeten (gefaseerd in de tijd) twee beleidsdoelen worden gerealiseerd:
1) Vanaf 1 augustus 2020 moeten doelgroeppeuters6 tussen 2,5 en 4 jaar (minimaal)
960 uur VE kunnen krijgen (urenuitbreiding of beleidsintensivering) en
2) Vanaf 1 januari 2022 moet een hbo’er in de VE worden ingezet, gebaseerd op 10
uur per jaar per doelgroeppeuter (kwaliteitsverbetering)7.
Bij de vormgeving van de urenuitbreiding van VE geldt de volgende beleidsruimte:
• 960 uur VE moet tussen 2,5 en 4 jaar worden aangeboden (bijv. 40 weken van 16
uur per week, ofwel 4 dagdelen van 4 uur);
• VE-uren die gemaakt worden vóór 2,5 jaar tellen niet mee voor 960 uur VE;

4 Deze monitor beperkt zicht tot het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOAB).
5 Brief aan Tweede Kamer, Investeren in onderwijskansen, 31 januari 2018.

Brief aan Tweede Kamer, Aanpak onderwijsachterstanden, 26 april 2018.
6 In dit rapport wordt gesproken over ‘doelgroeppeuters’ en ‘reguliere peuters’. Doelgroeppeuters zijn peuters
die volgens de gemeente op basis van een combinatie van omgevings- en kindkenmerken in aanmerking komen
voor extra ontwikkelingsstimulering (voorschoolse educatie) in een voorschoolse voorziening: kinderdagopvang
en/of kortdurende peuteropvang (voormalig peuterspeelzaalwerk). Gemeenten zijn vrij in welke peuters als
doelgroeppeuters worden aangemerkt. Hiervoor hanteren ze een definitie en worden veelal
(screenings)instrumenten en/of criteria gebruikt. Tijdens een consult (vaak het 18-maanden consult) op het
consultatiebureau wordt bepaald of een kind baat heeft bij VE. Als dat het geval is, worden ouders gemotiveerd
en geholpen om hun kinderen aan te melden bij een kinderdagverblijf of kortdurende peuteropvanglocatie,
waar met subsidie van de gemeente VE wordt aangeboden. Reguliere peuters (niet-doelgroeppeuters) zijn
peuters die vanwege hun gunstige thuissituatie en/of ontwikkelingsniveau niet in aanmerking komen voor VE.
7 Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden, Besluit van 20 september 2019 tot wijziging van het Besluit
basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie in verband met de verhoging van het minimaal aantal uren
aanbod voorschoolse educatie en de inzet van een pedagogisch beleidsmedewerker, 315, 11 oktober 2019.
Monitor GOAB 960 uur VE

14

Sardes en Oberon, 2020

•
•
•
•
•

per dag mag een doelgroeppeuter maximaal 6 uur VE volgen, er zijn dus minimaal 3
dagdelen per week nodig;
de uren mogen eventueel in meer dan 40 weken per jaar opgehaald worden (46 of
51 / 52 weken);
het aantal uren mag differentiëren per leeftijd (‘opbouw van uren’);
960 uur VE geldt alleen voor kinderen die op of na 1 augustus 2020 2,5 jaar worden
en
slapen telt niet mee voor de VE-uren, eetmomenten mogen wel meetellen, mits er
bewust aandacht wordt besteed aan de ontwikkelingsgebieden (taal, rekenen,
sociaal-emotioneel en psychomotorisch).

Om het (G)OAB kunnen verbeteren, heeft OCW het Centraal Bureau voor de Statistiek
gevraagd om op basis van registraties een model te ontwikkelen dat uitgaand van de
omgevingskenmerken van peuters en basisschoolleerlingen de verwachte onderwijsachterstanden aan het einde van de basisschool inschat. Met deze samengestelde indicator
kan het CBS jaarlijks aan de hand van objectieve, actuele en centraal beschikbare data
berekenen hoe groot het risico op een onderwijsachterstand van een peuter en een leerling
is (de onderwijsscore)8.
Bij de uiteindelijke verdeling zijn (politieke) keuzes gemaakt die van invloed zijn op het
budget per gemeente (en daarmee ook voor deze monitor). Er wordt uitgegaan van een
doelgroepomvang van 15 procent en een (financiële) drempel van vijf procent voor
gemeenten9. Daarnaast is een minimumbedrag per gemeente geïntroduceerd van € 64.000
per jaar. Deze keuzes hebben direct effect op het beschikbare budget van gemeenten en
daarmee op de mogelijkheden die zij hebben op het gewenste voorzieningenniveau, zoals
op een uitbreiding van het aantal uren VE. Mogelijk gaan gemeenten meer of minder eigen
middelen investeren, afhankelijk van het toegekende GOAB-budget. Er zijn gemeenten die
als gevolg van de veranderingen in het budget zijn geconfronteerd met een relatief groot
negatief (vooral grote gemeenten) of positief (vooral kleine gemeenten) herverdeeleffect.
Kleinere gemeenten zijn er vaak (fors) op vooruit gegaan, maar hebben ook vaak
betrekkelijk veel kleine kernen: lukt het hen om een dekkend peuteraanbod van VE te
arrangeren?
OCW heeft een driejarige overgangsregeling ingesteld die de herverdeeleffecten moeten
dempen, zodat gemeenten voldoende tijd krijgen om zich aan te passen aan de nieuwe
financiële situatie. Vanaf 2022 ontvangen gemeenten de middelen volledig in
overeenstemming met de nieuwe verdelingssystematiek.

8 CBS (2015). Herziening Gewichtenregeling voor het onderwijsachterstandenbeleid Primair Onderwijs. Den

Haag: CBS.
CBS (2016). Herziening van gewichtenregeling primair onderwijs – Fase 1. Den Haag: CBS.
CBS (2017). Herziening van gewichtenregeling primair onderwijs – Fase 2: resultaten voor scholen en
gemeenten. Den Haag: CBS.
9 Aantal en verdeling van aantal doelgroeppeuters 2,5 tot 4 jaar is te vinden op:
https://dashboards.cbs.nl/v1/onderwijskansen_180543/
Monitor GOAB 960 uur VE

15

Sardes en Oberon, 2020

1.3 Onderzoeksvragen
Het is beleidsrelevant om na te gaan of en hoe de veranderingen in het GOAB-/VE-beleid
uitpakken voor zowel de gemeenten als voor de aanbieders van VE. Zicht is nodig op de
implementatie van de extra maatregelen (de urenuitbreiding naar 960 uur VE voor
doelgroeppeuters en de urennorm van inzet van een pedagogisch beleidsmedewerker op
hbo denk- en werkniveau) en op de inzet van de middelen daarvoor. Bij de eerste meting
van de Monitor Implementatie en besteding GOAB staan we stil bij de implementatie van de
urenuitbreiding. Een eventueel vervolgonderzoek is meer gericht op het invoeren van hbopersoneel op de VE-locaties.
De beleidsvragen van de eerste meting van de Monitor Implementatie en besteding GOAB
richten zich op het proces van de implementatie, de verschillende varianten van 960 uur VE
voor doelgroeppeuters en de (on)verwachte effecten in de praktijk10. In termen van
onderzoeksvragen:
1) Hoe verloopt de implementatie van 960 uur VE voor doelgroeppeuters bij
gemeenten en VE-aanbieders?
2) Hoe wordt de urenuitbreiding vormgegeven door gemeenten en VE-aanbieders?
3) Welke (on)verwachte effecten brengt de urenuitbreiding met zich mee voor
gemeente, VE-aanbieders, (doelgroep)peuters en hun ouders?

1.4 Leeswijzer
In het vervolg van deze rapportage van de Monitor Implementatie en besteding GOAB
presenteren we de opzet van het onderzoek en de bevindingen.
In hoofdstuk 2 wordt de opzet van het onderzoek toegelicht. Hoeveel gemeenten en VEaanbieders hebben meegedaan aan de monitor, zijn zij representatief voor alle gemeenten
en VE-aanbieders in Nederland? En hoe zijn de goede praktijkvoorbeelden geselecteerd en
uitgewerkt?
Hoofdstuk 3 beschrijft het verloop van de implementatie van 960 uur VE voor doelgroeppeuters. Per wanneer bieden gemeenten en VE-aanbieders hun doelgroeppeuters een
uitgebreider urenaanbod? Welke stappen zijn gezet, tegen welke knelpunten lopen zij aan,
welke oplossingen worden gekozen. In welke implementatiefase begeeft het veld zich? En
hoe voorspoedig verloopt het proces van de urenuitbreiding?
Hoofdstuk 4 is gewijd aan de vormgeving van het urenaanbod van 960 uur VE voor
doelgroeppeuters. Het hoofdstuk geeft antwoord op de vraag hoe de beleidsintensivering
handen en voeten wordt gegeven, welke 960-uursvarianten (in aantal uren per dagdeel,

10 Binnen deze monitor is ook studie gedaan naar 10 veelbelovende praktijken waar de beleidsintensivering

naar 960 uur VE voor doelgroeppeuters al is doorgevoerd, of binnenkort wordt gerealiseerd, ruim voor de
wettelijke invoeringsdatum van 1 augustus 2020. Deze goede praktijkvoorbeelden zijn beschreven in een aparte
publicatie. Ze kunnen andere gemeenten en VE-aanbieders helpen en inspireren om de beleidsintensivering tot
een succes te maken.
Monitor GOAB 960 uur VE

16

Sardes en Oberon, 2020

aantal dagdelen per week, aantal weken per jaar) worden toegepast, of er aandacht voor
kwaliteitsverbetering.
In hoofdstuk 5 zoomen we in op de (on)verwachte effecten die de invoering van 960 uur VE
voor doelgroeppeuters met zich mee kunnen brengen. Wat betekent de urenuitbreiding
voor gemeenten, VE-aanbieders, (doelgroep)peuters, hun ouders en aanpalende
beleidsterreinen? Maakt de inzet van (extra) middelen voor de urenuitbreiding dat er door
gemeenten andere keuzes worden gemaakt over de inzet van de resterende GOABmiddelen?
Slothoofdstuk 6 sluit af met de belangrijkste conclusies en een reflectie op de resultaten.
We vatten alle bevindingen kernachtig samen, en bieden een synthese van de resultaten in
het licht van de onderzoeksvragen. Verder reflecteren we op enkele opvallende
bevindingen.

Monitor GOAB 960 uur VE

17

Sardes en Oberon, 2020

2. Opzet van het onderzoek
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de opzet van het onderzoek. In paragraaf 2.1 schetsen
we de aanpak van het onderzoek. Paragraaf 2.2 gaat in op de populatie, respons en
representativiteit van de groep gemeenten en VE-aanbieders die mee hebben gedaan aan
de monitor. In paragraaf 2.3 wordt uitgelegd hoe de verzamelde gegevens bij de
gemeenten en VE-aanbieders zijn geanalyseerd.

2.1 Aanpak
De gehele Monitor Implementatie en besteding GOAB valt uiteen in twee delen:
1) het implementatieonderzoek en
2) het bestedingsonderzoek.
Voor het implementatieonderzoek worden twee metingen verricht, in het najaar van 2019
(deze rapportage) en het voorjaar van 2021. Voor het bestedingsonderzoek vindt één
meting plaats, en wel in het voorjaar van 2021. In het bestedingsonderzoek wordt dieper
ingegaan in de relatie tussen de besteding van middelen van gemeenten en de
urenuitbreiding bij VE (aanbod en kwaliteit). Voorliggende rapportage heeft betrekking op
de eerste meting van het implementatieonderzoek (september-oktober 2019).
Om de onderzoeksvragen van de eerste meting van de Monitor Implementatie en besteding
GOAB te kunnen beantwoorden, is gekozen voor een ‘mixed-method’-onderzoeksdesign11.
Er zijn zowel kwalitatieve als kwalitatieve methoden ingezet bij verschillende doelgroepen
die zicht hebben op de urenuitbreiding. Dit geeft een breder en dieper beeld.
Concreet hebben we de volgende methoden ingezet bij diverse doelgroepen:
Vragenlijst onder populatie gemeenten: er is een online vragenlijst uitgezet onder alle
gemeenten in Nederland, waarin gevraagd is naar a) (de voortgang in) de implementatie
van 960 uur VE voor doelgroeppeuters, b) de vormgeving van het uitgebreide urenaanbod
VE en c) de (on)bedoelde effecten van de beleidsintensivering voor diverse stakeholders. Bij
de ontwikkeling van de vragenlijsten onder gemeenten en VE-aanbieders zijn naast de
opdrachtgever de belangenorganisaties (VNG, Brancheorganisatie Kinderopvang,
Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang en Sociaal Werk Nederland) gevraagd
om input te leveren. Ook is hen gevraagd in hun informatievoorziening en communicatie
aandacht te vragen voor het onderzoek, om zo de respons te verhogen.
Vragenlijst onder populatie VE-aanbieders: er is een online vragenlijst uitgezet onder alle
VE-aanbieders in Nederland, waarmee eveneens informatie is opgehaald over de
implementatie, vormgeving en effecten.

11 Tashakorri, A, & Teddlie, Ch. (Eds.) (2003). Handbook of mixed methods in social & behavioral research.

Thousand Oaks: Sage.
Monitor GOAB 960 uur VE

18

Sardes en Oberon, 2020

We hebben alle aanbieders van kinderopvang benaderd in de gemeenten die GOABmiddelen krijgen. Hiervoor is het bestand van het Landelijk Register Kinderopvang (LRK)
gebruikt. Er zijn 39 gemeenten die sinds 2019 voor het eerst GOAB-middelen krijgen.
Mogelijk zijn in die gemeenten nieuwe aanbieders van VE die voor het eerst subsidie krijgen
van de gemeente voor het arrangeren van VE-aanbod voor doelgroeppeuters. Zij zijn echter
nog niet als zodanig in het LRK geregistreerd. Daarom hebben we in die gemeenten alle
aanbieders benaderd. Het is dus goed mogelijk dat we aanbieders hebben benaderd die
geen VE aanbieden en dat ook niet van plan zijn, waardoor zij geen interesse hebben
getoond in de deelname aan de eerste meting van de Monitor Implementatie en besteding
GOAB. Omdat de vragen het best op (midden)managementniveau beantwoord kunnen
worden, hebben we de houders benaderd, en niet de afzonderlijke locaties. Houders met
VE-locaties in meerdere gemeenten, is de mogelijkheid geboden om de vragenlijst voor
meerdere gemeenten in te vullen.
Goede praktijkvoorbeelden van 960 uur VE voor doelgroeppeuters: er zijn uit de
respondenten van de gemeente enquête 10 mogelijk goede praktijkvoorbeelden
geselecteerd en benaderd voor een verdiepend kwalitatief onderzoek naar verklarende
factoren van de succesvolle invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters. Welke lessen
zijn er te leren?
Het betreft gemeenten die al 960 uur VE voor doelgroeppeuters hebben ingevoerd of dit
binnen afzienbare tijd gaan doen (ruim voor de invoeringsdatum 1 augustus 2020),
(creatieve) oplossingen hebben gevonden voor knelpunten en zichzelf een voorbeeld voor
anderen vinden. Bovendien hebben ze aangegeven bereid te zijn deel te nemen aan de
verdiepende casestudies.
Voor het maken van de goede praktijkvoorbeelden is telefonisch gesproken met de
volgende vier actoren: 1) de beleidsmedewerker van de gemeente, 2) een leidinggevende
van een VE-aanbieder, 3) een ouder / lid van de oudercommissie van de VE-aanbieder en 4)
een medewerker van JGZ. Voor het voeren van de gesprekken is een globale interviewleidraad ontwikkeld. Voor elke gesprekspartner zijn er specifieke accenten gelegd in de
gesprekken.
Ter voorbereiding op de gesprekken zijn beleidsmatige documenten bij de gemeente
opgevraagd en bestudeerd. Denk aan: geldig GOAB-/VE-plan, bereikcijfers, kwaliteitskader
VE, subsidieregeling VE-aanbieders, pedagogisch beleidsplan VE-aanbieder. Ook zijn de
ingevulde vragenlijst van de gemeente en de (eventueel) ingevulde vragenlijst(en) van de
VE-aanbieder bestudeerd, om gericht te kunnen doorvragen tijdens het telefonisch
interview. Zoals gezegd wordt in een aparte publicatie over de 10 goede
praktijkvoorbeelden gerapporteerd.

2.2 Populatie, respons en representativiteit
Deze paragraaf biedt informatie over de populatie gemeenten en VE-aanbieders die zijn
benaderd met het verzoek een vragenlijst in te vullen, de groep gemeenten en VEaanbieders die de vragenlijst daadwerkelijk hebben ingevuld en de mate van
representativiteit van de gemeenten en VE-aanbieders ten opzichte van de populatie.

Monitor GOAB 960 uur VE

19

Sardes en Oberon, 2020

2.2.1 Gemeenten
Van de 355 Nederlandse gemeenten (per 1 januari 2019) hebben er 269 de vragenlijst
(gedeeltelijk) voltooid. Dit komt neer op een totaal responspercentage van 76 procent. De
G4 (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) maakten één procent van de populatie
uit, de G40 11 procent en de overige gemeenten (G-overig) 88 procent. De respons van de
vier grootste gemeenten was met 100 procent duidelijk het hoogst en de respons van de
overige gemeenten was met 75 procent het laagst. Al met al is er met een respons van
driekwart van de doelgroep ruimschoots aan de verwachtingen voldaan en kan een
representatief beeld van de situatie in het land gegeven worden.
Tabel 2.1 Populatie en respons aantal gemeenten met VE-aanbieders naar gemeentegrootte
Gemeentegrootte
Respons
Populatie
G4
4 (2%)
4 (1%)
G40
33 (12%)
40 (11%)
G-overig
232 (86%)
311 (88%)
Totaal
269 (100%)
355 (100%)

In de onderstaande tabellen wordt de representativiteit van de responsgroep ten opzichte
van alle Nederlandse gemeenten weergegeven op relevante achtergrondkenmerken. Ten
eerste is een uitsplitsing naar verstedelijkingsgraad gemaakt. Hierbij is gekeken naar het
aantal inwoners per vierkante kilometer in een gemeente.
Tabel 2.2 Populatie en respons aantal gemeenten met VE-aanbieders naar verstedelijking
Gemeentegrootte
Respons
Populatie
< 250
71 (26%)
98 (27%)
250 – 500
69 (26%)
93 (26%)
500 – 1.000
55 (20%)
68 (19%)
1.000 – 2.000
41 (15%)
55 (16%)
2.000 >
33 (12%)
41 (12%)
Totaal
269 (100%)
355 (100%)

Ook is een uitsplitsing gemaakt naar de nieuwe bekostiging van de gemeenten in
verhouding tot de bekostiging vóór invoering van 960 uur VE. Er is gekozen om deze groep
te verdelen in drie categorieën namelijk: gemeenten die minder dan 50 procent meer
bekostiging ontvangen dan voorheen (<150%), gemeenten die 50 procent of meer extra
ontvangen en gemeenten die voorheen helemaal geen bekostiging ontvingen.
Tabel 2.3 Populatie en respons aantal gemeenten met VE-aanbieders naar bekostiging
Gemeentegrootte
Respons
Populatie
<150%
93 (34%)
118 (33%)
>150%
150 (56%)
198 (56%)
Voorheen geen bekostiging 26 (10%)
39 (11%)
Totaal
269 (100%)
355 (100%)

We kunnen concluderen dat er geen significante afwijkingen zijn in de responsgroep.
De achtergrondkenmerken worden meegenomen in de analyses waarover in de volgende
hoofdstukken wordt gerapporteerd.

Monitor GOAB 960 uur VE

20

Sardes en Oberon, 2020

2.2.2 VE-aanbieders
In totaal hebben 292 van de 1.070 benaderde aanbieders een vragenlijst ingevuld. Van de
292 aanbieders krijgen 269 aanbieders (92%) momenteel VE-subsidie van één of meerdere
gemeenten. Dertien aanbieders (4%) zeggen geen subsidie te krijgen van een gemeente, en
zij overwegen ook niet om binnenkort VE te gaan verzorgen voor doelgroeppeuters met
subsidie van één of meerdere gemeenten. Vier aanbieders (1%) zeggen (nog) geen subsidie
te krijgen van een gemeente voor het verzorgen van een VE-aanbod, maar overwegen wel
om binnenkort VE aan te bieden. Van zes aanbieders (2%) ontbreekt het antwoord.
Dit maakt dat uiteindelijk een bestand beschikbaar is met gegevens van 279 (toekomstige)
VE-aanbieders die verder geanalyseerd kunnen worden.
Tabel 2.4 Populatie en respons VE-aanbieders naar gemeentegrootte (n=279)
Gemeentegrootte
Respons
Populatie
G4
4 (2%)
4 (1%)
G40
38 (22%)
40 (11%)
G-overig
131 (76%)
311 (88%)
Totaal
173 (100%)
355 (100%)
Tabel 2.5 Populatie en respons aantal VE-aanbieders in gemeenten naar gemeentegrootte (n=279)
Gemeentegrootte
Respons
Populatie
G4
19 (7%)
99 (9%)
G40
71 (25%)
216 (20%)
G-overig
189 (68%)
755 (71%)
Totaal
279 (100%)
1.070 (100%)

Bij de eerste meting van de Monitor Implementatie en besteding GOAB doen 279 VEaanbieders mee uit 173 van de 355 gemeenten (49%) in Nederland. Er zijn gegevens
beschikbaar van 19 VE-aanbieders uit de voltallige G4, 71 aanbieders uit 38 gemeenten van
de G40 en 189 aanbieders uit 131 van de 311 overige gemeenten. Al met al is het netto
responspercentage 26 procent (279 van de 1.070 aanbieders). We merken hierbij op dat we
alle kinderopvangaanbieders hebben benaderd in nieuwe GOAB-gemeenten (n=39) die
vanaf 2019 voor het eerst een GOAB-budget krijgen. Dit kan het positieve responspercentage drukken, want mogelijk gaat een deel van de benaderde aanbieders geen VE
aanbieden. De responsgroep van VE-aanbieders zien we als een (vrij) goede afspiegeling
van de populatie van VE-aanbieders.
De groep van 279 VE-aanbieders is uitgesplitst naar enkele relevante achtergrondkenmerken. Deze achtergrondkenmerken worden naast gemeentegrootte meegenomen in
de analyses waarover in de volgende hoofdstukken wordt gerapporteerd.

Monitor GOAB 960 uur VE

21

Sardes en Oberon, 2020

Tabel 2.6 Achtergrondkenmerken van VE-aanbieders (n=279)
Kenmerk
Omvang organisatie
Landelijke kinderopvangorganisatie
Regionale kinderopvangorganisatie
Lokale kinderopvangorganisatie
Onbekend
Totaal
Type organisatie
Not-for-profit (stichting)
Profit (besloten vennootschap, vennootschap onder firma, eenmanszaak)
Onbekend
Totaal

Aantal (%)
10 (4%)
68 (24%)
197 (71%)
4 (1%)
279 (100%)
113 (41%)
143 (51%)
23 (8%)
279 (100%)

De VE-aanbieders (n=266) hebben gemiddeld 8,5 VE-locaties (SD = 15). Er zijn kleine
aanbieders met maar één VE-locatie, maar ook een enkele grote aanbieders met 99 VElocaties in 11 gemeenten of maar liefst 100 VE-locaties in acht gemeenten.
De VE-aanbieders (n=271) hebben een VE-aanbod in gemiddeld twee gemeenten (SD = 2,7),
met een minimum van één en een maximum van 23 gemeenten. De laatste is een grote
landelijke kinderopvangorganisatie.
VE-aanbieders is gevraagd de vragenlijst in te vullen voor de gemeente waar ze de meeste
VE-locaties hebben of krijgen of waar ze het meest bekend zijn met het GOAB/VE-beleid. Er
zijn enkele aanbieders die de vragenlijst voor meerdere gemeenten hebben ingevuld. De
antwoorden hebben betrekking op VE-aanbieders (n=269) die minimaal één en maximaal
65 VE-locaties hebben of krijgen in één gemeente, met een gemiddelde van 5,8 VE-locaties
in één gemeente (SD = 9). De gegevens van deze VE-aanbieders hebben betrekking op in
totaal 1.564 VE-locaties in Nederland.

2.3 Analyses
Er zijn beschrijvende analyses uitgevoerd op de gegevens van de gemeenten en VEaanbieders afzonderlijk. Overeenkomsten en verschillen tussen gemeenten en VEaanbieders in (de voortgang van) de implementatie, de vormgeving en (on)verwachte
effecten van 960 uur VE voor doelgroeppeuters worden beschreven bij de bevindingen. Er
zijn verdiepende analyses uitgevoerd naar drie achtergrondkenmerken van gemeenten: 1)
gemeentegrootte, 2) verstedelijkingsgraad en 3) verandering in het GOAB-budget. Dit is
gedaan omdat we denken dat deze achtergrondkenmerken kunnen leiden tot verschillen bij
de urenuitbreiding. Zo is het denkbaar dat kleinere gemeenten andere keuzes maken bij de
vormgeving van het 960-uursaanbod dan een grote gemeente. De inhoudelijke gegevens
van de VE-aanbieders over de invoering, vormgeving en effecten van 960 uur VE voor
doelgroeppeuters zijn eveneens nader geanalyseerd naar drie relevante achtergrondkenmerken waarover hiervoor is gerapporteerd: 1) gemeentegrootte, 2) omvang
organisatie en 3) type organisatie. Immers, het kan zijn dat grote landelijke VE-aanbieders
bij de beleidsintensivering naar 960 uur VE voor doelgroeppeuters andere oplossingen
doorvoeren voor knelpunten dan kleine lokale VE-aanbieders. De verdiepende analyses
geven inzicht in deze mogelijke verschillen.

Monitor GOAB 960 uur VE

22

Sardes en Oberon, 2020

We merken op dat we in principe twee aparte steekproeven hebben: een steekproef van
gemeenten en een streekproef van VE-aanbieders. Het komt voor dat er gemeenten
meedoen aan de Monitor Implementatie en besteding GOAB waarvan er geen VEaanbieders meedoen. Het omgekeerde komt ook voor: er zijn VE-aanbieders waarvan de
gemeente niet meedoet. Dit kan mede verklaren waarom er soms kleine verschillen zijn
tussen de gegevens van de gemeenten en de gegevens van de VE-aanbieders.

Monitor GOAB 960 uur VE

23

Sardes en Oberon, 2020

3. Verloop van de implementatie van 960 uur VE
Dit hoofdstuk gaat over de stand van zaken van de implementatie van 960 uur VE voor
doelgroeppeuters. In paragraaf 3.1 staan we stil bij de invoeringsdatum. Paragraaf 3.2 biedt
inzicht in de soorten opvang waarin het 960 uursaanbod wordt gerealiseerd, paragraaf 3.3
maakt duidelijk welke stappen er worden gezet bij de urenuitbreiding en paragraaf 3.4 gaat
over de uitgangspunten die zijn gehanteerd bij het realiseren van 960 uur VE voor
doelgroeppeuters. Paragraaf 3.5 vervolgt met knelpunten en oplossingen. In paragraaf 3.6
besteden we aandacht aan de ondersteuningsbehoefte van gemeenten en VE-aanbieders.
De implementatiefase waarin gemeenten en VE-aanbieders zich bevinden en het verloop
van de implementatie komen aan bod in paragraaf 3.7. Paragraaf 3.8 bevat een
samenvatting.
Zowel het perspectief van de gemeenten als van de VE-aanbieders komt in dit hoofdstuk en
de volgende hoofdstukken aan bod. We rapporteren over gegevens van 269 gemeenten en
279 aanbieders van VE. Als er opvallende verschillen zijn naar relevante achtergrondkenmerken van gemeenten (gemeentegrootte, verstedelijkingsgraad en verandering in
GOAB-budget) en/of VE-aanbieders (gemeentegrootte, omvang van organisatie en type
organisatie), dan wordt hierover gerapporteerd.

3.1 Invoeringsdatum
Een belangrijke vraag is per wanneer gemeenten en VE-aanbieders een aanbod van 960 uur
VE voor doelgroeppeuters hebben geregeld. De wettelijke invoeringsdatum is 1 augustus
2020. Zijn er al gemeenten en VE-aanbieders die een aanbod van (minimaal) 960 uur VE
voor doelgroeppeuters aanbieden?

3.1.1 Gemeenten
De gemeenten zijn bevraagd per wanneer ze een gemeentebreed aanbod van 960 uur VE
(gaan) aanbieden.
Tabel 3.1 Invoeringsdatum 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=265)
Gemeentegrootte
G4
G40
We hebben al 960 uur VE voor
1 (25%)
4 (12%)
doelgroeppeuters
Vóór 1 januari 2020
0 (0%)
3 (9%)
Per 1 januari 2020
2 (50%)
13 (39%)
Per 1 augustus 2020 (wettelijke
1 (25%)
11 (33%)
invoeringsdatum)
Na 1 augustus 2020
0 (0%)
0 (0%)
Nog onbekend
0 (0%)
2 (6%)
Andere datum
0 (0%)
0 (0%)
Totaal
4
33

G-overig
13 (6%)

Totaal
18 (7%)

4 (2%)
70 (30%)
108 (47%)

7 (3%)
85 (32%)
120 (45%)

2 (1%)
30 (13%)
1 (1%)
228

2 (1%)
32 (12%)
1 (0%)
265

Zeven procent van de gemeenten geeft aan al 960 uur VE aan te bieden. Een derde gaat per
1 januari 2020 over op 960 uur VE. De meeste gemeenten (45%) geven aan dat 1 augustus
Monitor GOAB 960 uur VE

24

Sardes en Oberon, 2020

2020 de beoogde invoeringsdatum is. Een flinke groep (12%) weet de invoeringsdatum nog
niet zeker. Slechts twee gemeenten geven nu al aan dat ze pas na de wettelijke invoeringsdatum zullen starten met gemeentebreed 960 uur VE. Dit zijn beide gemeenten uit de Goverig, in een gemiddeld verstedelijkt gebied met een nieuwe bekostiging van >150
procent. Er valt verder vanuit de enquête weinig te zeggen over waarom juist deze
gemeenten ervoor kiezen om later tot invoering over te gaan en welke factoren in deze
keuze een rol spelen.
Van de vier grootste gemeenten (G4) heeft één gemeente de 960 uur VE gemeentebreed al
ingevoerd. Twee volgen per 1 januari 2020 en de laatste per 1 augustus 2020. Van de G40
zal naar verwachting twee derde per 1 januari 2020 een aanbod van 960 uur VE hebben
gerealiseerd (inclusief degene die het nu al hebben). Hiermee liggen ze ruim voor op koers
ten opzichte van de G-overig, waarvan slechts 38 procent aangeven dit al per 1 januari 2020
gerealiseerd te hebben.
Wanneer per verstedelijkingsgraad wordt gekeken kan worden geconcludeerd dat het
patroon niet heel erg verschilt los van de meest stedelijke gebieden. In gemeenten met een
lagere verstedelijkingsgraad lijkt vaker nog onbekend te zijn wanneer VE zal worden
ingevoerd dan in gemeente met een hogere verstedelijkingsgraad.
Gemeenten die minder dan 150 procent gaan ontvangen ten opzichte van het oude
bekostigingssysteem en gemeenten die voorheen helemaal geen bekostiging ontvingen,
houden vaker de wettelijke invoeringsdatum aan dan gemeenten die meer dan 150 procent
gaan ontvangen. Acht procent van de gemeenten die voorheen geen bekostiging ontvingen,
biedt op dit moment al wel 960 uur VE aan doelgroeppeuters.

3.1.2 VE-aanbieders
Ook de aanbieders van een (toekomstig) VE-aanbod is gevraagd wanneer ze 960 uur VE aan
doelgroeppeuters (gaan) aanbieden.
Tabel 3.2 Invoeringsdatum 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=275)
Gemeentegrootte
G4
G40
We hebben al 960 uur VE voor
4 (24%)
13 (19%)
doelgroeppeuters
Vóór 1 januari 2020
2 (12%)
0 (0%)
Per 1 januari 2020
8 (47%)
28 (40%)
Per 1 augustus 2020 (wettelijke
1 (6%)
17 (24%)
invoeringsdatum)
Na 1 augustus 2020
0 (0%)
1 (1%)
Nog onbekend, we zijn in overleg met de
2 (12%)
10 (14%)
gemeente
Andere datum
0 (0%)
1 (1%)
Totaal
17
70

G-overig
22 (12%)

Totaal
39 (14%)

5 (3%)
53 (28%)
71 (38%)

7 (3%)
89 (32%)
89 (32%)

4 (2%)
32 (17%)

5 (2%)
44 (16%)

1 (1%)
188

2 (1%)
275 (100%)

VE-aanbieders in grotere gemeenten hebben eerder een aanbod van 960 uur VE voor
doelgroeppeuters dan VE-aanbieders in kleinere gemeenten. Ongeveer één op de zeven VEaanbieders (14%) heeft al 960 uur VE voor doelgroeppeuters geregeld, maar in de G4 is dat
bijna één op vier (24%). Een klein aantal VE-aanbieders (3%) gaat dit nog voor 1 januari

Monitor GOAB 960 uur VE

25

Sardes en Oberon, 2020

2020 regelen, en ook hier geldt dat er meer VE-aanbieders in de G4 zijn die dit realiseren
dan VE-aanbieders in de G40 en G-overig.

“Gemeente betrekt aanbieders zeer zorgvuldig. Beleidsmedewerker is zeer goed op de hoogte van
wet- en regelgeving. Aanbieders hebben de ruimte om het aan te bieden wat past bij hun bestaande
situaties.”
VE-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Ongeveer een derde van de VE-aanbieders (32%) koerst op de wettelijke invoeringsdatum
van 1 augustus 2020 om 960 uur VE aan doelgroeppeuters aan te bieden. Dit geldt vooral
voor de VE-aanbieders in de wat kleinere gemeenten. Een even grote groep VE-aanbieders
zegt per 1 januari 2020 over te stappen op 960 uur VE. Vooral VE-aanbieders in de G4 en
G40 stappen per 1 januari 2020 over op een aanbod van 960 uur VE. Enkele aanbieders
(2%) zeggen dat ze na de wettelijke invoeringsdatum het VE-aanbod van 960 uur voor
doelgroeppeuters gaan regelen. Bij één op de zes VE-aanbieders (16%) is nog niet bekend
wat de invoeringsdatum wordt, zij zijn nog in overleg met de gemeente.
Van de twee VE-aanbieders die een andere datum hebben opgegeven, noemt één VEaanbieder een concrete datum: 1 april 2020.
Het lijkt erop dat landelijke aanbieders van VE wat vaker vóór de wettelijke
invoeringsdatum een aanbod van 960 uur VE hebben geregeld dan regionale en lokale VEaanbieders.
Verder blijkt dat de not-for-profit organisaties bij de effectuering van de urenuitbreiding
wat vaker koersen op de wettelijke invoeringsdatum van 1 augustus 2020 dan de profit
organisaties.

“Voor ons is het totaal nieuw. We nemen als kinderopvang het oude peuterspeelzaalwerk over. De
tijd zal het leren. Vandaar dat we gekozen hebben om de implementatie al in 2019 te starten zodat
we in 2020 hopelijk de 'kinderziektes" eruit hebben kunnen filteren. En in 2020 voldoen aan de
wettelijk gestelde eisen.”
VE-aanbieder uit G-overig, lokale profit kinderopvangorganisatie

3.2 Soorten opvang

12

Het 960 uur VE-aanbod kan in verschillende soorten (kinder)opvang worden aangeboden.
VE kan namelijk worden aangeboden in kortdurende peuteropvang (voormalig
‘peuterspeelzaalwerk’), in aparte peutergroepen in kinderdagopvang, maar ook in verticale
groepen met kinderen van 0 tot 4 jaar in kinderdagopvang.

12 Deze vraag is niet aan de gemeenten voorgelegd, enkel aan de VE-aanbieders.

Monitor GOAB 960 uur VE

26

Sardes en Oberon, 2020

3.2.1. VE-aanbieders
In onderstaande tabel wordt inzichtelijk gemaakt in welke soorten kinderopvang het
aanbod van 960 uur VE voor doelgroeppeuters bij de VE-aanbieders wordt aangeboden.
Tabel 3.3 Soorten opvang met aanbod 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=266/277) (meerdere antwoorden
mogelijk)
Gemeentegrootte
In kortdurende peuteropvang (aparte
peutergroepen in ‘voormalig
peuterspeelzaalwerk’)
In aparte peuteropvanggroepen in
kinderdagopvang
In verticale groepen 0 tot 4 jaar in
kinderdagopvang
Anders

G4
8 (42%)

G40
52 (77%)

G-overig
127 (71%)

Totaal
187 (70%)

12 (63%)

30 (42%)

72 (39%)

114 (41%)

6 (32%)

8 (11%)

35 (19%)

49 (18%)

3 (16%)

2 (3%)

2 (1%)

7 (3%)

Het aanbod van 960 uur VE voor doelgroeppeuters wordt vooral aangetroffen in
kortdurende peuteropvang, ofwel het voormalig peuterspeelzaalwerk, daarna in aparte
peuteropvanggroepen in kinderdagopvang, en duidelijk minder vaak in verticale
dagopvanggroepen 0 tot 4 jaar.
Bij VE-aanbieders in de G4 zien we een wat ander patroon. Het lijkt erop dat daar VE vaker
voorkomt in kinderdagopvang (zowel in horizontale peutergroepen als in verticale groepen
0 tot 4 jaar) dan in kortdurende peuteropvang.
Enkele VE-aanbieders zeggen VE in andere soorten opvang 960 uur VE voor doelgroeppeuters aan te bieden. Denk aan hybride (combi)groepen van kinderdagopvang waaraan op
gezette tijden enkele doelgroeppeuters uit kortdurende peuteropvang aan deelnemen, of
een groep van 1,5- tot 3-jarigen.
Landelijke en regionale VE-aanbieders bieden hun VE-aanbod wat vaker aan in kortdurende
peuteropvang, terwijl lokale VE-aanbieders hun VE-aanbod wat vaker aanbieden in
kinderdagopvang, vooral in aparte peutergroepen.
Not-for-profit organisaties bieden vaker VE aan in kortdurende peuteropvang dan profit
organisaties. Omgekeerd bieden profit organisaties vaker VE aan in aparte peuteropvanggroepen in kinderdagopvang. Beide bieden even vaak VE aan in verticale groepen in de
kinderdagopvang.

3.3 Stappen
Hieronder wordt ingegaan op de stappen die zijn / worden gezet bij de invoering van 960
uur VE voor doelgroeppeuters.

Monitor GOAB 960 uur VE

27

Sardes en Oberon, 2020

3.3.1 Gemeenten
Er zal eerst worden ingegaan op de stappen die ter oriëntatie en voorbereiding zijn gezet.
Vervolgens wordt gekeken naar stappen die al daadwerkelijk richting uitvoering zijn gezet.
Tabel 3.4 Stappen ter voorbereiding gezet bij invoering 960 uur VE voor alle VE-aanbieders (n=269) (meerdere
antwoorden mogelijk)
Stappen
Samen met de VE-aanbieders mogelijke
varianten van 960 uur VE in beeld brengen
Doorrekenen van de kosten van
verschillende uitvoeringvarianten 960 uur
VE
Samen met de VE-aanbieders mogelijke
varianten voor niet-doelgroeppeuters in
beeld brengen
Zicht krijgen op wenselijke varianten vanuit
de pedagogische visie van de aanbieders
Zicht krijgen op de wensen en behoeften
van ouders t.a.v. het aanbod
Draaien van pilot(s) voor de uitvoering van
960 uur VE

G4
3 (75%)

G40
32 (97%)

G-overig
212 (91 %)

Totaal
247 (92%)

2 (50%)

23 (69%)

160 (69%)

185 (69%)

3 (75%)

25 (75%)

146 (63%)

174 (65%)

3 (75%)

23 (69%)

140 (60%)

166 (62%)

3 (75%)

9 (27%)

58 (25%)

70 (26%)

3 (75%)

12 (36%)

33 (14%)

48 (18%)

De eerste belangrijke stap die door gemeenten al is gezet, is het in beeld brengen van de
mogelijke varianten van 960 uur VE samen met de VE-aanbieders. Met 92 procent zegt een
overgrote meerderheid deze stap al te hebben gezet. Vervolgens volgen drie stappen
waarvan tussen de 60 en 70 procent van de gemeenten aangeeft hem reeds te hebben
gezet, namelijk het doorrekenen van de kosten, samen met VE-aanbieders mogelijke
varianten voor niet-doelgroeppeuters in beeld brengen en zicht krijgen op wenselijke
varianten vanuit de pedagogische visie van aanbieders.
Twee stappen zijn in mindere mate gezet, namelijk het zicht krijgen op de wensen en
behoeften van ouders t.a.v. het aanbod en het draaien van pilots voor de uitvoering van
960 uur VE. Deze stappen zijn beide door minder dan een derde van de gemeenten gezet.
Daarnaast valt in bovenstaande tabel af te lezen dat het draaien van pilots vooral iets is wat
in de grote steden gebeurt.
Tabel 3.5 Stappen daadwerkelijk richting implementatie gezet bij invoering 960 uur VE voor alle VEaanbieders (n=265) (meerdere antwoorden mogelijk)
Stappen
G4
Niet van toepassing, 960 uur VE is al
1 (25%)
ingevoerd
Aanpassing van subsidieregel / nadere
1 (25%)
beleidsregel
Collegebesluit, evt. raadsbesluit
1 (25%)
Praktische voorbereidingen bij de
1 (25%)
aanbieders (contracten aangepast, groepen
ingedeeld, medezeggenschap geregeld)
Informatievoorziening voor en
0 (0%)
communicatie met ouders
Anders
2 (50%)

Monitor GOAB 960 uur VE

28

G40
4 (12%)

G-overig
10 (4%)

Totaal
15 (6%)

16 (49%)

93 (41%)

110 (42%)

14 (42%)
12 (36%)

70 (31%)
57 (25%)

85 (32%)
70 (26%)

8 (24%)

36 (16%)

44 (17%)

8 (24%)

95 (42%)

105 (40%)

Sardes en Oberon, 2020

Implementatiestappen zijn door minder gemeenten gezet dan voorbereidingsstappen. Dit
sluit aan bij de invoeringsdatum, die voor een groot deel van de gemeenten pas 1 augustus
2020 is. Voor invoering per 1 januari 2020 is uiteraard iets meer tempo nodig. We zien dan
ook dat subsidieregeling of nadere beleidsregel bij vier op de 10 gemeenten geregeld is en
bij een derde ook de formele besluitvorming. Praktische voorbereidingen bij aanbieders zijn
bij een kwart van de gemeenten gedaan. De communicatie met ouders is door een vijfde al
geregeld.
Veel gemeenten geven bij “anders” aan dat ze nog bezig zijn. Het gaat dan vooral om het
overleggen met individuele aanbieders en werkgroepen, en beleidsvoorbereiding
(doorrekenen, beleidsregels opstellen, kwaliteitskader ontwikkelen etc.) al dan niet met
ingehuurde ondersteuning. Bij een aantal gemeenten staat besluitvorming wel al gepland.
Een tiental gemeenten geeft dat er pilotlocaties zijn of dat locaties al 960 uur VE mogen
bieden ook al geldt dat nog niet als algemene voorwaarde.

3.3.2 VE-aanbieders
Bj de implementatie van 960 uur VE voor doelgroeppeuters is het nodig dat de VEaanbieders ter oriëntatie en voorbereiding stappen zetten in de juiste richting. Welke
stappen zijn dat? En hoe ver zijn ze daarmee?
Tabel 3.6 Stappen bij invoering 960 uur VE voor alle VE-aanbieders (n=236-241) (meerdere antwoorden
mogelijk)
Stappen

Verkennen van de markt en
concurrentie (andere VE-aanbieders)
Aansluiten bij pedagogische visie en
doelen
Overleg met de gemeente
Uitwerken van nieuw VE-aanbod
(bijv. keuze voor 960-uursvariant)
Trainen / scholen VEberoepskrachten
Informeren van de medewerkers
over de urenuitbreiding
Inventariseren van wensen en
mogelijkheden van personeel bij
urenuitbreiding
Doorrekenen van de kosten van
uitgebreid VE-aanbod
Aanvullen van pedagogisch
beleidsplan
Aanpassen van uurprijzen
Bespreken van veranderingen van
aanbod, pedagogisch beleidsplan e.d.
met ondernemingsra(a)den /
personeelsvertegenwoordiging(en)
Inventariseren van wensen en
behoeften van ouders
Tariefwijziging voor ouders

Monitor GOAB 960 uur VE

Ja, deze
stap is al
gezet
147 (62%)

We zijn
bezig met
deze stap
30 (13%)

Nee, deze stap
moet nog
worden gezet
10 (4%)

Niet van
toepassing

Totaal

52 (22%)

239 (100%)

130 (54%)

93 (39%)

11 (5%)

6 (3%)

240 (100%)

103 (43%)
104 (43%)

127 (53%)
113 (47%)

8 (3%)
21 (9%)

3 (1%)
2 (1%)

241 (100%)
240 (100%)

99 (41%)

76 (32%)

18 (8%)

47 (20%)

240 (100%)

96 (40%)

93 (39%)

41 (17%)

11 (5%)

241 (100%)

70 (29%)

82 (34%)

56 (23%)

33 (14%)

241 (100%)

61 (25%)

115 (48%)

56 (23%)

9 (4%)

241 (100%)

52 (22%)

116 (48%)

66 (27%)

7 (3%)

241 (100%)

40 (17%)
42 (17%)

115 (48%)
96 (40%)

69 (29%)
61 (25%)

17 (7%)
42 (17%)

241 (100%)
241 (100%)

40 (17%)

96 (40%)

78 (33%)

25 (11%)

239 (100%)

37 (15%)

114 (47%)

75 (31%)

15 (6%)

241 (100%)

29

Sardes en Oberon, 2020

Stappen

Overleg met samenwerkingspartner
(bijv. met school over nieuwe
openingstijden)
Gevolgen van wijzigingen in aanbod,
uurtarieven e.d. bespreken met
oudercommissie(s)
Wijzigen van de werktijdenregeling
van personeel (bijv. werken in
schoolvakanties)
Regelen van huisvesting, ruimten e.d.
(bijv. opstellen van nieuwe
huurcontracten)
Veranderen van werkroosters van
personeel / personeelsplanning
Informeren van en communiceren
met ouders over gevolgen van de
urenuitbreiding
Aanpassing van kindplaatsing(en)
Werven nieuw personeel
Aanpassen van arbeidscontracten
van personeel
Aanpassen van financiële
administratie (bijv. facturatie, nieuwe
ouderbijdragen)
Aanpassen van contracten met
ouders
Aanpassen van informatiemateriaal,
websites e.d.

Ja, deze
stap is al
gezet
35 (15%)

We zijn
bezig met
deze stap
76 (32%)

Nee, deze stap
moet nog
worden gezet
77 (32%)

Niet van
toepassing

Totaal

51 (21%)

239 (100%)

34 (14%)

121 (51%)

73 (31%)

10 (4%)

238 (100%)

32 (14%)

55 (23%)

67 (28%)

82 (35%)

236 (100%)

34 (14%)

50 (21%)

37 (16%)

118 (49%)

239 (100%)

32 (13%)

94 (39%)

81 (34%)

33 (14%)

240 (100%)

29 (12%)

92 (38%)

115 (48%)

4 (2%)

240 (100%)

23 (10%)
23 (10%)
21 (9%)

84 (35%)
74 (31%)
59 (25%)

80 (33%)
43 (18%)
91 (38%)

53 (22%)
100 (42%)
69 (29%)

240 (100%)
240 (100%)
240 (100%)

18 (8%)

93 (39%)

113 (47%)

16 (7%)

240 (100%)

14 (6%)

89 (37%)

122 (51%)

13 (6%)

238 (100%)

12 (5%)

89 (37%)

133 (55%)

6 (3%)

240 (100%)

VE-aanbieders hebben al een flink deel van de stappen gezet, of zijn bezig met stappen die
nodig zijn om te komen tot de invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters. Vooral het
verkennen van de markt en het aansluiten bij de pedagogische visie zijn stappen die door
een meerderheid van de VE-aanbieders al zijn gezet.
Maar de meeste VE-aanbieders zijn vooral nog bezig met de noodzakelijke stappen. Men is
vooral nog bezig met het overleg met de gemeente en het in kaart brengen van de
gevolgen van wijzigingen in het urenaanbod, de uurtarieven en dergelijke. Belangrijke
stappen die nog moeten worden gezet hebben betrekking op het aanpassen van
informatiemateriaal, websites en dergelijke en het aanpassen van contracten met de
ouders, maar ook het aanpassen van de financiële administratie en het informeren van en
communiceren met ouders over de gevolgen van de urenuitbreiding zijn stappen die bijna
de helft van de VE-aanbieders nog moeten zetten.

“We hebben het aanbod beschikbaar (omzetting gedaan van 3-urige opvang naar 4- en 5-urige
opvang) en het subsidiebudget is in principe toereikend. We moeten alleen nog beslissen wanneer we
het verruimde urenaanbod aan ouders van doelgroepkinderen gaan aanbieden.”
VE-aanbieder uit G-overig, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Monitor GOAB 960 uur VE

30

Sardes en Oberon, 2020

3.4 Uitgangspunten
Voor de inhoudelijke vormgeving van 960 uur VE voor doelgroeppeuters is een wettelijk
kader ontworpen. De gemeente neemt dit kader vaak als uitgangspunt, maar kan daarnaast
ook nog andere uitgangspunten formuleren. Welke uitgangspunten voor 960 uur VE
worden er door de gemeenten gehanteerd?

3.4.1 Gemeenten
In onderstaande tabel staan de uitgangspunten waar de gemeenten nog het meest mee
bezig zijn bovenaan.
Tabel 3.7 Uitgangspunten voor 960 uur VE bekend (n=261-264) (meerdere antwoorden mogelijk)
Uitgangspunten
Ja, dat is/blijft
Ja, dat is
Nee, daar zijn we
namelijk ongewijzigd inmiddels bekend
nog mee bezig
Welke (subsidie)bedragen de VE37 (14%)
97 (37%)
130 (49%)
aanbieders hebben/krijgen voor de 960
uur VE voor doelgroeppeuters? (bijv. het
‘plusbedrag’ per uur op de maximale
vergoeding van het Rijk)
Het aanbod van de 960 uur VE voor
12 (4%)
129 (49%)
123 (47%)
doelgroeppeuters (aantal uren per
dagdeel, aantal dagdelen per week, aantal
weken per jaar)
Welke subsidiebedragen de aanbieders
59 (22%)
94 (36%)
111 (42%)
krijgen voor de reguliere peuteropvang?
Wat (indien van toepassing) aanvullende
84 (32%)
76 (29%)
102 (39%)
kwaliteitseisen aan de 960 uur VE zijn /
worden?
Het aanbod voor de reguliere peuters
39 (15%)
125 (47%)
99 (38%)
(niet-doelgroeppeuters) (aantal uren per
dagdeel, aantal dagdelen per week, aantal
weken per jaar)
Hoe de ouderbijdragen zijn / worden voor
63 (24%)
103 (39%)
96 (37%)
(doelgroep)peuters?
Hoe de ouderbijdragen zijn / worden voor
77 (29%)
95 (36%)
91 (35%)
reguliere peuters?
De hoeveel vrijheid de aanbieders krijgen
21 (8.0%)
155 (59%)
86 (33%)
bij de vormgeving van 960 uur VE voor
doelgroeppeuters (bijv. keuze in aantal
uren per dag(deel), aantal dag(del)en per
week, aantal weken per jaar)
Of doelgroeppeuters ‘gratis’ uren /
66 (25%)
118 (45%)
80 (30%)
dagdelen hebben / krijgen van de
gemeente?
In welke typen groepen de 960 uur VE voor
69 (26%)
116 (44%)
78 (30%)
doelgroeppeuters is / wordt gesubsidieerd
door de gemeente? (bijv. kortdurende
peuteropvang, peutergroepen in
kinderopvang)
volgens welke subsidiewijze de VE98 (37%)
98 (37%)
68 (25%)
aanbieders subsidie hebben/krijgen voor
de 960 uur VE voor doelgroeppeuters?
(bijv. aanbesteding, inkoop,
subsidieverstrekking)
Monitor GOAB 960 uur VE

31

Sardes en Oberon, 2020

Uitgangspunten
Wat de startleeftijd van reguliere peuters
is / wordt bij het peuteraanbod?
Of het aanbod in gemengde groepen (van
reguliere peuters en doelgroeppeuters) in
stand is / wordt gehouden?
De definitie van de doelgroep die recht
heeft / krijgt op VE?
Wat de startleeftijd van doelgroeppeuters
is / wordt voor 960 uur VE?

Ja, dat is/blijft
namelijk ongewijzigd
118 (45%)

Ja, dat is
inmiddels bekend
81 (31.0%)

Nee, daar zijn we
nog mee bezig
62 (24%)

122 (46%)

81 (31%)

62 (23%)

136 (52%)

69 (26%)

59 (22%)

103 (39%)

104 (39%)

57 (22%)

De uitgangspunten waarmee gemeenten vooral nog bezig zijn, zijn welke subsidiebedragen
de VE-aanbieders krijgen en de vormgeving van het aanbod voor zowel doelgroeppeuters
en reguliere peuters. Uitgangspunten die bij gemeenten al het bekendst zijn, bij de
overgang naar 960 uur VE zijn de starttijd van doelgroeppeuters, de definitie van de
doelgroep die recht heeft/krijgt op VE en of het aanbod in gemengde groepen in stand
wordt gehouden.
Over het algemeen valt in de tabel af te lezen dat er relatief veel verandert (middelste en
rechterkolom), maar dat het hoe en wat daarvan voor grofweg de helft al bekend is onder
de gemeenten.
Tabel 3.8 Aanvullende gemeentelijke kwaliteitseisen bij 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=223)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
Nee
0 (0%)
12 (38%)
149 (67%)
161 (62%)
Ja
4 (100%)
20 (63%)
74 (33%)
98 (38%)
Totaal
4
32
223
259 (100%)

De meeste gemeenten stellen bovenop de wettelijke eisen niet nog extra kwaliteitseisen
aan de 960 uur VE. Echter dit komt met name omdat de G-overig de meeste gemeenten
bevat. Wanneer specifiek wordt gekeken naar de G4 en de G40 valt een tegenovergesteld
beeld te ontdekken. Van de G4 stellen alle vier de gemeenten extra eisen en binnen de G40
bedraagt dit percentage 63 procent. Er bestaat dus een groot verschil tussen de grotere en
kleinere gemeente wat betreft het wel of niet stellen van aanvullende eisen bij de 960 uur
VE.
Veel gemeenten beperken zich in de gevraagde toelichting bij deze vraag met het verwijzen
naar een eigen kwaliteitskader, waardoor de specifieke eisen die gesteld zijn hier niet zinvol
kunnen worden samengevat.

3.4.2 VE-aanbieders
In onderstaande tabel staan de uitgangspunten waar de VE-aanbieders nog het meest mee
bezig zijn bovenaan.

Monitor GOAB 960 uur VE

32

Sardes en Oberon, 2020

Tabel 3.9 Uitgangspunten voor 960 uur VE bekend (n=271-276) (meerdere antwoorden mogelijk)
Uitgangspunten
Ja, dat is/blijft
Ja, dat is
Nee, daar zijn we
namelijk ongewijzigd inmiddels bekend
nog mee bezig
Welke subsidiebedragen uw organisatie
46 (17%)
94 (34%)
134 (49%)
heeft / krijgt voor de 960 uur VE voor
doelgroeppeuters? (bijv. het ‘plusbedrag’
per uur op de maximale vergoeding van
het Rijk)
Hoe de ouderbijdragen zijn / worden voor
47 (17%)
100 (37%)
125 (46%)
(doelgroep)peuters?
Welke subsidiebedragen uw organisatie
66 (24%)
87 (32%)
121 (44%)
heeft / krijgt voor het peuteraanbod voor
reguliere peuters?
Hoe de ouderbijdragen zijn / worden voor
67 (24%)
90 (33%)
118 (43%)
reguliere peuters?
Wat (indien van toepassing) aanvullende
75 (28%)
99 (37%)
97 (36%)
kwaliteitseisen vanuit de gemeente aan
960 uur VE zijn / worden?
Volgens welke subsidiewijze uw organisatie
80 (29%)
99 (36%)
95 (35%)
subsidie heeft / krijgt voor de 960 uur VE
voor doelgroeppeuters? (bijv. aanbesteding, inkoop, subsidieverstrekking)
Of doelgroeppeuters ‘gratis’ uren / dag73 (27%)
111 (40%)
91 (33%)
delen hebben / krijgen van de gemeente?
Het aanbod van 960 uur VE voor doel43 (16%)
146 (54%)
83 (31%)
groeppeuters (aantal uren per dagdeel,
aantal dagdelen per week, aantal weken
per jaar)
De hoeveel vrijheid de aanbieders krijgen
41 (15%)
155 (56%)
80 (29%)
bij de vormgeving van 960 uur VE voor
doelgroeppeuters (bijv. keuze in aantal
uren per dag(deel), aantal dag(del)en per
week, aantal weken per jaar)
Het aanbod voor reguliere peuters (niet72 (26%)
128 (47%)
74 (27%)
doelgroeppeuters) (aantal uren per
dagdeel, aantal dagdelen per week, aantal
weken per jaar)
In welke typen groepen 960 uur VE voor
70 (26%)
131 (48%)
73 (27%)
doelgroeppeuters is / wordt gesubsidieerd
door de gemeente? (bijv. kortdurende
peuteropvang, peutergroepen in kinderopvang)
Of het aanbod in gemengde groepen (van
108 (39%)
111 (40%)
57 (21%)
reguliere peuters en doelgroeppeuters) in
stand is / wordt gehouden?
Wat de startleeftijd van doelgroeppeuters
93 (34%)
128 (46%)
55 (20%)
is / wordt voor 960 uur VE?
Wat de startleeftijd van reguliere peuters
125 (46%)
104 (38%)
44 (16%)
is / wordt bij het peuteraanbod?
De definitie van de doelgroep die recht
156 (57%)
82 (30%)
35 (13%)
heeft / krijgt op VE?

De uitgangspunten waarmee VE-aanbieders vooral nog bezig zijn, zijn de subsidiebedragen
vanuit de gemeente, de ouderbijdragen voor (doelgroep)peuters, de subsidiebedragen voor
het peuteraanbod voor reguliere peuters en de ouderbijdragen voor reguliere peuters.
Uitgangspunten die het minst vaak wijzigen bij de beleidsintensivering naar 960 uur VE zijn
de definitie van de doelgroep die recht heeft / krijgt op VE en de startleeftijd van reguliere
peuters bij het peuteraanbod. De meeste duidelijkheid bij de VE-aanbieders bestaat over
Monitor GOAB 960 uur VE

33

Sardes en Oberon, 2020

het aanbod van 960 uur VE voor doelgroeppeuters en de vrijheid die die aanbieders krijgen
bij de vormgeving van dit aanbod.
Aanvullend is de VE-aanbieders gevraagd of de gemeente waarin ze actief zijn bovenop de
wettelijke eisen nog extra kwaliteitseisen aan 960 uur VE voor doelgroeppeuters stelt.
Tabel 3.10 Aanvullende gemeentelijke kwaliteitseisen bij 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=267)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
Nee
7 (47%)
39 (56%)
135 (74%)
181 (68%)
Ja
8 (53%)
31 (44%)
47 (26%)
86 (32%)
Totaal
155
70
182
267 (100%)

Ongeveer een derde van de VE-aanbieders heeft te maken met aanvullende kwaliteitseisen
van de gemeente. VE-aanbieders in grotere gemeenten hebben hier beduidend vaker mee
te maken dan VE-aanbieders in kleinere gemeenten. De extra kwaliteitseisen hebben
betrekking op uiteenlopende onderwerpen. De meest genoemde zijn:
• het voorschrijven van een specifiek VVE-programma en/of kindvolgsysteem;
• de inzet van de hbo’er (bijv. 4 uur per VE-groep);
• het bevorderen van ouderbetrokkenheid / organiseren van ouderactiviteiten en
• het intensiveren van afstemming en samenwerking met onderwijs.
Regionale aanbieders van VE hebben naar eigen zeggen wat vaker te maken met
aanvullende kwaliteitseisen (43%) dan landelijke VE-aanbieders (11%) en lokale VEaanbieders (29%).

“De aanvullende kwaliteitseisen vanuit de gemeente betreffen een hbo'er op de groep of twee uur
per week hbo-coaching per groep. Dit nog bovenop de IKK-eisen ten aanzien van coaching.”
VE-aanbieder uit G4, lokale profit kinderopvangorganisatie

3.5 Knelpunten en oplossingen
Bij de invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters komt veel kijken. Zo vraagt de
urenuitbreiding van de gemeente bijvoorbeeld om op basis van beschikbaar GOAB-budget
een keuze te maken in de vele 960-uursvarianten die ontworpen kunnen worden en een
herziening van de subsidieregeling die gebaseerd is op de oude situatie van (minimaal) 10
uur per week VE (verdeeld over 3 of 4 dagdelen). De aanbieders zullen onder meer moeten
nagaan of en hoe ze 960 uur VE voor doelgroeppeuters inhoudelijk willen vormgeven en
zullen personeel en ouders van (doelgroep)peuters hierin moeten meenemen.

3.5.1 Gemeenten
In onderstaande tabel volgt een aantal mogelijke knelpunten waarvan gemeenten
aangeven of ze wel of geen knelpunten geweest zijn en of ze die knelpunten eventueel
hebben opgelost. De knelpunten waar de gemeenten het vaakst nog geen oplossing voor
hebben, staan bovenaan in de tabel.

Monitor GOAB 960 uur VE

34

Sardes en Oberon, 2020

Tabel 3.11 Mogelijke knelpunten en oplossingen voor knelpunten bij realiseren 960 uur VE (n=269)
Oplossingen
Nee, is geen
Was een
Is nog een
knelpunt knelpunt, maar is
knelpunt
nu opgelost
Nadelige effecten voor ouders en/of kinderen (bijv.
106 (44%)
13 (5%)
122 (51%)
toename kosten door meer uren, slaapbehoefte
peuters)
Tekort aan pedagogisch medewerkers
125 (52%)
10 (4%)
104 (44%)
Tekort aan beroepskrachten VE (VE-geschoold en 3F
129 (54%)
18 (7%)
93 (39%)
taalniveau)
Ruimtegebrek in locatie(s)
154 (63%)
13 (5%)
78(32%)
Financiële mogelijkheden gemeente (omvang OAB148 (60%)
23 (9%)
76 (31%)
budget)
Voorbereidingstijd
132 (53%)
42 (17%)
74 (30%)
Duur gemeentelijke besluitvormingsproces
161 (65%)
23 (9%)
64 (26%)
Capaciteit / menskracht bij de gemeente
158 (63%)
35 (14%)
57 (23%)
Eisen vanuit landelijke wet- en regelgeving (bijv.
159 (65%)
32 (13%)
53 (22%)
maximaal 6 uur VE per dag tellen mee voor de norm)
Vertraging bekendmaking definitieve landelijke wet133 (54%)
60 (24%)
54 (22%)
en regelgeving
Ongelijk speelveld voor organisaties van ‘oude
182 (74%)
23 (7%)
42 (19%)
peuterspeelzalen’ en kinderopvangorganisaties
Verschuiving inzet OAB-middelen (bijv. van
195 (79%)
12 (5%)
40 (16%)
vroegschools naar voorschools)
Verhoudingen / relaties tussen VE-aanbieders
196 (79%)
15 (6%)
36 (15%)
onderling
Verschillen tussen wensen college/Raad en wensen
197 (81%)
13 (5%)
35 (14%)
vanuit VE-aanbieders
Kennisniveau bij de gemeente om de voorstellen van
194 (78%)
26 (11%)
28 (11%)
aanbieders te beoordelen
Anders
6 (17%)
1 (3%)
28 (80%)

Ruim de helft van de gemeenten geeft aan dat nadelige effecten voor ouders en/of
kinderen bijvoorbeeld in kosten of slaapuren voor de peuters nog steeds een knelpunt zijn.
Daarnaast geeft iets minder dan de helft van de gemeenten (44%) aan dat er een tekort is
aan pedagogisch medewerkers. Ook de capaciteit en menskracht bij de gemeente blijkt nog
in veel gevallen een knelpunt te zijn.
Het kennisniveau bij de gemeente om de voorstellen van aanbieders te beoordelen en de
verschillen tussen de wensen van het college/Raad en wensen van de VE-aanbieders blijken
minder vaak knelpunten te zijn geweest.
Als de gemeenten worden uitgesplist naar gemeentegrootte valt op dat steden uit de G4 en
G40 bepaalde zaken nog veel vaker als knelpunt zien dan de overige gemeenten.
Voorbeelden hiervan zijn een tekort aan pedagogisch medewerkers (100% en 58% van de
G4 en G40 ervaart dit als knelpunt tegenover 40% van de overige gemeenten). Ook
ruimtegebrek (respectievelijk 50% en 50% tegenover 29%) en een tekort aan
beroepskrachten (75% en 52% tegenover 36%) wordt vaker als knelpunt gezien door de
grotere gemeenten.
Wanneer wordt gekeken naar de bekostigingscategorie (<150%, >150% of vooraf geen
bekostiging) valt op dat vooral laatstgenoemde categorie tegen een aantal knelpunten
loopt waar de overige gemeenten niet tegenaan lopen. Hieronder vallen bijvoorbeeld eisen
vanuit landelijke wet- en regelgeving. Dit wordt door 22, 18, en 42 procent van de
Monitor GOAB 960 uur VE

35

Sardes en Oberon, 2020

categorieën als een knelpunt gezien voor respectievelijk de groepen ‘<150%’, ‘>150%’ en
vooraf ‘geen bekostiging’. Ook de capaciteit/menskracht bij de gemeente (21, 21, 42), het
kennisniveau bij de gemeente om de voorstellen van de aanbieders te beoordelen (11, 8,
25) en een ongelijk speelveld voor organisaties van ‘oude peuterspeelzalen’ en
kinderopvangorganisaties (14, 16, 29) worden veel vaker als knelpunt genoemd door
gemeenten die vooraf geen bekostiging ontvingen. Daarnaast zien zowel de gemeenten die
vooraf geen bekostiging ontvingen als de gemeenten die <150% bekostiging ontvangen in
veel gevallen een knelpunt bij de financiële mogelijkheden van de gemeente. Zowel van de
gemeenten die vooraf geen bekostiging ontvingen als de gemeenten die <150% bekostiging
ontvangen ziet 46 procent dit als knelpunt. Dit is aanzienlijk meer dan de gemeenten die
>150% ontvangen, hiervan ziet slechts 18 procent de financiële mogelijkheden als knelpunt.
Een tiental gemeenten die andere knelpunten hebben aangegeven noemen het aanbod van
960 uur VE in kleine kernen, waar vier dagdelen niet haalbaar zijn of tot exploitatietekorten
leiden.

“Het is heel lastig om bij kleine kernen in elke kern een VVE-aanbod te hebben. In sommige kernen
wonen bijvoorbeeld maar twee VVE-kindjes. Het is niet rendabel om daar vier dagen per week open
te gaan zodat die kinderen hun uren kunnen maken.”
Gemeente uit G-overig, voorheen geen bekostiging, gemiddelde verstedelijking

“De gemeente heeft onvoldoende GOAB-budget om in kleine kernen 960 uur VE te bieden.
Aanbieders kunnen deze kosten ook niet dragen. Zeker niet in combinatie met toenemende eisen aan
VE. Doelgroeppeuters moeten buiten hun eigen kern een VE-locatie gaan bezoeken. Ouders zullen
hier mogelijk vanaf zien.”
Gemeente uit G-overig, <150% bekostiging, lage verstedelijking

Een paar gemeenten geven aan dat 16 uur VE als te veel wordt ervaren, zodat ouders niet
komen. Ook het aansluiten bij de schooltijden of een logische indeling van de dagdelen is
een knelpunt volgens enkele gemeenten. Door een enkele gemeente worden nog andere
knelpunten genoemd zoals het lastiger combineren van reguliere en geïndiceerde kinderen
in één groep.
Tabel 3.12 Wijze(n) van oplossingen bij invoeren 960 uur VE (n=269) (meerdere antwoorden mogelijk)
Oplossingen
Aantal (%)
Intensiveren / extra overleg tussen de gemeente en VE-aanbieders
155 (60%)
Ontwerpen van een nieuwe subsidieregeling en -voorwaarden voor VE
139 (54%)
Bieden van meer ruimte voor maatwerk en variatie in aanbod door VE-aanbieders
121 (47%)
Inhuren van externe expertise / onderzoeks-/adviesbureau
93 (36%)
Praktische zaken zijn door de VE-aanbieders opgelost
87 (34%)
Extra middelen vanuit de gemeente voor de VE-aanbieders
70 (27%)
Verplaatsen van de invoeringsdatum van 960 uur VE
65 (25%)
Herijking van de doelgroepdefinitie
56 (22%)

Monitor GOAB 960 uur VE

36

Sardes en Oberon, 2020

Informeren van en communiceren met ouders
Formuleren van een nieuw kwaliteitskader van VE
Verlagen van de financiële drempel / kosten voor (doelgroep)ouders
Er zijn / waren geen knelpunten / niet van toepassing

56 (21%)
52 (20%)
26 (10%)
16 (6%)

De oplossingen die gemeenten hebben bedacht voor de knelpunten uit in bovenstaande
tabel staan op volgorde van meest tot minst gebruikt in bovenstaande tabel. Twee derde
van de gemeenten zeggen te zijn gaan intensiveren/extra overleg te gaan voeren met de
VE-aanbieders. Daarnaast heeft meer dan de helft van de gemeenten een nieuwe
subsidieregeling en extra voorwaarden voor VE ontworpen. Ook het bieden van meer
maatwerk en variatie in aanbod door VE-aanbieders was een door gemeenten veel
gebruikte oplossing.
Het verlagen van de financiële drempel (voor ouders) en het formuleren van een nieuw
kwaliteitskader VE blijken voor de gemeenten minder populaire oplossingen voor de
knelpunten.
Zes procent van de gemeenten geeft aan totaal geen knelpunten te hebben ervaren bij
invoering van de 960 uur VE.
Uit de toelichtingen bij de antwoordmogelijkheid “anders”: Een paar gemeenten zien geen
oplossing voor knelpunten of zijn er nog mee bezig. Andere oplossingen die genoemd zijn,
zijn het eenmalig financieel bijspringen door de gemeente, landelijke voorbeelden
gebruiken, extra overleggen met de lokale partijen, later starten door locaties of gemeentebreed de invoeringsdatum verplaatsen.

3.5.2 VE-aanbieders
De vraag die de VE-aanbieders is voorgelegd, luidt: zijn / waren er knelpunten bij het
realiseren van 960 uur VE voor doelgroeppeuters?
Tabel 3.13 Knelpunten bij realiseren van 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=270)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Ja
10 (63%)
50 (70%)
111 (61%)
Nee
6 (38%)
21 (30%)
72 (39%)
Totaal
16
71
183

Totaal
171 (63%)
99 (37%)
270 (100%)

Bijna twee derde van de VE-aanbieders ervaart / ervoer knelpunten bij het realiseren van
960 uur VE voor doelgroeppeuters. Regionale VE-aanbieders ervaren / ervoeren wat vaker
knelpunten (67%) dan landelijke (44%) en lokale VE-aanbieders (63%). En not-for-profit
organisaties zijn wat vaker tegen knelpunten opgelopen dan profit organisaties (71%
tegenover 58%).

“Samen met de gemeente en de aanbieders zijn we op tijd begonnen, maar het is heel moeilijk
gebleken om tot een kostendekkende financiering te komen die niet bij elk vertrek van een
doelgroeppeuter weer wankel wordt.”
VE-aanbieder uit G40, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Monitor GOAB 960 uur VE

37

Sardes en Oberon, 2020

De vervolgvraag luidde: worden / zijn de gesignaleerde knelpunten opgelost? De
knelpunten waar de VE-aanbieders het vaakst nog geen oplossing voor hebben, staan
bovenaan in de tabel.
Tabel 3.14 Oplossingen voor knelpunten bij realiseren 960 uur VE (n=158-171) (meerdere antwoorden
mogelijk)
Oplossingen

Nee, is geen
knelpunt

Toename van de kosten van ouders (bijv. ‘de
urenuitbreiding bij VE betekent hogere kosten’)
Tekort aan pedagogisch medewerkers
Principiële opvattingen van ouders (bijv.
urenuitbreiding van uren / dagdelen is voor mijn
peuter niet nodig’)
Slaapbehoefte van peuters (waardoor peuters bijv.
geen middagdagdeel kunnen deelnemen)
Aansluiting bij schooltijden (bijv. ‘tussen de middag
wordt thuis gegeten’)
Werktijden van ouders (bijv. ‘nieuwe openingstijden
of verlengde dagdelen knellen met werktijd’)
Tekort aan beroepskrachten VE (VE-geschoold en
taalniveau 3F)
Aansluiting bij kinderdagopvangtijden (bijv.
‘concurrentie met halve dagopvang’)
Voorbereidingstijd
Planning en inroosteren van personeel (bijv. ‘deel
van personeel kan niet op andere tijden werken
vanwege gezinssituatie’)
Meer uren kinderopvangtoeslag aanvragen bij de
Belastingdienst door ouders (als administratieve
handeling)
Duur gemeentelijke besluitvormingsproces
Financiële mogelijkheden gemeente (bijv. ‘omvang
GOAB-budget’)
Aansluiting bij BSO-tijden (bijv. de middag kan niet
goed worden benut vanwege combinatiegebruik van
ruimten’)
Verschillen tussen wensen van college/Raad en
wensen vanuit de VE-aanbieders
Eisen vanuit landelijke wet- en regelgeving (bijv.
‘maximaal 6 uur VE meetellend voor de norm per
dag’)
Vertraging bekendmaking definitieve landelijke weten regelgeving
Bereidheid onder beroepskrachten VE om meer uren
/ dagdelen te werken
Verschuiving inzet GOAB-middelen (bijv. ‘van
vroegschools naar voorschools’)
Ongeschikte ruimte / ruimtegebrek in locatie(s)
Kennisniveau bij de gemeente om de voorstellen van
de aanbieders te beoordelen
Aanpassen van arbeidscontracten van
beroepskrachten VE
Capaciteit / menskracht bij de gemeente
Ongelijk speelveld voor organisaties van ‘oude
peuterspeelzalen’ en kinderopvangorganisaties

Monitor GOAB 960 uur VE

38

Is nog een
knelpunt

37 (23%)

Was een
knelpunt, maar is
nu opgelost
12 (8%)

54 (32%)
67 (42%)

14 (8%)
6 (4%)

103 (60%)
87 (54%)

62 (38%)

13 (8%)

89 (54%)

65 (40%)

16 (10%)

81 (50%)

71 (45%)

10 (6%)

78 (49%)

70 (42%)

18 (11%)

80 (48%)

79 (49%)

7 (4%)

76 (47%)

64 (38%)
79 (48%)

24 (14%)
11 (7%)

79 (47%)
75 (46%)

70 (44%)

15 (10%)

73 (46%)

68 (40%)
79 (48%)

26 (15%)
15 (9%)

75 (44%)
70 (43%)

80 (48%)

14 (8%)

72 (43%)

86 (52%)

13 (8%)

65 (40%)

87 (52%)

20 (12%)

60 (36%)

74 (44%)

39 (23%)

55 (33%)

98 (59%)

14 (9%)

53 (32%)

102 (63%)

9 (6%)

52 (32%)

100 (61%)
107 (64%)

14 (9%)
11 (7%)

50 (31%)
49 (29%)

108 (66%)

10 (6%)

45 (28%)

106 (65%)
111 (67%)

14 (9%)
14 (8%)

44 (27%)
41 (25%)

112 (70%)

Sardes en Oberon, 2020

Oplossingen

Nee, is geen
knelpunt

Standpunt van de oudercommissie(s) (‘bijv. de oc is
lastig te overtuigen van nut en noodzaak van
urenuitbreiding’)
Verhoudingen / relaties tussen de VE-aanbieders
onderling
Standpunt van de ondernemings-ra(a)d(en) /
personeelsvertegenwoordiging(en)

Is nog een
knelpunt

115 (70%)

Was een
knelpunt, maar is
nu opgelost
10 (6%)

119 (71%)

15 (9%)

34 (20%)

137 (85%)

6 (4%)

19 (12%)

39 (24%)

Vooral de toename van de kosten van de ouders wordt nog als knelpunt ervaren door de
VE-aanbieders, maar ook het tekort aan pedagogisch medewerkers is een actueel knelpunt
bij de urenuitbreiding. Bij meer dan de helft van de VE-aanbieders zijn ook de principiële
opvattingen van ouders en de slaapbehoefte van peuters nog een knelpunt bij de
urenuitbreiding.
Het standpunt van de ondernemingsra(a)d(en) / personeelsvertegenwoordiging()en) wordt
het minst vaak als een knelpunt gepercipieerd door de VE-aanbieders, maar ook de
verhoudingen tussen de VE-aanbieders en het standpunt van de oudercommissie(s) worden
nauwelijks als knelpunten gezien.
Enkele overige knelpunten waar ook nog geen oplossing voor is gevonden, betreffen
volgens de VE-aanbieders onder meer:
• vijf dagdelen per week zijn te zwaar voor jonge doelgroeppeuters;
• kleine kernen, waar te weinig kinderen zijn om een goed VE-aanbod neer te kunnen
zetten;
• combinatiecontracten peuteropvang / buitenschoolse opvang zijn niet altijd meer
mogelijk;
• tegenwerking van de ondernemingsraad bij omwisseling van cao;
• kosten van VE in dagopvang, ouders hebben vaak geen recht op zoveel uren KOT,
volledig zelf betalen is vaak te duur;
• voor een aantal locaties is de bezetting te laag om 16 uur VVE per week aan te
kunnen bieden.

“Doordat we er al langere tijd mee bezig zijn en al over verschillende vormen hebben nagedacht en in
de aansluiting bij het continurooster van de basisschool VVE 960 uur al hebben meegenomen,
verwachten we dat als het gemeentelijk beleid vastgesteld wordt, we in de uitvoering goed aan de
slag kunnen om e.e.a. concreet te maken, uit te voeren en te implementeren. De benoemde
knelpunten zoals ruimtegebrek en personeelsgebrek hebben continue aandacht en hier zijn we actief
mee bezig.”
VE-aanbieder uit G-overig, lokale profit kinderopvangorganisatie

Vervolgens is de VE-aanbieders gevraagd op welke wijze(n) de knelpunten zijn / worden
opgelost.

Monitor GOAB 960 uur VE

39

Sardes en Oberon, 2020

Tabel 3.15 Wijze(n) van oplossingen bij invoeren 960 uur VE (n=180) (meerdere antwoorden mogelijk)
Oplossingen
Aantal (%)
Informeren van en communiceren met ouders
95 (53%)
Overleg met beroepskrachten VE / pedagogisch medewerkers
93 (52%)
Verandering van de openingstijden van de VE-locaties
90 (50%)
Intensiveren / extra overleg tussen de gemeente en VE-aanbieders
83 (46%)
Ondersteunen / begeleiden / motiveren van individuele ouders
74 (41%)
Werven en/of scholen van (nieuw) personeel
68 (38%)
Overleg met oudercommissie(s)
62 (34%)
Overleg met basisonderwijs
51 (28%)
Een nieuwe subsidieregeling en -voorwaarden voor VE vanuit de gemeente
50 (28%)
Maximaal benutten van de geboden ruimte door gemeente voor maatwerk en variatie
49 (27%)
in aanbod
Uitstel van de inwerkingtredingsdatum uitbreiding urenaanbod
39 (22%)
Verlagen van de financiële drempel / kosten voor (doelgroep)ouders door de gemeente
38 (21%)
Extra middelen vanuit de gemeente voor de VE-aanbieders
35 (19%)
Formuleren van een nieuw kwaliteitskader van VE
33 (18%)
Herijking van de doelgroepdefinitie door de gemeente
28 (16%)
Overleg met ondernemingsra(a)d(en) / personeelsvertegenwoordiging(en)
29 (16%)
Huren van meer / andere ruimte accommodatie voor VE
19 (11%)
Inhuren van externe expertise / onderzoeks-/adviesbureau
12 (7%)
Regelen van verbouw / nieuwbouw van VE-locaties / ruimte
10 (6%)

De meest gekozen oplossingen voor de gesignaleerde knelpunten van de VE-aanbieders
hebben betrekking op het informeren van en communiceren met ouders, meteen gevolgd
door overleg met beroepskrachten VE / pedagogisch medewerkers. Ook het veranderen
van de openingstijden van de VE-locaties wordt betrekkelijk vaak als oplossing
aangedragen. VE-aanbieders zien in het inhuren van externe expertise / onderzoeks/adviesbureau en/of het regelen van verbouw / nieuwbouw van VE-locaties / ruimte niet
vaak de oplossing voor de geconstateerde knelpunten.
Enkele andere antwoorden die door de VE-aanbieders zijn gegeven als oplossingswijzen
voor gesignaleerde knelpunten, zijn:
• samenwerking tussen andere VE-aanbieders;
• er is afgesproken dat niet iedere VE-locatie 16 uur voorschool hoeft aan te bieden.
Als een voorschool 10 uur per week VE blijft aanbieden, dan moet deze ouders met
een doelgroepkind wel erop wijzen dat er elders in de gemeente locaties zijn waar
16 uur VE per week aangeboden wordt, en dat dat voor hun kind wellicht beter is.
Deze situatie is ontstaan omdat de gemeente voorscholen aanbiedt voor alle
peuters, en het voor heel veel kinderen niet nodig en ook niet wenselijk is om 16
uur per week naar school te gaan;
• stoppen met VVE, althans 'officieel', maar blijven het wel gewoon doen;
• in 2019 al gestart met het aanbieden van 16 uur VE op vijf locaties. Uit deze pilot
worden conclusies getrokken en meegenomen om de 16 uur VE voor alle locaties
per 1-1-2020 te realiseren. Dit in nauwe afstemming met de onderwijspartners en
de gemeente;
• onderlinge blijvende afstemming en overleg, zoeken naar gezamenlijke oplossing
met gemeente en aanbieders.

Monitor GOAB 960 uur VE

40

Sardes en Oberon, 2020

3.6 Ondersteuning
Er komt veel kijken bij de beleidsintensivering naar 960 uur VE voor doelgroeppeuters. Het
kan zijn dat gemeenten en/of VE-aanbieders ondersteuning nodig hebben (gehad) bij het
realiseren van een aanbod van 960 uur VE voor doelgroeppeuters.

3.6.1 Gemeenten
Tabel 3.16 Ondersteuning bij realiseren van 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=257) (meerdere
antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
We hebben geen ondersteuning /
begeleiding nodig (gehad)
Financiën (bijv. kostendoorrekening
van urenuitbreiding)
Informatie (bijv. over wettelijke
eisen, varianten, aanwendingsmogelijkheden GOAB-budget)
Procesondersteuning (bijv. bij
onderhandeling met aanbieders over
het toekomstig aanbod)

G4
3 (75%)

G40
10 (31%)

G-overig
69 (31%)

Totaal
82 (32%)

1 (25%)

18 (56%)

80 (36%)

99 (39%)

0 (0%)

13 (41%)

115 (52%)

128 (50%)

1 (25%)

15 (47%)

73 (33%)

89 (35%)

Naast de ondersteuningsmogelijkheden op financieel, informatie en procesondersteuning
zijn in de categorie “anders” opmerkingen gemaakt. Deze gingen over het delen van
ervaringen en voorbeelden in kenniskringen, het laten monitoren van pilots door een
onderzoeksbureau, en gezamenlijk oppakken van de regeling met fusiegemeenten.
Van de G4 geeft driekwart aan geen begeleiding nodig te hebben (gehad). Van alle overige
gemeenten bedraagt dit slechts 31 procent. De G40 heeft vooral ondersteuningsbehoefte
gehad in de financiën en in procesondersteuning. De overige gemeenten(G-overig) hadden
vooral een grotere informatiebehoefte (52%). De behoefte aan informatievoorziening is,
gekeken naar alle gemeenten, het grootst. De helft van de gemeenten gaf aan deze
ondersteuning nodig te hebben (gehad).
Wanneer een vergelijking op basis van verstedelijking tussen gemeenten wordt gemaakt,
valt op dat de minst verstedelijkte gemeenten de meeste hulp lijken nodig te hebben. Dit
ligt in lijn met de vergelijking tussen de grootte van de gemeenten in de vorige tabel
waarbij driekwart van de G4 aangaf geen ondersteuning of begeleiding nodig te hebben.
Met name op het gebied van informatievoorziening geeft een ruime meerderheid (60%)
van de minst verstedelijkte gemeenten aan deze ondersteuning nodig te hebben. Op het
gebied van financiën zijn het echter vaker de meer verstedelijkte gemeenten die
ondersteuning nodig hebben (42% van de meest verstedelijkte gemeenten).
Wanneer tenslotte wordt gekeken naar toekomstige bekostiging, valt te zien dat de
gemeenten die voorheen geen bekostiging hadden de grootste ondersteuningsbehoefte op
alle vlakken hebben.

Monitor GOAB 960 uur VE

41

Sardes en Oberon, 2020

Tabel 3.17 Ontvangen ondersteuning bij realiseren van 960 uur VE (n=243)
Aantal (%)
116 (48%)
127 (52%)
243 (100%)

Ja
Nee
Totaal

Bijna de helft van de gemeenten (48%) heeft daadwerkelijk ondersteuning gekregen bij de
beleidsintensivering.

3.6.2 VE-aanbieders
Hebben of hadden de VE-aanbieders een ondersteuningsbehoefte bij de invoering van 960
uur VE voor doelgroeppeuters? En zo ja, op welk gebied?
Tabel 3.18 Ondersteuning bij realiseren van 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=279) (meerdere
antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
We hebben geen ondersteuning /
begeleiding nodig (gehad)
Informatie (bijv. over wettelijke
eisen, varianten)
Financiën (bijv. kostendoorrekening
van urenuitbreiding)
Scholing en/of deskundigheidsbevordering pedagogisch
medewerkers
Procesondersteuning bij
implementatie van 960 uur VE
Wetenschappelijk-pedagogische
kennis (bijv. ‘hoe extra uren
pedagogisch verantwoord inzetten?’)
CAO-technische kennis en expertise

G4
9 (47%)

G40
32 (45%)

G-overig
77 (41%)

Totaal
118 (42%)

6 (32%)

21 (30%)

73 (39%)

100 (36%)

0 (0%)

13 (18%)

51 (27%)

64 (23%)

5 (26%)

13 (18%)

40 (21%)

58 (21%)

3 (16%)

13 (18%)

33 (18%)

49 (18%)

1 (5%)

6 (9%)

18 (10%)

25 (9%)

1 (5%)

8 (11%)

13 (7%)

22 (8%)

Het merendeel van de VE-aanbieders heeft een ondersteuningsbehoefte (gehad). Ongeveer
zes op de 10 VE-aanbieders (circa 60%) heeft wél en vier op de 10 VE-aanbieders (circa
40%) heeft géén ondersteuning nodig (gehad) bij het realiseren van 960 uur VE voor
doelgroeppeuters. Zij die wel ondersteuning konden gebruiken, hebben vooral behoefte
(gehad) op het gebied van informatievoorziening, zoals de wettelijke eisen of mogelijke
varianten van 960 uur VE.
VE-aanbieders uit de G-overig (de kleinere gemeenten) hebben meer ondersteuning nodig
(gehad) op het gebied van de financiën dan VE-aanbieders uit grotere gemeenten (27%
versus 18% onder de G40 en 0% onder de G4).
Landelijke VE-aanbieders hebben minder behoefte (gehad) aan ondersteuning bij de
invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters dan regionale en lokale aanbieders van VE
(60% versus respectievelijk 38% en 43%).
Profit en not-for-profit organisaties verschillen niet in de frequentie van de ondersteuningsbehoefte. Wel zijn er verschillen in de aard van de ondersteuning. Profit-organisaties
hebben onder meer wat meer ondersteuning nodig (gehad) op het gebied van informatie
Monitor GOAB 960 uur VE

42

Sardes en Oberon, 2020

en scholing/deskundigheidsbevordering van pedagogisch medewerkers dan not-for-profit
organisaties.
Er zijn ook een paar aanvullende ondersteuningsvormen genoemd door de VE-aanbieders,
zoals:
• ondersteuning bij afstemming tussen verschillende gemeenten;
• branchebijeenkomsten en netwerkoverleg;
• gemeente wordt ondersteund door adviesbureau, VE-aanbieders hebben
regelmatig overleg met gemeente en adviesbureau;
• externe expertise- en procesondersteuning voor kinderopvangorganisaties en
gemeente gezamenlijk;
• vergoeding kosten van extra inzet bij de afdeling planning en plaatsing i.v.m. het
omzetten van 2.500 contracten.
In de volgende tabel staat informatie over de ontvangen ondersteuning bij de
urenuitbreiding.
Tabel 3.19 Ontvangen ondersteuning bij realiseren van 960 uur VE (n=270)
Aantal (%)
95 (35%)
175 (65%)
270 (100%)

Ja
Nee
Totaal

Ruim een derde van de VE-aanbieders heeft ook daadwerkelijk ondersteuning gekregen bij
de beleidsintensivering.

“Met behulp van een goede externe procesondersteuning heeft de gemeente in goede harmonie,
maar wel met de nodige discussie, samen met VVE-aanbieders het beleid vormgegeven. Het proces
hebben we als zeer constructief ervaren en in goede samenwerking met de gemeente. Ze hebben ons
heel goed in dit proces betrokken. Mede dankzij het initiatief en de samenwerking met de VVEaanbieders hebben we ook samen besloten om per 1 januari 2020 te starten omdat we er klaar voor
waren en niet te wachten tot 1 augustus 2020.”
VE-aanbieder uit G-overig, regionale en profit kinderopvangorganisatie

3.7 Implementatiefase en verloop
De invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters kan worden beschouwd als een proces
waarin verschillende fasen zijn te onderscheiden.

Monitor GOAB 960 uur VE

43

Sardes en Oberon, 2020

Fase 1, de oriëntatiefase: de organisatie oriënteert zich op de mogelijkheden van 960 uur VE, visiebepaling, wat
is mogelijk en wenselijk voor organisatie en ouders, eventuele pilots.
Fase 2, de uitwerkingsfase: de organisaties is bezig met o.a. doorrekenen van de kosten van verschillende
uitvoeringvarianten (instroomleeftijd, groepssamenstelling, aantal uren voor reguliere peuters etc.
Fase 3, de start-/voorbereidingsfase: de organisaties staat op het punt 960 uur VE in te voeren: contracten
aangepast, ouders geïnformeerd, groepen ingedeeld, medezeggenschap geregeld etc.
Fase 4, de uitvoeringsfase: 960 uur VE is in de organisatie ingevoerd.
Fase 5, de aanpassingsfase: op basis van de eerste ervaringen met 960 uur worden bijstellingen overwogen
en/of doorgevoerd.

In welke fase zitten de gemeenten en VE-aanbieders?

3.7.1 Gemeenten
Tabel 3.20 Implementatiefase bij realiseren van 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=256)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Oriëntatiefase
0 (0%)
5 (16%)
43 (20%)
Uitwerkingsfase
1 (25%)
9 (28%)
91 (41%)
Start- / voorbereidingsfase
2 (50%)
12 (38%)
69 (31%)
Uitvoeringsfase
1 (25%)
3 (9%)
14 (6%)
Aanpassingsfase
0 (0%)
3 (9%)
3 (1%)
Totaal
4
32
220

Totaal
48 (19%)
101 (40%)
83 (32%)
18 (7%)
6 (6%)
256 (100%)

De grotere gemeenten lijken over het algemeen verder te zijn in de implementatiefase dan
de minder grote gemeenten. Van de G4 is 75 procent de uitwerkingsfase al voorbij. Van de
G40 en G-overig zijn dit respectievelijk 56 en 38 procent. Over het algemeen zitten de
meeste gemeenten momenteel in de uitwerkingsfase.
De meeste gemeenten in de oriëntatiefase geven als toelichting dat er wordt overlegd met
de aanbieders over de mogelijkheden. Soms is dit al met kostendoorrekening. Een paar
gemeenten pakken de 960 uur grootscheepser op als onderdeel van het ontwikkelen van
nieuw VVE-beleid of een nieuw kwaliteitskader. Een paar gemeenten hebben
ondersteuning ingehuurd bij het proces. Twee gemeenten geven aan met pilots gewerkt te
hebben.
De meeste gemeenten in de uitvoeringsfase geven als toelichting dat er aantal
uitgangspunten vastliggen en dat de doorrekeningen gedaan worden en dat ze met een
subsidieverordening bezig zijn. Ook geven veel gemeenten aan dat ze vergevorderd zijn
voor de formele besluitvorming in het college en soms ook raad. Soms wordt ook deze fase
breder opgepakt en wordt het hele GOAB-beleid herijkt. In een aantal gemeenten kunnen
aanbieders al experimenteren met 960 uur VE voorafgaand aan de formele ingangsdatum.

Monitor GOAB 960 uur VE

44

Sardes en Oberon, 2020

“Oriëntatiefase en uitwerkingsfase lopen bij ons door elkaar heen. Bij het afwegen van de opties
worden ook de kosten doorgerekend. Verder zijn er afspraken gemaakt over instroomleeftijd en
aantal uren voor reguliere peuters. Aanbieders hebben de vrijheid om vanaf 1 januari 2020 te
experimenteren met het aanbieden van meer uren VE, maar dit is geen verplichting als ze er maar
voor zorgen dat ze de 16 uur VE 1 augustus 2020 hebben geïmplementeerd.”
Gemeente uit G-overig, >150% bekostiging, lage verstedelijking
“Een actualisatie van het VVE-plan is in voorbereiding. Wordt waarschijnlijk in het voorjaar aan de
gemeenteraad voorgelegd. In de beleidsregels voorschoolse educatie wordt vooruitlopend hierop al
de mogelijkheid geboden om 16 uur VE aan te bieden. Hierover wordt in december 2019 een
collegebesluit genomen. Op dit moment worden gesprekken gevoerd met aanbieders over de
ingediende subsidieaanvraag. Daarnaast wordt kostendoorrekening gemaakt, niet alleen voor
invoering 16 uur VE, maar ook voor de kosten van de hbo-coach. Daarnaast wordt bekeken welke
financiële mogelijkheden we hebben voor een verdere kwaliteitsverbetering, bijvoorbeeld door de
ouderbetrokkenheid te intensiveren. Dit wordt verwerkt in de actualisatie van het VVE-plan.”
Gemeente uit G-overig, >150% bekostiging, gemiddelde verstedelijking

Een aantal gemeenten heeft in 2019 (of eerder) een aanbod van 960 uur VE mogelijk
gemaakt. Twee gemeenten hebben per augustus 2019 alles geregeld, maar laten de
formele start op augustus 2020 staan zodat de aanbieders kunnen experimenteren.

“We hebben met ingang van 1 januari 2019 de beleidsregels zo opgesteld dat 960 VE de norm is. Nu
moet echter nog blijken in hoeverre dit in de praktijk ook daadwerkelijk gerealiseerd wordt. We
monitoren dit wel, maar het is nog te vroeg om een goed beeld te hebben van het resultaat. De stand
van zaken is daarom het best te beschrijven met de vaststelling dat 960 VE op papier is ingevoerd, in
de praktijk kan worden uitgevoerd, maar waarschijnlijk nog niet op alle locaties dagelijkse praktijk
is.”
Gemeente uit G-overig, <150% bekostiging, lage verstedelijking

Enkele gemeenten geven aan tussen oriëntatie en uitwerkingsfase te zitten, dan worden
mogelijke varianten gelijk doorgerekend. Andere gemeenten zitten volgens eigen zeggen
tussen uitwerkingsfase en startfase in.

“Tussen uitwerkingsfase en startfase. Nieuwe model is klaar, definitieve subsidiebedrag moet nog
worden bepaald, staan op het punt collegebesluit in te dienen, contracten en communicatie met
ouders volgt na collegebesluit.”
Gemeente uit G-overig, >150% bekostiging, gemiddelde verstedelijking

Monitor GOAB 960 uur VE

45

Sardes en Oberon, 2020

De meeste gemeenten in de startfase hebben de afspraken met de aanbieders gemaakt en
hebben beleid (bijna) vastgesteld (in college en eventueel ook raad) of in voorbereiding.
Aanbieders zijn met de praktische voorbereidingen bezig en kunnen een subsidieaanvraag
doen zodra het besluit definitief is. Een paar gemeenten die zich naar eigen zeggen in de
startfase bevinden, zijn nog in onderhandeling over de subsidieregeling. Veel van de
gemeenten in de startfase mikken op ingangsdatum 1 januari 2020. In enkele gevallen
konden aanbieders al in 2019 experimenteren met de urenuitbreiding als ze dat wilden.

“We hebben met alle partijen samen een plan opgesteld, dat is vastgesteld door het college en nu
onderweg is naar de raad. Daarnaast starten we op 1 oktober met een pilotfase. Het staat partijen
vrij daaraan mee te doen, maar dat is niet verplicht. Daarnaast wordt de subsidieregel aangepast
aan het nieuwe beleid, zodra dat door de raad is vastgesteld.”
Gemeente uit G-overig, >150% bekostiging, lage verstedelijking

Een enkele gemeente is al toe aan het herzien van de regeling rondom de 960 uur VE.

“We realiseren al een aanbod van 960 uur VE voor doelgroeppeuters sinds 1 januari 2018
(harmonisatiewet). Momenteel hebben we een model van 3 dagdelen van 5,5 uur (dus 16,5 uur in de
week) voor peuters vanaf 2 jaar. Voordeel is dat volledige integratie met reguliere
kinderdagverblijven mogelijk is, waardoor segregatie van verschillende groepen wordt tegengegaan.
Nadeel is dat niet-werkende ouders niet altijd behoefte hebben aan een aanbod van 5,5 uur per dag.
Hoewel zij gestimuleerd worden om hun kind de volledige 5,5 uur te brengen, lukt het niet altijd
ouders hiertoe aan te zetten en verplichten gaat niet. Overwogen wordt om in bepaalde wijken met
kortere dagdelen te gaan experimenteren (bijvoorbeeld 4x4 uur). Drempel is echter dat dit duurder is
(kostprijsverhogend) en daardoor op dit moment niet binnen het kostenplaatje past.”
Gemeente uit G40, <150% bekostiging, hoge verstedelijking
Tabel 3.21 Verloop van invoering van 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=252)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Voorspoedig
1 (25%)
8 (25%)
45 (21%)
Meer voorspoedig dan
2 (50%)
12 (38%)
90 (42%)
moeizaam
Meer moeizaam dan
1 (25%)
6 (19%)
53 (25%)
voorspoedig
Moeizaam
0 (0%)
5 (16%)
12 (6%)
Weet ik niet / geen
0 (0%)
1 (3%)
16 (7%)
zicht op
Totaal
4
32
216

Totaal
54 (21%)
104 (41%)
60 (24%)
17 (7%)
17 (7%)
252 (100%)

Over het algemeen verloopt de invoering van 960 uur VE in de meeste gemeenten
voorspoedig. Ruim 62 procent van de gemeenten geeft aan dat de invoering voorspoedig
dan wel “meer voorspoedig dan langzaam” verloopt. 31 procent is minder enthousiast over
de voortgang en stelt dat deze moeizaam dan wel “meer moeizaam dan voorspoedig”
verloopt. Er is weinig verschil te ontdekken tussen de grotere en kleinere gemeenten.

Monitor GOAB 960 uur VE

46

Sardes en Oberon, 2020

We hebben de groep gemeenten waarbij de invoering (meer) voorspoedig (dan moeizaam)
verloopt of is verlopen (n=158) afgezet tegen de groep gemeenten waarbij de invoering
(meer) moeizaam (dan voorspoedig) verloopt of is verlopen (n=77). Welke redenen zijn
verantwoordelijk voor het wel of niet succesvolle verloop?
Tabel 3.22 Redenen bij (meer) voorspoedig (dan moeizaam) verloop van de invoering van 960 uur VE (n=158)
(meerdere antwoorden mogelijk)
Redenen
Goede samenwerking tussen gemeente en VE-aanbieders
Bijtijdse start met de voorbereiding
Initiërende rol van de gemeente
Extra financiële middelen vanuit de gemeente
Expertise en ervaring met VE bij de aanbieders
Vrijheid / ruimte bij inhoudelijke vormgeving
Expertise en ervaring met VE bij de gemeente
Duidelijke subsidieregeling vanuit de gemeente
Duidelijk (beleids)kader vanuit de landelijke overheid
Goede samenwerking tussen de VE-aanbieders onderling
Goede samenwerking tussen VE-aanbieders en basisonderwijs
Initiërende rol van de aanbieders
Inhuur procesbegeleiding
Heldere kwaliteitseisen/-regels vanuit de gemeente
‘Gratis’ uren / dagdelen voor ouders
Groeimogelijkhe(i)d(en) van bestaande / nieuwe ruimten en VE-locaties
Gelijkblijvende kosten voor ouders
Adequate informatievoorziening voor en communicatie met ouders
Anders

Aantal (%)
89 (56%)
74 (47%)
58 (37%)
49 (31%)
49 (31%)
47 (30%)
44 (28%)
38 (24%)
38 (24%)
34 (22%)
31 (20%)
31 (20%)
30 (19%)
27 (17%)
23 (15%)
18 (11%)
12 (8%)
10 (6%)
14 (9%)

Het verloop van de invoering wordt met name als voorspoedig ervaren wanneer er sprake
is van een goede samenwerking tussen de gemeente en de VE-aanbieders. Dit is met
afstand hiervoor de belangrijkste factor. Ook een bijtijdse start met de voorbereiding en
een initiërende rol van de gemeente worden als zeer belangrijk ervaren.
Een adequate informatievoorziening voor en communicatie met ouders wordt samen met
gelijkblijvende kosten voor ouders als minst belangrijk ervaren voor een voorspoedig
verloop.
Als algemene vraag konden gemeenten een toelichting geven op het verloop van de
implementatie. Vele gemeenten hebben dit uitgebreid gedaan. Gemeenten die aangaven
dat het proces tot nu toe voorspoedig verloopt of meer voorspoedig dan moeizaam gaven
hier redenen voor aan, maar ook werden knelpunten of zorgen geformuleerd. Ditzelfde
geldt voor de gemeenten die aangaven dat het proces moeizaam of meer moeizaam dan
voorspoedig verloopt.
We rapporteren uit de toelichtingen daarom de duidelijk als succesfactoren benoemde
aspecten en de knelpunten. Eerst geven we enkele voorbeelden van gemeenten die
enthousiast zijn over hun eigen aanpak.

Monitor GOAB 960 uur VE

47

Sardes en Oberon, 2020

“Met de invoering van het nieuwe gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid en de toezegging van
een eventuele verhoging van de GOAB-middelen hebben we besloten om 960 uur VVE per 2019 in te
voeren. De voorbereidingstijd was kort maar door een heldere en open communicatie met aanbieders
en voldoende tijd en ruimte om hier invulling aan te geven is het ons gelukt om met instemming van
ouders het aantal uren per dag te verhogen naar 4 uur, zowel voor de reguliere als de VVE-peuter.
Gemeente heeft zicht gehad op de kosten die het met zich meebrengt, er is een aangepast
subsidiekader ontwikkeld, houders hebben de groepsindeling, inzet personeel en betrokkenheid
ouders in beeld gebracht en waar nodig actie ondernomen. Het is een verrassend snelle omvorming
geweest waarbij de enige tegenkracht de tijd was, maar ook die hebben we overwonnen.”
Gemeente uit G-overig, >150% bekostiging, gemiddelde verstedelijking
‘De implementatie van de 960 -uur-eis is niet als onafhankelijke wettelijke opdracht
ingevoerd/uitgevoerd, maar vormt een belangrijk onderdeel van de aansluiting onderwijs (ook VE),
zorg, passend onderwijs, passend kinderopvang/voorschool, preventie en vroegsignalering. Deze
processen worden in de gemeente vormgegeven op wijkniveau waarbij onderwijs,
samenwerkingsverband, welzijnsorganisaties, kinderopvang, zorg, preventiebeleid en gemeentelijke
ondersteuningsdiensten (o.a. armoedebeleid, schuldhulpverlening, politie, wijkteams,
combinatiefunctionarissen, jongerenwerk...), organisatie-overstijgend en op wijkniveau kijken naar
de vraagstukken die in de wijk aanwezig zijn, m.b.t. jeugdigen en gezin/woonomgeving. Op deze
wijze krijgt de implementatie van de VVE daadkrachtige inhoud op wijkniveau en kunnen knelpunten
(zoals ruimtegebrek ...) gezamenlijk opgepakt kunnen worden op wijkniveau.’
Gemeente uit G-overig, >150% bekostiging, gemiddelde verstedelijking

Succesfactoren die veel in de toelichting genoemd werden:
• een tijdige start;
• goede samenwerking met en tussen aanbieders;
• aanbieders krijgen van de gemeente veel ruimte om zelf met concrete
voorstellen te komen;
• randvoorwaarden op orde: genoeg budget, genoeg beroepskrachten en genoeg
accommodatie;
• het opschuiven van de invoerdatum schept ruimte;
• er was al aanbod van 14 of 15 uur, dus het is een relatief kleine aanpassing;
• samenwerking met buurgemeenten;
• inhuur van een adviesbureau bij het proces of de uitwerking van de
subsidieregeling;
• pilots om ervaringen op te doen.
Er waren echter ook een aantal factoren die de gemeenten als belemmerend ervoeren
(knelpunten) bij de implementatie.

Monitor GOAB 960 uur VE

48

Sardes en Oberon, 2020

Tabel 3.23 Redenen bij (meer) moeizaam (dan voorspoedig) verloop van de invoering van 960 uur VE (n=77)
(meerdere antwoorden mogelijk)
Redenen
Gebrek aan duidelijk (beleids)kader vanuit de landelijke overheid
Gebrek aan initiërende rol van de aanbieders
Gebrek aan bijtijdse start met de voorbereiding
Gebrek aan extra financiële middelen vanuit de gemeente
Gebrek aan expertise en ervaring met VE bij de gemeente
Gebrek aan goede samenwerking tussen gemeente en VE-aanbieders
Gebrek aan groeimogelijkhe(i)d(en) van bestaande / nieuwe ruimten en VE-locaties
Gebrek aan vrijheid / ruimte bij inhoudelijke vormgeving
Gebrek aan goede samenwerking tussen de VE-aanbieders onderling
Gebrek aan duidelijke subsidieregeling vanuit de gemeente
Gebrek aan expertise en ervaring met VE bij de aanbieders
Gebrek aan gelijkblijvende kosten voor ouders
Gebrek aan initiërende rol van de gemeente
Gebrek aan goede samenwerking tussen VE-aanbieders en basisonderwijs
Gebrek aan ‘gratis’ uren / dagdelen voor ouders
Gebrek aan adequate informatievoorziening voor en communicatie met ouders
Gebrek aan inhuur procesbegeleiding
Gebrek aan heldere kwaliteitseisen/-regels vanuit de gemeente
Anders

Aantal (%)
28 (37%)
26 (34%)
23 (30%)
22 (29%)
18 (23%)
16 (21%)
15 (20%)
13 (17%)
12 (16%)
11 (14%)
11 (14%)
9 (12%)
8 (10%)
7 (9%)
7 (9%)
5 (7%)
4 (5%)
3 (4%)
21 (27%)

Wanneer het verloop van de invoering als (meer) moeizaam (dan voorspoedig) wordt
ervaren zijn de belangrijkste redenen daarvoor gebrek aan een duidelijk beleidskader
vanuit de overheid, gebrek aan een initiërende rol van de aanbieders en gebrek aan een
bijtijdse start met de voorbereiding. Als minst belangrijke redenen worden gebrek aan
heldere kwaliteitseisen/-regels vanuit de gemeente, inhuur procesbegeleiding en adequate
informatievoorziening voor en communicatie met ouders gezien. Minder dan 9 procent
geeft aan dit als een reden te zien voor het moeizame verloop van de invoering.
De categorie “anders” is veel vaker (27% tegenover 9%) gebruikt door respondenten die de
implementatie als meer moeizaam ervaarden dan door respondenten die hem als meer
voorspoedig ervaarden. Belemmerende factoren en knelpunten die veel in de toelichting
werden genoemd werden:
• door langere dagdelen kunnen de middagen niet meer worden gebruikt zodat de
locaties nog maar een dagdeel per dag effectief voor VE ingezet kunnen worden;
• aansluiting bij de schooltijden is alleen mogelijk bij vijf dagdelen en dat gaan ouders
niet afnemen;
• locaties in kleine kernen waar maar een enkele doelgroeppeuter is en langere
openstelling niet rendabel is;
• segregatie en clustering in enkele kernen waardoor ouders nog minder bereid zijn
tot deelname;
• samenloop met harmonisatie en gemeentelijke herindelingstrajecten;
• financiële risico’s bij kleine aanbieders;
• zorg of overtuiging dat ouders 960 uur VE te veel gaan vinden;
• aanbieders die 960 uur VE niet zien zitten en niet tot overleg te overreden zijn;
• personele discontinuïteit of capaciteitsproblemen bij gemeenten of aanbieders;
• suboptimale onderlinge verhoudingen tussen aanbieders;
• beleidsambtenaren die het onderling niet eens zijn;

Monitor GOAB 960 uur VE

49

Sardes en Oberon, 2020

•
•

aanbod voor reguliere peuters moet ook omhoog om gemengde groepen te
kunnen houden;
het is een opgelegde maatregel die weinig aansluit bij lokale wensen en behoeften
van ouders.

Een aantal gemeenten gaf tenslotte aan de antwoordmogelijkheden niet duidelijk te
vinden, dit bleek ook omdat onder ”anders” een paar keer omschrijvingen geplaatst waren
die eigenlijk onder een gegeven antwoordmogelijkheid pasten. Dit ging met name over
praktische problemen on de 16 uur VE georganiseerd te krijgen. Een aantal keer werden
fundamentele bezwaren genoemd tegen de maatregel, waardoor ook motivatieproblemen
ontstonden. Een paar gemeenten noemden de mogelijkheid dat VE-locaties zouden sluiten
of dat gekozen moest worden voor concentratie van voorzieningen in plaats van spreiding.
Meerdere gemeenten noemen capaciteitsproblemen bij de gemeente als factor.
Als positieve factor werd benoemd dat aanbieders hun eigen tempo konden bepalen.
Eén gemeente pakte de invoering breed aan, dat gaat dan iets langzamer, maar levert wel
meerwaarde:

“De huidige ontwikkelingen op passend onderwijs/wijkaanpak gaan op dit moment positief snel,
maar zijn nog niet volledig uitgekristalliseerd. Kinderopvang/gemeente en onderwijs hebben de wens
VVE (huidig en 960 uursaanbod) direct in deze processen mee te nemen. De zorgvuldigheid,
breedheid en complexiteit vertragen het proces van de 960 uur implementatie enigszins, maar
dragen wel zorg voor een brede en gedragen implementatie die inhoudelijk voor de jeugd
meerwaarde gaat bieden. Besloten is dan ook de huidige implementatieruimte tot augustus 2020
volop te benutten.”
Gemeente uit G-overig, >150% bekostiging, gemiddelde verstedelijking

3.7.2 VE-aanbieders
Hieronder volgt informatie over de implementatiefase waarin de VE-aanbieders zitten.
Tabel 3.24 Implementatiefase bij realiseren van 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=273)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Oriëntatiefase
0 (0%)
12 (17%)
52 (28%)
Uitwerkingsfase
5 (31%)
27 (39%)
73 (39%)
Start- / voorbereidingsfase
4 (25%)
13 (19%)
35 (19%)
Uitvoeringsfase
5 (31%)
11 (16%)
17 (9%)
Aanpassingsfase
2 (13%)
7 (10%)
10 (5%)
Totaal
16
70
187

Totaal
64 (23%)
105 (39%)
52 (19%)
33 (12%)
19 (7%)
273 (100%)

De VE-aanbieders in de G4 zijn vaker wat verder met het implementatieproces van 960 uur
VE voor doelgroeppeuters dan de VE-aanbieders in de G40, maar vooral in de G-overig. De
meeste VE-aanbieders zitten in de uitwerkingsfase. In de G4 zitten naar verhouding meer
aanbieders in de uitvoerings- en aanpassingsfase.
Landelijke VE-aanbieders lijken wat verder te zijn met de implementatie dan de regionale
en lokale aanbieders van VE (40% zit in de uitvoerings- dan wel aanpassingsfase, bij de
Monitor GOAB 960 uur VE

50

Sardes en Oberon, 2020

regionale en lokale VE-aanbieders is dit minder dan 20%). Not-for-profit organisaties zitten
wat vaker in de uitwerkingsfase dan de profit organisaties (46% versus 36%).
Enkele VE-aanbieders hebben een toelichting gegeven bij de implementatiefase waarin ze
zich bevinden. Hier volgen enkele uitspraken die nader licht werpen op de implementatiefase.

“Onze organisatie zit nog in de oriëntatiefase als gevolg van de bijzondere omstandigheid dat VE op
dit moment in een tender is aanbesteed aan onze organisatie en die tender loopt tot en met 2020. De
gemeente heeft nog niet de keuze gemaakt hoe VE per 2021 in de markt wordt gezet. Theoretisch
lopen we het risico dat we investeren om de organisatie klaar te stomen voor de 960 uur per 1
augustus 2020 en vervolgens per 1 januari 2021 het VE-werk te verliezen. Dat is maatschappelijk
gezien niet efficiënt. Daarom is de gemeente in overleg met partijen nu eerst de keuze aan het maken
op welke wijze zij het VE-aanbod gaat organiseren per 1 januari 2021 en zullen we gelijktijdig/kort
daarna keuzes moeten maken over de invoeringsdatum van 960 uur om beide logisch/uitlegbaar op
elkaar aan te sluiten.”
VE-aanbieder uit G40 in de oriëntatiefase, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie

“We mogen van de gemeente nu al een vijfde dagdeel aanbieden. We zijn nog aan het onderzoeken
hoe we vanaf augustus 2020 960 uur VE gaan inzetten. Dan worden de contracten en planningen
aangepast.”
VE-aanbieder uit G-overig in uitwerkingsfase, lokale profit kinderopvangorganisatie

“Wij hebben de 960 uur op verzoek van de gemeente op sommige locaties al ingevoerd vanaf 1
september 2019. Kosteloos voor ouders. Voor dagopvangkinderen met indicatie verhogen we de
gratis uren per januari 2020.”
VE-aanbieder uit G4 in uitvoeringsfase, lokale profit kinderopvangorganisatie

De voorlaatste vraag over de invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters gaat over het
verloop. Hoe voorspoedig verloopt de invoering, of is de invoering verlopen bij de VEaanbieders?
Tabel 3.25 Verloop van invoering van 960 uur VE naar gemeentegrootte (n=273)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Voorspoedig
4 (25%)
18 (26%)
60 (32%)
Meer voorspoedig dan
7 (44%)
29 (41%)
63 (34%)
moeizaam
Meer moeizaam dan
2 (13%)
16 (23%)
19 (10%)
voorspoedig
Moeizaam
2 (13%)
3 (4%)
22 (12%)
Weet ik niet / geen
1 (6%)
4 (6%)
23 (12%)
zicht op
Totaal
16
70
187
Monitor GOAB 960 uur VE

51

Totaal
82 (30%)
99 (36%)
37 (14%)
27 (10%)
28 (10%)
273 (100%)

Sardes en Oberon, 2020

Een ruime meerderheid van de VE-aanbieders (66%) vindt dat de invoering van 960 uur VE
voor doelgroeppeuters (meer) voorspoedig (dan moeizaam) verloopt. Een kwart van de VEaanbieders (24%) zegt dat de invoering (meer) moeizaam (dan voorspoedig) verloopt. Er
zijn geen tot nauwelijks verschillen naar gemeentegrootte. Ook de omvang van de
organisatie (landelijke, regionale of lokale VE-aanbieder) en het type organisatie (profit of
not-for-profit) maakt geen tot nauwelijks verschil in hoe voorspoedig de invoering van 960
uur VE voor doelgroeppeuters verloopt of is verlopen.
We hebben ook hier de groep VE-aanbieders waarbij de invoering (meer) voorspoedig (dan
moeizaam) verloopt of is verlopen (n=181) afgezet tegen de groep VE-aanbieders waarbij
de invoering (meer) moeizaam (dan voorspoedig) verloopt of is verlopen (n=64). Welke
redenen zijn verantwoordelijk voor het verloop?
Tabel 3.26 Redenen bij (meer) voorspoedig (dan moeizaam) verloop van de invoering van 960 uur VE (n=181)
(meerdere antwoorden mogelijk)
Redenen
Goede samenwerking tussen gemeente en VE-aanbieders
Bijtijds begonnen met de voorbereiding
Gemeente heeft het voortouw genomen
Duidelijke subsidieregeling vanuit de gemeente
Expertise en ervaring met VE binnen onze organisatie
Heldere kwaliteitseisen/-regels vanuit de gemeente
Extra financiële middelen vanuit de gemeente
Vrijheid / ruimte bij inhoudelijke vormgeving
Duidelijk (beleids)kader vanuit de landelijke overheid
Expertise en ervaring met VE bij de gemeente
Geen of nauwelijks kostenverhoging voor ouders
Goede samenwerking tussen de VE-aanbieders onderling
Aanbieders hebben het voortouw genomen
Gratis’ uren / dagdelen voor ouders
Goede samenwerking tussen de VE-aanbieders en basisonderwijs
Procesbegeleiding ingehuurd
Voldoende extra / nieuw personeel binnen onze organisatie
Adequate informatievoorziening voor en communicatie met ouders
Groeimogelijkhe(i)d(en) van bestaande / nieuwe ruimten en VE-locaties

Aantal (%)
92 (51%)
74 (41%)
65 (36%)
64 (35%)
52 (29%)
50 (28%)
48 (27%)
44 (24%)
41 (23%)
38 (21%)
35 (19%)
34 (19%)
29 (16%)
24 (13%)
23 (13%)
21 (12%)
19 (11%)
16 (9%)
17 (9%)

Volgens de VE-aanbieders hebben de belangrijkste redenen voor een (meer) voorspoedig
(dan moeizaam) verloop van de invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters betrekking
op de goede samenwerking tussen gemeente en VE-aanbieders (51%), het tijdig beginnen
met de voorbereiding (41%), het initiatief van de gemeente (36%) en de duidelijke
subsidieregeling vanuit de gemeente (35%).
Een (meer) moeizaam (dan voorspoedig) verloop kan volgens de VE-aanbieders vooral
worden verklaard vanuit een gebrek aan een duidelijke subsidieregeling vanuit de
gemeente (58%), het gebrek aan extra financiële middelen vanuit de gemeente (47%), het
gebrek aan expertise en ervaring met VE bij de gemeente (42%) en gebrek aan heldere
kwaliteitseisen/-regels vanuit de gemeente (41%).

Monitor GOAB 960 uur VE

52

Sardes en Oberon, 2020

Tabel 3.27 Redenen bij (meer) moeizaam (dan voorspoedig) verloop van de invoering van 960 uur VE (n=64)
(meerdere antwoorden mogelijk)
Redenen
Gebrek aan duidelijke subsidieregeling vanuit de gemeente
Gebrek aan extra financiële middelen vanuit de gemeente
Gebrek aan expertise en ervaring met VE bij de gemeente
Gebrek aan heldere kwaliteitseisen/-regels vanuit de gemeente
Gebrek aan gemeente heeft het voortouw genomen
Gebrek aan bijtijds begonnen met de voorbereiding
Gebrek aan voldoende extra / nieuw personeel binnen onze organisatie
Gebrek aan goede samenwerking tussen gemeente en VE-aanbieders
Gebrek aan groeimogelijkhe(i)d(en) van bestaande / nieuwe ruimten en VE-locaties
Gebrek aan gratis’ uren / dagdelen voor ouders
Gebrek aan adequate informatievoorziening voor en communicatie met ouders
Gebrek aan duidelijk (beleids)kader vanuit de landelijke overheid
Gebrek aan vrijheid / ruimte bij inhoudelijke vormgeving
Gebrek aan procesbegeleiding ingehuurd
Gebrek aan goede samenwerking tussen de VE-aanbieders onderling
Gebrek aan geen of nauwelijks kostenverhoging voor ouders
Gebrek aan expertise en ervaring met VE binnen onze organisatie
Gebrek aan aanbieders hebben het voortouw genomen
Gebrek aan goede samenwerking tussen de VE-aanbieders en basisonderwijs

Aantal (%)
37 (58%)
30 (47%)
27 (42%)
26 (41%)
20 (31%)
17 (27%)
17 (27%)
15 (23%)
15 (23%)
12 (19%)
9 (14%)
8 (13%)
6 (9%)
4 (6%)
3 (5%)
3 (5%)
2 (3%)
1 (2%)
1 (2%)

Afsluitend hebben VE-aanbieders de mogelijkheid gekregen om een toelichting te geven op
het verloop van de invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters. Een deel van de VEaanbieders heeft dit aangegrepen om enkele specifiekere uitspraken te doen over het
proces van de invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters en de consequenties die de
beleidsintensivering met zich meebrengen.
Enkele VE-aanbieders zijn (enigszins) bezorgd over de beleidsintensivering naar 960 uur VE
voor doelgroeppeuters. Zij zeggen onder meer:

“Voorwaarden en uitvoering verlopen positief. Minpunt is eigenlijk alleen de informatie richting
ouders m.b.t. de nieuwe tarieven. Het financieringssysteem is anders dan voorheen en dat maakt
ouders onzeker. De afdeling binnen de gemeente die dit oppakt is laat van start gegaan en dat
betekent dat er (te) laat geïnformeerd wordt. Er is tevens sprake van veel laaggeletterde en
buitenlandse ouders en dat maakt de communicatie lastig.”
VE-aanbieder uit G-overig, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie
“Invoering van 16 uur binnen een bestaande organisatie heeft grote consequenties. Vanuit
pedagogisch oogpunt is het wenselijk om de 16 uur alleen op de ochtenden in te zetten. Huisvesting,
inzet personeel, aansluiting bij schooltijden enzovoort, zijn hiervoor belemmerende factoren. In eerste
instantie wilde de gemeente bovenop de wettelijke eisen nog allerlei aanvullende eisen gaan stellen
(bijv. verplicht 4 dagdelen van 4 uur), na goed overleg met kinderopvangorganisaties is dit
losgelaten.”
VE-aanbieder uit G40, regionale profit kinderopvangorganisatie

Monitor GOAB 960 uur VE

53

Sardes en Oberon, 2020

“Het enige (en ook serieuze) knelpunt dat we verwachten is dat een deel van de doelgroepouders
geen uitbreiding wil. Hetzij vanwege (evenredige) kostenverhoging bij hogere urenafname, hetzij
vanwege praktische redenen, bijvoorbeeld omdat ze werken en hun kinderen niet meer dan twee
dagdelen kunnen brengen.”
VE-aanbieder uit G-overig, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Er zijn ook VE-aanbieders die (overwegend) positief zijn over de weg naar de
urenuitbreiding. Zij zeggen onder meer:

“We hebben ervoor gekozen in 2019 al op vijf locaties te starten als pilot. Op deze vijf locaties is de
invoering voor kinderen en ouders goed verlopen. Vrijwel alle ouders zijn meegegaan hierin. De
pedagogisch medewerkers waren zeer gemotiveerd om de 16 uur in te voeren. De openingstijden zijn
afgestemd met de school op locatie. Dit levert ook een positieve bijdrage aan de doorgaande lijn. De
signalen zijn er dat zowel ouders als pedagogisch medewerkers positieve effecten zien van de
uitbreiding van het VVE-aanbod. Omdat wij de enige VVE-aanbieder zijn in deze gemeente, zijn de
lijnen met de gemeente kort. Samen geven we de subsidieafspraken vorm en inhoud. We hebben
gekozen voor maatwerk per locatie, met betrekking tot de openstellingstijden. Consequenties voor
personele roosters zijn op de vijf locaties goed opgevangen. We verwachten daarin nog wel wat werk
als de andere locaties ook meegaan.”
VE-aanbieder uit G40, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie
“Wij hebben als houder ons huiswerk voor de zomervakantie 2019 gedaan. Opties in kaart gebracht
en doorberekend. Dit gedeeld met gemeente en andere organisatie. Wij zijn echter de
hoofdaanbieder in de gemeente. Nu afhankelijk van gemeentelijke kaders/subsidie. Intussen gaan wij
door met intern (ouders en medewerkers) kijken naar scenario's met daarbij de consequenties zoals
langere openingstijden, openstelling in vakanties etc. Het had fijner geweest als we al wat verder
waren en duidelijkheid rond subsidiemogelijkheden. Ook jammer dat we niet eerder mogen opstarten
door uitbreiding uren huidige VVE-indicaties.”
VE-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

3.8 Samenvatting
Per wanneer bieden gemeenten en VE-aanbieders hun doelgroeppeuters een
uitgebreider urenaanbod?
• Zeven procent van de gemeenten geeft aan op het moment van meten al 960 uur
VE aan te bieden. Een derde gaat per 1 januari 2020 over op 960 uur VE. De meeste
gemeenten (45%) geven aan dat 1 augustus 2020 de beoogde invoeringsdatum is.
Een flinke groep (12%) weet de invoeringsdatum nog niet zeker.
• Gemeenten die iets ruimer in hun budget zitten, lijken iets vlotter met de
invoeringsdatum van de urenuitbreiding.
• Grote steden lopen qua invoeringsdatum wat voor op de overige gemeenten.
Monitor GOAB 960 uur VE

54

Sardes en Oberon, 2020

Een vergelijkbaar beeld zien we bij de aanbieders:
• Ongeveer een derde van de VE-aanbieders (32%) koerst op de wettelijke
invoeringsdatum van 1 augustus 2020 om 960 uur VE aan doelgroeppeuters aan te
bieden. Dit geldt vooral voor de VE-aanbieders in de wat kleinere gemeenten. Een
even grote groep VE-aanbieders zegt per 1 januari 2020 over te stappen op 960 uur
VE. Dit zijn vooral VE-aanbieders in de G4 en G40.
• Het lijkt erop dat landelijke aanbieders van VE wat vaker vóór de wettelijke
invoeringsdatum een aanbod van 960 uur VE hebben geregeld dan regionale en
lokale VE-aanbieders.
• De not-for-profit organisaties koersen bij de effectuering van de urenuitbreiding
wat vaker op de wettelijke invoeringsdatum van 1 augustus 2020 dan de profit
organisaties.
In welke vormen van opvang?
• Doelgroeppeuters krijgen VE vooral aangeboden in kortdurende peuteropvang,
ofwel het voormalig peuterspeelzaalwerk (70%), daarna in aparte peuteropvanggroepen in kinderdagopvang (41%), en duidelijk minder vaak in verticale
dagopvanggroepen 0 tot 4 jaar (18%).
• In de G4 lijkt VE vaker in kinderdagopvang voor te komen (zowel in horizontale
peutergroepen als in verticale groepen 0 tot 4 jaar) dan in kortdurende
peuteropvang.
• Landelijke en regionale VE-aanbieders bieden VE vaker aan in kortdurende
peuteropvang, terwijl lokale VE-aanbieders hun VE-aanbod wat vaker aanbieden in
kinderdagopvang.
• Not-for-profit organisaties bieden vaker VE aan in kortdurende peuteropvang dan
profit organisaties.
Welke stappen zijn gezet?
• Het in beeld brengen van de mogelijke varianten van 960 uur VE samen met de VEaanbieders is door vrijwel alle gemeenten gedaan als voorbereidingsstap.
• Tussen de 60 en 70 procent van de gemeenten is bezig geweest met het
doorrekenen van de kosten, samen met VE-aanbieders, het in beeld brengen van
mogelijke varianten voor niet-doelgroeppeuters en zicht krijgen op wenselijke
varianten vanuit de pedagogische visie van aanbieders.
• Het zicht krijgen op de wensen en behoeften van ouders t.a.v. het aanbod en het
draaien van pilots voor de uitvoering van 960 uur VE zijn door een minderheid
gedaan ter voorbereiding.
• Het draaien van pilots is vooral iets wat in de grote steden gebeurt.
• Een subsidieregeling of nadere beleidsregel is bij vier op de 10 gemeenten geregeld
en bij een derde ook de formele besluitvorming in college of raad. Praktische
voorbereidingen bij aanbieders zijn bij een kwart van de gemeenten gedaan. De
communicatie met ouders is door een vijfde al geregeld.

Monitor GOAB 960 uur VE

55

Sardes en Oberon, 2020

•

•
•

VE-aanbieders hebben al een flink deel van de stappen gezet, of zijn bezig met
stappen die nodig zijn om te komen tot de invoering van 960 uur VE voor
doelgroeppeuters.
Men is vooral nog bezig met het overleg met de gemeente en het in kaart brengen
van de gevolgen van wijzigingen in het urenaanbod, de uurtarieven en dergelijke.
Het aanpassen van informatiemateriaal, websites en dergelijke en het aanpassen
van contracten met de ouders, maar ook het aanpassen van de financiële
administratie en het informeren van en communiceren met ouders over de
gevolgen van de urenuitbreiding zijn stappen die bijna de helft van de VEaanbieders nog moet zetten.

Welke uitgangspunten worden gehanteerd?
• Qua uitgangspunten constateren we dat er relatief veel verandert ten opzichte van
de eerdere situatie maar dat het hoe en wat daarvan bij grofweg de helft van de
gemeenten al bekend is.
• De uitgangspunten waarmee gemeenten vooral nog bezig zijn, zijn welke
subsidiebedragen de VE-aanbieders krijgen en de vormgeving van het aanbod voor
zowel doelgroeppeuters en reguliere peuters
• De meeste gemeenten stellen bovenop de wettelijke eisen geen extra
kwaliteitseisen aan de 960 uur VE. De grotere gemeenten doen dit overigens wel
vaker (twee derde) vergeleken met de overige gemeenten (een derde). De
ervaringen van de VE-aanbieders komen hiermee overeen.
• De uitgangspunten waarmee VE-aanbieders vooral nog bezig zijn, zijn de
subsidiebedragen vanuit de gemeente, de ouderbijdragen voor (doelgroep)peuters,
de subsidiebedragen voor het peuteraanbod voor reguliere peuters en de
ouderbijdragen voor reguliere peuters.
Tegen welke knelpunten lopen gemeenten aan?
• Zes procent van de gemeenten geeft aan totaal geen knelpunten te hebben ervaren
bij invoering van de 960 uur VE.
• Ruim de helft van de gemeenten geeft aan dat nadelige effecten voor ouders en/of
kinderen bijvoorbeeld in kosten of slaapuren voor de peuters nog steeds een
knelpunt zijn. Daarnaast geeft iets minder dan de helft van de gemeenten (44%)
aan dat er een tekort is aan pedagogisch medewerkers. Ook de capaciteit en
menskracht bij de gemeente blijkt in veel gevallen een knelpunt te zijn.
• Grote steden ervaren meer knelpunten met de ruimte op locaties en tekort aan
personeel.
Welke oplossingen worden gekozen?
• Oplossingen voor diverse knelpunten waren gelegen in intensiveren/extra overleg
met de VE-aanbieders. Ook het bieden van meer maatwerk en variatie in aanbod
door VE-aanbieders was een door gemeenten veel gebruikte oplossing.

Monitor GOAB 960 uur VE

56

Sardes en Oberon, 2020

Tegen welke knelpunten lopen aanbieders aan?
• Bijna twee derde van de VE-aanbieders ervaart / ervoer knelpunten bij het
realiseren van 960 uur VE voor doelgroeppeuters.
• Vooral de toename van de kosten van de ouders wordt als knelpunt ervaren door
de VE-aanbieders, maar ook het tekort aan pedagogisch medewerkers is een
actueel knelpunt bij de urenuitbreiding. Bij meer dan de helft van de VE-aanbieders
zijn ook de principiële opvattingen van ouders en de slaapbehoefte van peuters nog
een knelpunt bij de urenuitbreiding.
Welke oplossingen worden gekozen?
• De meest gekozen oplossingen voor de gesignaleerde knelpunten van de VEaanbieders hebben betrekking op het informeren van en communiceren met
ouders, meteen gevolgd door overleg met beroepskrachten VE / pedagogisch
medewerkers. Ook het veranderen van de openingstijden van de VE-locaties wordt
betrekkelijk vaak als oplossing aangedragen.
Ondersteuning nodig gehad?
• Een derde van de gemeenten heeft geen ondersteuning nodig (gehad) bij de
implementatie van de urenuitbreiding VE. De andere twee derde had vooral
behoefte aan informatievoorziening. De helft van de gemeenten gaf aan deze
ondersteuning nodig te hebben (gehad). Ondersteuning bij financiën en
procesondersteuning is elk volgens een derde van de gemeenten nodig (geweest).
• Wanneer een vergelijking op basis van verstedelijking tussen gemeenten wordt
gemaakt, valt op dat de minst verstedelijkte gemeenten de meeste hulp lijken
nodig te hebben.
• Wanneer tenslotte wordt gesplitst naar toekomstige bekostiging valt te zien dat de
gemeenten die voorheen geen bekostiging hadden de grootste
ondersteuningsbehoefte op alle vlakken hebben.
• Grofweg de helft van de gemeenten heeft ook daadwerkelijk ondersteuning
gekregen bij de beleidsintensivering
• Twee derde van de VE-aanbieders heeft een ondersteuningsbehoefte (gehad),
vooral op het gebied van informatievoorziening, zoals de wettelijke eisen of
mogelijke varianten van 960 uur VE.
• Regionale en lokale aanbieders van VE hebben meer behoefte aan ondersteuning
gehad dan landelijke.
• Ruim een derde van de VE-aanbieders (33%) heeft ook daadwerkelijk
ondersteuning gekregen bij de beleidsintensivering.
In welke implementatiefase bevindt het veld zich?
• De meeste gemeenten bevinden zich momenteel in de uitwerkingsfase.
• De grotere gemeenten lijken over het algemeen verder te zijn in de implementatie
dan de minder grote gemeenten. Van de G4 is 75 procent de uitwerkingsfase al
voorbij. Van de G40 en G-overig is dit respectievelijk 56 en 38 procent.
Monitor GOAB 960 uur VE

57

Sardes en Oberon, 2020

•
•

De meeste VE-aanbieders zitten in de uitwerkingsfase. In de G4 zitten naar
verhouding meer aanbieders in de uitvoerings- en aanpassingsfase.
Landelijke VE-aanbieders lijken wat verder te zijn met de implementatie dan de
regionale en lokale aanbieders van VE

Hoe voorspoedig verloopt het proces van de urenuitbreiding?
• Ruim 62 procent van de gemeenten geeft aan dat de invoering voorspoedig of
“meer voorspoedig dan langzaam” verloopt. 31 procent is minder enthousiast over
de voortgang en stelt dat deze moeizaam dan wel “meer moeizaam dan
voorspoedig” verloopt. Er is weinig verschil te ontdekken tussen de grotere en
kleinere gemeentes.
• We zien ditzelfde beeld bij de VE-aanbieders. Een ruime meerderheid van de VEaanbieders (66%) vindt dat de invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters
(meer) voorspoedig (dan moeizaam) verloopt. Een kwart van de VE-aanbieders
(24%) zegt dat de invoering (meer) moeizaam (dan voorspoedig) verloopt. Er zijn
geen tot nauwelijks verschillen naar gemeentegrootte, omvang en type
kinderopvangorganisatie.
• Het verloop van de invoering wordt door gemeenten met name als voorspoedig
ervaren wanneer er sprake is van een goede samenwerking tussen de gemeente en
de VE-aanbieders. Dit is met afstand hiervoor de belangrijkste factor. Ook een
bijtijdse start met de voorbereiding en een initiërende rol van de gemeente worden
als zeer belangrijke reden voor het verloop ervaren.
• Het verloop van de invoering wordt door VE-aanbieders met name als voorspoedig
ervaren als er een goede samenwerking is tussen gemeente en VE-aanbieders
(51%), het tijdig beginnen met de voorbereiding (41%), het initiatief van de
gemeente (36%) en de duidelijke subsidieregeling vanuit de gemeente (35%). Dit
komt grotendeels overeen met de mening van de gemeenten.
• Wanneer gemeenten het verloop van de invoering als (meer) moeizaam (dan
voorspoedig) ervaren zijn de belangrijkste redenen daarvoor gebrek aan een
duidelijk beleidskader vanuit de overheid, gebrek aan een initiërende rol van de
aanbieders en gebrek aan een bijtijdse start met de voorbereiding.
• Een (meer) moeizaam (dan voorspoedig) verloop kan volgens de VE-aanbieders
vooral worden verklaard vanuit een gebrek aan een duidelijke subsidieregeling
vanuit de gemeente (58%), het gebrek aan extra financiële middelen vanuit de
gemeente (47%), het gebrek aan expertise en ervaring met VE bij de gemeente
(42%) en gebrek aan heldere kwaliteitseisen/-regels vanuit de gemeente (41%).

Monitor GOAB 960 uur VE

58

Sardes en Oberon, 2020

4. Vormgeving van 960 uur VE voor doelgroeppeuters
Hoe wordt de nieuwe urennorm van 960 uur VE voor doelgroeppeuters vormgegeven? Wat
verandert er ten opzichte van de voorgaande situatie? Daarover gaat dit hoofdstuk.
Paragraaf 4.1 start met de verandering van het aanbod van 10 uur per week VE naar het
aanbod van 960 uur VE voor doelgroeppeuters (verplichting na 1 augustus 2020). De wijze
waarop ouders zijn geïnformeerd komt aan bod in paragraaf 4.2. Paragraaf 4.3 richt zich op
de eventuele kwaliteitsverbetering die meegenomen is met de urenuitbreiding.
Slotparagraaf 4.4 bevat en beknopte samenvatting van de belangrijkste resultaten van dit
hoofdstuk.

4.1 Aanbod
Dit deel gaat over het huidige en toekomstige VE-aanbod voor doelgroeppeuters. Welke
varianten van 10 uur VE per week hebben / hadden de gemeenten en VE-aanbieders, en
hoe ziet de vormgeving van 960 uur VE voor doelgroeppeuters eruit, of hoe komt deze er
uit te zien? Welke 960-uursvarianten zijn / komen er?

4.1.1 Gemeenten
Eerst is gemeenten gevraagd naar de vormgeving van hun aanbod van minimaal 10 uur VE
per week, zoals deze nu is, of was tot aan de invoering van 960 uur VE. Hierna is hen
gevraagd naar de vormgeving van 960 uur VE voor doelgroeppeuters in de gemeente zoals
die wordt of al is ingevoerd.
Binnen sommige gemeenten worden verschillende varianten van 10 uur VE voor
doelgroeppeuters tegelijk aangeboden. Dit is echter niet in alle gemeenten het geval,
binnen de meeste gemeenten (68%) is/was er slechts sprake van één variant.
In driekwart van de G4 gemeenten is/was er sprake van meerdere varianten van 10 uur VE.
In de andere gemeenten, en dan met name in de G-overig is er veel vaker sprake van maar
één variant in uren VE binnen de gemeente. In de G-overig is dit zelfs in 70 procent van de
gemeenten het geval.
Wanneer wordt uitgesplitst naar verstedelijkingsgraad valt te zien dat in alle gevallen het
aandeel gemeenten dat maar één variant 10 uur VE aanbiedt groter is dan het aantal
gemeenten dat meerdere varianten aanbiedt. Bij de minst verstedelijkte gebieden is dit
verschil wel aanzienlijk groter (69 tegenover 31 procent biedt maar één variant aan) dan bij
de meest verstedelijkte gebieden (respectievelijk 57 en 43 procent). Van de gemeenten die
voor 2019 geen bekostiging ontvingen biedt maar liefst 88 procent slechts één variant van
10 uur VE aan.
Over het algemeen valt te concluderen dat verreweg de meeste gemeenten in Nederland
slechts één variant van 10 uur VE per week aanbieden. Enkel de grote gemeenten, en dan
met name de G4, wijken af van dit beeld.
Monitor GOAB 960 uur VE

59

Sardes en Oberon, 2020

Een kleine meerderheid (56%) van gemeenten zal meer dan één variant van 960 uur VE
kennen. In alle G4 gemeenten is er sprake van meerdere varianten. Ook in zowel de G40
(66%) als de G-overig gemeenten (54%) is er in de meerderheid van de gevallen sprake van
meerdere varianten. Het lijkt er op dat wanneer een gemeente groter is, de kans dat deze
gemeente meerdere varianten van 960 uur VE aanbiedt, groter wordt.
Gemeenten die voorheen geen bekostiging ontvingen bieden vaker slechts één variant 960
uur VE aan (64%) dan gemeenten die al wel bekostiging ontvingen. Laatstgenoemden gaan
in de meerderheid van de gevallen meer varianten aanbieden. Overigens is wel opvallend
dat de gemeenten die er het meeste op vooruit gaan (>150%) minder vaak meerdere
varianten gaan aanbieden dan gemeenten die er minder op vooruit gaan (<150%). Dit
gebeurt namelijk in respectievelijk 52 en 67 procent van de gevallen.
Tabel 4.1 Aantal weken per jaar aanbod 10 uur VE per week versus 960 uur VE (n=208-237)
Aantal weken per
10 uur VE per week
960 uur VE
jaar
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
40
224 (95%)
216 (93%)
170 (81%)
173 (83%)
41 – 51
7 (3%)
6 (3%)
15 (7%)
13 (7%)
52
6 (2%)
7 (3%)
5 (2%)
7 (3%)
Dit varieert/loopt op
3 (1%)
21 (10%)
15 (7%)
met leeftijd
Totaal
237 (100%)
232 (100%)
211 (100%)
208 (100%)

Verreweg de meeste gemeenten boden in het oude systeem (10 uur VE) 40 weken per jaar
VVE aan. Dit was voor doelgroeppeuters en reguliere peuters nagenoeg gelijk
(respectievelijk 95 en 93 procent). Slechts een beperkt aantal gemeenten bood meer weken
(41 t/m 52) aan.
In het nieuwe systeem (960 uur VE) biedt een wat groter aantal gemeenten meer dan 40
weken per jaar aan, zoals te zien in de tabel hierboven. Er is weinig verschil tussen aanbod
aan doelgroeppeuters en reguliere peuters.
Tabel 4.2 Startleeftijd 10 uur VE per week versus 960 uur VE (n=215-230)
10 uur VE per week
960 uur VE
Startleeftijd
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
2 jaar
130 (57%)
152 (66%)
88 (40%)
122 (56%)
2,3 jaar
0
0
9 (4%)
12 (6%)
2,5 jaar
7 (3%)
4 (2%)
121 (56%)
80 (37%)
3 jaar
93 (40%)
74 (32%)
0 (0%)
1 (1%)
Totaal
230 (100%)
230 (100%)
218 (100%)
215 (100%)

De startleeftijd wordt met de overgang van 10 uur VE per week naar 960 uur VE een beetje
hoger. Binnen het systeem van 10 uur VE werd voor 57 en 66 procent al op 2-jarige leeftijd
gestart voor respectievelijk de doelgroep- en reguliere peuters. Binnen het nieuwe systeem
van 960 uur VE zijn die aantallen gezakt tot 40 en 56 procent.
Daarentegen wordt in het systeem van 960 uur VE amper meer pas op 3-jarige leeftijd
gestart met aanbieden. Dit was in het systeem van 10 uur VE nog wel in een flink aantal
gevallen (40 en 32 procent) zo. Vrijwel alle peuters, zowel de doelgroep- als de reguliere
peuters, starten in het 960 uur systeem dus al met 2,5 jaar of eerder met VE.

Monitor GOAB 960 uur VE

60

Sardes en Oberon, 2020

Tabel 4.3 Aanbod 10 uur VE per week versus 960 uur VE
Gemiddelde doelgroeppeuters
10 uur
960 uur
Aantal weken per jaar
40,4
40,8
Aantal dagdelen per week
3,5
3.90
Aantal uren per dagdeel (ochtend)
3,1
4,0
Aantal uren per dagdeel (middag)
2,6
3,9

Gemiddelde reguliere peuters
10 uur
960 uur
40,4
40,8
2,1
2,3
3,1
3,9
2.6
3,8

In bovenstaande tabel is te zien dat het aantal weken per jaar dat VE wordt aangeboden
niet verandert wanneer 960 uur VE wordt ingevoerd. Ook in het aantal dagdelen dat dit
wordt aangeboden verandert niet veel. Waar wel een flinke verandering te zien is, is in het
aantal uren per dagdeel dat VE wordt aangeboden. Dit stijgt zowel in de ochtend als in de
middag voor zowel de doelgroep- als de reguliere peuters.
De meeste VE-aanbieders (76%) bieden geen opbouw naar leeftijd in het aanbod van 960
uur VE voor doelgroeppeuters.
De opbouw voor doelgroeppeuters ziet er in de 12 gemeenten die dit hebben toegelicht uit
als 8 uur voor de peuters van 2 jaar en vanaf 2,5 jaar 16 uur VE. Voor 13 gemeenten geldt
dat de opbouw aan de aanbieders wordt gelaten of in afstemming met ouders wordt
vormgegeven, binnen gestelde kaders. Tien gemeenten geven aan dat de opbouw nog niet
precies bekend is.
Er volgen nu een paar unieke regelingen, waaruit naar voren komt dat er vele varianten van
960 uur VE mogelijk zijn:
• Van 2,5 tot 3 jaar krijgen doelgroeppeuters 10,5 uur VE, tussen 3 en 3,5 jaar 16 uur
en van 3,5 tot 4 jaar 21,5 uur.
• Van 2,5 tot 3;1 jaar 10,5 uur VE en daarna 20,5 uur VE per week.
• Van 2;3 tot 2;6 jaar is het aanbod 2 dagdelen per week, van 2;6 tot 3 jaar 4
dagdelen en vanaf 3 jaar 5 dagdelen.
• Twee varianten:
Variant 1 (oude peuterspeelzalen, 40 weken per jaar)
Van 2 jaar tot 2,5 jaar 2 dagdelen van 3 uur. Van 2,5 - 3 jaar 4 dagdelen van 3 uur =
240 uur. Van 3 - 3,5 jaar 5 dagdelen van 3 uur = 300 uur. Van 3,5 - 4 jaar 7 dagdelen
van 3 uur = 420 uur
Variant 2 (dagopvang 48 weken per jaar). Van 2 tot 2,5 jaar 6 uur Van 2,5 tot 3,5
jaar, 3 dagdelen van 4 uur = 576 uur. Van 3,5 tot 4 jaar, 4 dagdelen van 4 uur = 384
uur
• Drie varianten:
1. 5,25 uur per dag, 3 dagdelen x 40 weken (en van 2 tot 2,5 jaar 2 dagdelen van 5
uur)
2. Zomerschool (60 uur in de vakantie extra mogelijkheid voor VVE, en van 2 tot 2,5 2
dagdelen 5 uur)
3. Opbouw in het aantal uren (2 tot 2,5 jaar 2 dagdelen (10 uur), 2,5 tot 3 jaar en 9
maanden 3 dagdelen (15 uur)en 12 weken 4 dagdelen van 5 uur (20 uur)
De meeste gemeenten geven verder als toelichting dat er feitelijk geen opbouw is bij
reguliere peuters, of dat ze nog bezig zijn met de uitwerking. Bij aantal gemeenten hangt
het af van de aanbieder. Twee gemeenten melden dat de opbouw gelijk is aan die van de
doelgroeppeuters.
Monitor GOAB 960 uur VE

61

Sardes en Oberon, 2020

Er wordt door een kwart van de gemeenten gebruik gemaakt van een overgangsregeling,
waarbij al geplaatste peuters die al 2,5 jaar zijn op 1 augustus 2020 nog een aanbod van 10
uur VE mogen afnemen. Driekwart van de gemeenten geeft aan dat het aanbod in één keer
overgaat naar 960 uur VE.
Een aantal gemeenten (19) geeft als toelichting bij deze vraag aan dat ze dit nog niet
hebben besloten. Negen gemeenten geven aan dat de overgangsregeling bij de aanbieders
ligt of per individueel kind in afstemming met de ouders besloten kan worden. Een klein
aantal gemeenten (3) meldt dat de geplaatste doelgroeppeuters naar keuze in het oude of
het nieuwe aantal uren geplaatst kan worden.
Enkele gemeenten geven aan dat alle peuters in een keer overgaan naar het nieuwe aantal
uren (2), of alleen de peuters die op de invoeringsdatum 3 jaar zijn (1). Een paar gemeenten
geven aan dat de al geplaatste peuters tot hun 4e jaar op 10 uur blijven (2) of van 10 naar
12 uur gaan (2).
Wanneer enkel wordt gekeken naar de reguliere peuters blijkt uit de toelichtingen dat een
groot aantal gemeenten nog niet weet of er een overgangsregeling komt (17). Bij een
aantal gemeenten verandert er niets voor de niet-doelgroep peuters (7). Een paar
gemeenten laat het aan de aanbieders of er een overgangsregeling komt (3). Ook is
aangegeven dat het om een kleine wijziging gaat, bijvoorbeeld van 3,5 uur per dagdeel naar
4, en dat het in een keer overgaan naar verwachting geen problemen op zal leveren (3).
Enkele gemeenten melden dat op de ingangsdatum al geplaatste kinderen in principe hun
uren mogen houden tot ze 4 jaar zijn.

4.1.2 VE-aanbieders
Eerst is de aanbieders van VE gevraagd naar de vormgeving van hun aanbod van 10 uur VE
per week, ofwel de situatie van vóór 1 augustus 2020, de datum waarop 960 uur VE voor
doelgroeppeuters moet zijn gerealiseerd. Hierna is alle aanbieders gevraagd naar de
vormgeving van 960 uur VE voor doelgroeppeuters die vanaf 1 augustus 2020 moet zijn
gerealiseerd.

“Vanuit de gemeente is aangegeven dat meerdere varianten mogelijk zijn, beleid is er nog niet.
Omdat wij binnen de gemeente in 14 kernen locaties hebben zal het er per locatie anders uit moeten
zien. Daarnaast is er de vraag of het überhaupt mogelijk is om in de kleine kernen aan te blijven
bieden.”
VE-aanbieder uit G-overig, lokale kinderopvangorganisatie (type organisatie is ‘onbekend’)

De meeste VE-aanbieders (69%) bieden/boden één variant van 10 uur VE per week. De
meeste aanbieders (65%) hebben ook voor 960 uur VE één variant. Logischerwijs hadden
landelijke aanbieders van VE vaker meer varianten dan regionale en lokale VE-aanbieders.
Iets meer aanbieders hebben in de 960-uursvariant meer varianten dan tijdens het
organiseren van 10 uur VE per week voor doelgroeppeuters. Als VE-aanbieders meerdere

Monitor GOAB 960 uur VE

62

Sardes en Oberon, 2020

varianten hadden, is hen gevraagd de vragen in te vullen voor de meest voorkomende
variant.
Tabel 4.4 Varianten 10 uur VE per week versus 960 uur VE (n=254-256)

Wij hebben/hadden één variant

10 uur VE
Aantal (%)
175 (69%)

960 uur VE
Aantal (%)
166 (65%)

Wij hebben/hadden meerdere varianten
Totaal

78 (31%)
254 (100%)

90 (35%)
256 (100%)

Aantal varianten VE

Veruit de meeste VE-aanbieders (88%) hebben/hadden in hun 10-uursaanbod 40 weken
per jaar VE voor doelgroeppeuters. Een aantal aanbieders van VE (7%) heeft/had een
aanbod tussen de 41 en 51 weken per jaar. Een zeer klein aantal VE-aanbieders (4%)
heeft/had 52 weken per jaar een VE-aanbod voor doelgroeppeuters. Het aanbod aan
reguliere peuters is/was vergelijkbaar met het aanbod aan doelgroeppeuters.
Binnen de aanbieders die 40 uur per jaar 10 uur VE per week boden, biedt/bood de helft
(51%) drie dagdelen per week aan doelgroeppeuters en de andere helft (49%) vier dagdelen
per week. In het aantal uren per dagdeel is variatie. Ongeveer de helft van de aanbieders
biedt/bood 3,5 uur per dagdeel, een derde biedt/bood drie uur per dagdeel.

“Wij bieden momenteel per week 14 uur VVE aan. De wijziging is voor onze ouders en kinderen dus
niet erg groot. De ochtend wordt met een half uur verlengd. Het dagprogramma zal daarop
aangepast worden zodat dat half uur extra VVE-tijd kwalitatief goed benut zal worden.”
VE-aanbieder uit G40, lokale profit kinderopvangorganisatie

Bij het aanbod van 960 uur biedt 83 procent 40 weken per jaar aan doelgroeppeuters; 81
procent doet dit voor reguliere peuters. Respectievelijk heeft 7 procent en 11 procent 52
weken per jaar aanbod. Iets meer aanbieders hebben in de 960-uursvariant dus meer
weken aanbod per jaar dan tijdens de 10 uur per week VE.
Tabel 4.5 Aantal weken per jaar aanbod 10 uur VE per week versus 960 uur VE (n=247-257)
Aantal weken per
10 uur VE per week
960 uur VE
jaar
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
40
227 (88%)
205 (83%)
212 (83%)
204 (81%)
41 – 51
19 (7%)
18 (7%)
26 (10%)
21 (8%)
52
11 (4%)
24 (10%)
19 (7%)
28 (11%)
Totaal
257 (100%)
247 (100%)
257 (100%)
253 (100%)

De startleeftijd binnen de 10-uursvariant voor doelgroeppeuters was bij de helft van de
aanbieders 2 jaar. Bij de landelijke VE-aanbieders ligt dit percentage wat hoger (60%). Nog
eens 39 procent had als startleeftijd voor doelgroeppeuters 2,5 jaar. Het grootste deel van
de VE-aanbieders (71%) had 2 jaar als startleeftijd bij reguliere peuters.
Binnen de 960-uursvariant heeft 46 procent van de aanbieders aanbod voor doelgroeppeuters vanaf 2 jaar, 43 procent heeft aanbod vanaf 2,5 jaar. Voor reguliere peuters heeft

Monitor GOAB 960 uur VE

63

Sardes en Oberon, 2020

72% van de aanbieders aanbod vanaf 2 jaar. In de startleeftijd zijn weinig verschillen te zien
tussen de 10-uurs- en de 960-uursvarianten.
Tabel 4.6 Startleeftijd 10 uur VE per week versus 960 uur VE (n=249-256)
10 uur VE per week
960 uur VE
Startleeftijd
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
Doelgroeppeuters
Reguliere peuters
2 jaar
128 (50%)
181 (71%)
117 (46%)
179 (72%)
2,3 jaar
25 (10%)
20 (7%)
25 (10%)
19 (7%)
2,5 jaar
99 (39%)
52 (20%)
109 (43%)
48 (19%)
3 jaar
4 (2%)
3 (1%)
2 (1%)
3 (1%)
Totaal
256 (100%)
256 (100%)
253 (100%)
249 (100%)

Onderstaande tabel staan de gemiddeld aantal weken per jaar, dagdelen per week en uren
per dagdeel van 10 uur VE per week en 960 uur VE. Om de uitbreiding van het aantal uren
te realiseren zijn het aantal weken per jaar, het aantal dagdelen per week en het aantal
uren per dagdeel uitgebreid. Relatief zit de grootste stijging in het aantal dagdelen per
week.
Tabel 4.7 Aanbod 10 uur VE per week versus 960 uur VE (n=249-261)
Gemiddelde doelgroeppeuters
10 uur
960 uur
Aantal weken per jaar
40,8
41,4
Aantal dagdelen per week
3,5
4,0
Aantal uren per dagdeel (ochtend)
3,5
4,1
Aantal uren per dagdeel (middag)
3,2
3,9

Gemiddelde reguliere peuters
10 uur
960 uur
41,5
41,7
2,4
3,5
3,5
4,0
3,3
3,9

Uit de volgende tabel blijkt dat ook de meeste VE-aanbieders (86%) geen opbouw naar
leeftijd invoeren in het aanbod van 960 uur VE voor doelgroeppeuters. Uit de antwoorden
op de open vragen blijkt dat aanbieders die wel een opbouw naar leeftijd hebben (n=37)
vooral het aantal dagdelen per week uitbreiden als kinderen ouder worden. Veel minder
aanbieders breiden het aantal uren per dagdeel uit. Een enkeling breidt zowel het aantal
dagdelen als het aantal uren uit. De meeste VE-aanbieders hebben een vaste opbouw
gerelateerd aan de leeftijd van het kind, bijvoorbeeld een uitbreiding van één extra ochtend
per week als het kind 3 jaar wordt. VE-aanbieders schrijven hierover:

“Reguliere peuters hebben en houden de gehele periode twee dagdelen, in totaal 6,25 uur per week.
Doelgroeppeuters starten met twee dagdelen en bouwen tijdens de periode op naar vijf dagdelen
(van ruim 3 uur).”
VE-aanbieder uit G-overig, regionale profit kinderopvangorganisatie
“Wij moeten nog doorrekenen, maar willen vanaf 3 jaar een extra ochtend aanbieden, waarbij we
nauw gaan samenwerken met het basisonderwijs. Zo komen de kinderen aan hun uren én werken we
actief aan een doorgaande leerlijn.”
VE-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

Monitor GOAB 960 uur VE

64

Sardes en Oberon, 2020

Tabel 4.8 Opbouw naar leeftijd 960 uur VE (n=261)
Tussen de 2,5 en 4 jaar krijgen doelgroeppeuters evenveel uren
Tussen 2,5 en 4 jaar krijgen doelgroeppeuters steeds meer uren
Totaal

Aantal (%)
224 (86%)
37 (14%)
261 (100%)

Gemeenten hebben bij de wettelijke urenuitbreiding de mogelijkheid gekregen om het
nieuwe VE-aanbod van 960 uur VE alleen aan nieuwe aangemelde doelgroeppeuters aan te
bieden. Reeds deelnemende doelgroeppeuters mogen uitstromen onder de oude conditie
van 10 uur per week VE (in 3 of 4 dagdelen). 21 procent van de VE-aanbieders geeft aan
gebruik te maken van deze overgangsregeling, zo blijkt uit onderstaande tabel.
Tabel 4.9 Gebruiken overgangsregeling naar 960 uur VE (n=250)
Het aanbod gaat voor alle doelgroeppeuters in één keer over naar 960 uur VE
Wij gebruiken de overgangsregeling
Totaal

Aantal (%)
198 (79%)
52 (21%)
250 (100%)

4.2 Informatie en communicatie ouders
Informatievoorziening en communicatie met ouders is nodig om ouders tijdig en adequaat
te informeren over de wijziging van het VE-aanbod, omdat dit gevolgen heeft voor
(doelgroep)peuters en hun ouders.

4.2.1 Gemeenten
Er wordt door de gemeenten op uiteenlopende wijze gecommuniceerd over de wijziging in
het aanbod van VE. In verreweg de meeste gemeenten loopt dit (ook) via de aanbieders.
Het consultatiebureau heeft bij één op de drie gemeenten een rol in de communicatie.
Tussen de verschillende groottes van gemeenten valt hierin weinig verschil te ontdekken.
Gemeenten die zelf communiceren met ouders doen dit veelal via de website van hun
gemeente. Communicatie via een folder, een brief, een huis-aan-huis blad of sociale media
gebeurt in mindere mate. In minder gebieden loopt de communicatie nog in 18 procent van
de gevallen via een huis-aan-huis blad, in de meest verstedelijkte gebieden (>2.000 inwoner
per km) gebeurt dit in geen enkel geval.
Tabel 4.10 Communicatie met ouders over wijziging in het aanbod (n=245) (meerdere antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
Niet, dit loopt via de aanbieders
2 (50%)
24 (75%)
154 (74%)
180 (74%)
Niet, dit loopt via het consultatie1 (25%)
14 (44%)
65 (31%)
80 (33%)
bureau
Via de website van de gemeente
3 (75%)
13 (41%)
55 (26%)
71 (29%)
Via een folder
2 (50%)
7 (22%)
27 (13%)
36 (15%)
Via een brief aan de ouders van al
1 (25%)
2 (6%)
23 (11%)
26 (11%)
geplaatste (doelgroep)peuters
Via een huis-aan-huis blad
0 (0%)
1(3%)
20 (10%)
21 (9%)
Via sociale media
1 (25%)
2 (6%)
14 (7%)
17 (7%)
Anders
4 (100%)
11 (34%)
47 (23%)
62 (25%)

Monitor GOAB 960 uur VE

65

Sardes en Oberon, 2020

Bij de categorie “anders” noemden gemeenten in 15 gevallen een van de al gegeven opties,
meestal dat het via de aanbieder verloopt. Ook is er in een aantal gevallen sprake van een
combinatie van bijvoorbeeld een brief van de gemeente die de aanbieder kan gebruiken. Of
een gezamenlijk met de aanbieders opgestelde brief of samen georganiseerde
bijeenkomsten voor ouders. Eén gemeente noemt een oudercontactfunctionaris. Eén
gemeente een brief aan alle ouders van 1,5 jarigen. Volgens gemeenten die al 960 uur
hebben ingevoerd, is communicatie op dit moment niet meer nodig.
Bij een groot aantal gemeenten is het nog onbekend hoe de communicatie zal gaan
verlopen (18) of is men bezig in samenwerking met de partners om dit vast te stellen (13).
Een van de grote gemeenten (G4) schetst een uitgebreide communicatie: “inzet van
ambassadeurs en andere netwerkpartners, wijkgerichte interventies, waar nodig één-opéén begeleiding.”

4.2.2 VE-aanbieders
De communicatie over de wijziging in het aanbod is door VE-aanbieders vooral via brieven
aan ouders gedaan (78%). Ook hebben beroepskrachten ouders over de wijzigingen verteld
tijdens haal- en brengmomenten (52%) en heeft ongeveer de helft (45%) van de
organisaties een bericht op hun website geplaatst. Onder de categorie anders noemden VEaanbieders vooral nieuwsbrieven, telefonisch contact en contact via een ouderportaal.
Tabel 4.11 Communicatie met ouders over wijziging in het aanbod (n=279) (meerdere aanbieders mogelijk)
Gemeentegrootte
Aantal (%)
Via een brief aan ouders van al geplaatste (doelgroep)peuters
217 (78%)
Via haal- & brengmomenten met beroepskrachten VE
146 (52%)
Via de website van onze organisatie
125 (45%)
Via een informatieavond voor ouders
70 (25%)
Via een spreekuur op VE-locatie(s)
51 (18%)
Via een flyer/folder
43 (15%)
Via sociale media
21 (8%)
Anders
32 (12%)

4.3 Kwaliteitsverbetering
De urenuitbreiding kan door gemeenten en VE-aanbieders worden aangegrepen om verder
te werken aan de kwaliteitsverbetering van VE, om zo de ontwikkeling van kinderen positief
te kunnen beïnvloeden.

4.3.1 Gemeenten
Net iets meer dan de helft van de gemeenten geeft aan dat er tegelijk met de
urenuitbreiding wordt of al is gewerkt aan kwaliteitsverbetering van de VE (52% tegenover
48%). De grootte van de gemeente lijkt hiervan los te staan.

Monitor GOAB 960 uur VE

66

Sardes en Oberon, 2020

Tabel 4.12 Gelijktijdige kwaliteitsverbetering van VE met urenuitbreiding (n=234)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Tegelijk met de urenuitbreiding
2 (50%)
15 (48%)
104 (52%)
is/wordt gewerkt aan
kwaliteitsverbetering bij VE
Nee
2 (50%)
16 (52%)
95 (48%)
Totaal
4 (100%)
31 (100%)
199 (100%)

Totaal
121 (52%)

113 (48%)
234 (100%)

Aan de gemeenten die tegelijkertijd met de urenuitbreiding aan de kwaliteit van VE
werken, is gevraagd aan welke kwaliteitsaspecten zij dan met name werken. Uit de
antwoorden blijkt dat er vooral aandacht besteed is aan het ontwikkelen van een
doorgaande lijn/overdracht vanuit het basisonderwijs (65%), resultaatafspraken met
relevante partijen (56%),het bevorderen van ouderbetrokkenheid/partnerschap met
ouders (50%) en werving en toeleiding naar VE (48%). Minder aandacht was er voor de
extra taken en uren voor pedagogisch medewerkers (16%) en de verbetering van
materialen, middelen en activiteiten voor speelleren (11%).
De grotere gemeenten hechten meer waarde aan zaken als uitvoering van het VVEprogramma (50 en 60 tegenover 39 procent voor respectievelijk de G4, G40 en G-overig
gemeenten), ontwikkelingsgericht aanbod (50, 47, 17) en VE-opleidingseisen voor
pedagogisch medewerkers (100, 47, 28). Uitsplitsingen naar verstedelijking en bekostiging
leveren weinig noemenswaardige verschillen tussen de categorieën op. De grotere
gemeenten hechten meer waarde aan zaken als een hbo’er inzetten in de VE.
Tabel 4.13 Kwaliteitsaspecten van VE die zijn/worden verbeterd tegelijk met de urenuitbreiding (n=121)
(meerdere antwoorden mogelijk)
Gemeentegrootte
Doorgaande lijn / overdracht met
basisonderwijs
Resultaatafspraken met relevante partijen
(bijv. met besturen PO)
Ouderbetrokkenheid/ partnerschap met
ouders (bijv. gezinsprogramma)
Werving en toeleiding van doelgroeppeuters
naar VE
Kindvolgsysteem
Uitvoering VVE-programma
Inzet van een hbo’er in de VE
Kwaliteitszorg
Samenwerking en afstemming met sociaal
domein (bijv. wijkteams, maatschappelijk
werk)
VE-opleidingseisen voor pedagogisch
medewerkers
Extra ondersteuning voor zorgpeuters
Opbrengstgericht werken
Opleidingsplan
Ontwikkelingsgericht aanbod (bijv. meer
focus op reken-/denkontwikkeling,
executieve functies, gezond eten)
Samenwerking en afstemming met
samenwerkingsverband Passend onderwijs
Extra taken en uren voor pedagogisch
medewerkers

Monitor GOAB 960 uur VE

G4
2 (100%)

G40
11 (73%)

G-overig
66 (64%)

Totaal
79 (65%)

1 (50%)

7 (47%)

60 (58%)

68 (56%)

1 (50%)

12 (80%)

48 (46%)

61 (50%)

1 (50%)

10 (67%)

47 (45%)

58 (48%)

1 (50%)
1 (50%)
2 (100%)
1 (50%)
1 (50%)

8 (53%)
9 (60%)
6 (40%)
7 (47%)
7 (47%)

45 (43%)
40 (39%)
38 (37%)
32 (31%)
29 (28%)

54 (45%)
50 (41%)
46 (38%)
40 (33%)
37 (31%)

2 (100%)

7 (47%)

29 (28%)

38 (31%)

2 (100%)
1 (50%)
1 (50%)
1 (50%)

7 (47%)
6 (40%)
4 (27%)
7 (47%)

26 (25%)
21 (20%)
22 (21%)
18 (17%)

35 (29%)
28 (23%)
27 (22%)
26 (22%)

2 (100%)

4 (27%)

18 (17%)

24 (20%)

1 (50%)

2 (13%)

16 (15%)

19 (16%)

67

Sardes en Oberon, 2020

Gemeentegrootte
Materialen, middelen en activiteiten voor
speelleren
Weet ik niet/geen zicht op
Anders

G4
1 (50%)

G40
2 (13%)

G-overig
10 (10%)

Totaal
13 (11%)

0 (0%)
1 (50%)

0 (0%)
2 (13%)

9 (9%)
18 (17%)

9 (7%)
21 (17%)

Onder de categorie “anders” zijn opmerkingen gemaakt dat er altijd aan kwaliteitsverbetering wordt gewerkt maar dat dit niet met 960 uur te maken heeft (4). Acht
gemeenten geven aan nog bezig te zijn met het uitwerken van de kwaliteitseisen. Voor
twee gemeenten worden de uitkomsten van een monitor bepalend voor de verdere inzet
op kwaliteitsverbetering.
Een aantal specifieke opmerkingen:
• we starten een breder traject doorgaande ontwikkellijn van 2 tot 23 jaar;
• wijkaanpak en wijkvraagstukken worden leidend;
• integratie doelgroep en niet-doelgroeppeuters;
• ontwikkelen van pilot inzet logopedisten als coach.
Van de gemeenten die aangaven dat er tegelijk met de urenuitbreiding wordt of al is
gewerkt aan kwaliteitsverbetering van de VE, geeft een deel aan geen inhoudelijke
kwaliteitsverbetering te hebben doorgevoerd (23%). Onder de gemeenten die dit wel
hebben gedaan is Nederlandse taalontwikkeling (36%) het ontwikkelingsgebied met de
meeste aandacht. De ontwikkeling van ICT-vaardigheden bungelen daarentegen helemaal
onderdaan de lijst van extra aandacht met slechts één procent. Ook morele ontwikkeling en
meertaligheid krijgen van de gemeenten weinig extra aandacht. In de grootste gemeenten
(de G4 en de G40) krijgen ze zelfs helemaal bijna geen aandacht. Enkel een aantal overige
gemeenten geeft aan hier aandacht aan te besteden.
Wanneer naar de gemeenten wordt gekeken op basis van hun bekostiging vallen vooral de
‘<150%’ gemeenten op. Van deze groep zegt 31 procent geen inhoudelijke
kwaliteitsverbetering door te voeren tegenover 21 en 13 procent van de groepen ‘>150%’
en ‘vooraf geen bekostiging’. De gemeenten die vooraf geen bekostiging ontvingen geven
aan dat zij een aantal ontwikkelingsgebieden geen extra aandacht geven (in geen enkele
van deze gemeenten gebeurt dit), het gaat om de gebieden: meertaligheid, reken-/denk
ontwikkeling, psychomotorische ontwikkeling, creatieve ontwikkeling en ICT-vaardigheden.
Tabel 4.14 Ontwikkelingsgebieden die extra aandacht krijgen bij de implementatie van 960 uur VE (n= 121)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
Nederlandse taalontwikkeling
0 (0%)
4 (27%)
40 (39%)
44 (36%)
Sociaal-emotionele ontwikkeling
0 (0%)
2 (13%)
28 (27%)
30 (25%)
We voeren (hebben) geen inhoudelijke
1 (50%)
5 (33%)
22 (21%)
28 (23%)
kwaliteitsverbetering door(gevoerd)
Weet niet/ geen zicht op
1 (50%)
4 (27%)
22 (21%)
27 (22%)
Reken-/denkontwikkeling
0 (0%)
0 (0%)
10 (10%)
10 (8%)
Psychomotorische ontwikkeling
0 (0%)
0 (0%)
9 (9%)
9 (7%)
Ontwikkeling van persoonlijke
0 (0%)
1 (7%)
6 (6%)
7 (6%)
verzorging en gezond gedrag
Ontwikkeling van executieve functies
0 (0%)
1 (7%)
6 (6%)
7 (6%)

Monitor GOAB 960 uur VE

68

Sardes en Oberon, 2020

Creatieve ontwikkeling
Meertaligheid
Morele ontwikkeling
Ontwikkeling van ICT-vaardigheden
Anders

0 (0%)
0 (0%)
0 (0%)
0 (0%)
0 (0%)

1 (7%)
1 (7%)
0 (0%)
0 (0%)
2 (13%)

6 (6%)
6 (6%)
4 (4%)
1 (1%)
16 (15%)

7 (6%)
7 (6%)
4 (3%)
1 (1%)
18 (15%)

Onder de categorie “anders” gaven een aantal gemeenten aan hier nog mee bezig te zijn
(11). Ook werden er soms geen ontwikkelingsgebieden genoemd van kinderen, maar van
pedagogisch medewerkers (7). Eén gemeente noemde “het beheersen van
basisvaardigheden om tot leren te kunnen komen”.
De gemeenten houden met name toezicht op de kwaliteit van de 960 uur VE via de GGDinspectie of de Inspectie van het onderwijs (92%). Ook via gesprekken met VE-aanbieders
(82%) en via de subsidieverantwoording (78%) wordt in veel gevallen toezicht gehouden.
Zelfbeoordeling door VE-aanbieders en het inzetten van externe beoordelaars worden niet
veel gebruikt. Geen enkele gemeente geeft aan op geen enkele manier toezicht te houden.
Voor de vorm van toezicht valt weinig verschil te bemerken tussen grotere en kleinere
gemeenten. Ook wanneer wordt gekeken naar verstedelijkingsgraad en bekostiging komt
een vergelijkbaar beeld naar voren.
Tabel 4.15 Vorm van toezicht houden op kwaliteit van 960 uur VE (meerdere antwoorden mogelijk) (n=245)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
Via de GGD-inspectie en/of de
4 (100%)
30 (94%)
191 (91%)
225 (92%)
Inspectie van het Onderwijs
Via gesprekken met de VE-aanbieders
4 (100%)
26 (81%)
171 (82%)
201 (82%)
Via de subsidieverantwoording
4 (100%)
27 (84%)
159 (86%)
190 (78%)
Via zelfbeoordeling door de VE0 (0%)
4 (13%)
32 (15%)
36 (15%)
aanbieders
Via een externe beoordelaar, bijv.
0 (0%)
8 (25%)
21 (10%)
29 (12%)
audits
Niet
0 (0%)
0 (0%)
0 (0%)
0 (0%)
Anders
2 (50%)
3 (9%)
19 (9%)
24 (10%)

Binnen de categorie ‘anders’ hebben een aantal gemeenten aangegeven dat dit nog
onderwerp van gesprek is (6). Acht gemeenten noemen een VVE-monitor waarmee ze zicht
hebben op de kwaliteit. Bij drie gemeenten is er sprake van een locatieplan of subsidieaanvraag waarmee zicht wordt gekregen op de kwaliteit. Een vorm van evaluatie of
resultaatmeting wordt tweemaal genoemd. Eén gemeente geeft aan dat de GGD
verdiepend toezicht uitvoert.

“In 2019/2020 wordt door een externe partij getoetst op de nieuwe kwaliteitsregels, daarnaast
hebben we de GGD-controles. In een later stadium gaat dit via zelfbeoordeling van VE-aanbieder
(d.m.v. van invoering van bijvoorbeeld "van beeld naar beter"). Dan steekproefsgewijs nog controle
door externe partij.”
Gemeente uit G-overig, >150% bekostiging, lage verstedelijking

Gemeenten konden tot slot van het blok vragen over de vormgeving van het aanbod een
toelichting geven op de vormgeving van 960 uur VE. Acht gemeenten melden hier dat ze de
vragen lastig vinden omdat ze nog in de oriëntatiefase zitten. Een tiental gemeenten
Monitor GOAB 960 uur VE

69

Sardes en Oberon, 2020

beschrijft dat de aanbieders zelf mogen weten hoe de 960 uur VE wordt vormgegeven,
binnen wettelijke of gemeentelijk kaders. Soms wordt erbij vermeld dat er dus varianten in
aanbod in de gemeente aanwezig zijn.
Er zijn drie VVE-aanbieders die al maatwerk leveren, aangepast aan praktische
(on)mogelijkheden van ruimtes, inzet van personeel en wensen van ouders. Dat betekent
drie keer een andere vormgeving. Eén aanbieder kiest voor leeftijdsopbouw, de andere
twee niet. De dagdelen en aantal uren per dagdeel variëren ook per aanbieder.
De meeste toelichtingen die gegeven zijn (16) gaan over de specifieke vormgeving van de
manier waarop zicht op kwaliteit wordt gehouden (de voorgaande vraag).

“In de locatieplannen voor- en vroegschool komen de kwaliteitseisen onderwijsinspectie, alsmede
onderwijskansenplan 2019-2023 aan bod. In de monitor wordt jaarlijks gekeken of de doelstellingen
zijn gehaald.”
Gemeente uit G-overig, <150% bekostiging, lage verstedelijking
“Voor de uitvoering van de VVE worden de locaties begeleid door een schoolbegeleidingsdienst. Deze
evalueert tussentijds en jaarlijks de voortgang en de kwaliteit. Op basis van deze evaluaties wordt het
beleid/de uitvoering al dan niet bijgesteld.”
Gemeente uit G-overig, <150% bekostiging, lage verstedelijking
"Wij werken met een kwaliteitsschaal VVE. Deze is gekoppeld aan de inspectienormen VE en is
onderverdeeld in: - Basale voorwaarden - Basis + - Educatieve kwaliteit - Kwaliteit van afstemming.
De organisaties hebben een meting aangeboden gekregen door een extern bureau om te weten waar
ze staan in de stedelijke kwaliteitsschaal en waar ze aan moeten werken op hun kwaliteit te
versterken. De coaches VVE coachen hierop."
Gemeente uit G40, <150% bekostiging, hoge verstedelijking

Tenslotte enkele specifieke opmerkingen over de vormgeving van het aanbod 960 uur VE:
• een maaltijd samen nuttigen heeft educatieve meerwaarde;
• het bieden van vakantieopvang bij de peuteropvang heeft meerwaarde voor
doelgroeppeuters;
• na de urenuitbreiding wordt de kwaliteit aangepakt, het is een groeitraject, niet
alles kan tegelijk;
• door verruiming van de middelen wordt het hele OAB-beleid opnieuw
neergezet.

4.3.2 VE-aanbieders
Van de VE-aanbieders geeft 64 procent aan dat zij tegelijkertijd met de urenuitbreiding ook
werken aan kwaliteitsverbetering van VE. Regionale en lokale VE-aanbieders werken vaker

Monitor GOAB 960 uur VE

70

Sardes en Oberon, 2020

tegelijktijdig aan kwaliteitsverbetering dan landelijke VE-aanbieders (respectievelijk 61%,
67% en 44%).
Tabel 4.16 Gelijktijdige kwaliteitsverbetering van VE met urenuitbreiding (n=268)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Tegelijk met de urenuitbreiding is/wordt gewerkt
10 (59%)
46 (66%)
116 (64%)
aan kwaliteitsverbetering bij VE
Nee
7 (41%)
24 (34%)
65 (36%)
Totaal
17 (100%)
70 (100%) 181 (100%)

Totaal
172 (64%)
96 (36%)
268 (100%)

Aan de VE-aanbieders die tegelijkertijd met de urenuitbreiding aan de kwaliteit van VE
werken, is gevraagd aan welke kwaliteitsaspecten zij werken. Uit de antwoorden blijkt dat
er vooral aandacht besteed is aan de uitvoering van het VVE-programma (63%), het
pedagogisch beleidsplan (55%) de doorgaande lijn/ overdracht met het basisonderwijs
(52%), ontwikkelingsgericht aanbod (50%) en het kindvolgsysteem (50%). Opvallend is dat
er vooral in de G40 ook aandacht besteed is aan ouderbetrokkenheid. In de G4 is meer dan
gemiddeld aandacht besteed aan extra taken en uren voor beroepskrachten VE. Weinig
organisaties (10%) besteedden aandacht aan werving en toeleiding en resultaatafspraken
met relevante partijen.
Opvallend is dat profit organisaties relatief vaker materialen, middelen en activiteiten voor
speelleren uitbreiden tijdens de urenuitbreiding (44% versus not-for-profit organisaties
28%). Zij werken ook vaker aan de doorgaande lijn (62% tegenover 43% not-for-profit
organisaties).
Tabel 4.17 Kwaliteitsaspecten van VE die zijn/worden verbeterd tegelijk met de urenuitbreiding (n=172)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
Totaal
Uitvoering VVE-programma
5 (50%)
31 (67%)
78 (67%)
108 (63%)
Pedagogisch beleidsplan
5 (50%)
30 (65%)
60 (52%)
95 (55%)
Doorgaande lijn/ overdracht met
2 (20%)
27 (59%)
61 (45%)
90 (52%)
basisonderwijs
Ontwikkelingsgericht aanbod
5 (50%)
30 (65%)
51 (44%)
86 (50%)
Kindvolgsysteem
2 (20%)
24 (52%)
60 (52%)
86 (50%)
Opleidingsplan
4 (40%)
24 (52%)
56 (48%)
84 (49%)
Opbrengstgericht werken
7 (70%)
23 (50%)
52 (45%)
82 (48%)
Ouderbetrokkenheid/ partnerschap met
3 (30%)
25 (54%)
48 (41%)
76 (44%)
ouders
Materialen, middelen en activiteiten voor
3 (30%)
23 (50%)
38 (33%)
64 (37%)
speelleren
Extra ondersteuning voor zorgpeuters
2 (20%)
21 (46%)
39 (34%)
62 (36%)
Extra taken en uren voor beroepskrachten
5 (50%)
17 (37%)
37 (32%)
59 (34%)
VE
VE-opleidingseisen voor beroepskrachten
2 (20%)
14 (30%)
42 (36%)
58 (34%)
VE
Kwaliteitszorg
2 (20%)
16 (35%)
35 (30%)
53 (31%)
Inzet van hbo’er in de VE
2 (20%)
16 (35%)
32 (28%)
50 (29%)
Samenwerking en afstemming met sociaal
1 (10%)
21 (46%)
22 (19%)
44 (26%)
domein

Monitor GOAB 960 uur VE

71

Sardes en Oberon, 2020

Samenwerking en afstemming met
samenwerkingsverband Passend onderwijs
Resultaatafspraken met relevante partijen
Werving en toeleiding
Weet ik niet/ geen zicht op
Anders
Totaal

0 (0%)

14 (30%)

14 (12%)

28 (16%)

1 (10%)
2 (20%)
1 (10%)
0 (0%)
10 (100%)

8 (17%)
4 (9%)
0 (0%)
1 (2%)
46 (100%)

9 (8%)
12 (10%)
5 (4%)
3 (3%)
116 (100%)

18 (10%)
18 (10%)
6 (3%)
4 (2%)
172 (100%)

32 procent van de VE-aanbieders gaf aan geen extra aandacht te besteden aan inhoudelijke
kwaliteitsverbetering tijdens de invoer van 960 uur VE. De aanbieders die dat wel doen
besteden vooral aandacht aan de Nederlandse taalontwikkeling en de sociaal-emotionele
ontwikkeling. Onder de categorie anders noemen VE-aanbieders vooral specifieke
methodes.
Tabel 4.18 Ontwikkelingsgebieden die extra aandacht krijgen bij de implementatie van 960 uur VE (n= 279)
Aantal (%)
We voeren geen inhoudelijke kwaliteitsverbetering door
88 (32%)
Nederlandse taalontwikkeling
87 (31%)
Sociaal-emotionele ontwikkeling
83 (30%)
Reken-/denkontwikkeling
60 (22%)
Creatieve ontwikkeling
49 (18%)
Ontwikkeling van persoonlijke verzorging en gezond gedrag
42 (15%)
Psychomotorische ontwikkeling
39 (14%)
Meertaligheid
29 (10%)
Ontwikkeling van executieve functies
28 (10%)
Morele ontwikkeling
25 (9%)
Ontwikkeling van ICT-vaardigheden
8 (3%)
Anders
16 (6%)
Totaal
279 (100%)

VE-aanbieders leggen in de meeste gemeenten verantwoording af via de subsidieverantwoording of via de GGD-inspectie en/of Inspectie van het Onderwijs. De helft van de
VE-aanbieders voert (daarnaast) gesprekken met de gemeente. Onder de categorie anders
worden vooral jaarverslagen en (door de gemeente ontwikkelde) monitors genoemd.
Tabel 4.19 Afleggen van verantwoording aan gemeente over kwaliteit van 960 uur VE (n=279)
Gemeentegrootte
G4
G40
G-overig
We leggen geen verantwoording af
0 (0%)
1 (1%)
3 (2%)
Via de subsidieverantwoording
18 (95%)
62 (87%)
151 (80%)
Via de GGD-inspectie en/of Inspectie
15 (79%)
52 (73%)
131 (69%)
van het Onderwijs
Via gesprek(ken) met de gemeente
13 (68%)
41 (58%)
86 (46%)
(o.m. via de resultaatafspraken)
Via zelfbeoordeling door onze
0 (0%)
9 (13%)
22 (12%)
organisatie
Via een externe beoordelaar,
0 (0%)
13 (18%)
7 (14%)
bijvoorbeeld audits
Anders
0 (0%)
4 (6%)
9 (5%)
Totaal
19 (%)
71 (100%)
189 (100%)

Monitor GOAB 960 uur VE

72

Totaal
4 (1%)
231 (83%)
198 (71%)
140 (50%)
31 (11%)
20 (7%)
13 (5%)
279 (100%)

Sardes en Oberon, 2020

“De vormgeving van het 16-uursaanbod op de peutergroepen is nog niet geheel bekend. Wel is
besloten het binnen kinderdagopvang VVE aangeboden kan worden binnen de wettelijke kaders. Op
peutergroepen (alle VE-locaties, dus ook van andere organisaties) is het de bedoeling dat we naar
een 4x4 aanbod toegaan per 1-8-2020.”
VE-aanbieder uit G40, regionale not-for-profit kinderopvangorganisatie

4.4 Samenvatting
Hoe ziet de vormgeving van het urenaanbod van 960 uur VE eruit voor doelgroeppeuters?
• In verreweg de meeste gemeenten in Nederland wordt/werd volgens opgave van
de gemeenten slechts één variant van 10 uur VE per week aangeboden. Bij de
overgang naar 960 uur biedt de meerderheid meerdere varianten aan.
• De grote meerderheid biedt VE gedurende 40 weken aan. In het nieuwe systeem
(960 uur VE) biedt een wat groter aantal gemeenten meer dan 40 weken VE aan
dan bij 10 uur VE per week.
• Gemiddeld verandert het aantal weken per jaar dat VE wordt aangeboden niet
wanneer 960 uur VE wordt ingevoerd. Ook in het aantal dagdelen dat dit wordt
aangeboden verandert niet veel. Waar wel een flinke verandering te zien is, is in
het aantal uren per dagdeel dat VE wordt aangeboden. Dit stijgt zowel in de
ochtend als in de middag voor zowel de doelgroep- als de reguliere peuters.
• De startleeftijd wordt met de overgang van 10 uur VE per week naar 960 uur VE
een stukje hoger; er wordt minder met 2 jaar gestart, zowel voor de doelgroep- als
de reguliere peuters. En waar voorheen nog in een flink aantal gevallen (40 en 32
procent) pas met 3 jaar werd gestart is dit in het 960-uurssysteem nauwelijks meer
aan de orde.
• In driekwart van de gemeenten is er geen opbouw naar leeftijd in het aanbod van
960 uur VE voor doelgroeppeuters. Bij een kwart van de gemeenten neemt het
aantal uren aanbod VE toe tussen 2,5 en 4 jaar.
• Een kwart van de gemeenten maakt gebruik van een overgangsregeling, waarbij al
geplaatste peuters die al 2,5 jaar zijn op 1 augustus 2020 nog een aanbod van 10
uur VE per week mogen afnemen.
Voor de aanbieders geldt:
• De meeste VE-aanbieders (69%) bieden / boden één variant van 10 uur VE per
week.
• De meeste aanbieders (65%) hebben ook voor 960 uur VE één variant.
• Veruit de meeste VE-aanbieders (88%) hebben/hadden 40 weken per jaar VEaanbod voor doelgroeppeuters. Bij het aanbod van 960 uur VE biedt 83 procent 40
weken per jaar aan doelgroeppeuters. Iets meer aanbieders hebben nu meer
weken aanbod per jaar dan tijdens de 10 uur per week VE.

Monitor GOAB 960 uur VE

73

Sardes en Oberon, 2020

•
•
•

•

De startleeftijd binnen de 10-uursvariant voor doelgroeppeuters was bij de helft
van de aanbieders 2 jaar, voor reguliere peuters was dit 71 procent.
In de startleeftijd zijn weinig verschillen te zien tussen de 10-uurs- en de 960uursvarianten.
Om de uitbreiding van het aantal uren te realiseren zijn het gemiddeld aantal
weken per jaar, het aantal dagdelen per week en het aantal uren per dagdeel
uitgebreid.
De meeste VE-aanbieders (86%) hanteren geen opbouw naar leeftijd in het aanbod
van 960 uur VE voor doelgroeppeuters. Aanbieders die wel een opbouw naar
leeftijd hebben (n=37) breiden vooral het aantal dagdelen per week uit als kinderen
ouder worden. Veel minder aanbieders breiden het aantal uren per dagdeel uit.

Hoe ziet de communicatie met ouders eruit?
• In de meeste gemeenten doen de aanbieders dit. Communicatie vanuit de
gemeente is bij een derde via de website van de gemeente. Minder voorkomend is
via een brief, folder, krant of sociale media.
• De communicatie over de wijziging in het aanbod is door VE-aanbieders vooral via
brieven aan ouders gedaan (78%). Ook hebben beroepskrachten ouders over de
wijzigingen verteld tijdens haal- en brengmomenten (52%) en heeft ongeveer de
helft (45%) van de organisaties een bericht op hun website geplaatst.
Is er aandacht voor kwaliteitsverbetering bij VE?
• Ongeveer de helft van de gemeenten geeft aan dat er tegelijk met de
urenuitbreiding wordt of al is gewerkt aan kwaliteitsverbetering van de VE. Bij de
VE-aanbieders is dat twee derde.
• Aspecten die volgens gemeenten daarbij vooral aandacht krijgen zijn het
ontwikkelen van een doorgaande lijn/overdracht vanuit het basisonderwijs (65%),
resultaatafspraken met relevante partijen (56%), het bevorderen van
ouderbetrokkenheid / partnerschap met ouders (50%) en werving en toeleiding
naar VE (48%).
• Bij de VE-aanbieders is er vooral aandacht voor de uitvoering van het VVEprogramma (63%), het pedagogisch beleidsplan (55%) de doorgaande lijn/
overdracht met het basisonderwijs (52%), ontwikkelingsgericht aanbod (50%) en
het kindvolgsysteem (50%).
• Gemeenten die ook een inhoudelijke kwaliteitsverbetering doorvoeren doen dit
vooral op het ontwikkelingsgebied Nederlandse taalontwikkeling (36%). Hetzelfde
geldt voor de VE-aanbieders, en daarnaast noemen zij sociaal-emotionele
ontwikkeling bijna even vaak.
Hoe wordt toezicht op de kwaliteit bij VE uitgeoefend?
• De gemeenten houden met name toezicht op de kwaliteit van de 960 uur VE via de
GGD-inspectie of de Inspectie van het onderwijs (92%). Ook via gesprekken met VEaanbieders (82%) en via de subsidieverantwoording (78%) wordt in veel gevallen
Monitor GOAB 960 uur VE

74

Sardes en Oberon, 2020

•

toezicht gehouden. Zelfbeoordeling door VE-aanbieders en het inzetten van
externe beoordelaars worden niet veel gebruikt.
Voor VE-aanbieders geldt hetzelfde, zij leggen in de meeste gemeenten
verantwoording af via de subsidieverantwoording of via de GGD-inspectie en/of
Inspectie van het Onderwijs. De helft van de VE-aanbieders voert (daarnaast)
gesprekken met de gemeente.

Monitor GOAB 960 uur VE

75

Sardes en Oberon, 2020

5. Verwachte en onverwachte effecten van de invoering van 960
uur VE
Dit hoofdstuk gaat over de verwachte en onverwachte effecten van de invoering van 960
uur VE voor doelgroeppeuters. Er wordt in paragraaf 5.1 ingegaan of (on)verwachte
effecten vanuit het perspectief van de gemeenten en de VE-aanbieders afzonderlijk. De
(on)verwachte effecten kunnen zowel betrekking hebben op de gemeenten, de VEaanbieders, de (doelgroep)peuters als hun ouders. Paragraaf 5.2 besluit met een
samenvatting van de meest belangrijke bevindingen.

5.1 Verwachte en onverwachte effecten
5.1.1 Gemeenten
Gemeenten is gevraagd naar de effecten van het invoeren van 960 uur VE die zij
verwachten binnen hun gemeente. Ruim negen op de tien gemeenten geeft aan een
kostenstijging voor de gemeente te verwachten als gevolg van het invoeren van 960 uur VE.
Ze verwachten daarnaast echter ook in veel gevallen (73%) dat de ontwikkeling van
doelgroeppeuters zal worden versterkt. Ongeveer de helft van de gemeenten verwacht
daarnaast dat de kosten voor zowel de VE-aanbieders en de ouders van zowel doelgroepals reguliere peuters zullen stijgen.
Tabel 5.1 (On)Verwachte effecten van de invoering van 960 uur VE (n=235-237)
Effecten
Eens
Neutraal
Oneens

De kosten voor de gemeente voor VE stijgen
De ontwikkeling van de doelgroeppeuters
wordt versterkt
De kosten voor de VE-aanbieders stijgen
De kosten voor ouders van doelgroeppeuters
nemen toe
De kosten voor ouders van reguliere peuters
nemen toe
De ontwikkeling van de reguliere peuters
wordt versterkt
De ‘no show’ neemt toe (‘er zijn meer
peuters die niet alle uren / dagdelen komen’)
Het werven van beroepskrachten VE wordt
moeilijker
Het werven van pedagogisch medewerkers
wordt moeilijker
De deskundigheid / expertise van
beroepskrachten VE neemt toe
De kostenefficiëntie van de bedrijfsvoering
neemt toe (bijv. ‘overhead kan worden
verdeeld over meer betaalde uren’)
De kwaliteit van het VE-aanbod neemt toe

Monitor GOAB 960 uur VE

213 (90%)
171 (73%)

9 (4%)
41 (17%)

4 (2%)
5 (2%)

Weet
niet/geen
mening
11 (5%)
19 (8%)

130 (55%)
124 (53%)

46 (20%)
37 (16%)

22 (9%)
45 (19%)

38 (16%)
27 (12%)

236 (100%)
233 (100%)

120 (51%)

41 (17%)

46 (20%)

28 (12%)

235 (100%)

114 (48%)

76 (32%)

16 (7%)

30 (13%)

236 (100%)

109 (46%)

42 (18%)

10 (4%)

75 (32%)

136 (100%)

96 (41%)

53 (23%)

18 (8%)

69 (29%)

236 (100%)

93 (39%)

59 (25%)

14 (6%)

71 (30%)

237 (100%)

87 (37%)

84 (36%)

19 (8%)

46 (20%)

236 (100%)

81 (34%)

56 (24%)

26 (11%)

73 (31%)

236 (100%)

77 (32%)

102 (43%)

29 (12%)

28 (12%)

236 (100%)

76

Totaal

237 (100%)
236 (100%)

Sardes en Oberon, 2020

Effecten

De kwaliteit van het peuteraanbod voor
reguliere peuters (niet-doelgroeppeuters)
neemt toe
De economische bedrijfsvoering van de VEaanbieders wordt versterkt
De gemengde groepen (van doelgroeppeuters en reguliere peuters) nemen toe
Het gebruik van het VE-aanbod door ouders
van doelgroep-peuters neemt toe
De ouderbetrokkenheid neemt toe
Het aantal locaties waar VE wordt
aangeboden neemt toe
Het VE-aanbod in kleine kernen / bepaalde
(aandachts)wijken wordt vergroot
De spreiding van de VE-locaties over de
gemeente is vergroot
Het gebruik van het regulier peuteraanbod
door ouders van reguliere peuters (nietdoelgroeppeuters) neemt toe

Eens

Neutraal

Oneens

73 (31%)

102 (43%)

33 (14%)

Weet
niet/geen
mening
27 (12%)

Totaal

47 (20%)

65 (28%)

29 (12%)

94 (40%)

235 (100%)

46 (20%)

66 (28%)

95 (40%)

29 (12%)

236 (100%)

35 (15%)

78 (33%)

51 (22%)

71 (30%)

235 (100%)

33 (14%)
31 (13%)

104 (44%)
46 (20%)

22 (9%)
130 (55%)

78 (33%)
29 (12%)

237 (100%)
236 (100%)

24 (10%)

22 (19%)

138 (58%)

32 (13%)

238 (100%)

24 (10%)

58 (24%)

139 (58%)

18 (8%)

239 (100%)

24 (10%)

93 (39%)

54 (23%)

66 (28%)

237 (100%)

235 (100%)

Veruit de meeste gemeenten (90%) verwachten niet dat het VE-aanbod in kleine kernen of
bepaalde wijken zal worden vergroot. Ook verwachten ze niet dat de spreiding van de VElocaties over de gemeente of het aantal locaties waar VE wordt aangeboden zal worden
vergroot.
Wanneer naar verschillende gemeentegrootten wordt gekeken, valt op dat de G4 en G40
minder vaak verwachten dat de kwaliteit van het VE-aanbod zal toenemen. Zij verwachten
dit in respectievelijk 0 en 13 procent van de gevallen tegenover 36 procent van de overige
gemeenten. Ook de kwaliteit van het aanbod aan reguliere peuters neemt volgens hen
minder toe dan bij overige gemeenten (0% en 19% tegenover 36% bij de overige
gemeenten).
Een betere kwaliteit van het VE-aanbod en regulier aanbod wordt daarnaast ook minder
verwacht door de groep die <150% bekostiging ontvangt. Slechts 21 procent van deze
groep verwacht een kwaliteitstoename van het VE-aanbod en slechts 19 procent verwacht
een toename van het regulier aanbod. Dit is aanzienlijk lager dan de gemeenten die >150%
bekostiging ontvangen en de gemeenten die vooraf nog helemaal geen bekostiging
ontvingen.
De groepen die voorheen geen bekostiging ontvingen verwachten vaker een toename van
gemengde groepen (30% tegenover 17% en 19% voor de groepen <150% en >150%). Ook
verwacht deze groep in grotere mate een toename van het gebruik regulier peuteraanbod
door ouders van reguliere peuters (22% tegenover 13% en 6%).
Desgevraagd verwachten de meeste gemeenten (63%) geen effecten van de invoering van
960 uur VE voor doelgroeppeuters op aanpalende beleidsterreinen (bijvoorbeeld
armoedebeleid, inburgering, jeugd, zorg, arbeidsmarkt). Gemeenten die wel effecten
verwachten is gevraagd een of meer voorbeelden te noemen.
Er worden veel verwachte effecten gerapporteerd op armoedebeleid. Doordat de kosten
voor ouders stijgen zullen meer ouders de ouderbijdrage niet kunnen betalen en een

Monitor GOAB 960 uur VE

77

Sardes en Oberon, 2020

beroep doen op minimaregelingen, zo is de verwachting. Tegelijk vragen sommige
gemeenten zich af of de gemeente dit wel mag compenseren.
Ook verwachten veel gemeenten dat er door meer contacturen met de kwetsbare groepen
en meer mogelijkheden voor preventieve zorg hierdoor, een effect kan zijn op de deelname
aan jeugdhulp, opvoedingsondersteuning, en het beroep doen op SMI (Sociaal-Medische
Indicatie).
Door de uitbreiding van uren en/of langere dagdelen verwachten gemeenten effecten op
inburgering en arbeidsparticipatie, omdat ouders makkelijker kunnen deelnemen aan
taallessen en inburgeringstrajecten. Al wordt opgemerkt dat daarvoor eigenlijk meer dan 6
uur nodig is, waardoor een combinatie van VE en gewone kinderopvang georganiseerd
moet worden.
Een paar gemeenten verwacht negatieve effecten op de leefbaarheid van kleine kernen als
daar aanbieders afzien van VE-aanbod vanwege exploitatietekorten.
Tabel 5.2 (On)Verwachte effecten invoering 960 uur VE op aanpalende beleidsterreinen (n=243)
Aantal (%)
91 (37%)
152 (63%)
243

Wel effect
Geen effect
Totaal

Gemeenten konden tot slot een toelichting geven over de verwachte effecten. Op een
aantal punten melden meerdere gemeenten verwachte effecten. Dit gaat vooral om de
verwachte no-show of het kinderen van VE afhalen door ouders voor wie 16 uur te veel is.
Het bereik zou daardoor dalen en ook zouden locaties door te weinig deelnemende
doelgroeppeuters kunnen stoppen met het VE-aanbod. Dit is ook een zorg van meerdere
gemeenten: met name locaties in kleine kernen of kleine aanbieders kunnen geen 960 uur
VE bieden, waardoor er kans is op segregatie of uitval als de kinderen naar een andere kern
moeten voor VE-aanbod. Dat locaties geen 960 uur VE kunnen of willen bieden, heeft
bijvoorbeeld te maken met tekort aan personeel en ruimte op de locatie en met de eisen
aan het VE-aanbod.
Positieve verwachte effecten die benoemd zijn, betreffen:
• preventiever kunnen werken waardoor mogelijk minder beroep op zwaardere zorg
hoeft te worden gedaan;
• door meer financiële ruimte kunnen met de 960 uur ook meer kinderen die vanuit
jeugdhulp baat hebben bij kinderopvang een plek worden geboden.
• betere concurrentie met aanbod over de Belgische grens waardoor meer kinderen
op een Nederlandse basisschool zullen instromen.
Eén gemeente beschrijft hoezeer de 960 uur VE doorwerkt in het hele sociaal beleid:

Monitor GOAB 960 uur VE

78

Sardes en Oberon, 2020

"Voor de doelgroep bieden we 52 weken x 3 dagdelen van 5,5 uur aan. Vooral de gezamenlijke lunch
levert meerwaarde: contextgerichte taal in groepsgesprek aan tafel, gezonde lunch! (armoedebeleid),
moment dat moeder ophaalt is niet haasten in de pauze i.v.m. oudere kinderen, maar rust. Veel
buiten spelen (gezondheidsbeleid, kinderen in portiekflats), contact en zinvolle activiteiten in de lange
zomervakantie (vooral een plus voor gezinnen met weinig geld/netwerk), in vakantie taalbad i.p.v.
terugval en opnieuw wennen (vooral voor vluchtelingenkinderen), moeders krijgen meer lucht,
makkelijker deelname aan ouderactiviteiten gericht op perspectief; op termijn makkelijker instroom
in (vrijwilligers)werk. Uiteraard geldt dit in meer of mindere mate voor de gezinnen, maar de
pedagogisch medewerkers bevestigen de positieve uitkomsten. We denken dat dit ook nodig blijft,
gezien de nieuwe instromers en de onstabiele thuissituatie (echtscheidingen). Vandaar dat we sterk
blijven inzetten op toeleiding en ouderactiviteiten."
Gemeente uit G-overig, >150% bekostiging, gemiddelde verstedelijking

Tenslotte is de gemeenten gevraagd of de inzet van middelen voor de uitbreiding van uren
VE ervoor heeft gezorgd dat er andere keuzes gemaakt worden over de inzet van de
resterende GOAB-middelen. De meeste gemeenten verwachten geen verandering op de
inzet van GOAB-middelen op andere terreinen. In onderstaande tabel staan de terreinen
waar men het vaakst van verwacht dat er meer budget voor zal komen bovenaan.
Ten aanzien van de inzet van de resterende GOAB-middelen geven de grote gemeenten (G4
en G40) minder vaak aan dat ze meer minder budget beschikbaar hebben voor andere
activiteiten. De overige gemeenten verwachten wel meer budget te gaan inzetten. Zo
verwacht 28 procent van de G-overig meer geld te hebben voor taalprojecten tegenover 0
en 3 procent van de G4 en G40. Ook voor ouderbetrokkenheid (respectievelijk 28%
tegenover 0% en 10%) en training en professionalisering (26% tegenover 0% en 21%) zijn de
verschillen tussen de verschillende gemeentegrootten aanzienlijk.
Ook wanneer de gegevens worden gesplitst naar bekostiging valt op dat lang niet alle
gemeenten op één lijn zitten in hun verwachtingen. Vooral de ‘<150% gemeenten’
verwachten voor bijna de gehele linie van activiteiten minder budget over te houden. Zo
verwacht 24 procent minder budget te kunnen vrijmaken voor schakelklassen tegenover 5
procent van de ‘>150% gemeenten’ en 5 procent van de gemeenten die vooraf nog geen
bekostiging ontvingen. Ook voor taalprojecten (respectievelijk 30%, 9% en 10%) en
monitoring en evaluatie (23, 8, 5) verwacht een veel aanzienlijker deel van deze gemeenten
budget te moeten gaan inleveren.
Wanneer wordt gekeken naar vroegschoolse educatie, schakelklassen en zomerscholen en
onderwijstijdverlenging bij gemeenten die >150% ontvangen binnen de nieuwe regeling,
valt op dat in alle drie de gevallen het grootste gedeelte van de gemeenten denkt dat het
budget ervoor niet zal veranderen. Voor vroegschoolse educatie is dit 60 procent, voor
schakelklassen en zomerscholen denkt 74 procent dit, en voor onderwijstijdverlenging 73
procent. Voor de vroegschoolse educatie verwachten gemeenten in het nieuwe systeem
het vaakst meer budget te hebben (33%). Voor schakelklassen en zomerscholen (18%) en
onderwijstijdverlenging (15%) verwachten gemeenten dit duidelijk minder vaak. De

Monitor GOAB 960 uur VE

79

Sardes en Oberon, 2020

gemeenten die hebben geantwoord met ‘n.v.t’ zijn in deze analyse buiten beschouwing
gelaten.
Tabel 5.3 Andere keuzes voor resterende GOAB-middelen (n=219-227)
Minder
Geen
budget
verandering
voor
Inzet van hbo-coaches
23 (10%)
81 (36%)
Training en professionalisering
36 (16%)
81 (36%)
Ouderbetrokkenheid
31 (14%)
97 (42%)
Taalprojecten
38 (17%)
88 (39%)
Monitoring en evaluatie
30 (13%)
108 (48%)
Gezinsgerichte programma’s
24 (11%)
76 (34%)
Toeleidingsprogramma’s
20 (9%)
97 (44%)
Vroegschoolse educatie (bijv. financieren
20 (9%)
70 (31%)
van onderwijsassistent in groepen 1 en 2)
Schakelklassen en zomerscholen
27 (12%)
99 (44%)
Onderwijstijdverlenging
19 (9%)
63 (28%)
Anders
5 (19%)
3 (12%)

Meer
budget
voor
61 (27%)
56 (25%)
57 (25%)
55 (24%)
48 (21%)
35 (16%)
32 (15%)
28 (12%)
16 (7%)
8 (4%)
3 (12%)

N.v.t.

Totaal

61 (27%)
51 (23%)
44 (19%)
45 (20%)
38 (17%)
89 (40%)
70 (32%)
109 (48%)

226 (100%)
224 (100%)
229 (100%)
226 (100%)
224 (100%)
224 (100%)
219 (100%)
227 (100%)

85 (37%)
133 (60%)
15 (58%)

227 (100%)
223 (100%)
26 (100%)

Van de gemeenten die bij “anders” iets hebben ingevuld, geven acht gemeenten aan dat er
helemaal geen resterende middelen zijn, omdat (vrijwel) alles opgaat aan het aanbod 960
uur VE. Elf gemeenten zijn nog bezig beleid te ontwikkelen of zijn in gesprek met partijen
zodat nog niet duidelijk is waar meer/minder geld aan besteed gaat worden. Een aantal
specifieke onderwerpen waar minder geld voor is: projecten in het onderwijs (2),
vroegschool (1) en projecten op het grensvlak van jeugd en onderwijs (1). Voor inzet van
extra personeel VE (1), preventie (1) is evenveel budget, voor een wijkgerichte aanpak van
de bestrijding van onderwijsachterstanden is meer budget (1).

5.1.2 VE-aanbieders
VE-aanbieders is een aantal stellingen voorgelegd over de (on)verwachte effecten van de
invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters. Drie kwart van de VE-aanbieders (75%)
geeft aan te verwachten dat de ontwikkeling van doelgroeppeuters wordt versterkt. Ook
geeft ongeveer drie kwart (73%) aan dat de kosten voor de gemeente stijgen en 66 procent
geeft aan dat de kosten voor VE-aanbieders stijgen. Ongeveer de helft van de aanbieders
van VE vindt dat de kwaliteit van het VE-aanbod voor doelgroeppeuters toeneemt en dat
de deskundigheid van beroepskrachten VE toeneemt. Tegelijkertijd geeft ongeveer de helft
van de aanbieders aan dat het werven van beroepskrachten VE moeilijker wordt en dat de
kosten voor ouders van reguliere peuters en doelgroeppeuters toenemen.
Tabel 5.5 (On)Verwachte effecten van de invoering van 960 uur VE (n=262-270)
Effecten
Eens
Neutraal
Oneens

De ontwikkeling van de doelgroeppeuters
wordt versterkt
De kosten voor de gemeente stijgen
De kosten voor de VE-aanbieders stijgen
Het werven van beroepskrachten VE wordt
moeilijker

Monitor GOAB 960 uur VE

201 (75%)

44 (16%)

9 (3%)

Weet
niet/geen
mening
15 (6%)

193 (73%)
177 (66%)
153 (59%)

38 (14%)
47 (18%)
51 (20%)

7 (3%)
15 (6%)
35 (13%)

27 (10%)
28 (11%)
23 (9%)

80

Totaal

269 (100%)
265 (100%)
267 (100%)
262 (100%)

Sardes en Oberon, 2020

Effecten

Eens

Neutraal

Oneens

Het werven van pedagogisch medewerkers
wordt moeilijker
De kwaliteit van het VE-aanbod voor
doelgroeppeuters neemt toe
De kosten voor ouders van reguliere peuters
nemen toe
De kosten voor ouders van doelgroeppeuters
nemen toe
De deskundigheid/expertise van
beroepskrachten VE neemt toe
De ontwikkeling van de reguliere peuters
wordt versterkt
De kwaliteit van het peuteraanbod voor
reguliere peuters neemt toe
De kostenefficiëntie van de bedrijfsvoering
neemt toe
De ‘no show’ neemt toe
De gemengde groepen nemen toe
Het gebruik van VE-aanbod door ouders van
doelgroeppeuters neemt toe
De ouderbetrokkenheid neemt toe
Het gebruik van het regulier peuteraanbod
door ouders van reguliere peuters neemt toe

153 (58%)

57 (22%)

31 (12%)

Weet
niet/geen
mening
23 (9%)

Totaal

147 (54%)

79 (29%)

31 (12%)

13 (5%)

270 (100%)

135 (52%)

46 (18%)

52 (20%)

29 (11%)

262 (100%)

135 (50%)

49 (18%)

48 (18%)

37 (14%)

269 (100%)

128 (48%)

90 (34%)

35 (13%)

15 (6%)

268 (100%)

124 (46%)

89 (33%)

46 (17%)

14 (5%)

269 (100%)

120 (45%)

89 (33%)

46 (17%)

14 (5%)

269 (100%)

95 (36%)

75 (28%)

51 (19%)

45 (17%)

266 (100%)

93 (35%)
66 (25%)
59 (22%)

61 (21%)
96 (34%)
86 (31%)

52 (20%)
65 (24%)
56 (20%)

61 (21%)
40 (15%)
68 (24%)

267 (100%)
267 (100%)
269 (100%)

60 (22%)
39 (15%)

119 (44%)
105 (39%)

54 (20%)
69 (26%)

37 (14%)
55 21%)

270 (100%)
268 (100%)

264 (100%)

Opvallend is dat vooral profit organisaties zeggen dat het aantal gemengde groepen
toeneemt (54% versus gemiddeld 25% voor not-for-profit) door de invoering van 960 uur
VE voor doelgroeppeuters. Ook opvallend: vooral not-for-profit organisaties zien de
ouderbetrokkenheid toenemen (32% versus 18% voor profit organisaties) door de
urenuitbreiding.

“Gelukkig is er een vorm gevonden om dit aantal uren aan te bieden. Het blijft voor de gemeente en
ons als kinderopvang 'afwachten' of ouders hun kinderen daadwerkelijk zoveel uren aan de opvang
'kwijt' wil. Ga je dit forceren, ben je ze misschien helemaal kwijt en vergroot je het non-bereik!”
VE-aanbieder uit G-overig, lokale not-for-profit kinderopvangorganisatie

5.2 Samenvatting
Wat zijn de (on)verwachte effecten van 960 uur VE?
• Drie kwart van de gemeenten en van de VE-aanbieders geeft aan te verwachten dat
de ontwikkeling van doelgroeppeuters wordt versterkt.
• Ruim negen op de tien gemeenten geeft aan kostenstijging voor de gemeente te
verwachten als gevolg van het invoeren van 960 uur VE. Ongeveer de helft van de
gemeenten verwacht dat de kosten voor zowel de VE-aanbieders en de ouders van
zowel doelgroep- als reguliere peuters zullen stijgen.

Monitor GOAB 960 uur VE

81

Sardes en Oberon, 2020

•

•

•

•

•

Ook bij de VE-aanbieders geeft ongeveer drie kwart (73%) aan te verwachten dat
de kosten voor de gemeente stijgen en 66 procent geeft aan dat de kosten voor VEaanbieders stijgen.
Ongeveer de helft van de aanbieders van VE vindt dat de kwaliteit van het VEaanbod voor doelgroeppeuters toeneemt en dat de deskundigheid van
beroepskrachten VE toeneemt. Tegelijkertijd geeft ongeveer de helft van de
aanbieders aan dat het werven van beroepskrachten VE moeilijker wordt en dat de
kosten voor ouders van reguliere peuters en doelgroeppeuters toenemen.
De meeste gemeenten (90%) verwachten niet dat het VE-aanbod in kleine kernen
of bepaalde wijken zal worden vergroot. Ook verwachten ze niet dat de spreiding
van de VE-locaties over de gemeente of het aantal locaties waar VE wordt
aangeboden zal worden vergroot. Dit sluit aan op de toelichtingen op de verwachte
effecten waarin gemeenten zorgen uiten over uitval van kinderen en kleine locaties
en locaties in kleine kernen.
De meeste gemeenten (63%) verwachten geen effecten van de invoering van 960
uur VE voor doelgroeppeuters op aanpalende beleidsterreinen (bijvoorbeeld
armoedebeleid, inburgering, jeugd, zorg, arbeidsmarkt). Gemeenten die wel
effecten verwachten, rapporteren vooral veel verwachte effecten op
armoedebeleid en op jeugdhulp.
Tenslotte is de gemeenten gevraagd of de inzet van middelen voor de uitbreiding
van uren VE ervoor heeft gezorgd dat er andere keuzes gemaakt worden over de
inzet van de resterende GOAB-middelen. Over het algemeen verwacht de grootste
groep gemeenten geen verandering op de inzet van GOAB-middelen op andere
terreinen. De grote steden en de gemeenten die tot 150% budget krijgen
verwachten wel minder budget te hebben voor een aantal ander mogelijke GOABactiviteiten.

Monitor GOAB 960 uur VE

82

Sardes en Oberon, 2020

6. Conclusies en reflectie
In dit slothoofdstuk blikken we op hoofdlijnen terug op de belangrijkste resultaten, trekken
we enkele conclusies en reflecteren we op het geheel van de bevindingen.
De beleidsintensivering ligt op schema
Gemeenten en aanbieders van VE hebben de opdracht gekregen per 1 augustus 2020 een
aanbod van 960 uur VE voor doelgroeppeuters in de leeftijd van 2,5 tot 4 jaar te hebben.
Hiervoor wordt extra geld beschikbaar gesteld door het Rijk, uitgekeerd aan gemeenten, in
de vorm van een ophoging van het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOAB). VEaanbieders zijn bij implementatie van de 960 uur VE dus afhankelijk van de aanpak en het
tempo van de gemeente.
Op basis van de resultaten van de eerste meting van de Monitor Implementatie en
besteding GOAB (herfst 2019) kunnen we concluderen dat zowel gemeenten als VEaanbieders de beleidsintensivering serieus hebben opgepakt. Veel gemeenten en VEaanbieders zijn bijtijds begonnen met de voorbereiding en liggen op koers om op tijd een
ruimer aanbod van VE te hebben voor doelgroeppeuters. Een aantal heeft inmiddels al in
gezamenlijkheid 960 uur VE voor doelgroeppeuters gerealiseerd, of gaat dat (ruim) voor de
wettelijke invoeringsdatum doen. De invoering verloopt voor een ruime meerderheid van
gemeenten en VE-aanbieders daarom (meer) voorspoedig (dan moeizaam), hoewel er hier
en daar nog wel wat hindernissen zijn te nemen. De grotere gemeenten en hun VEaanbieders zijn wat verder in het implementatieproces dan de minder grote gemeenten en
hun VE-aanbieders. Bij slechts een enkele gemeente en VE-aanbieder bestaat twijfel of ze
op tijd klaar zijn.
De invoering van 960 uur VE is een massieve beleidsoperatie die om goede samenwerking
tussen gemeente en VE-aanbieders en beleidsvrijheid voor VE-aanbieders vraagt
Vanzelfsprekend gaat een landelijke invoering van de urenuitbreiding van VE voor
doelgroeppeuters niet zonder horten en stoten. Er komt heel veel bij kijken eer
doelgroeppeuters een ruimer urenaanbod hebben, zowel bij gemeenten als bij VEaanbieders. De uitvoeringslast is groot: er is veel overleg nodig tussen gemeente en VEaanbieders, subsidiewijzen moeten worden aangepast, personeel en ouders moeten
worden ingelicht, contracten moeten worden aangepast, openingstijden moeten worden
veranderd enzovoort. Tussen besluit en daadwerkelijke uitvoering zitten veel stappen die
moeten worden genomen.
Een goede samenwerking tussen gemeente en VE-aanbieders blijkt een belangrijke
voorwaarde te zijn voor een voorspoedige invoering. In het overleg zijn de mogelijkheden
bij de VE-aanbieders verkend, waarbij rekening is gehouden met het beleidskader en het
(veranderde) GOAB-budget.
Gemeenten en VE-aanbieders hebben een eigen verantwoordelijkheid bij de
urenuitbreiding. Elke partij heeft hierin ook eigen stappen te zetten. Gemeenten moeten
bijvoorbeeld bepalen hoeveel vrijheid ze de aanbieders wil geven bij de vormgeving van het
960-uursaanbod, hoe het aanbod er voor de reguliere peuters uit moet zien (ook extra
Monitor GOAB 960 uur VE

83

Sardes en Oberon, 2020

uren?) en welke financiële middelen uit het GOAB-budget worden gereserveerd voor VE.
VE-aanbieders moeten bijvoorbeeld verkennen wat de mogelijkheden zijn op de
verscheidene locaties. Op sommige VE-locaties bestaat ruimte om de huidige dagdelen te
verlengen, op een andere locatie kan beter een extra dagdeel worden aangeboden. Er moet
rekening worden gehouden met specifieke lokale omstandigheden en wensen en
behoeften van ouders en werknemers. De urenuitbreiding vraagt om maatwerk en
flexibiliteit, welke ook vaak wordt geboden door gemeenten. Dat is dan ook één van de
grootste succesfactoren voor een goede invoering van 960 uur VE voor doelgroeppeuters.
De meeste knelpunten zijn te overwinnen – personeelstekort blijft een risico
In de stappen die zijn gezet door gemeenten en VE-aanbieders worden logischerwijs
knelpunten gesignaleerd, zoals de hogere kosten die ouders van doelgroeppeuters (en ook
reguliere peuters) hebben vanwege de extra uren, het tekort aan pedagogisch
medewerkers en beroepskrachten VE, het ruimtegebrek in VE-locaties of principiële
opvattingen van ouders die meer uren voor hun (doelgroep)peuter onnodig vinden. De
algemene indruk bestaat dat gemeenten en VE-aanbieders op creatieve wijze naar
oplossingen zoeken en deze ook toepassen, hoewel voor sommige knelpunten, zoals het
personeelstekort in de kinderopvangsector, niet één-twee-drie een oplossing voorhanden
is. Goed personeel dat direct inzetbaar is in de VE-sector is en blijft een risico bij de
beleidsintensivering.
Bij de urenuitbreiding wordt voortgebouwd op voorgaande structuur
De vormgeving van 960 uur VE voor doelgroeppeuters hangt grotendeels af van het
voorafgaande urenaanbod (minimaal 10 uur VE per week, verspreid over 3 of 4 dagdelen
gedurende 40 weken per jaar). Gemeenten en VE-aanbieders bouwen vaak voort op de
bestaande structuur. Het zijn niet zozeer het aantal dagdelen per week en het aantal weken
per jaar dat verandert met de invoering van 960 uur VE. De grootste verandering betreft de
lengte van de dagdelen. De dagdelen worden vaak langer gemaakt om zo aan 960 uur VE te
komen. De startleeftijd van VE wordt teruggebracht naar 2,5 jaar, waar soms nog vanaf 3
jaar werd gestart. Maar er zijn ook gemeenten en VE-aanbieders die andere keuzen maken,
zoals een opbouw naar leeftijd, waarbij (doelgroep)peuters meer uren krijgen naarmate ze
ouder worden. Al met komt er een diversiteit aan varianten van 960 uur VE voor
doelgroeppeuters tot stand, passend bij de beleidsvrijheid die gemeenten aan de VEaanbieders geven.
De urenuitbreiding gaat hand in hand met een streven naar kwaliteitsverbetering
De urenuitbreiding staat in veel gevallen niet op zichzelf. Ze gaat vaak gepaard met een
gelijktijdige kwaliteitsverbetering van VE, zoals het verbeteren van de doorgaande lijn in
voorschoolse en vroegschoolse educatie (groepen 1 en 2 van het basisonderwijs) of het
bevorderen van ouderbetrokkenheid. Met de verbetering van de kwaliteit van VE krijgt de
ontwikkeling van doelgroeppeuters een extra stimulans.
Is er een relatie tussen urenuitbreiding en (selectieve) uitval?
De beleidsintensivering naar 960 uur VE brengt volgens de gemeenten en VE-aanbieders
meerdere bedoelde en onbedoelde effecten teweeg. Zo zijn velen van mening dat de extra
uren goed is voor de ontwikkeling van de doelgroeppeuters. Maar het is ook duidelijk dat
de urenuitbreiding hogere kosten met zich meebrengt, voor de gemeenten (de

Monitor GOAB 960 uur VE

84

Sardes en Oberon, 2020

verantwoordelijke), de VE-aanbieders (de uitvoerder) en ook de ouders van
(doelgroep)peuters (de gebruikers). Gemeenten krijgen voor de beleidsintensivering extra
geld van het Rijk die daarmee de VE-aanbieders toerusten met extra (subsidie)middelen om
meer uren te kunnen aanbieden, maar ouders krijgen geen extra middelen om meer uren
af te kunnen nemen voor hun (doelgroep)peuters. Meer uren betekent vaak hogere kosten
voor ouders, hoewel gemeenten en VE-aanbieders zich inspannen om de kosten voor
ouders laag te houden. Desondanks zijn er hier en daar zorgen geuit over de hoeveelheid
extra uren en ook de toegenomen kosten voor ouders. Hoewel het nog veel te vroeg is om
te concluderen dat dit tot een (selectieve) uitval van doelgroeppeuters leidt, is het wel zaak
om in de gaten te houden of door de beleidsintensivering de ‘no show’ (voor een deel van
de dagdelen geen gebruik maken van VE) en/of het non-bereik (in het geheel stoppen met
VE) stijgt. Voor gemeenten en VE-aanbieders ligt hier een belangrijke taak om ouders goed
te informeren, te ondersteunen en te motiveren, om er voor te zorgen dat ouders van
(doelgroep)peuters gebruik (blijven) maken van de extra ontwikkelkansen voor hun
kinderen die de urenuitbreiding biedt.
Gemeenten en VE-aanbieders verdienen waardering
Tot besluit spreken we onze waardering uit voor de gemeenten en VE-aanbieders die de
afgelopen tijd massaal hun schouders hebben gezet onder de uitbreiding van het
urenaanbod voor doelgroeppeuters. De intrinsieke motivatie die in het veld bestaat om
doelgroeppeuters betere kansen in het onderwijs te bieden, maakt dat alle betrokkenen in
gezamenlijkheid de beleidsoperatie voortvarend hebben opgepakt. Dat verdient alle lof.
Bij de tweede meting van de Monitor Implementatie en besteding GOAB in het voorjaar van
2021 wordt bekeken in hoeverre het alle gemeenten en VE-aanbieders daadwerkelijk is
gelukt om 960 uur VE voor doelgroeppeuters in te voeren en de knelpunten te overwinnen.
We hopen dat het veld dan weer in groten getale meedoet aan dit onderzoek.

Monitor GOAB 960 uur VE

85

Sardes en Oberon, 2020

Colofon
Titel
Auteur
Versie
Datum
Project

Monitor Implementatie en besteding gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
IJsbrand Jepma & Ellen Donkers (Sardes), Wendy de Geus & Kyle van den Langenberg,
m.m.v. Anke Suijkerbuijk (Oberon)
Finaal
31-1-2020
Monitor Implementatie en besteding GOAB (TR1700)

Sardes
Postbus 2357
3500 GJ Utrecht (NL)
T+31(0)30 23 26 200
www.sardes.nl

© Sardes 2020
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke andere
wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

Sardes
Postbus 2357
3500 GJ Utrecht
Lange Viestraat 371
3511 BK Utrecht
(030) 232 62 00
@ secretariaat@sardes.nl
www.sardes.nl
@SardesUtrecht
facebook.com/sardesBV