Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 679

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 2 januari 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de brief van 17 oktober 2018 inzake de reactie op de
brief van de Algemene Rekenkamer van 11 september jl. over het
«onderzoek naar voorinvesteringen en medezeggenschap hoger
onderwijs» (Kamerstuk 31 288, nr. 653) en een stand van zaken over de
uitvoering van de moties die zijn ingediend tijdens het debat hierover op
30 mei jl. (Kamerstuk 31 288, nr. 663).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 21 december 2018.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

kst-31288-679
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 679

1

1
Hoe worden studenten gecompenseerd, zoals de gewijzigde motie van het
lid Van der Molen c.s.1 voorstelt?
Antwoord:
Gegeven het feit dat de afspraak over de voorinvesteringen destijds op
sectorniveau is gemaakt en de omvang van de voorinvesteringen tussen
instellingen kon verschillen, vind ik dat in het gesprek tussen bestuur en
medezeggenschap moet worden bepaald welke lessen getrokken worden
uit de ervaringen met de voorinvesteringen en of het gewenst en mogelijk
is om nog iets aanvullend te doen. Daarbij is het zo dat de gemaakte
afspraak over de voorinvesteringen niet inhield dat alle studenten van
deze investeringen moesten kunnen profiteren. Instellingen konden zelf
bepalen waarin zij wilden investeren en die investeringen konden dus ook
ten goede komen aan het onderwijs van slechts een deel van de
studenten.
2
Klopt het dat de uitvoering van de gewijzigde motie van het lid Van der
Molen c.s. enkel bestaat uit aansturing op een gesprek tussen bestuur en
medezeggenschap?
Antwoord:
Nee. Belangrijk is niet alleen dit gesprek, maar ook dat de afspraak is
gemaakt dat de rapportage van de Algemene Rekenkamer met de
bevindingen over de eigen instelling door het instellingsbestuur wordt
gedeeld met de medezeggenschap. Deze rapportage is daarmee een
belangrijke basis voor een gesprek over de lessen die getrokken worden
uit de voorinvesteringen en over of het gewenst en mogelijk is om nog
iets aanvullend te doen. Met de Vereniging Hogescholen en VSNU heb ik
afgesproken dat zij mij, na overleg met ISO en LSVb, op sectorniveau een
terugkoppeling geven uit deze besprekingen van de instellingsrapportages. Hier zal ik u in het voorjaar van 2019 over informeren.
3
Kunt u alle ingediende moties die betrekking hebben op de voorinvesteringen op een rijtje zetten?
Antwoord:
• Motie van het lid Van der Molen c.s. over het naar voren halen van de
middelen voor de studievouchers (1 november 2018) (Kamerstuk
35 000 VIII, nr. 55). Deze motie is aangenomen.
• Motie van het lid Tielen over kwaliteitsafspraken vooraf door de NVAO
laten controleren (28 juni 2018) (Kamerstuk 31 288, nr. 643). Deze motie
is aangenomen.
• Gewijzigde motie van het lid Van der Molen c.s. over een plan voor
compensering (t.v.v. Kamerstuk 31 288, nr. 635) (5 juni 2018) (Kamerstuk 31 288, nr. 637). Deze motie is aangenomen.
• Motie van het lid Beertema over het omarmen van de definitie van
«voorinvesteren» (30 mei 2018) (Kamerstuk 31 288, nr. 634). Deze
motie is aangenomen.
• Motie van het lid Özdil c.s. over onderschrijven van de bevindingen
van de Algemene Rekenkamer (30 mei 2018) (Kamerstuk 31 288,
nr. 632). Deze motie is verworpen.
• Motie van de leden Bruins en Jasper van Dijk over het instemmingsrecht van medezeggenschapsraden bij voorinvesteringen (14 december 2015) (Kamerstuk 31 288, nr. 503). Deze motie is verworpen.

1

Kamerstuk 31 288, nr. 637.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 679

2

4
Bent u bereid de medezeggenschapsraden extra ondersteuning te bieden
in het gesprek over de inzet van studievoorschotmiddelen?
Antwoord:
De medezeggenschap moet worden gefaciliteerd om het gesprek over de
inzet van de studievoorschotmiddelen goed te kunnen voeren. In het
akkoord over de kwaliteitsafspraken heb ik daar goede afspraken over
gemaakt met de hogescholen en universiteiten. De hogescholen en
universiteiten ondersteunen en faciliteren de medezeggenschap bijvoorbeeld met een toolkit voor het beoordelen van de hoofdlijnen van de
begroting. Ook krijgen de studentleden van de medezeggenschap tijd om
hun werk te doen. De Vereniging Hogescholen, VSNU, ISO en LSVb
hebben afgesproken dat, afhankelijk van de grootte van de instelling,
studentleden van de centrale medezeggenschap minimaal 4 respectievelijk 8 uur per week krijgen om hun werk te doen. Verder faciliteer ik dat
de medezeggenschap voor specifieke vragen terecht kan bij een landelijk
loket dat sinds kort actief is. Er zijn ook regelmatig informatiebijeenkomsten waar OCW en de NVAO voorlichting geven en vragen beantwoorden van de medezeggenschap. Ten slotte leveren ISO en LSVb veel
ondersteuning aan de medezeggenschap. Zij beantwoorden vragen en
geven voorlichting en training.
5
Hoe kan het dat u zich erop beroept dat er geen goede afspraken zijn
gemaakt over de definitie voorinvesteringen, maar dat het de Algemene
Rekenkamer toch lukt een uitgebreid rapport op te stellen over de
voorinvesteringen waarin zij uitspraken kunnen doen op instellingsniveau?
Antwoord:
Zoals ook de Algemene Rekenkamer in haar rapport aangeeft, is bij de
afspraak dat de sectoren hbo en wo samen in de periode 2015–2017 € 200
miljoen per jaar zouden voorinvesteren, geen definitie van voorinvesteringen afgesproken. De Algemene Rekenkamer heeft voor haar onderzoek
een eigen definitie vastgesteld.
6
Kunt u het gedeelte in uw brief toelichten waarin u stelt dat de voorinvesteringen onderdeel van gesprek moeten zijn tussen bestuur en medezeggenschap en dat zij op basis van dit gesprek lessen moeten trekken voor
de toekomst en eventueel aanvullende investeringen kunnen doen? Op
welke basis verwacht u dat de medezeggenschap en het bestuur dit
gesprek voeren als er op landelijk niveau al geen gesprek gevoerd kan
worden vanwege de definitiekwestie? Klopt het dat u de verantwoordelijkheid naar het niveau van de instelling verlegt maar de medezeggenschap op instellingsniveau monddood wordt gemaakt vanwege de
definitiekwestie?
Antwoord:
Ik vind inderdaad dat de vraag of het gewenst is om iets aanvullend te
doen op instellingsniveau, in het gesprek tussen bestuur en medezeggenschap, beantwoord moet worden. Er is destijds op landelijk niveau geen
definitie afgesproken van wat voorinvesteringen waren. De instellingen
hebben daarmee een eigen definitie van voorinvesteringen kunnen
hanteren bij het bepalen van waarin zij zouden voorinvesteren. In het
gesprek tussen bestuur en medezeggenschap kan die definitie aan de
orde komen en kan aan de hand van een gesprek daarover – gevoed door
de instellingsrapportage van de Algemene Rekenkamer over hoe deze de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 679

3

opgegeven voorinvesteringen beoordeelt – bezien worden of het
wenselijk en mogelijk is iets aanvullend te doen.
7
Klopt het dat het rapport niet breed gedeeld is met de medezeggenschap
zoals van verschillende medezeggenschapsraden is vernomen? Kunt u
aangeven hoe de rapporten gedeeld zijn met de medezeggenschap? Hoe
gaat u ervoor zorgen dat dit gesprek op de instelling wel kan plaatsvinden
en gaat plaatsvinden? Garandeert u ook dat alle huidige medezeggenschapsraden inzage krijgen in de vertrouwelijke inzage, omdat voor hun
informatie dat ontzettend belangrijk is, zeker nu er kwaliteitsafspraken
worden gemaakt? Wat voor pressiemiddelen heeft de medezeggenschap
als blijkt dat hun instelling te weinig geïnvesteerd heeft?
Antwoord:
De rapportages van de Algemene Rekenkamer op instellingsniveau zijn
vertrouwelijk gedeeld met de besturen van de instellingen. Met de VSNU
en Vereniging Hogescholen heb ik afgesproken dat de besturen de
rapportages delen met hun medezeggenschap. Ik vertrouw erop dat deze
rapportages vervolgens in het gesprek tussen bestuur en de medezeggenschap aan de orde zullen komen. Bij de gesprekken over de inzet van de
studievoorschotmiddelen vanaf 2019 en de hoofdlijnen van de begroting
kan de medezeggenschap er een punt van maken als de rapportage niet
aan de orde komt, of als de gesprekken erover onbevredigend verlopen. In
het voorjaar van 2019 zal ik u op sectorniveau informeren over hoe de
gesprekken over de instellingsrapportages zijn verlopen.
8
Is het verplicht voor onderwijsinstellingen om de rapportages van de
Algemene Rekenkamer met de bevindingen voor de eigen instelling te
delen met hun medezeggenschap? Zo ja, wat kan een medezeggenschap
doen als de rapportages niet worden gedeeld?
Antwoord:
Dit is geen wettelijke verplichting. Ik heb afgesproken met de VSNU en
Vereniging Hogescholen dat de besturen de rapportages delen met hun
medezeggenschap. Ik vertrouw erop dat de besturen dit ook zullen doen
en dat ik het verneem als dit niet zo is.
9
Hoeveel instellingen hebben de rapportages van de Algemene Rekenkamer met de bevindingen voor de eigen instelling gedeeld met hun
medezeggenschap? Hoeveel instellingen hebben dit nog niet gedaan?
Antwoord:
Hoeveel instellingen dat inmiddels hebben gedaan is mij niet bekend. Ik
vertrouw erop dat iedere instelling de rapportage van de Algemene
Rekenkamer heeft gedeeld of, anders, zeer binnenkort zal delen met de
eigen medezeggenschap.
10
Wat zijn de mogelijke acties van een medezeggenschap nadat zij de
rapportages van de Algemene Rekenkamer over hun onderwijsinstelling
hebben ontvangen en niet tevreden zijn met de voorinvesteringen?
Antwoord:
Tijdens de gesprekken tussen het bestuur en de medezeggenschap over
de hoofdlijnen van de begroting en de besteding van de studievoorschotmiddelen, kan de medezeggenschap dit aankaarten. De medezeggenschap

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 679

4

zou in het uiterste geval kunnen aangeven dat zij niet instemmen met de
begroting.
11
Gaat u, naar aanleiding van de aangenomen motie van het lid Van der
Molen, een plan opstellen om de gedupeerde studenten die zijn begonnen
in de jaren 2015–2017, van instellingen waar onvoldoende voorinvestering
heeft plaatsgevonden, te compenseren?
Antwoord:
De overheid heeft met de individuele instellingen geen afspraken gemaakt
over de omvang van de voorinvesteringen, laat staan afdwingbare
afspraken. Ik vind dat de vraag of de voorinvesteringen van een
hogeschool of universiteit voldoende zijn geweest in een gesprek tussen
bestuur en medezeggenschap beantwoord moet worden. In het gesprek
tussen het college van bestuur en de medezeggenschap, zal moeten
worden bepaald welke lessen getrokken kunnen worden uit de ervaringen
met voorinvesteringen en of het gewenst en mogelijk is om nog iets
aanvullend te doen.
12
Blijft u het beleid doorzetten om een afspraak te maken met de sector in
zijn geheel en niet om afspraken te maken die op alle instellingen op
dezelfde manier moeten worden vertaald?
Antwoord:
Met het akkoord over de kwaliteitsafspraken is nadrukkelijk gekozen voor
een systematiek die voor alle instellingen op dezelfde manier geldt. In die
zin zijn dus duidelijk andere keuzes gemaakt dan bij de voorinvesteringen.
13
Bestaat er een mogelijkheid dat u de Kamer kunt informeren over de
uitkomsten van de rapportage die naar de onderwijsinstellingen is
gestuurd met de resultaten uit deze rapportages, zonder dat hierbij
aangegeven wordt om welke instelling het gaat?
Antwoord:
In het openbare onderzoeksrapport heeft de Algemene Rekenkamer op
geaggregeerd niveau gerapporteerd. Ik beschik zelf niet over de individuele rapportages van de Algemene Rekenkamer. Zie ook de brief die de
Algemene Rekenkamer op 11 september jl. aan uw Kamer heeft
verzonden (Kamerstuk 31 288, nr. 653). Die rapportages heeft de
Algemene Rekenkamer uitsluitend met de instellingen vertrouwelijk
gedeeld. Het is alleen al daarom niet mogelijk om u te informeren over de
uitkomsten op individueel niveau. Bovendien kan ik mij voorstellen dat de
rapportages, aangezien zij ingaan op de door de instellingen opgegeven
voorinvesteringen, gelinkt kunnen worden aan individuele instellingen.
14
Hoe gaat u erop toezien dat de rapportage ook daadwerkelijk wordt
gedeeld met de medezeggenschap van de instelling?
Antwoord:
Zie de antwoorden op vraag 7 en 8.
15
Waarom is de rapportage vertrouwelijk en kan deze niet met de Kamer
gedeeld worden, aangezien de rapportage gaat om een resultaat waarbij
gebruik gemaakt wordt van publieke bekostiging? Waarom zijn de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 679

5

vertrouwelijke rapportages ook niet op te vragen via het Wet Openbaar
Bestuur?
Antwoord:
De Algemene Rekenkamer heeft in haar brief van 11 september jl.
(Kamerstuk 31 288, nr. 653) aan uw Kamer aangegeven dat informatie die
tijdens de onderzoeksfase is uitgewisseld tussen de Algemene Rekenkamer en de gecontroleerde organisatie, in dit geval de individuele
instellingen, vertrouwelijk is en dus niet openbaar. Dit geldt voor alle
onderzoeksbevindingen van de Algemene Rekenkamer. Deze informatie is
ook niet met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur bij de
Algemene Rekenkamer op te vragen, omdat deze wet niet van toepassing
is op de Algemene Rekenkamer. Ik beschik zelf ook niet over de individuele rapportages van de Algemene Rekenkamer, dus kan deze ook niet
vertrouwelijk met uw Kamer delen.
16
In wat voor vorm vindt de terugkoppeling van de Minister plaats over de
lessen die getrokken zijn uit de besprekingen van de instellingsrapportages van de Algemene Rekenkamer over de voorinvesteringen? Zal dit
gedetailleerd zijn of in hoofdlijnen?
Antwoord:
Ik heb de Vereniging Hogescholen en VSNU verzocht om een beeld te
geven op sectorniveau. Ik laat het aan de VSNU en Vereniging
Hogescholen om te bepalen in welke vorm zij deze terugkoppeling aan mij
geven.
17
Klopt het dat u stelt dat de studievoorschotmiddelen op een aantal
instellingen slechts impliciet aan de orde zijn geweest, dit terwijl deze
middelen al enige tijd vallen onder het instemmingsrecht van de
medezeggenschap? Klopt het tevens dat de Algemene Rekenkamer nu al
herhaaldelijk heeft laten zien dat meerdere instellingen het nalaten de
medezeggenschap goed te betrekken bij het investeren van de studievoorschotmiddelen? Hoe gaat u ervoor zorgen dat dit in de toekomst niet
langer zo zal zijn?
Antwoord:
De studievoorschotmiddelen zijn voor het eerst in 2018 beschikbaar
gekomen. De begroting 2018 was dus de eerste begroting waarin deze
meegenomen werden. Met de Algemene Rekenkamer vind ik wel dat de
betrokkenheid van de medezeggenschap beter moet. Ook de instellingen
vinden dit. Instellingen en hun medezeggenschap zijn samen nu volop
aan het leren op dit punt. In het akkoord over de kwaliteitsafspraken zijn
juist hier ook belangrijke afspraken over gemaakt. Ik heb er vertrouwen in
dat de kwaliteitsafspraken met nauwe betrokkenheid van de medezeggenschap tot stand zullen komen. Het is één van de criteria waarop de
plannen voor de kwaliteitsafspraken van de individuele instellingen zullen
worden beoordeeld.
18
Op hoeveel instellingen is de besteding van de studievoorschotmiddelen
nog vrij impliciet aan de orde geweest?
Antwoord:
Ik weet niet voor hoeveel instellingen dit geldt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 679

6

19
Wat is de definitie van «intensiever en kleinschalig onderwijs»? Betekent
dit dat er geïnvesteerd zal worden in extra personeel of heeft dit een
andere bestedingsrichting? Zijn hier heldere definities over afgesproken
zodat hier geen misverstand over kan bestaan?
Antwoord:
Afgesproken is dat in het kader van de kwaliteitsafspraken «intensiever en
kleinschalig onderwijs», ook wel «onderwijsintensiteit», ziet op de
intensiteit van het contact tussen student en docent. Eén van de manieren
om de onderwijsintensiteit te vergroten, is door te investeren in meer
kleinschalig onderwijs binnen een instelling. Het aanstellen van meer
docenten kan daarvoor van belang zijn. Investeren in extra personeel kan
dus een uitwerking zijn van het thema «onderwijsintensiteit» bij de
kwaliteitsafspraken. Het is echter niet het enige voornemen dat onder dit
thema kan vallen.
20
Wat bedoelt u met het feit dat op sommige instellingen de besteding van
studievoorschotmiddelen nog vrij impliciet aan de orde zijn geweest? Hoe
gaat de Minister er voor zorgen dat volgende jaren dit op elke onderwijsinstelling duidelijk aan de orde komt?
Antwoord:
Met impliciet wordt bedoelt dat de studievoorschotmiddelen bij sommige
instellingen als onderdeel van de integrale begroting zijn behandeld, in
plaats van dat deze afzonderlijk zichtbaar zijn gemaakt en hier expliciete
besluitvorming over heeft plaatsgevonden. Met het akkoord over de
kwaliteitsafspraken kan het niet meer voorkomen dat de besteding van de
studievoorschotmiddelen impliciet aan de orde komt. De inzet van de
studievoorschotmiddelen moet in het kader van de (planvorming voor) de
kwaliteitsafspraken expliciet besproken worden met de medezeggenschap. De medezeggenschap heeft bovendien instemmingsrecht op het
plan van de instelling inclusief de inzet van de studievoorschotmiddelen
en jaarlijks moet in het jaarverslag worden gerapporteerd over de
afspraken die met de medezeggenschap zijn gemaakt over de inzet van de
studievoorschotmiddelen.
21
Kunt u verantwoorden waarom de VH2 alleen een algemene reflectie
geeft, terwijl de VSNU3 per instelling een reflectie heeft aangeleverd? Hoe
kunt u garanderen dat dit voor de inzet van de toekomstige studievoorschotmiddelen zal verbeteren?
Antwoord:
De Vereniging Hogescholen en VSNU hadden aangegeven mij te
informeren over de geplande besteding van de studievoorschotmiddelen
2018. De VSNU heeft er voor gekozen om dit per instelling zichtbaar te
maken, de Vereniging Hogescholen niet.
Voor de inzet van de studievoorschotmiddelen vanaf 2019 worden op
instellingsniveau plannen gemaakt en uitgevoerd, die door de NVAO
beoordeeld worden. Ik zal per instelling een besluit nemen over het al dan
niet toekennen van de studievoorschotmiddelen op basis van het plan en
de realisatie daarvan. De voortgang van de kwaliteitsafspraken wordt dus
op instellingsniveau gevolgd en mijn besluiten over toekenning van de
studievoorschotmiddelen en de adviezen van de NVAO die daaraan ten
grondslag liggen, worden openbaar.
2
3

VH: Vereniging Hogescholen.
VSNU: Vereniging van Universiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 288, nr. 679

7