Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 424

Regels voor het tijdelijk voorzien in
besluitvorming via digitale weg door besturen
van provincies, gemeenten, waterschappen en
de openbare lichamen Bonaire en Saba
(Tijdelijke wet digitale beraadslaging en
besluitvorming provincies, gemeenten,
waterschappen en de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba)

Nr. 14

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 april 2021
Bij brief van 14 december 20201 heb ik uw Kamer het derde en laatste
rapport van de Evaluatiecommissie Tijdelijke wet digitale beraadslaging
en besluitvorming provincies, gemeenten, waterschappen en openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (hierna: Tijdelijke wet) toegezonden. In het begeleidende schrijven heb ik u toegezegd in maart nader
in te zullen gaan op het draagvlak voor een permanente regeling. Dat doe
ik met deze brief. Voor het nader in beeld krijgen van het draagvlak heb ik
gesproken met de VNG, het IPO, de Unie van Waterschappen en de
beroeps- en belangenverenigingen. In deze brief ga ik eerst in op de
ontwikkelingen rond digitaal vergaderen het afgelopen jaar. Vervolgens
informeer ik u over de uitkomsten van het draagvlakoverleg en de nadere
verkenningen die ik nu opstart. Afsluitend schets ik een tijdpad voor het
vervolg.
Ontwikkelingen digitaal vergaderen
Het afgelopen jaar zijn de ontwikkelingen met thuiswerken en digitale
ontmoetingen zeer snel gegaan. Van decentrale volksvertegenwoordigingen heeft Covid-19 ook aanpassingen gevraagd in hun werkwijzen. In
plaats van fysieke vergaderingen in de vertrouwde vergaderzalen werd
door veel gemeenteraden, provinciale staten en algemene besturen van
waterschappen overgegaan naar digitale vergaderingen waarin beraadslaagd en besloten werd. We kunnen na een jaar constateren dat deze
noodgedwongen overstap gewerkt heeft. Uit de evaluatie van de Tijdelijke
wet blijkt dat dit niet in alle gevallen als ideaal werd ervaren, maar
volksvertegenwoordigingen zo wel in staat waren om te blijven functioneren waardoor het openbaar bestuur kon doorgaan.
1

kst-35424-14
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 424, nr. 11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 424, nr. 14

1

Tevens blijken digitale vergaderingen van meerwaarde te zijn doordat een
deel van het werk efficiënter uitgevoerd kan worden. Bijvoorbeeld de
gemakkelijkere organisatie en het snellere verloop van informerende
vergaderingen of door vergaderingen te houden waarin enkel hamerstukken vastgesteld dienen te worden. Gebleken is dat decentrale
volksvertegenwoordigingen voor dit soort zaken niet per se fysiek bijeen
hoeven te komen. Zo zijn er nog andere situaties te bedenken waarin een
digitale vergaderlocatie uitkomsten biedt. De Evaluatiecommissie
benoemt bijvoorbeeld de situatie waarin een gemeenteraad midden in het
zomerreces plotseling een besluitvormende vergadering nodig heeft om
een gat in het bestemmingsplan te dichten.
Natuurlijk worden de voordelen van een digitale vergadering niet in alle
situaties ervaren. Zo blijft onder volksvertegenwoordigers de behoefte
bestaan om voor grote politieke debatten en belangrijke onderwerpen
fysiek bijeen te komen. Als element van de beraadslaging is het in
dergelijke gevallen van belang elkaar in de ogen te kunnen kijken en
omgevingsfactoren als lichaamstaal te kunnen duiden. Een niet te
onderschatten deel van het raadswerk zit ook in het informele contact
tussen raadsleden, bijvoorbeeld in de tijd dat een vergadering tijdelijk
geschorst is. Digitale beraadslaging en besluitvorming zal daarom vooral
een aanvulling zijn op fysieke beraadslaging en besluitvorming.
Al voor Covid-19 werd gesproken over het mogelijk maken van digitale
beraadslaging en besluitvorming. Toen was dat nog in de sfeer van
experimenten, maar nu na een jaar is in het gehele land brede ervaring
opgedaan met digitale beraadslaging en besluitvorming. Ik vind het van
belang dat het openbaar bestuur de mogelijkheid krijgt om mee te gaan in
deze ontwikkeling.
Draagvlak
In het laatste evaluatierapport over de Tijdelijke wet is door de onderzoekers vastgesteld dat er onder de respondenten draagvlak is voor een
permanente regeling voor digitale beraadslaging en besluitvorming als
voorziening naast het fysieke vergaderen. Dit is bij de koepels en beroepsen belangenverenigingen getoetst en ik constateer dat er inderdaad zeer
breed draagvlak bestaat voor een permanente regeling. Bij de gesprekspartners bestaat vanwege de meerwaarde van digitaal vergaderen als
aanvulling op fysiek vergaderen geen twijfel over de wenselijkheid
daarvan. Daarom is vooral gesproken over wat de goede voorwaarden en
overwegingen zijn om digitaal te beraadslagen en besluiten.
Mijn conclusie is dan ook dat de aandacht zich nu kan richten op de vraag
hoe de permanente regeling vormgegeven moet worden. Daarom heb ik
besloten te starten met het voorbereiden van een wetsvoorstel gericht op
een permanente regeling voor digitaal beraadslagen en besluitvormen. De
ervaringen van het afgelopen jaar worden daarin meegenomen. Op dit
moment ligt tevens een aantal kennisvragen omtrent de nadere invulling
van deze permanente regeling voor. Daarom laat ik, als eerste stap op
weg naar een permanente regeling, een aantal verkenningen uitvoeren.
Verkenningen
In de brief van 14 december jl. heb ik drie onderwerpen benoemd waar
nadere verkenning op nodig is. Dit betreft ten eerste heldere beslisregels
voor een transparante en duidelijke besluitvorming over de vergaderwijze,
ten tweede hybride vormen van beraadslaging en besluitvorming en ten
derde de voornamelijk functionele eisen waar een goede digitale, of
mogelijk hybride, beraadslaging en besluitvorming aan dient te voldoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 424, nr. 14

2

In het gesprek met de koepels, beroeps- en belangenverenigingen werd
de wens om deze punten te verkennen onderschreven. Hieronder zal ik
verder ingaan op de vorm en inhoud van deze verkenningen.
Beslisregels
De Evaluatiecommissie heeft geadviseerd tot heldere beslisregels voor
een transparante en duidelijke besluitvorming over de vergaderwijze te
komen. Van belang is dat er waarborgen zijn om te voorkomen dat
politieke discussies of motieven bepalend zijn bij het besluit over de wijze
van vergaderen. Ik heb een wetenschappelijk, staatsrechtelijk advies
gevraagd over heldere beslisregels die de transparantie van de besluitvorming waarborgen en die de kans op politisering van het besluit over
de vergaderwijze in een politiek orgaan verkleinen. Daarbij is tevens de
vraag voorgelegd welke criteria daarbij van belang zijn om tot een
beslissing te komen en hoe deze beslisregels in het bestaande organieke
systeem kunnen worden ingepast.
Hybride vergaderen
Het afgelopen jaar is gebleken dat vormen van hybride vergaderen een
goede aanvulling op de huidige werkwijze zouden kunnen zijn. Uit de
praktijk hoor ik de wens om hybride vergadervormen mogelijk te maken.
Dit ziet op beraadslaging, maar voornamelijk ook op de mogelijkheid tot
hybride stemming. Vooral voor grotere volksvertegenwoordigingen kan
stemmen in een volledig digitale omgeving een langdurig proces zijn.
Onder hybride beraadslaging en besluitvorming wordt de situatie
verstaan waarin leden van een decentrale volksvertegenwoordiging zowel
fysiek als digitaal op een gelijkwaardige wijze kunnen deelnemen aan de
beraadslaging en/of besluitvorming. Onder de Tijdelijke wet is hybride
beraadslaging en besluitvorming niet mogelijk. Om het besluit over het al
dan niet mogelijk maken van hybride vormen van vergaderen te kunnen
nemen, laat ik de argumenten voor en tegen hybride beraadslaging en
besluitvorming in de volle breedte in beeld brengen.
Functionele eisen en technische ontwikkelingen
Om digitale, en mogelijk hybride, beraadslaging en besluitvorming
mogelijk te maken, is het van belang dat duidelijk is welke functionele
eisen nodig zijn voor een goede en veilige vergadering. De Evaluatiecommissie heeft met betrekking tot de technische uitdagingen van digitale
beraadslaging en besluitvorming concrete aanbevelingen gedaan. In de
wetenschap dat techniek zich continu ontwikkelt, is het de vraag hoe we
tot toekomstbestendige regels zouden kunnen komen. Het streven is te
komen tot regels waarbij snelle technologische ontwikkeling niet direct tot
aanpassing hoeft te leiden. Om die reden worden de eisen vanuit het
staatsrecht en de techniek voor een goede digitale of hybride vergadering
geïnventariseerd. Ook wordt aandacht besteed aan de (on)mogelijkheid
van digitale beraadslaging en besluitvorming in besloten vergaderingen.
De vraag is of dit een realistische mogelijkheid kan zijn of dat deze bij
voorbaat moet worden uitgesloten, zoals in de Tijdelijke wet gebeurd is.
Fysiek vergaderen
Aanvullend aan bovengenoemde verkenningen naar digitale en hybride
beraadslaging en besluitvorming laat ik eveneens een analyse uitvoeren
naar de overwegingen die ten grondslag liggen aan het uitgangspunt van
fysiek vergaderen. In de toelichting op de Tijdelijke wet en bij de parlementaire behandeling is het standpunt bevestigd dat fysiek vergaderen de
norm blijft. In deze analyse worden de argumenten onderzocht en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 424, nr. 14

3

gewogen, zodat het uitgangspunt van fysiek vergaderen een stevige,
actuele onderbouwing heeft. Deze analyse kan ook bijdragen aan de
uitgangspunten achter de norm van fysiek vergaderen te vertalen naar
digitale en hybride vergaderingen.
Tijdpad
Ik verwacht voor de zomer de verkenningen te hebben afgerond en een
eerste schets van de mogelijke permanente regeling te kunnen geven. Ik
betrek daar dan ook de verlenging van de tijdelijke wet bij. Mijn
voornemen is dat na de zomer een wetsvoorstel in consultatie kan gaan.
Over de voortgang zal ik uw Kamer berichten.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 424, nr. 14

4