Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

30 015

Bodembeleid

Nr. 58

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 april 2019
Op 23 mei 2018 heb ik uw Kamer geïnformeerd over mijn bodemstrategie
(Kamerstuk 30 015, nr. 54) en tijdens de behandeling van de begroting
2019 van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV)
heb ik toegezegd uw Kamer te informeren over een nationaal programma
landbouwbodems. De afgelopen maanden ben ik in gesprek gegaan met
verschillende partijen om te komen tot afspraken voor een bodemprogramma. Deze brief gaat in op de voortgang van dit programma.
Hiermee geef ik tevens uitvoering aan de motie van leden Geurts,
Dik-Faber, Lodders en De Groot (Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 31) die de
regering verzoekt om zo snel mogelijk te komen met een uitvoeringsagenda voor verbetering bodembeheer en plantgezondheid, aanwending
van meststoffen, met acties zoals pilots en vereenvoudiging van mestwetgeving en tevens de regering verzoekt om onderzoek te doen naar
financieringsmogelijkheden voor innovatief en slim bodembeheer in het
kader van klimaatadaptatie, mestgebruik en de bewerking en verwerking
van mest.
Goede bodem basis voor kringlooplandbouw
Mijn streefdoel is dat alle landbouwbodems in Nederland (1,8 miljoen
hectare) in 2030 duurzaam worden beheerd en dat de inspanningen voor
duurzaam bodembeheer ook door de samenleving worden gewaardeerd.
Zoals ik in de bodemstrategie heb aangegeven, staan we als samenleving
voor grote, uitdagende opgaven op het gebied van klimaat, voedselzekerheid en -veiligheid, biodiversiteit en waterkwaliteit. Landbouwbodems
van goede kwaliteit vormen niet alleen een belangrijke basis, maar ook
een voorwaarde voor het realiseren van die opgaven.
Duurzaam bodembeheer leidt tot een betere bodemvruchtbaarheid voor
de landbouw en levert de samenleving duurzamer geteelde gewassen als
basis voor duurzaam voedsel op, een betere waterkwaliteit en grotere
waterbuffering, een grotere biodiversiteit en draagt bij aan de klimaat-

kst-30015-58
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 015, nr. 58

1

opgave. Maatregelen voor duurzaam bodembeheer zijn onder meer
teeltplanoptimalisatie met robuuste rassen, vanggewassen en rustgewassen, minder of ondiep bewerken van de bodem, gebruik van lichtere
machines en bemesten met organische stof van goede kwaliteit.
Duurzaam bodembeheer draagt wezenlijk bij aan de kringlooplandbouw
en het herstellen van de balans tussen landbouw en natuur; een van de
belangrijke speerpunten van mijn beleid, zoals uitgewerkt in de LNV-visie
«Waardevol en verbonden».
Nationaal programma landbouwbodems
Om te komen tot mijn streefdoel ben ik gestart met het nationaal
programma landbouwbodems. Het doel van dit programma is om
publieke en private partijen te committeren aan het streefdoel: alle
Nederlandse landbouwbodems duurzaam beheerd in 2030 en gezamenlijke (publiek en privaat) inspanningen daarop te verrichten. Daarbij
worden de volgende uitgangspunten in acht genomen:
– kennis ontwikkelen en delen als basis voor het programma;
– komen tot eenduidige en praktische instrumenten om de bodemkwaliteit te meten en duurzaam bodembeheer te monitoren;
– aansluiten bij de prakrijk en bestaande initiatieven;
– duurzaam bodembeheer economisch aantrekkelijk maken.
Begin dit jaar heb ik een bestuurlijk overleg gehad met diverse partijen uit
de agroketen. Alle aanwezige partijen committeren zich aan het
streefdoel, onderschrijven de uitgangspunten van het nationaal
programma landbouwbodems en gaan hier in gezamenlijkheid aan
werken. Op 10 april heb ik een vervolgbijeenkomst georganiseerd met
diverse publieke en private partijen om bredere aansluiting bij dit
programma te realiseren. Besproken is hoe met elkaar een aantal concrete
thema’s verder uit te werken en hoe we elkaars positieve energie op dit
onderwerp kunnen benutten.
De aansturing van het programma ga ik de komende maanden met
betrokken partijen vormgeven, mede in relatie tot het ontwerpKlimaatakkoord. Gezien het belang van het bodemprogramma en om de
voortgang erin te houden, ga ik op zoek naar een onafhankelijk voorzitter
voor dit programma.
Rond de zomer ga ik een brede bodemtop organiseren voor allerlei
betrokkenen en initiatiefnemers rondom betere landbouwbodems om het
programma breed te delen, en vooral kennis en ervaringen uit te laten
wisselen. Dit zal een jaarlijks terugkerende top worden, om de voortgang
te peilen op weg naar ons streefdoel: alle Nederlandse landbouwbodems
duurzaam beheerd in 2030.
Aandachtgebieden komend jaar
In 2019 ga ik werken aan het meetbaar maken van het streefdoel:
duurzaam beheerde landbouwbodems. Ik wil een nulmeting doen naar de
status van landbouwbodems in Nederland en samen met belanghebbenden een eenduidig meetinstrumentarium ontwikkelen voor bodemkwaliteit en bodembeheer.
In het ontwerp van het Klimaatakkoord ben ik met partijen diverse acties
overeengekomen voor extra koolstofvastlegging in landbouwbodems, die
grotendeels binnen het bodemprogramma (zullen) worden uitgevoerd. De
middelen uit de klimaatenvelop voor 2019 (6 miljoen euro) zal ik onder
meer inzetten voor:
– Benodigde kennisprojecten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 015, nr. 58

2

–
–

De opschaling van ingezette praktijkprojecten koolstofvastlegging en
duurzaam bodembeheer;
Nieuwe projecten gericht op eenduidige en praktische instrumenten
voor bodemkwaliteit.

Ingezette acties afgelopen tijd
Het nationaal programma landbouwbodems wordt uitgewerkt langs vier
sporen (kennis, beleid, agroketen en regionaal). Intussen zijn vanuit de
vier sporen met diverse betrokken partijen verdere acties ondernomen.
Kennis
Kennisontwikkeling en -verspreiding over brede bodemkwaliteit
(nutriënten en koolstof, bodemstructuur en bodemleven) en handelingsperspectief voor duurzaam bodembeheer vormen de basis voor het
werken naar het streefdoel. Dit wordt ook in het ontwerp-Klimaatakkoord
(Kamerstuk 32 813, nr. 263) benadrukt en is sterk naar voren gekomen in
het recente bestuurlijk overleg.
Ik heb in 2018 ruim 5 miljoen euro bijgedragen aan deze kennisontwikkeling en -verspreiding, en heb daarmee de volgende acties ondernomen:
– Samen met het bedrijfsleven werk ik in de publiek-private samenwerking (PPS) Beter bodembeheer (2017–2020) aan de uitwerking van de
volgende hoofdthema’s:
o Organisch stofbeheer en gebalanceerde bemesting;
o Nuttig bodemleven en beheersing van bodempathogenen;
o Ondergrondverdichting, voorkomen en opheffen;
o Indicatoren bodemkwaliteit en integratie in bodemadvies.
– In aansluiting op deze vormen van publiek-private samenwerkingen
heb ik in 2018 vanuit de klimaatopgave opdracht gegeven aan een
kennisconsortium onder leiding van de Wageningen University &
Research voor diverse onderzoeks- en praktijkprojecten om met
duurzaam bodembeheer extra koolstof vast te leggen.
Tevens investeer ik in een bredere verspreiding van kennis over duurzaam
bodembeheer in het groen onderwijs en de ontwikkeling van een aparte
lesmodule duurzaam bodembeheer en klimaat. Daarnaast draag ik bij aan
de uitvoering van een bodemkennisproject voor jonge boeren, een breed
pakket aan cursussen voor adviseurs om hun kennis over duurzaam
bodembeheer te verbreden, en een praktijkproject bodemverdichting.
Beleid
Ik zie het als mijn taak om het Rijksbeleid waar nodig zodanig bij te stellen
dat positieve prikkels voor duurzaam bodembeheer worden gerealiseerd.
Daartoe zijn de volgende acties in gang gezet:
– Afgelopen najaar ben ik gestart met de herziening van het pachtbeleid.
Duurzaam ondernemersklimaat en duurzaam bodembeheer zijn
belangrijke uitgangspunten voor het nieuwe pachtstelsel. Langjarige
relaties tussen pachters en verpachters maken duurzaam bodembeheer beter mogelijk, omdat investeringen in de bodem dan beter
terugverdiend kunnen worden. Meer informatie over de herziening van
het pachtbeleid kunt u lezen in de brief Standpunt herziening pachtbeleid (Kamerstuk 27 924, nr. 73).
– In overleg met het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is het beleid van het Rijksvastgoedbedrijf ten aanzien van
agrarische gronden herzien, waarbij een deel van de gronden weer
langjarig verpacht zullen worden middels erfpacht en bij kortlopende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 015, nr. 58

3

–

–

pacht met openbare inschrijving de voorwaarden voor duurzaam
bodembeheer worden versterkt (Kamerstukken 24 490 en 31 490,
nr. 25).
Het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid wil ik benutten om
(extra) inspanningen voor duurzaam bodembeheer te bevorderen,
zoals ook in het ontwerp-Klimaatakkoord is afgesproken.
Met een herbezinning op het mestbeleid ben ik inmiddels gestart
(Kamerstuk 33 037, nr. 321). Daarbij wordt onder andere bezien hoe
kan worden aangesloten bij de bodemstrategie. Zoals de partijen in het
ontwerp van het Klimaatakkoord zijn overeengekomen, worden er
pilots opgezet om de relatie tussen bemesting en koolstof in de bodem
te onderzoeken. Indien nodig zal ik onderzoeken of hiervoor experimenteerruimte binnen de huidige wet- en regelgeving ingezet kan
worden (Kamerstuk 32 813, nr. 263).

Agroketen
Het hoogproductieve landbouwsysteem brengt dilemma’s met zich mee
tussen belangen op de korte termijn en de lange termijn. De ondernemer
moet zijn bedrijf draaiende houden met zoveel mogelijk opbrengsten. Dit
verhoudt zich niet altijd met de langetermijninvesteringen die nodig zijn
voor een goede bodemkwaliteit.
Ik acht het van belang dat ketenpartijen ook inzetten op noodzakelijke
transitieopgaven om het mogelijk te maken dat in 2030 alle landbouwbodems duurzaam worden beheerd, zoals:
– Ontwikkeling en stimulering van het gebruik van lichtere en slimmere
machines om bodemverdichting tegen te gaan;
– De ontwikkeling van plantenrassen die dieper of intensiever wortelen
en met hoge opbrengst vroeg geoogst kunnen worden; nieuwe
teeltsystemen met voldoende maaigewassen in de rotatie of meng- en
strokenteelt;
– Nieuwe stal/bedrijfssystemen die leiden tot een hoger organische
stofgehalte in de mest.
De inzet op bijbehorende innovaties wil ik graag met partijen in 2019 in
gang zetten en aansluiten bij de in het ontwerp van het Klimaatakkoord
opgenomen acties. Tevens wil ik aansluiten bij ingezette trajecten vanuit
de agroketen.
Regionaal
Provincies, waterschappen en drinkwaterbedrijven hebben belang bij
duurzaam beheer van landbouwbodems, omdat dit bijdraagt aan de
kwaliteit van grond- en oppervlaktewater, waterbuffering (klimaatadaptatie), klimaatmitigatie en biodiversiteit.
De vele regionale initiatieven met aandacht voor beter bodembeheer
worden nu uitgebreid en versterkt met inzet van het Interbestuurlijke
Programma Vitaal Platteland. Daarnaast worden de Regiodeals waarin
regionale initiatieven voor beter bodembeheer zijn opgenomen
ondersteund.
Ik werk met partijen aan een landelijk meerjaren kennisprogramma
duurzaam bodembeheer met inzet van bodemadviseurs via het Deltaplan
Agrarisch Waterbeheer, een koepel van regionale initiatieven waarvan er
al vele bezig zijn met bodembeheer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 015, nr. 58

4

Ik merk dat partijen/stakeholders veel belang hechten aan duurzaam
beheerde bodems en hecht er veel waarde aan dit in gezamenlijkheid op
te pakken. Ik zal u op de hoogte houden van de voortgang.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 30 015, nr. 58

5