Inspectie SZW
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid

Jaarverslag 2019
Inspectie SZW

Jaarverslag 2019
nspectie Srh'

Inspectie SZW Jaarverslag 2019

Voorwoord

Voorwoord
Op het moment dat dit jaarverslag wordt gepubliceerd

Corona brengt een realiteit waarop we ons met elkaar zo goed

werkdagen of uitbuiting. Een groep waarvan zowel de omvang als

laat het coronavirus al bijna drie maanden lang ons
normale leven uit de rails lopen. De impact op
samenleving en economie is daarbij zo groot, dat het
terugblikken naar 2079 in een jaarverslag wat onwerkelijk
aanvoelt.

mogelijk aanpassen. En waarin het belang van gezond, veilig en

de kwetsbaarheid in coronatijd alleen maar toeneemt.

eerlijk werk meer dan ooit wordt onderstreept.
Met corona zien we ook grensoverschrijdende problemen voor
Voor de Inspectie SZW betekent de crisis een andere inzet van onze
capaciteit. Tijdens de periode waarin Nederland wordt gevraagd

buitenlandse werknemers. Voor mobiele werkers uit andere landen
betekent het virus nieuwe uitdagingen. Werk kan ineens wegvallen,

om zoveel mogelijk vanuit huis te werken, worden zaken telefo-

huisvesting onbetaalbaar worden en de werkgever onbereikbaar.

nisch of schriftelijk afgehandeld waar dat kan. Waar dat nodig is,

Tegelijkertijd blijft de behoefte aan buitenlandse (seizoen) werkers

bijvoorbeeld bij ernstige arbeidsongevallen of arbeidsuitbuiting,

in Nederland en veel andere EU-lidstaten bestaan. Het levert

gaat de inspectie ter plaatse. Het betekent ook het verwerken van

nieuwe vraagstukken op die het belang van de vorig jaar opge-

talloze meldingen over coronarisico's op de werkplek. En de

richte European LabourAuthority (ELA) alleen maar onderstrepen.

aanpak van fraude met coronasubsidies en -regelingen.
Daarbij is arbeidsuitbuiting of ernstige benadeling door slechte
Daarnaast zetten we stevig in op het toetsen van arbocatalogi van

werkgevers in normalere tijden vaak een begrip dat aan migranten

branches, zodat werknemers daar ook in deze tijd veilig en gezond

wordt gekoppeld, maar ook autochtone werknemers kan het nu

kunnen werken. Positief daarbij is dat sinds vorig jaar het ontbre-

sneller overkomen. Zoals bij werkgevers die het salaris niet uitbeta-

ken van een goede Risico-Inventarisatie en —Evaluatie (RI&E) direct

len, of die hun medewerkers dwingen om genoegen te nemen met

beboetbaar is. Want het belang van de RI&E telt nu des te

een slechter contract.

zwaarder, als we werknemers zo goed mogelijk willen beschermen.
Ook op het gebied van het voorkomen van blootstelling aan
Het is een nieuwe realiteit, waar we met de beschikbare instru-

gevaarlijke stoffen hebben we als Inspectie in 2019 onze inzet en

menten zo goed mogelijk op inspelen. Toch is er het afgelopen jaar

impact vergroot. Onder meer door een gespecialiseerd operatio-

op het werkterrein van de Inspectie ook veel gebeurd dat - ook in

neel team te formeren voor de versterking van het toezicht op circa

deze tijd — zeker het benoemen waard is.

40o Brzo-bedrijven. En door bij werkgevers, werknemers en
deskundigen de kennis over gevaarlijke stoffen via presentaties en

Zo is er is een start gemaakt met het stapsgewijs verdubbelen van
onze inzet voor het bestrijden van oneerlijk werk. Een belangrijke

publicaties te verhogen.

ontwikkeling als we kijken naar de grote groep werknemers die

Die kennisdeling is een voorbeeld van de contacten die we over

bedreigd wordt door het risico op onderbetaling, te lange

een steeds breder front aangaan en waarbij we graag een

4

Inspectie SZW Jaarverslag 2019

Voorwoord

constructieve dialoog voeren. Niet alleen met andere toezichthouders en overheidsinstanties, maar ook met talloze belangenvertegenwoordigers. Zoals brancheorganisaties, vakbonden, woningbouwverenigingen, vakbonden en bedrijven. Met
elkaar kunnen we meer positieve gedragsveranderingen
bereiken en risico's of misstanden voorkomen.
In dit jaarverslag staan veel voorbeelden van hoe programma's
samen met anderen in 20-19 aan deze maatschappelijke effecten
hebben gewerkt. Hoe we die effecten het beste bereiken is een
leerproces dat inmiddels de nodige positieve resultaten laat
zien. En waar we meer vruchten van zullen blijven plukken als
ons land weer op de rails staat.
Dialoog en samenwerking waar het kan en waar we kansen
zien. Waar dat niet het geval is en regels bewust worden
overtreden, grijpen we handhavend in. Met alle instrumenten
die we hebben om misstanden aan te pakken. Maar vooral om
ze te voorkomen.
Marc Kuipers

Inspecteur-generaal
Sociale Zaken en Werkgelegenheid

5

Inhoudsopgave

Inspectie SZW ! Jaarverslag 2019

Inhoudsopgave
Voorwoord

4

Samenvatting

9

Deel 1 Werken met effect

13

1

13

Focus op effect
1.1 Inleiding
1.2 Prioriteiten in 2019

Focus op effect
74 Intensivering samenwerking

1.3

2 De Staat van Eerlijk werk in 2019
2.1 Ontwikkelingen rond eerlijk werk in 2019
2.2 Een kwetsbare positie op de Nederlandse arbeidsmarkt

2.3 Kenmerken van kwetsbare werkenden:
werknemers en zzp'ers vergeleken
2.4 Ontwikkelingen in sectoren en beroepen

3

4

Opsporing, arbeidsongevallen, signalering en reflectie
31
3.1 Inzet van strafrecht voor meer effect
31
3.2 Onderzoeken naar ongevalsonderzoeken, klachten en signalen 34
3.3 Klachten en signalen
38

3.4 Signaleren en reflecteren

39

Organisatie en kerncijfers

43

Organisatieontwikkeling
4.2 Informatievoorziening: informatiegestuurd werken
4.3 Boete, Inning en Dwangsom
4.4 Medewerkers en budget
4.5 Kerncijfers Inspectie SZW

13

4.1

14
16
20

26

26
27
27

28

DEEL II Verantwoording programma's

51

5

51

Resultaten programma's
5.7 Sectorprogramma's
5.2 Themaprogramma's
5.3 Stelselprogramma's
5.4 Programma's meldingen, onderzoeken en preventie

Lijst met gebruikte afkortingen

6

43
44
45
47
47

51
74
93
99

io6

De Inspectie SZW werkt aan eerlijk,
gezond en veilig werk en
bestaanszekerheid
voor iedereen

Inspectie SZW 1 Jaarverslag 2019

Samenvatting

Samenvatting
In 2019 is de uitvoering van het Meerjarenplan 2019-2022 van
de Inspectie goed op stoom gekomen. Om je daar als Inspectie

Als het gaat om de organisatie en werkwijze geeft de Inspectie

In 2019 hebben naar aanleiding van meldingen van arbeidsuit-

in 2019 invulling aan de koers uit het meerjarenplan. Op

buiting intakegesprekken plaatsgevonden met 78 potentiële

in een jaarverslag over te verantwoorden, doet een beetje

hoofdlijnen gaat het om het toepassen van andersoortige

slachtoffers, waarvan er uiteindelijk 43 aangifte hebben

surrealistisch aan in een periode waarin de COVID-19 crisis de

interventies dan inspecties, gericht op het bereiken van meer

gedaan. Deze aangiften zijn vervolgens door het Openbaar

samenleving en economie in haar greep houdt. De Inspectie

effect. Daarnaast gaat het om informatiegestuurd werken en is

Ministerie beoordeeld. In sommige gevallen was de strafrech-

voert haar taken op een wijze uit die past bij de andere

er intensieve samenwerking met externe partners voor een

telijke aanpak niet mogelijk en is voor een bestuursrechtelijke

werkelijkheid die op het inspectiedomein is ontstaan. Het

programmatische aanpak van de belangrijkste risico's op de

aanpak gekozen.

meldingenproces is opnieuw ingericht. Om de coronameldingen te registeren en van een adequate opvolging te voorzien.

arbeidsmarkt.

In eerste instantie via toezicht op afstand, waar nodig met

De extra middelen die de inspectie kreeg op grond van het

overtreders met een mix van interventies benaderd: onaangekondigde controles, herinspecties, directiegesprekken en

Bij de aanpak van malafide uitzendbureaus zijn de bewuste

fysieke inspecties. Urgente arbeidsongevallen en misstanden

regeerakkoord, maken het mogelijk om - naast het reguliere

vragen onverminderd inspectie of onderzoek ter plekke.

inspectiewerk - flinke slagen te maken op de genoemde

strafrechtelijk onderzoek. Bij 41 procent van de inspecties

Programma's intensiveren alternatieve interventies. Actieve

prioriteiten. De instroom van 172 nieuwe medewerkers is

worden overtredingen geconstateerd, die vooral betrekking

inspecties ter plekke zijn opgeschort, tenzij er aanleiding is om

daarbij een belangrijke factor. Een groot deel betreft inspec-

hebben op illegale tewerkstelling. In 2019 is voor ruim 2,2

wel ter plekke te gaan. De Risicio Inventarisatie en -Evaluatie is
aangepast op het corona risico. Uiteraard moeten inspecteurs

teurs en rechercheurs. Zij volgden in 2019 een interne opleiding
en sommigen van hen waren al in 2019 operationeel inzetbaar;

miljoen euro aan boetes opgelegd. Belangrijk aandachtspunt
zijn de notoire overtreders die na een boete weer een doorstart

zelf veilig hun werk te kunnen doen. De Inspectie zet alles op

anderen zullen volgen in 2020. De extra medewerkers, die tot
aan 2023 zullen instromen, worden voor het meerendeel

maken; zij zijn in 2019 onderworpen aan herinspecties en extra

alles om in deze COVID-19 crisis haar wettelijke taken en
verantwoordelijkheid zo goed als mogelijk te borgen.

ingezet op eerlijk werk en arbeidsuitbuiting.

In 2019 werkte de Inspectie verder aan de prioriteiten uit het
Meerjarenplan 2019-2022, zoals fors meer inzetten op de

Meer inzet op aanpak eerlijk werk en arbeidsuitbuiting
Onderbetaling, illegale arbeid en arbeidsuitbuiting zijn

digheid, fraude door personen die werkzaam waren op de

aanpak van oneerlijk werk en arbeidsuitbuiting. Maar ook:

hardnekkige problemen die de Inspectie in deze programma-

identiteit van een ander persoon (zogeheten look-a-likes), misbruik van stage na opleiding en postbusondernemingen.

controles, met als doel hun criminele activiteiten te stoppen.
Bij het programma Schijnconstructies was het onderzoek in
2019 vooral gericht op de platformeconomie, schijnzelfstan-

intensivering van het voorkomen van blootstelling aan

periode met voorrang wil aanpakken. Het programma

gevaarlijke stoffen en het opvoeren van het aantal gezamen-

Arbeidsuiting zorgde ervoor dat in 2019 meer situaties van

Verder zijn op verzoek van werkgever- en werknemersorgani-

lijke inspecties met andere inspectiediensten bij grote

uitbuiting werden gestopt, om zo slachtoffers uit hun benarde

saties 40 onderzoeken verricht naar het niet naleven van

chemische bedrijven. De aanpak van arbeidsmarktdiscrimina-

situatie te halen. Verder is een informatiepunt ingericht om

cao-bepalingen. Daarbij bleek dat in zestien zaken sprake was

tie is versterkt en op het terrein van arbeidsomstandigheden

snel vast te stellen of meldingen over mogelijke arbeidsuitbui-

van overtredingen. In samenwerking met de Immigratie- en

wordt meer ingezet op de preventieve aanpak.

ting een bestuurlijk traject of strafrechtelijk onderzoek vergen.

Naturalisatiedienst (IND) zijn 176 onderzoeken naar mogelijk

9

Samenvatting

Inspectie SZW I Jaarverslag 2019

gefingeerde dienstverbanden uitgevoerd. In meer dan de helft

De problematiek aan de onderkant van de arbeidsmarkt kreeg

van de gevallen heeft de IND, op basis van het van de Inspectie

als maatschappelijk thema in 2019 de nodige aandacht. De

Het nalevingspercentage in de (gecertificeerde) asbestsector is
gestegen van 63 procent naar 74 procent. Het vaststellen van

ontvangen rapport van bevindingen, de aanvraag voor de

Inspectie liet in de 'Staat van Eerlijk werk 2019' zien wat vanuit

overtredingen werd bemoeilijkt, omdat sommige asbestsa-

verblijfsvergunning afgewezen.

de inspectiepraktijk de mechanismes zijn die oneerlijk - maar

neerders stopten met werken zodra de Inspectie wordt gesigna-

Ook in andere (sector)programma's blijft de inspanning op

ook onveilig en ongezond - werk in de hand werken. De

leerd. Daardoor is het daadwerkelijke nalevingspercentage in

eerlijk werk in wig onveranderd hoog. Zo werd in het

bevindingen van de Inspectie in het rapport gaan vooral over

werkelijkheid waarschijnlijk lager. De Inspectie deed meldingen

programma Bouw en infra ingezet op de ketenaanpak en het

de mogelijkheden die werkgevers hebben om een grote

over bedrijven met ernstige overtredingen, waardoor certifice-

aanspreken van grote opdrachtgevers (bijvoorbeeld woning-

variatie aan soorten arbeidsrelaties aan te gaan, waarmee de

rende instellingen over gingen tot schorsing van 13 bedrijven.

bouwcorporaties) die rekening moeten houden met de norm

wet- en regelgeving ontdoken of ondermijnd wordt en die

Van één bedrijf werd het certificaat ingetrokken.

van eerlijk werk bij de opdrachtverlening. Het handhavingsper-

Arbeids(markediscriminatie

centage bij inspecties in de glastuinbouw blijkt in 2019

leiden tot oneerlijke concurrentie. Om de informatie over (on)
eerlijk werk te verbeteren, is in 2019 verder gewerkt aan de

minstens 53 procent te zijn. In de beauty branche zijn in 2019

Monitor eerlijk werk. Een tussenresultaat laat zien dat bij een

In juli 2019 is een voortgangsrapportage Actieplan

97 ondernemingen geïnspecteerd, waarbij in 25 gevallen

aselecte steekproef van Zoo bedrijven een kwart van de

Arbeidsdiscriminatie (inclusief een actieplan 2018-2021) tot

overtredingen zijn geconstateerd op het gebied van arbeidstij-

werkgevers de regels rond eerlijk werk overtreedt.

den, werkvergunningen en onderbetaling. Met name bij de

stand gekomen. Verder heeft de Inspectie SZW bij 70 procent
van de inspecties een eis tot naleving opgelegd, wat vooral te

nagelstudio's zijn er aanwijzingen dat een groep ondernemin-

Blootstelling gevaarlijke stoffen

maken had met een onvolledige Risico-Inventarisatie en

gen mogelijk een dekmantel is voor anderszins criminele of
ondermijnende activiteiten.

In 2019 is een gespecialiseerd team gevaarlijke stoffen
geformeerd. Uit controle blijkt dat veel werkgevers nog

-Evaluatie (RI&E) of onvoldoende voorlichting en onderricht
geven.

In de schoonmaaksector was vooral aandacht voor onderzoek

gevaarlijke stoffen. Ze hebben de gevaren van deze stoffen

Meer aandacht voor gezond en veilig werken met nadruk op

in een aantal deelsectoren om daar de problematiek goed in

onvoldoende in beeld. Inspecteren werkt: bij een tweede

preventie

controle blijken grofweg tweemaal zoveel werkgevers de regels

Ook in 2019 loopt het aantal meldingen van ernstige arbeidsbaar is voor actieve inspecties. De stijging van capaciteit die
nodig was voor ongevalsonderzoeken en meldingen gezond en

onvoldoende aandacht hebben voor blootstelling aan

kaart te brengen. Verder is in 2019 een inspectieronde gestart
in de schoonmaak bij hotels in Amsterdam, waarbij veel
samengewerkt met de gemeente. In de zorgsector is prioriteit

na te leven. Ook is het gemiddelde aan carcinogene, mutagene
en reprotoxische (CMR) stoffen waarmee de bedrijven werken,
afgenomen van 29 naar 21. In 2019 heeft de Inspectie haar

gelegd bij het inspecteren van thuiszorgondernemingen op

bijdrage aan de gezamenlijke controles en toezicht op grote

veilig werk is in 2019 tot staan gebracht. In 2019 is een

naleving van de Wet minimumloon (WML) en arbeidstijden. Bij

chemische bedrijven (Brzo) geïntensiveerd; de deelname is

gedifferentieerde aanpak van ongevalsonderzoek voortgezet,

43 procent van de werkgevers zijn overtredingen geconsta-

gestegen van 6o procent in 2018 naar 7o procent. Dit gebeurt

met als doel het veiligheidsniveau en —bewustzijn van

teerd en waarschuwingen of boetes opgelegd. Bij een

via het samenwerkingsverband Brzo+, waarin naast de

bedrijven waar een arbeidsongeval heeft plaatsgevonden te

geselecteerd aantal werkgevers is een herinspectie uitgevoerd,

Inspectie SZW zes Omgevingsdiensten, Veiligheidsregio's en

waarbij in bijna de helft van de gevallen opnieuw overtredin-

het Openbaar Ministerie betrokken zijn.

verhogen. De eerste resultaten van een pilot laten gunstige
resultaten zien.

ernstige misstanden zijn aangetroffen en aangepakt. Hierbij is

gen werden geconstateerd.

10

ongevallen op. Dit heeft invloed op de capaciteit die beschik-

Inspectie SZW 1 Jaarverslag 2019
In 2019 heeft de Inspectie ingezet op een intensivering van de
naleving van de kernverplichtingen van de

Samenvatting
bijvoorbeeld campagnes (#daspaseerlijk) en een app voor

Programma's zoeken ook in 2019 samenwerking met branche-

checken op gevaarlijke stoffen.

organisaties, werkgevers- en werknemersorganisaties,

Inspectie begonnen om vanuit het programma Psychosociale

Meer samenwerken met externe partijen

Op het gebied van gevaarlijke stoffen wordt geïnvesteerd in

Arbeidsbelasting (PSA) bij een groep van circa 400 bedrijven

Omdat voor een sterker maatschappelijk effect een intensieve
samenwerking met andere partijen onmisbaar is, wordt in 2019

nieuwe kennis door samenwerking met de Nederlandse

de samenwerking met deze stakeholders op verschillende
niveaus verstevigd. Zo investeerde de Inspectie veel in

zoek (TNO) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en

Organisatie en werkwijze

Europese samenwerking, onder andere door nauw betrokken

Inspectie aangesloten op een initiatief van het kennisinstituut

Het programmatisch werken heeft zich steviger verankerd in de

te zijn bij de officiële oprichting van de Europese arbeidsautori-

Stigas. Op het gebied van Bouw en infrastructuur is samen met

organisatie; in 2019 zijn er minder (17) maar tegelijk ook

teit (ELA — European Labour Authority). De samenwerking met de

Bouwend Nederland een gesprek aangegaan met een aantal

robuustere programma's. De omslag van realisatie van het
beoogde aantal inspecties naar het werken aan maatschappe-

Belastingdienst is verstevigd met het oog op uitwisseling van

grote opdrachtgevers en opdrachtnemers over moreel

gegevens over schijnzelfstandigheid. Opsporing is intensiever

leiderschap in de bouw.

Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet). Eind 2019 is de

(schriftelijke) controles uit te voeren op de volledigheid van de
vereiste RIE7E.

lijk effect, is in 2019 doorgezet. Binnen programma's vergt dat
een andere manier van denken en werken: er wordt niet alleen

onderzoeksinstituten en private handhavingsorganisaties.

Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk onderMilieu (RIVM). In het programma Agrarisch en groen is de

gaan samenwerking binnen Europol, de internationale

naar het uitvoeren van inspecties gekeken, maar ook naar

politieorganisatie van de Europese Unie. Binnen de Inspectie is
een eigen liaisonofficier actief, die zich onder meer richt op

andere interventies die (afhankelijk van doelgroep, motieven

meer bekendheid van de Inspectie SZW bij nationale en

in 2019 gewerkt aan het ontsluiten en bruikbaar maken van

voor niet-naleving en situatie) meer effect kunnen sorteren.

internationale opsporingsdiensten.

zowel interne- als externe databronnen. Dit heeft bijgedragen

Op het gebied van eerlijk werk zijn de Landelijke Stuurgroep

werk. Zo krijgen ze gerichte informatie via een app op hun

Interventieteams (LSI) en de Regionaal Informatie en Expertise

smartphone of tablet. Ook kunnen zij makkelijker informatie
registreren in het digitale zaakdossier op de plek waar de

Het kiezen van de meest effectvolle interventies wordt
daarmee ook beter onderbouwd vanuit gedragswetenschappelijk inzichten.

informatiegestuurd werken
Om informatiegestuurd werken op een hoger plan brengen, is

aan een betere ondersteuning van inspecteurs in hun dagelijks

Zo is in het programma Bouw en infra - naast het regulier

Centra (RIEC's) belangrijk. In zuig heeft de LSI een gezamenlijk
meerjarenplan voor de jaren 2020-2023 opgesteld, waaruit

inspecteren - gewerkt aan de beïnvloeding van grote opdracht-

projecten voortkomen gericht op schijnzelfstandigheid,

en verwerking van meldingen en het proces van boeteopleg-

gevers om ook oog te hebben voor gezond, veilig en eerlijk

malafide facilitators en de horecasector. Verder worden in

ging, zijn in 2019 met beter toepasbare informatie en digitale

werk bij de gunning van opdrachten. In de vlees- en visverwer-

LSI-verband verschillende verdienmodellen in kaart gebracht

middelen ondersteund. Om informatie gestuurd werken goed

kende industrie heeft een geconcentreerde inspectieaanpak

die zichtbaar maken op welke wijze malafide schoonmaakbe-

in alle werkprocessen te integreren, is in 2019 een plan

binnen een beperkt gebied (een zogenoemde crackdown)

drijven opereren. Programma's waarin veel wordt samengewerkt met de RIEC's zijn Horeca en detailhandel,

ontwikkeld om de weg daar naartoe (2022) uit te stippelen.

plaatsgevonden. in de horeca en in de schoonmaak worden
gesprekken met startende ondernemingen gevoerd. In alle

Uitzendbureaus en Arbeidsuitbuiting.

programma's wordt het instrument op maat ingezet met

11

inspectie plaatsvindt. Cruciale werkprocessen zoals registratie

Inspectie SZW1 Jaarverslag 2019

Focus op effect

.„Werken met effe
1 Focus op effect
1.1

Inleiding

zo uitbundig als in voorgaande jaren.' In het laatste kwartaal

Als gevolg van de COVID-ig crisis die vanaf begin 2020

groeit het bewustzijn over de relevantie van de vraag 'Wat voor

van 2019 bedroeg de werkloosheid 3,4 procent van de

mondiaal tot ingrijpende maatregelen heeft geleid, past ook

beroepsbevolking (316 duizend mensen) en was daarmee

een arbeidsmarkt we in Nederland willen'.4 Toegenomen arbeidsmigratie van binnen en buiten Europa, verdere technologisering en digitalisering van werkprocessen en flexibilisering van

de Inspectie haar werkwijze aan. Enerzijds om haar de

historisch laag.' Ook bleef er onverminderd krapte op de

kernactiviteiten zo goed mogelijk te kunnen blijven uitvoeren,

arbeidsmarkt. In het laatste kwartaal stonden gemiddeld 92

arbeidsrelaties, dwingen ons als maatschappij na te denken

anderzijds om zo goed mogelijk in te spelen op incidenten en

vacatures tegenover elke Zoo werklozen. In de sectoren

over een aantal fundamentele veranderingen in de bestaande

nieuwe ontwikkelingen die zich nu op de arbeidsmarkt

handel, zakelijke dienstverlening en zorg was de krapte het

arbeidswetgeving.5 Ideeen over mogelijkheden om de

voordoen. Uiteraard moeten inspectiemedewerkers ook zelf
hun werk veilig kunnen doen.

meest nijpend.3 Al met al heerste er een gunstig economisch

handhaving rond eerlijk werk te verbeteren zijn besproken en
gepresenteerd in het rapport van de Brede maatschappelijke
heroverweging Eerlijk werk.

klimaat met ruimte voor verbeteringen als het gaat om eerlijk,
veilig en gezond werken in bedrijven. Toch nam de Inspectie

Ook worden, voor zover de huidige informatie daar aanleiding

ook in 2019 waar dat risico's op oneerlijke arbeidsvoorwaar-

toe geeft, de voor 2020 geplande doelen en activiteiten

den en op onveilig en ongezond werk binnen de Nederlandse

heroverwogen. Bijvoorbeeld als het gaat om de focus van

arbeidsmarkt niet afnemen. En dat deze zich zelfs op speci-

inspectieprogramma's op risico's van besmetting met

fieke plekken op de arbeidsmarkt verscherpen.

COVID-19. De Inspectie onderzoekt, analyseert en signaleert in
deze COVID-19 crisis zo goed mogelijk de situatie van
werkenden. Dit gebeurt op basis van meldingen die bij de

2019 is ook het jaar van een verhevigde politieke en maatschappelijke discussie over een eerlijke arbeidsmarkt. Met het

Inspectie binnenkomen, de ervaringen die inspecteurs opdoen

verschijnen van de eerste rapportage Commissie Borstlap en

en informatie die gezaghebbende instanties verstrekken.

de publicatie 'Staat van Eerlijk werk 2019' van de Inspectie,

In 2019 was er - met een toename van 1,7 procent - nog steeds

' CBS, Bbp groeit met 0,4 procent in vierde kwartaal 2019, website cbs,13

sprake van economische groei in Nederland, zij het niet meer

februari 2020

A Begin 2020 is de discussie voortgezet met het verschijnen van de

www.cbs.nlinl-nlivisualisaties/dashboard-arbeidsmarkt/werklozen,

eindrapportage van de Commissie regulering van werk, 'In wat voor land

afslag 13-02-2020

willen wij werken?' Kamerstukken 2019-202o, 29544. nr.97o en het

CBS, Krapte op de arbeidsmarkt neemt weer toe in vierde kwartaal,
20-13-2020

WRR-rapport 'Het betere werk; de nieuwe maatschappelijke opdracht'.
Inspectie SZW, Staat van eerlijk werk, oktober 2019, p. 3 e.v.

13

Focus op effect

Inspectie SZW I Jaarverslag 2019

Staat van Eerlijk werk
Kijkend naar problemen rond eerlijk werk, komt de Inspectie in de publicatie 'Staat van Eerlijk werk 2019' tot de slotsom dat risico's op
onveilig, ongezond en oneerlijk werk zich opstapelen bij ruim io procent van de werkenden aan de onderkant van de arbeidsmarkt.
Bovendien tast de toename van flexibele arbeidsrelaties juist bij deze groep de bestaanszekerheid aan. Tegelijkertijd biedt de wet
werkgevers mogelijkheden om allerlei vormen van arbeidsrelaties aan te gaan. De Inspectie ziet dat hierdoor een grijs gebied is
ontstaan tussen wat wettelijk is toegestaan en wat wenselijk is. Daarom pleit de Inspectie voor goed handhaafbare regels voor arbeid
en arbeidsmarkt. Robuuste arbeidswetgeving, toezicht en handhaving vormen een belangrijk deel van het antwoord om de gerezen
problemen aan te pakken. Maar het is niet genoeg; alle publieke en private partijen die verantwoordelijkheid dragen voor veilig, gezond
en eerlijk werken in Nederland moeten zich inzetten voor een kwalitatief goed arbeidsklimaat voor iedereen die werkt.

1.2

Prioriteiten in 2019

De Inspectie SZW draagt bij aan gezond en veilig werk, eerlijk
werk en bestaanszekerheid voor iedereen. Meer concreet
geeft de Inspectie in de periode 2019- 2022 uitvoering aan de
volgende prioriteiten:7
• Stapsgewijs verdubbelen van de inspectiedekkingt op
oneerlijk werk (onder meer onderbetaling, illegale tewerkstelling, arbeidsuitbuiting).
• Meer inzet op het voorkomen van blootstelling aan

Het leidmotief van de Inspectie is Werken aan meer (maatschappelijk) effect. In 2019 is de organisatie verder uitgebreid' (zie

programma's aan bod. De volgende paragrafen van dit

gevaarlijke stoffen.
• Vaker inspecteren bij grote chemische installaties
(Brzo-bedrijven).

hoofdstuk gaan over de prioriteiten in 2019, beleidsontwikke-

• Aanpakken van het risico op arbeids(markt)discriminatie.

hoofdstuk 4), de programmagerichte aanpak steviger

lingen in het afgelopen jaar en wat de Inspectie in 2019 heeft

• Stapsgewijs meer aandacht besteden aan veilig en gezond

verankerd in de organisatie en is er binnen zeventien pro-

gedaan om meer effect te bereiken. Hoofdstuk twee is gericht

gramma's intensief gewerkt aan het realiseren van het

op de publicatie 'Staat van Eerlijk werk' en geeft de actuele

werken, met meer inzet op preventie.

maatschappelijk effect. Bij het vergroten van het maatschap-

stand van zaken van de daarin geschetste problematiek. In

Meer inzet op eerlijk werk

pelijk effect gaat het om het evidente based toepassen van een

hoofdstuk drie komen de strafrechtelijke onderzoeken van de

rijkere interventiemix. Dit betekent dat de programmateams

Inspectie SZW aan bod, worden cijfers over arbeidsongevallen
in 2019 gepresenteerd en de resultaten van signalering en

In het Meerjarenplan 2019-2022 heeft de Inspectie het
offensief tegen oneerlijk werk en arbeidsuitbuiting op de

- ondersteund door het Behavioural Insights Team (BIT) - meer
informatiegestuurd werken, meer werk maken van meldingen

reflectief toezicht weergegeven. Hoofdstuk vier laat cijfers

Nederlandse arbeidsmarkt substantieel versterkt. Een groot
deel van de extra ICF-middelen9, beschikbaar gesteld in het

over tekortkomingen en misstanden en meer inzetten op

zien en geeft duiding aan de bedrijfsvoering, mensen en

regeerakkoord, wordt hieraan uitgegeven. Tot aan de 2023 zal

effectieve samenwerking - zowel nationaal als internationaal.

middelen.

de inzet van mensen en middelen op het onderdeel oneerlijk
werk, inclusief arbeidsuitbuiting en malafide ondernemers,

Wat staat waar in dit jaarverslag?
Deel I van dit jaarverslag gaat over inspectiebrede ontwikke-

In deel II zijn de programma's verantwoord. Overeenkomstig

fors toenemen. Uiteindelijk is het doel om op termijn (2023)

de meerjarenprogrammering zijn deze ingedeeld naar

de inspectiedekking te verdubbelen. Niet alleen met inspecties

lingen en werkwijzen. In deel II komen de zeventien inspectie-

sectorprogramma's (richten zich in principe op 1 bedrijfssector); themaprogramma's (richten zich op dwarsdoorsnijdende

In 2018 is op grond van het Inspectie Control Framework (ICF) in het
regeerakkoord 'Vertrouwen in de toekomst' vastgesteld dat er € 50
miljoen aan extra middelen wordt vrijgemaakt om de handhavingsketen
van de Inspectie te versterken.

thema's), reactieve programma's (richten zich op afhandeling
van meldingen, klachten en signalen) en stelselprogramma's
(richten zich op het functioneren van stelsels).

14

7 Inspectie SZW, Jaarplan 2019, 2018
Het percentage werkgevers dat in een verslagjaar door interventies van de
Inspectie wordt bereikt.

9 ICF staat voor Inspectie Control Framework op basis waarvan de Inspectie
extra middelen toegekend heeft gekregen ter versterking van de
hand havingsketen.

Inspectie SZW j Jaarverslag 2 019

Focus op effect

of opsporingsonderzoeken, maar ook bijvoorbeeld met

Voor het verbeteren van de informatiepositie op het terrein

nog onvoldoende aandacht voor blootstelling aan gevaarlijke

interventies gericht op het opdrachtgeverschap van grote

van eerlijk werk is de Inspectie in 2019 gestart met de Monitor

stoffen en hebben de gevaren van deze stoffen onvoldoende

bedrijven en overheden, overleg met brancheorganisaties en
communicatiecampagnes."

eerlijk werk. Doel van deze monitor is het verkrijgen van een

in beeld. Inspecteren werkt: bij een tweede controle blijken

betrouwbaar en representatief beeld van de mate waarin de

grofweg tweemaal zoveel werkgevers de regels na te leven.

Eind 2019 is de Inspectie een samenwerking gestart met de

lingen niet worden nageleefd in Nederland. Er is onderzocht in

Belastingdienst, gericht op de aanpak van schijnzelfstandig-

hoeverre dit door middel van bedrijfsbezoeken mogelijk is. In

Het toezicht op de bedrijven, die vallen onder het Besluit

heid. Dit is met name van belang voor de aanpak van oneerlijk

2019 zijn hiervoor ongeveer 100 bedrijven aselect bezocht om

risico's zware ongevallen (Brzo), gebeurt gecoEndineerd via

Arbeidstijdenwet (ATW), de WML en de Wet arbeid vreemdeMeer Brzo-inspecties

werk: voor bijvoorbeeld de WML moet er sprake zijn van een

de methode uit te testen. Bij ongeveer een kwart van deze

het samenwerkingsverband Brzo+. Daar maken onder andere

dienstbetrekking of overeenkomst van opdracht. Bij schijn-

zes Omgevingsdiensten, Veiligheidsregio's en het Openbaar

zelfstandigheid is de arbeidsrelatie bijzonder lastig vast te

bedrijven zijn tekortkomingen aangetroffen, omdat de
werkgever niet goed op de hoogte was van de regelgeving.

stellen. De coronacrisis zet de uitvoering hiervan on hold en er

Gezien de beperkte omvang van de steekproef kunnen hier

bijdrage aan het gecombineerde toezicht geïntensiveerd door

is aanleiding tot heroverweging van de regelgeving overeen-

overigens geen conclusies aan worden verbonden. In zozo

aan een groter aantal gezamenlijke toezichtacties deel te

komstig de Commissie Regulering van werk, de Commissie

wordt verder gewerkt aan de dataverzameling en aan

nemen.

Borstlap en de Brede maatschappelijke heroverweging (BMH)
eerlijk werk.

alternatieve manieren om de omvang in kaart te brengen.

In 2019 werkte de Inspectie mee aan de voorbereiding van de

Ministerie (OM) deel van uit. De Inspectie heeft in 2019 haar

Arbeids(markt)discriminatie
Blootstelling gevaarlijke stoffen

Het team arbeidsmarktdiscriminatie van de Inspectie SZW

In 2019 heeft de staatssecretaris SZW haar driesporen beleid
voor een intensievere aanpak van risico's op blootstelling aan

houdt toezicht op discriminatie en ongelijke behandeling op

meldingsplicht WagwEU, die op 1 maart zozo in werking is
getreden. Deze meldingsplicht vloeit voort uit de Europese

gevaarlijke stoffen uiteengezet." Daarin werd een duidelijke

handhavingsrichtlijn. Het regelt dat zelfstandigen en bedrijven

rol aan het toezicht en handhaving toebedeeld, door een

arbeidsdiscriminatie naar de Tweede Kamer gezonden, samen

met werknemers die vanuit Europa tijdelijk in Nederland een

bedrag van €4,5 miljoen per jaar (als onderdeel van de

met het Actieplan arbeidsmarktdiscriminatie 2018-2o21.'3 Bij

de werkvloer. Zwangerschapsdiscriminatie krijgt daarbij
speciale aandacht. Op -n juli zo19 is de Voortgangsrapportage

dienst komen verrichten - bijvoorbeeld in de zorg, de

Inspectie Control Framework gelden) voor de Inspectie

7o procent van de inspecties heeft de Inspectie een eis tot

landbouw, de industrie en de bouw - zich vooraf moeten laten

beschikbaar te stellen. In 2019 is binnen de Inspectie een

naleving opgelegd. Deze eis richt zich vooral op een onvolle-

registreren. Daarmee ontstaat een beter overzicht van waar

gespecialiseerd team gevaarlijke stoffen geformeerd dat

dige Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) of onvoldoende

arbeidskrachten vanuit het buitenland in Nederland werkzaam

hieruit is gefinancierd. Uit het Effectonderzoek blootstelling

voorlichting en instructies richting de werknemers. Door
middel van een voorgenomen wetsvoorstel wordt de

zijn.

aan CMR-stoffen" blijkt hoe belangrijk toezicht is. Veel
werkgevers die de Inspectie SZW heeft gecontroleerd, hebben

Inspectie op termijn bevoegd om toezicht te houden op de
aanwezigheid van niet-discriminerend wervings- en selectie-

'° TK 31 oktober 2018, Uitbreiding Inspectieketen SZW. Kamerstukken II,

" Tweede Kamer, vergaderjaar 2019-2020, 25 883, nr. 373

2018-2019, 29544, nr.846. Inspectie SZW, Meerjarenplan 2019-2022,

https://www.i ns pectieszw.nl/pu blicaties/pu b I icaties/2019/11/29/

Kamerstukken 2018-2019,35000 XV, nr. to

effectonderzoek-blootstelling-aan-cmr-stoffen

15

beleid.
" Tweede Kamer, vergaderjaar 2018-2019, 29 544, nr. 923

Focus op effect
Meer aandacht voor gezond en veilig werken met nadruk op
preventie

Inspectie 5ZW paarverslag 2019
Een pilot met deze gedifferentieerde aanpak laat zien dat met
de nieuwe werkwijze het veiligheidsbewustzijn in bedrijven is

hebben en minder werkenden die worden uitgebuit. In 2019
heeft de Inspectie gewerkt aan verbetering van de naleving
van arbeidswetgeving door de samenwerking met andere

In 2019 loopt - net als voorgaande jaren - het aantal meldin-

verbeterd. Zo nemen de bedrijven vaker - en in omvang

gen van ernstige arbeidsongevallen nog steeds (licht) op. De

grotere - aanvullende maatregelen. In 2019 is in een uitgebrei-

partijen te intensiveren, haar informatiepositie te versterken

balans tussen capaciteit die nodig is voor het afhandelen van

dere pilot bekeken welke criteria gebruikt kunnen worden bij

(onder andere door monitoring en effectmeting) en de

ongevalsonderzoeken en capaciteit die nodig is voor het doen

de keuze voor de meest effectieve interventie. Het verder

interventiemix te verrijken.

van actieve - meer preventieve - inspecties is al een aantal

uitwerken van een gedifferentieerde aanpak bij ongevalson-

jaren verstoord. Om die balans te herstellen, is in het regeerakkoord besloten tot capaciteitsuitbreiding zoals voorgesteld

derzoek gaat in 2020 verder.

1.3.1

Rijke interventiemix voor meer effect

Een gevarieerde mix aan interventies werkt goed. Naast de

in het Inspectie Control Framework (ICF). Ook in 2019 is de

In 2019 heeft de Inspectie ingezet op een intensivering van de

gewenste balans van 50/50 (te behalen in 2020) nog niet

naleving van de kernverplichtingen van de Arbowet. Het

worden binnen de programma's ook andere interventies

bereikt. Een verdere groei van de onbalans is wel tot staan
gebracht.

boetebeleid is door de staatssecretaris van SZW aangescherpt,

ingezet. Het gaat hierbij om een rijkere interventiemix met het

waardoor het ontbreken van een RI&E direct beboetbaar is.

oog op het bereiken van meer maatschappelijk effect.
Voorbeelden hiervan zijn communicatie, branche-beïnvloe-

De Inspectie is in 2018 - mede op verzoek van de Tweede

Ook is het boetenormbedrag verhoogd (aanpassing beleidsregel juli 2019). Voor de intensivering van het beleid op de RIFJE

Kamer (motie Heerma/Ten !lage) - begonnen met onderzoek

heeft de staatssecretaris recentelijk haar Meerjarenplan

motieven en gedragingen van werkgevers en werknemers. Om
goed te beredeneren waarom bepaalde interventies het beste
kunnen worden ingezet bij bepaalde situaties of specifieke

naar een nieuwe manier van het afhandelen van ongevallen.

verbetering RI&E aan de Tweede Kamer kenbaar gemaakt.'5

Het gaat hierbij om een meerjarig ontwikkelingstraject. Doel is

Eind 2019 is de Inspectie begonnen om vanuit het programma

om meer effect uit te laten gaan van een inspectie door na een

Pychosociale Arbeidsbelasting (PSA) bij een groep van circa

ongeval een zogenoemde gedifferentieerde aanpak toe te

400 bedrijven (schriftelijke) controles uit te voeren op de

passen. Daarbij wordt rekening gehouden met het niveau van

volledigheid van de vereiste RI&E.

veiligheidsbewustzijn en de maatregelen die het bedrijf zelf

reguliere bestuursrechtelijke handhavingsinstrumenten

ding en druk zetten via ketens. Een mix die past bij de

doelgroepen, maakt de Inspectie gebruik van gedragswetenschappelijke inzichten.
Toezicht met meer effect

heeft getroffen.'4 Bijvoorbeeld door een bedrijf waar een

1.3

arbeidsongeval plaatsvond zelf te laten onderzoeken wat de

Het behalen van maatschappelijk effect is het leidende thema

achterliggende oorzaken waren en het op basis daarvan een

in het Meerjarenplan 2019-2022 van de Inspectie. In eerste

een gerichte voorlichtingscampagne, gevolgd door gebiedsge-

verbeterplan op te laten stellen.

instantie gaat het er om dat bedrijven de regels rondom

bonden inspecties in een beperkte tijd. In 2019 heeft een

la De niveau's lopen grofweg van: zich niet bewust van risico's; wel bewust

Focus op effect

arbeidswetgeving beter naleven. Uiteindelijk, zo is de

crackdown in de vlees- en visverwerkende industrie plaatsge-

veronderstelling, zal dat bijdragen aan maatschappelijke

vonden. Hierbij zijn vijf productiebedrijven en acht uitzendbu-

effecten als: minder zieke werknemers, minder arbeids-

reaus binnen één week geïnspecteerd. Bij deze onderzoeken

ongevallen, meer mensen die betaald krijgen waar ze recht op

maar er niet naar handelen, wel bewust maar het minimale doen tot wel
bewust en de juiste maatregelen nemen

In 2019 hebben diverse inspecties plaatsgevonden met de
zogenoemde crackdown methode. Daarbij wordt gestart met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019-2020, 25 883, nr. 372

16

zijn diverse misstanden met betrekking tot het niet betalen
van het wettelijk minimum loon en de ATW aangetroffen.
Daarnaast zijn er vreemdelingen aangetroffen die via

Focus op effect

Inspectie SZW 1 Jaarverslag zo11

itijdbezorgers op e e-bi

uitzendbureaus illegaal te werk waren gesteld. De controles

fiets wordt de leeftijd van jongeren die maaltijden bezorgen steeds lager. Ook kinderen

werden geflankeerd door een campagne op social media. De
campagne had een hoog bereik met een stijging van het
gebruik van de online checklist "Werken met uitzendbureaus".

van dertien en veertien jaar worden hiervoor ingezet Aan het bezorgen van maaltijden kleven serieuze arbeidsrisico's als verkeersongevallen, overvallen, agressie en geweld en werkdruk. Vanwege de toename van het aantal klachten over risicovolle situaties bij
pizzabezorgers en verkeersongevallen met jeugdige maaltijdbezorgers heeft de Inspectie SZW in zong een gerichte interventiernix

Naast controle op regelovertreding en het sanctioneren ervan,

ingezet. Door vooral de hoofdkantoren van een aantal grote horecaketens te benaderen en daarnaast steekproefsgewijze inspec

kunnen inspecties ook worden benut voor het adviseren van

ties bij de aangesloten franchise-ondernemingen uit te voeren, is ook een groot aantal aangesloten franchise-ondernerningen

bedrijven of het verduidelijken van de regels (het zogenoemde

bereikt.

'contextrijk' inspecteren). Dat laatste is bijvoorbeeld gebeurd
door aan startende ondernemers voorlichting te geven over

Er is bij deze ketens nu duidelijk meer aandacht voor arbeidstijden in relatie tot de leeftijdgrenzen die de wet stelt en voor de

eerlijk, veilig en gezond werken. Dit is in 2018 door het

risico's die gepaard gaan met de werkzaamheden van maaltijden bezorgen. Ook passen de ketens hun beleid en werkprocessen in

programma Horeca en detailhandel gestart en in 2019 door

de goede richting aan. Zo heeft een van de grotere ketens haar beleid voor nieuwe franchiseondernerners gewijzigd. Voor de

andere programma's overgenomen. Het programma

nieuwe groep geldt een verplichting tot het gebruiken van bepaalde registratiesystemen en boekhoudpakketten die arbeidstijden

Schoonmaak heeft dit soort gesprekken gericht op zowel de

en leeftijden inzichtelijker maken. Verder is er verplichte één op één begekiding van de franchise-ondernemer door een medewer-

bewust niet-willende overtreders als de niet-wetende

ker van het hoofdkantoor. Deze laatste ziet erop toe dat aan de afspraken wordt voldaan. Ook gaat het hoofdkantoor van een grote

overtreders.

keten inzetten op een minimumleeftijd van hun werknemers van zestien jaar. De groep maaltijdbezorgers zal ook in zon - mede:t
naar aanleiding van enkele zeer ernstige arbeidsongevallen (waarvani met dodelijke afloop) - weer op de aandacht van de

Wanneer het beoogde effect bereikt kan worden met behulp

Inspectie kunnen rekenen. In maart zozo is een motie van de Tweede Kamer aangenomen waarin wordt gevraagd om bezorging

van technische middelen dan worden die ingezet. Zo moesten

onder de 16 jaar te verbieden. Deze motie is door de staatssecretaris overgenomen.

bowlingcentra met een bepaald type pinsettermachines
maatregelen nemen. Dit werd duidelijk door inspectieonderzoek naar aanleiding van ernstige en dodelijke ongevallen.
Onderzoek van de Inspectie liet zien dat de machines op log
locaties in Nederland aanpassing nodig hadden omdat de
beveiliging vaak niet op orde was. Een hiervoor verantwoor-

De aandacht voor jeugdige maaltijdbezorgers heeft ook effect gehad op de rol en aansprakelijkheid van ouders van jeugdige
arbeidskrachten: medio zuig zijn de beleidsregels rond het horen en beboeten van ouders aangepast. Zo is besloten om de
mogelijkheid van een waarschuwing in te bouwen voor de ouders van jonge werknemers niet op de hoogte waren van de overtre
dingS0adeyaarin 4in kinderen terecht waren gekomen. Eerder kon hierbij alleen direct worden beboet.

,1:11J1111

delijke fabrikant was er niet. Het inspectieproject richtte zich
daarom op alle locaties en de uitbaters van de centra zijn daarbij
benaderd.

Zij kregen een aankondigingsbrief van de Inspectie over het

Communicatie met effect

probleem en om hen te informeren over oplossingen. Uitbaters
konden de door hen doorgevoerde aanpassingen met de

Om niet alleen effect te hebben op de bedrijven waar een

Inspectie communiceren, ook door middel van foto's en filmpjes

inspectie plaatsvindt, past de Inspectie gericht communicatie
toe op een grotere groep bedrijven of personen. Naast

met uitleg. Daarmee werd ook de selectie van inspecties en

persberichten, branchecommunicatie en woordvoering, vindt

herinspecties op locatie zo effectief mogelijk bepaald.

in toenemende mate inzet via social media plaats.

18

Inspectie SZW j Jaarverslag 2 019

Focus op effect

Communicatie wordt gericht ingezet om specifieke groepen

Inzet sociale media

onder werkgevers, zelfstandigen en werknemers te bereiken,

In zo19 is door de Inspectie verder geïnvesteerd in kennis

inspectietools te geleiden, is de kans groter dat men ook actie

te informeren en te beïnvloeden. Groepen die zich bewust

over- en ervaring met de inzet van sociale media, om zo

onderneemt. Zo blijkt dat wanneer een zelfinspectietool
geheel of gedeeltelijk wordt ingevuld, regelmatig een

maatregelen:8 Als het dus lukt om mensen naar de zelf-

moeten zijn van hun eigen verantwoordelijkheden en

specifieke doelgroepen te bereiken en te beïnvloeden. Ook

verplichtingen op het gebied van gezond, veilig en eerlijk

worden instrumenten aangeboden die het mogelijkheid

vervolgactie (maatregel) wordt ingezet. Uitingen en campag-

werk. Daarnaast communiceert de Inspectie richting maat-

maken voor bedrijven en werknemers om zelf actie te

nes op sociale media zijn altijd onderdeel van een bredere

schappij en politiek over de effecten van haar werk.

ondernemen. Denk aan zelfinspectietools op www.zelfinspec-

aanpak. Dat wil zeggen in combinatie met bijvoorbeeld

Communicatie vormt ook in 2019 een integraal onderdeel van

tie.nl, aan checklists zoals www.checklistschoonmaak.nl of

inspecties, andere interventies of een persbericht.

de interventie-aanpak die inspectieprogramma's inzetten om

www.checklistuitzendbureaus.nl of aan informatie op www.

gezond, veilig en eerlijk werk te bevorderen.

inspectieszw.nl of www.inspectiewerkt.nl.

Campagne #daspaseerlijk
De Inspectie maakt vooral gebruik van Twitter, Linkedln,

De campagne #daspaseerlijk is (najaar 2019'o

tree

Facebook en Instagram en steeds vaker ook van search engine

van een bredere aanpak om de norm voor eerli

- rk

advertising via Google Adwords. De inzet van sociale media

duidelijk te stellen. De campagne-uitingen benadrukke

Een voorbeeld is de campagne ter ondersteuning van inspecties

varieert van algemenere uitingen met regelmatige nieuwtjes

het gewenste gedrag, zoals "alle gewerkte uren uitbe-

in de vleesverwerkende industrie. De selectie van de te bereiken

voor een brede doelgroep tot campagnes voor een specifieke

taald krijgen", "hetzelfde loon krijgen als je collega",
"voldoende rusttijd mogen nemen tijdens je dienst".

doelgroep wordt geografisch bepaald, om aan te sluiten bij de

doelgroep. Het voordeel van sociale media is dat de omvang

fysieke inspecties. Hierbij wordt een totaalaanpak gevolgd met

van het bereik van de uitingen direct inzichtelijk is en dat er

Daarnaast gaat het om de promotie van de zelfinspecti

een persbericht van de actie, een videoverslag en een Linkedln-

verschillende mogelijkheden zijn om doelgroepen te selecte-

tool eerlijk werk. Onder de noemer #daspaseerlijk richt

campagne. De geselecteerde doelgroep omvat 18.000 personen.

ren. De aanpak, zo blijkt in 2019, werpt vruchten af: de

de Inspectie zich op werkgevers en werknemers in

Met ruim 44.000 weergaven aan het einde van de campagne is

Inspectie scoort hoog op bereik en interactie met doelgroe-

relevante sectoren. De campagne ondersteunt daarme

die ruimschoots bereikt en heeft het grootste deel van de

pen:6 En uit een benchmark onder dertig profit- en non-pro-

doelgroep de boodschap een of meer keren gezien.

fitorganisaties bleek dat het aantal volgers van de bedrijfspa-

Vanzelfsprekend gaat het daarbij vooral om mensen werkzaam
in de sector vleesverwerking, maar ook in de sectoren horeca en
toerisme, mediaproductie en radio en tv. Het doorklikpercentage
van 1,63 procent is ten opzichte van de Linkedln benchmark zeer
hoog en laat zien dat de doelgroep de uitingen interessant vindt.

meerdere programma's en loopt een aantal jaren door.

gina van de Inspectie SZW op Linkedln in één jaar het snelst
groeide, naar bijna 1o.000:7

Druk zetten op ketens

Onderzoek wijst uit dat gebruikers van een zelfinspectietool

aan op hun ketenverantwoordelijkheid in hun rol van

In meerdere programma's spreekt de Inspectie werkgevers
vaker dan anderen overgaan tot het nemen van benodigde

opdrachtgever. Dit kan een sneeuwbaleffect creëren van goed
werkgeverschap. Als een opdrachtgever bovenaan de keten de

Steekproef Mediabureau Initiative tbv Inspectie SZW
https://www.frankwatching.com/archive/zozo/o2/11/1inkedin-bedrigspagina-benchmark-onderzoek/

19

goede norm zet voor eerlijk, veilig en gezond werken, zal in de
GfK Intomart 2017 — Effectmeting Zelfinspectietools Inspectie SZW

Focus op effect

Inspectie SZW j Jaarverslag 2019

hele keten die norm een grotere rol spelen in het productie-

andere instanties op alle niveaus, zeker ook in Europees

proces. In 2019 hebben meerdere programma's van de

verband. Problemen als slechte behandeling van arbeidsmi-

coordinatie en ondersteuning van onderling afgestemde en

Inspectie deze aanpak met succes toegepast, waarbij vooral

granten of onveilig werk hebben een relatie met de werkdo-

gezamenlijke inspecties tussen EU-lidstaten. Ten tweede is er

opdrachtgevers werden aangesproken op hun verantwoorde-

meinen van meerdere departementen, rijksinspecties en

vanuit veel EU-lidstaten, waaronder Nederland, belangstelling

lijkheid voor gecontracteerde organisaties.

andere overheidslagen. In 2019 heeft de Inspectie bestaande

voor betere informatievoorziening met betrekking tot

samenwerking op alle niveaus versterkt en uitgebouwd. Zo

arbeidsmobiliteit in Europa. Daartoe ondersteunt de ELA

krijgen'9 . Ten eerste zal de ELA aandacht besteden aan de

Aanpak vluchtig ondernemersschap

was de Inspectie in 2019 actief betrokken bij de oprichting en

EU-lidstaten bij het informeren van burgers, werkgevers en

De Inspectie heeft geconstateerd dat bepaalde ondernemers

het kwartier maken van de European Labour Authority (ELA). Ook

sociale partners en werknemers over de rechten en plichten bij

systematisch en moedwillig wet- en regelgeving overtreden.

binnen de inspectieprogramma's is in zuig de samenwerking

grensoverschrijdende arbeid. Voor zowel gezamenlijke

Zodra men een bestuurlijke boete ziet aankomen of de

versterkt met brancheorganisaties, andere rijksinspecties, de

schuldendruk te hoog wordt, gaat de onderneming snel

Belastingdienst, politie, het OM en gemeenten.

inspecties als informatievoorziening zijn er speciale werkgroepen opgericht waar de Inspectie aan deelneemt.

failliet. Vaak volgt daarna een doorstart onder de naam van
dezelfde eigenaar, van een katvanger (stroman) of vanuit het

1.4.1 Samenwerking internationaal

Verder stimuleert de ELA de samenwerking tussen de lidstaten

buitenland. Een opgelegde boete kan niet worden geïnd,

Nederland spant zich binnen de EU al enige jaren actief in om

bij het uitvoeren van de Europese arbeidswet- en regelgeving
en de samenwerking tussen lidstaten in de strijd tegen

omdat de eigenaar alle vermogen al voortijdig uit het bedrijf

oneigenlijke concurrentie op arbeidsvoorwaarden te voorko-

heeft gehaald. De Inspectie is in 2019 gestart met een tiental

men: 'gelijk loon voor gelijk werk' is het credo. Zo heeft

zwartwerken. In de komende jaren zal de ELA haar focus

maatregelen, waarmee malafide ondernemers — ook bij

Nederland een actieve rol gespeeld bij de totstandkoming van

verder uitbreiden naar het uitvoeren van risicoanalyses met

faillissement - beter kunnen worden aangepakt. Zo zal de

de handhavingsrichtlijn en herziening van de detacherings-

betrekking tot grensoverschrijdende arbeidsmobiliteit. Ook

Inspectie vaker niet alleen de rechtsvorm, maar ook de

richtlijn. Nederland heeft ook het initiatief gesteund voor de

zal de Europese arbeidsautoriteit op termijn een belangrijke

feitelijk leidinggevende die een persoonlijk verwijt kan

recente oprichting van de eerder genoemde Europese

rol spelen bij het bemiddelen van geschillen tussen nationale
autoriteiten.

worden gemaakt voor de overtreding een boete opleggen.

arbeidsautoriteit. Op 16 oktober 2019 hield de European Labour

Daarnaast is de mogelijkheid onderzocht om in faillissements-

Authority (ELA) haar eerste management board meeting. Namens

zaken de rechter te verzoeken om een malafide bestuurder

Nederland heeft de inspecteur-generaal SZW zitting in deze

In oktober 2018 heeft de Inspectie een evaluatieteam

een civielrechtelijk bestuursverbod op te leggen. Vanaf april

management board.

ontvangen van de SLIC (Senior Labour Inspectors Committeey°,

toepassen. Dit zal gaan om enkele zaken per jaar. Verder

In zozo werkt de ELA - nu met een officiële status - verder aan

team heeft een week lang de werkwijze van de Inspectie SZW

wordt onderzocht of de inzet van deurwaarders bij de inning

de Europese samenwerking om misbruik bij grensoverschrij-

op Arbogebied geëvalueerd. Het team heeft in juni 2019 haar

van boetes in de loop van zozo kan worden geïntensiveerd.

dend werk te voorkomen en aan te pakken. Daarbij is er

zozo zal de Inspectie SZW waar relevant deze werkwijze

bestaande uit afgevaardigden van acht Europese lidstaten. Dit

tijdens de eerste management board meeting besloten dat

1.4

Intensivering samenwerking

twee van de zeven hoofdtaken van de ELA prioriteit zullen

Een effectieve aanpak van hardnekkige problemen op het

https://ela.europa.eu/documents/ELA_Work_Programme_zo2o.pdf
'Onder SLIC vallen allerlei werkgroepen; de Inspectie SZW is vertegenwoordigd in de werkgroepen Chemex (Chemische Stoffen) en Machex
(Machineveiligheid).

inspectiedomein vraagt meer intensieve samenwerking met

20

Inspectie SZW 1 Jaarverslag 2019

Focus op effect

rapport van bevindingen afgerond. De belangrijkste conclusie

staan op de agenda om in het najaar van 2020 gepresenteerd

buitenland en ontving het uit het buitenland 172 verzoeken.

is dat inspecteurs van de Inspectie goed zijn uitgerust om hun

te worden tijdens de vergadering van de Europese SLIC-

Deze informatievragen gingen bijvoorbeeld over de

inspecties in het veld uit te voeren als het gaat om competenties, bevoegdheden en technische hulpmiddelen.

afgevaardigden. De Inspectie is ook actief in het Europees

betrouwbaarheid van documenten als urenstaten,

Projectteam -SLIC-KSS- dat zorgt voor kennisuitwisseling

arbeidsovereenkomsten en loonstroken uit andere lidstaten.

tussen Europese Inspecties: het biedt landen de mogelijkheid
om elkaar vragen te stellen. Eén van de vraagstukken die

een gefingeerde onderneming en gefingeerde

Dit om onder meer uit te sluiten dat er geen sprake was van

Inspecteur-generaal Marc Kuipers over de ELA

Nederland aan de orde heeft gesteld in 2o19 is welke ergono-

dienstverbanden. Maar ook op strategische niveau is

"In de wereld waarin we nu leven zijn veel grenzen

mische eisen Europese landen stellen aan het handmatig

internationale samenwerking effectief: het programma

weggevallen. Dat zorgt voor nieuwe uitdagingen in ons

oogsten van champignons.

Industriële arbeid deed uitvraag bij Europese
inspectiediensten ter voorbereiding op een aanpak van de

werk als toezichthouder. Zo is het ondenkbaar dat we ons
als Inspectie alleen beperken tot het ontmantelen van

Het toezicht op arbeidsmiddelen is nationaal georganiseerd

Nederlandse constructies. We moeten breder opereren.

en de eisen waaraan deze producten moeten voldoen zijn

Maar hoe krijg je de vinger achter internationale misstan-

vastgelegd door de EU. Toezichthoudende instanties werken

afvalsector in 2020. Twaalf landen hebben hun activiteiten in
de afvalsector toegelicht.

den? Vaak is het al lastig genoeg om in Nederland aan

samen=' op onderwerpen als liften, drukapparatuur en

Europol is de internationale politieorganisatie van de

informatie te komen, laat staan daarbuiten. Daarom ben

persoonlijke beschermingsmiddelen. In 2019 is via deze

Europese Unie die zorgt voor uitwisseling, analyse en

ik blij dat de ELA vorig jaar van start is gegaan. Met deze

Europese samenwerking duidelijkheid verkregen over

coordinatie van politie informatie. Deze is op het gebied van

regelgeving voor de Stint, waarmee in 2018 een zeer ernstig

ernstige criminaliteit afkomstig van de Europese lidstaten en

organisatie wordt het mogelijk om de Europese regels
over arbeidsmobiliteit en de coördinatieregels over
sociale zekerheid op een eenvoudige, eerlijke en doeltreffende manier te delen en te handhaven. De ELA wordt
een belangrijk vehikel voor het uitwisselen van informatie. We kunnen er straks de voor ons werk belangrijke
vragen aan andere landen stellen en die van hen beantwoorden. De organisatie gaat belangrijke impulsen geven
aan de nauwere samenwerking waar we als lidstaten — in
het belang van al die mobiele werkers - steeds meer
behoefte aan hebben."

Het SLIC-advies is dan ook om de extra middelen die zijn
toegekend in het regeerakoord vooral te besteden aan meer
inspecteurs in het veld. De bevindingen van het evaluatieteam

ongeval plaatsvond.

andere aangesloten landen. Vanwege het internationale
karakter van haar onderzoeken heeft de Inspectie SZW een

Nationale liaisonbureaus regelen de administratieve

eigen liaison officer (LO) die deel uitmaakt van een

samenwerking en gegevensuitwisseling tussen EU-lidstaten

multidisciplinair liaisonbureau bestaande uit de Nationale

op het gebied van handhaving van arbeidsvoorwaarden en

Politie, Koninklijke Marechaussee, de Fiscale Inlichtingen en

-omstandigheden. Ook het geven van voorlichting over - en

OpsporingsDienst (FIOD), Douane en de Inspectie

het verlenen van bijstand bij - naleving behoort tot de taken

Leefomgeving en. Transport (ILT). Het Nederlandse

van deze bureaus. In zorg verstuurde het Nederlandse
Liaisonbureau (onderdeel van de Inspectie SZW)1o4

liaisonbureau van Europol is de spil in de internationale

verzoeken om informatie over lopende toezichtzaken naar het

politionele rechtshulpverzoeken, het organiseren van

Samenwerking vindt plaats in zogeheten Administrative cooperation
groups (Adco's). Adco's krijgen een steeds grotere rol toebedeeld met
betrekking tot het realiseren van efficiënt en effectief markttoezicht. Zij
ondersteunen onder meer bij verbetering van productwet- en regelgeving
en het produceren van quidelines.

21

samenwerking en zorgt onder andere voor het begeleiden van
operational meetings en voor advisering op het gebied van
internationale politionele samenwerking. De LO draagt bij aan
de bekendheid van de Inspectie SZW bij nationale en
internationale opsporingsdiensten.

Focus op effect

Inspectie SZW j Jaarverslag 2019

Samenwerking met Europa!'
tOp het gebied van mensenhandel/mensensmokkel is er

In 2019 is de inspectie SZW Action leader geworden van

door de Inspectie informatie gedeeld met Europol. Dit

Empact Labour Exploitation,2' en daarmee verantwoordelijk

leidde tot een strafrechtelijk onderzoek in België en tot

voor het organiseren van een Europese actieweek. Het

inzicht in trends en ontwikkelingen op het gebied van de

programma Arbeidsuitbuiting organiseert de handha-

uitbuiting van Filipijnse vrachtwagenchauffeurs en de

vingsacties in de actieweken, samen met een aantal

vermoedelijk uitbuiting van Hongaren in de Chinese

andere programma's. Tijdens de actieweek (april 2019)

horeca. In het kader van fraude met WW-uitkeringen

zijn inspecties uitgevoerd in verschillende sectoren zoals

Dit gebeurt in het Alliantie-overleg onder voorzitterschap van
de NVWA. De Inspectie neemt verder deel aan het
'Samenwerkend Toezicht Jeugd/Toezicht Sociaal Domein'.
Hiervoor werden in 2019 bij het opzetten van onderzoek ook
organisaties als het UWV, de SVB, Divosa en andere
maatschappelijke organisaties betrokken, om de conclusies zo
goed mogelijk te laten landen bij deze partijen.

door arbeidsmigranten zijn er via Europol politionele

de bouw, de beauty branche en bij uitzendbureaus.

rechtshulpverzoeken verstuurd voor de lopende straf-

Gezamenlijke inspecties hebben ook plaatsgevonden met

rechtelijke en ontnemingsonderzoeken. Door de

samenwerkingsverbanden belangrijk: de Landelijke

Belgische collega's, bijvoorbeeld interviews met arbeids-

Stuurgroep Interventieteams (LSI) en de Regionaal Informatie

aansluiting bij Europol maakt de door de Inspectie

migranten in Belgische vakantieparken. Ook hebben er

en Expertise Centra (RIEC's). In de LSI werkt de Inspectie

aangeleverde informatie deel uit van een internationale

acties rond grensoverschrijdend werkverkeer

samen met de Belastingdienst, Nationale Politie, het

analyse op verschillende criminaliteitsbeelden. Hierdoor

plaatsgevonden.

Op het gebied van eerlijk werk zijn twee

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de

zullen trends en ontwikkelingen sneller gesignaleerd

Sociale Verzekeringsbank (SVB), de IND, gemeenten en het

worden zodat tijdig de meest efficiënte interventiestrate-

In 2019 is een tweede actieweek (september 2019)

OM. Doelstelling van deze samenwerking is het voorkomen en

gie wordt ingezet en het meeste effect wordt bereikt.

georganiseerd, specifiek gericht op de aanpak van

terugdringen van: belasting- en premiefraude,

1.4.2 Samenwerking nationaal
Op nationaal niveau werkt de Inspectie samen met veel
andere toezichthouders. In het programma Transport en
Logistiek is de ILT een belangrijke partner, bij asbest zijn dat de
Omgevingsdiensten. Brzo-toezicht vindt systematisch plaats
in het Brzo+-samenwerkingsverband waarin naast de
Inspectie de in de Wabo (Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht) bevoegde autoriteiten, de Veiligheidsregio's
en de waterkwaliteitsbeheerders deelnemen. In het kader van
markttoezicht op het CE-stelsel voor producten, wordt
samengewerkt met de andere markttoezichthouders op
producten.

arbeidsuitbuiting binnen de agrarische sector. Tijdens de

toeslagenfraude, uitkeringsfraude, overtredingen van

actieweek zijn in Nederland inspecties uitgevoerd in de

arbeidswetgeving en daarmee samenhangende misstanden

fruitpluk en de champignonsector. Er werd tegelijkertijd

zoals door de LSI aangeduid. Binnen de interventieteams

geïnspecteerd in Bulgarije en Nederland. Tijdens beide

vinden gezamenlijke analyses en onderzoeken plaats,

actieweken zijn hiervoor gecertificeerde rechecheurs

gezamenlijke programmering, gezamenlijke controles en

betrokken geweest bij het horen van mogelijke slachtof-

gegevensuitwisseling.

fers mensenhandel. Een aantal betrokkenen zijn door
Inspectie SZW gemeld bij Europol als potentialvictim

In 2019 heeft de LSI een gezamenlijk meerjarenplan voor de

Trafficking in Human Beings (THB), dus als mogelijk slachtof-

jaren 2020-2023 opgesteld. Hieruit komen projecten voort

fer mensenhandel.

gericht op schijnzelfstandigheid, malafide facilitators, de
horecasector en wijkgerichte aanpakken. Er zijn

" Empact staat voor de European Multidisciplinary Platfrom Against
Criminal Threats. Bij Labour Exploitation werken Europese Politiediensten
en Arbeidsinspecties samen bij de aanpak van arbeidsuitbuiting. Bijna 3o
Europese landen doen daaraan mee.

22

projectvoorstellen opgesteld die in zozo tot operationele
activiteiten zullen leiden. De Inspectie heeft in LSI-verband
bijgedragen aan de analyse in het kader van wijkgerichte
aanpakken.

Inspectie SZW j Jaarverslag 2019
Bij regionale projecten, gericht op huisvesting van
arbeidsmigranten of op verwaarloosde vakantieparken,
springt de Inspectie bij als fenomenen in beeld komen die
binnen haar werkdomein vallen. Denk bijvoorbeeld aan

Focus op effect
Effectieve samenwerking schoonmaak in hotelsector
De betaling van afwassers in de Amsterdamse horeca gebeurt vaak zwart, waarbij het werk wordt uitgevoerd door uitkerings
gerechtigden of illegaal tewerkgestelde werknemers. De Inspectie kon bij enkele betrokken malafide schoonmaakbedrijven
opgelegde boetes niet daadwerkelijk innen, omdat het bedrijf was opgeheven of de eigenaar was vertrokken naar het buiten

vormen van arbeidsuitbuiting of betrokkenheid van

land. Via een harde aanpak en effectief samenwerken met Belastingdienst, UWV en gemeente kon dit verdienmodel onderui

uitzendbureaus bij de huisvesting van arbeidsmigranten. Voor

worden gehaald. De Inspectie heeft de inleners — Amsterdamse horeca - de plicht tot medewerking op grond van de Wet arb

de sector schoonmaak is er een lopend LSI-traject dat in 2019

vreemdelingen (vaststelling identiteit) opgelegd. Dit leverde forse boetes op. Daarnaast heeft de Belastingdienst een traject i

multidisciplinaire controles heeft uitgevoerd. Verder worden

het kader van de Wet ketenaansprakelijkheid ingezet om de niet betaalde premies en belastingen alsnog te verhalen op de

in LSI-verband verschillende verdienmodellen in kaart

opdrachtgevers. Gemeente en UWV hebben een behoorlijk aantal fraudegevallen onder uitkeringsgerechtigden vastgesteld.

gebracht die zichtbaar maken op welke wijze malafide

Via gerichte publiciteit is benadrukt dat opdrachtgevers in dergelijke gevallen forse financiële risico's lopen. De FIOD is een

schoonmaakbedrijven opereren.

strafrechtelijk onderzoek gestart naar de personen achter de malafide schoonmaakbedrijven. De gemeente Amsterdam
(afdeling Veiligheid en Bestuurlijke Aanpak Georganiseerde Criminaliteit) inventariseert de misstanden en trekt zo m

Net als de LSI vormen ook de tien RIEC's en het LIEC (Landelijk

horecavergunningen in of laat deze op andere wijze sluiten.

Informatie- en Expertise Centrum) een landelijk dekkend
netwerk dat overheidsdiensten ondersteunt bij de aanpak van
georganiseerde criminaliteit. Doel is om criminele ondermijning van de samenleving te stoppen. In RIEC-verband werken

1.4.3 Samenwerking programma's met branches en
andere instanties

Zo is het programma Bouw en infra - samen met Bouwend
Nederland - het gesprek aangegaan met een aantal grote

politie, UWV, gemeenten, de Belastingdienst, de Inspectie
SZW en andere inspectiediensten samen op specifieke

Om effectief te zijn met beperkte middelen is het belangrijk
om samenwerking te zoeken. De Inspectie doet dit met

opdrachtgevers en opdrachtnemers over moreel leiderschap
in de bouw. Het programma Bedrijven met gevaarlijke stoffen

casussen. Programma's waarin veel wordt samengewerkt met

brancheorganisaties, werkgevers- en werknemersorganisa-

investeert in nieuwe kennis door samenwerking met TNO en

de RIEC's zijn Horeca en detailhandel, Uitzendbureaus en

ties, onderzoeksinstituten en private handhavingsorganisa-

RIVM. In het programma Agrarisch en groen is de Inspectie

Arbeidsuitbuiting. Het onderstaande voorbeeld komt opnieuw

ties. Samenwerking kan helpen om druk op de keten te zetten.

aangesloten op een initiatief van het kennisinstituut Stigas.

uit het programma Schoonmaak en illustreert dat de aard van
de problematiek en de gewenste aanpak de keuze voor het

In de uitzendsector wordt de samenwerking met de Stichting

Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven

samenwerkingsverband bepaalt.

Naleving CAO voor Uitzendkrachten (SNCU) en de Stichting

(SBB) bij het opleiden van adviseurs praktijkleren over de

Normering Arbeid (SNA) en met contacten bij branchevereni-

Arbowet. Via Train-de-trainersessies worden uiteindelijk 400

gingen zoals de ABU (Algemene Bond Uitzendondernemingen)

adviseurs opgeleid die leerbedrijven gaan bezoeken. Deze

en NBBU (Nederlandse Bond Van Bemiddelings- en
Uitzendondernemingen) benut om het zelfregulerend

samenwerking moet er voor zorgen dat straks bij een veel
groter aantal bedrijven aandacht wordt gevraagd voor goede

vermogen van de sector te vergroten en om informatie te

arbeidsomstandigheden dan wanneer de Inspectie dit alleen

geven over nieuwe wetgeving en misstanden die inspecteurs

zou doen. En in de asbestsector lag het initiatief voor een

tegenkomen. De Inspectie SZW ondersteunt de

aanpak van bakkerijen bij de branche zelf.

23

Focus op effect
RIEC-Samenwerking in de schoonmaak
De Inspectie ontvangt een melding over Poolse schoon-

maaksters op een recreatiepark. Dit park is onderdeel van
een grote keten met parken. De werkneemsters maken
meestal zeven dagen per week schoon van 's morgens
07.30 uur tot veelal 23.3o uur. Ze doen dit gedurende de
periode van half maart tot eind oktober. Het loon wordt
slechts voor maximaal 4o uur per week betaald. Om de

Inspectie SZW 1 Jaarverslag 2019
de Inspectie SZW een film gemaakt over veiligheid
op het erf, zijn bedrijven aangeschreven over de gevaren
van voer- en mestsilo's en is geïnspecteerd in de
dierhouderij. Ook is het overleg opgestart met branchepartijen van vervoerders, leveranciers van voer en
bouwers van silo's, kennisinstituut Stigas en het ministeie van SZW over wenselijke aanpassing van wetgeving
met betrekking tot voer- en mestsilo'

problematiek goed te kunnen aanpakken kiest de
Inspectie voor een integrale aanpak via het RIEC. Daarin
wordt samengewerkt met de FIOD, Belastingdienst,

Veilige ovens bij bakkers

politie en diverse gemeenten. Door de integrale aanpak is

Bakkerijen zijn in voorgaande jaren in het nieuws geweest

de huisvesting van arbeidsmigranten op de onderzochte
parken gestopt en zijn de parken uiteindelijk verkocht. De
onderzoeken naar de grootschalige overtredingen van de
arbeidswetten lopen nog in verband met de samenloop

vanwege de mogelijke aanwezigheid van asbest in

met andere onderzoeken. De werkneemsters zijn na de
inspectie met hun werkzaamheden gestopt.

ero accidents: sa k
hef veel
ongevallen en sectorspecifieke risico's zoals velligheidsproblemen rondom het woonerf. De afgelopen jaren
waren er veel aanrijdingen op het erf met eigen kinderen,
andere familieleden of erfbetreders. Meerdere dodelijke
ongevallen vonden plaats door werkzaamheden met
voer- en mestsilo's. Veroudering (ageffigjvan voer- en
mestsilo's vormt een reëel risico. De Inspectie SZW is
daarom in 2019 aangesloten bij het initiatief 'Zero
cidents'van Stigas. In het kader van een actieweek is

bijvoorbeeld het afdichtingskoord van ovendeuren. Nadat
de betrokken brancheorganisaties van de bakkerij- en
zoetwarenbranche zowel een Handreiking Asbest als een
Arbocatalogus voor industriële bakkerijen hadden
opgesteld, zijn sociale partners in de bakkerij- en
zoetwarenbranche een actie gestart om alle bedrijven in
hun branches te inspecteren op het risico van blootstelling aan asbest.
Doel was om bedrijven te stimuleren om zelf vrijwillig alle
ovens en bedrijfsruimten van asbest te ontdoen. Om zo
de blootstelling van werknemers aan asbest te voorkomen. Omdat de Inspectie in het verleden bepaalde
broodovens stil heeft gelegd vanwege asbest, hebben de
sociale partners de Inspectie betrokken bij deze actie. Van
alle bedrijven is met een quick scan in kaart gebracht of er
asbest in het pand of de ovens aanwezig was dat een
gezondheidsrisico vormde voor werknemers. Als dat het

geval was werd er op aangedrongen dit asbest te laten
verwijderen. Tegelijkertijd heeft de Inspectie een artikel in'
een breed gelezen vakblad gepubliceerd om ook via deze
weg de actie van de branches te ondersteunen.
De namen van bedrijven die na deze actie asbestvrij of
asbestveilig waren, zijn met de Inspectie gedeeld. Dat
waren er ongeveer 185o. Ongeveer 75 bakkerijen zijn door,
de Inspectie telefonisch benaderd om de RI&E (Risico
Inventarisatie en — Evaluatie) op te vragen. Het ging
hierbij om bedrijven waar geen quick scan is geweest of
die het risicovol aanwezige asbest niet hebben laten
verwijderen, terwijl ze wel in een pand van voor 1995
huisden of daar vóóri995 als bakkerij gevestigd waren.
Bakkerijen dus waar een reële kans was op de aanwezigheid van asbest. Er is overigens geen verplichting tot het
verwijderen van asbest in broodovens, maar wel tot het
opnemen van het risico in de RI&E als het asbest
aanwezig is op een bereikbare plaats.
De gezamenlijke activiteiten van de bakkerij- en zoetwarenbranche en de Inspectie hebben succes gehad.
Uiteindelijk is van 35 bakkerijen te weinig informatie
(schriftelijk en/of telefonisch) bekend om een duidelijke
uitspraak te kunnen doen of ze nu asbestvrij of asbestveilig zijn. Alle overige bakkerijen (g8%) zijn asbestvrij of het
nog aanwezige asbest vormt geen risico voor de
werknemers.

De Staat van Eerlijk werk in 2019

Inspectie SZW j Jaarverslag 2019

2

De Staat van Eerlijk werk in 2019

2.1

Ontwikkelingen rond eerlijk werk in 2019

De Inspectie SZW streeft naar een arbeidsmarkt waar mensen

tijden van krapte werknemers aan zich willen binden met

Figuur 2.1 Mechanismen die eerlijk werk belemmeren
e

op een gezonde en veilige manier hun inkomen kunnen

goede arbeidsvoorwaarden, zoals een goed loon en gunstige
arbeidstijden. Dat blijkt echter niet het geval: het aandeel

verdienen, waar de regels rondom arbeidsvoorwaarden en

flexibele arbeidsrelaties aan de onderkant van de arbeids-

eerlijke concurrentie worden gevolgd en waar armoede wordt

markt groeide door24, de lonen stegen traagzs en verschillende

voorkomen.

mechanismen op de Nederlandse arbeidsmarkt werken
oneerlijk werk in de hand. "

In 2017 signaleerde de Inspectie al dat de problematiek rond
onderbetaling en uitbuiting op de Nederlandse arbeidsmarkt

In de publicatie 'Staat van Eerlijk werk 2019' presenteerde de

aanzienlijk was en verder leek te groeien.'3 Verschillende

Inspectie in 2019 zeven mechanismen die de problemen aan

internationale organisaties, zoals het Internationaal Monetair

de onderkant van de Nederlandse arbeidsmarkt in de hand

Fonds (IMF) en de Organisatie voor Economische

werken. Enerzijds gaat het hierbij om internationale ontwik-

Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), concludeerden dat de

kelingen, zoals: globalisering van de economie, de groei van

loonontwikkeling in veel landen minder steeg dan de

het aanbod aan goedkope arbeid afkomstig uit Europa en de

productiviteit. Met polarisatie en tweedeling op de arbeids-

gevolgen van technologisering en digitalisering voor de

markt als potentieel gevolg. De Inspectie merkte daarbij op

organisatie van arbeid. Anderzijds betreft het de mate waarin

dat in Nederland vooral in sectoren waar historisch vaak

we in Nederland op onze arbeidsmarkt flexibele arbeidsrelaties toestaan en de gevolgen daarvan voor de handhaving van

arbeidsrisico's spelen sprake was van druk op lonen en dat
daar oneerlijk werk een substantieel probleem was. Op basis
van deze analyse heeft de Inspectie prioriteit gegeven aan de

eerlijke arbeidsvoorwaarden en het borgen van bestaansze-

Toenemende internationale concurrentie leidt in bepaalde sectoren
tot een neerwaartse druk op prijzen en daarmee op lonen.

Het vrij verkeer van diensten en personen draagt bij aan een ruim
internationaal aanbod van goedkope arbeid.
Digitalisering en een groeiende vraag naar gemaksdiensten zorgen
voor een groei van de platformeconomie met risico's voor de
bescherming van werknemers.

Veelvormigheid van toegestane arbeidsrelaties draagt bij aan
mogelijkheden van onderbetaling en schijnconstructies.
Het stimuleren van ondernemerschap en de mogelijkheid van
turboliquidaties scheppen gelegenheid voor vluchtig ondernemerschap.

kerheid voor iedereen.

Het sociale zekerheidsstelsel en de geringe ervaren pakkans creëren
ruimte voor zwartwerk en uitkeringsfraude.

4 CBS, www.flexbarometer.nl

De aanwezigheid van kwetsbare groepen maakt uitbuiting, ernstige
benadeling en crimineel werkgeverschap mogelijk.

aanpak en het agenderen van risico's rond oneerlijke arbeidsvoorwaarden.
Vanaf 2017 tot 2019 zijn de economische situatie en de
arbeidsmarkt verder verbeterd. De werkloosheid is laag en in
verschillende sectoren is sprake van een tekort aan arbeidskrachten. Een verwachting zou kunnen zijn dat werkgevers in
" Inspectie SZW, 2017, Staat van eerlijk werk. Loon naar werken

Adema, Y, Tilburg, I. van, CPB Policy Brief 2018/12, Vertraagde
loonontwikkeling ontrafeld
Inspectie SZW, 2019, Staat van eerlijk werk 2019; Risico's aan de
onderkant van de arbeidsmarkt

z6

Het beeld dat eerlijk, gezond en veilig werken in Nederland

onder druk staat, kwam ook naar voren in andere rapporten

Inspectie SZW j Jaarverslag 201 9

De Staat van Eerlijk werk in 2019

over werken in Nederland. 27 28 De rapporten concluderen dat
de combinatie van flexibiliteit van de arbeid, de loonontwik-

procent van de zzp'ers is tevreden over hun arbeidsrelatie

mers met een flexibel contract is in de periode tussen 2 015 en

(NEA, ZEA 2018).09 Werkenden combineren hun werk met het

keling en stijgende eisen aan werkenden leidt tot spanningen

volgen van een opleiding, de zorg voor kinderen of familie,

2017 in Nederland toegenomen (van 9% naar 11% van het
totaal aantal werknemers).3°

op de arbeidsmarkt. Op hogere beroepsniveaus is sprake van

nevenactiviteiten, hobby's, en andere banen. Voor een groot

werkdruk en overbelasting, terwijl aan de onderkant van de

deel van de flexibele krachten kent de flexibiliteit dus ook

Figuur 2.2 Werknemers in een kwetsbare arbeidsmarktpositie

arbeidsmarkt problemen ontstaan met oneerlijk werk,

voordelen.

100% -

ongezond en onveilig werk en minder bestaanszekerheid. De
centrale vraag in alle discussies is hoe het arbeidsmarktbeleid

Maar de huidige flexibele arbeidsmarkt heeft twee gezichten.

zo te reguleren valt dat meer recht wordt gedaan aan de

Door de groei van het aantal flexibele werknemers en de

kwaliteit van arbeid en een duurzame deelname van werken-

toename van het aantal zzp'ers is de tweedeling op de

den aan het arbeidsproces.

arbeidsmarkt verscherpt. Er bestaan vaste werknemers en
zzp'ers met uitstekende arbeidsvoorwaarden, een sterke

2.2

Een kwetsbare positie op de Nederlandse
arbeidsmarkt

onderhandelingspositie en mogelijkheden om zichzelf te

In de afgelopen decennia is de arbeidsmarkt steeds flexibeler

werknemers en zzp'ers met een ongunstige, onzekere

geworden. Als uitzendkracht of oproepkracht, op basis van

arbeidsmarktpositie.

ontwikkelen. En er is een groep die bestaat uit flexibele

80%
7o%
60%
50%
40%
30%
zo%
10./0
o%

2015

2016

2017

■ nee Zija

een tijdelijk contract, als payroller of als zzp'er verdienen
mensen in Nederland hun inkomen. Door de tijd is de functie

De groep werkenden in ongunstige, onzekere banen is

van flexwerk wel verschoven. Flexibele arbeidsrelaties zijn niet

omvangrijk. Op basis van verschillende bestanden heeft de

z.3

Kenmerken van kwetsbare werkenden:
werknemers en zzp'ers vergeleken

meer puur bedoeld voor het opvangen van tijdelijke vervan-

Inspectie in kaart gebracht hoe groot deze groep is en wat de

ging, piekperiodes of conjunctuurbewegingen, maar vormen

achtergrondkenmerken zijn. De Inspectie definieert een

procent); kwetsbare zzp'ers zijn vaker man (59 procent). Bij

een structureel en wezenlijk onderdeel van onze economie en

kwetsbare arbeidsmarktpositie als een combinatie van een

zowel zzp'ers als bij werknemers geldt dat de kans op een

arbeidsmarkt.

laag inkomen (onder 130% van het WML) met een flexibel

kwetsbare arbeidsmarktpositie groter is voor vrouwen dan

Werknemers in een kwetsbare positie zijn vaker vrouw (54

contract. Ook zelfstandigen die aangeven dat hun bedrijf een

voor mannen. In absolute aantallen heeft ongeveer driekwart

Los van de voordelen daarvan voor werkgevers, lijken de

slechte financiële positie heeft, rekent de Inspectie tot de

van de zzp'ers een Nederlandse achtergrond, maar de kans op
een kwetsbare arbeidsmarktpositie is groter voor werkenden

flexibele en zelfstandige arbeidscontracten ook te passen

groep kwetsbare werknemers. In totaal schat de Inspectie de

binnen de huidige tijdgeest. Driekwart van de flexibele

groep met een kwetsbare arbeidsmarktpositie op ruim

werknemers (werknemers zonder vast contract) en bijna 90

708.000 flexibele werknemers en 170.000 zzp'ers met een

Dit blijkt uit een nadere trendanalyse van de kwetsbare groep zoals

onvoldoende of laag inkomen. De kwetsbare groep werkne-

gedefinieerd in de Staat van Eerlijk werk 2019 door de Inspectie SZW,

" Eigen bewerking van de gegevens van de door het CBS en TNO

werknemers zoals gedefinieerd in de Staat van Eerlijk werk, waarin de

il Commissie regulering van werk, 2020, In wat voor land willen wij werken?
Kamerstukken 2019-202o, 29544, nr.g7o
"WRR, 2020, Het betere werk; de nieuwe maatschappelijke opdracht

gebaseerd op de NEA gekoppeld aan de Polisadministratie. De grafieken
zijn gebaseerd op extra secundaire analyses op de groep kwetsbare

uitgevoerde Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2018.

27

jaren 2015-2017 met elkaar vergeleken worden.

De Staat van Eerlijk werk in 2019

Inspectie SZW 1 Jaarverslag 2019

met een migratieachtergrond. Werknemers in een kwetsbare

2.4 Ontwikkelingen in sectoren en beroepen

In de horeca is in 2017 voor bijna de helft (45°/0) van de

arbeidsmarktpositie zijn vaker jong: 56 procent van deze

In een aantal sectoren is in de periode 2015-2017 een lichte

groep is jonger dan 25 jaar en vaak - maar niet altijd - nog
bezig met hun opleiding. Zzp'ers zijn juist vaak ouder dan 45

stijging van het aandeel werknemers in een kwetsbare
arbeidsmarktpositie zichtbaar. Dat geldt voor de sectoren

werknemers sprake van een kwetsbare arbeidsmarktpositie.
In de groothandel en detailhandel betreft het een stijging van

(67%). Een laag opleidingsniveau vergroot het risico op een

industrie, vervoer en opslag, cultuur, recreatie en sport. In de

in vrijwel alle sectoren ook het totaal aantal werknemers

kwetsbare positie alleen voor werknemers. Bij zzp'ers is dat

sectoren groot- en detailhandel en in de horeca gaat het om

gegroeid. In de landbouwsector is het aandeel licht gedaald,

effect er niet.3'

een forse stijging.

van 26 procent in 2015 tot 21 procent in 2017. Door het gebruik

Er is sprake van een stapeling van arbeidsrisico's bij werkne-

Figuur 2.3 De verdeling van werknemers in een kwetsbare positie

mers aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Werknemers

naar hoofdsectoren

percentage in de land- en tuinbouw waarschijnlijk een
onderschatting.333,

13 procent in 2015 tot 19 procent in 2017. In dezelfde periode is

van uitzendkrachten en andere flexibele contractvormen is het

met een laag inkomen of een flexibele baan hebben vaker te
maken met fysieke belasting en staan vaker bloot aan
gevaarlijke stoffen. Voor werknemers in een kwetsbare positie
is ook de WW-instroom 2,5 keer zo groot als voor niet
kwetsbaren (7,4% versus 2,g%), de instroom in de bijstand
ruim acht keer zo groot (2,4% versus o,3%) en de instroom in
een arbeidsongeschiktheidsuitkering iets minder dan twee
keer zo groot (2,7% versus 1,6%). Een betere arbeidsmarktpositie betekent overigens niet dat er geen arbeidsrisico's zijn. In
de hogere regionen van de arbeidsmarkt worden in toenemende mate de gevolgen van werkdruk en andere vormen van
psychosociale arbeidsbelasting zichtbaar.32

Landbouw, bosbouw en visserij

Een overzicht van beroepen waarin veel sprake is van

Industrie (incl. delfstoffen/nuts/afval

kwetsbare arbeidsmarktposities, levert een vergelijkbaar

Bouwnijverheic T
Groot- en detailhande

beeld op (zie grafiek 2). De top tien beroepen met het hoogste
aandeel kwetsbaren wordt gedomineerd door de horeca
(medewerkers in fastfoodrestaurants, barpersoneel, bedie-

Vervoer en opsla(

ning en keukenhulpen) naast medewerkers in de detailhandel
(kassabediening, vakkenvullers en verkoopmedewerkers),

Horeca
Informatie en Communicatie
Financiële instellingen 7,

schoonmakers en laders en lossers in de transport.

Zakelijke dienstverlening/onroerend goed =n=
Openbaar bestuur :
I
Onderwijs

5

Gezondheids-welzijnszorg (.0
nu
Cultuur, sport en recreatie/overige dienstverlening
e% 1" zo% 3o% 00% 30% 6o% 70% 8o% go%r00%
882015 •a016 iI2017

3'

Inspectie 52W, zeng, Staat van eerlijk werk 2019; Risico's aan de
onderkant van de arbeidsmarkt

Niet bij financiële instellingen en het openbaar bestuur.
9 Over de verdeling van het aantal zzp'ers met een problematische

9 Inspectie SZW, 2019, Staat van eerlijk werk 2019; Risico's aan de

financiële positie over sectoren en beroepen is op dit moment nog geen
nieuwe informatie beschikbaar.

onderkant van de arbeidsmarkt

28

Inspectie SZW j Jaarverslag 2019

De Staat van Eerlijk werk n 2019

Figuur 2.4 Top io kwetsbare beroepen in 2015-2017

belangrijk deel van de winst bepaalt, is de groep arbeidsmigranten vaak zwaar vertegenwoordigd. Arbeidsmigranten
die afkomstig zijn uit landen met veel lagere loonniveaus zijn

Verkoopmedewerkers detailhandc

bereid te werken voor lagere lonen en onder minder goede

Medewerkers bediening horec,

omstandigheden. In genoemde sectoren wordt veel met

Keukenhulpei

ffiEW
0

Schoonmakers in hotels, kantorer

uitzendbureaus samengewerkt. Ter illustratie: circa driekwart
van de arbeidsmigranten uit Oost-Europa heeft een uitzendbaan.37

Vakken vuiler1-2fr
'
omen
Laders en losser

De Inspectie richt zich met haar programma's op die sectoren

Bil

waar een groot aandeel werkenden in een kwetsbare positie
Kassamedewerkers en kaartverkoper_

11111-

_

detailhandel, Schoonmaak, Transport en logistiek, Agrarisch

Informatieverstrekker
Verkopers in fastfoodrestaurants en snackbar

zit en waar meer risico's bestaan op ongezond, onveilig en/of
oneerlijk werk. Dat zijn bijvoorbeeld de sectoren Horeca &

Barpersoneel

en groen, Industriële arbeid en Uitzendbureaus. In deel II van
zo
z 0%30% cc" 50% 60% 70% 8" go%l00%

dit Jaarverslag vindt u een toelichting op de activiteiten van de
programma's en de realisatie van de beoogde doelen in 2019.

12015 112016 112017

In sectoren waar het aandeel werkenden met een kwetsbare
arbeidsmarktpositie groeit, volgen werkgevers een 'low rood'
strategie: zij houden de lonen laag en de contracten flexibel.35
36 I

n deze sectoren, waar het drukken van loonkosten een

35 Kallenberg, A. (2003) Flexible firms and labor market segmentation:

Effects of workplace restructering on jobs and workers. Work and
Occupations, 30 (2),134-173.
30 Complementair betekent dat niet wordt gekozen voor een high road
'strategie' waar investeringen in technologie plaatsvinden,
verplaatsingen van arbeidsintensieve delen naar lage-lonen-landen
of het binden van werknemers door vaste contracten en hogere
lonen of waarbij geïnvesteerd wordt in taal en opleidingen van de
werkenden.

Strockmeijer, A (2020) De arbeidsmarktpositie verklaart.
Proefschrift UVA

29