Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 636

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 juni 2015
Tijdens het Algemeen Overleg Arbeidsmigratie van 11 maart jl. heb ik
toegezegd uw Kamer te informeren over de ontwikkelingen in de
champignonsector (Kamerstuk 29 407, nr. 200). Op 23 april jl. heb ik
tijdens het Algemeen Overleg Arbeidsmarktbeleid uw kamer toegezegd
schriftelijk te antwoorden op de vragen van Van Weyenberg (D66) en
Heerma (CDA) over (toezicht op) schijnconstructies in de transportsector
en de situatie van Oost-Europese chauffeurs op de Nederlandse wegen
(Kamerstuk 29 544, nr. 623). Met deze brief wil ik deze twee toezeggingen
gestand doen komen.
Champignonsector
Recentelijk heeft een gesprek plaatsgevonden met Land- en Tuinbouw
Organisatie Nederland (LTO), Centraal Bureau Levensmiddelenhandel
(CBL), Fair Produce, LTO vakgroep Paddenstoelen, GlobalGAP, Inspectie
SZW en de ministeries van EZ en SZW. Tijdens dit gesprek zijn de
ontwikkelingen in de sector in de afgelopen periode besproken.
Handhaving
De LTO vakgroep Paddenstoelen wijst er op dat er veel is gebeurd. De
extra toezichtacties en het eisen door supermarkten van keurmerken zoals
Fair Produce of een Grasp assessment hebben er voor gezorgd dat
misstanden zijn aangepakt. Dat neemt niet weg dat veel bedrijven
aangeven dat het lastig is om het bedrijf gezond te houden omdat ze van
mening zijn dat ze geen gezonde marge kunnen krijgen op hun product.
Ook is het lastig om te concurreren met andere EU-landen, waar de
arbeidskosten, die een groot deel uitmaken van de productiekosten, lager
liggen. De Vakgroep maakt zich hier zorgen over.
De Inspectie SZW heeft samen met andere partijen in het Interventieteam
Champignons inspecties uitgevoerd. Door het openstellen van de

kst-29544-636
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 544, nr. 636

1

arbeidsmarkt voor Roemenen en Bulgaren is de focus bij de inspecties
verschoven van de Wet arbeid vreemdelingen naar de Wet minimumloon
en minimumvakantiebijslag en de Arbeidstijdenwet. De resultaten hiervan
zijn op 8 juni gepubliceerd. Het toezicht en de handhaving in de sector zijn
door het interventieteam de afgelopen jaren geïntensiveerd. De aanpak is
inmiddels ondergebracht in de staande organisaties en controleprogramma’s. In de Wet Aanpak Schijnconstructies is geregeld dat bepaalde
inspectiegegevens op het terrein van arbeidswetten gefaseerd transparant
gemaakt gaan worden. Dit vergroot de openheid over waar de Inspectie
inspecteert en welke handhavingsinstrumenten zijn ingezet. Het biedt
bedrijven en brancheorganisaties de mogelijkheid om kennis te nemen
van informatie die van belang is voor hun eigen verantwoordelijkheid in
het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Functioneren keurmerken
Het percentage champignontelers met het Fair Produce-keurmerk is naar
schatting toegenomen van 75% naar 95%. Fair Produce maakt sinds
1 januari 2015 gebruik van risicogerichte inspecties. Hierdoor vermindert
het aantal inspecties bij bedrijven waar een laag risico is en bij bedrijven
die de afgelopen jaren zonder opmerkingen het Fair Produce keurmerk
hebben gehaald. Voor deze bedrijven zijn als gevolg hiervan de auditkosten aanzienlijk lager. Daarnaast kijkt Fair Produce of het mogelijk is het
keurmerk uit te breiden naar andere agrarische producten. Fair Produce is
voornemens om met steun van SZW te bezien of het ook mogelijk is
buitenlandse producenten onder het keurmerk te laten vallen.
GLOBALG.A.P. Risk Assessment on Social Practice (Grasp) is een
aanvulling op het internationaal keurmerk GlobalGAP, dat zich met name
richt op voedselveiligheid. Grasp is een assessment (vrijwillige beoordeling) en het is voor producenten vooral een eerste toets of de ondernemer voldoet aan de Nederlandse wettelijke eisen op het gebied van
arbeid onder andere op het gebied van veiligheid, personeelsvertegenwoordiging, arbeidstijdenwet, correctheid van loon- en urenadministratie,
werktijdenregistratie en toetsing of voldaan wordt aan de NEN4400 norm
voor uitzendbureaus. GRASP beoordeelt steeds meer producenten in
binnen- en buitenland. Naar verwachting zullen eind dit jaar vijftienhonderd Nederlandse producenten hun assessment hebben afgerond.
Doordat externe partijen een oordeel uitspreken, gaan bedrijven kritischer
nadenken over hun eigen handelen en nemen ze maatregelen zodat ze
beter scoren.
Supermarkten aangesloten bij het CBL hebben naar aanleiding van de
misstanden expliciet aandacht besteed aan het verbeteren van arbeidsomstandigheden in de champignonsector door uitsluitend met leveranciers
te werken die Fair Produce gecertificeerd zijn of een GRASP-assesment
hebben doorlopen. Ook nemen supermarkten niet meer af van telers die
gebruik maken van uitzendbureaus zonder NEN-certificaat.
Vervolgacties
Maar met al deze ontwikkelingen zijn we er nog niet. Het is belangrijk er
voor te zorgen dat de goede stappen navolging krijgen. Fair Produce en
het CBL gaan bezien hoe bedrijven beter geïnformeerd kunnen worden
over de bevindingen van Fair Produce. Het verliezen van het keurmerk
moet altijd reden zijn voor een gesprek tussen inkoper en teler over de
wijze waarop en de arbeidsomstandigheden waaronder het product
geteeld wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 544, nr. 636

2

De SER heeft aangekondigd in de commissie Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen een bijeenkomst te organiseren over
mededinging en duurzaamheid. Ik ben zeer benieuwd naar de uitkomsten
van deze bijeenkomst omdat dit onderwerp ook van belang is in de
discussie over prijsvorming en de mogelijkheden die inkopers en telers
hebben om bovenwettelijke bindende afspraken te maken.
De discussie over arbeidskosten wordt door de LTO vakgroep Paddenstoelen op de voet gevolgd. De LTO vakgroep Paddenstoelen ziet een
verlaging van de arbeidskosten als noodzakelijke voorwaarde om te
kunnen concurreren met omliggende landen. Naast alle ontwikkelingen
blijft er op een aantal punten discussie bestaan, bijvoorbeeld de zichtbaarheid van het keurmerk voor de consumenten en de consequenties in
de markt als bedrijven het keurmerk verliezen. Hierover zal in verschillende overleggen verder gesproken worden.
Transportsector
Tijdens het AO Arbeidsmarktbeleid op 23 april jl. heb ik uw kamer
toegezegd schriftelijk te antwoorden op de vragen van Van Weyenberg
(D66) en Heerma (CDA) over (toezicht op) schijnconstructies in de
transportsector en de situatie van Oost-Europese chauffeurs op de
Nederlandse wegen, met aandacht voor de omstandigheden waarom
chauffeurs op de parkeerplaatsen verblijven, arbeidsvoorwaarden,
arbeidstijden en de vraag of er voldoende inspectiecapaciteit is. Bij de
door de leden Van Weyenberg en Heerma geschetste praktijksituaties gaat
het om verschillende en complexe problemen. Een pasklare oplossing
voor alle problemen is er op dit moment niet. Van de FNV hebben wij
begrepen dat twee bedrijven hierbij betrokken zijn. Zij zouden voornamelijk rijden met chauffeurs uit Bulgarije en Moldavië.
Parkeerplaatsen
De constatering dat een aantal parkeerplaatsen overvol zijn door
buitenlandse chauffeurs onderschrijf ik. Het probleem van de overvolle
parkeerplaatsen wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt doordat
buitenlandse chauffeurs er langer verblijven dan waarvoor de verzorgingsplaatsen in beginsel bedoeld zijn, namelijk een korte stop. De
overvolle parkeerplaatsen zijn met name een regionaal probleem. Er zijn
op dit moment in de nabijheid van de betreffende parkeerplaatsen geen
alternatieven, bijvoorbeeld in de vorm van particuliere parkeerterreinen,
beschikbaar waar de chauffeurs terecht kunnen. Gezien het regionale
karakter is de aanpak van de Minister van IenM erop gericht om met de
metropoolregio onderzoek te doen naar de parkeerproblematiek. Dit moet
uitmonden in een bestuurlijke visie en pakket van maatregelen in het
najaar van 2015. Ook EVO, TLN, Politie en het Havenbedrijf Rotterdam zijn
hierbij betrokken. Het streven is op basis van dit onderzoek te komen tot
een regionaal sector convenant over het parkeren van vrachtwagens. Ook
in Limburg heeft een dergelijke regionale aanpak tot een breed gedragen
convenant over het «truckparkeren» geleid.Voor wat betreft de openbare
orde en veiligheid op de parkeerplaatsen langs de snelwegen, zijn in
eerste instantie de gemeente en politie verantwoordelijk om hier op toe te
zien.
Controle op rij- en rusttijden
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) ziet toe op de rij- en
rusttijden in het transport en neemt signalen over misstanden met rij- en
rusttijden serieus. De controle op rij- en rusttijden is een prioriteit van de
ILT. De ILT gaat hierbij risicogericht te werk, zowel bij objectinspecties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 544, nr. 636

3

langs de weg als bij administratiecontroles. Zo worden de controles
uitgevoerd op strategische plekken langs de weg en bij bedrijven die ten
aanzien van de naleving bekend staan als risicovol. De ILT doet jaarlijks
14.000 objectinspecties waarbij onder andere de rij- en rusttijden worden
gecontroleerd, daarnaast zijn er 750 administratiecontroles per jaar bij
bedrijven waarbij rij- en rusttijden worden gecontroleerd. Het handhaven
van de Verordening ten aanzien van de wekelijkse rustperiode is buitengewoon moeilijk. Dat zou bijvoorbeeld kunnen betekenen dat een
inspecteur langer dan 24 uur bij een vrachtwagen moet blijven staan om
te controleren of de wekelijkse rust in de cabine wordt genoten. De ruimte
in de Europese regelgeving kan leiden tot interpretatieverschillen en
onduidelijkheden. In het kader van harmonisatie van de interpretatie blijft
de ILT dit onderwerp agenderen, zowel in bilaterale contacten met
collega-inspectiediensten als in Euro Controle Route (ECR)-verband.
Handhaving en controle op arbeidsvoorwaarden
Om misstanden en schijnconstructies in de transportsector aan te pakken
werken de Inspectie SZW en de ILT nauw samen in een gemeenschappelijk project. Op basis van een gemeenschappelijke risicoanalyse
selecteren zij gezamenlijk de te onderzoeken bedrijven. Inspectie SZW en
ILT zijn alert op deze signalen over misstanden en onderbetaling. Over
lopende onderzoeken kan ik geen mededelingen doen. De sociale partners
kunnen bij de Inspectie SZW een verzoek indienen om ondersteuning bij
de naleving van de cao-voorwaarden (art. 10 avv). De sociale partners
hebben dat in deze zaken (nog) niet gedaan. Wel heeft de Inspectie tot nu
toe tien nalevingsonderzoeken ter ondersteuning van sociale partners bij
de naleving van cao-voorwaarden in de Transportsector uitgevoerd.
Hiervan zijn inmiddels acht onderzoeken afgerond. Voor de intensivering
van de aanpak van schijnconstructies heb ik extra capaciteit ter
beschikking gesteld. De middelen daarvoor lopen door tot eind 2017. De
Inspectie SZW heeft een speciaal team opgericht dat zich richt op de
aanpak van schijnconstructies en de ondersteuning van cao-partijen bij
cao-nalevingsonderzoeken. In februari heb ik uw Kamer de derde
voortgangsrapportage gestuurd met de tussenresultaten van de aanpak
van schijnconstructies. Ik vind het te vroeg om conclusies te verbinden
wat betreft die extra capaciteit.
Kortom ik snap de zorgen van de heren Van Weyenberg (D66) en Heerma
(CDA). Als het gaat om de beloning van de chauffeurs zal onderzoek
moeten uitwijzen of hier sprake is van onderbetaling. Voor wat de
problematiek rondom parkeerplaatsen neemt hopelijk de sector ook zelf
haar verantwoordelijkheid in regionale sector convenanten.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 544, nr. 636

4