Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

863
Vragen van het lid Sylvana Simons (BIJ1) aan de Minister van Justitie en
Veiligheid over de speech van Minister Yeşilgöz-Zegerius tijdens de HJ
Schoo-lezing van 2022 (ingezonden 5 oktober 2022).
Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) (ontvangen
28 november 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023,
nr. 485.
Vraag 1
Zitten er volgens u momenteel partijen in de Tweede Kamer die behoren tot
de «woke» beweging of zich schuldig maken aan «wokeisme», en zo ja
welke?1 Kunt u dit nader toelichten aan de hand van wat volgens u kenmerken zijn van «wokisme» in een politieke partij? Mits er «woke» partijen in de
Tweede Kamer zitten, vindt u deze partijen een gevaar voor de rechtsstaat?
Antwoord 1
In mijn definitie staan wokisten niet open voor inhoudelijk debat en willen zij
onderwerpen, standpunten en meningen onbespreekbaar maken. Het
parlementaire proces, waarvan politieke partijen deel uitmaken, heeft juist als
doel het inhoudelijke debat aan te gaan.
Vraag 2
Zou u kunnen toelichten welke standpunten en meningen onbespreekbaar
gemaakt worden door zogenaamde «wokeisten»? Zou u kunnen ophelderen
of u vindt dat het onbespreekbaar maken van iets gelijk staat aan discriminatie? Hoe zet u de dreiging van het zogenaamd «wokeisme» af tegen het
toenemende terreurrisico vanuit extreemrechts?
Antwoord 2
Ik zou het onbespreekbaar maken van onderwerpen niet gelijk willen stellen
met discriminatie. Ik vind het wel zorgelijk als het open debat geschuwd
wordt. Dat gaat contrair aan onze democratische samenleving. Wokisme dient
in het openbare debat bestreden te worden. De aanpak van (de dreiging van)
terrorisme kent een veelzijdiger aanpak die ook een sterke repressieve
component heeft. Ik heb hiervan ook voorbeelden gegeven in mijn lezing.

1

ah-tk-20222023-863
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

VVD, HJ Schoo-lezing door Dilan Yeşilgöz-Zegerius (https://www.vvd.nl/hj-schoo-lezing-doordilan-yesilgoz-zegerius/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Vraag 3
Bent u het eens met de stelling dat er recentelijk een groeiende ruimte is
ontstaan voor racisme, antisemitisme en moslimhaat binnen het maatschappelijk debat en dat dit de democratische rechtsstaat bedreigt? Zo ja, zou u
kunnen toelichten wat u hieraan gaat doen? Kunt u aangeven of u het van
belang acht dat mensen zich hier tegen uitspreken?
Antwoord 3
Racisme, antisemitisme, moslimhaat en andere vormen van discriminatie zijn
onacceptabel en horen niet thuis in het maatschappelijk debat. Het kabinet zet
sterk in op de aanpak hiervan. De aanstelling van de Nationaal Coördinator
tegen Discriminatie en Racisme en de Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding zijn belangrijke pijlers van deze aanpak. De coördinatoren hebben
onlangs hun respectievelijke plannen aan uw Kamer aangeboden.
Zoals ik ook in de H.J. Schoolezing heb gezegd, acht ik het van groot belang
dat mensen zich tegen discriminatie en racisme blijven uitspreken.
Vraag 4
Zou u willen ingaan op het citaat: «Het is een gevaarlijk misverstand dat er
zoiets zou bestaan als het recht om niet gekwetst te worden. Het is gevaarlijk,
omdat mensen dan de neiging hebben om zich ernaar te gaan gedragen. Dat
leidt tot zelfcensuur. Om gedoe te voorkomen. Om geen vuur te trekken. Om
je baan te houden. Om niet gecanceld te worden.» en hierbij toelichten wat
het verschil is tussen zelfcensuur en respect hebben voor de identiteit of
achtergrond van een ander? Bent u het eens met de stelling dat veel mensen
hun baan verliezen door – en zich aanpassen uit angst voor – haat en
discriminatie? Zou u zich niet eerder daar op moeten richten in tegenstelling
tot angst voor «cancel culture»?
Antwoord 4
Vrijheid van meningsuiting is in een democratische rechtsstaat als Nederland
een groot goed en een belangrijke pijler van onze samenleving. In mijn lezing
heb ik uiteengezet dat het grondrecht om in vrijheid je mening te kunnen
uiten, kan betekenen dat thema’s worden besproken die kwetsend kunnen zijn
voor mensen. Dat het voeren van debat kwetsend kan zijn voor mensen, mag
niet een reden zijn om het debat niet te voeren. Zelfcensuur hoort dus niet
thuis in het debat.
Als de stelling is dat mensen die slachtoffer zijn van haat en discriminatie en
daardoor hun baan verliezen, dan wel dat mensen die zich op de werkvloer
niet durven te uiten of geuite discriminatie op de werkvloer niet durven aan
te kaarten uit angst hun baan te verliezen, dan ben ik van mening dat dat een
probleem is dat eveneens moet worden aangepakt. Ik zie niet in dat hoe het
voeren van een debat en de problematiek van discriminatie op de werkvloer
elkaars tegengestelde zouden zijn.
Vraag 5
Zou u willen ingaan op het citaat: «De meest extreme uitingen op de flanken
hebben feitelijk heel weinig te maken met ons dagelijks leven en de
uitdagingen waar mensen thuis elke dag mee bezig zijn.» en hierbij kunnen
toelichten over wie er wordt gesproken betreffende het woord «ons»?
Classificeert u de eerder in de speech genoemde uitingen over institutioneel
racisme bij de politie als extreme uitingen? Erkent u dat bevolkingsgroepen in
dit land te maken krijgen met institutioneel racisme en discriminatie vanuit de
politie? Erkent u dat asielzoekers dagelijks te maken hebben met onmenselijke omstandigheden door wanbeleid van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid? Kunt u uw antwoorden toelichten?
Antwoord 5
Met de meest extreme uitingen doel ik onder meer op recente voorvallen
waarbij een nazivlag achter een van mijn collega-Ministers is gephotoshopt of
een andere collega aan huis bedreigd werd. Dat staat ver van het dagelijks
leven van – hopelijk – veruit de meeste inwoners van ons land.
Over het vraagstuk van racisme bij de politie wordt al geruime tijd steeds
opener gecommuniceerd. Elk incident waar racisme een rol speelt is er een
teveel, en dat probleem wordt ook onderkend. Ook de problemen bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

opvang van asielzoekers worden erkend. Zoals ook duidelijk wordt gemaakt
in mijn lezing, hebben mijn uitspraken daar geen betrekking op.
Vraag 6
Zou u willen reflecteren op het deel van de speech waarin u refereert aan het
aspect van de democratische rechtsstaat dat iedereen die aanklopt voor hulp
ook toegang heeft tot het recht? Vallen vluchtelingen onder deze groep
mensen? Indien ja, zou u dan kunnen reflecteren op het falen van het huidige
kabinet om dit principe waar te maken in Ter Apel?
Antwoord 6
De democratisch rechtsstaat kenmerkt zich inderdaad door onder andere de
toegang tot het recht voor iedereen. Dat is ook het geval voor asielzoekers en
vluchtelingen.
Vraag 7
Zou u willen ingaan op het citaat: «Als je in ons land meedoet, bijdraagt, en
je aan de regels houdt van hoe we met elkaar omgaan, dan is de overheid er
voor je. Dan kun je rekenen op steun. We houden je veilig, we leveren goede
zorg, goed onderwijs en een dak boven je hoofd. We zorgen voor je, als het
niet goed met je gaat.» en aangeven of u erkent dat door etnisch profileren
vanuit de politie veel Nederlanders zich onveilig voelen? Bent u het eens met
de stelling dat de toenemende dreiging van extreem rechtse aanvallen op
journalisten, activisten, politici, en wetenschappers een gevaar is voor de
democratische rechtsstaat? Zou u kunnen reflecteren op het falen van
voorafgaande Ministeries van Justitie en Veiligheid in het waarborgen van de
in het citaat genoemde afspraak?
Antwoord 7
Ik kan mij goed voorstellen dat mensen zich onveilig voelen indien er sprake
is van etnisch profileren. Hoe vaak dat het geval is, en hoe vaak dat door
betrokkenen zo ervaren wordt, is mij niet bekend.
Iedere vorm van agressie en geweld tegen mensen met een publieke taak,
zoals politie-agenten, en journalisten is een bedreiging voor de democratische rechtstaat, ongeacht uit welke hoek de dreiging komt. Voor mensen met
een publieke taak zijn verschillende trajecten opgezet met het afgeronde
Programma Veilige Publieke Taak en de huidige Taskforce Onze hulpverleners
veilig die in 2020 is opgericht. Voor journalisten is in 2019 PersVeilig
opgericht waarin de Nederlandse Vereniging van Journalisten, het Genootschap van Hoofdredacteuren, politie en het Openbaar Ministerie samenwerken om de positie van journalisten te versterken en deze beroepsgroep beter
te beschermen (waaronder het Flexibel Beschermingspakket Freelancers).
Verder heb ik in mijn speech aangegeven dat de overheid zelf een verantwoordelijkheid draagt voor het verlies aan vertrouwen, onder meer door de
toeslagenaffaire en de aardbevingen in Groningen als gevolg van de
gaswinning.
Vraag 8
Zou u willen ingaan op het citaat van Kim Putters die u benoemde in de
speech: «Aannames over wat burgers wel en niet zullen en kunnen doen,
kloppen vaak niet of blijken onrealistisch. Als de overheid de situatie van
mensen niet begrijpt, is beleid niet alleen ineffectief, maar kunnen de gekozen
oplossingen de problemen zelfs vergroten.» En het citaat: «Man of vrouw:
vind een paar ballen en wees weerbaar, zou ik zeggen. In een open samenleving moet je een schild ontwikkelen.» en aangeven of u het eens bent met de
stelling dat het een onrealistische aanname is dat kwetsbare burgers zich op
korte termijn weerbaar zullen maken tegenover ernstige beledigingen ten
aanzien van hun levenswijze? Hoe reflecteert u op de afweging tussen hoe
belangrijk het is om een persoonlijk schild te ontwikkelen, in tegenstelling tot
de taak van de overheid om kwetsbare burgers te beschermen tegen
discriminatie en uitsluiting?
Antwoord 8
Het aangehaalde citaat ziet niet alleen op kwetsbare burgers, maar op
burgers in het algemeen. Voor iedereen zal het moeilijk zijn om op korte
termijn voldoende weerbaarheid te ontwikkelen tegen ernstige beledigingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

ten aanzien van de eigen levenswijze. In het geval van ernstige beledigingen
staat het individu dan ook niet alleen. Ik roep dan ook eenieder op om zich
daartegen uit te spreken. Door opvoeding en onderwijs kan voorkomen
worden dat het zo ver komt. Ultiem zijn er juridische middelen om corrigerend op te treden. Zowel het civiele als het strafrecht geeft daarvoor
handvaten. Ik zie dan ook geen tegenstelling tussen het ontwikkelen van een
persoonlijk schild tegen moeilijke situaties enerzijds en anderzijds de taak van
de overheid om burgers te beschermen tegen discriminatie en uitsluiting.
Vraag 9
Erkent u dat instituties binnen Nederland, zoals universiteiten, de mogelijkheid hebben mensen te weerhouden van openlijk zichzelf te zijn, zich uit te
spreken, hun leven te leiden zoals ze dat willen, of hun mening te uiten door
onvoldoende veiligheid te faciliteren? Bent u het eens met de stelling dat het
aanbieden van veilige ruimtes kan helpen een democratische cultuur te
faciliteren en daardoor bij te dragen aan een veiliger land?
Antwoord 9
Veiligheid in het algemeen is dienstig aan democratie. Veiligheid is een
basisbehoefte en daarom is het zorgen voor veiligheid – ook historisch gezien
– een kerntaak van de overheid. Ik meen dat het nodeloos inperken van een
open debatcultuur – door het kunstmatig creëren van zogenaamde veilige
zones waar mensen verschoond kunnen blijven van (voor hun) onwelgevallige geluiden – tegengesteld is aan onze democratische waarden.
Vraag 10
Hoe verhoudt u zich ten opzichte van de toelichting die vermeld staat onder
artikel 11 van de Europese Grondwet waarin staat: «Daar de uitoefening van
deze vrijheden plichten en verantwoordelijkheden met zich brengt, kan zij
worden onderworpen aan bepaalde formaliteiten, voorwaarden, beperkingen
of sancties, die bij de wet zijn voorzien en die in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de nationale veiligheid, territoriale
integriteit of openbare veiligheid, het voorkomen van wanordelijkheden en
strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de goede zeden, de
bescherming van de goede naam of de rechten van anderen, om de
verspreiding van vertrouwelijke mededelingen te voorkomen of om het gezag
en de onpartijdigheid van de rechterlijke macht te waarborgen.» in relatie tot
het citaat van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat behandeld
werd in uw speech? Bent u het eens met de stelling dat het opleggen van
beperkingen voor racistisch taalgebruik een fundamenteel aspect is van het
beschermen van de democratische rechtsstaat? Indien dit het geval is, zou u
kunnen reflecteren op de rol van «wokeisten» in het beschermen van deze
democratische principes in tegenstelling tot de toenemende prominentie van
racistisch taalgebruik vanuit extreemrechts?
Antwoord 10
Racistisch taalgebruik past niet binnen de democratische rechtstaat en is dan
ook wettelijk verboden. Daar waar «wokisten» of anderen zich verzetten tegen
racistisch taalgebruik kunnen zij op mijn steun rekenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4