967-01

Duurzaam nietduurzaam?

Onderzoek naar niet-duurzaam volledig
arbeidsongeschikt verklaarden

Philip de Jong
Tom Everhardt
Carlien Schrijvershof
met medewerking van
Rafiq Friperson
Maartje Gielen

Onderzoek in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW)
© Aarts De Jong Wilms Goudriaan Public Economics bv (APE)

Den Haag, februari 2013

Duurzaam niet duurzaam?
Ph. de Jong, T. Everhardt, C. Schrijvershof
Ape rapport nr. 967

© 2013 Aarts De Jong Wilms Goudriaan Public Economics bv (APE)
Website: www.ape.nl

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van
druk, fotokopie of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming.

INHOUD
0

1

2

3

4

SAMENVATTING & BESCHOUWING

I

0.1 Onderzoeksvragen

i

0.2 Onderzoeksinstrumenten

i

0.3 Het stelsel

ii

0.4 De uitvoering

iii

0.5 Wie komen in de WGA 80-100?

v

0.6 Uitstroom uit WGA 80-100

vi

0.7 Retourstroom

viii

0.8 Slotbeschouwing

ix

INLEIDING

1

1.1 Aanleiding

1

1.2 Vraagstelling

3

1.3 Onderzoeksopzet

3

1.4 Indeling van het rapport

5

DE SYSTEMATIEK VAN DE WIA

7

2.1 Inleiding

7

2.2 Algemeen

7

2.3 Uitkeringshoogte en financiering

10

2.4 Claimbeoordeling

12

2.5 Herbeoordelingen

18

2.6 Re-integratie

19

2.7 Samenvatting & conclusies

20

TOEPASSING IN DE PRAKTIJK

23

3.1 Inleiding

23

3.2 Korte schets duurzaam en niet duurzaam arbeidsongeschikten

23

3.3 Beoordeling mate van arbeidsongeschiktheid

24

3.4 Beoordeling duurzaamheid arbeidsbeperkingen

32

3.5 Herbeoordelingen

36

3.6 Re-integratie

44

3.7 Samenvatting & conclusies

47

ANALYSE VAN DE WIA INSTROOM

51

4.1 Inleiding

51

4.2 Samenstelling van de WIA-instroom in 2010

51

Ape

1

4.3 Determinanten van duurzaamheid bij volledige

5

arbeidsongeschiktheid

63

4.4 Samenvatting en conclusies

68

DE WGA 80-100-POPULATIE: TRANSITIES EN PROGNOSES

71

5.1 Inleiding

71

5.2 Transities vanuit de WGA 80-100 groep

72

5.3 Het trajecteffect nader onderzocht

84

5.4 Prognoses

94

5.5 Samenvatting & conclusies

97

5.6 Bijlagetabellen

100

RETOURSTROOM

109

6.1 Inleiding

109

6.2 Verschillen tussen eerste en hernieuwde aanvragen

110

6.3 Verschil tussen vaste werknemers en vangnetters

120

6.4 Samenvatting & conclusies

128

7

LITERATUUR

131

8

BIJLAGE 1 GEÏNTERVIEWDE PERSONEN

133

9

BIJLAGE 2 DOSSIERONDERZOEK

134

6

2

Ape

0

SAMENVATTING & BESCHOUWING

0.1

Onderzoeksvragen

Onder degenen die de WIA instromen vormen niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten (WGA 80-100) verreweg de grootste groep. Voorafgaand aan de invoering van de WIA werd verwacht dat het aandeel van
deze groep 14% zou zijn. In 2011 is hun aandeel 56%. Het aandeel duurzaam volledig arbeidsongeschikten (IVA) en gedeeltelijk arbeidsongeschikten (WGA 35-80) is juist kleiner dan aanvankelijk verwacht werd. Naar
aanleiding van deze onverwachte uitkomsten heeft het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid onderzoek laten doen naar de volgende
vragen:


In hoeverre bieden de regels en de uitvoering van de WIA een verklaring voor de grote proportie WGA 80-100?



Wat betekenen die regels en uitvoering voor de samenstelling van de
WGA 80-100 populatie?



Wat bepaalt de doorstroom van WGA 80-100 naar de IVA en naar de
andere WIA-categorieën (WGA 35-80 en 35-min)?



Hoe ontwikkelt zich die doorstroom in de toekomst?

Een ander fenomeen waaraan in dit onderzoek aandacht is geschonken is
de retourstroom – hernieuwde WIA aanvragen in vervolg op een aanvankelijk afwijzing. Het onderzoek richtte zich vooral op de vraag hoe het
komt dat bij hernieuwde aanvragen de toekenningskans hoger is dan bij
eerste aanvragen.

0.2

Onderzoeksinstrumenten

Om antwoord te geven op deze vragen hebben we gebruik gemaakt van:
 interviews met verzekeringsartsen, arbeidsdeskundigen, andere betrokken binnen UWV en sociale partners;
 dossieronderzoek (claimbeoordelings- en herbeoordelingsdossiers)
 analyse van integrale bestanden van WIA-toekenningen vanaf de
start van de WIA tot eind 2010. UWV heeft deze bestanden speciaal voor het onderhavige project samengesteld. Het stelde ons in
staat de WGA 80-100 toekenningspopulatie op een ruim aantal
kenmerken te vergelijken met de IVA-instroom. Bovendien liet dit
bestand toe de uitstroom vanuit WGA 80-100 naar IVA, naar WGA

Ape

i

35-80 en naar herstel (35-min) te onderzoeken. Daarnaast heeft
UWV een integraal bestand van claimbeoordelingen geleverd
waarmee de retourstroom in de WIA in kaart gebracht kan worden.

0.3

Het stelsel

De systematiek van de WIA bevat een aantal elementen die leiden tot een
relatief grote proportie niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten. In de
eerste plaats is bij volledige arbeidsongeschiktheid het onderscheid tussen
duurzaam en niet-duurzaam aan strenge medische regels onderworpen.
Zolang er behandelmogelijkheden zijn die uitzicht kunnen bieden op toename van de benutbare mogelijkheden kan de arbeidsongeschiktheid niet
als duurzaam beoordeeld worden.
Ten tweede is de WIA voor werknemers moeilijker toegankelijk. De toekenningsvoorwaarden van de WIA, en de eerdere uitwerking van die
voorwaarden in het aSB, zijn strenger dan voorheen en de toegangsdrempel (minstens 35% verlies aan verdiencapaciteit) is hoger. Bovendien is
het uitkeringsregime in de WGA zo vormgegeven dat degenen die hun
restcapaciteit onvoldoende benutten na verloop van tijd een minimumuitkering krijgen. Het strengere WIA-regime heeft ertoe geleid dat werknemers met voldoende benutbare mogelijkheden minder vaak dan voorheen
een WIA-aanvraag zullen doen.
Ten derde kent de WIA, net als de WAO, een loonkundige definitie van arbeidsongeschiktheid. Deze kan ertoe leiden dat werknemers met benutbare mogelijkheden volledig arbeidsongeschikt verklaard worden. Los daarvan geldt dat gedurende de loongerelateerde fase een 80-100 uitkering
niet kan worden gewijzigd. Dit kan tijdige activering van degenen die op
arbeidskundige gronden niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt zijn
verklaard ontmoedigen. Als na afloop van de loongerelateerde fase de uitkering van 70% van het laatst verdiende loon doorloopt, kan dat een belemmering vormen om zich te oriënteren op vergroting van de verdiencapaciteit, voor zover de beperkingen zo’n oriëntatie zinvol maken.
En tot slot borduurt de WIA voort op veranderingen in de arbeidsongeschiktheidswetgeving die voor zijn invoering zijn ingezet, zoals het aangepaste Schattingsbesluit en de Wet Verbetering Poortwachter (WvP). De
WvP heeft, zo blijkt uit eerder onderzoek, bijgedragen aan een reductie
van de WIA instroom. De loondoorbetalings- en re-integratieverplichtingen
van de wet Verlenging Loondoorbetalingsverplichting bij Ziekte (VLZ) en
van de WvP, in combinatie met het regime van premiedifferentiatie in de

ii

Ape

WGA, hebben werkgevers ertoe aangezet langdurig verzuim en WIAtoetreding te voorkomen. Als gevolg hiervan hebben langdurig zieken die
de WIA poort bereiken vaker ernstige beperkingen. Het selectieproces dat
door het huidige stelsel van verzuim- en arbeidsongeschiktheidsregelingen
wordt opgeroepen, heeft ertoe bijgedragen dat de proportie volledig arbeidsongeschikten onder de WIA-instroom groter is dan op grond van de
ervaringen met de WAO verwacht werd.

0.4

De uitvoering

Claimbeoordeling
De claimbeoordeling vindt plaats volgens een vast format. Zowel de verzekeringsgeneeskundige- als de arbeidsdeskundige rapportages geven een
gestandaardiseerde onderbouwing van de uitkomst van de claimbeoordeling. Daarbij worden standaarden en protocollen nauwgezet toegepast. De
behandelende artsen worden in het proces van claimbeoordeling niet standaard geraadpleegd. Doorgaans is dit niet nodig omdat er in de wachttijd
voor de WIA al veel medische informatie is verzameld. Indien de cliënt
hierom verzoekt wordt de arts echter altijd geraadpleegd.
De praktijkervaringen bevestigen er voor de laagste inkomens sprake is
van een ‘alles-of-niets’ situatie en dat langdurig zieken met een hoog inkomen een grotere kans hebben om als volledig of gedeeltelijk arbeidsongeschikt beoordeeld te worden. Door de loonkundige definitie is er zelfs
een groep die volledig arbeidsongeschikt verklaard is, maar die wel voldoende functionele mogelijkheden heeft om ten minste het minimumloon
te verdienen. Daarnaast is er een groep die weliswaar niet in staat is het
minimumloon te verdienen, maar wel over arbeidscapaciteit beschikt.
Beoordeling duurzaamheid
Wanneer verzekeringsartsen het voorgeschreven beslissingsschema volgen
en verbetering van de belastbaarheid is uiteindelijk niet uitgesloten, dan
komen zij automatisch uit bij het label ‘redelijk tot goede verwachtingen’,
terwijl dit de situatie niet goed weerspiegelt. In veel gevallen is namelijk
verbetering van de belastbaarheid niet uit te sluiten (en wordt daarom ook
niet tot duurzaamheid besloten), maar is het oordeel ‘redelijk tot goede
verwachting’ te optimistisch. In de communicatie over de duurzaamheid
van geconstateerde beperkingen ervaren verzekeringsartsen een groot gat
tussen de labels ‘verbetering belastbaarheid uitgesloten’ of ‘niet of nauwelijks te verwachten’ enerzijds, en het label ‘redelijk tot goede verwachting’
anderzijds.

Ape

iii

Duurzaamheid wordt zorgvuldig onderbouwd.
De toekenning van een IVA uitkering is onderworpen aan strenge criteria.
Het oordeel over de duurzaamheid van de arbeidsbeperkingen wordt dan
ook uitgebreid verantwoord. De onderbouwing omvat een toets door de
staf verzekeringsarts.
Herbeoordelingen
Tot eind 2010 is 27% van de WGA 80-100 ontvangers een of meer keren
herbeoordeeld. Dit percentage is gebaseerd op onvolledige waarnemingen.
Immers, naarmate claimbeoordelingen langer geleden zijn, is een groter
deel herbeoordeeld. Zo heeft van de WGA 80-100 toekenningen uit 2006
inmiddels 60% een herbeoordeling gehad. Het aantal herbeoordelingen
binnen de groep WGA 80-100 is echter in de loop van de jaren na de introductie van de WIA geleidelijk afgenomen.
Door de afschaffing van de wettelijke herbeoordeling is er geen vast moment meer van herbeoordelen. Het nieuwe beleid is erop gericht om herbeoordelingen te doen met het oog op de participatiemogelijkheden van de
cliënt. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen:
(1) cliënten die medisch arbeidsongeschikt zijn en voor wie een
herbeoordeling wordt ingepland om te kunnen monitoren hoe
hun benutbare mogelijkheden zich ontwikkelen;
(2) cliënten die zelf om een herbeoordeling vragen;
(3) cliënten met benutbare mogelijkheden die zijn overgedragen
aan een werkcoach van het Werkbedrijf, waarbij deze coach in
het proces van re-integratie behoefte heeft aan een actuele
vaststelling van de verdiencapaciteit.
Uit de onderzochte dossiers blijkt dat herbeoordeling van niet-duurzaam
volledig arbeidsongeschikten vaker leidt tot verlenging van de status quo
dan tot transitie naar een andere WIA-categorie of tot beëindiging van de
WIA-uitkering. De bestandsgegevens bevestigen dit beeld: bij 64 procent
van de herbeoordelingen van niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten
blijft de status ongewijzigd. Een status quo beslissing hoeft niet uitgebreid
verantwoord te worden, zo laten de onderzochte dossiers zien.
Re-integratie
Alle partijen die bij de re-integratie van niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten betrokken zijn, hebben behoefte aan goede informatie over hun
re-integratiemogelijkheden. Die informatie is primair in handen van degenen die de claimbeoordeling doen. Voor werknemers met een werkgever
die het WGA-risico bij UWV heeft ondergebracht, wordt de benodigde informatie van niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten met voldoende

iv

Ape

arbeidsmogelijkheden aan het Werkbedrijf gegeven. Daar neemt een
werkcoach de re-integratie ter hand.
Voor (verzekeraars van) eigenrisicodragers is die informatie moelijker te
verkrijgen. Zij moeten zelf de arbeidsmogelijkheden vaststellen en hun reintegratieplannen daarop afstemmen, tenzij ze af willen gaan op de UWV –
beoordeling die de werknemer krijgt. Deze ongelijkheid is een bijproduct
van het hybride stelsel. Daar staat tegenover dat verzekeraars veel eerder
dan UWV in het verzuimproces kunnen ingrijpen om WGA-toetreding te
voorkomen.

0.5

Wie komen in de WGA 80-100?

Niet duurzaam volledig arbeidsongeschikten zijn jonger en hebben vaker
psychische klachten
Aan de hand van gegevens over de WIA-toekenningen in 2010 is een
beeld verkregen van de samenstelling van degenen die niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt verklaard worden. In vergelijk met de andere twee
WIA-categorieën kenmerken zij zich door een relatief jonge leeftijd, een
relatief hoog percentage vrouwen en vangnetters, en daarbinnen relatief
veel uitzendkrachten, en een relatief groot aandeel arbeidsongeschiktheid
vanwege psychische aandoeningen. Hier speelt de omstandigheid een rol
dat bij dergelijke aandoeningen vaak nog geen stabiele toestand bereikt is.
Dit speelt ook een rol bij het relatief grote aandeel van jongere cliënten.
Het weerspiegelt de werking van de IVA waartoe men alleen toegang heeft
als behandeling geen reëel uitzicht (meer) biedt op verbetering van de
functionele mogelijkheden.
Volledig arbeidsongeschikten zijn vaker laag opgeleid en hebben vaker
kleine banen
Verder onderscheiden de (duurzaam en niet-duurzaam) volledig arbeidsongeschikten zich van de gedeeltelijk arbeidsgeschikten door een lage opleiding, een laag uurloon en relatief weinig arbeidsuren in de oude functie.
Dit is voor een deel het gevolg van de werking van het stelsel: hoe lager
het loon en de opleiding des te omvangrijker moeten de beperkingen zijn
om in aanmerking te kunnen komen voor een WIA-uitkeringen. Bij de
claimbeoordeling blijkt dat van de niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten met benutbare mogelijkheden voor bijna twee derde (64%) geen
gangbare arbeid te vinden is; de overige 36% is op loonkundige gronden
niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt, meestal als gevolg van een
urenbeperking.

Ape

v

Nadere analyse leert dat bij volledig arbeidsongeschikte vrouwen en vangnetters de beperkingen minder vaak duurzaam zijn
De kans dat iemand duurzaam volledig arbeidsongeschikt (IVA) is wordt
vooral bepaald door leeftijd en aard en ernst van de beperkingen. Maar
ook bij ernstige beperkingen zijn vangnetters en vrouwen nog altijd minder vaak duurzaam arbeidsongeschikt. Het stelsel en de uitvoering bieden
hiervoor geen verklaring. Mogelijk wijken deze groepen op niet-waargenomen kenmerken af van de anderen en zijn dit kenmerken die ertoe
leiden dat hun beperkingen minder snel als duurzaam beoordeeld worden.

0.6

Uitstroom uit WGA 80-100

Meeste transities vanuit WGA 80-100 naar IVA, herstel of pensioen
14% van allen die tussen 2006 en eind 2010 een WGA 80-100 toekenning
kregen, maakt een transitie naar IVA, WGA 35-80 of naar herstel (35min). Over een veel langere termijn (45 jaar) vooruitberekend gaan van
elke 100 WGA 80-100 toekenningen voor hun 65ste gemiddeld 30 personen
over naar de IVA, 3 personen naar de WGA 35-80, 28 personen herstellen
en 8 komen te overlijden. De overige 31 gaan vanuit de WGA 80-100 met
pensioen.
Hoe langer in de WGA 80-100 groep des te groter de IVA-kans en des te
kleiner de herstelkans
De transitiepatronen vanuit WGA 80-100 geven aan dat de kans op toename van de verdiencapaciteit afneemt, en de kans op duurzaam worden
van de volledige arbeidsongeschiktheid toeneemt, naarmate men langer in
de WGA 80-100 verblijft.
Lagere opleiding betekent lagere transitiekansen
Een hogere opleiding, een hoger uurloon of een grotere baan (meer uren
per week werken) leveren een sterk verhoogde kans op transitie naar
WGA 35-80. Mensen met een lage opleiding (LBO of lager) hebben een
kleinere kans op een transitie vanuit de WGA 80-100. Deze uitkomsten
kunnen gezien worden als een weerspiegeling van de werking van het
loonkundige stelsel: naarmate de baan of het loon groter, resp. hoger is, is
er meer ruimte om verdiencapaciteit te herwinnen.
Sterk compenserend effect van het hebben van een dienstverband
Degenen die nog of weer een dienstverband hebben, hebben een sterk
verhoogde kans op gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid of op herstel. Het
lijkt erop dat het hebben van een dienstverband een indicatie is van kenmerken die buiten beschouwing zijn gebleven maar wel van grote invloed

vi

Ape

zijn op een transitie in de richting van toegenomen arbeidscapaciteit, zoals
herstelvermogen en motivatie.
Vangnetters en mensen met harde psychische klachten hebben kleinere
transitiekansen
Vangnetters hebben, bij overigens gelijke kenmerken, een lagere kans op
transitie naar WGA 35/80 of naar herstel (muv uitzendkrachten) in de eerste 5 jaar na toekenning van een WGA 80/100 uitkering. Ook de kans op
transitie naar de IVA is voor vangnetters een stuk kleiner is dan voor
werknemers. Vangnetters lijken dus, meer dan vaste werknemers, vast te
zitten in de WGA 80-100 groep.
Ditzelfde geldt voor degenen die niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt
zijn op grond van psychische klachten. Aan de andere kant leiden aandoeningen aan het bewegingsapparaat tot een hogere herstelkans.
Re-integratietrajecten
Voor 15% van de WGA 80-100 cliënten wordt door UWV een re-integratie
traject ingezet. Gemiddeld gebeurt dit ruim een jaar na WIA-toekenning.
De inzet van trajecten door eigenrisicodragers blijft in dit onderzoek buiten
beschouwing omdat de UWV bestanden hierover geen informatie bevatten.
IRO trajecten worden bijna twee keer zo vaak ingezet als reguliere trajecten.
Selectieve inzet van trajecten?
Trajecten worden vaker ingezet bij cliënten die jonger zijn, hoger opgeleid,
een dienstverband hebben en een kleiner aantal beperkingen (FML-score).
Bij reguliere trajecten is het verschil op deze kenmerken met degenen
voor wie geen traject wordt ingezet minder groot dan bij IRO- en overige
trajecten. Verder blijkt dat vangnetters vaker een traject starten dan vaste
werknemers.
Trajecten worden ingezet waar dat zinvol is
Zowel IRO’s als reguliere trajecten verhogen de kans op een transitie naar
WGA 35-80 en naar herstel. Deze effecten zijn vooral sterk als trajecten
worden ingezet voor mensen met een opleiding hoger dan LBO en voor
degenen die een dienstverband hebben. De kenmerken van degenen voor
wie vaker een traject wordt ingezet, lijken te indiceren dat zij benutbare
mogelijkheden hebben herwonnen die het gebruik van een traject zinvol
maakt.

Ape

vii

Bij huidige patronen groeit het aandeel IVA ten koste van het aandeel 3580
Uitgaande van de huidige transitiepatronen en een pensioengerechtigde
leeftijd van 65 jaar verschuift de samenstelling van de WIA populatie in de
richting van een grotere proportie IVA en een kleinere proportie WGA 3580. Gebruiken we de uitkomsten van de duuranalyses voor het maken van
prognoses dan blijkt het aandeel van de WGA 80-100 groep nauwelijks af
te nemen en de IVA populatie toe te nemen van 26% nu naar 36% in
2050. De gedeeltelijk arbeidsgeschikten nemen af van 21% naar 12%.

0.7

Retourstroom

Afgewezen aanvragers van een WIA-uitkering kunnen binnen vijf jaar opnieuw een aanvraag doen als hun klachten verergerd zijn. Uit onderzoek
van UWV blijkt dat het aantal hernieuwde WIA-aanvragen, absoluut en als
percentage van het totaal aantal WIA-aanvragen, tussen 2006 en 2009
fors steeg. Die toename draagt bij aan een toename van de instroom in de
WIA omdat hernieuwde aanvragen minder vaak worden afgewezen dan
eerste beslissingen.
Het aantal hernieuwde aanvragen neemt in de periode 2006-2011 sneller
toe dan het aantal eerste aanvragen omdat de groep die in aanmerking
komt voor een hernieuwde aanvraag elk jaar groter wordt. Dit is het natuurlijke gevolg van ingroei van een nieuwe regeling. Dit ingroei-effect
duurt vijf jaar: iemand wiens aanvraag is afgewezen kan immers tot vijf
jaar na de afwijzing een hernieuwde aanvraag indienen wanneer er sprake
is van een verergering van de oorspronkelijke klachten.
Analyse van UWV bestandsgegevens waarbij de toekenning bij eerste aanvraag vergeleken is met die bij hernieuwde aanvraag leert dat de toekenningkans bij hernieuwde aanvragen hoger is dan bij eerste aanvragen omdat degenen die een hernieuwde aanvraag doen een selectievere groep is
dan de veel grotere groep die een eerste WIA-aanvraag doet. De gebruikte
belastbaarheidsindicatoren, zoals gemiddelde FML-score en proportie GBM,
laten zien dat hernieuwde aanvragen evenveel beperkingen hebben als
degenen die bij de eerste aanvraag al toegekend wordt. De reden dat men
een hernieuwde aanvraag doet is dus simpelweg afname van de belastbaarheid door toename van het aantal beperkingen. Dit is geheel in lijn
met de wettelijke criteria die gelden voor het doen van een hernieuwde
aanvraag met verkorte wachttijd.

viii

Ape

0.8

Slotbeschouwing

Onder degenen die de WIA instromen vormen niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten (WGA 80-100) verreweg de grootste groep. Dit rapport
doet verslag van een onderzoek naar de mogelijke oorzaken van het relatief grote aandeel niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten. Daarbij is
een combinatie van kwalitatieve (dossieronderzoek en interviews) en
kwantitatieve (analyse van integrale WIA-bestanden) methoden gehanteerd.
De omvang van de proportie niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten
is in de eerste plaats het gevolg van het WIA-stelsel en van de nauwgezette wijze waarop dit stelsel door de UWV professionals wordt uitgevoerd.
Twee factoren zijn hierbij van groot belang: de strengere toelatingseisen
en de wettelijke definitie van duurzaamheid. Strengere uitkeringsvoorwaarden leiden ertoe dat een WIA-uitkering op basis van volledige arbeidsongeschiktheid alleen wordt toegekend aan degenen die ernstige beperkingen hebben. Eenmaal in de WIA op grond van volledige arbeidsongeschiktheid zijn de verbetermogelijkheden beperkt. Ook al is het verbeterpotentieel beperkt, zolang de verzekeringsartsen nog behandelmogelijkheden zien die uitzicht bieden op een toename van de verdiencapaciteit
is men niet duurzaam volledig arbeidsongeschikt. Zo leiden beide elementen – strengere toelatingseisen tot de WIA in het algemeen en tot de IVA
in het bijzonder - samen ertoe dat een relatief groot aandeel van de toekenningen plaatsvindt op basis van niet-duurzaam volledige arbeidsongeschiktheid.
Daar komt bij dat onder de volledig arbeidsongeschikten mensen met een
lage opleiding, een laag loon, een kleine baan of een flexbaan (tijdelijk- of
uitzendcontract) zijn oververtegenwoordigd. Hun beperkingen zijn ernstiger en hun resterende verdienmogelijkheden geringer. Het stelsel werkt
bij lage lonen vaak als een ‘alles-of-niets’ systeem: 35-min, omdat bij niet
al te grote beperkingen altijd nog wel gangbaar werk te duiden valt, of 80100 omdat er bij zwaardere beperkingen moeilijk werk te vinden is dat een
loon levert dat gelijk of hoger is dan het minimumloon. Het stelsel levert
daarmee de inkomenszekerheid van een loongerelateerde uitkering aan
mensen die ten gevolge van, of los van, hun gezondheidsproblemen een
relatief zwakke positie op de arbeidsmarkt hebben. Die zekerheid kan er
ook toe leiden – zo blijkt uit gesprekken met de UWV professionals - dat
men zich, ook wanneer dit bij toename van de verdiencapaciteit zinvol zou
kunnen zijn, minder geneigd is zich te oriënteren op re-integratie in banen
die zich rondom het minimumloon bewegen.

Ape

ix

Duurzaam niet-duurzaam?
Bij de WIA claimbeoordeling wordt eerst de mate van arbeidsongeschiktheid en dan de duurzaamheid vastgesteld. Volledige arbeidsongeschiktheid
is alleen duurzaam als er geen behandelmogelijkheden (meer) bestaan die
uitzicht bieden op een toename van de verdiencapaciteit. Dit verklaart
waarom cliënten jonger dan 45 en cliënten met psychische aandoeningen
oververtegenwoordigd zijn onder degenen een WGA 80-100 toekenning
krijgen. Voor hen zullen de behandelmogelijkheden vaak nog niet zijn uitgeput en ook los daarvan is er mogelijk meer kans op herstel. Het verklaart ook waarom deze groepen een kleinere kans hebben de WGA 80100 te verlaten richting IVA.
Op den duur verlaat echter een aanzienlijk deel de WGA 80-100. Van 100
WGA 80-100 toekenningen gaan voor hun 65ste gemiddeld 30 personen
over naar de IVA, 3 personen naar de WGA 35-80, 28 personen herstellen
(35-min) en 8 komen te overlijden. De overige 31 gaan vanuit de WGA
80-100 met pensioen. Dit zijn door ons vooruitberekende aantallen op basis van cijfers over de eerste vijf jaar van de WIA. Deze ramingen laten
zien dat de WGA 80-100 niet alleen een ‘parkeerplaats’ is voor latere IVA
toetreders. Bij 31 van de 100 toekenningen zal naar verwachting de arbeidscapaciteit op den duur toenemen, waarbij de meesten overgaan naar
de 35-min groep en een klein deel in de WGA 35-80 groep terechtkomt.
Hoewel het aantal transities vanuit de WGA 80-100 groep nu nog beperkt
is, laten onze prognoses zien dat er een behoorlijke dynamiek te verwachten valt tussen de WIA categorieën Tot die dynamiek behoort uitstroom uit
de WGA 80-100, in de richting van de IVA en van beëindiging van de WIAuitkering, maar ook instroom. We voorzien immers slechts een beperkte
afname van het aandeel niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten. Dit
komt doordat de stromen naar de WGA 80-100, zowel van nieuwe cohorten instromers als van gedeeltelijk arbeidsgeschikten, en de uitstroom
vanuit de WGA 80-100 groep ongeveer even groot zijn.
Zinvolle inzet van re-integratietrajecten
Analyse van de invloed van de inzet van re-integratietrajecten door UWV
leert dat deze worden gebruikt om degenen met relatief goede arbeidsperspectieven en voldoende benutbare mogelijkheden aan werk te helpen. Dit
is conform de betreffende standaarden. Het hier verrichte onderzoek levert
niet meer dan een eerste, onvolledige vaststelling van de trajecteffecten.
Verder onderzoek naar de optimale vorm en timing van de inzet van reintegratietrajecten kan het beeld verscherpen.

x

Ape

1

INLEIDING

1.1

Aanleiding

Stijgend aandeel IVA
Onder degenen die de WIA instromen vormen niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten (WGA 80-100) verreweg de grootste groep. Voorafgaand aan de invoering van de WIA werd verwacht dat het aandeel van
deze groep 14% zou zijn. In 2011 is hun aandeel 56%. Het aandeel duurzaam volledig arbeidsongeschikten (IVA) en gedeeltelijk arbeidsongeschikten (WGA 35-80) is juist kleiner dan aanvankelijk verwacht werd. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wil inzicht in deze afwijkende samenstelling van het WIA bestand.
Doel van het gevraagde onderzoek is te achterhalen waarom de proportie
niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten zo omvangrijk is en wat die
omvang betekent voor de ontwikkeling van het aantal ontvangers van een
IVA-uitkering.
De onverwacht grote omvang van deze groep, en de navenant kleine omvang van de IVA-ontvangers en van de gedeeltelijk arbeidsongeschikten
(WGA 35-80), is geen stabiel gegeven. Na verloop van tijd zal voor een
deel van degenen die aanvankelijk als niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt beschouwd werden recht op een IVA-uitkering ontstaan.
Een ander deel van de groep WGA 80-100 zal zijn arbeidsvermogen deels
of geheel terugwinnen en overgaan naar de groep WGA 35-80, dan wel
zijn uitkering verliezen omdat de resterende verdiencapaciteit tot boven de
65% is gestegen. Dit impliceert het niet-duurzame karakter van de arbeidsongeschiktheid van deze groep. Per definitie is de relatieve omvang
van de groep volledig niet duurzaam arbeidsongeschikten daarom krimpend zoals Figuur 1.1 laat zien. Uit die figuur blijkt ook dat het aandeel
IVA een veel sterkere stijging vertoont dan het aandeel gedeeltelijk arbeidsongeschikten, met uitzondering het aanloopjaar 2006. Globaal gaat
de krimp van de niet-duurzame volledige arbeidsongeschiktheid tot nu toe
gepaard met een stijgend aandeel IVA, maar niet met een toename van
het aandeel WGA 35-80.

Ape

1

Figuur 1.1

Verdeling van het WIA-bestand naar type uitkering, 20062011

Bronnen: 2006-2010: Statistische tijdreeksen UWV 2010 en UWV Kwantitatieve Informatie,
2011.

In absolute aantallen is de WIA groeiend: eind 2011 zijn er 138.352 ontvangers van een WIA-uitkering, waarvan 73.765 een uitkering kregen
vanwege niet-duurzame volledige arbeidsongeschiktheid. Aan het eind van
het beginjaar 2006 kregen 19.082 een WIA-uitkering waarvan 12.520 een
WGA 80-100 uitkering. Deze groei is het vanzelfsprekende gevolg van een
uitkeringsregling met een jaarlijkse instroom van bijna 40.000 en een uitstroom van bijna 10.000.1
Groeiende retourstroom
Daarnaast, en los van de omvang van de groep WGA 80-100, legt het ministerie van SZW de vraag voor waarom het aantal hernieuwde aanvragen
onder degenen wier WIA-aanvraag in eerste instantie is afgewezen toeneemt. 35-minners kunnen zonder wachttijd een hernieuwde WIAaanvraag doen als binnen vier weken na afwijzing nieuwe klachten zijn
ontstaan of als binnen vijf jaar de oorspronkelijke klachten verergerd zijn.

1

2

UWV, Kwantitatieve informatie 2011.

Ape

1.2

Vraagstelling

Met dit onderzoek worden– losjes geformuleerd – de volgende twee vragen beantwoordt: hoe komt men in de groep WGA 80-100 terecht en hoe
komt men er na enige tijd uit? Nauwkeuriger gesteld zijn de hoofdvragen
met betrekking tot het onderwerp WGA 80-100:


Wat bepaalt dat men als niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt
wordt beoordeeld?



Waardoor wordt men vaker als niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt beoordeeld dan als duurzaam of gedeeltelijk arbeidsongeschikt?



Wat bepaalt de doorstroom van WGA 80-100 naar de IVA (en vice
versa)?



Hoe zal die doorstroom zich in de toekomst ontwikkelen?



Wat belemmert de doorstroom naar (gedeeltelijke) werkhervatting of
naar de WGA 35-80 groep van degenen die na enkele jaren nietduurzaam volledig arbeidsongeschikt blijken te zijn?

Daarnaast zijn naar aanleiding van Kamervragen door mevrouw OrtegaMartijn (CU) de volgende vragen aan het onderzoek toegevoegd:


Wat bepaalt dat men na afwijzing een hernieuwde WIA-aanvraag
doet?



Waardoor hebben hernieuwde aanvragers een lagere kans op afwijzing?



Waardoor neemt het aantal hernieuwde aanvragen toe?



Hoe vaak wordt bij de claimbeoordeling de behandelend arts geconsulteerd?

Ter beantwoording van de eerste drie vragen is een uitgebreide analyse
gepleegd van WIA-aanvragen. Het laatste hoofdstuk van dit rapport is
hieraan gewijd. De laatste vraag is meegenomen in het kwalitatieve onderzoek dat in hoofdstuk 3 wordt behandeld.

1.3

Onderzoeksopzet

De onderzoeksopzet is vormgegeven rond de centrale onderzoeksvragen.
Om antwoord te geven op deze vragen combineren we verschillende
kwantitatieve en kwalitatieve onderzoekstechnieken. De volgende technieken zijn ingezet:


Deskresearch



Interviews



Dossieronderzoek



Data-analyse



Synthese

Ape

3

Deskresearch
In deze fase van het onderzoek hebben we verschillende documenten bestudeerd over de werking van de WIA in het algemeen en de claimbeoordeling in het bijzonder. In de literatuurlijst staat een overzicht van de bestudeerde documenten.
Interviews
Om de werking van de WIA en de claimbeoordeling in de praktijk te onderzoeken zijn onder andere interviews met betrokken partijen afgenomen. In totaal zijn er 17 personen (verzekeringsartsen, arbeidsdeskundigen, andere betrokken binnen UWV, overige stakeholders) gesproken. Een
overzicht van de geïnterviewde personen staat in bijlage 1.
Dossieronderzoek
Middels het dossieronderzoek hebben we de uitvoering van de claimbeoordeling en de herbeoordeling in de praktijk in beeld gebracht. De focus ligt
hierbij op het aspect duurzaamheid: hoe wordt in de praktijk deze beoordeling toegepast en welke verschillen zien we tussen dossiers van WGA
80-100 en IVA cliënten? Daarnaast is er specifieke aandacht besteed aan
het consulteren van de curatieve sector. Bij de herbeoordelingsdossiers
staan de veranderingen in de periode tussen claim- en herbeoordeling centraal in relatie tot de uitslag van de herbeoordeling.
Het dossieronderzoek is uitgevoerd onder de volgende drie groepen:
1. Niet duurzaam volledig arbeidsongeschikten (WGA 80-100)
2. Duurzaam volledig arbeidsongeschikten (IVA)
3. Herbeoordeelde niet duurzaam volledig arbeidsongeschikten
Er zijn dossiers van de volledig arbeidsongeschikten (duurzaam en niet
duurzaam) geanalyseerd die een claimbeoordeling hebben gehad in de periode januari 2011-september 2011. De bestudeerde herbeoordelingen
hebben in dezelfde periode plaatsgevonden.
De dossiers zijn aan de hand van een gestandaardiseerde checklist geanalyseerd. Het onderzoek vond plaats op het UWV kantoor te Den Haag en
de dossiers zijn via een digitale omgeving geraadpleegd. 2 UWV heeft de
steekproef voor het onderzoek verzorgd. Bijlage 2 geeft een overzicht van
de aantallen bestudeerde dossiers.

2

4

Het dossieronderzoek heeft fysiek plaatsgevonden in Den Haag, er zijn echter dossiers
van verschillende UWV kantoren geraadpleegd.

Ape

Data-analyses
Voor het onderhavige project heeft UWV een integraal bestand van WIAtoekenningen vanaf de start van de WIA tot midden 2011 samengesteld.
Binnen het toekenningsbestand is de WIA-instroom in 2010 geïsoleerd,
zodat we de determinanten van indeling in de categorie niet-duurzame
volledige arbeidsongeschiktheid kunnen vergelijken met de andere twee
categorieën: gedeeltelijk arbeidsongeschikten en ontvangers van een uitkering op basis van duurzaam volledige arbeidsongeschiktheid. Bovendien
laat dit bestand toe de transities vanuit WGA 80-100 naar IVA, naar WGA
35-80, naar herstel (35-min) en naar overlijden of pensionering te onderzoeken. Daarnaast heeft UWV een integraal bestand van claimbeoordelingen geleverd waarmee de retourstroom in de WIA in kaart gebracht kan
worden.

1.4

Indeling van het rapport

De rapportage kent de volgende opbouw. In hoofdstuk 2 beschrijven we
de systematiek van de WIA, waarna we in hoofdstuk 3 de toepassing van
die systematiek in de praktijk presenteren. In dat hoofdstuk gaan we in op
de claimbeoordeling, de herbeoordeling en de re-integratie-inspanningen.
In hoofdstuk 4 wordt op basis van de integrale UWV bestanden de WIAinstroom geanalyseerd. Hoofdstuk 5 is gewijd aan een analyse van de
stromen vanuit de WGA 80-100 populatie en aan de effecten van de inzet
van re-integratietrajecten. Bovendien laten we daar de uitkomsten zien
van een prognosemodel dat gebaseerd is op analyses van de transities van
en naar verschillende toestanden (WIA-categorieën, pensionering, overlijden). In hoofdstuk 6 wordt de ontwikkeling van de retourstroom belicht.

Ape

5

2

DE SYSTEMATIEK VAN DE WIA

2.1

Inleiding

Dit hoofdstuk geeft een feitelijke beschrijving van de WIA. Hierbij wordt
specifieke aandacht besteed aan het proces van claimbeoordeling in het
algemeen en van de beoordeling van duurzaamheid in het bijzonder. We
behandelen eerst kort de context en de uitkerings- en financieringssystematiek van de WIA. Vervolgens gaan we uitvoerig in op de claimbeoordelings- en de herbeoordelingssystematiek van de WIA. Steeds geven we
aan in hoeverre het stelsel een grote proportie WGA 80-100 waarschijnlijk
maakt.

2.2

Algemeen

2.2.1 Inleiding
De samenstelling van de instroom in de WIA wordt bepaald door het proces dat leidt tot een WIA-aanvraag, door de wettelijke WIA-criteria en
door de wijze waarop de claimbeoordeling wordt uitgevoerd. We behandelen daarom eerst het voorportaal van de WIA, dat gedirigeerd wordt door
het Poortwachterprotocol en vervolgens de werking van de WIA.
Wet verbetering Poortwachter
De Wet verbetering Poortwachter (WvP) is in april 2002 ingevoerd en
schrijft een protocol voor dat zich richt op ziekteverzuim dat langer duurt
dan zes weken. Sinds de invoering van de Wet Verlenging Loondoorbetalingsplicht bij Ziekte (VLZ) in 2004 is de wachttijd voor de WAO/WIA twee
jaar en geldt de WvP voor deze verlengde periode.
De WvP stelt het belang van het tijdig inzetten van op werkhervatting gerichte acties voorop. De op basis van deze wet ontwikkelde Regeling Processtappen Eerste en Tweede Ziektejaar nemen zo vroeg mogelijke activering als uitgangspunt. In het kader van de WvP moeten werknemer en
werkgever een re-integratiedossier bijhouden. Op basis van dit dossier
wordt een re-integratieverslag (RIV) opgesteld waarin verantwoording
wordt afgelegd over de verrichte re-integratie-inspanningen tijdens de

Ape

7

eerste twee ziektejaren. Eenmaal bij de poort van de WIA gekomen worden WIA-aanvragen alleen in behandeling genomen als deze voorzien zijn
van een compleet RIV. Als uit de toets van het RIV blijkt dat de werkgever
onvoldoende inspanningen geleverd heeft om de betrokken zieke werknemer te laten hervatten, kan dit aanleiding zijn tot een als sanctie opgelegde verlenging van de loondoorbetalingsperiode van maximaal een jaar.
Zijn de re-integratie-inspanningen nog niet afgerond, dan kan de werkgever na afloop van de reguliere wachttijd van twee jaar besluiten de loondoorbetalingstermijn met maximaal 12 maanden te verlengen. Naast opgelegde verlengingen zijn er dus ook vrijwillige verlengingen. 3
Uit eerder onderzoek blijkt dat het Poortwachterprotocol een aanzienlijke
bijdrage heeft geleverd aan de afname van de instroom in de WAO/WIA,
vooral bij vaste werknemers.4 Door de verlengde loondoorbetalingsverplichting en de re-integratieverplichtingen van dit protocol zijn de reintegratie-inspanningen van werkgevers intensiever en effectiever dan
voorheen. Lukt de re-integratie niet, dan is dit nu vaker dan voorheen het
gevolg van ernstige beperkingen.
VLZ
De verlenging van de wachttijd van een naar twee jaar is een belangrijk
onderdeel van het nieuwe stelsel dat zich bij de overgang van WAO naar
WIA heeft gevormd. Al voor de invoering van de WIA bleek dat de WVP
had bijgedragen aan een vermindering van de instroom in de WAO. De
verlenging van de loondoorbetalingsperiode heeft dit effect waarschijnlijk
versterkt. Een langere periode om duurzame werkhervatting te realiseren
biedt immers ook mogelijkheden om werknemers die behoefte hebben aan
een traject van graduele werkhervatting dat langer duurt dan een jaar te
laten hervatten. Vroeger zou men daarbij stuiten op de “WAO-muur”. De
verlengde wachttijd geeft ook meer ruimte aan werknemers en hun werkgevers om, indien nodig de functie of de arbeidsplaats aan te passen, of
om een nieuwe werkgever te zoeken, als blijkt dat de beperkingen blijvend
zijn en terugkeer naar werk onder de oude condities onmogelijk is geworden.
Wet WIA
In december 2005 is de Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen
(Wet WIA) ingevoerd die de bestaande arbeidsongeschiktheidswetgeving
verving (WAO). Een belangrijk onderscheid tussen de WAO en de WIA is
dat de WIA zich primair focust op werkhervatting (voor zover de gezond-

3

4

8

De Jong et.al. (2011), De Jong et.al. (2010).
Van Sonsbeek & Gradus (2010), Everhardt & De Jong (2011).

Ape

heid dat toelaat), terwijl de WAO meer gericht was op inkomensondersteuning. Een nieuw element in de WIA is het onderscheid tussen duurzame en niet duurzame arbeidsongeschiktheid. Daar waar de WAO het onderscheid maakte tussen volledige en gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid,
voegt de WIA hier de duurzaamheid toe als nieuwe dimensie. De WIA bestaat hierdoor uit twee compartimenten: de regeling Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA) en de regeling Inkomensvoorziening
Volledig en duurzaam Arbeidsongeschikten (IVA). De WGA onderscheidt
twee groepen, namelijk de gedeeltelijk arbeidsongeschikten (WGA 35-80)
en de groep die volledig niet duurzaam (tijdelijk) arbeidsongeschikt is,
maar een reëel uitzicht heeft op herstel van hun verdiencapaciteit (WGA
80-100). Om toegelaten te worden tot de WIA moet men een verlies aan
verdiencapaciteit hebben van minstens 35%. Onder de WAO was de toegangsdrempel 15%.
Volgens de Memorie van Toelichting WIA is een werknemer volledig arbeidsongeschikt als deze vanwege ziekte of gebrek niet meer kan verdienen dan 20% van zijn maatmanloon en is er sprake van duurzame arbeidsongeschiktheid als het uitgesloten is, of als de kans klein is, dat de
resterende verdiencapaciteit zal toenemen tot boven de grens van 20%. 5
Aangepast Schattingsbesluit (aSB)
Ook zijn, voorafgaand aan de invoering van de WIA, de toekenningsvoorwaarden van een arbeidsongeschiktheidsuitkering in 2004 verscherpt aan
de hand van een aangepast Schattingsbesluit (aSB). Door deze aanpassing
worden meer functies dan voorheen passend geacht. Zo is fulltime werk
en werk in de avonduren passend, ook als men dat eerder niet deed. Voor
cliënten die niet over basisvaardigheden beschikken, als kennis van de
Nederlandse taal en omgaan met computers, worden ook functies waarbij
dergelijke basisvaardigheden wel nodig zijn geschikt geacht. Daarbij wordt
aangenomen dat de cliënt deze vaardigheden zich binnen zes maanden
eigen kan maken. Het aSB bepaalt verder dat een cliënt arbeidsmogelijkheden heeft wanneer drie geschikte functies in drie regio’s op de Nederlandse arbeidsmarkt te vinden zijn, met elk minimaal drie arbeidsplaatsen.6 Deze regels zijn van toepassing op de WIA, en ook op de WAO, WAZ
en Wajong.

5
6

Memorie van Toelichting op de wet WIA
Aangepast Schattingsbesluit, De Jong et. al. (2010)

Ape

9

2.3

Uitkeringshoogte en financiering

2.3.1 Uitkeringshoogte en mate van arbeidsongeschiktheid
De WGA en de IVA hebben verschillende uitkerings- en financieringsstelsels. De IVA is een verzekering tegen duurzame volledige arbeidsongeschiktheid. De IVA –uitkeringen worden betaald uit het arbeidsongeschiktheidsfonds (aof) dat gevoed wordt door een uniforme werkgeverspremie.
De IVA uitkering is 75% van het laatstverdiende (oude) loon, met een
maximumuitkering van circa € 37.500. De uitvoering van de IVA ligt bij
UWV.7
Zowel de uitkeringssystematiek als de financiering van de WGA is een stuk
complexer. Deze regeling bestaat uit twee uitkeringsfases; de loongerelateerde fase en de vervolgfase. In de loongerelateerde fase worden de regels van de WW gehanteerd: in de eerste twee maanden wordt 75% van
het verschil tussen het oude en het nieuwe loon vergoed, daarna is dit
70%. De duur van de loongerelateerde fase is, net als in de WW, afhankelijk van de omvang van het arbeidsverleden vanaf 1998 en van het aantal
levensjaren vanaf 18 voor degenen die voor 1980 zijn geboren.
WGA-uitkering verandert niet in de loongerelateerde fase
Een bijzonderheid van de WGA ten opzichte van de WAO is dat de toegekende uitkering gedurende de fase van de loongerelateerde uitkering
(LGU) niet wordt gewijzigd, ook niet als de verdiencapaciteit verandert. Als
men arbeidsinkomsten verwerft, wordt dit uiteraard wel met de uitkering
verrekend. In de LGU fase is het feitelijke arbeidsinkomen, en niet de door
UWV vastgestelde resterende verdiencapaciteit, bepalend voor de berekening van de uitkering. De uitkering bedraagt, net als in de WW, 70% van
het verschil tussen het verzekerde (‘oude”) en het feitelijke (“nieuwe”) arbeidsloon. Zolang een WGA’er geen feitelijk arbeidsloon heeft, is zijn LGU
70% van het verzekerde loon, of deze nu geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt is. De keuze voor het laten doorlopen van de LGU, ook als de
verdiencapaciteit verandert, heeft als grondslag dat geen WW-recht meer
wordt toegekend aan mensen die arbeidsongeschikt worden. Doel hiervan
is ten eerste het voorkomen van samenloop met de WW bij gedeeltelijke
verbetering en ten tweede het voorkomen van overgangsproblematiek met
de WW bij beëindiging of heropening. Dit betekent dat in de LGU-fase een
WGA 80-100 uitkering niet verandert, ook als iemand volledig herstelt.

7

10

De Jong et.al. (2010) en Cuelenaere & Veerman (2011)

Ape

Box 2.1

Rekenvoorbeeld verrekenen inkomsten uit arbeid inde LGUfase

Iemand heeft een WGA dagloon van € 100 en krijgt 70% van dit dagloon als
uitkering (€ 70). Deze persoon werkt deels en verdient hiermee € 40 per dag.
Het resterend dagloon wordt dan als volgt berekend:
70%*(WGA-dagloon-inkomsten uit arbeid)=gecorrigeerd WGA dagloon
70%*(€ 100-€ 40)=€ 42
De totale inkomsten van de cliënt bedragen hiermee € 42 + € 40= € 82 per
dag.
Bron: Memorie van Toelichting Wet WIA

In de vervolgfase heeft de WGA uitkering twee lagen: een bodemuitkering
(de vervolguitkering) en een loonaanvullende uitkering. De vervolguitkering is gebaseerd op het minimumloon en hangt af van de door UWV vastgestelde mate van arbeidsongeschiktheid. Komt men in aanmerking voor
een loonaanvulling, dan is de totale WGA uitkering gelijk aan 70% van het
verschil tussen het maatmanloon en de door UWV vastgestelde verdiencapaciteit. Niet iedereen in de WGA komt in aanmerking voor een loonaanvullende uitkering. Dit hangt af van het verschil tussen wat men volgens
UWV zou kunnen verdienen en wat men feitelijk verdient: alleen zij die
minimaal de helft verdienen van wat volgens UWV mogelijk is, krijgen een
loonaanvullende uitkering.
Bij hoog loon sneller volledig arbeidsongeschikt
Het gegeven dat de hoogte van de WIA-uitkering gebaseerd is op verlies
aan verdiencapaciteit, en niet op verlies aan arbeidsvermogen, heeft als
gevolg dat er sprake kan zijn van volledige arbeidsongeschiktheid, terwijl
er nog wel gangbare arbeid is die de (ex-)werknemer kan verrichten. Deze
situatie doen zich vooral voor aan de bovenkant van de loonverdeling. Bij
een loon dat ver boven het maximaal verzekerde (jaar)loon ligt (€50.064
in 2012), kan een aandoening tot volledige arbeidsongeschiktheid leiden
als de resterende verdiencapaciteit minder dan 20% is van het verzekerde
(maatman) loon. Iemand met dezelfde aandoening en dezelfde resterende
verdiencapaciteit maar met een lager verzekerd loon krijgt in dezelfde situatie geen of een gedeeltelijke uitkering.
Bij urenbeperking ook sneller volledig arbeidsongeschikt
Bij een urenbeperking (zie 2.4.2) kan ook al bij lagere verzekerde lonen
sprake zijn van volledige arbeidsongeschiktheid. Een urenbeperking vormt
namelijk een extra reductiefactor bij de berekening van de resterende verdiencapaciteit. Voorbeelden zijn te vinden in Lisv (2000).

Ape

11

Volledige arbeidsongeschiktheid bij onvermogen tot arbeid op of boven
minimumloonniveau
Als een aandoening ertoe leidt dat een werknemer niet meer in staat is tot
het verrichten van gangbare arbeid dan is hij of zij volledig arbeidsongeschikt. De kans dat er geen gangbare arbeid te duiden is, is groter bij
mensen met een lage opleiding. Immers voor hen kunnen alleen functies
op een laag niveau worden geduid, terwijl voor hoger opgeleiden naast
functies op het eigen niveau ook functies op lagere niveaus in aanmerking
genomen kunnen worden. Het onvermogen tot het verrichten van gangbare arbeid hoeft niet te betekenen dat men geen arbeidscapaciteit meer
heeft; het betekent dat iemand niet meer beschikt over het vermogen om
arbeid te verrichten waarmee het minimumloon of meer verdiend kan
worden. Anderzijds is bij een laag loon (tot 135% van het minimumloon)
ook de kans op afwijzing groot. Immers als er functies geduid kunnen
worden, kan men daar per definitie ook minimaal 65% van het oude inkomen mee verdienen.
2.3.2 Financiering
Voor de dekking van de eerste tien jaar van betaling van een WGAuitkering kunnen bedrijven kiezen voor een publieke (UWV) of een particuliere verzekeraar. Werkgevers die bij UWV verzekerd zijn betalen een gedifferentieerde premie afhankelijk van de WGA-lasten die zij in de voorgaande vijf jaar hebben veroorzaakt. Een werkgever kan er ook voor kiezen om ‘eigenrisicodrager’ te worden voor de eerste tien uitkeringsjaren
van de WGA en de financiering en uitvoering (inclusief re-integratie) zelf te
regelen. Dit eigen risico kunnen werkgevers vervolgens afdekken via een
particuliere verzekeringspolis.

2.4

Claimbeoordeling

2.4.1 Vormgeving claimbeoordeling
Bij de invoering van de WIA werd erkend dat de beoordeling van de duurzaamheid van de arbeidsongeschiktheid geen gemakkelijke opgave zou
zijn. Om ervoor te zorgen dat de beoordeling van dit nieuwe element in de
praktijk op een consistente wijze zou gebeuren, zijn de volgende drie
maatregelen getroffen: 8

8

12

Evaluatie WIA- onderdeel uitvoering UWV, interne notitie.

Ape

 De ontwikkeling van een protocol met stappenplan voor de beoordeling
van de duurzaamheid (zie paragraaf 2.4.2);
 de instelling van een beslissingsautoriteit;
 de ontwikkeling van verzekeringsgeneeskundige protocollen.
De beslissingsautoriteit toetste tot 2011 de plausibiliteit van voorgenomen
IVA toekenningen. Doel was het voorkomen van onterecht toekennen van
een IVA uitkering aan iemand die in beginsel nog arbeidsmogelijkheden
zou kunnen ontwikkelen. De beslissingsautoriteit is in 2011 opgeheven
omdat het niveau van beoordelen het vereiste kwaliteitsniveau had bereikt. Het toetsen van voorgenomen IVA toekenningen is vanaf dat punt
overgenomen door de stafverzekeringsarts.
Een derde maatregel die is genomen (onder meer) voor de beoordeling
van duurzaamheid is de ontwikkeling van verzekeringsgeneeskundige protocollen voor vaak voorkomende diagnoses. Deze protocollen zijn door de
Gezondheidsraad (GR) en later door de Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NVVG) ontwikkeld en het gebruik er van is vastgelegd in de Regeling verzekeringsgeneeskundige protocollen arbeidsongeschiktheidswetten van januari 2006 en de aangepaste regeling uit 2007.
Ze hebben primair kwaliteitsverbetering/verdere professionalisering als
doel.
2.4.2 Proces van claimbeoordeling
Het claimbeoordelingsproces volgt op de inhoudelijke toets van het RIV.
Daarin staat beschreven welke inspanningen zijn verricht voor de reintegratie van de cliënt. In de RIV toets beoordeelt de arbeidsdeskundige
(AD) met de verzekeringsarts (VA) of het re-integratieresultaat bevredigend is en of de re-integratie-inspanningen voldoende zijn. Een WIA aanvraag mag pas in behandeling genomen worden als het RIV is goedgekeurd.
Het claimbeoordelingsproces bestaat uit de volgende drie opeenvolgende
onderdelen:
•

de verzekeringsgeneeskundige beoordeling van de belastbaarheid;

•

de arbeidskundige beoordeling van de arbeidsmogelijkheden;

•

de verzekeringsgeneeskundige beoordeling van de duurzaamheid van
de arbeidsbeperkingen.

Verzekeringsgeneeskundige beoordeling
De eerste stap in het proces van claimbeoordeling bestaat uit een verzekeringsgeneeskundige beoordeling van de belastbaarheid. Hierbij worden de

Ape

13

mogelijkheden van de cliënt om te functioneren beoordeeld en de mate
waarin deze op bepaalde punten beperkingen ondervindt. Dit doet de VA
aan de hand van medische gegevens van de bedrijfsarts en, indien nodig,
een spreekuur met de cliënt en middels opvraag (met machtiging van de
langdurig zieke) van aanvullende gegevens bij de behandelaars van de client. Bij de beoordeling van de arbeidsongeschiktheid richt de VA zich op
beperkingen die het gevolg zijn van ziekte of gebrek. Om daarvan te kunnen spreken moet er een consistent geheel zijn van stoornissen, beperkingen en handicaps.
In de verzekeringsgeneeskundige beoordeling stelt de VA vast of de cliënt
over benutbare mogelijkheden beschikt. Het gaat er om of de cliënt zijn
mogelijkheden om te functioneren daadwerkelijk kan aanwenden voor het
verrichten van arbeid. Uitsluitend in bepaalde situaties beschikt de cliënt
niet over benutbare mogelijkheden (geen benutbare mogelijkheden, afgekort GBM). Deze situaties staan beschreven in het Schattingsbesluit. Het
gaat om een situatie waarin de mogelijkheden om te functioneren zo gering zijn dat de cliënt niet zelfredzaam is, zijn zelfredzaamheid binnen drie
maanden zal verliezen of wanneer er sprake is van een sterk wisselende
belastbaarheid. Ook vallen cliënten die door een ziekte met terminale afloop een zeer slechte levensverwachting hebben onder deze groep.
Het criterium ‘geen benutbare mogelijkheden’ (GBM) geldt in geval van:
•

opname in een ziekenhuis of AWBZ instelling;

•

bedlegerigheid;

•

afhankelijkheid bij het uitvoeren van activiteiten van het dagelijks leven (ADL afhankelijk). Dit betreft zeer basale dagelijkse activiteiten
die van belang zijn voor de primaire fysieke zelfstandigheid, zoals eten
en drinken, wassen, toiletgang, binnenshuis lopen en zitten;

•

onvermogen tot persoonlijk en sociaal functioneren. Het gaat om
mensen die vanwege een ernstige psychische aandoeningen niet zelfredzaam zijn en ernstige beperkingen hebben in het persoonlijk en sociaal functioneren.

In geval van GBM is er sprake van volledige arbeidsongeschiktheid op medische gronden en vindt er geen arbeidsdeskundig onderzoek plaats. Als er
wel benutbare mogelijkheden zijn, geeft de verzekeringsarts in de functionele mogelijkhedenlijst (FML) aan welke beperkingen er zijn in de functionele mogelijkheden voor het verrichten van arbeid.

14

Ape

Urenbeperkingen9
Voor het toepassen van urenbeperkingen gelden de richtlijnen van de
‘Standaard Verminderde arbeidsduur’. Urenbeperkingen kunnen – onder in
de standaard omschreven voorwaarden – worden toegepast bij:
1. energetische beperkingen (vaak het gevolg van aandoeningen als
hartziekten, longziekten, ernstige depressie en kanker);
2. beperkingen in beschikbaarheid vanwege behandeling;
3. ter preventie van overbelasting en hernieuwde uitval.
Urenbeperkingen zijn niet gerelateerd aan de eigen functie, maar aan
gangbare arbeid. Ze mogen dus alleen worden toegepast als de beperkingen zich niet alleen in de eigen functie, maar in elke mogelijke functie (ook
als die van veel lager niveau is) zouden voordoen. Het toekennen van
urenbeperkingen is sinds de invoering van de WIA toegenomen. Dit is een
van de redenen waardoor volledig WGA-ers of IVA-gerechtigden op loonkundige gronden volledig arbeidsongeschikt worden verklaard.
Arbeidskundige beoordeling
Het overgrote deel van de cliënten beschikt over benutbare mogelijkheden
(77% van de toekenningen in 2010, zie Tabel 4.10). De arbeidsdeskundige
(AD) onderzoekt bij deze groep of de functionele mogelijkheden voldoende
zijn om daadwerkelijk in arbeid te functioneren. Het gaat om arbeid boven
het minimumloon. Om dit te onderzoeken gaat de AD via het Claimbeoordelings- en Borgingssysteem (CBBS) na welke functies geschikt zijn voor
de cliënt gezien opleiding, ervaring, vaardigheden en de functionele beperkingen. Ook functies beneden het opleidingsniveau zijn geschikt.
De cliënt is (gedeeltelijk) arbeidsgeschikt als er minstens drie verschillende
functies met elk minimaal drie arbeidsplaatsen op de Nederlandse arbeidsmarkt geschikt zijn voor de cliënt, waarmee hij minstens 20% van
zijn oude loon (maatmanloon) zou kunnen verdienen. 10 Of die functies beschikbaar zijn doet niet terzake. Het gaat dus niet om vacatures. Wanneer
er meer dan drie geschikte functies zijn wordt de functie met het hoogste
loon vergeleken met het maatmanloon (het oude loon). 11 Als er geen of
onvoldoende functies geschikt zijn, dan is de cliënt volledig arbeidsongeschikt op arbeidskundige gronden. Box 2.2 geeft een toelichting op de berekening van het arbeidsongeschiktheidspercentage.

9
10

11

Deze passage is overgenomen uit Cuelenaere en Veerman, (2011), p.114.
Evaluatie WIA- onderdeel uitvoering UWV, interne notitie.
Memorie van Toelichting wet WIA p. 19-20.

Ape

15

Een cliënt is volledig arbeidsongeschikt op arbeidskundige gronden in de
volgende situaties:
 er zijn niet voldoende (minder dan drie) geschikte functies of er kunnen
geschikte functies ontstaan maar pas na het volgen van een training,
opleiding of cursus. Dit is ook het geval als iemand benutbare mogelijkheden heeft, maar daarmee niet in aanmerking komt voor arbeid die
minstens het wettelijke minimumloon oplevert. Functies lager dan het
minimumloon komen immers per definitie niet voor;
 er zijn voldoende (drie of meer) passende functies, maar deze leiden tot
een restverdienvermogen van minder dan 20% van het oude loon;
 door een urenbeperking is de verdiencapaciteit minder dan 20% van
het oude loon, terwijl zonder de urenbeperking sprake zou zijn van een
restcapaciteit van meer dan 20%.
In de twee laatste gevallen wordt gesproken van volledige arbeidsongeschiktheid op loonkundige gronden.
Box 2.2

Berekening arbeidsongeschiktheidspercentage

Het arbeidsongeschiktheidspercentage wordt berekend als het verschil tussen
het hoogste loon en het maatmanloon, gedeeld door het maatmanloon.
Als iemand 40 euro per uur verdiende en in een passende functie kan hij nog
18 euro per uur verdienen, dan is het arbeidsongeschiktheidspercentage (4018)/40 = 55%. Dit is meer dan 35% en minder dan 80%, dus krijgt deze persoon een WGA 35-80 uitkering.

Verzekeringsgeneeskundige beoordeling duurzaamheid
Als er sprake is van volledige arbeidsongeschiktheid moet worden beoordeeld of de arbeidsbeperkingen duurzaam zijn. De conclusie over duurzaamheid bepaalt immers of een cliënt recht heeft op een WGA 80-100 of
een IVA uitkering. Het maakt bij deze beoordeling niet uit of de cliënt volledig arbeidsongeschikt is op medische gronden (geen benutbare mogelijkheden conform de criteria van het Schattingsbesluit) of op arbeidskundige gronden (wel mogelijkheden, maar geen resterende verdiencapaciteit
van meer dan 20% van het maatmanloon).12
Zoals eerder beschreven heeft de VA de beschikking over een beoordelingskader waarin de stappen van het beoordelingsproces van duurzaamheid zijn vastgelegd. In drie stappen wordt beoordeeld of verbetering van
de belastbaarheid mogelijk is:13

12

13

16

UWV, beoordeling van de duurzaamheid van arbeidsbeperkingen, beoordelingskader voor
verzekeringsartsen, September 2005
UWV, beoordeling van de duurzaamheid van arbeidsbeperkingen, beoordelingskader voor
verzekeringsartsen, September 2005

Ape

1. de VA beoordeelt of een verbetering van de belastbaarheid is uitgesloten. Is dit het geval dan is er sprake van duurzame arbeidsbeperkingen;
2. is dit niet het geval dan beoordeelt de VA in hoeverre verbetering van
de belastbaarheid in het eerstkomende jaar kan worden verwacht en
stelt vast of er een redelijke of goede verwachting is dat verbetering
van de belastbaarheid zal optreden. Is dit het geval dan is er geen
sprake van duurzame arbeidsbeperkingen;
3. is in het eerstkomende jaar verbetering van de belastbaarheid niet of
nauwelijks is te verwachten dan beoordeelt de VA in hoeverre na het
eerstkomende jaar verbetering van de belastbaarheid wordt verwacht.
Als ook na het eerstkomende jaar niet of nauwelijks verbetering van de
belastbaarheid is te verwachten, dan is er sprake van duurzame arbeidsbeperkingen.
Bij de beoordeling van de duurzaamheid wordt alleen naar het verzekeringsgeneeskundige aspect gekeken en niet naar het arbeidsdeskundige.
Of iemand, bijvoorbeeld door scholing, nog bepaalde vaardigheden kan
opdoen waardoor zijn re-integratiemogelijkheden toenemen speelt hierbij
geen rol. Een van de belangrijkste elementen bij de beoordeling van de
duurzaamheid is of er nog een behandelmogelijkheden gericht op genezing
of herstel van functioneren, dan gaat de VA er vanuit dat er geen sprake is
van duurzame arbeidsbeperkingen.14
De beoordeling van de duurzaamheid wordt in schema 2.1 samengevat.
Uit het schema is op te maken dat in het beoordelingskader duurzaamheid
wat betreft de prognose van de belastbaarheid een tweedeling wordt gemaakt tussen de labels ‘niet of nauwelijks te verwachten’ en ‘redelijk tot
goede verwachting’. Dit laatste label geeft een nogal rooskleurig beeld,
terwijl bij de beoordeling van de duurzaamheid deze uitkomst ook geldt
voor cliënten waarvan de prognose onzeker is of die een matige verwachting hebben.

14

UWV, beoordeling van de duurzaamheid van arbeidsbeperkingen, beoordelingskader voor
verzekeringsartsen, September 2005

Ape

17

Schema 2.1

Stroomschema duurzaamheid arbeidsbeperkingen

Indien de VA de langdurig zieke als volledig en duurzaam arbeidsongeschikt (IVA) aanmerkt, legt hij die beslissing voor aan de staf VA, en voorheen aan de beslissingsautoriteit. Wanneer de VA beoordeelt dat de langdurig zieke volledig maar niet duurzaam arbeidsongeschikt is, (WGA 80100) dan krijgt de langdurig zieke een toekenningsbeschikking WGA. 15

2.5

Herbeoordelingen

De WIA kent, in tegenstelling tot de WAO, geen wettelijk verplichte herbeoordeling. Wel gold voor cliënten met een IVA-uitkering en met een ‘geringe kans op herstel’ op grond van de WIA een jaarlijkse herbeoordeling gedurende vijf jaar. Wanneer er sprake is van volledige arbeidsongeschiktheid op medische gronden beziet de VA wanneer herbeoordeling zinvol is.
Dit kan het moment zijn waarop verbetering van de belastbaarheid wordt
verwacht.16 Cliënten met een IVA-uitkering bij wie herstel is uitgesloten
worden vanzelfsprekend niet herbeoordeeld.

15
16

18

Evaluatie WIA- onderdeel uitvoering UWV, interne notitie.
Memorie van Toelichting wet WIA p. 19-25.

Ape

In 2011 is UWV begonnen het herbeoordelingsbeleid te herzien in een
richting die “meer aansluit op het uitgangspunt dat participatie voorop
staat en herbeoordeling secundair is”.17 Medio 2012 zijn de belangrijkste
aanpassingen doorgevoerd. In dit nieuwe herbeoordelingsbeleid staat de
verantwoordelijkheid van cliënten om relevante wijzigingen aan UWV door
te geven centraal. Het gaat bijvoorbeeld om veranderingen in de medische
situatie of in de arbeidssituatie. Het proces van herbeoordeling verloopt
overigens op dezelfde wijze als bij de claimbeoordeling.
Type herbeoordeling
Het nieuwe herbeoordelingsbeleid onderscheidt verschillende typen herbeoordelingen. Grofweg gaat het om een professionele herbeoordeling op
grond van een inschatting van het geëigende moment door de VA (bij volledige arbeidsongeschiktheid op medische gronden) of de AD van het
WERKbedrijf (wanneer er al sprake is van arbeidsvermogen) of een herbeoordeling op verzoek van de cliënt (of de werkgever). Het eerste type
wordt ingepland op het moment dat er verbeteringen in de belastbaarheid
zijn te verwachten, bijvoorbeeld na behandeling. Ook kan de arbeidsdeskundige van het WERKbedrijf verzoeken om een herbeoordeling (zie volgende paragraaf). Een herbeoordeling op verzoek van de cliënt wordt ingepland als de cliënt meldt dat er veranderingen zijn in de (gezondheids)situatie. Dit laatste type herbeoordeling wordt altijd met voorrang
uitgevoerd.
Geen effect op de loongerelateerde uitkering (LGU)
Zoals beschreven in paragraaf 2.3 heeft een afname van het arbeidsongeschiktheidspercentage naar aanleiding van een herbeoordeling indien de
periode van de loongerelateerde uitkering nog niet is afgelopen, geen effect op de uitkering. Het uitkeringspercentage blijft in zo’n geval 70%. Dit
is om te voorkomen dat de belanghebbende naast de WIA-uitkering een
WW-uitkering moet aanvragen.

2.6

Re-integratie

Een cliënt die op arbeidskundige gronden in de WGA stroomt, kan voor de
re-integratie worden overgedragen van de divisie Sociaal Medische Zaken
(SMZ) naar het UWV WERKbedrijf. Een re-integratietraject wordt alleen
gestart als . Bij deze overdracht worden de verzekeringsgeneeskundige
rapportage, de arbeidsdeskundige rapportage, de functionele mogelijkhe-

17

Interne notitie UWV.

Ape

19

denlijst

en

een

advies

met

betrekking

tot

de

re-integratie

(“re-

integratievisie”) aan het WERKbedrijf geleverd. Voor de re-integratie wordt
een re-integratieplan of participatieplan opgesteld door een AD van het
WERKbedrijf samen met de cliënt.
De uitvoering van het plan wordt door de AD van het WERKbedrijf gemonitord. Wanneer er wat in de situatie van de cliënt verandert kan het WERKbedrijf een verzoek voor een herbeoordeling indienen. De uitkomst van
een herbeoordeling kan leiden tot een nieuw of aangepast werkplan of beeindiging van de re-integratie inspanning.
Cliënten waarvan de werkgever eigenrisicodrager (ERD) is, worden niet
aangemeld bij het WERKbedrijf. De werkgever is immers de eerste tien
jaar zelf verantwoordelijk voor onder andere de re-integratie. Vaak schakelen deze werkgevers een verzuimverzekeraar in om de re-integratie van
hun werknemer te begeleiden.

2.7

Samenvatting & conclusies

De systematiek van de WIA bevat een aantal elementen die leiden tot een
relatief grote proportie niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt verklaarden. In de eerste plaats borduurt de WIA voort op veranderingen in de arbeidsongeschiktheidswetgeving die voor zijn invoering zijn ingezet, zoals
het aangepaste Schattingsbesluit en de Wet Verbetering Poortwachter
(WvP). De WvP heeft, zo blijkt uit eerder onderzoek, bijgedragen aan een
reductie van de WIA instroom. De loondoorbetalings- en re-integratieverplichtingen van de wet Verlenging Loondoorbetalingsverplichting bij Ziekte
(VLZ) en van de WvP, in combinatie met het regime van premiedifferentiatie in de WGA, hebben werkgevers ertoe aangezet langdurig verzuim en
WIA-toetreding te voorkomen. Als gevolg hiervan hebben langdurig zieken
die de WIA poort bereiken vaker ernstige beperkingen. Het selectieproces
dat door het huidige stelsel van verzuim- en arbeidsongeschiktheidsregelingen wordt opgeroepen, heeft ertoe bijgedragen dat de proportie volledig
arbeidsongeschikten onder de WIA-instroom groter is dan op grond van de
ervaringen met de WAO verwacht werd.
Ten tweede is de WIA voor werknemers moeilijker toegankelijk. De toekenningsvoorwaarden van de WIA, en de eerdere uitwerking van die
voorwaarden in het aSB, zijn strenger dan voorheen en de toegangsdrempel (minstens 35% verlies aan verdiencapaciteit) is hoger. Bovendien is
het uitkeringsregime in de WGA zo vormgegeven dat degenen die hun

20

Ape

restcapaciteit onvoldoende benutten na verloop van tijd een minimumuitkering krijgen. Het strengere en minder genereuze WIA-regime heeft ertoe
geleid dat werknemers met voldoende benutbare mogelijkheden minder
vaak dan voorheen een WIA-aanvraag zullen doen. De prikkels waaraan
werkgevers zijn onderworpen hebben dit proces van zelfselectie versterkt.
Ten derde kent de WIA, net als de WAO, een loonkundige definitie van arbeidsongeschiktheid. Deze kan ertoe leiden dat werknemers met benutbare mogelijkheden volledig arbeidsongeschikt verklaard worden, als hun
capaciteiten onvoldoende zijn om het minimumloon te verdienen. Los
daarvan geldt dat gedurende de loongerelateerde fase een 80-100 uitkering niet kan worden gewijzigd. Dit kan tijdige activering van degenen die
op arbeidsdeskundige gronden niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt
zijn verklaard ontmoedigen, ook al geldt dat de combinatie loon + uitkering altijd een hoger inkomen levert dan alleen een uitkering.
Tot slot vindt toekenning van een uitkering uit hoofde van de IVA slechts
in beperkte mate plaats door de strenge regels die gelden voor toelating
tot de IVA en de strikte toepassing van die regels. Immers zolang er behandelmogelijkheden zijn die uitzicht kunnen bieden op toename van de
functionele mogelijkheden kan de arbeidsongeschiktheid niet als duurzaam
beoordeeld worden.
Van de vijf bovenstaande institutionele effecten vallen de eerste twee buiten het bestek van het onderhavige onderzoek. Op de laatste twee, het
loonkundig effect, de werking van herbeoordelingen en de toegankelijkheid
van de IVA, komen we in de volgende hoofstukken terug.

Ape

21

3

TOEPASSING IN DE PRAKTIJK

3.1

Inleiding

Het voorgaande hoofdstuk schetst een beeld van de systematiek van de
WIA. In dit hoofdstuk gaan we na hoe deze systematiek in de praktijk
wordt toegepast. We gebruiken daarvoor interviews en een dossieronderzoek. Het hoofdstuk start met een beknopte beschrijving van een aantal
kenmerken van volledig arbeidsongeschikten op basis van populatiegegevens om te zien of de cliënten wier dossiers zijn onderzocht voldoende representatief zijn. Vervolgens geven we een beeld van de beoordeling van
de mate van arbeidsongeschiktheid (3.3), de duurzaamheid van de arbeidsbeperkingen (3.4) en de wijze van herbeoordelen (3.5). Dit beeld baseren we zowel op informatie uit de interviews als uit het dossieronderzoek. Daarnaast gaan we in op een aantal specifieke punten die in de interviews aan de orde zijn gekomen, zoals de samenwerking tussen AD en
VA, kennisborging en re-integratiemogelijkheden (3.6). In 3.7 vatten we
de bevindingen samen.

3.2

Korte schets duurzaam en niet duurzaam arbeidsongeschikten

In paragraaf 4.1 geven we op basis van integrale bestanden een beeld van
de verschillen tussen cliënten die in de WGA 80-100 en de IVA instromen.
In deze paragraaf vatten we deze verschillen samen aan de hand van een
beschrijving van de persoonskenmerken, type aandoeningen en beperkingen. De cliënten die in de WGA 80-100 instromen zijn iets vaker vrouw,
terwijl degenen die in de IVA stromen vaker man zijn. Daarnaast zijn WGA
80-100 instromers gemiddeld jonger dan IVA instromers. Ten slotte is het
aandeel vangnetters in de WGA 80-100 groep hoger dan in de IVA. Deze
verschillen worden in de dossiers teruggevonden.
Dossieronderzoek geeft voldoende representatief beeld van de populatie
arbeidsongeschikten
Uit zowel de populatiegegevens als het dossieronderzoek komt naar voren
dat cliënten die volledig maar niet duurzaam arbeidsongeschikt worden
(WGA 80-100) veel vaker psychische aandoeningen hebben dan degenen
die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt (IVA) zijn (zie tabel 3.1).

Ape

23

Wanneer cliënten met psychische aandoeningen duurzaam arbeidsongeschikt raken (IVA), blijkt het te gaan om zware psychiatrische problematiek. De WGA 80-100 instromers met psychische aandoeningen als hoofddiagnose hebben daarentegen vaak een depressie, overspannenheid of
een posttraumatisch stresssyndroom. Deze drie diagnoses nemen samen
15% van de WIA-instroom voor hun rekening.18 Duurzaam volledig arbeidsongeschikten hebben veel vaker hart- en vaatziekten of kanker dan
niet duurzaam volledig arbeidsongeschikten.
Tabel 3.1 Diagnose in 5 hoofdklassen naar WIA klasse a
WIA diagnose (5 hoofdklassen)

WGA 80-100

IVA

Totaal

(n=40)

(n=35)

(n=75)

Hart/vaatziekten

5

15

20

Kanker

0

5

5

Psychisch

20

5

25

Bewegingsapparaat

12

7

19

Overige aandoeningen
a zie tabel 4.13 voor de populatieverdeling.

3

3

6

Het merendeel van de cliënten is bij de claimbeoordeling gediagnosticeerd
met een combinatie van klachten (55 van de 75). De WGA 80-100 instromers hebben vaker een combinatie van fysieke en psychische klachten
terwijl IVA instromers juist vaker een combinatie van verschillende fysieke
klachten hebben. We stellen dit vast op grond van de verzekeringsgeneeskundige beoordelingen in de dossiers.
Op basis van bovenstaande vergelijking van de dossiergegevens met de
populatiegegevens concluderen we dat het dossieronderzoek een voldoende representatief beeld levert.

3.3

Beoordeling mate van arbeidsongeschiktheid

3.3.1 Verzekeringsgeneeskundige beoordeling
Verzekeringsarts heeft al veel informatie voor medische beoordeling
De beoordeling van de WIA claim start, zoals we beschrijven in het voorgaande hoofdstuk, met de medische beoordeling van de mate van ar18

24

Zie UWV Kennisverslag 2012-I, pp. 19-21. Omdat mensen met deze diagnoses
vrijwel nooit in de IVA komen, betekent 15% van de WIA-instroom 19% van de
WGA-instroom.

Ape

beidsongeschiktheid door de verzekeringsarts (VA). Uit interviews blijkt
dat een VA op dat moment al over heel wat informatie beschikt. Zo is in
het RIV-dossier medische informatie beschikbaar die door de bedrijfsarts is
verzameld, of er is een dossier van de VA die een vangnetter tijdens de
ziektewet begeleidt. Wanneer een cliënt eerder bijvoorbeeld een WAO uitkering had, wordt ook deze informatie geraadpleegd.
In de medische beoordeling maakt de VA een medische anamnese, het
verhaal van de cliënt over de voorgeschiedenis en relevante omstandigheden van zijn ziekte. Een centrale vraag hierbij is waarom de cliënt niet kan
werken. De anamnese komt tot stand door het gericht stellen van vragen
aan de cliënt en een eigen medisch onderzoek van de VA. De VA vraagt
bijvoorbeeld naar het dagverhaal en gaat na wat iemand op een dag doet
en tegen welke beperkingen hij of zij oploopt. Het dagverhaal wordt in
kaart gebracht door het stellen van ‘slimme vragen’ om te voorkomen dat
cliënten sociaal wenselijke antwoorden geven. Hiermee gaat de VA na of
de klachten en de beperkingen voor werk die hieruit voortvloeien plausibel
zijn en of het verhaal van de cliënt overeenkomt met de gemelde beperkingen.
Medische beoordeling vindt plaats volgens vast format
Van de medische beoordeling maakt de VA zowel een uitgebreide medische rapportage als een lekenrapportage. De lekenrapportage is beschikbaar voor de cliënt en voor de arbeidsdeskundige. Deze rapportages worden volgens een vast format opgesteld. Uit het dossieronderzoek onder
WGA en IVA cliënten maken we op dat verzekeringsartsen altijd gebruik
maken van dit vaste format.
Curatieve sector wordt in beperkt aantal gevallen geraadpleegd
Uit de interviews komt naar voren dat een verzekeringsarts de behandelend arts in het claimbeoordelingsproces alleen indien nodig raadpleegt. De
VA beschikt doorgaans al over veel informatie wat betreft de medische situatie afkomstig van de curatieve sector, omdat deze informatie in de
wachttijd voor de WIA is verzameld, ofwel door de bedrijfsarts ofwel door
de verzekeringsarts van de Ziektewet. In een beperkt aantal gevallen
wordt bij de WIA-aanvraag zelf nog informatie opgevraagd bij de behandelaar. Ten eerste wanneer de cliënt hierom verzoekt. De cliënt doet dit
doorgaans wanneer hij bang is dat de klachten niet serieus genomen worden; het gaat dan vaak om moeilijk objectiveerbare klachten. Daarnaast
consulteert de VA de behandelend arts als er twijfel is over het ziektebeeld. De cliënt kan bijvoorbeeld niet precies vertellen welke diagnose is
gesteld en deze informatie ontbreekt eveneens in het dossier. Meestal is

Ape

25

dit alleen het geval als er aan het einde van de wachttijd nog nieuwe medische onderzoeken plaatsvinden. Het RIV dossier bevat deze informatie
dan nog niet.
Dossier bevat doorgaans al voldoende info om tot een medisch oordeel te
komen
Het dossieronderzoek bevestigt het beeld uit de interviews: grofweg een
derde van de dossiers bevat informatie van de behandelend arts. Het gaat
om gevallen waarbij de arts door de VA is geraadpleegd of waar de cliënt
informatie van de arts meeneemt naar het spreekuur, zoals een toelichtende brief van de behandelend arts. Uit het verslag van de VA maken we
op dat het dossier vaak al voldoende informatie bevat om tot een medisch
oordeel te komen en dat de cliënt het medische beeld uit het dossier met
het eigen verhaal kon bevestigen. Box 3.1 illustreert een aantal gevallen
waarin wel en geen informatie is ingewonnen.
Box 3.1

Raadplegen van curatieve sector
Geen contact opgenomen

Contact opgenomen

Vrouw, 32 jaar, uitgevallen vanwege maagope-

Vrouw, 54 jaar, uitgevallen vanwege schouder-

ratie

en armklachten

“Informatie bij de behandelende sector werd niet

“In verband met persisteren van ernstige

opgevraagd omdat cliënt enerzijds voldoende

handklachten heeft VA informatie opgevraagd

geïnformeerd bleek te zijn over de aandoeningen

bij de revalidatiearts.”

en behandelingen en deze informatie ook op
adequate wijze wist te verwoorden en anderzijds

Man, 40 jaar, uitgevallen vanwege hartklach-

er al uitgebreide, recente informatie van haar

ten

behandelaars aanwezig was in het dossier. Deze

“De medische prognose hangt af van de bevin-

informatie beschrijft en bevestigt bovenstaande

dingen bij cardiologisch onderzoek dat onlangs

medische problematiek."

heeft plaatsgevonden. De belastbaarheid van
cliënt is nog niet vast te stellen. Aanvullende

Man, 54 jaar, uitgevallen vanwege psychische

informatie van de behandelende sector en/of

problemen

expertise is noodzakelijk. Medische informatie

"Er werd door VA van ziektewet arbo en onder-

wordt opgevraagd. Na binnenkomst van deze

getekende geen informatie opgevraagd bij de

gegevens wordt de gevalsbehandeling voort-

behandelende sector omdat er sprake is van een

gezet.”

stabiele situatie waarbij cliënt blijvend opgenomen is in een gespecialiseerde kliniek."

Moeilijk objectiveerbare klachten en multiproblematiek
Geïnterviewden noemen een whiplash of het chronisch vermoeidheidssyndroom als moeilijk objectiveerbare klachten. De beoordeling van de mate
van arbeidsongeschiktheid is moeilijk omdat het lastig vast te stellen is
wat de precieze functionele beperkingen zijn die met dergelijke klachten
samenhangen. Het raadplegen van de curatieve sector geeft in deze geval-

26

Ape

len niet veel extra informatie omdat de klachten vanuit medisch oogpunt
moeilijk vast te stellen zijn.
Het komt vrij vaak voor dat cliënten naast hun aandoening andere problemen hebben, bijvoorbeeld een scheiding, kinderen met gedragsproblemen, schulden e.d. Dergelijke situaties van meervoudige problemen (multiproblematiek) mogen geen rol spelen bij de claimbeoordeling, ook niet
als deze de ziekte onderhouden. Hier zijn de geïnterviewde verzekeringsartsen heel stellig over. Alleen wanneer deze bijkomende problemen ziekmakend zijn en dus direct medische gevolgen hebben kunnen ze een rol
spelen.
Schattingsbesluit wordt nauwlettend gevolgd
In de verzekeringsgeneeskundige beoordeling stelt de VA vast of de cliënt
over benutbare mogelijkheden beschikt. Alle geïnterviewden geven aan
dat men hier het Schattingsbesluit volgt. De criteria uit het Schattingsbesluit zijn heel strikt. Hierdoor kan de VA bij een cliënt met zware medische
beperkingen toch benutbare mogelijkheden duiden, ook al weet de VA dat
er praktisch gesproken nauwelijks benutbare mogelijkheden voor arbeid
zijn. De cliënt voldoet alleen net niet aan de eisen van het Schattingsbesluit om als medisch arbeidsongeschikt te kunnen worden beschouwd.
Doorgaans tekent de VA dit in het dossier op, zodat de arbeidsdeskundige
hiervan op de hoogte is. Voor deze cliënt moet immers wel het CBBS worden geraadpleegd om vast te stellen of er daadwerkelijk geen verdiencapaciteit is.
Meerderheid cliënten heeft benutbare mogelijkheden
Ook uit het dossieronderzoek blijkt dat de meerderheid van de cliënten bij
de claimbeoordeling benutbare mogelijkheden heeft, en dus niet op medische, maar op arbeidskundige gronden volledig arbeidsongeschikt is. Zoals
beschreven in hoofdstuk 2 zijn er een aantal gronden waarop bij een cliënt
GBM kan worden vastgesteld:
-

opname in een ziekenhuis of AWBZ instelling;

-

bedlegerigheid;

-

ADL afhankelijk;

-

onvermogen tot persoonlijk en sociaal functioneren;

-

ziekte met terminale afloop.

Alleen bij cliënten die duurzaam volledig arbeidsongeschikt zijn, zien we
ziekte met terminale afloop als grond voor GBM. Daarnaast is er bij deze
groep vaak sprake van GBM vanwege afhankelijkheid bij het verrichten
van algemene dagelijkse taken, zoals wassen en aankleden. Cliënten die
GBM hadden vanwege ‘onvermogen tot persoonlijk en sociaal functioneren’

Ape

27

zijn meestal niet duurzaam volledig arbeidsongeschikt. In het volgende
hoofdstuk geven we de populatiecijfers van de instroom naar type GBM.
Tabel 3.2 Benutbare mogelijkheden naar WIA klasse
WGA 80-100

IVA

Totaal

(n=40)

(n=35)

(n=75)

Geen benutbare mogelijkheden

11

15

26

Wel benutbare mogelijkheden

29

20

49

Functionele mogelijkheden
Voor elke cliënt die over benutbare mogelijkheden beschikt stelt de VA een
functionele mogelijkhedenlijst (FML) op. De FML omvat zes hoofdcategorieën: persoonlijk functioneren, sociaal functioneren, aanpassen aan fysische omgevingseisen, dynamische handelingen, statische houdingen en
werktijden. In totaal kan de VA op 70 items in deze zes categorieën beperkingen aangeven.
Uit het dossieronderzoek komt naar voren dat WGA 80-100 instromers
gemiddeld genomen in meer verschillende categorieën functionele beperkingen hebben dan IVA instromers. In geen enkel dossier krijgt een cliënt
alleen een beperking in de categorie ‘persoonlijk functioneren’ of ‘sociaal
functioneren’. Beperkingen in deze categorieën komen alleen in combinatie
met andere categorieën voor. Bij WGA 80-100 cliënten worden vaker beperkingen in beide (persoonlijk en sociaal functioneren) categorieën geconstateerd worden dan bij IVA cliënten. Overigens zijn in het dossieronderzoek alleen de categorieën beperkingen gescoord en niet de afzonderlijke typen beperkingen of het aantal beperkingen, zoals in Tabel 4.11 die
de populatiegegevens bevat. Daar blijkt dat het aantal beperkingen toeneemt met de zwaarte van de WIA-categorie (WGA 35-80, WGA 80-100,
IVA).
Ruimte voor eigen interpretatie verzekeringsartsen bij vaststellen FML…
Verschillende respondenten geven aan dat de FML erg theoretisch is. Als
VA moet je je bewust zijn wat een bepaalde beperking inhoudt en wat de
zogenoemde normaalwaarde is bij een beperking. Normaalwaarden in de
FML zijn zo gekozen dat 95% van de mensen tussen 16 en 65 jaar een
dergelijke belasting aankan. Indien iemand dus een belastbaarheid heeft
die onder de normaalwaarde ligt behoort men tot de 5% die op een bepaalde categorie beperkt is. Doorgaans zijn verzekeringsartsen hiervan
goed op de hoogte, ook omdat hieraan in de opleiding specifieke aandacht
besteed wordt.

28

Ape

…en bij vaststelling urenbeperking
In de categorie ‘werktijden’ kan de verzekeringsarts besluiten om een
urenbeperking op te leggen. Uit gesprekken komt naar voren dat het toepassen van een urenbeperking kan verschillen tussen verzekeringsartsen.
Bij het opleggen van een urenbeperking moet een VA goed nagaan of het
realistisch is dat een cliënt een groot deel van de dag niet belastbaar is, te
meer omdat het opleggen van een urenbeperking grote gevolgen kan hebben voor de beschikbaarheid van functies en daardoor voor de mate van
arbeidsongeschiktheid. De VA doet dit op basis van de standaard ‘Duurbeperking’.

3.3.2 Arbeidsdeskundige beoordeling

AD raadpleegt CBBS vaak al voor de arbeidskundige beoordeling
Bij de arbeidskundige beoordeling roept de AD ‘volgens het boekje’ eerst
de cliënt op voordat hij het CBBS raadpleegt. In de praktijk heeft de AD,
op basis van informatie uit het RIV en van de rapportage van de VA, doorgaans al een goed beeld van de cliënt. De AD kan daarom het CBBS vaak
al raadplegen en een eerste functieduiding maken vóór het eerste gesprek
met de cliënt. De AD heeft dan al een beeld van de functionele mogelijkheden en kan hier, indien nodig, in het gesprek met de cliënt gericht op
doorvragen. Wanneer de beschikbare informatie in het dossier geen duidelijk beeld geeft van de beperkingen van de cliënt, dan roept de AD de client doorgaans eerst op voor een gesprek voordat hij het CBBS raadpleegt.
De AD maakt een eerste selectie van alle mogelijke geschikte functies in
het CBBS. Vervolgens gaat de AD na of de cliënt daadwerkelijk met zijn
beperkingen die functies kan uitvoeren. Wanneer er op dit punt onduidelijkheden zijn, vindt er overleg plaats met de VA. Hierna stelt de AD definitief vast welke functies mogelijk zijn en stelt op basis van de drie functies
met de hoogste uurlonen, de resterende verdiencapaciteit en daarmee het
arbeidsongeschiktheidspercentage vast. De uitslag hiervan bespreekt de
AD met de cliënt. Daarnaast maakt de AD een arbeidsdeskundige rapportage. Net als de verzekeringskundige rapportage is hiervoor een vast format. De rapportage omvat bijvoorbeeld een toelichting op de schatting
van de mate van arbeidsongeschiktheid.
Bepaalde combinaties beperkingen en vaardigheden van grote invloed op
aantal te duiden functies
Uit interviews blijkt dat bepaalde combinaties van beperkingen en vaardigheden veel functies uitsluiten. Zo geven verschillende geïnterviewden

Ape

29

het voorbeeld van een laag opgeleide allochtone cliënt die verschillende
fysieke beperkingen heeft. Deze cliënt is door zijn geringe scholing aangewezen op fysieke arbeid. Zijn fysieke beperkingen leiden er echter toe dat
de AD geen passende functies kan vinden, waardoor de cliënt als volledig
arbeidsongeschikt beoordeeld moet worden. Zijn er toch beperkte mogelijkheden, dan zijn er vaak voldoende functies te duiden met een loon in
de buurt van het oude loon. Het verlies aan verdiencapaciteit is dan minder dan 35%. Daarnaast noemt men het voorbeeld van een hoog opgeleide cliënt die een specifieke beperking heeft waardoor hij zijn oude beroep
niet meer kan uitoefenen en is aangewezen op werk met een loon dat veel
lager is dan zijn huidige loon. Door het grote loonverschil is de cliënt volledig arbeidsongeschikt. Dit laatste geval komt echter veel minder vaak voor
dan de eerste situatie.
Nauwelijks functies te duiden voor volledig arbeidsongeschikten
Uit het dossieronderzoek blijkt dat de AD bij de groep volledig arbeidsongeschikten vaak geen functies kan duiden. Zo blijkt uit de integrale cijfers
in Tabel 4.9 dat bij 64% van degenen die in 2010 de WGA 80-100 groep
instroomden door de arbeidsdeskundige geen geschikte functie te vinden
was. Cliënten hebben teveel beperkingen waardoor de belastbaarheid van
de cliënt te gering is voor de potentiële functies. Vaak is hier ook sprake
van comorbiditeit: een cliënt heeft meerdere aandoeningen en daardoor
verschillende typen beperkingen (zie ook Tabel 4.15: binnen de instroom
in de WGA 80-100 groep heeft 59% meer dan een aandoening). Ter illustratie presenteren we in Box 3.2 en Box 3.3 twee cases van cliënten die
op arbeidskundige gronden volledig arbeidsongeschikt zijn, waarbij overigens comorbiditeit geen rol speelt.
Box 3.2

WGA 80-100 op arbeidskundige gronden
Vrouw, 42 jaar, werkte als schoonmaakster

Cliënt viel uit vanwege polsklachten door een ongeval. Bij de claimbeoordeling stelt
de VA vast dat de cliënt een beperkte linkerhandfunctie heeft en moeite met het
maken van bepaalde polsbewegingen. De cliënt heeft diverse chirurgische behandelingen gehad en is onder behandeling bij een fysiotherapeut. De VA wijst FML
beperkingen toe op de gebieden ‘aanpassen fysische omgevingseisen’ en ‘dynamische handelingen’. Gelet op de forse beperkingen van de linkerhand en het lage
opleidingsniveau kan de AD onvoldoende functies duiden, waardoor de cliënt geen
theoretische verdiencapaciteit heeft. Doordat mevrouw nog onder behandeling is
van de fysiotherapeut en de VA nog andere behandelmogelijkheden ziet zijn de
beperkingen niet duurzaam.

30

Ape

Box 3.3

IVA op arbeidskundige gronden

Man, 58 jaar, werkte als productiemedewerker.
De cliënt viel uit vanwege gewrichtsklachten waardoor hij het werk fysiek niet
meer aankan. Bij de claimbeoordeling stelt de VA vast dat de cliënt gewrichtsklachten heeft en dat de cliënt beperkt is in verschillende fysieke handelingen zoals het
hand/vingergebruik en langdurig bovenhands werken. De VA geeft FML beperkingen aan op de gebieden ‘sociaal functioneren’, ‘aanpassen fysische omgevingseisen’ en ‘dynamische handelingen’. Voor de cliënt kan de AD geen passende functies vinden omdat hij ongeschoold is en daardoor aangewezen is op ongeschoold
veelal fysiek werk. Zijn beperkingen zijn fors op fysiek vlak, zware werkzaamheden
kan hij niet meer doen, maar door de beperkte hand- functie is hij ook niet geschikt voor lichte productiefuncties waar fijn motorische vaardigheden voor nodig
zijn. De VA verwacht dat gezien het ziektebeloop de medische situatie op termijn
wezenlijk zal verslechteren waardoor ook de functionele mogelijkheden zullen verminderen.

Er zit een zekere bandbreedte in de beoordeling van verzekeringsartsen en
arbeidsdeskundigen…
De beoordeling van de functionele beperkingen en van de functies uit het
CBBS is van grote invloed op de mate van arbeidsongeschiktheid. Door het
duiden van een bepaalde functionele beperking worden veel functies uitgesloten. De geïnterviewden zijn zich hiervan bewust. Zo geven verschillende
AD’en en VA’en aan dat wanneer er geen functies mogelijk zijn volgens het
CBBS, kritisch naar de FML gekeken wordt om er zeker van te zijn dat er
niet onnodig functies worden uitgesloten. In de professionele beoordeling
van functionele mogelijkheden en van geschikte functies zit onvermijdelijk
een zekere bandbreedte, zij het dat onderzoek aantoont dat deze variatie
niet meer is dan wat gebruikelijk is bij medische beoordelingen.19 Volgens
de geïnterviewde staf-verzekeringsartsen is de ene VA strenger in zijn beoordeling van de functionele mogelijkheden dan de andere (zie paragraaf
3.3.1). Dit geldt ook voor AD’en: de ene AD houdt bij de functieduiding
wel (in beperkte mate) rekening met de kans dat een cliënt ook daadwerkelijk in aanmerking komt voor de theoretische functie20 en de andere
niet. Een voorbeeld is een bouwvakker waarvoor uit het CBBS de theoretische functie van receptionist naar voren komt. Als er meer voor de hand
liggende functies geduid kunnen worden die eenzelfde loon leveren, zal de
arbeidsdeskundige deze gebruiken.
…maar er wordt op toegezien dat deze zo klein mogelijk blijft.

19

Zie Schellart et al. (2011).

20

In het CBBS zijn functiebeschrijvingen opgenomen, géén vacatures.

Ape

31

Het is de rol van de staf VA en de staf AD om er op toe te zien dat de
bandbreedte in de beoordeling zo klein mogelijk is. Daartoe worden er regelmatig casuïstiek besprekingen voor arbeidsdeskundigen en verzekeringsartsen georganiseerd. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van regionale en landelijke coaching. Tot slot is er een centrale kwaliteitsafdeling die
dossiers toetst en rapporteert aan de directie.
De samenwerking tussen verzekeringsartsen en arbeidsdeskundigen verloopt goed…
Over het algemeen oordelen de geïnterviewden dat de samenwerking tussen VA en AD goed verloopt. Er is tussen de geïnterviewden geen overeenstemming over de benodigde frequentie van overleg tussen VA en AD.
De behoefte aan overleg over de functionele mogelijkheden en beperkingen van een cliënt hangt overigens in grote mate af van de duidelijkheid
en helderheid van de rapportage van de VA. Indien de VA zijn beoordeling
systematisch en helder beargumenteert is er minder behoefte aan overleg
vanuit de AD. Daarbij speelt hier het ziektebeeld natuurlijk ook een rol: bij
moeilijk objectiveerbare klachten en bij beperkingen op het sociaal en persoonlijk functioneren heeft de AD vaker behoefte aan teamoverleg.
…ze voeren voornamelijk overleg over de functieduiding.
In de praktijk vindt met name overleg plaats over de functieduiding; dit is
immers een samenspel van de functionele mogelijkheden zoals beoordeeld
door de VA en de arbeidsdeskundige beoordeling van de geduide functies
door de AD. Daarnaast vindt er na de bepaling van de duurzaamheid van
de arbeidsbeperkingen (zie volgende paragraaf) soms overleg plaats wanneer de beperkingen duurzaam zijn maar de mate van arbeidsongeschiktheid net 80% is. Er wordt in dergelijke gevallen door de AD en de VA nagegaan of de beperkingen goed in beeld zijn gebracht en de theoretische
schatting van de verdiencapaciteit op de juiste wijze heeft plaatsgevonden.

3.4

Beoordeling duurzaamheid arbeidsbeperkingen

3.4.1 Gebruik protocollen
Categorieen stroomschema niet volledig sluitend
Het stroomschema voor de beoordeling van de duurzaamheid van de arbeidsbeperkingen (zie Schema 2.1) is bij verzekeringsartsen goed bekend.
Bij de invoering van de WIA is dit schema wijd verspreid en toegelicht. Uit
interviews blijkt dat het met name voor beginnende verzekeringsartsen

32

Ape

een goed hulpmiddel is. Maar, zoals beschreven in het vorige hoofdstuk,
zijn de labels uit het schema niet sluitend. Het is voor verzekeringsartsen
niet altijd eenvoudig (afhankelijk van de aard en ernst van de problematiek) om een keuze te maken tussen het uitsluiten, of niet of nauwelijks
verwachten van verbeteringen in de belastbaarheid enerzijds, en een redelijk tot goede verwachting anderzijds. Er zit een groot gat tussen beide type labels. Wanneer de VA het stroomschema volgt en verbetering van de
belastbaarheid is niet uitgesloten, dan komt hij al snel uit bij het label “redelijk tot goede verwachtingen” ook al is de verwachting minder dan ‘redelijk’. Verzekeringsartsen zijn zich ervan bewust dat dit label een te rooskleurig beeld schetst, ook omdat zij vaak zien dat er allerlei andere, “ziekte onderhoudende” factoren meespelen die de kans op realisatie van deze
verwachtingen minimaliseren. Deze factoren zijn overigens niet van invloed op de beoordeling van de duurzaamheid van de (volledige) arbeidsongeschiktheid.
Protocollen goed als naslagwerk maar niet altijd toepasbaar op cliënt
Naast het stroomschema beschikt een VA over verschillende geneeskundige protocollen. Nieuwe protocollen worden doorgaans via themabijeenkomsten geïntroduceerd. Geïnterviewden geven aan dat deze protocollen
een goed naslagwerk zijn, maar dat ze nooit volledig toepasbaar zijn op
elke cliënt. Verzekeringsartsen raadplegen bij specifieke vragen eerder een
collega die veel kennis heeft over het betreffende ziektebeeld.

3.4.2 Oordeel duurzaamheid
Bij een duidelijk beeld kan de verzekeringsarts direct de duurzaamheid
bepalen
Volgens het beslissingskader oordeelt de VA over de duurzaamheid van de
arbeidsbeperkingen nadat de mate van arbeidsongeschiktheid is vastgesteld. In geval van volledige arbeidsongeschiktheid op medische gronden
(GBM) vindt na de verzekeringsgeneeskundige beoordeling ook gelijk de
beoordeling van de duurzaamheid van de arbeidsbeperkingen plaats. Er
volgt dan immers geen arbeidskundige beoordeling. In de praktijk gebeurt
dit ook vaak al als er wel benutbare mogelijkheden zijn. Verschillende verzekeringsartsen geven aan dat ze dit doen wanneer ze verwachten dat een
cliënt op arbeidskundige gronden volledig arbeidsongeschikt wordt verklaard. Bij een minder duidelijk beeld wacht de VA met de beoordeling van
de duurzaamheid tot de mate van arbeidsongeschiktheid bekend is.

Ape

33

Prognose omtrent behandeling niet eenvoudig bij moeilijk objectiveerbare
klachten
Bij de bepaling van de duurzaamheid richten verzekeringsartsen zich op
mogelijke verbetering van de belastbaarheid en op de ziekteprognose.
Daarom staat de behandelmogelijkheid gericht op verbetering van het
functioneren centraal. Dat oordeel kan positief uitvallen, terwijl de prognose van de ziekte in beginsel slecht kan zijn. Uit interviews blijkt dat verzekeringsartsen hier op één lijn zitten. Het maken van een prognose is voor
bepaalde ziektebeelden makkelijker dan voor andere. Verschillende geïnterviewden geven aan dat bij moeilijk objectiveerbare klachten een prognose minder eenvoudig te geven is. Om een goede prognose te maken
gaat een VA na welke klachten een cliënt heeft, welke behandelingen
gangbaar zijn en welke behandelingen er al zijn ingezet. Wanneer een client nog behandeld wordt, schat de VA in wat de kans van slagen is van die
behandeling. Hiervoor maakt hij gebruik van verschillende bronnen als
verzekeringsgeneeskundige protocollen, zijn eigen kennis over de ziekte
en behandelingen en kennis van anderen. Indien een collega-VA van een
bepaald ziektebeeld veel kennis heeft, wordt die geraadpleegd. Geïnterviewden geven echter aan dat er niet gericht wordt ingezet op specialisatie
of expertise-ontwikkeling op een bepaald medisch gebied. Kennis is eerder
vanuit iemands professionele achtergrond en ervaring aanwezig. Een VA
kan ook een expertise oordeel aanvragen, of een curatieve collega raadplegen over de mogelijkheden van een bepaalde behandeling.
Merendeel cliënten onder behandeling ten tijde van claimbeoordeling
Het dossieronderzoek toont aan dat ten tijde van de claimbeoordeling het
merendeel van de cliënten nog onder behandeling van een arts staat. De
behandeling van niet duurzaam volledig arbeidsongeschikten is vaker gericht op verbetering of genezing, terwijl duurzaam volledig arbeidsongeschikten (IVA) vaker een behandeling krijgen die gericht is op stabilisatie
of palliatie (het zo comfortabel mogelijk maken van de laatste levensfase).
Tabel 3.3 Onder behandeling ten tijde van de claimbeoordeling naar WIA
klasse
WGA 80-100

IVA

Totaal

(n=40)

(n=35)

(n=75)

Geen behandeling

5

2

7

Wel behandeling

28

20

48

Niet in dossier

7

13

20

Volgens de geïnterviewden komt het in de praktijk voor dat de VA oordeelt
dat er een bepaalde behandeling mogelijk is, maar dat de behandelend

34

Ape

(huis)arts deze behandeling niet wil inzetten. In zo’n geval kan de VA alleen beargumenteren waarom deze behandeling zinvol is, maar hij kan de
cliënt niet dwingen deze behandeling te volgen. Hetzelfde geldt als de client niet mee wil werken aan een behandeling. Niettemin gaat de VA bij
zijn beoordeling van de duurzaamheid uit van de beschikbare behandelmogelijkheden en stemt daar de prognose op af.
Verbetering uitgesloten bij driekwart duurzaam volledig arbeidsongeschikten
Nadat de VA de ontwikkeling van de ziekte en de behandelmogelijkheden
in kaart heeft gebracht, oordeelt hij over de duurzaamheid van de arbeidsbeperkingen. Zoals eerder beschreven zijn de beperkingen duurzaam
wanneer verbetering van de belastbaarheid is uitgesloten of nauwelijks te
verwachten is. Uit het dossieronderzoek blijkt dat bij driekwart van de
duurzaam volledig arbeidsongeschikten de VA oordeelt dat verbetering is
uitgesloten. Bij het overige deel is verbetering nauwelijks te verwachten.
Oordeel duurzaamheid wordt conform richtlijnen goed onderbouwd
Uit interviews komt naar voren dat verzekeringsartsen goed moeten beargumenteren waarom verbetering van de belastbaarheid is uitgesloten of
nauwelijks te verwachten. Wanneer een VA oordeelt dat er sprake is van
duurzame arbeidsbeperkingen dan vult hij het zogenoemde “beslisdocument IVA toekenning" in dat naar de staf VA gaat voor een laatste beoordeling. De staf VA gaat na of het oordeel van de VA consistent is en overlegt indien nodig met de staf AD over het oordeel met betrekking tot de
mate van arbeidsongeschiktheid. Indien de VA oordeelt dat de beperkingen niet duurzaam zijn, dan hoeft dit niet niet aan de staf VA voorgelegd,
noch specifiek verantwoord te worden. Bij de onderbouwing van het oordeel over de duurzaamheid moet de VA expliciet een uitspraak doen of
herstel/toename van de belastbaarheid is uitgesloten of niet. Geïnterviewden geven aan dat niet-duurzaamheid als het ware de default optie is: de
beperkingen worden geacht niet-duurzaam te zijn, tenzij er zwaarwegende
argumenten zijn om duurzaamheid te veronderstellen. Dit betekent dat
niet-duurzaamheid niet beargumenteerd hoeft te worden.
Uit het dossieronderzoek komt eenzelfde beeld naar voren. In de dossiers
van duurzaam volledig arbeidsongeschikten is doorgaans een duidelijke
onderbouwing van het oordeel met betrekking tot duurzaamheid terug te
vinden. Het gaat met name om cliënten die blijvende (fysieke) beperkingen hebben of een ernstige (terminale) ziekte. Bij de groep WGA 80-100 is
de onderbouwing niet altijd duidelijk, maar ook niet vereist. Soms benadrukt de VA dat de cliënt nog onder behandeling is en dat daarom verbetering van de belastbaarheid niet is uitgesloten. Het komt ook voor dat in

Ape

35

het oordeel geen directe link met lopende behandelingen en/of een prognose van de belastbaarheid wordt beschreven. Box 3.4 schetst een aantal
voorbeelden van onderbouwing van duurzaamheid.
Box 3.4

Onderbouwing duurzaamheid naar WIA klasse
Niet duurzaam

Duurzaam

Vrouw, 45 jaar, uitgevallen vanwege vermoeid-

Vrouw, 60 jaar, uitgevallen vanwege een chroni-

heid en psychische klachten na een operatie

sche hartaandoening

“De verwachting is dat cliënt na verdere behande-

“chronisch progressieve hartaandoening (cardio-

ling (operatie en hulp psychische klachten) weer

myopathie) met ritmestoornis en doorgemaakt

belastbaar zal zijn.”

CVA. geen behandeling mogelijk.”

Man, 49 jaar, uitgevallen vanwege rugklachten

Vrouw, 56 jaar, uitgevallen vanwege een ernstige

“Belanghebbende staat nu op de wachtlijst voor

terminale ziekte

een dagklinisch behandelprogramma, deze zal

“Client lijdt aan een ongeneeslijke aandoening.”

waarschijnlijk over ca. 2 maanden starten.”
Man, 52 jaar, uitgevallen vanwege cardiogene
Man, 33 jaar, uitgevallen vanwege een psychose

shock

“Deze factoren hoeven niet per se blijvend van

“Er is sprake van een progressief en stabiel ziek-

aard te zijn en daarom lijkt verbetering mogelijk.”

tebeeld zonder behandelmogelijkheden.”

Vrouw, 53 jaar, uitgevallen vanwege borstkanker

Man, 50 jaar, uitgevallen vanwege neurologische

met depressie als gevolg

klachten

"Verwachting verbetering van de belastbaarheid is

“De problemen van betrokkene betreffen een aan-

redelijk tot goed."

doening zonder verdere gerichte behandelingsmogelijkheden.”

3.5

Herbeoordelingen

Werkwijze bij herbeoordeling gelijk aan die bij claimbeoordeling
Uit interviews blijkt dat de werkwijze bij een herbeoordeling gelijk is aan
die bij de claimbeoordeling. Er is per kantoor of regio wel een verschil in
de behandeling van een geplande herbeoordeling. Wanneer bij een cliënt
die volledig arbeidsongeschikt is op medische gronden een herbeoordeling
is ingepland op verzoek van de VA, bijvoorbeeld omdat hij op termijn verbetering van de belastbaarheid verwacht naar aanleiding van een behandeling, belt het ene kantoor de cliënt na om te vragen of de behandeling
daadwerkelijk is afgerond terwijl dit op het andere kantoor niet gebeurt en
er zonder navraag een herbeoordeling wordt ingepland.

36

Ape

Een kwart van de WIA-ontvangers is (tot nu toe) herbeoordeeld
Op basis van de bestandsgegevens kunnen we een indruk geven van het
aantal herbeoordelingen dat WIA-ontvangers krijgen. Binnen de WIApopulatie van eind 2010 is 25% een of meer keren herbeoordeeld. Voor
degenen die als gedeeltelijk arbeidsongeschikt de WIA instroomden is dit
29% en bij de niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten is het aantal
herbeoordelingen 27%. De IVA-ontvangers worden met 15% minder vaak
herbeoordeeld. De herbeoordelingen zullen vooral de groep met ‘geringe
kans op herstel betreffen’. In de oude situatie moest deze groep namelijk
jaarlijks wettelijk herbeoordeeld worden.
Structureel ligt het aantal herbeoordelingen weliswaar hoger…
Deze percentages hebben betrekking op het oude herbeoordelingsbeleid.
Bovendien zijn ze ontleend aan een waarnemingsperiode, die langer is
naarmate het jaar van toekenning verder in het verleden ligt. Dit laat onderstaande tabel zien: van degenen die in de eerste WIA-jaren een toekenning kregen is inmiddels een groter percentage herbeoordeeld dan in
de latere jaren. Het gemiddelde aantal cliënten dat een of meer herbeoordelingen gehad heeft, neemt in de tijd af doordat de waarnemingsperiode
korter wordt. Het gemiddelde van 27% is dus een onderschatting van het
totale aantal cliënten dat herbeoordeeld wordt, tenzij het nieuwe herbeoordelingsbeleid tot een afname van het aantal herbeoordelingen leidt. Als
dit laatste niet het geval is dan ligt het structurele aantal herbeoordelingen
aanzienlijk hoger dan 27%. Zo heeft van de WGA 80-100 toekenningen uit
2006 inmiddels 60% een herbeoordeling gehad.
Tabel 3.4

Percentage WGA 80-100 cliënten dat een of meer keren herbeoordeeld is, naar jaar van WIA-toekenning, 2006-2010

Jaar
Herbeoordelingen

2006

2007

2008

2009

2010

59,7

42,0

23,9

15,1

11,6

…maar het aantal herbeoordelingen daalt
Vanaf de introductie van de WIA in 2006 is het aantal herbeoordelingen
binnen de WGA 80-100 groep gedaald. Dit laten we in Tabel 3.5 zien.
Daarin wordt per verblijfsjaar en per cohort het gemiddelde aantal herbeoordelingen weergegeven. In jaar 0, het jaar van instroom, is het gemiddelde aantal herbeoordelingen vanzelfsprekend laag. Per cohort is dat gemiddelde in het eerste jaar na instroom het hoogst en daarna neemt het
geleidelijk af. Dit is een natuurlijk patroon. Kijken we echter per verblijfsjaar dan zien we dat het gemiddelde aantal herbeoordelingen cohortsgewijs afneemt: hoe jonger het cohort, hoe minder herbeoordelingen.

Ape

37

Tabel 3.5

Gemiddeld aantal herbeoordelingen in het 0e, 1e, 2e, 3e, 4e of
5e jaar na instroom in de WGA; 80-100 cohorten 2006 t/m
2010

Jaar 0

Jaar 1

Jaar 2

Jaar 3

Jaar 4

Jaar 5

Cohort

Gemiddeld aantal herbeoordelingen

2006

0,04

2007

0,06

2008

0,03

2009

0,02

2010

0,02

2006

0,29

2007

0,20

2008

0,10

2009

0,07

2010

0,10

2006

0,22

2007

0,14

2008

0,09

2009

0,07

2006

0,12

2007

0,08

2008

0,07

2006

0,06

2007

0,06

2006

0,06

Meeste herbeoordelingen leiden niet tot verandering WIA-status
Uit de onderzochte dossiers blijkt dat herbeoordeling van niet-duurzaam
volledig arbeidsongeschikten vaker leidt tot verlenging van de status quo
dan tot transitie naar een andere WIA-categorie of tot beëindiging van de
WIA-uitkering (zie Tabel 3.7). De bestandsgegevens bevestigen dit beeld:
bij 64 procent van de herbeoordelingen van niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten blijft de status ongewijzigd.

38

Ape

Ruim 85% van de herbeoordelingen vindt plaats op verzoek van UWV
Volgens de bestandscijfers (die het oude herbeoordelingsbeleid betreffen)
wordt het merendeel (86%) van de herbeoordelingen op verzoek van UWV
gedaan. 72 procentpunt hiervan betreft professionele herbeoordelingen.
De dossiergegevens zijn hiermee in overeenstemming. Cliënten die na
herbeoordeling naar de IVA doorstromen hebben iets vaker zelf, al dan
niet op verzoek van de werkgever, een verzoek tot herbeoordeling gedaan.
De bestandscijfers laten zien dat 21% van de doorstroom van WGA 80100 naar IVA het gevolg is van een herbeoordeling op verzoek van de client. Wanneer het arbeidsongeschiktheidspercentage naar beneden wordt
bijgesteld ligt het initiatief vaker bij UWV. De bestandscijfers wijzen uit dat
slechts 12% van de herbeoordelingen op verzoek van de cliënt tot een
verlaging van de mate van arbeidsongeschiktheid leiden.
Herbeoordelingen op verzoek van werkgevers komen vooral van eigenrisicodragers
Verder komt uit interviews naar voren dat werkgevers, en dan met name
degene die eigenrisicodrager zijn, vaak het initiatief nemen voor een herbeoordeling als men denkt dat de werknemer voor een IVA uitkering in
aanmerking komt. Met name grotere bedrijven zijn hier alert op. Het gaat
om gevallen waarvoor werkgevers tijdens de wachttijd voor de WIA al veel
re-integratie-inspanningen hebben geleverd, maar die geen effect hebben
gehad. Wanneer bij de claimbeoordeling de werknemer niet in de IVA
wordt ingedeeld vraagt de werkgever, via de werknemer, vaak na een jaar
een herbeoordeling aan.
Merendeel herbeoordelingen vindt 1 tot 2 jaar na claimbeoordeling plaats
Volgens het nieuwe beleid ten aanzien van herbeoordelingen, dat in de
loop van 2011 is ingevoerd, plant de VA in het geval van volledige arbeidsongeschiktheid op medische gronden (GBM) een herbeoordeling in,
afhankelijk van de termijn waarop er verbeteringen worden verwacht.
Wanneer een cliënt op arbeidskundige gronden volledig arbeidsongeschikt
is, dan kan het WERKbedrijf, naast de cliënt zelf, verzoeken om een herbeoordeling. Geïnterviewden geven aan dat dit niet heel veel voorkomt
omdat deze werkwijze nog maar recent is ingevoerd. Het WERKbedrijf
dient het verzoek voor herbeoordeling bij SMZ in; daar kijkt men vervolgens of de herbeoordeling daadwerkelijk moet worden ingepland. Daar
waar het Werkbedrijf de activering ter hand neemt van niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten die bij publiek verzekerde werkgevers in dienst
zijn (waren) zullen werknemers van eigenrisicodragers zelf om een herbeoordeling moeten vragen.

Ape

39

Bij het merendeel van de onderzochte herbeoordelingsdossiers vond tussen 1 tot 2 jaar na de claimbeoordeling een herbeoordeling plaats (zie tabel 3.6). Als een tweede herbeoordeling nodig was dan vond deze doorgaans 1 tot 2 jaar later plaats (niet in de tabel).
Tabel 3.6 Periode tussen claimbeoordeling en eerste herbeoordeling
(n=69)
Binnen een jaar na claimbeoordeling

19

1 tot 2 jaar na claimbeoordeling

27

Meer dan 2 jaar na claimbeoordeling

23

Verschillende geïnterviewden geven aan dat herbeoordelingen vanwege
capaciteitsproblemen niet op tijd werden uitgevoerd. Maar dit geldt alleen
voor herbeoordelingen op verzoek van UWV; herbeoordelingen op verzoek
van de verzekerde worden met voorrang behandeld. Het gaat in het eerste
geval om cliënten waar bij de claimbeoordeling door de VA werd aangegeven dat er over een jaar herbeoordeeld moest worden. Dit is het oude beleid waarbij herbeoordelingen werden ingepland om cliënten in zicht te
houden, niet omdat er een specifieke reden voor was. Wanneer er na een
jaar geen capaciteit beschikbaar was, werd de herbeoordeling uitgesteld.
Dit beeld wordt bevestigd door het dossieronderzoek. In het merendeel
van de herbeoordelingsdossiers wijkt de datum van herbeoordeling sterk
af van de geplande datum. Het nieuwe beleid is erop gericht om door
overdracht naar het WERKbedrijf mensen in beeld te blijven houden.
Geen wettelijk verplichte herbeoordeling
Zoals vermeld in paragraaf 2.5 zijn met de invoering van de WIA de wettelijk verplichte herbeoordelingen afgeschaft. In het nieuwe beleid van het
UWV worden herbeoordelingen ingepland indien nodig. Een wettelijke verplichting zou in de visie van UWV verspilling van schaarse capaciteit betekenen. WGA-verzekeraars van eigenrisicodragers stellen hier tegenover
dat een verplichte herbeoordeling van de WGA 80-100 populatie bij afloop
van de LGU voor de hand zou liggen. Meer in het algemeen hebben werkgevers en verzekeraars belang bij een intensievere monitoring van de niet
duurzaam volledig arbeidsongeschikten omdat zij menen dat dit doorstroom naar andere WIA-categorieën (inclusief 35-min) kan bespoedigen.
Dit moeten de WGA-verzekeraars dan zelf ter hand nemen want UWV
heeft hier geen directe verantwoordelijkheid.

40

Ape

Positieve relatie tussen ontwikkeling klachten/beperkingen en mate van
arbeidsongeschiktheid
Uit het dossieronderzoek leiden we af dat er een duidelijke relatie is tussen
de ontwikkeling van de klachten en beperkingen en de uitslag van de herbeoordeling. Zie ook hoofdstuk 5 waar transities na claimbeoordeling vanuit WGA 80-100 uitgebreid worden onderzocht.
Tabel 3.7 Ontwikkeling beperkingen naar uitslag herbeoordeling WGA 80100
Minder
WGA 35WGA gelijk
dan 35%
80%

IVA

Totaal

Beperkingen afgenomen

6

3

3

1

13

Beperkingen gelijk

2

3

24

9

38

Beperkingen zijn verergerd of
er zijn meer beperkingen

2

1

9

10

22

Onbekend

0

1

2

2

5

WGA 80-100 cliënten die na hun herbeoordeling minder dan 80% arbeidsongeschikt zijn, hebben vaak minder beperkingen gekregen sinds hun instroom in de WIA. Vaak heeft de cliënt in de tussentijd therapie of behandeling gehad voor de klachten waardoor de klachten afnemen. Ook het
opheffen van een urenbeperking kan een lagere mate van arbeidsongeschiktheid tot gevolg hebben. Door de vermindering van hun beperkingen
zijn er meer functies te duiden, waardoor de theoretische verdiencapaciteit
toe- en de mate van arbeidsongeschiktheid afneemt. Box 3.5 geeft inzicht
in een herbeoordeling waarbij de mate van arbeidsongeschiktheid afneemt
na afname van de klachten.

Ape

41

Box 3.5

Minder dan 80% arbeidsongeschikt na herbeoordeling
Vrouw, 34 jaar, werkloos

Cliënt valt uit vanwege psychische klachten. Bij de claimbeoordeling oordeelt de
VA dat zij depressief is. De cliënt heeft problemen met het vasthouden van aandacht, geen hoog handelingstempo kan niet omgaan met deadlines en pieken.
Hierdoor zijn er onvoldoende geschikte functies te duiden en is er sprake van een
volledig verlies aan verdiencapaciteit. De verzekeringsarts verwacht dat de belastbaarheid op lange termijn zal verbeteren en plant na een jaar een herbeoordeling in. Anderhalf jaar later vindt de herbeoordeling plaats. De VA constateert
dat de beperkingen van de cliënt zijn verminderd, de cliënt heeft geen depressie
meer maar er zijn nog wel spanningsklachten. Daarnaast werkt ze 2 tot 3 uur
per week en voert ze zelfstandig haar huishouden. De VA oordeelt dan ook dat de
cliënt alle werkzaamheden kan verrichten waarin ‘rekening wordt gehouden met
energetische klachten en stresstolerantie’. De AD raadpleegt vervolgens het
CBBS en kan meer dan 3 functies met 3 arbeidsplaatsen duiden. Deze functies
hebben een beperkt loonverlies ten opzichte van het maatmanloon waardoor het
arbeidsongeschiktheidspercentage afneemt tot minder dan 35%.

De herbeoordelingen waarbij de cliënt volledig maar niet duurzaam arbeidsongeschikt blijft, kenmerken zich door overwegend gelijkblijvende
beperkingen. Deze herbeoordelingen worden overigens ook relatief vaker
door de cliënt aangevraagd. De cliënt is dan van mening dat zijn beperkingen zijn toegenomen, maar de VA oordeelt uiteindelijk dat dit niet het geval is. In een aantal gevallen zijn de beperkingen wel toegenomen, maar
heeft dit geen invloed op de belastbaarheid of op de prognose van de belastbaarheid. Daarnaast komt het voor dat de herbeoordeling plaatsvindt
terwijl de cliënt nog in behandeling is, en dat deze behandeling verbeteringen in de belastbaarheid niet uitsluit. Box 3.6 schets een situatie waarin
de WGA 80-100 uitkering ongewijzigd blijft.

42

Ape

Box 3.6

WGA gelijk na herbeoordeling

Man, 52 jaar, teamleider automatisering
Cliënt valt uit vanwege een combinatie van fysieke en psychische klachten. Gedurende de wachttijd hebben er verschillende onderzoeken plaatsgevonden om
na te gaan wat de oorzaak van de klachten is. Op het moment van claimbeoordeling blijken de fysieke klachten te zijn veroorzaakt door psychische klachten.
De VA oordeelt dat de cliënt geen benutbare mogelijkheden heeft vanwege het
onvermogen tot persoonlijk en sociaal functioneren. De cliënt heeft een ernstige
psychische stoornis en is hiervoor nog in behandeling. Verwacht wordt dat de
medische situatie hierdoor op termijn zal verbeteren. Een half jaar na de claimbeoordeling vindt op verzoek van de cliënt een herbeoordeling plaats omdat de
cliënt claimt dat zijn beperkingen zijn toegenomen. De VA constateert echter
geen objectieve verandering in de beperkingen van de cliënt en concludeert
wederom dat er geen sprake is van volledige arbeidsongeschiktheid op medische gronden. De VA verwacht verbetering van de belastbaarheid en plant een
heronderzoek in voor over een half jaar.

Een derde overgang die in het dossieronderzoek is geanalyseerd is die van
niet duurzaam naar duurzaam volledig arbeidsongeschiktheid. Uit tabel 3.7
viel al af te lezen dat bij cliënten met deze overgang de beperkingen vaak
verergerd zijn of dat er meer beperkingen zijn bijgekomen. Het gaat veelal
om fysieke klachten die toenemen. Een cliënt is bijvoorbeeld bij de claimbeoordeling op medische basis volledig arbeidsongeschikt geworden en
wacht op een operatie. Bij de herbeoordeling blijkt dat de operatie de
klachten niet heeft verminderd en de cliënt hierdoor meer beperkingen
heeft gekregen. Ook kan het voorkomen dat iemand na herbeoordeling
overgaat naar de IVA terwijl de klachten gelijk zijn gebleven. De WIA klasse is dan veranderd omdat er inmiddels sprake is van een stabiel ziektebeeld zonder verbeteringsmogelijkheden. In Box 3.7 geven we weer een
casusbeschrijving.

Ape

43

Box 3.7

IVA na herbeoordeling
Vrouw, 54 jaar, werkte als leerkracht op een basisschool

Cliënt valt uit vanwege ernstige vermoeidheid. Dit komt mede door een virusinfectie die ze jaren daarvoor heeft opgelopen waardoor ze al herhaaldelijk is uitgevallen. Bij de claimbeoordeling oordeelt de VA dat de cliënt verminderde benutbare mogelijkheden heeft en er mogelijk sprake is van een burn-out en een
‘gemaskerd depressief beeld’. Ze heeft functionele beperkingen op zowel het
persoonlijk functioneren (deadlines en productiepieken, hoog handelingstempo,
veelvuldige storingen, flexibel inspringen op wisselende omstandigheden) als
sociaal functioneren (leiding geven, conflicthantering). De AD kan door de ernstige beperkingen op deze gebieden geen functies duiden waardoor de cliënt
volledig arbeidsongeschikt wordt. De VA kan een verbetering van de belastbaarheid niet uitsluiten omdat de cliënt nog therapie volgt. Er wordt een herbeoordeling voor over een half jaar ingepland. De herbeoordeling vindt uiteindelijk
een jaar later op verzoek van de cliënt plaats. De verzekeringsarts oordeelt dat
het medisch beeld ongewijzigd is en dat de therapie geen verbetering in de belastbaarheid heeft opgebracht. Hierdoor verandert er niets in de omvang of
ernst van de functionele beperkingen en blijft de cliënt volledig arbeidsongeschikt. De VA stelt dat er sprake is van ‘een stabiel ziektebeeld met ernstige belemmeringen’ en dus dat de beperkingen duurzaam zijn. De staf-VA gaat akkoord met deze beoordeling en de cliënt krijgt een IVA beschikking.

3.6

Re-integratie

Van cliënten die op arbeidskundige gronden een WGA 80-100 uitkering
krijgen, moeten de re-integratiemogelijkheden verkend worden. Volgens
het UWV Inkoopkader Re-integratiedienstverlening komen ontvangers van
een arbeidsongeschiktheids- of ziektewetuitkering in aanmerking voor reintegratiedienstverlening als de afstand tot de arbeidsmarkt binnen een
termijn van twee jaar overbrugbaar is. De inzet van het traject moet bijdragen aan re-integratie in regulier werk.
Zoals beschreven in het vorige hoofdstuk kunnen het UWV WERKbedrijf,
WGA-verzekeraars en re-integratiebedrijven een rol spelen bij de reintegratie. De cijfers van UWV laten zien dat voor ongeveer 15% van degenen die in 2006 of 2007 tot de WGA 80-100 waren toegelaten daarna, in
de periode tot eind 2010, een re-integratietraject gestart is (zie Tabel
5.4).

44

Ape

Informatie overdracht tussen bij de re-integratie betrokken partijen
Alle partijen die bij de re-integratie betrokken zijn, hebben behoefte aan
goede informatie over de re-integratie inspanningen tijdens de wachttijd
en aan de rapportages die in het kader van de claimbeoordeling zijn gemaakt. Dit om ervoor te zorgen dat er geen re-integratiekansen worden
gemist of instrumenten dubbel worden ingezet. Wanneer de werkgever
van de cliënt geen eigenrisicodrager is, dan wordt de cliënt bij de procesbegeleider van het betreffende werkplein aangemeld. Die wijst de cliënt
toe aan een bepaalde arbeidsdeskundige of werkcoach. Vervolgens wordt
de nodige informatie, zoals het RIV dossier (probleemanalyse, plan van
aanpak etc.), het verzekeringsgeneeskundig en arbeidsdeskundig verslag
van de claimbeoordeling en de re-integratievisie van de AD digitaal van
SMZ, de UWV divisie die verantwoordelijk is voor de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling, naar het WERKbedrijf overgedragen.
Cliënten ontvangen informatie van het WERKbedrijf en van verzekeraars
Zowel het WERKbedrijf als verzekeraars nodigen de cliënt uit voor een gesprek over re-integratie. Beide partijen geven daarnaast algemene voorlichting over de werking van de WIA, de vormgeving van de dienstverlening van het WERKbedrijf en de rechten en plichten van de cliënt. Middels
een gesprek met de cliënt probeert men te achterhalen welke mogelijkheden er zijn voor re-integratie.
Informatievoorziening wordt beperkt door medische geheimhouding
De informatieverstrekking over de functionele mogelijkheden van arbeidsongeschikte werknemers aan de WGA-verzekeraars van eigenrisicodragers
is, in vergelijking met die aan het UWV WERKbedrijf, uiterst gering. Verzekeraars hebben geen direct contact met UWV (SMZ), maar krijgen via de
werkgever doorgaans de uitslag van de claimbeoordeling. UWV is niet bevoegd werkgevers of verzekeraars verdere informatie over de claimbeoordeling te verstrekken. Verzekeraars ervaren dit als een gemis. Wel kan de
werkgever deze informatie via een bezwaarprocedure bij UWV opvragen,
of via de cliënt inzage vragen in de rapportages. Overigens wordt de informatieverstrekking aan het WERKbedrijf ook beperkt door de medische
privacy regels, maar de lijnen binnen het UWV zijn korter. Deze ervaren
discrepantie is een direct gevolg van het hybride stelsel, waarbij een eigenrisicodrager of zijn verzekeraar zelf de voor re-integratie nodige informatie moeten verzamelen.
WGA 80-100 cliënten met een uitkering op arbeidskundige gronden niet
altijd bewust van re-integratieverplichting.
Het lijkt voor cliënten met een WGA 80-100 uitkering op arbeidskundige
gronden niet duidelijk te zijn dat ze een re-integratieverplichting hebben.

Ape

45

In de beschikking van UWV wordt dit weliswaar vermeld, maar zowel
werkgevers, verzekeraars als het WERKbedrijf geven aan dat cliënten niet
weten wat deze verplichting inhoudt en dat zij zich er niet van bewust zijn
dat er een re-integratieverplichting is.
Keuze traject op basis van de behandeling, WERKbedrijf ontwikkelt methode voor keuze op basis van cliëntprofielen
Het WERKbedrijf is bezig een methode te ontwikkelen om te bepalen welk
type traject een cliënt moet krijgen. Net als bij de Wajong wil het WERKbedrijf cliëntprofielen opstellen waarin de competenties, affiniteiten en beroepsvoorkeuren van de cliënt worden vastgelegd. Op die manier wordt
het klantenbestand in groepen onderverdeeld en kunnen re-integratieinstrumenten gericht worden ingezet. Momenteel wordt de keuze voor een
traject bepaald aan de hand van de behandeling die iemand krijgt, de afstand tot de arbeidsmarkt en allerlei omgevingsfactoren. Wanneer een client nog een intensieve behandeling ondergaat wordt er doorgaans geen
traject ingezet. Er wordt dan wel een vervolggesprek ingepland voor na
afloop van de behandeling. Als een type traject gekozen is kan de werkcoach kiezen voor interne dienstverlening of voor een traject bij een externe dienstverlener.
Verzekeraars baseren hun keuze voor het al dan niet inzetten van een reintegratietraject eveneens op het feit of iemand nog een behandeling
volgt. Daarnaast worden het opleidingsniveau, de motivatie van de cliënt
en het netwerk van de cliënt betrokken bij de keuze. Wanneer het voor
verzekeraars onduidelijk is welke mogelijkheden er zijn, kan er een talentenanalyse worden uitgevoerd. Voor bepaalde groepen worden kleine opleidingstrajecten ingezet, het gaat bijvoorbeeld om een certificaat voor
taxichauffeurs.
Effectiviteit van re-integratie hangt af van sociale factoren, motivatie en
het netwerk van de cliënt…
In hoeverre een traject zinvol en effectief is hangt af van verschillende factoren. Zo spelen sociale factoren volgens geïnterviewden een grote rol.
Wanneer er sprake is van allerlei randproblemen, zoals schuldenproblematiek, heeft dit een negatieve invloed op de re-integratie. Daarnaast speelt
de motivatie van de cliënt, en de ondersteuning door zijn/haar sociale
netwerk een grote rol. Hoe de cliënt omgaat met de beperkingen is van
grote invloed op de re-integratie: heeft de cliënt de beperkingen/ziekte
geaccepteerd en hoe percipieert hij zijn gezondheid? Waar het aan motivatie ontbreekt wordt de cliënt op zijn plichten gewezen maar worden ook
positieve stimuli gebruikt om mensen te motiveren.

46

Ape

…en dit is in het voordeel van hoger opgeleide cliënten.
Cliënten die hoger zijn opgeleid en goed sociaal netwerk hebben, zijn vaak
makkelijker te re-integreren dan laag opgeleiden. Ze zijn niet alleen zelfredzamer, maar hebben ook meer arbeidsmogelijkheden omdat ze in een
breder scala aan functies aan de slag kunnen. Cliënten met een lage opleiding en fysieke klachten zijn vaak moeilijk te re-integreren omdat ze doorgaans aangewezen zijn op fysiek werk.

3.7

Samenvatting & conclusies

Dit hoofdstuk is gewijd aan de toepassing van de regels in de professionele
praktijk. Om de toepassing te onderzoeken zijn 75 claimbeoordelingsdossiers en 70 herbeoordelingsdossiers bestudeerd en geïnventariseerd.
Daarnaast hebben we gesprekken gevoerd met 19 professionals waarvan
10 verantwoordelijk zijn voor de uitvoering, 3 voor de vormgeving van de
uitvoering, 5 belangenbehartigers en een rechter van de Centrale raad van
Beroep. We hebben hieronder de belangrijkste bevindingen geordend naar
de onderdelen die er samen toe leiden dat een werknemer niet-duurzaam
volledig arbeidsongeschikt wordt verklaard en dit al dan niet blijft.
3.7.1 Beoordeling mate arbeidsongeschiktheid
Besluiten, standaarden en protocollen worden in de praktijk nauwgezet
toegepast, behandelend arts niet standaard geraadpleegd.


De claimbeoordeling vindt plaats volgens een vast format. Zowel de
verzekeringsgeneeskundige- als de arbeidsdeskundige rapportages
geven een gestandaardiseerde onderbouwing van de bevindingen.



De behandelende artsen worden in het proces van claimbeoordeling
niet standaard geraadpleegd. Doorgaans is dit niet nodig omdat er
in de wachttijd voor de WIA al veel medische informatie is verzameld. Indien de cliënt hierom verzoekt wordt de arts echter altijd
geraadpleegd.

Hoogte maatmanloon van invloed op mate van arbeidsongeschiktheid


De praktijkervaringen bevestigen de institutionele effecten die we
in het vorige hoofdstuk constateerden. Gesignaleerd wordt dat er
voor de lage inkomens sprake is van een ‘alles-of-niets’ situatie en
dat langdurig zieken met een hoog inkomen een grotere kans hebben om als volledig of gedeeltelijk arbeidsongeschikt beoordeeld te
worden. Door de loonkundige definitie is er een groep die volledig

Ape

47

arbeidsongeschikt is, maar die wel voldoende functionele mogelijkheden heeft om ten minste het minimumloon te verdienen. Daarnaast is er een groep die weliswaar niet in staat is het minimumloon te verdienen, maar wel over arbeidscapaciteit beschikt. En tot
slot kan een urenbeperking ertoe leiden dat aanwezige functionele
mogelijkheden de resterende verdiencapaciteit verlagen tot onder
de 20% van het maatmanloon.
Zekere bandbreedte tussen VA’ers en AD’ers in FML beoordelingen


De uitkomsten van deze professionele beoordelingen van functionele mogelijkheden zijn bij gelijke gevallen niet gelijkluidend. Dat is
inherent aan dergelijke beoordelingen. Maar onderzoek toont aan
dat de variatie beperkt is en zich beweegt binnen de gebruikelijke
marges van medische beoordelingen.

3.7.2 Beoordeling duurzaamheid
Labels stroomschema sluiten niet goed aan op de praktijk


Verzekeringsartsen ervaren een groot gat tussen de labels ‘verbetering belastbaarheid uitgesloten’ of niet of ‘nauwelijks te verwachten' enerzijds, en het label ‘redelijk tot goede verwachting’ anderzijds. Wanneer de VA het stroomschema uit Schema 2.1 volgt en
verbetering van de belastbaarheid is niet uitgesloten, dan komt hij
automatisch uit bij het label ‘redelijk tot goede verwachtingen’ terwijl dit de situatie niet goed weerspiegelt. In veel gevallen is namelijk verbetering van de belastbaarheid niet uit te sluiten (en wordt
daarom ook niet tot duurzaamheid besloten), maar is anderzijds
het oordeel ‘redelijk tot goede verwachting’ te optimistisch.

Duurzaamheid wordt zorgvuldig onderbouwd.


De toekenning van een IVA uitkering wordt streng getoetst door
een staf VA. De VA motiveert daartoe schriftelijk waarom de beperkingen duurzaam zijn.



De onderbouwing van het begrip duurzaamheid is daardoor uitgebreider en explicieter verwoord in deze rapportages dan in geval
van niet duurzaamheid.

48

Ape

3.7.3 Herbeoordelingen
Tot eind 2010 is 27% van de WGA 80-100 ontvangers een of meer keren
herbeoordeeld


Dit percentage is gebaseerd op onvolledige waarnemingen. Immers, naarmate claimbeoordelingen langer geleden zijn, is een groter deel herbeoordeeld. Zo heeft van de WGA 80-100 toekenningen
uit 2006 inmiddels 60% een herbeoordeling gehad.

Aantal herbeoordelingen neemt af


In de loop van de jaren na de introductie van de WIA is het aantal
herbeoordelingen binnen de WGA 80-100 groep geleidelijk afgenomen. Dit laten de bestandscijfers zien, als deze per cohort en verblijfsjaar geordend worden.

Werkwijze herbeoordeling gelijk aan die bij de claimbeoordeling, grootste
gedeelte op verzoek UWV.


Uit interviews blijkt dat de werkwijze bij een herbeoordeling gelijk
is aan die bij de claimbeoordeling. Het grootste gedeelte van de
herbeoordelingen vindt plaats op verzoek van UWV (85%). Herbeoordelingen op verzoek van de klant komen meer dan gemiddeld
voor als hun werkgever eigenrisicodrager is. Eigenrisicodragers
moeten zelf de activering ter hand nemen. Het merendeel van de
eerste herbeoordelingen vindt 1 tot 2 jaar na de claimbeoordeling
plaats.

Geen wettelijk verplichte herbeoordelingen


Door de afschaffing van de wettelijke herbeoordeling is er geen
vast moment meer van herbeoordelen. Het nieuwe beleid is erop
gericht om herbeoordelingen te doen met het oog op de participatiemogelijkheden van de cliënt. Daarbij wordt onderscheid gemaakt
tussen:
(1) cliënten die medisch arbeidsongeschikt zijn en voor wie een
herbeoordeling wordt ingepland om te kunnen monitoren hoe
hun benutbare mogelijkheden zich ontwikkelen;
(2) cliënten die zelf om een herbeoordeling vragen;
(3) cliënten met benutbare mogelijkheden die zijn overgedragen
aan een werkcoach van het Werkbedrijf, waarbij deze coach in
het proces van re-integratie behoefte heeft aan een actuele
vaststelling van de verdiencapaciteit. Deze optie is voor eigenrisicodragers alleen toegankelijk via een verzoek van de cliënt.

Ape

49

Meeste herbeoordelingen leiden niet tot verandering WIA-status


Uit de onderzochte dossiers blijkt dat herbeoordeling van nietduurzaam volledig arbeidsongeschikten vaker leidt tot verlenging
van de status quo dan tot transitie naar een andere WIA-categorie
of tot beëindiging van de WIA-uitkering. De bestandsgegevens bevestigen dit beeld: bij 64 procent van de herbeoordelingen van
niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten blijft de status ongewijzigd. Anders dan verandering in de WIA-status, vereist het ongewijzigd blijven van die status geen uitgebreide verantwoordingsplicht.

3.7.4 Re-integratie
Informatiedeling tussen alle betrokken partijen


Alle partijen die bij de re-integratie betrokken zijn, hebben behoefte aan goede informatie over de re-integratiemogelijkheden van
niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten. Die informatie is primair in handen van degenen die de claimbeoordeling doen. Voor
werknemers met een werkgever die het WGA-risico bij UWV heeft
ondergebracht, wordt de benodigde informatie van niet-duurzaam
volledig arbeidsongeschikten met voldoende arbeidsmogelijkheden
overgedragen aan het Werkbedrijf. Daar neemt een werkcoach de
re-integratie ter hand.

Eigenrisicodragers dienen de benodigde informatie zelf te verzamelen


Eigenrisicodragers en hun WGA verzekeraars kunnen niet direct beschikken over de informatie die UWV werkcoach heeft. Zij moeten
deze informatie via de arbeidsongeschikte werknemer opvragen of
zelfstandig de arbeidsmogelijkheden vaststellen en hun re-integratieplannen daarop afstemmen. Deze ongelijkheid is een bijproduct
van het hybride stelsel. Daar staat tegenover dat verzekeraars veel
eerder in het verzuimproces kunnen ingrijpen, zeker voor werknemers van bedrijven die naast een WGA-polis bij dezelfde verzekeraar ook een verzuimverzekering hebben afgesloten.

50

Ape

4

ANALYSE VAN DE WIA INSTROOM

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt op basis van kenmerken die in de integrale UWV
bestanden beschikbaar zijn onderzocht hoe de WIA-instroom21 in 2010 is
samengesteld en hoe daarbinnen de WGA 80-100 groep afwijkt van degenen die in de IVA dan wel in de WGA 35-80 groep terechtkomen. Uit de
voorgaande twee hoofdstukken ontstaat een bepaald beeld van nietduurzaam volledig arbeidsongeschikten als mensen met een laag loon en
een lage opleiding (alles-of-niets effect) en met aandoeningen die nog uitzicht bieden op (gedeeltelijk) herstel van de arbeidscapaciteit. De vraag is
hier in hoeverre de bestandscijfers dit beeld bevestigen. Paragraaf 4.2
richt zich op de samenstelling van de WIA-instroom naar WIA-categorie.
We gebruiken daarvoor alle beschikbare kenmerken en niet alleen indicatoren die betrekking hebben op het hier beschreven beeld van de WGA 80100 groep. In 4.3 onderzoeken we welke kenmerken doorslaggevend zijn
voor de toekenning van een WGA 80-100 uitkering dan wel een IVA uitkering. In paragraaf 4.4 vatten we de bevindingen samen.

4.2

Samenstelling van de WIA-instroom in 2010

4.2.1 Data
UWV heeft voor dit project een bestand geleverd met alle WIA-toekenningen vanaf de start tot eind 2010 dat gekoppeld is met gegevens omtrent de claimbeoordeling.22 Het bevat, naast basisgegevens uit de uitkeringsadministratie (leeftijd, geslacht, opleiding, loon, aantal werkuren,
werkstatus op peildatum), ook gegevens over de aard en ernst van de beperkingen.

21

22

Met WIA-instroom wordt in dit hoofdstuk steeds WIA-toekenningen bedoeld.
Volgens de UWV definities bevat de instroom alle nieuw ingegane uitkeringen,
dus inclusief voorschotten. Zie ook paragraaf 5.1
Als we hier over de WIA-instroom spreken bedoelen we de WIA-toekenningen,
dus exclusief voorlopige uitkeringen (voorschotten). Waar in de UWV statistieken over instroom wordt gesproken is dat inclusief voorschotten.

Ape

51

De hierna volgende, beschrijvende tabellen zijn gebaseerd op een dataset
met gegevens van 31.524 personen die in 2010 een WIA-uitkering kregen
toegekend (“instroom”). De tabellen die informatie bevatten over opleiding, maatmanuurloon oude functie, maatmanuren oude functie, aantal
functionele beperkingen en wel of geen urenbeperking hebben alleen betrekking op mensen met benutbare mogelijkheden, omdat deze informatie
voor mensen die bij de claimbeoordeling geen benutbare mogelijkheden
blijken te hebben niet relevant is en dus niet wordt vastgelegd.
Figuur 4.1

Verdeling van de WIA-toekenningen naar WIA-categorie, 2010

4.2.2 Persoonskenmerken
Bij instroom in de WIA zijn IVA-ontvangers aanmerkelijk ouder dan de
WGA’ers. Dat is niet verwonderlijk: oudere werknemers zijn vaker “uitbehandeld” en komen dan, bij gebrek aan behandelmogelijkheden die de arbeidscapaciteit kunnen vergroten, in de IVA terecht. De groep WGA 80100 is de jongste van de drie WIA-categorieën: 48% is jonger dan 45; bij
de gedeeltelijk arbeidsongeschikten is dat aandeel 40% en bij de IVApopulatie is slechts 18% jonger dan 45.

52

Ape

Tabel 4.1

WIA-instroom naar categorie en leeftijd, instroom 2010,
n=31.524

Percentages

WIA categorie

Totaal

WGA 35-80

WGA 80-100

IVA

15 tot 24 jaar

1,5

2,9

0,6

2,0

25 tot 34 jaar

14,3

18,6

4,8

14,3

35 tot 44 jaar

23,5

26,4

12,5

22,4

45 tot 54 jaar

33,2

31,9

31,7

32,1

55 tot 65 jaar

27,4

20,3

50,5

29,2

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

De helft van de WIA-instroom is vrouw. Het aandeel vrouwen onder de
niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten is groter dan gemiddeld
(55%). Het omgekeerde geldt voor de andere twee WIA-groepen.
Tabel 4.2

WIA-instroom naar categorie en geslacht, instroom 2010,
n=31.524

percentages

WIA categorie
WGA 35-80

WGA 80-100

Totaal
IVA

Man

54,1

45,3

54,1

49,5

Vrouw

45,9

54,7

45,9

50,5

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

Gedeeltelijk arbeidsongeschikten zijn aanmerkelijk hoger opgeleid dan volledig arbeidsongeschikten. Tabel 4.3 laat dit zien. De IVA-populatie is het
laagst opgeleid: het aandeel met een startkwalificatie (meer dan MBO basis) is 32% binnen de IVA groep; 35% bij de groep WGA 80-100 en 52%
onder gedeeltelijk arbeidsongeschikten. Deze uitkomst is goed te rijmen
met een constatering die we in hoofdstuk 6 (tabel 6.10) doen, namelijk
dat er bij degenen die een WIA-toekenning krijgen een negatief verband is
tussen opleidingsniveau en gemiddeld aantal functionele beperkingen (zie
ook Tabel 4.11).

Ape

53

Tabel 4.3

WIA-instroom naar categorie en opleiding, alleen voor mensen
met benutbare mogelijkheden, instroom 2010, n=20.583

Percentages

WIA categorie
WGA 35-80

WGA 80-100

Totaal
IVA

LO, of LBO/MAVO niet afgerond

19,0

33,6

34,9

29,0

VMBO/MBO basis

29,3

31,6

33,6

31,2

MBO/HAVO/VWO

32,7

24,4

21,9

26,7

HBO / WO

18,9

10,5

9,7

13,1

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

De verschillen naar uurloon zijn ook vrij groot. Opnieuw zijn het de gedeeltelijk arbeidsongeschikten die in positieve zin afwijken: terwijl iets
meer dan 61% van de WGA 80-100 populatie, en 55% van de mensen
met een IVA-uitkering, een uurloon heeft dat minder is dan 15 euro, geldt
dit bij de WGA 35-80 groep maar voor 32%. Eerder onderzoek liet al zien
dat de gedeeltelijk arbeidsongeschikten qua loon en arbeidsverleden vaak
in een aanmerkelijk gunstiger positie verkeren dan volledig arbeidsongeschikten.23
Tabel 4.4

WIA-instroom naar categorie en uurloon, alleen voor mensen
met benutbare mogelijkheden, instroom 2010, n=20.624

Percentages

WIA categorie

Totaal

WGA 35-80

WGA 80-100

IVA

€3,50 tot €8,00

0,2

0,5

0,3

0,4

€8,00 tot €15,00

31,9

60,6

55,1

49,9

€15,00 tot €20,00

34,0

23,6

26,6

27,6

Meer dan €20,00

33,9

15,4

18,2

22,1

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

66 procent van de WIA instroom werkt meer dan 32 uur per week en 10
procent werkt minder dan 12 uur per week. Dit komt precies overeen met
het landelijke percentage kleine banen.24 Beide groepen volledig arbeidsongeschikten kenmerken zich door een relatief groot aandeel (38%) deeltijdwerk (minder dan 32 uur per week). Bij de WGA 35-80 groep is dit
aandeel 25%. Het lijkt erop dat meer werkuren meer ruimte bieden om
een resterende verdiencapaciteit te duiden.

23
24

54

Zie De Jong et al. (2010) en De Jong & Thio (2002).
CBS Statline

Ape

Tabel 4.5

WIA-instroom naar categorie en maatmanuren oude functie,
alleen voor mensen met benutbare mogelijkheden, instroom
2010, n=20.624

Percentages

WIA categorie

Totaal

WGA 35-80

WGA 80-100

IVA

Tot 12 uur

0,4

2,3

4,1

2,0

12 tot 20 uur

3,2

9,8

10,9

7,8

20 tot 32 uur

21,6

26,3

23,6

24,2

32 tot 40 uur

51,3

43,9

42,7

46,1

40 uur of meer

23,6

17,8

18,7

19,9

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

Tabel 4.6 geeft de verdeling van de WIA-instroom naar sector. Volledige
arbeidsongeschiktheid (WGA 80-100 en IVA) komt meer dan gemiddeld
voor bij overig bedrijf en beroep. Dit is niet verwonderlijk want behalve
horeca, catering en schoonmaakbedrijven omvat deze sector ook de sociale werkvoorziening. De uitzendsector kenmerkt zich door een sterke oververtegenwoordiging van instroom in WGA 80-100 (66% tegen 53% gemiddeld). Dit geldt ook, zij het minder sterk, voor de detail- en groothandel. Commerciële dienstverlening en overheid en onderwijs laten een
oververtegenwoordiging van gedeeltelijk arbeidsongeschikten zien. Het
lijkt erop dat in sectoren met een relatief laag gemiddeld loon een relatief
groot deel niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt verklaard wordt.
Tabel 4.6

WIA-instroom naar categorie en sector, instroom 2010,
n=31.521

Percentages

WIA categorie
WGA 35-80

WGA 80-100

Totaal
IVA

Landbouw en bouwnijverheid

27,7

47,5

24,8

100,0

8,2

Industrie

26,2

48,8

25,1

100,0

11,1

Winkelbedrijf en Groothandel

21,1

56,1

22,8

100,0

13,3

Transport

25,4

49,8

24,8

100,0

6,2

(Financiële) dienstverlening

28,1

50,1

21,8

100,0

11,4

Uitzendbedrijven

18,1

66,0

16,0

100,0

9,6

Gezondheidszorg

22,0

51,7

26,4

100,0

16,0

Overheid & onderwijs

30,5

44,4

25,1

100,0

10,6

Overig bedrijf en beroep

15,7

56,7

27,6

100,0

13,5

Totaal

23,4

52,6

24,0

100,0

100,0

In de laatste kolom van Tabel 4.6 wordt het aandeel van elke sector in de
WIA-instroom weergegeven. De gezondheidszorg heeft het grootste aan-

Ape

55

deel in de WIA-instroom; daarna volgen detail- en groothandel en overig
bedrijf en beroep.
In Tabel 4.7 geven we de verdeling naar de groep werknemers waartoe
men behoorde op het moment van claimbeoordeling. Enerzijds zijn er
werknemers voor wie bij ziekte het loon tot het einde van de wachttijd
voor de WIA wordt doorbetaald – deze noemen we vaste werknemers. Anderzijds zijn er tijdelijke werknemers die bij afloop van hun dienstverband
ziek zijn en daarom bij UWV gemeld worden, maar ook vaste werknemers
die om bedrijfseconomische redenen ontslagen zijn en daarom geen
dienstverband meer hebben. Deze werknemers die ziek zijn bij het einde
van hun dienstverband worden “eindedienstverbanders” genoemd. Voor
uitzendkrachten, die doorgaans onder het uitzendbeding werken, geldt
“ziekmelding is einde contract”. Hun ziekengeld wordt betaald en hun verzuim wordt begeleid door UWV. Dit geldt ook voor de “overigen” die een
kleine 4 procent van het totaal uitmaken. De laatste kolom laat ook zien
dat vangnetters in totaal 47% van de WIA-toekenningen uitmaken.
Vaste werknemers zijn ondervertegenwoordigd in de groep WGA 80-100
en komen dus relatief vaak terecht in de IVA of de WGA 35-80. Omgekeerd zijn de vangnetters oververtegenwoordigd in de categorie nietduurzaam volledig arbeidsongeschikten. De mate van oververtegenwoordiging in de groep WGA 80-100 wisselt per vangnetgroep: bij uitzendkrachten is die het sterkst. Uitzendkrachten worden dus vaker dan andere
herkomstgroepen niet duurzaam volledig arbeidsongeschikt verklaard.
Tabel 4.7

WIA-instroom naar categorie en herkomstgroep, instroom
2010, n=31.524

Percentages

WIA categorie

Totaal

WGA 35-80

WGA 80-100

IVA

24,7

45,5

29,8

100,0

53,2

Uitzendkrachten

16,7

70,1

13,1

100,0

6,2

Eindedienstverbanders

23,6

60,3

16,1

100,0

23,3

WW’ers

20,4

56,6

23,0

100,0

13,7

Overigen

24,9

62,6

12,6

100,0

3,7

23,4

52,6

24,0

100,0

100,0

Vaste werknemer
Vangnetgroepen:

Totaal

Tabel 4.8 laat het aantal personen zien dat in 2010 een WIA-uitkering
kreeg toegekend en die op peildatum 31 oktober 2011 (nog) een dienstverband had. Het aandeel mensen met een toekenning vanwege volledige
arbeidsongeschiktheid dat ruim een jaar later nog een dienstverband heeft

56

Ape

is veel kleiner (12,8%) dan bij de gedeeltelijk arbeidsgeschikten (44%).
Het gaat daarbij om werknemers wier oude dienstverband doorloopt, of
om mensen die vanuit de WIA een nieuwe dienstverband hebben weten te
bemachtigen. Zo blijkt dat 8% van de vangnetters die in 2010 een WIAuitkering kregen toegekend op 31 oktober 2011 een dienstverband hebben
weten te verwerven.
Tabel 4.8

WIA-instroom naar categorie en wel of geen dienstverband
(op 31 oktober 2011), instroom 2010, n=31.524

Percentages

WIA categorie

Totaal

WGA 35-80

WGA 80-100

IVA

Geen

56,0

87,2

93,8

81,5

Wel

44,0

12,8

6,2

18,5

100,0

100,0

100,0

100,0

Dienstverband
op 31-10-2011

4.2.3 Gezondheidsaspecten
Bij de behandeling van de aard en de ernst van de beperkingen van de
WIA-instroom in 2010 volgen we de stappen in het claimbeoordelingsproces. Eerst kijken we naar de wijze waarop de WIA-toekenning tot stand
komt (zie Tabel 4.9). Dit levert inzicht in de mate waarin de toekenning op
arbeidskundige dan wel op loonkundige gronden plaatsvindt.
Tabel 4.9

WIA-instroom naar categorie en reden van toekenning, instroom 2010, n=31.524

Percentages

WIA categorie

Totaal

WGA 35-80

WGA 80-100

IVA

Medisch 80-100 (gbm)

(1%)

28%

32%

23%

CBBS niet geraadpleegd

7%

16%

16%

14%

Geen 3x3 geschikte functies gevonden

8%

30%

38%

27%

3x3 geschikte functies
gevonden

84%

26%

14%

37%

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

Bij 23% van de toekenningen zijn benutbare mogelijkheden afwezig, althans op het moment van claimbeoordeling. Als er geen benutbare mogelijkheden zijn dan is de cliënt medisch volledig arbeidsongeschikt. Bij 32%

Ape

57

van de IVA-ontvangers ontbreekt het aan benutbare mogelijkheden en bij
28% van de groep WGA 80-100.
Bij de overige 72% van de WGA 80-100 toekenningen zijn benutbare mogelijkheden aanwezig maar deze zijn zo beperkt dat UWV op arbeidsdeskundige gronden tot volledige arbeidsongeschiktheid besluit. Daarnaast
kunnen de beperkingen ertoe leiden dat men niet meer dan 20% van het
oude loon kan verdienen. Zo iemand kan dan nog allerlei benutbare mogelijkheden hebben maar loonkundig is hij of zij dan volledig arbeidsongeschikt. Een dergelijke situatie doet zich in de regel alleen voor bij lonen die
meer dan vijf keer het minimumloon bedragen (nu: 95.000 euro per jaar).
Dit komt vanzelfsprekend weinig voor. Het gaat hier veel vaker om mensen die op basis van de FML niet meer dan een gedeeltelijk verlies van
verdiencapaciteit lijden, maar voor wie door een urenbeperking toch geen
gangbare arbeid te duiden is. Dit geldt voor 26% van de niet-duurzaam
volledig arbeidsongeschikten en voor 14% van de IVA-gerechtigden.
In 30% van de gevallen zijn de beperkingen van dien aard dat daarbij
geen drie geschikte functies gevonden met minstens drie arbeidsplaatsen
op de Nederlandse arbeidsmarkt (“gangbare arbeid”) te vinden zijn. Dit
kan het gevolg zijn van een daling van het arbeidsvermogen tot onder het
minimumloonniveau (“alles-of-niets”). 16% van de toekenningen op basis
van volledige arbeidsongeschiktheid (duurzaam en niet-duurzaam) vindt
plaats zonder het CBBS te raadplagen. Hier zijn wel benutbare mogelijkheden maar die zijn zo beperkt dat het CBBS geen functies op zal leveren.
Deze categorie kan dus worden samengenomen met de groep waarvoor
geen (3x3) geschikte functies gevonden zijn.
In Tabel 4.10 is de groep die geen benutbare mogelijkheden (GBM) heeft
opgesplitst naar de reden van afwezigheid van benutbare mogelijkheden.
De meest voorkomende reden is wisselende belastbaarheid, zowel bij degenen die in de IVA stromen als in de WGA 80-100. Bij de IVA-instroom
komen afhankelijkheid van anderen bij het verrichten van algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL) en een aandoening die leidt tot een instabiel belastbaarheidspatroon relatief vaak voor als reden voor het ontbreken van benutbare mogelijkheden.

58

Ape

Tabel 4.10 WIA-instroom naar categorie en reden gbm, instroom 2010,
n=7.099
WIA categorie a

Percentages

Totaal

WGA 80-100

IVA

Pers./sociaal functioneren

29,4

12,8

23,6

Ziekenhuisopname

27,1

9,5

21,2

Bedlegerig

2,6

4,7

3,3

ADL afhankelijk

2,8

17,7

7,9

Wisselende belastbaarheid

38,1

55,4

43,9

Totaal

100,0

100,0

100,0

a

we laten de groep WGA 35-80 hier buiten beschouwing omdat deze per definitie benutbare mogelijkheden hebben.

Voor de 77% van de WIA-instroom met benutbare mogelijkheden is een
functionele mogelijkhedenlijst (FML) opgesteld. Uit Tabel 4.11 blijkt dat
het overgrote deel van de volledig arbeidsongeschikten beperkingen ondervindt op meer dan 15 verschillende functievelden. Het gemiddelde aantal beperkingen is 18. Minder dan 16 beperkingen komt bij 10% van de
IVA-gerechtigden, bij 25% van de WGA 80-100 groep en bij 46% van de
gedeeltelijk arbeidsongeschikten voor.
Tabel 4.11 WIA-instroom naar categorie en aantal functionele beperkingen, alleen voor mensen met benutbare mogelijkheden, instroom 2010, n=23.572
Percentages

WIA categorie

Totaal

WGA 35-80

WGA 80-100

IVA

0 tot 7

17,1

5,6

2,2

8,5

8 tot 15

29,3

19,5

7,5

20,0

>15

53,6

74,9

90,3

71,5

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

Naast functionele beperkingen kan de VA ook een beperking in uren per
dag of per week constateren. Een dergelijke urenbeperking komt gemiddeld bij 54% van de instroom voor en iets minder (51%) bij de nietduurzaam volledig arbeidsongeschikten. De vraag is hoe de WIAcategorieverdeling van degenen met een urenbeperking is als die beperking buiten beschouwing blijft. We zouden dan kunnen zien in hoeverre de
omvang van de WGA 80-100 groep mede bepaald wordt door geconstateerde urenbeperkingen. Een dergelijke exercitie laten de beschikbare data
echter niet toe.

Ape

59

Tabel 4.12 WIA-instroom naar categorie en urenbeperkingen, alleen voor
mensen met benutbare mogelijkheden, instroom 2010,
n=23.573
Percentages

WIA categorie
WGA 35-80

Totaal

WGA 80-100

IVA

Geen urenbeperking

42,4

49,2

45,8

46,4

Wel urenbeperking

57,6

50,8

54,3

53,6

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

In Tabel 4.13 wordt een opsplitsing in 28 specifieke diagnoses gegeven.
De meest voorkomende diagnoses bij WIA-toekenning zijn: kanker (nr.1 in
de tabel, 10% van de instroom), aandoeningen aan het bewegingsapparaat (nrs. 7-10, 26% van de instroom) en psychische stoornissen (nrs. 1523, 33% van de instroom).
Tabel 4.13 WIA-instroom naar categorie en diagnose gedetailleerd, instroom 2010, n=31.506
Percentages

WIA categorie
nummer

WGA 35-80

WGA 80-100

IVA

Totaal
verticaal

Ziekte onbekend of NNO

0

2,6

64,3

33,1

2,7

Kanker

1

18,0

35,2

46,7

10,0

Hart en vaatstelsel

2

24,2

31,6

44,3

8,9

Huidaandoeningen

3

18,5

68,2

13,3

0,4

Endocrine ziekten

4

29,9

48,1

22,0

1,3

Zwangerschap/bevalling

5

17,5

77,5

5,0

0,1

Gehooraandoeningen

6

31,4

43,6

25,0

0,5

Hand/arm/schouder/nek

7

26,3

59,6

14,1

5,8

Rugaandoeningen

8

30,8

52,8

16,3

5,5

Voet/been/heup

9

27,9

57,9

14,3

4,4

Bewegingsapparaat overig

10

24,4

51,9

23,6

10,3

Hersenaandoening

11

22,9

38,1

39,0

1,1

Multiple sclerose

12

22,9

25,6

51,5

1,6

Epilepsie

13

23,4

62,1

14,5

0,4

Zenuwstelsel overig

14

18,7

34,5

46,8

5,0

Spanningsklachten

15

48,2

49,4

2,4

0,5

Somatoforme stoornis

16

30,2

63,2

6,5

0,9

Aanpassingsstoornis

17

42,1

52,9

5,0

4,1

Reactie op ernstige stress

18

17,7

78,4

3,9

3,0

Angststoornis

19

24,1

71,5

4,5

2,1

Persoonlijkheidsstoornis

20

18,6

68,6

12,8

6,8

diagnose -

60

Ape

Percentages

WIA categorie
nummer

WGA 35-80

WGA 80-100

IVA

Totaal
verticaal

Stemmingsstoornis

21

20,9

72,5

6,5

10,4

Verslaving psychoactiva

22

15,2

75,8

8,9

1,5

Psychische stoornissen overig

23

18,8

60,7

20,5

2,0

Ademhalingssysteem

24

22,4

32,3

45,2

2,7

Spijsvertering

25

31,1

56,8

12,1

2,0

Urogenitaal systeem

26

21,9

54,4

23,8

1,2

Oogaandoeningen

27

20,6

33,5

46,0

0,9

Klachten overig

28

52,4

41,9

5,6

0,4

Ziekten/aandoeningen overig

29

32,2

47,4

20,4

1,8

Ontwikkelingsstoornissen

30

17,8

51,6

30,6

1,5

23,4

52,6

24,0

100,0

diagnose -

Totaal

Diagnoses die bij een IVA-toekenning vaker dan gemiddeld voorkomen
zijn: kanker, hart- en vaataandoeningen, hersenaandoening, multiple sclerose, overige aandoeningen aan het zenuwstelsel, ziekten van het ademhalingssysteem en oogaandoeningen. Dit zijn zonder uitzondering aandoeningen waarvan de beperkingen relatief gemakkelijk objectiveerbaar zijn.
De ernst van deze aandoeningen is blijkbaar zodanig dat er geen gangbare
arbeid te duiden is, of dat de beperkingen alleen nog arbeid toelaten met
een loon dat minder dan 20 procent is van het maatmanloon. Daarbij komt
dat er geen behandelingen (meer) zijn die de arbeidsmogelijkheden, en
daarmee de verdienmogelijkheden, zouden kunnen vergroten.
Ook is er een aantal diagnoses aan te wijzen die oververtegenwoordigd
zijn in de groep WGA 80-100. Dit zijn voornamelijk psychische ziekten,
zoals stemmings- (depressieve episode, manische depressiviteit) en persoonlijkheidsstoornissen. Blijkbaar wordt bij dergelijke, moeilijker objectiveerbare aandoeningen vaker aangenomen dat er nog behandelingsopties
zijn die tot toename van de functionele mogelijkheden kunnen leiden.
In Tabel 4.14 zijn deze diagnoses onderverdeeld in 5 klassen. In de groep
met het label “hart- en vaatziekten en kanker” zitten ook aandoeningen
van het zenuwstelsel zoals multiple sclerose. “Psychisch hard” omvat persoonlijkheidsstoornissen, zoals borderline, overige psychische stoornissen,
zoals schizofrenie en dementie, en ontwikkelingsstoornissen, zoals autisme. Deze zijn ook hard in de zin dat ze objectiveerbaar zijn. De overige
psychische aandoeningen worden “psychisch zacht” gelabeled. Voorbeelden van veel voorkomende ‘zachte’ aandoeningen zijn depressie en posttraumatisch stress syndroom. Met ‘zacht’ wordt bedoeld dat het objectiveren van de arbeidsbeperkingen bij deze aandoeningen relatief moeilijk is,

Ape

61

en dat hierdoor meer dan bij andere aandoeningen sprake kan zijn van
verschillen tussen beoordelaars.
De groep “hart- en vaatziekten en kanker” omvat de diagnoses die voor de
helft van de instroom in de IVA de reden van arbeidsongeschiktheid zijn.
Deze komen veel minder voor bij de WGA 80-100 groep. Bij de nietduurzaam volledig arbeidsongeschikten komen psychische aandoeningen
met 42% van de toekenningen veel vaker voor dan bij de WGA 35-80
groep (33%) en bij de IVA-toekenningen (13%).
Tabel 4.14 WIA-instroom naar categorie en diagnose, instroom 2010,
n=31.506
Percentages

WIA categorie
WGA 35-80

Hart- vaatziekten of
kanker a
Psychisch zacht b
Psychisch hard c
Bewegingsapparaat
Overig

e

Totaal
a
b
c
d
e

d

WGA 80-100

Totaal
IVA

23,6

16,9

50,8

26,6

24,5

29,6

5,4

22,6

8,2

12,7

7,3

10,3

29,8

27,1

19,9

26,0

14,1

13,8

16,7

14,5

100,0

100,0

100,0

100,0

omvat diagnoses 1, 2, 11, 12, 14 uit Tabel 4.13
omvat diagnoses 15 t/m 22
omvat diagnoses 20, 23, 30
omvat diagnoses 7 t/m 10
omvat diagnose 0, 3 t/m 6, 13, 24 t/m 29

Degenen die de WIA instromen kunnen ook meer dan één aandoening
hebben. Dergelijke comorbiditeit komt gemiddeld bij 55% van de toekenningen voor; bij de IVA-toekenningen is dit 46%, bij de WGA 80-100 cases
59% en bij de gedeeltelijk arbeidsgeschikten 54%. Comorbiditeit lijkt dus
niet samen te hangen met een verhoogde kans op duurzame beperkingen.
Tabel 4.15 WIA-instroom naar categorie en comorbiditeit, instroom 2010,
n=30.664
Percentages

WIA categorie
WGA 35-80

WGA 80-100

Totaal
IVA

Geen comorbiditeit

46,0

41,2

53,7

45,3

Wel comorbiditeit

54,0

58,9

46,3

54,7

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

Nadere inspectie leert dat comorbiditeit vaker voorkomt bij aandoeningen
die moeilijker objectiveerbaar zijn (geen tabel).

62

Ape

4.3

Determinanten van duurzaamheid bij volledige arbeidsongeschiktheid

4.3.1 Inleiding
De factoren die volgens de voorgaande beschrijving kenmerkend zijn voor
de cliënten die in 2010 de WGA 80-100 instroomden zullen voor een deel
met elkaar samenhangen. Door die samenhang kunnen we niet bepalen
hoe groot de eigenstandige invloed is van deze kenmerken op de kans om
duurzaam dan wel niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt verklaard te
worden. Om een goede analyse te kunnen doen concentreren we ons
daarom op het onderscheid duurzaam/niet-duurzaam bij de eerste claimbeoordeling. We doen een zogenoemde logitanalyse om te bepalen wat het
eigenstandige effect is van de hiervoor beschreven kenmerken op de kans
op IVA versus WGA 80-100. We kijken hiervoor alleen naar degenen die in
2010 volledig arbeidsongeschikt verklaard zijn. De resultaten zijn te zien
in Tabel 4.16.

4.3.2 Determinanten van de kans op IVA, gegeven volledige arbeidsongeschiktheid
De uitkomst van de verrichte logitanalyse levert het effect (coëfficiënt) van
de kans om in de IVA terecht te komen, ten opzichte van de kans op WGA
80-100. Het teken van een coëfficiënt geeft weer of een bepaald kenmerk
de kans om een IVA toekenning te krijgen verhoogt of verlaagt, ten opzichte van de kans op WGA 80-100. De coëfficiënt zelf geeft de sterkte van
het effect weer. Het gaat hier steeds om eigenstandige effecten: ze gelden
elk los van de aanwezigheid van de overige kenmerken. De meeste kenmerken bestaan uit meerdere categorieën, met één categorie als referentieklasse. De effecten van de andere categorieën gelden ten opzichte van
deze referentieklasse. We gebruiken de uitgebreide diagnose-indeling.
Leeftijd, uurloon en gewerkte uren per week zijn in de logitanalyse als
continue variabelen opgenomen. Daarbij is voor de leeftijd een kwadratische functie gekozen. Gezien de grote hoeveelheid waarnemingen hebben
we de meeste effecten met grote betrouwbaarheid kunnen vaststellen.
De variabelen maatmanuren, maatmanloon, opleiding en aantal functionele beperkingen zijn alleen bekend voor personen die bij claimbeoordeling
benutbare mogelijkheden blijken te hebben. Voor de groep die op dat
moment geen benutbare mogelijkheden (GBM) heeft (medisch arbeidsongeschikt zijn) worden de functionele mogelijkheden, arbeidsuren, loon en

Ape

63

opleiding niet vastgesteld omdat in dat geval arbeidskundig onderzoek
achterwege kan blijven. Daarom zijn in de analyses de waarden van deze
variabelen voor mensen zonder benutbare mogelijkheden op nul gezet. De
coëfficiënten van de logitanalyse voor de variabelen maatmanuren, maatmanloon, opleiding en aantal functionele beperkingen geven dus alleen het
effect van deze variabelen aan voor mensen met benutbare mogelijkheden. De effecten van deze variabelen voor mensen zonder benutbare mogelijkheden zitten ‘verborgen’ in de GBM variabelen en kunnen dus niet
afzonderlijk worden vastgesteld. De coëfficiënten van de GBM variabelen
geven het effect weer voor iemand met een opleiding, uurloon, aantal arbeidsuren en aantal beperkingen dat de gemiddelde waarde aanneemt
voor de GBM-groep. De verhouding tussen de verschillende GBM-klassen
zijn overigens wel pure GBM-effecten. Om het mogelijke verstorende effect van deze interacties tussen benutbare mogelijkheden en de variabelen
maatmanuren, maatmanloon, opleiding en aantal functionele beperkingen
te onderzoeken laten we in Tabel 4.16 ook de resultaten zien voor een
overeenkomstige logitanalyse maar dan alleen voor cliënten met benutbare mogelijkheden. Vanzelfsprekend ontbreken in deze analyse de GBM effecten.
De kenmerken in Tabel 4.16 bestaan uit twee groepen: algemene persoonskenmerken en gezondheidsindicatoren. Deze zijn door middel van
een stippellijn gescheiden. We behandelen de resultaten in de volgorde
waarin ze in de tabel staan. Eerst de algemene persoonskenmerken. De
kans op IVA is groter:


bij een hogere leeftijd. De kwadratische term is significant en domineert. Dat betekent dat de kans om in de IVA te komen meer
dan proportioneel toeneemt met de leeftijd;25



voor mannen: vrouwen hebben een lagere kans op IVA;



opleiding is niet van invloed op de IVA-kans;



bij een lager aantal werkuren in de week in de oude functie. Een
hoger aantal werkuren verlaagt de kans op IVA. Bij overigens gelijke kenmerken bieden meer werkuren wellicht meer ruimte voor
resterende arbeidsgeschiktheid;



sector is hoegenaamd niet van invloed op de IVA-kans;



voor vaste werknemers. Vangnetters hebben een significant lagere
IVA-kans. Dit geldt het sterkst voor uitzendkrachten;

25

64



naarmate iemand meer functionele beperkingen heeft;



bij GBM, als gevolg van ADL afhankelijkheid;

Deze dalparabool heeft een minimum bij 25 jaar (in de versie met GBM) en bij
29 jaar in de versie zonder GBM. Vanaf die leeftijd neemt de IVA kans toe.

Ape

Tabel 4.16 Determinanten van de kans op duurzaamheid (IVA) bij volledige arbeidsongeschiktheid in 2010, logitcoëfficiënten
Kenmerk

met GBM

Constante

-0,80

-0,17

Leeftijd (continue variabele)

-0,08**

-0,11**

Leeftijd (continue variabele x 0,01)

0,16**

0,19**

Vrouw

-0,37**

-0,46**

Vmbo of mbo basis

0,04

0,05

Mbo, havo of vwo

-0,05

0,00

HBO of WO

2

zonder GBM

Opleiding (ref=lager onderwijs of lbo of mavo niet afgerond)

-0,09

-0,01

Uurloon (ln van continue variabele)

-0,19*

-0,16

Uren per week (continue variabele x 0,01)

-1,21**

-1,60**

Landbouw, visserij, bouwnijverheid

0,07

0,16

Industrie

0,03

0,19

Winkelbedrijf en groothandel

-0,04

0,04

Transport

0,00

0,00

Zakelijke dienstverlening

0,00

0,04

Uitzendbedrijven

-0,05

0,01

Gezondheid

0,12

0,21*

Overig bedrijf en beroep

0,11

0,15

Uitzendkracht

-0,61**

-0,66**

Eindedienstverbander

-0,34**

-0,26**

Zieke WW’er

-0,31**

-0,23**

Overig vangnet

-0,31**

-0,25

8 t/m 15 beperkingen

0,27

0,27

16 of meer beperkingen

1,25**

1,17**

door persoonlijk en sociaal functioneren

0,42

--

door ziekhuisopname

-0,54

--

door bedlegerigheid

0,58

--

door ADL afhankelijkheid

1,66**

--

door wisselende belastbaarheid

0,39

--

Ziekte onbekend, NNO of geen ziekte

-0,96

-0,93

Kanker

0,95**

-0,15

Hart en vaatstelsel

0,91**

0,67**

Huidaandoeningen

-0,53

-0,63

Endocriene ziekten

0,10

-0,09

Zwangerschap/bevalling
Gehooraandoeningen

-0,58
0,49*

0,55
0,16

Sector (ref=overheid en onderwijs )

Herkomstgroep (ref=werknemer)

Aantal functionele beperkingen (ref=0 t/m 7 beperkingen)

GBM (ref = BM)

Diagnose (ref = Bewegingsapparaat overig)

Ape

65

Kenmerk

met GBM

zonder GBM

Hand/arm/schouder/nek

-0,54**

-0,54**

Rugaandoeningen

-0,34**

-0,38**

Voet/been/heup

-0,71**

-0,59**

Hersenaandoening

1,03**

0,62**

Multiple sclerose

1,95**

1,79**

Epilepsie

-0,23

-0,34

Zenuwstelsel overig

1,12**

0,78**

Spanningsklachten

-2,00**

-2,00**

Somatoforme stoornis

-1,10**

-0,99**

Aanpassingsstoornis

-1,28**

-1,50**

Reactie op ernstige stress

-1,62**

-1,79**

Angststoornis

-1,28**

-1,15**

Persoonlijkheidsstoornis

-0,16

-0,19

Stemmingsstoornis

-1,17**

-1,31**

Verslaving psychoactiva

-0,74**

-0,50

Psychische stoornissen overig

0,36**

0,07

Ademhalingssysteem

0,93**

0,65**

Spijsvertering

-0,57**

-0,65**

Urogenitaal systeem

0,06

-0,13

Oogaandoeningen

1,51**

1,53**

Klachten overig

-1,10*

-1,11*

Ziekten/aandoeningen overig

0,15

-0,02

Ontwikkelingsstoornissen

1,11**

0,81**

Urenbeperking

-0,17**

0,02

Comorbiditeit

-0,49**

-0,35**

R-kwadraat

0,28

0,23

Aantal waarnemingen

20.714

13.687

**= significant met 99% betrouwbaarheid; *= significant met 95% betrouwbaarheid



bij de diagnoses kanker, hart- en vaatzieken, kanker, gehooraandoeningen, hersenaandoening, multiple sclerose, zenuwstelsel overig, overige psychische stoornissen, ontwikkelingsstoornissen, oogaandoeningen en aandoeningen aan het ademhalingssysteem.



lichtere psychische ziekten of klachten van het bewegingsapparaat
verlagen de IVA-kans. Deze resultaten gelden als de mensen met
GBM in de analyse worden meegenomen. Wordt de GBM groep
weggelaten dan zien we in de tweede kolom van Tabel 4.16 dat het
IVA-kansverhogende effect van drie diagnoses wegvalt (kanker,
gehooraandoeningen en overige psychische stoornissen) of kleiner

66

Ape

wordt (hersenaandoening, multiple sclerose, overige aandoeningen
van het zenuwstelsel, ziekten van het ademhalingssysteem en ontwikkelingsstoornissen). We zien bij deze aandoeningen dat hun effect geheel of voor een deel bepaald wordt door de GBM groep.
Binnen de groep cliënten met benutbare mogelijkheden verliezen
bepaalde diagnoses hun onderscheidende werking;


bij afwezigheid van comorbiditeit of van een urenbeperking. We zagen al dat comorbiditeit vaker wordt geconstateerd bij aandoeningen die moeilijker objectief aantoonbaar zijn. Comorbiditeit blijkt
nu, los van het type aandoening, een tegenindicatie te zijn voor
duurzaamheid.

Figuur 4.2

De kans op IVA ten opzichte van de kans op WGA 80-100,
voor verschillende combinaties van kenmerken

referentie

0,29

leeftijd =54

0,48

leeftijd =34

0,20

vrouw

0,22

maatmanuren oude functie 16 uur

0,33

uitzendkracht

0,18

8 tot 15 FML beperkingen

0,13

gbm door ADL afhankelijkheid

0,68

multiple sclerose
spanningsklachten

0,74
0,05

De referentiepersoon is een vaste werknemer van 44 jaar met opleidingsniveau LO, LBO of
mavo niet afgerond, met een gemiddeld maatmanuurloon (€ 10,29), werkte 33 maatmanuren in de oude functie, voorheen werkzaam bij de overheid, met benutbare mogelijkheden,
16 of meer functionele beperkingen, een diagnose in de categorie bewegingsapparaat overig,
geen urenbeperking, geen comorbiditeit.

In Figuur 4.2 wordt op basis van de uitkomsten in Tabel 4.16 berekend
hoe groot de IVA-kans is voor een referentiepersoon. Deze referentiecliënt
heeft de (categorale) kenmerken die het vaakst voorkomen, voor de continu gemeten variabelen is het gemiddelde genomen (leeftijd = 44 jaar en

Ape

67

arbeidsuren per week = 33). Voor deze cliënt is de IVA-kans 29%.26 Vervolgens veranderen we een kenmerk van deze persoon en berekenen we
de IVA-kans opnieuw. Een dergelijke exercitie biedt meer inzicht in de
sterkte van de gevonden effecten dan de coëfficiënten in Tabel 4.16.
Oudere leeftijd, GBM door ADL-afhankelijkheid en multiple sclerose hebben
de sterkste kansverhogende effecten. Zo is voor mensen met multiple
sclerose de IVA kans anderhalf keer groter (0,74) dan voor de referentie
persoon met overige aandoeningen van het bewegingsapparaat. We zien
een leeftijd van 54 in plaats van 44 de IVA-kans met 66% verhoogt tot
0,48. Omgekeerd betekent een tien jaar jongere leeftijd (34) dat de kans
met 31% daalt tot 0,20. Terwijl bij een vrouw met overigens dezelfde
kenmerken als de referentiepersoon de kans 24% kleiner is dat de beperkingen duurzaam zijn, is die kans voor een uitzendkracht 38% lager. Minder dan 15 beperkingen levert een 55% lagere kans en de diagnose spanningsklachten verlaagt de kans met 83%. Het effect van minder werkuren
is minder groot: als de referentiepersoon in plaats van het gemiddelde van
33 uur per week 16 uur zou werken dan was zijn kans op toekenning van
IVA, in plaats van WGA 80-100, 14% groter.

4.4

Samenvatting en conclusies

Dit hoofdstuk geeft antwoord op twee onderzoeksvragen. Ten eerste de
vraag hoe de instroom in de WIA is samengesteld. We deden dit aan de
hand van gegevens over de WIA-toekenningen in 2010, waarbij de verdeling van kenmerken van niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten vergeleken zijn met de andere twee WIA-categorieën. De WGA 80-100 groep
blijkt van de andere twee WIA-categorieën af te wijken door:


een relatief jonge leeftijd;



relatief meer vrouwen;



relatief veel vangnetters, vooral veel uitzendkrachten;



relatief vaak arbeidsongeschikt vanwege psychische aandoeningen.

Hier speelt de omstandigheid een rol dat bij dergelijke aandoeningen vaak
nog geen stabiele toestand bereikt is. Dit speelt ook een rol bij het relatief
grote aandeel van jongere cliënten. Het weerspiegelt de werking van de
IVA waartoe men alleen toegang heeft als behandeling geen reëel uitzicht
(meer) biedt op verbetering van de functionele mogelijkheden.

26

68

Het waargenomen gemiddelde binnen de gebruikte data (20.714 cases) is
0,31.

Ape

Verder onderscheiden de (duurzaam en niet-duurzaam) volledig arbeidsongeschikten zich van de gedeeltelijk arbeidsgeschikten door een lage opleiding, een laag uurloon en relatief weinig arbeidsuren in de oude functie.
Dit is voor een deel het gevolg van de werking van het stelsel: hoe lager
het loon en de opleiding des te omvangrijker de beperkingen en des te geringer de resterende verdienmogelijkheden. Zo blijkt dat van de nietduurzaam volledig arbeidsongeschikten met benutbare mogelijkheden voor
bijna twee derde (64%) geen gangbare arbeid te vinden is; de overige
36% is op loonkundige gronden niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt,
meestal als gevolg van een urenbeperking.
De tweede onderzoeksvraag die hier aan de orde is gesteld betreft de determinanten van duurzaamheid bij volledige arbeidsongeschiktheid. Voor
de oververtegenwoordiging van vangnetters en vrouwen in de WGA 80100 groep bieden stelsel en uitvoering geen verklaring. Deze oververtegenwoordiging zou kunnen samenhangen met andere kenmerken, zoals
opleiding, loon en deeltijdwerk. Om te onderzoeken of dit wel of geen eigenstandige effecten zijn, is gecorrigeerd voor de onderlinge samenhang
tussen de kenmerken. Daartoe is geanalyseerd welke kenmerken doorslaggevend zijn voor de kans in de IVA terecht te komen voor mensen die
volledig arbeidsongeschikt verklaard zijn. Die kans blijkt bij overigens gelijke kenmerken, groter te zijn:


bij een hogere leeftijd;



voor mannen: vrouwen hebben een significant lagere kans op IVA.
De oververtegenwoordiging van vrouwen onder de groep die nietduurzaam volledig arbeidsongeschikt verklaard wordt hangt dus
niet samen met andere kenmerken (van vrouwen) maar is een eigenstandig effect.



bij een geringer aantal arbeidsuren per week. De eigenstandige effecten van uurloon en opleiding zijn gering, resp. verwaarloosbaar;



voor vaste werknemers. Vangnetters hebben een significant lagere
IVA-kans. Dit geldt het sterkst voor uitzendkrachten;



bij bepaalde diagnoses, zoals multiple sclerose, hart- en vaatziekten, hersen- of oogaandoeningen. Psychische stoornissen verlagen
de IVA-kans in sterke mate.

Deze uitkomsten gelden onafhankelijk van de aanwezigheid van benutbare
mogelijkheden, van de FML-score (mate van beperking van de belastbaarheid), van diagnose, het maatmanloon en maatmanuren. Dit roept de
vraag op waarom mannen en vaste werknemers, gegeven een bepaalde
leeftijd, aantal beperkingen en diagnose, een grotere kans hebben om tot
de IVA groep te behoren dan vrouwen en vangnetters. Wijken deze groe-

Ape

69

pen op niet-waargenomen kenmerken af van de anderen en zijn dit kenmerken die ertoe leiden dat hun beperkingen minder snel als duurzaam
beoordeeld worden? Hebben werknemers wellicht een adequatere behandeling gehad, waardoor al bij twee jaar duidelijk is of verdere verbetering
wel of niet mogelijk is. En hebben vrouwen wellicht andere aandoeningen
dan mannen (binnen dezelfde diagnosegroep), met betere herstelprognoses? Het onderzoeken van deze hypotheses viel buiten het kader van dit
onderzoek.

70

Ape

5

DE WGA 80-100-POPULATIE: TRANSITIES EN PROGNOSES

5.1

Inleiding

In dit hoofdstuk ligt de focus op de dynamiek van de WGA 80/100 groep.
We concentreren ons daarbij op de uitstroom naar de IVA enerzijds en
naar de WGA 35-80 en naar beëindiging van de uitkering (“35-min”) die
als gevolg van herbeoordelingen plaatsvindt.
De volgende onderzoekvragen worden in dit hoofdstuk beantwoord:
-

Wat zijn de determinanten van een transitie na herbeoordeling
vanuit de WGA 80/100 groep in ?

-

Wat bepaalt transities naar WGA 35-80 en naar beëindiging van de
uitkering in het bijzonder?

-

Welke invloed hebben re-integratietrajecten op deze laatste transities?

-

Wat betekent deze dynamiek voor de ontwikkeling van de omvang
en samenstelling van de WIA populatie in de toekomst?

Om deze vragen te beantwoorden is het nodig de toekenningen in de WGA
80-100 groep in de tijd te volgen. Daartoe hebben wij van UWV een bestand gekregen met daarin alle claimbeslissingen die hebben geleid tot een
WIA-uitkering, vanaf de start van de WIA tot januari 2011.
Goed onderscheid moet gemaakt worden tussen de toekenningen in het
verkregen bestand en de ‘WIA-instroom’ die door UWV vaak gebruikt
wordt bij analyses. De WIA-instroom bestaat naast de toekenningen ook
uit heropeningen en voorschotten. Ten eerste zijn er personen wier WIAuitkering is stopgezet. Als deze personen binnen 5 jaar met een verslechtering van hun gezondheid te maken krijgen als gevolg van hetzelfde type
klachten als waarmee de eerdere uitkering werd toegekend dan kan een
heropening van de oude WIA-uitkering plaatsvinden. Ten tweede vindt bij
een deel van de personen die een WIA-aanvraag doen de claimbeoordeling
om diverse redenen niet tijdig plaats. Deze personen krijgen een voorschot
waarbij ze pro forma als WGA 80-100 worden geregistreerd.

Ape

71

Om verwarring te voorkomen spreken wij hier bij verandering van WIAcategorie niet over ‘overgangen’ of ‘doorstroom’ maar over ‘transities’, Deze vinden na een herbeoordeling plaats. De terminologie van overgangen
en doorstroom wordt door UWV gehanteerd bij een verandering van WIAstatus na herbeoordeling, zoals hier, maar ook bij een definitieve WIAtoekenning of -afwijzing volgend op een voorschot. Aangezien wij alleen
over toekenningen beschikken (al dan niet na een voorschot) nemen we
transities na herbeoordelingen waar en niet de overgangen die plaatsvinden na een WIA-claimbeoordeling die volgt op een voorschot.

5.2

Transities vanuit de WGA 80-100 groep

5.2.1 Transitiepatronen
In Tabel 5.1 is aangegeven hoeveel transities vanaf de start van de WIAtoekenningen tot januari 2011 hebben plaatsgevonden. Deze transities zijn
de som verschuivingen binnen de WIA-populatie en beëindigingen wegens
herstel, overlijden of pensioneren. In totaal is het aantal transities (excl.
Overlijden en pensionering) 12%. Binnen de groep WGA 80-100 is dit iets
hoger namelijk 14%. Binnen de populatie van WIA-ontvangers hebben de
transities richting “zwaardere” categorieën de overhand. Zo gaat van de
4.756 WGA 80-100 ontvangers die niet overlijden, herstellen of met pensioen gaan, 85% (4.025) naar de IVA en wordt slechts 15% (731) na herbeoordeling gedeeltelijk arbeidsgeschikt verklaard.
Tabel 5.1
Overgang
naar/ van

Aantal transities binnen WIA-categorieën, en beëindigingen
wegens herstel, overlijden en pensionering (aantal cliënten)
IVA

WGA
80-100

WGA
35-80

Herstel

Overlijden Pensioen Totaal

IVA (25.990)

-

31

240

72

4.166

1.182

5.691

WGA 80-100
(65.720)

4.025

-

731

4.580

1.681

889

11.906

WGA 35-80
(23.137)

777

1.764

-

1.669

320

354

4.884

Totaal
(114.847)

4.802

1.795

971

6.321

6.167

2.425

22.481

Nemen we de groep die herstelt mee dan is het beeld radicaal anders: bijna de helft (49%, excl. overlijden en pensioneren) van de transities vanuit
de WGA 80-100 betreft herstel; 43% zijn transities naar de IVA en 8%
gaat van 80-100 naar 35-80. Vanuit de IVA is overlijden veruit de meest

72

Ape

voorkomende oorzaak van beëindiging van de IVA status: 73% van de
‘transities’ betreft overlijden. Bovendien is ruim 20% van de transities
vanuit de IVA een pensionering, terwijl dit vanuit de overige WIA-klassen
niet meer dan 7% van de transities betreft.
Per cohort per jaar
Om te zien of de transitiepatronen vanuit de WGA 80-100 veranderen
naarmate iemand langer in de WGA 80-100 groep verblijft, gaan we per
instroomcohort na hoe de jaarlijkse transitiepatronen verlopen. We doen
dit per instroomcohort omdat behalve de duur in de WGA 80-100 ook het
jaar van instroom van invloed kan zijn op de transitiepatronen. In Tabel
5.2 zijn de transities per verblijfsjaar en per cohort geordend. We zien dan
dat van de personen uit het instroomcohort 2006 die in het eerste jaar na
instroom (2007) een transitie meemaken 35,1% overgaat naar de IVA.
14,4% van de overgangen betreft een transitie naar de WGA 35-80,
37,2% herstel en 10,9% overlijdensgevallen.
Laten we de groep pensioneringen en overlijdensgevallen buiten beschouwing, dan stijgt het aandeel dat een transitie naar de IVA maakt (t.o.v. het
totaal aantal transities) uit het instroomcohort 2006 van 40,5% in 2007
tot 60% in 2011. Het percentage dat na herbeoordeling gedeeltelijk arbeidsgeschikt verklaard wordt daalt van 16,6% in 2007 tot 4% in 2011.
Het percentage van de transities dat herstel betreft stijgt eerst van 42,9%
in 2007 naar 51,1% in 2008 en daalt vervolgens naar 36% in 2011.
Voor het cohort van 2007 geldt eenzelfde patroon. Het percentage van instroomcohort 2006 dat een transitie naar de IVA maakt stijgt van 37,2%
in 2008 tot 53,8% in 2011. Het percentage dat na herbeoordeling gedeeltelijk arbeidsgeschikt verklaard wordt daalt van 11,3% in 2008 tot 2% in
2011. Het percentage van de transities dat herstel betreft stijgt eerst van
51,5% in 2008 naar 53,8% in 2009 en daalt vervolgens naar 44,2% in
2011. Wat deze patronen zeggen is dat de kans op toename van de verdiencapaciteit afneemt, en de kans op duurzaam worden van de volledige
arbeidsongeschiktheid toeneemt, naarmate men langer in de WGA 80-100
verblijft.
Opvallend is verder dat pensioneringen een groter aandeel in de transities
hebben naarmate het een meer recent cohort betreft. Mogelijke oorzaak
hiervoor is de vergrijzing. Daarnaast neemt het totale aantal transities als
percentage van de omvang van het instroomcohort af naarmate het een
meer recent cohort betreft. Mogelijk wordt deze afname deels veroorzaakt
door finetuning van het WIA-systeem (zie verderop). Een andere verklaring is het afnemende aantal herbeoordelingen (zie Tabel 3.5).

Ape

73

Tabel 5.2

Aantal en percentage transities vanuit de WGA 80-100 en beeindigingen wegens herstel, overlijden en pensionering per instroomcohort per jaar (aantal cliënten)

Overgang
naar
Jaar 1

Jaar 2

Jaar 3

Jaar 4

Jaar 5

74

Cohort

IVA

WGA
35-80

Herstel Overlijden Pensioen

Totaal

2006

398

163

422

123

27

1133

(10.777)

35,1%

14,4%

37,2%

10,9%

2,4%

100%

2007

286

87

396

120

33

922

(11.986)

31,0%

9,4%

43,0%

13,0%

3,6%

100%

2008

209

60

264

138

38

709

(13.115)

29,5%

8,5%

37,2%

19,5%

5,4%

100%

2009

213

40

205

129

34

621

(13.425)

34,3%

6,4%

33,0%

20,8%

5,5%

100%

2010

322

31

249

97

65

764

(16.333)

42,1%

4,1%

32,6%

12,7%

8,5%

100%

2006

338

69

425

100

30

962

(10.777)

35,1%

7,2%

44,2%

10,4%

3,1%

100%

2007

297

29

380

104

46

856

(11.986)

34,7%

3,4%

44,4%

12,1%

5,4%

100%

2008

262

29

297

102

47

737

(13.115)

35,5%

3,9%

40,3%

13,8%

6,4%

100%

2009

256

18

219

71

51

615

(13.425)

41,6%

2,9%

35,6%

11,5%

8,3%

100%

2006

246

23

273

77

42

661

(10.777)

37,2%

3,5%

41,3%

11,6%

6,4%

100%

2007

207

22

257

73

46

605

(11.986)

34,2%

3,6%

42,5%

12,1%

7,6%

100%

2008

224

24

189

60

84

581

(13.115)

38,6%

4,1%

32,5%

10,3%

14,5%

100%

2006

160

13

131

69

53

426

(10.777)

37,6%

3,1%

30,8%

16,2%

12,4%

100%

2007

191

7

157

43

82

480

(11.986)

39,8%

1,5%

32,7%

9,0%

17,1%

100%

2006

165

11

99

39

92

406

(10.777)

40,6%

2,7%

24,4%

9,6%

22,7%

100%

Ape

In Figuur 5.1 en Figuur 5.2 is voor de cohorten 2006 en 2007 het verloop
in de tijd te zien. De figuren tonen welk deel van de oorspronkelijke WGA
80-100 instroom een transitie maakt naar een andere WIA-klasse, welk
deel overlijdt of pensioneert en welk deel nog in de WGA 80-100 zit.
Van het cohort van 2006 zit na 5 jaar ruim 64% in de WGA 80-100. Bijna
13% heeft een transitie naar de IVA gemaakt, bijna 3% naar de WGAklasse 35-80 en bijna 14% is hersteld. Ruim 4% is overleden voor eind
2011 en 2,5% is gepensioneerd vanuit de WGA 80-100.

Figuur 5.1

Transitieverloop instroomcohort 2006 (N=10.777)

Van het cohort van 2007 zit na 4 jaar nog steeds bijna 75% in de WGA
80-100. Ruim 8,5% heeft een transitie naar de IVA gemaakt, bijna 1,5%
naar de WGA-klasse 35-80 en bijna 9,5% is hersteld. Bijna 3,5% is overleden voor eind 2011 en 2% is gepensioneerd vanuit de WGA 80-100.

Ape

75

Figuur 5.2

Transitieverloop instroomcohort 2007 (N=11.986)

Uit Figuur 5.1 en Figuur 5.2 blijkt dat het cohort 2007 veel minder transities naar andere WIA-klassen heeft gemaakt dan het cohort 2006. Deels
komt dit doordat het cohort 2006 een jaar langer geobserveerd is, maar
ook na 4 jaar toont het instroomcohort 2006 hogere transitiecijfers naar
de andere WIA-klassen dan het cohort 2007.
Finetuning?
Dit beeld wordt bevestigd in Figuur 5.3 t/m Figuur 5.5. In die figuren is
per cohort, per jaar, het percentage transities naar respectievelijk de IVA,
de WGA 35-80 en de WGA 35 min te zien. Via deze figuren is de dalende
trend (naarmate het een meer recent cohort betreft) van overgangen vanuit de WGA 80-100 naar andere WIA-klassen goed te zien. Zoals eerder
gezegd is mogelijk de finetuning van de WIA-regeling hiervan een oorzaak.
We bedoelen daarmee dat in 2006 nog gezocht moest worden naar de wijze waarop de claimbeoordeling ten behoeve van de WIA het best kon worden uitgevoerd en hoe het nieuwe begrip duurzaamheid moest worden
toegepast. Naarmate men meer ervaring had met de WIA kon de claimbeoordeling beter worden afgestemd op een evenwichtige toepassing van de
nieuwe regels. Dit zou dan het aantal transities hebben doen afnemen.
Nader onderzoek zou moeten uitwijzen in hoeverre dit een valide verklaring is voor het hier gesignaleerde fenomeen en of er niet ook andere factoren in het spel zijn.

76

Ape

Figuur 5.3

Transitieverloop vanuit WGA 80-100 naar IVA; instroomcohorten 2006 t/m 2010 (N=11.986)

Figuur 5.4

Transitieverloop vanuit WGA 80-100 naar WGA 35-80; instroomcohorten 2006 t/m 2010 (N=11.986)

Ape

77

Figuur 5.5

Transitieverloop vanuit WGA 80-100 naar herstel; instroomcohorten 2006 t/m 2010 (N=11.986)

5.2.2 Determinanten van de transities vanuit WGA 80-100
In hoofdstuk 4 is de huidige omvang en de samenstelling van de WGA 80100 toekenningen beschreven en geanalyseerd. Om een antwoord te kunnen geven op de vraag in hoeverre deze groep in staat is om (in de toekomst) te gaan werken is het nodig een beeld te krijgen van de determinanten van transities27 vanuit niet-duurzame volledige arbeidsongeschiktheid naar gedeeltelijke arbeidsgeschiktheid of naar meer dan 65% verdiencapaciteit (beëindiging wegens herstel). Dit kan andere resultaten leveren dan de eerdere logitanalyse (Tabel 4.16). Deze is verricht op een
bestand dat alleen uit toekenningen in 2010 bestond. Het tijdselement (de
dynamiek) dat hier in de analyse wordt meegenomen, speelde in die logitanalyse geen rol.
De effecten van de eerder gebruikte kenmerken bepalen we door de kansen op transities vanuit de WGA 80-100 naar IVA, WGA 35-80 en herstel
gelijktijdig te onderzoeken, aangezien een verhoging van de kans op transitie naar de ene categorie de kans op transitie naar (een) andere categorie(ën) verlaagt28. Door de determinanten van transitie vanuit WGA 8027
28

78

Zoals eerder aangegeven bekijken wij dus de transities na herbeoordeling en
blijven transities na claimbeslissing (na een voorschot) buiten beschouwing.
Bovendien speelt de kans op overlijden eveneens een rol. Bij overlijden resulteert vanzelfsprekend geen kans op transitie bij herbeoordeling of herstel.
Naast de transities bij herbeoordelingen en herstel bepalen we gelijktijdig de
kans op overlijden.

Ape

100 naar WGA 35-80 of naar herstel te identificeren kunnen we vaststellen
bij welke cliënten in het huidige systeem toename van de arbeidscapaciteit
plaatsvindt.
Twee extra verklarende variabelen
We voegen twee variabelen toe aan de eerder gebruikte kenmerken, namelijk dienstverband en inzet van een re-integratietraject. Sommigen vinden een dienstverband uit zichzelf of dankzij een re-integratietraject, bij
anderen is het oude dienstverband nog intact. 29 Gekozen is voor een 0-1
variabele die aangeeft of iemand vóór een transitie plaatsvindt wel of geen
dienstverband had. Als iemand pas na een transitie een dienstverband
blijkt te hebben dan telt dat dienstverband niet mee en neemt de variabele
“dienstverband” de waarde nul aan.
Zoals eerder beschreven kunnen in beginsel alle niet-duurzaam volledig
arbeidsongeschikten met (voldoende) benutbare mogelijkheden in aanmerking komen voor een re-integratietraject. De daarmee herwonnen verdiencapaciteit kan aanleiding geven tot een herbeoordeling en tot een
transitie naar 35-80 of naar herstel. Het helpt daarbij natuurlijk als de betrokkene een dienstverband heeft.
Statistisch model
Welke personen de grootste kans hebben om, binnen een bepaalde duur
na toekenning, van niet-duurzaam volledige arbeidsongeschiktheid over te
gaan naar gedeeltelijke arbeidsgeschiktheid of herstel wordt duidelijk uit
de resultaten van het ‘competing risk’ duurmodel30, gepresenteerd in Tabel
5.3. De hazard-ratio’s die gepresenteerd zijn in de tabel geven de factor
weer waarmee de kans op een transitie naar de desbetreffende WIAcategorie verandert wanneer een persoon dit kenmerk heeft. Zo heeft een
vrouw een kans op een transitie naar de IVA die 0,79 keer die van een
man is (een 21% kleinere kans).
Algemene kenmerken
Naarmate de leeftijd bij toekenning van een WGA 80-100 uitkering hoger
is neemt de kans op transitie naar de IVA toe. Tot 48 jaar neemt de kans
op transitie naar de WGA 35-80 bij een herbeoordeling eveneens toe met
de leeftijd, maar boven de 48 jaar daalt de kans op een transitie. Voor de
beëindiging wegens herstel geldt eenzelfde patroon, alleen neemt de kans

29
30

De aanwezigheid van een dienstverband is geregistreerd vanaf 31-10-2007.
Een competing risk model gaat uit van “communicerende” kansen (zoals in
“communicerende vaten”): wanneer de kans op de ene transitie hoger is, moet
de kans op een andere transitie kleiner worden. De transitie-kansen en de kans
op geen transitie tellen dan op tot 1.

Ape

79

toe tot een leeftijd van 29 jaar, waarna de kans daalt met de leeftijd. Dit
volgt uit de gekozen kwadratische vorm van de leeftijd.
Arbeidskenmerken
Naarmate het opleidingsniveau toeneemt wordt de kans op transitie naar
WGA 35-80 groter. Een hoger opleidingsniveau betekent ook dat de kans
op IVA of op herstel groter is. Alleen een opleiding op het LBO- of basisschool-niveau geeft een lagere kans op transitie naar de IVA of naar herstel dan ieder hoger opleidingsniveau. Deze groep zit in sterkere mate vast
in de WGA 80-100 groep dan hoger opgeleiden.
Voor maatmanuurloon en maatmanuren geldt dat een hoger loon of grotere baan (meer uren per week) de kans op transitie naar WGA 35-80 vergroot, maar die op herstel verkleint. Dit kan gezien worden als een weerspiegeling van de werking van het loonkundige stelsel: een hogere opleiding, een hoger loon of een grotere baan (meer uren per week) biedt
ruimte om een bepaalde hoeveelheid verdiencapaciteit te herwinnen. De
complementaire groep met een lager loon of met een kleine baan heeft
een grotere kans in de WGA 80-100 vast te blijven zitten.
Sterk effect van dienstverband
Het hebben van een dienstverband is een krachtige voorspeller van een
transitie naar gedeeltelijke arbeidsgeschiktheid of herstel. Daarentegen
verlaagt het de kans op transitie naar de IVA aanmerkelijk. De opmerkelijk
sterke invloed van het hebben van een dienstverband doet vermoeden dat
deze variabele belangrijke informatie bevat over arbeidscapaciteit en motivatie die niet door andere in de analyse betrokken kenmerken gedekt
wordt.
Vangnetters
Alle typen vangnetters hebben een lagere kans op transitie naar de WGA
35-80 dan een werknemer. Op de uitzendkrachten na geldt dit ook voor
herstel vanuit de WGA 80-100. Ook hebben vangnetters een aanmerkelijk
lagere kans dan vaste werknemers op transitie naar de IVA. Dit laatste
bleek al uit de eerdere logitanalyses. Nu blijkt dat vangnetters meer dan
vaste werknemers “vastzitten” in de WGA 80-100. Uitzondering zijn uitzendkrachten die een verhoogde kans op herstel hebben.
Gezondheidskenmerken
Indien een cliënt nog benutbare mogelijkheden heeft, neemt de kans op
transitie naar de WGA 35-80 en naar herstel af naarmate het aantal FMLbeperkingen toeneemt. De kans op transitie naar de IVA neemt juist toe
met het aantal FML-beperkingen. Voor elk type GBM (geen benutbare mo-

80

Ape

gelijkheden bij claimbeoordeling) wordt de kans op herstel aanzienlijk
kleiner en de kans op IVA fors groter. Het effect van GBM op de transitiekans naar de WGA 35-80 groep kunnen we niet vaststellen omdat deze
transitie zich alleen voor kan doen als er benutbare mogelijkheden zijn.
Tabel 5.3

Determinanten van de duur tot transitie na herbeoordeling
van WGA 80-100 naar IVA, naar WGA 35-80 dan wel tot beeindiging wegens herstel (hazard ratio’s)31

N=53.505
Leeftijd
Leeftijd kwadraat
Vrouw
Opleiding LBO/basisschool
Opleiding VMBO/MBO basis
Opleiding MBO/VWO/HAVO
Opleiding HBO/WO
Maatmanuurloon
Maatmanuren per week
Dienstverband
Overheid/Onderwijs
Industrie
Winkelbedrijf
Bouw/Hout/Landbouw
Transport
Financiële dienstverlening
Uitzendbedrijven
Gezondheidszorg
Overig bedrijf en beroep
Reguliere werknemer
Uitzendkracht
Eindedienstverbander
Zieke WW’er
Overig Vangnet
0 tot 7 beperkingen
8 tot 15 beperkingen
>15 beperkingen
Geen GBM
GBM Pers/Sociaal func.
GBM Ziekenhuisopname
GBM bedlegerig
GBM ADL-afhankelijk
GBM wiss. belastbaarheid
Diagnose overig
Diagnose Hart/Vaat/Kanker
Diagnose Psychisch zacht
Diagnose Psychisch hard
Diagnose Bewegingsapp.
Urenbeperking
Geen Traject
IRO traject
Regulier traject
Overig traject
Tijd tot start traject
31

Naar IVA
1,09**
1,00**
0,79**
Referentie
1,23**
1,23**
1,26**
0,99
1,00
0,52**
Referentie
1,31**
1,04
1,21**
1,21*
1,08
1,12
1,35**
1,16
Referentie
0,61**
0,56**
0,58**
0,56**
Referentie
1,30
1,74**
Referentie
2,72**
2,85**
3,28**
3,09**
2,56**
Referentie
1,37**
0,53**
0,83**
0,94
1,16**
Referentie
0,87
0,89
0,84
1,00**

Naar WGA 35-80
1,12**
1,00**
1,63**
Referentie
1,69**
2,07**
2,28**
1,01**
1,05**
3,82**
Referentie
1,31
1,14
1,27
1,66
1,17
1,00
1,45*
1,11
Referentie
0,77
0,60**
0,42**
0,53**
Referentie
0,72**
0,45**
Referentie
-----Referentie
1,09
0,96
0,90
1,35
1,41**
Referentie
1,04
1,69
0,47**
1,00**

Naar herstel
1,12**
1,00**
0,91**
Referentie
1,21**
1,36**
1,30**
0,97**
0,98**
4,30**
Referentie
1,16
1,01
0,94
1,30**
1,13
1,00
1,15
0,99
Referentie
1,32**
0,85**
0,93
0,99
Referentie
0,75**
0,42**
Referentie
0,17**
0,32**
0,27**
0,24**
0,33**
Referentie
0,79**
1,02
0,73**
1,39**
0,62**
Referentie
0,99
1,22
0,66**
1,00**

In deze modellen is ook gecorrigeerd voor verschillende claimbeslissingsjaren
en voor de ERD-status. De trajecten zijn alleen bekend voor personen wier
werkgever geen eigenrisicodrager is, waardoor deze correctie vereist is.

Ape

81

N=53.505
Tijd tot start traject kwadraat

Naar IVA
1,01**

Naar WGA 35-80
0,97**

Naar herstel
0,96**

** significant met 99% betrouwbaarheid
* significant met 95% betrouwbaarheid

Klachten van het bewegingsapparaat vergroten de kans op transitie naar
de WGA 35-80 en naar herstel. De diagnose “psychisch hard” verkleint de
kans op transitie naar zowel de IVA, WGA 35-80 als naar herstel. Cliënten
met een dergelijke diagnose lijken, net als vangnetters, vast te zitten in de
WGA 80-100-categorie. Hart-en vaatziekten of kanker vergroten de kans
op IVA vanuit de WGA 80-100 en verkleinen de kans op herstel. Dit alles
ten opzichte van de overige diagnoses.
Een urenbeperking vergroot de kans op transitie naar de WGA 35-80 en
naar de IVA maar verkleint de kans op herstel.
5.2.3 Re-integratietrajecten
Het effect van de ingezette re-integratietrajecten bij personen die in de
WGA 80-100 zitten wordt duidelijk uit dezelfde duuranalyse in Tabel 5.3.
Voordat we ingaan op deze effecten (hazard ratio’s) bespreken we welke
trajectdata gebruikt zijn. Het moment van inzet van een re-integratietraject kan al aan de claimbeslissing voorafgaan. Tijdens de wachttijd is alleen voor vangnetters (begeleid door UWV) geregistreerd of en wanneer
een re-integratie-instrument is ingezet. Na toekenning van een WIAuitkering is alleen voor de cliënten wier werkgever geen eigenrisicodrager
is geregistreerd welk re-integratietraject wanneer is gestart (vooropgesteld dat een traject is ingezet). Voorafgaand aan de toekenning is dus alleen voor vangnetters informatie omtrent het traject bekend en na toekenning alleen voor cliënten wier werkgever geen eigenrisicodrager is. Om
de effecten van de waargenomen trajecten zuiver te kunnen bepalen beperken we ons tot trajecten die ná WIA-toekenning en vóór een transitie
zijn ingezet. Verder corrigeren we in de analyse voor de ERD-status van
het bedrijf waar de cliënt werkzaam was, omdat we alleen trajecten kunnen waarnemen van (vaste) werknemers wier werkgever geen eigenrisicodrager is.32
Na deze noodzakelijke selecties verloopt het relatieve aantal trajecten dat
per jaar is ingezet voor niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten vol32

82

Aangezien de ERD-status geen onderwerp binnen dit onderzoek is, zijn de effecten ervan niet gepresenteerd. Daarnaast is het moment van inzet van het
traject wel opgenomen in het model, maar het aantal transities van cliënten
voor wie een traject is ingezet is zeer klein. Een uitspraak over het effect van
het moment van inzet kan daardoor niet goed gefundeerd worden.

Ape

gens de percentages in Tabel 5.4. De afname van het percentage cliënten
dat een traject start, is het gevolg van de afnemende duur van de waarnemingsperiode. De eerste twee jaren (toekenningscohorten) geven dus
een goed beeld van de inzetfrequentie. Ditzelfde geldt voor de gemiddelde
duur tot start van een traject: volgens de gegevens voor 2006 en 2007 is
dat ruim een jaar.
Tabel 5.4

Percentage WGA 80-100 cliëntena dat een traject start en de
duur tot inzet in dagen, naar jaar van WIA-toekenning, 20062010

Jaar

2006

2007

2008

2009

2010

Gestarte trajecten

15,6

14,3

11,6

8,2

3,2

Duur tot inzet
in dagen

518

413

305

203

103

a

met uitsluiting van werknemers wier werkgever eigenrisicodrager is.

In het onderste deel van Tabel 5.3 zijn de effecten van de ingezette trajecten na claimbeslissing gegeven. Deze effecten worden op twee manierengemeten. Ten eerste door de directe invloed van een bepaald traject (IRO,
regulier of overig) op de transitiekans te bepalen. En ten tweede door het
effect van de duur tussen toekenning en inzet van een traject te bepalen.
Bij de bepaling van het effect van de duur wordt geen onderscheid gemaakt naar type traject.
Een regulier traject zorgt voor een vergroting van de kans op transitie van
WGA 80-100 naar WGA 35-80 van 69% en de herstelkans wordt door inzet
van een regulier traject met 22% verhoogt. Deze effecten zijn echter niet
statistisch significant (p=0,15). IRO-trajecten laten hoegenaamd geen
kansverhogende effecten zien in de richting van WGA 35-80 of herstel.
Overige trajecten betreffen door UWV ingekochte diensten, die niet als een
volledig re-integratietraject of een IRO beschouwd kunnen worden, zoals
vaardigheidstrainingen, een beroepskeuzetest of een sollicitatietraining.
Deze verlagen de kans op toename van de verdiencapaciteit. Het zou kunnen dat hier transities belemmerd worden door de duur en de uiteindelijke
ineffectiviteit van dergelijke trajecten. Dit hebben we echter niet kunnen
onderzoeken.
Onderzocht is ook wat de invloed is van de tijd (vanaf toekenning) tot
start van het traject. Uit de waarde van de kwadratische term valt af te
leiden dat steeds geldt: hoe korter de duur tot inzet, des te hoger de transitiekans (naar WGA 35-80 of herstel). Deze effecten zijn statistisch significant (p=0,0000).

Ape

83

5.3

Het trajecteffect nader onderzocht

Onderzoek naar de inzet van re-integratietrajecten roept de vraag op of dit
niet het gevolg is van selectie: als alleen niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten met gunstige arbeidskenmerken (jong, hoog opgeleid, goed
behandelbare aandoeningen, motivatie) geselecteerd worden voor een traject dan wijst het gevonden effect niet zozeer op de toegevoegde waarde
van re-integratietrajecten maar op een relatief goede arbeidsmarktpositie.
Met een aantal van die kenmerken, zoals leeftijd en opleiding wordt in de
analyses weliswaar rekening gehouden maar met andere niet, zoals behandelbaarheid van de aandoening en motivatie. Het kan ook zijn dat het
re-integratie-effect onderschat wordt door correlatie met bovengenoemde
selectiekenmerken. Bedacht moet ook worden dat het aantal cliënten dat
een traject krijgt en een transitie naar WGA 35-80 of naar herstel meemaakt klein is ten opzichte van het totaal aantal waarnemingen. Dit maakt
precieze bepaling van het effect van een traject op een transitie extra
moeilijk.33
We onderzoeken in deze paragraaf:
1. wat de invloed is (op het effect van de inzet van re-integratietrajecten) van het weglaten van WIA-ontvangers wier werkgever voor de
WGA eigenrisicodrager is. De resultaten in Tabel 5.3 zijn gebaseerd
op alle WIA-ontvangers terwijl over de inzet van trajecten alleen informatie beschikbaar is voor degenen die vangnetter zijn, of wier
werkgever bij UWV verzekerd is. Dit kan een verstorend effect op
de uitkomsten hebben;
2. of er sprake is van selectiviteit bij de inzet van re-integratietrajecten. We vergelijken daartoe de transitiekansen van WGA 80-100
naar WGA 35-80 en naar herstel (35-min) van degenen met en
zonder traject en doen een simulatie op basis van de uitkomsten
van stap 1;
3. zo ja, of deze selectiviteit zichtbaar gemaakt kan worden aan de
hand van de beschikbare kenmerken van WIA-ontvangers, te weten: leeftijd, geslacht, opleiding, herkomstgroep, dienstverband,
aantal beperkingen en type gbm;
4. in hoeverre de trajecteffecten afhankelijk zijn van leeftijd, opleiding, herkomstgroep of dienstverband. Door met dergelijke interac-

33

84

In een eerdere analyse, waarin het hebben van een dienstverband buiten beschouwing gelaten was, hadden reguliere trajecten een groot en significant effect op de transitie naar WGA 35-80 en naar herstel. Dit laat de gevoeligheid
zien van de bepaling van het trajecteffect.

Ape

tie-effecten rekening te houden kunnen we nagaan bij welke groepen de inzet van trajecten het meest effectief is;
5. hoe het effect van de inzet van re-integratietrajecten verandert als
rekening gehouden wordt met niet-waargenomen kenmerken waarop mogelijk geselecteerd is en die mogelijk gecorreleerd zijn met
de trajectinzet.

5.3.1 Weglaten eigenrisicodragers
Van het analysebestand van 53.505 niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten is 8.438 (16%) werkzaam bij een WGA eigenrisicodrager. Als deze worden weggelaten en de analyse uit Tabel 5.3 opnieuw wordt gedaan
dan is het resultaat voor de effecten van de re-integratietrajecten zoals in
Tabel 5.5. Deze laat zien dat de verschillen beperkt zijn; sommige worden
iets groter, maar deze veranderingen doen het beeld niet wijzigen.
Tabel 5.5

Trajecteffecten met en zonder weglating van eigenrisicodragers (ERD’ers)

N=53.505 (45.167 zonder
ERD’ers)

Naar IVA

Naar WGA 35-80

Naar herstel

IRO traject met ERD’ers

0,87

1,04

0,99

IRO traject zonder ERD’ers

0,88

1,12

1,00

Regulier traject met ERD’ers

0,89

1,69

1,22

Regulier traject zonder ERD’ers

0,89

1,76

1,22

Overig traject met ERD’ers

0,84

0,47**

0,66**

Overig traject zonder ERD’ers

0,85

0,51**

0,66**

** significant met 99% betrouwbaarheid
* significant met 95% betrouwbaarheid

5.3.2 Simulatie transitiekansen inzet trajecten
Ook al blijkt dat het meenemen van de eigenrisicodragers nauwelijks van
invloed is op de uitkomsten we doen de verdere analyses in deze paragraaf met weglating van de werknemers wier werkgever eigenrisicodrager
is.34 Aan de hand van de gemiddelde kansen in Tabel 5.6 onderzoeken we
in hoeverre er sprake is van selectieve inzet van trajecten. Op basis van
de uitkomsten van de duurmodellen in Bijlage Tabel 5.18 berekenen we
wat de gemiddelde kans is om binnen vijf jaar een transitie van WGA 80100 naar herstel (Tabel 5.6) of naar WGA 35-80 (Tabel 5.7) door te ma34

De uitkomsten van de duuranalyses zonder ERD’ers staan in 5.6 Bijlagetabellen.

Ape

85

ken. We berekenen die gemiddelden afzonderlijk voor de groep voor wie
geen traject is ingezet, voor de groep die een IRO kreeg, voor de cliënten
met een regulier traject en voor degenen met een overig traject. De gemiddelde kans op beëindiging wegens herstel met een traject is groter dan
zonder traject; het verschil is kleiner voor de overige trajecten dan voor
de op re-integratie gerichte IRO en reguliere trajecten (zie eerste kolom
“inclusief traject”).
Tabel 5.6

Gemiddelde kans op beëindiging wegens herstel binnen 5 jaar
met of zonder traject naar type traject
inclusief traject

exclusief traject

Geen traject

0,080

0,080

IRO traject

0,160

0,145

Regulier traject

0,163

0,119

Overig traject

0,110

0,143

Om na te gaan of dit verschil veroorzaakt wordt door gunstige selectie of
door het traject berekenen we de transitiekansen nogmaals maar dan onder de veronderstelling dat degenen met een traject geen traject hadden
gekregen (zie tweede kolom). Daartoe zetten we de betreffende trajectvariabele en de variabele die de tijd tot start van het traject aangeeft op nul.
De gemiddelde transitiekans is dan, vooral bij de reguliere trajecten, aanzienlijk lager (0,119), zij het niet zo laag als bij de groep zonder traject
(0,080). Dit betekent dat de inzet van trajecten voor deze groep een duidelijke meerwaarde heeft maar dat de transitiekansen exclusief traject
toch nog groter zijn die van de groep die geen traject toegekend heeft gekregen. Dit laatste betekent dat er ook gunstige selectie heeft plaatsgevonden, maar het selectie-effect is kleiner dan de toegevoegde waarde
van de trajectinzet. Bij de groep met een IRO traject geldt het omgekeerde: als ze dit traject niet gekregen hadden dan was hun herstelkans nauwelijks lager geweest (0,145 ipv. 0,160). Het selectie-effect is hier dus
veel groter dan de toegevoegde waarde van het traject. Overige trajecten
verlagen de transitiekansen. Het kansverlagende effect van het traject is
hier groter dan het omgekeerde effect van het op nul zetten van de tijd tot
de start van het traject.
In Tabel 5.7 zijn de uitkomsten van dezelfde exercities gedaan maar dan
voor de transitie naar gedeeltelijke arbeidsgeschiktheid. Hieruit blijkt dat
van selectie nauwelijks sprake is. Vooral voor de IRO en reguliere trajecten geldt dat de kans op transitie naar WGA 35-80 zonder traject aanzienlijk kleiner was geweest, bijna zo gering als voor de groep die geen traject
toegekend heeft gekregen.

86

Ape

Tabel 5.7

Gemiddelde kans op overgang naar WGA 35-80 binnen 5 jaar
met of zonder traject, naar type traject
inclusief traject

exclusief traject

Geen traject

0,012

0,012

IRO traject

0,051

0,018

Regulier traject

0,051

0,014

Overig traject

0,022

0,015

5.3.3 Voor wie worden trajecten ingezet?

Algemene kenmerken
In de voorgaande analyse bleek dat er sprake is van een zekere mate van
selectiviteit. Hier gaan we na op welke kenmerken er geselecteerd wordt.
Daartoe laten we in Tabel 5.8 tot en met Tabel 5.12 zien wat de algemene
kenmerken zijn van degenen die een traject zijn gestrat. Allereerst blijkt
9,4% van het totale WIA-bestand tot aan 2011 een traject toegekend gekregen te hebben. Dit percentage is een gemiddelde over de jaargemiddelden in Tabel 5.4.
Tabel 5.8

Inzet traject naar leeftijdscategorie, WGA 80-100, n=48.151

percentages

15 t/m 24

25 t/m 34

35 t/m 44

45 t/m 54

55 t/m 65

Totaal

Geen traject

83,0

86,0

89,1

91,9

96,8

90,6

IRO traject

8,8

6,5

5,2

3,6

1,3

4,3

Regulier traject

3,2

2,9

2,4

2,3

1,3

2,3

Overig traject

5,0

4,6

3,3

2,1

0,7

2,8

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

Totaal

Verder blijken reguliere trajecten het minst voor te komen, minder dan
IRO en overige trajecten. De inzet van trajecten neemt af met de leeftijd.
Voor reguliere trajecten geldt dit minder sterk dan voor IRO’s en overige
trajecten (zie Tabel 5.8).
Mannen starten vaker een traject dan vrouwen. Wat hiervan de oorzaak is,
is onduidelijk. Mogelijk heeft dit te maken met een geringere binding met
het beroepsleven (kleinere banen, korter arbeidsverleden).

Ape

87

Tabel 5.9

Inzet traject naar aantal geslacht, WGA 80-100, n=48.151

Percentages

Vrouw

Man

Totaal

Geen traject

91,4

89,8

90,6

IRO traject

4,2

4,5

4,3

Regulier traject

2,0

2,6

2,3

Overig traject

2,4

3,2

2,8

100,0

100,0

100,0

Totaal

Naarmate de opleiding hoger is komt men vaker in aanmerking voor een
traject. Dit geldt echter niet voor reguliere trajecten: de inzet van deze
trajecten neemt af met het opleidingsniveau.
Tabel 5.10 Inzet traject naar opleidingsniveau, WGA 80-100, n=28.367
percentages

LBO

MBO basis

VWO

HBO/WO

Totaal

Geen traject

91,3

89,1

88,1

88,0

89,5

IRO traject

2,8

5,0

6,0

7,8

4,7

Regulier traject

3,4

2,8

2,6

1,5

2,8

Overig traject

2,5

3,1

3,3

2,8

2,9

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

Totaal

Reguliere werknemers starten aanzienlijk minder vaak een traject dan
vangnetters. Bedacht moet worden dat het hier om door UWV aanbestede
trajecten gaat; eigenrisicodragers zijn hier buiten beschouwing gelaten.
Tabel 5.11 Inzet traject naar herkomstgroep, WGA 80-100, n=38.312
percentages

Reguliere
werknemer

Uitzendkracht

Geen traject

94,0

90,2

90,2

92,2

92,5

92,2

IRO traject
Regulier traject
Overig traject

2,9

4,2

4,9

3,3

3,6

3,7

1,3

2,3

1,9

2,0

2,0

1,7

1,8

3,4

3,0

2,5

1,9

2,4

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

Totaal

EindedienstOverig VangZieke WW’er
verbander
net

Totaal

Van degenen met een dienstverband krijgt 17% een traject toegekend. Bij
degenen zonder dienstverband is dat slechts 8%. Het hebben van een
dienstverband blijkt dus een belangrijk selectiecriterium te zijn, vooral
voor IRO- en overige trajecten.

88

Ape

Tabel 5.12 Inzet traject naar dienstverband, WGA 80-100, n=48.151
percentages

Geen dienstverband Wel dienstverband

Totaal

Geen traject

91,9

83,1

90,6

IRO traject

3,7

8,4

4,3

Regulier traject

2,1

3,1

2,3

Overig traject

2,3

5,4

2,8

100,0

100,0

100,0

Totaal

Inzet trajecten naar gezondheidskenmerken
We verwachtten dat voor degenen met meer beperkingen minder vaak
trajecten zouden worden ingezet. Dit blijkt ook het geval te zijn, zie Tabel
5.13.
Tabel 5.13 Inzet traject naar aantal FML beperkingen, WGA 80-100,
n=34.309
percentages

0 t/m 17

8 t/m 15

16 of meer

Totaal

Geen traject

82,4

84,0

91,4

89,5

IRO traject

8,9

8,1

3,6

4,8

Regulier traject

3,8

3,5

2,4

2,7

Overig traject

4,9

4,4

2,5

3,0

100,0

100,0

100,0

100,0

Totaal

Degenen die bij claimbeoordeling geen benutbare mogelijkheden hadden
starten later aanzienlijk minder vaak een traject, met uitzondering van de
groep die geen arbeidscapaciteit heeft vanwege een ziekenhuisopname.
Tabel 5.14 Inzet traject naar GBM-type, WGA 80-100, n=46.978
Pers/Sociaal Ziekenhuisfunctioneren
opname

Bedlegerig

ADLafhankelijk

Wiss. belastbaar

Totaal

88,5

96,4

97,5

94,2

90,5

6,5

6,2

0,6

1,4

2,7

4,4

2,7

1,6

1,8

0,6

0,0

1,4

2,3

3,0

0,6

3,5

2,5

1,1

1,7

2,8

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

percentages

BM

Geen traject

89,5

96,5

IRO traject

4,8

Regulier traject
Overig traject
Totaal

Trajecten, en dan vooral IRO-trajecten, worden het vaakst ingezet voor
cliënten met objectiveerbare (“harde”) psychische klachten. Voor aandoeningen van de bewegingsorganen en voor de mensen met hart- en vaatziekten of kanker worden (veel) minder vaak trajecten ingezet.

Ape

89

Tabel 5.15 Inzet traject naar diagnose, WGA 80-100, n=41.782
percentages

Hart- vaat en
kanker

Psychisch
zacht

Psychisch
hard

Bewegingsapparaat

Totaal

Geen traject

93,6

89,1

86,9

91,0

90,2

IRO traject

2,7

5,2

6,7

3,9

4,6

Regulier traject

1,6

2,5

1,8

2,8

2,3

Overig traject

2,1

3,1

4,7

2,3

2,9

100,0

100,0

100,0

100,0

100,0

Totaal

Samenvatting: de aard van de selectiviteit
Voor een kleine tien procent van de WGA 80-100 populatie zijn trajecten
ingezet. Blijkbaar ontbreekt het de meeste niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikten aan voldoende benutbare mogelijkheden tot zinvolle
inzet van een traject. Trajecten worden vaker ingezet bij cliënten met een
jongere leeftijd, een hogere opleiding, een dienstverband en een kleiner
aantal beperkingen (FML-score). De selectie op deze kenmerken is aanzienlijk sterker bij IRO- en overige trajecten dan bij reguliere trajecten.
Verder blijken vangnetters vaker een traject toegekend te krijgen dan vaste werknemers. Trajecten worden dus vooral ingezet bij niet-duurzaam
volledig arbeidsongeschikten die kenmerken hebben die de aanwezigheid
van benutbare mogelijkheden indiceren.
5.3.4 Traject-interactie effecten
Om na te gaan of door de bovenbeschreven selectie een groter trajecteffect bereikt wordt, geven we hier de resultaten weer van een versie van
het eerdere model uitgebreid met interactie-effecten. Met behulp van dergelijke interacties kunnen we onderzoeken of het effect van een traject op
de transitiekans voor verschillende selectievariabelen verschillend is en of
er bepaalde kenmerken zijn die het effect van trajecten extra effectief maken. We gaan dit na voor leeftijd (in drie klassen), opleiding (in drie klassen), voor dienstverband en voor herkomstgroep (vast of vangnetter).
De resultaten van het eerdere model, uitgebreid met interactie-effecten
staan in Bijlage Tabel 5.19. Om de interpretatie van deze uitkomsten te
vergemakkelijken geven we ze in Tabel 5.16 weer in de vorm van transitiekansen voor een referentiepersoon met een bepaalde combinatie van
kenmerken. Vervolgens laten we zien hoe de kans verandert als we steeds
één kenmerk veranderen. Een dergelijke presentatie van de uitkomsten
hebben we eerder in par. 4.3 gehanteerd. Als referentiepersoon kiezen we
een vrouwelijke werknemer in de leeftijdsklasse 35-50, met een lagere
beroepsopleiding (LBO), zonder (huidig) dienstverband, met subjectieve
(“zachte”) psychische klachten en 16 of meer beperkingen. Zij heeft geen

90

Ape

traject aangeboden gekregen. De kans van deze referentiepersoon om
binnen vijf jaar een transitie te maken naar WGA 35-80 of naar herstel zijn
met deze combinatie van kenmerken 0,17%, respectievelijk 4,4%.
Tabel 5.16 Kans op transitie binnen 5 jaar naar WGA 35-80 of naar herstel voor verschillende combinaties van kenmerken
35/80

herstel

Referentie (zie boven)

Transitie naar:

0,17%

4,43%

Leeftijd <35

0,13%

5,78%

Leeftijd >=50

0,18%

1,93%

Opleiding midden

0,29%

5,35%

Opleiding hoog

0,38%

6,29%

Man

0,09%

4,92%

Uitzendkracht (UZK)

0,14%

6,47%

Eindedienstverbander (EDV)

0,11%

4,06%

WW’ er

0,08%

4,34%

0,35%

10,50%

0,17%

0,80%

0,17%

1,43%

Dienstverband

0,91%

20,26%

Traject IRO

1,75%

11,55%

Traject Regulier

1,86%

12,80%

Traject Overig

0,59%

6,42%

Traject IRO + leeftijd<35

0,99%

9,37%

Traject Regulier + leeftijd<35

0,90%

9,99%

Traject Overig + leeftijd<35

0,25%

6,31%

Traject IRO + leeftijd>=50

2,76%

9,54%

Traject Regulier + leeftijd>=50

2,86%

6,44%

Traject Overig + leeftijd>=50

0,41%

2,55%

Traject IRO + opleiding midden

3,22%

20,83%

Traject Regulier + opleiding midden

1,99%

18,01%

Traject Overig + opleiding midden

1,12%

6,93%

Traject IRO + opleiding hoog

2,09%

16,02%

Traject Regulier + opleiding hoog

1,67%

15,31%

Traject Overig + opleiding hoog

2,13%

10,44%

Traject IRO + dienstverband

2,23%

22,88%

Traject Regulier + dienstverband

3,68%

34,28%

Traject Overig + dienstverband

1,26%

19,32%

Traject IRO + UZK

0,96%

12,99%

Traject Regulier + UZK

1,95%

18,84%

Traject Overig + UZK

0,54%

8,59%

Traject IRO + EDV

1,09%

10,61%

Traject Regulier + EDV

1,16%

11,76%

Traject Overig + EDV

0,37%

5,88%

FML <8
GBM persoonlijk/sociaal functioneren
GBM ziekenhuisopname

Ape

a

a

91

35/80

herstel

Referentie (zie boven)

Transitie naar:

0,17%

4,43%

Traject IRO + WW

0,79%

11,32%

Traject Regulier + WW

0,84%

12,54%

Traject Overig + WW

0,27%

6,29%

a

geen afzonderlijk effect voor GBM bepaald.

Uit het bovenste deel van Tabel 5.16 zijn de effecten te lezen van een
aantal algemene en gezondheidskenmerken. Leeftijd heeft een sterk negatief effect op de transitie naar herstel, maar heeft nauwelijks invloed op de
transitie naar WGA 35-80. Een hogere opleiding (hoger dan LBO) verhoogt
de transitiekansen. Uitzendkrachten hebben een hogere kans (dan vaste
werknemers) op beëindiging wegens herstel. Gezondheid blijkt vanzelfsprekend een grotere invloed te hebben dan de algemene persoonskenmerken. Zo betekent een lagere FML-score (minder dan 8 beperkingen in
plaats van meer dan 15) een verdubbeling van beide transitiekansen. GBM
bij claimbeoordeling vanwege persoonlijk of sociaal functioneren verlaagt
de transitiekans naar herstel aanzienlijk. Het, nog of weer, hebben van
een dienstverband leidt tot een sterke verhoging van beide transitiekansen.
Het onderste deel van de tabel bevat de enkele en gecombineerde effecten
van de inzet van trajecten. Hieruit kunnen we aflezen voor wie trajecten
het beste werken. De enkelvoudige effecten laten zien dat IRO’s en reguliere trajecten ongeveer even sterk kansverhogend zijn. Deze effecten zijn
nog sterker als trajecten worden ingezet voor mensen met een opleiding
hoger dan LBO en voor degenen die een dienstverband hebben. Voor uitzendkrachten zijn reguliere trajecten extra effectief.35
5.3.5 Correctie voor niet-waargenomen heterogeniteit
In de voorgaande modellen (inclusief interacties) is geen rekening gehouden met verschillen tussen mensen op grond van kenmerken die niet zijn
waargenomen, zoals multiproblematiek, arbeidsmotivatie en arbeidsmogelijkheden Dit is van belang omdat bijvoorbeeld na 1 maand de samenstelling van de groep WGA 80-100 al anders is dan aan het begin: de mensen
met de hoogste kans om de WGA 80-100 te verlaten zijn dan al uitgestroomd naar een andere groep of ze zijn volledig uit de WIA.
35

92

Deze gesimuleerde transitiekansen gelden voor een referentiepersoon met een
(wisselende) combinatie van kenmerken. Deze kunnen niet vergeleken worden
met de simulaties in de tabellen 5.5 en 5.6 omdat daar een gemiddelde is berekend over de gehele populatie WGA 80-100, terwijl maar een beperkt deel van
de WGA 80-100 populatie dezelfde kenmerken heeft als de referentiepersoon.

Ape

De kenmerken die we in de analyses kunnen betrekken zijn afkomstig van
wat in de UWV bestanden geregistreerd wordt. Attitudes en ervaringen
van cliënten worden in die bestanden niet vastgelegd, maar kunnen wel
van invloed zijn op de uitstroomkans. Deze weggelaten kenmerken noemen we niet-waargenomen heterogeniteit. Hiervoor kan door uitbreiding
van het statistische model gecorrigeerd worden. Een dergelijke correctie
kan gevolgen hebben voor de schatting van de effecten.
De resultaten in Tabel 5.16 laten zien dat de inzet van een re-integratietraject een positief effect heeft op transitie van de groep WGA 80-100 naar
WGA 35-80 of naar minder dan 35% arbeidsongeschikt. Omdat de inzet
van een traject samen kan hangen met bijvoorbeeld de arbeidsmotivatie is
het aannemelijk dat deze groep voor het overgrote deel uit mensen met
‘gunstige’ waargenomen en niet waargenomen kenmerken bestaat. Dat wil
zeggen: kenmerken die horen bij een gemiddeld kortere arbeidsongeschiktheidsduur. Het negeren van niet-waargenomen heterogeniteit (nwh)
kan er dan ook toe leiden dat het effect van re-integratietrajecten onjuist
bepaald wordt.
Om rekening te houden met niet-waargenomen heterogeniteit wordt een
(gamma)verdeling verondersteld voor de niet-waargenomen heterogeniteit. De parameter theta geeft de mate van niet-waargenomen heterogeniteit aan tussen de individuen. Hoe groter deze parameter, des te belangrijker niet-waargenomen heterogeniteit is. Deze parameter blijkt vooral
een rol te spelen bij de overgang van WGA 80-100 naar WGA 35-80 (theta=25,49). Zie Bijlage Tabel 5.21.
Correctie voor niet-waargenomen heterogeniteit blijkt een aantal effecten,
waaronder die van de re-integratietrajecten, te versterken. We noemen
een aantal opvallende verschillen:
-

het directe effect van een IRO op de transitie naar 35-min wordt
kleiner en dat van een regulier traject groter;

-

de gecombineerde effecten van de inzet van trajecten en het hebben van een dienstverband worden aanzienlijk groter;

-

ook de gecombineerde effecten van de inzet van trajecten met een
opleiding hoger dan LBO worden groter.

Uit het feit dat de trajecteffecten overwegend groter worden, concluderen
wij dat wat niet is waargenomen vooral kenmerken zijn die negatief correleren met de inzet van trajecten. Als daarmee wel rekening wordt gehouden nemen de meeste effecten immers toe. Het beeld wordt daarmee zuiverder, maar de globale conclusies die we naar aanleiding van Tabel 5.16
trokken veranderen niet.

Ape

93

5.4

Prognoses

We kunnen de modellen die de kans op transitie van WGA 80-100 naar
IVA, WGA 35-80 of naar herstel bepalen, gebruiken voor een prognose van
de omvang en verdeling van de WIA-categorieën tot 205036. Hiertoe gebruiken we in de eerste plaats het geschatte model dat in Tabel 5.3 staat.
Dit beschrijft de determinanten van de transities vanuit de WGA 80/100.
Daarnaast hebben we op basis van de UWV gegevens modellen voor transities bepaald vanuit de andere WIA- categorieën. Deze andere modellen
zijn nodig om een juist beeld te krijgen van de samenstelling van de WIA
in de toekomst, maar behoren niet tot het WGA 80/100 onderzoek. We
maken dus gebruik van de transities vanuit en naar alle WIA- categorieën.
5.4.1 Andere transities vanuit WGA 80-100
In de hier gepresenteerde prognoses veronderstellen we dat de transitiepatronen die door de door ons bepaalde modellen bepaald worden van jaar
op onveranderd blijven. Die patronen omvatten ook andere uitstroommogelijkheden, namelijk overlijden en pensionering bij 65 jaar. We gaan ervan uit dat de samenstelling van de groep die een WGA 80-100 krijgt toegekend gelijk blijft aan de groep die tussen 2006 en eind 2010 een WGA
80-100 toekenning kreeg. Voor deze groep berekenen we het aandeel dat
vóór pensionering een transitie maakt naar de verschillende WIA categorieën en de proportie van mensen die voor pensionering komen te overlijden. 37
In Tabel 5.17 is te zien dat van elke 100 WGA 80-100 toekenningen gemiddeld genomen 30 personen voor het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd (bij 65 jaar) overgaan naar de IVA, 3 personen naar de WGA
35-80, 28 personen herstellen (35-min) en 8 personen voor pensionering
komen te overlijden. De overige 31 personen gaan vanuit de WGA 80-100
met pensioen. In het door ons geconstrueerde prognosemodel houden we
met al deze uitstroommogelijkheden rekening.
36

37

94

In een kennismemo van UWV KM 12/02 wordt eveneens een prognose gemaakt van de verdeling van de WIA- categorieën. Aangezien in dit onderzoek
de nadruk ligt op de WGA 80/100 groep is de hier uitgevoerde analyse daarop
aangepast. In de analyse van UWV worden de WGA 35/80 en WGA 80/100
groep als een geheel geprognosticeerd. Verder worden heropeningen en voorschotten niet meegenomen in deze analyses in tegenstelling tot in de Kennismemo van UWV.
De kans op overlijden vanuit de WGA 80/100 is onderdeel van ander competing
risk model. Overlijden wordt voorspeld uit een veel beperktere set aan determinanten: leeftijd, geslacht en diagnose-categorie. Aangezien de kans op overlijden niet het onderwerp van dit onderzoek is zijn de resultaten van dit model
niet gepresenteerd in deze rapportage.

Ape

Tabel 5.17 Percentages transities na herbeoordeling, of overlijden voor
pensionering, vanuit WGA 80-100.
Naar categorie
Percentage

IVA

WGA 35/80

35-min

Overlijden

30,2%

3,2%

28,0%

8,0%

De percentages in Tabel 5.17 wijken sterk af van die in Tabel 5.1. Het zijn
percentages die op lange termijn gelden (45 jaar). Verschil met Tabel 5.1
is dat in die tabel de daadwerkelijke transities gegeven zijn van de toekenningen tussen 2006 en 2011. Deze personen zijn maximaal 5 jaar gevolgd en dit zijn dus gerealiseerde ‘korte’ termijn overgangen. Een groot
deel van deze personen heeft nog geen transitie gemaakt, maar is ook nog
niet overleden of gepensioneerd. Als we 45 jaar lang de gevonden transitiepatronen van jaar op jaar laten werken vinden we de percentages die in
Tabel 5.17 staan.
5.4.2 Aannames
De prognoses die we hierna rapporteren zijn onder een aantal aannames
gedaan:


Aangezien we geen beschikking hebben over de voorschotten en
heropeningen hebben we een prognose van het aantal toekomstige
WIA-toekenningen nodig om de jaarlijkse aanwas te kunnen inschatten. Daarvoor gebruiken we de prognose van de WIA instroom
tot 2050 van UWV. Vervolgens nemen we de verhouding tussen de
WIA-instroom en de WIA-toekenningen uit het verleden om de toekomstige toekenningen te kunnen prognosticeren. We gaan er bij
deze analyses vanuit dat de verhouding tussen het aantal toekenningen en de omvang van de instroom zoals deze in de eerste 5
jaar van de WIA is geweest, gelijk blijft tot aan 2050.



We nemen aan dat de toekomstige toekenningen per WIA- categorie qua kenmerken eenzelfde verdeling kennen als de populatie
toekenningen tussen 2005 en 2010. Dit betekent dat we geen rekening houden met factoren zoals vergrijzing, flexibilisering van de
arbeidsmarkt of verandering in de samenstelling naar opleidingsniveau.



We nemen aan dat de transities bij herbeoordeling een Weibull verdeling volgen, waarbij de parameters van deze verdeling uitkomst
zijn van het competing risk model van de vorige paragraaf (en van
de extra modellen voor transities vanuit de WGA 35/80 en de IVA).
De aanname dat de verdeling van de transitiekansen een parametrische vorm heeft, die gebaseerd is op 5 bekende WIA-jaren en die

Ape

95

wordt doorgetrokken voor de komende 40 jaar is in deze analyse
bepalend.


We gaan ervan uit dat de pensioenleeftijd 65 jaar blijft. Daarnaast
nemen we aan dat de groep die naar een andere WIA-categorie
overgaat zijn oorspronkelijke overlijdens- en pensioneringskans behoudt.



We nemen aan dat er geen verschil zit in de transitiekansen van
een cliënt die direct in een bepaalde WIA-categorie terechtkomt en
een cliënt die na een herbeoordeling in de desbetreffende categorie
terechtkomt38.

5.4.3 Uitkomsten
Op basis van deze aannames bepalen we voor elk toekomstig jaar welk
deel van de op dat moment zittende WIA-populatie een transitie naar een
andere categorie maakt. Daarnaast bepalen we voor elk jaar welk deel van
de nieuwe toekenningen terechtkomt in de verschillende WIA- categorieën.
Door dit zogeheten ‘stroommodel’ door te trekken tot 2050 kan bepaald
worden hoe de verhouding van de verschillende WIA- categorieën zich in
de komende 40 jaar ontwikkelt en hoe de omvang van de verschillende
groepen zal zijn, gegeven bovenstaande aannames.
In Figuur 5.6 is de geprognosticeerde verdeling van de verschillende WIAcategorieën voor de periode tot 2050 gegeven. Op basis van de gerealiseerde transities bij herbeoordeling in de eerste 5 jaar van de WIA en behoudens bovengenoemde aannames verwachten wij dat de groep volledig
niet-duurzaam arbeidsongeschikten licht afneemt tot een kleine 52% in
2050 en dat het aandeel van de IVA-groep groeit van 26% nu naar 36% in
2050. 39 De gedeeltelijk arbeidsgeschikten nemen af van 21% naar 12%.

38

39

96

De personen die van WIA- categorieën verwisselen behouden wel de verwachte
pensioenleeftijd en overlijdenskans van de oorspronkelijke WIA-categorie. Zowel de verwachte pensioenleeftijd als de overlijdenskans zijn namelijk erg afhankelijk van de leeftijdsverdeling in de verschillende WIA- categorieën
Waarbij we er vanuit gaan dat de toekomstige voorschotten en heropeningen
niet leiden tot een verschuiving van de verdeling in WIA-categorieën.

Ape

Figuur 5.6

5.5

Prognose van het aandeel cliënten in verschillende WIAcategorieën 40

Samenvatting & conclusies

In dit hoofdstuk was de dynamiek van de WGA 80/100 populatie onderwerp van onderzoek. Hiervoor konden we gebruik maken van administratieve bestanden van WIA-toekenningen tussen 2006 en eind 2010, aangevuld met informatie over herbeoordelingen en beëindigingen van de WIAuitkering. Aan de hand van deze bestandsgegevens hebben we de determinanten van transities vanuit de WGA 80/100 kunnen onderzoeken.
Daarbij zijn we uitvoerig ingegaan op de effecten van de inzet van reintegratietrajecten. De uitkomsten van de verschillende analyses zijn ook
gebruikt voor een model waarmee we van het aandeel en de omvang van
de toekomstige WGA 80/100-populatie kunnen ramen.
Meeste transities vanuit WGA 80-100 naar IVA, herstel of pensioen
14% van allen die tussen 2006 en eind 2010 een WGA 80-100 toekenning
kregen, maakt een transitie naar IVA, WGA 35-80 of naar herstel (35min). Over een veel langere termijn (vooruit) bekeken gaan van elke 100

40

Bij deze prognoses is geen rekening gehouden met de groepen heropeningen
en voorschotten. Inclusie van deze groepen bij de prognoses kan invloed hebben op de ontwikkelingen.

Ape

97

WGA 80-100 toekenningen voor hun 65ste gemiddeld 30 personen over
naar de IVA, 3 personen naar de WGA 35-80, 28 personen herstellen (35min) en 8 komen te overlijden. De overige 31 gaan vanuit de WGA 80-100
met pensioen. Vanuit de IVA zijn pensionering en overlijden veruit de belangrijkste oorzaken van beëindiging.
Hoe langer in de WGA 80-100 groep des te groter de IVA-kans en des te
kleiner de herstelkans
De transitiepatronen vanuit WGA 80-100 geven aan dat de kans op toename van de verdiencapaciteit afneemt, en de kans op duurzaam worden
van de volledige arbeidsongeschiktheid toeneemt, naarmate men langer in
de WGA 80-100 verblijft.
Lagere opleiding betekent lagere transitiekansen
Een hogere opleiding, een hoger uurloon of een grotere baan (meer uren
per week werken) leveren een sterk verhoogde kans op transitie naar
WGA 35-80. Mensen met een lage opleiding (LBO of lager) hebben een
kleinere kans op een transitie vanuit de WGA 80-100. Deze uitkomsten
kunnen gezien worden als een weerspiegeling van de loonkundige definitie
van arbeidsongeschiktheid: naarmate de baan groter, of het loon hoger is
is er meer ruimte om verdiencapaciteit te herwinnen.
Sterk compenserend effect van het hebben van een dienstverband
Degenen die nog of weer een dienstverband hebben, hebben een sterk
verhoogde kans op gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid of op herstel. Het
lijkt erop dat het hebben van een dienstverband een indicatie is van kenmerken die buiten beschouwing zijn gebleven maar wel van grote invloed
zijn, zoals toename van de blastbaarheid, motivatie of een sterke band
met de oude werkgever.
Vangnetters en mensen met makkelijk objectiveerbare (“harde”) psychische klachten hebben kleinere transitiekansen
Vangnetters hebben, bij overigens gelijke kenmerken, een lagere kans op
transitie naar WGA 35-80 of naar herstel (muv uitzendkrachten) in de eerste 5 jaar na toekenning van een WGA 80-100 uitkering. Ook de kans op
transitie naar de IVA is voor vangnetters een stuk kleiner is dan voor
werknemers. Vangnetters lijken dus, meer dan vaste werknemers, vast te
zitten in de WGA 80-100 groep.
Ditzelfde geldt voor degenen die in niet-duurzaam volledig arbeidsongeschikt zijn op grond van “harde” psychische klachten. Aan de andere kant
leiden aandoeningen aan het bewegingsapparaat tot een hogere herstelkans.

98

Ape

Re-integratietrajecten
Voor 15% van de WGA 80-100 cliënten wordt door UWV een re-integratie
traject ingezet. Gemiddeld gebeurt dit ruim een jaar na WIA-toekenning.
De inzet van trajecten door eigenrisicodragers blijft in dit onderzoek buiten
beschouwing omdat de UWV bestanden hierover geen informatie bevatten.
IRO trajecten worden bijna twee keer zo vaak ingezet als reguliere trajecten.
Selectieve inzet van trajecten?
Trajecten worden vaker ingezet bij cliënten die jonger zijn, hoger opgeleid,
een dienstverband hebben en een kleiner aantal beperkingen (FML-score).
Bij reguliere trajecten wordt minder is het verschil op deze kenmerken met
degenen voor wie geen traject wordt ingezet minder groot dan bij IRO- en
overige trajecten. Verder blijken vangnetters vaker een traject toegekend
te krijgen dan vaste werknemers.
Trajecten worden ingezet waar dat zinvol is
Zowel IRO’s als reguliere trajecten verhogen de kans op een transitie naar
WGA 35-80 en naar herstel. Deze effecten zijn vooral sterk als trajecten
worden ingezet voor mensen met een opleiding hoger dan LBO en voor
degenen die een dienstverband hebben. De kenmerken van degenen voor
wie vaker een traject wordt ingezet lijken te indiceren dat zij benutbare
mogelijkheden hebben herwonnen die het gebruik van een traject zinvol
maken.
Bij huidige patronen groeit het aandeel IVA ten koste van het aandeel 3580
Uitgaande van de huidige transitiepatronen en een pensioengerechtigde
leeftijd van 65 jaar verschuift de samenstelling van de WIA populatie in de
richting van een grotere proportie IVA en een kleinere proportie WGA 3580. Gebruiken we de uitkomsten van de duuranalyses voor het maken van
prognoses dan blijkt het aandeel van de WGA 80-100 groep nauwelijks af
te nemen en de IVA populatie toe te nemen van 26% nu naar 36% in
2050. De gedeeltelijk arbeidsgeschikten nemen af van 21% naar 12%.

Ape

99

5.6

Bijlagetabellen

Bijlage Tabel 5.18

Determinanten van de duur tot transitie na herbe-

oordeling van WGA 80-100 naar IVA, naar WGA 35-80 dan wel
tot beëindiging wegens 35 min (hazard ratio’s) zonder werknemers van ERD’ers
Leeftijd
Leeftijd kwadraat
Vrouw
Opleiding LBO/basisschool
Opleiding VMBO/MBO basis
Opleiding MBO/VWO/HAVO
Opleiding HBO/WO
Maatmanuurloon
Maatmanuren per week
Dienstverband
Overheid/Onderwijs
Industrie
Winkelbedrijf
Bouw/Hout/Landbouw
Transport
Financiële dienstverlening
Uitzendbedrijven
Gezondheidszorg
Overig bedrijf en beroep
Reguliere werknemer
Uitzendkracht
Eindedienstverbander
Zieke WW’er
Overig Vangnet

Naar IVA
1,08**
1,00**
0,80**
Referentie
1,24**
1,19**
1,22**
1,00
1,00
0,51**
Referentie
1,29**
1,02
1,16
1,23*
1,10
1,01
1,35**
1,10
Referentie
0,68**
0,61**
0,62**
0,59**

Naar WGA 35-80
1,10*
1,00
1,82**
Referentie
1,63**
1,93**
1,69*
1,02**
1,05**
3,56**
Referentie
1,45
1,21
1,46
1,73
1,22
1,12
1,57*
1,26
Referentie
0,75
0,59**
0,41**
0,55*

Naar 35 min
1,12**
1,00**
0,88**
Referentie
1,26**
1,39**
1,37**
0,97**
0,98**
4,23**
Referentie
1,11
0,98
0,92
1,31**
1,08
0,96
1,19*
0,97
Referentie
1,40**
0,87**
0,95
1,02

0 tot 7 beperkingen
8 tot 15 beperkingen
>15 beperkingen
Geen GBM
GBM Pers/Sociaal func.
GBM Ziekenhuisopname
GBM bedlegerig
GBM ADL-afhankelijk
GBM wiss. belastbaarheid
Diagnose overig
Diagnose Hart/Vaat/Kanker
Diagnose Psychisch zacht
Diagnose Psychisch hard
Diagnose Bewegingsapp.
Urenbeperking

Referentie
1,18
1,63**
Referentie
2,84**
3,08**
3,61**
3,31**
2,69**
Referentie
1,43**
0,53**
0,86*
0,96
1,13**

Referentie
0,72**
0,46**
Referentie
Referentie
1,00
0,84
0,77
1,16
1,55**

Referentie
0,74**
0,41**
Referentie
0,18**
0,32**
0,22**
0,24**
0,33**
Referentie
0,75**
1,03
0,74**
1,47**
0,64**

Geen Traject

Referentie

Referentie

Referentie

IRO traject
Regulier traject

0,88
0,89

1,12
1,76*

1,00
1,22

Ape

100

Naar IVA
Overig traject
0,85
Tijd tot start traject
1,00**
Tijd tot start traject kwadraat
1,01**
(1/10.000)
Aantal waarnemingen
45.167

Naar WGA 35-80
0,51**
1,00**
0,97**
31.629

Naar 35 min
0,66**
1,00**
0,96**
45.167

**= significant met 99% betrouwbaarheid; *= significant met 95% betrouwbaarheid

Ape

101

Bijlage Tabel 5.19

Determinanten van de duur tot transitie na herbe-

oordeling van WGA 80-100 naar IVA, naar WGA 35-80 dan wel
tot beëindiging wegens 35 min (hazard ratio’s), zonder werknemers van ERD’ers, met interactie-effecten
Naar IVA
Referentie
1,66**
2,39**
0,80**
Referentie
1,25**
1,19**

Naar WGA 35-80
Referentie
1,36
1,43
1,82**
Referentie
1,70**
2,23**

Naar 35 min
Referentie
0,76**
0,33**
0,90**
Referentie
1,21**
1,43**

1,00
1,00
0,52**
Referentie
1,28**
1,01
1,14
1,22*
1,09
1,00
1,36**
1,10
Referentie
0,67**
0,60**
0,62**
0,58**

1,02**
1,05**
5,39**
Referentie
1,58
1,32
1,58
1,91*
1,25
1,13
1,68*
1,31
Referentie
0,79
0,62**
0,45**
0,61

0,97**
0,98**
4,99**
Referentie
1,13
1,01
0,94
1,30**
1,10
0,99
1,19*
0,98
Referentie
1,48**
0,91
0,98
1,11

0 tot 7 beperkingen
8 tot 15 beperkingen
>15 beperkingen
Geen GBM
GBM Pers/Sociaal func.
GBM Ziekenhuisopname
GBM bedlegerig
GBM ADL-afhankelijk
GBM wiss. belastbaarheid
Diagnose overig
Diagnose Hart/Vaat/Kanker
Diagnose Psychisch zacht
Diagnose Psychisch hard
Diagnose Bewegingsapp.
Urenbeperking

Referentie
1,18
1,64**
Referentie
2,87**
3,11**
3,61**
3,33**
2,73**
Referentie
1,43**
0,53**
0,85**
0,95
1,12**

Referentie
0,71**
0,49**
Referentie
Referentie
0,98
0,89
0,79
1,14
1,57**

Referentie
0,74**
0,41**
Referentie
0,18**
0,32**
0,22**
0,24**
0,32**
Referentie
0,74**
1,06
0,79**
1,47**
0,65**

Geen Traject
IRO traject
Regulier traject
Overig traject
Tijd tot start traject
Tijd tot start traject kwadraat
(1/10.000)

Referentie
0,68
1,76
0,58
1,00**

Referentie
2,22
2,61
0,49
1,01**

Referentie
0,97
1,05
0,66
1,00**

1,01**

0,97**

0,96**

Leeft.1: <35 jaar
Leeft.2: 35 t/m 49 jaar
Leeft.3: >49 jaar
Vrouw
Opl.1: LBO/basisschool
Opl.2: VMBO/MBO basis
Opl.3: MBO/VWO/HAVO
/HBO/WO
Maatmanuurloon
Maatmanuren per week
Dienstverband
Overheid/Onderwijs
Industrie
Winkelbedrijf
Bouw/Hout/Landbouw
Transport
Financiële dienstverlening
Uitzendbedrijven
Gezondheidszorg
Overig bedrijf en beroep
Reguliere werknemer
Uitzendkracht
Eindedienstverbander
Zieke WW’er
Overig Vangnet

Ape

102

IRO traject x opl.2
IRO traject x opl.3
Regulier traject x opl.2
Regulier traject x opl.3
Overig traject x opl.2
Overig traject x opl.3
IRO traject x leeft.2
IRO traject x leeft.3
Regulier traject x leeft.2
Regulier traject x leeft.3
Overig traject x leeft.2
Overig traject x leeft.3
IRO traject x dienstvb
Regulier traject x dienstvb
Overig traject x dienstvb
IRO traject x vangnetter
Regulier traject x vangnetter
Overig traject x vangnetter
Aantal waarnemingen

Naar IVA

Naar WGA 35-80

Naar 35 min

1,30
1,46
0,59*
0,54*
0,63
0,80
1,30
0,61
0,71
0,81
1,85
1,20
0,41**
0,74
1,96
1,48
1,20
0,86

1,09
0,54*
0,63
0,40**
1,12
1,62
1,30
1,96
1,53
2,25
1,78
1,16
0,24**
0,37**
0,39**
0,69
1,32
1,16

1,57**
0,99
1,20
0,85
0,89
1,16
1,64**
3,12**
1,71**
1,93*
1,34
1,21
0,42**
0,61**
0,65**
0,77
1,03
0,92

45.167

31.629

45.167

**= significant met 99% betrouwbaarheid; *= significant met 95% betrouwbaarheid

Ape

103

Bijlage Tabel 5.20

Determinanten van de duur tot transitie na herbe-

oordeling van WGA 80-100 naar IVA, naar WGA 35-80 dan wel
tot beëindiging wegens 35 min (hazard ratio’s), zonder werknemers van ERD’ers, met interactie-effecten en nietwaargenomen heterogeniteit
Naar IVA
Referentie
2,07**
3,95**
0,69**
Referentie
1,52**

Naar WGA 35-80
Referentie
1,36
1,51
2,40**
Referentie
2,11**

Naar 35 min
Referentie
0,68**
0,26**
0,84**
Referentie
1,22*

1,29*

2,91**

1,50**

1,01
1,00
0,40**
Referentie
1,30
0,92
1,08
1,06
1,08
0,99
1,34*
1,03
Referentie
0,59**
0,50**
0,51**
0,52**

1,06**
1,07**
9,90**
Referentie
2,08*
1,54
2,06
2,96**
1,22
1,44
1,73
2,12*
Referentie
0,79
0,52*
0,36**
0,65

0,96**
0,98**
6,58**
Referentie
1,19
1,01
0,96
1,34*
1,09
1,01
1,22
0,97
Referentie
0,64**
0,98
1,06
1,14

0 tot 7 beperkingen
8 tot 15 beperkingen
>15 beperkingen
Geen GBM
GBM Pers/Sociaal func.
GBM Ziekenhuisopname
GBM bedlegerig
GBM ADL-afhankelijk
GBM wiss. belastbaarheid
Diagnose overig
Diagnose Hart/Vaat/Kanker
Diagnose Psychisch zacht
Diagnose Psychisch hard
Diagnose Bewegingsapp.
Urenbeperking

Referentie
1,40
2,15**
Referentie
5,24**
6,29**
6,75**
9,27**
4,97**
Referentie
1,74**
0,33**
0,69**
0,85
1,20*

Referentie
0,41**
0,25**
Referentie
Referentie
1,07
1,00
0,81
1,32
1,65**

Referentie
0,68**
0,33**
Referentie
0,11**
0,23**
0,16**
0,16**
0,24**
Referentie
0,71**
1,05
0,75**
1,50**
0,59**

Geen Traject
IRO traject
Regulier traject
Overig traject
Tijd tot start traject

Referentie
0,64
2,23
0,48
1,00**

2,23
1,83
0,35
1,01
0,96**

Referentie
0,95
1,02
0,67
1,00**

Leeft.1: <35 jaar
Leeft.2: 35 t/m 49 jaar
Leeft.3: >49 jaar
Vrouw
Opl.1: LBO/basisschool
Opl.2: VMBO/MBO basis
Opl.3: MBO/VWO/HAVO
/HBO/WO
Maatmanuurloon
Maatmanuren per week
Dienstverband
Overheid/Onderwijs
Industrie
Winkelbedrijf
Bouw/Hout/Landbouw
Transport
Financiële dienstverlening
Uitzendbedrijven
Gezondheidszorg
Overig bedrijf en beroep
Reguliere werknemer
Uitzendkracht
Eindedienstverbander
Zieke WW’er
Overig Vangnet

104

Ape

Naar IVA

Naar WGA 35-80

Naar 35 min

Tijd tot start traject kwadraat
(1/10.000)

1,02**

2,23**

0,95**

IRO traject x opl.2
IRO traject x opl.3
Regulier traject x opl.2
Regulier traject x opl.3
Overig traject x opl.2
Overig traject x opl.3
IRO traject x leeft.2
IRO traject x leeft.3
Regulier traject x leeft.2
Regulier traject x leeft.3
Overig traject x leeft.2
Overig traject x leeft.3
IRO traject x dienstvb
Regulier traject x dienstvb
Overig traject x dienstvb
IRO traject x vangnetter
Regulier traject x vangnetter
Overig traject x vangnetter

1,67
1,51
0,41
0,49
0,50
0,82
1,47
0,37
0,57
0,73
2,24
1,57
0,32
0,83
2,85
1,62
1,48
0,96

1,49
0,81
0,85
0,41
0,89
1,50
1,26
1,70
1,22
6,19
2,91
0,89
0,09**
0,34
0,22
0,54
1,87
1,13

1,71**
0,98
1,28
0,77
0,83
1,11
1,91**
3,90**
1,92**
2,03*
1,48
1,23
0,35**
0,55**
0,64
0,70
1,07
0,81

Theta
(niet-waargenomen
heterogeniteit)

12,60**

24,22***

2,43***

Aantal waarnemingen

45.167

31.629

45.167

**= significant met 99% betrouwbaarheid; *= significant met 95% betrouwbaarheid

Ape

105

Bijlage Tabel 5.21

Kans op transitie binnen 5 jaar naar WGA 35-80 of

naar 35-min voor verschillende combinaties van kenmerken
(incl. nwh)
35/80

35 -min

Referentie (zie boven)

Transitie naar:

0,11%

4,51%

Leeftijd <35

0,80%

6,54%

Leeftijd >=50

0,10%

1,75%

Opleiding midden

0,20%

5,50%

Opleiding hoog

0,30%

6,71%

Man

0,04%

5,32%

Uitzendkracht

0,09%

7,31%

Eindediensverbander

0,06%

4,40%

WW’er

0,04%

4,77%

FML <8

0,43%

13,04%

GBM persoonlijk/sociaal functioneren

0,11%

0,52%

GBM ziekenhuisopname

0,11%

1,06%

Dienstverband

1,06%

26,20%

Traject IRO

1,51%

7,52%

Traject Regulier

1,25%

14,77%

Traject Overig

0,65%

7,56%

Traject IRO + leeftijd<35

1,12%

10,83%

Traject Regulier + leeftijd<35

0,76%

11,47%

Traject Overig + leeftijd<35

0,21%

7,50%

Traject IRO + leeftijd>=50

2,84%

11,02%

Traject Regulier + leeftijd>=50

6,91%

6,26%

Traject Overig + leeftijd>=50

0,53%

2,46%

Traject IRO + opleiding midden

5,88%

26,98%

Traject Regulier + opleiding midden

3,90%

22,14%

Traject Overig + opleiding midden

1,45%

7,69%

Traject IRO + opleiding hoog

4,41%

19,86%

Traject Regulier + opleiding hoog

2,91%

16,84%

Traject Overig + opleiding hoog

3,46%

12,33%

Traject IRO + dienstverband

1,39%

29,13%

Traject Regulier + dienstverband

4,21%

43,83%

Traject Overig + dienstverband

1,43%

28,12%

Traject IRO + UZK

0,64%

15,74%

Traject Regulier + UZK

1,84%

16,70%

Traject Overig + UZK

0,58%

9,94%

Traject IRO + EDV

0,42%

9,66%

Traject Regulier + EDV

1,21%

10,27%

Traject Overig + EDV

0,38%

6,02%

Traject IRO + WW

0,29%

10,44%

Traject Regulier + WW

0,84%

11,10%

Traject Overig + WW

0,26%

6,52%

106

Ape

Ape

107

6

RETOURSTROOM

6.1

Inleiding

Uit onderzoek van UWV41 blijkt dat het aantal hernieuwde WIA-aanvragen,
absoluut en als percentage van het totaal aantal WIA-aanvragen, tussen
2006 en 2009 fors steeg. Die toename draagt bij aan een toename van de
instroom in de WIA omdat ze de totale instroom vergroten en omdat hernieuwde aanvragen minder vaak worden afgewezen dan eerste beslissingen.
In de volgende gevallen kan men een hernieuwde aanvraag indienen zonder het doorlopen van de wachttijd van twee jaar na afwijzing van een
eerdere beschikking:
-

verergering van oorspronkelijke klachten binnen een termijn van vijf
jaar na de eerste claimbeoordeling;

-

ontstaan van nieuwe medische problematiek binnen vier weken na de
eerste claimbeoordeling;

-

afwijzing van verkorte wachttijd IVA, waarna aan het einde van de
wachttijd een nieuwe aanvraag plaatsvindt. Deze mogelijkheid om IVA
versneld aan te vragen bestaat alleen voor reguliere werknemers, niet
voor vangnetters.

In dit hoofdstuk gaan we na in hoeverre de kenmerken van degenen die
een hernieuwde aanvraag doen afwijken van degenen die een eerste aanvraag doen. In het bijzonder willen we onderzoeken of de hogere toekenningskans van degenen die een hernieuwde aanvraag doen het gevolg is
van verergering van de klachten en daarmee conform de criteria zijn.
Om dit te kunnen onderzoeken heeft UWV een databestand van alle claimbeoordelingen tussen 1 januari 2006 en 1 juli 2011 samengesteld. Daarin
kan onderscheid gemaakt worden tussen eerste en hernieuwde aanvragen.
In paragraaf 5.2 gaan we in op de verschillen tussen eerste en hernieuwde
aanvragen. We schenken daarbij zo uitvoerig mogelijk aandacht aan gezondheidskenmerken. Paragraaf 5.3 laat de verschillen tussen vaste werknemers en vangnetters zien. In paragraaf 5.4 vatten we de uitkomsten
van de analyse samen.

41

UWV Kennismemo’s 10/6 en 10/7.

Ape

109

6.2

Verschillen tussen eerste en hernieuwde aanvragen

6.2.1 Ontwikkeling
Tabel 6.1 toont het aantal WIA aanvragen uitgesplitst naar eerste en hernieuwde aanvragen in de periode 2006-2011. Het aantal hernieuwde aanvragen neemt in de periode 2006-2011 sneller toe dan het aantal eerste
aanvragen, omdat de groep die in aanmerking komt voor een hernieuwde
aanvraag elk jaar groter wordt. Dit is het natuurlijke gevolg van ingroei
van een nieuwe regeling. Dit ingroei-effect duurt vijf jaar: iemand wiens
aanvraag is afgewezen kan immers tot vijf jaar na de afwijzing een hernieuwde aanvraag indienen wanneer er sprake is van een verergering van
de oorspronkelijke klachten.
In 2006 bedroeg het aantal hernieuwde aanvragen 1,3% van het totaal
aantal aanvragen. Dit percentage groeit van 2006 op 2007 het sterkst
(toename van 185%). Zowel voor de eerste als de hernieuwde aanvragen
geldt dat het aantal aanvragen in 2010 een stuk hoger ligt dan in de periode hiervoor.
Tabel 6.1

Aanvragen WIA uitkering gesplitst in eerste en hernieuwde
aanvragen, 2006 t/m 2011
2006

2007

2008

2009

2010

2011a

Totaal aanvragen

35.156

37.124

39.691

40.740

54.244

28.355

Eerste aanvragen

34.704

35.740

37.262

37.587

49.191

25.386

% van totaal

98,7

96,3

93,9

92,3

90,7

89,5

Hernieuwde aanvragen

452

1.384

2.429

3.153

5.053

2.969

% van totaal

1,3

3,7

6,1

7,7

9,3

10,5

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni

Bron: UWV, bewerking Ape

Tabel 6.2 geeft van de eerste en hernieuwde aanvragen weer hoe de onderverdeling naar type aanvraag is. Bij een eerste aanvraag gaat het om
persoenen die de gehele wachttijd hebben doorlopen en om werknemers
die een aanvraag voor een verkorte wachttijd voor de IVA doen. Het aandeel aanvragen voor een verkorte wachttijd van de IVA is zeer gering en,
op het aanloopjaar 2006 na, vrij stabiel tussen de 1,5% tot 1,7%.
Bij de hernieuwde aanvragen gaat het om aanvragers die bij de eerste
aanvraag als 35-minner zijn beoordeeld, om aanvragen die om overige
redenen zijn afgewezen en om afgewezen aanvragen voor de verkorte

110

Ape

wachttijd voor de IVA. De afgewezen aanvragen om overige redenen betreffen voor een deel personen die geschikt zijn bevonden voor eigen werk
of hersteld zijn voor einde wachttijd. Voor een belangrijk deel bevat deze
categorie echter ook de 35-minners.42
Tabel 6.2

Aanvragen WIA uitkering gesplitst naar uitkomstgroep, 2006
t/m 2011
2006

2007

2008

2009

2010

2011a

Uitkomst eerste aanvraag:

34.704

35.740

37.262

37.587

49.191

25.386

Afwijzing 35-min (%)

40,7

39,0

36,9

34,2

35,2

37,2

Afwijzing overig of onbekend (%)

7,8

4,8

4,9

5,9

6,1

4,3

Toekenning WIA (%)

50,7

54,8

56,5

59,4

57,3

56,8

Afwijzing IVA-verkort (%)

0,9

1,5

1,6

1,7

1,4

1,7

Hernieuwde aanvragen
van:
35-minners (%)

452

1.384

2.429

3.153

5.053

2.969

55,1

65,0

67,6

73,2

68,5

67,6

overig (%)

25,9

15,8

14,0

12,7

19,7

21,4

IVA verkort (%)

19,0

19,2

18,4

14,1

11,9

11,0

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
Bron: UWV, bewerking Ape

Het merendeel (ca. 68%) van de hernieuwde aanvragen zijn aanvragen
van 35-minners waarvan de klachten zijn verergerd of die nieuwe klachten
hebben gekregen. Gezien het beperkte aandeel van overige redenen als
afwijzingsgrond is het percentage dat hernieuwd een aanvraag doet vrij
groot (en toenemend vanaf 2007). Het aandeel hernieuwde aanvragen van
werknemers waarvan de aanvraag voor de verkorte wachttijd voor de IVA
is afgewezen is afgenomen van 19% in 2006 naar 11% in 2011. Dit is een
relatieve afname: het aandeel neemt af omdat de andere groepen in omvang (meer) toenemen. De aantallen zelf zijn stabiel.
In de hiernavolgende analyses nemen we alleen eerste aanvragen en hernieuwde aanvragen van de groep 35-minners en van de groep met een
afwijzing om overige redenen mee. Daarbij laten we de groep IVA verkort
buiten beschouwing omdat dit een kleine, en sterk afwijkende groep werknemers betreft.

42

Bij niet iedere afwijzing wordt de afwijzingsredenen ingevuld).

Ape

111

6.2.2 Toekenningen
Tabel 6.3 geeft een overzicht van de ontwikkeling van toekenningen van
eerste en hernieuwde aanvragen. Het percentage toegekende hernieuwde
aanvragen ligt weliswaar hoger dan dat van de eerste aanvragen, maar
beide toekenningspercentages groeien naar elkaar toe. Het verschil neemt
af van 14 procentpunt in 2006 naar 4,5 procentpunt in 2011. Opvallend is
dat het toekenningspercentage in 2010 en 2011 bij de hernieuwde aanvragen lager ligt dan in de jaren hiervoor.
Tabel 6.3

Aanvragen gesplitst in toekenningen en afwijzingen voor eerste en hernieuwde aanvragen, 2006 t/m 2011
2006

2007

2008

2009

2010

2011a

34.704

35.740

37.262

37.587

49.191

25.386

Toekenningen (%)

50,7

54,7

56,6

58,2

57,3

56,7

Hernieuwde aanvragen
totaal

366

1.118

1.982

2.708

4.453

2.642

Toekenningen (%)

65,0

67,0

67,4

69,2

62,4

61,2

Eerste aanvragen totaal

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni, het toekenningspercentage bij eerste aanvragen en
hernieuwde aanvragen verschilt elk jaar significant van elkaar (P-waarde 0,00),
Bron: UWV, bewerking Ape

Demografische kenmerken
Tabel 6.4

Toekenningen naar opleidingsniveau voor eerste en hernieuwde aanvragen, 2006 t/m 2011

Toekenning:

2006

2007

2008

2009

2010

2011a

Bij eerste aanvraag

17.586

19.548

21.079

21.875

28.169

14.405

Ontbrekende waarden

6.175

7.023

7.585

7.652

9.738

4.954

Ongeschoold (%)

30,7

31,3

29,6

28,8

28,9

27,8

Laag (%)

42,8

42,0

43,3

44,7

43,4

44,0

Midden (%)

14,5

14,0

14,6

13,7

14,1

15,2

Hoog (%)
Bij hernieuwde aanvraag

12,1

12,7

12,5

12,8

13,6

13,0

238

749

1.335

1.875

2.777

1.616

Ontbrekende waarden

99

287

520

647

944

528

Ongeschoold (%)

36,7

31,6

29,2

29,8

29,4

28,1

Laag (%)

36,7

47,6

49,3

52,5

49,2

51,3

Midden (%)

13,7

12,8

14,1

10,8

13,1

12,7

Hoog (%)

13,0

8,0

7,4

6,9

8,4

7,9

Aantallen 2011 zijn tot en met juni.
Ongeschoold is geen basisopleiding, laag is maximaal vmbo of basis mbo, midden is mbo of
havo/vwo en hoog is HBO of WO.
Bron: UWV, bewerking Ape
a

112

Ape

Naar leeftijd en geslacht verschillen personen van wie de hernieuwde aanvraag is toegekend nauwelijks van degenen bij eerste aanvraag een toekenning hebben gekregen. Vrouwen zijn (in 2011) bij beide groepen iets in
de meerderheid, en de gemiddelde leeftijd ligt op ruim 46 jaar.
Wat betreft opleidingsniveau zien we wel verschillen. Tabel 6.4 geeft de
toekenningen naar opleidingsniveau weer, voor zover de opleiding bekend
is. Bij de retourstroom is de opleiding veel vaker bekend dan bij de directe
toekenningen. Het opleidingsniveau van degenen die bij hernieuwde aanvraag een toekenning krijgen ligt lager dan bij eerste aanvraag. Het aandeel van de twee laagste onderwijsniveaus (zonder startkwalificatie) is
72% bij de directe toekenningen en 80% bij de hernieuwde toekenningen.
Dit verschil is statistisch significant. Een mogelijke verklaring is dat laag
opgeleiden bij dezelfde FML-beperkingen, een grotere kans op afwijzing
hebben dan hoog opgeleiden. Dit betekent dat 35-minners met een laag
opleidingsniveau gemiddeld genomen meer beperkingen hebben dan degenen met een hoog opleidingsniveau, wat weer een grotere kans op verdere verslechtering met zich meebrengt. Verderop in dit hoofdstuk onderzoeken we of we dit vermoeden met cijfers kunnen onderbouwen.
WIA categorie
Zoals tabel 6.5. toont, is bij hernieuwde aanvragen de uitslag van de
claimbeoordeling significant vaker WGA 80-100 dan bij eerste aanvragen
(64% versus 51% in 2011) en minder vaak IVA (23% versus 15% in
2011).
Tabel 6.5

Toekenningen naar WIA-categorie voor eerste en hernieuwde
aanvragen, 2006 t/m 2011

Toekenning:

2006

2007

2008

2009

2010

2011a

Bij eerste aanvraag

17.586

19.548

21.079

21.875

28.169

14.405

WGA 35-80 (%)

17,1

19,7

20,6

21,1

24,2

25,8

WGA 80-100 (%)

61,8

59,0

57,7

55,5

51,4

51,2

IVA (%)

21,1

21,3

21,8

23,4

24,4

23,0

Bij hernieuwde
aanvraag

238

749

1.335

1.875

2.777

1.616

WGA 35-80 (%)

13,0

13,4

14,3

15,4

18,1

21,2

WGA 80-100 (%)

81,5

78,1

75,5

71,6

66,4

63,7

IVA (%)

5,5

8,5

10,2

13,1

15,5

15,0

Aantallen 2011 zijn tot en met juni.
De verdeling over de WIA-klassen bij eerste aanvragen en hernieuwde aanvragen verschilt
significant van elkaar (P-waarde 0,00). In 2006 is dit het geval bij de WGA 35-80 met Pwaarde 0,05.
Bron: UWV, bewerking Ape
a

Ape

113

6.2.3 Hoofddiagnose en comorbiditeit
De retourstroom heeft vaker klachten aan het bewegingsapparaat, en
minder vaak hart- en vaatziekten of kanker. Ook is bij hernieuwde aanvragers meer sprake van comorbiditeit. In 2011 is er bij hernieuwde aanvragen in 62% van de gevallen sprake van comorbiditeit, terwijl dit aandeel bij de eerste aanvragen op 55% ligt. Dit verschil is in de loop van de
jaren toegenomen.
Tabel 6.6

Diagnose* en comorbiditeit van de groep van wie de eerste
aanvraag is afgewezen en de hernieuwde aanvraag is toegekend 2006 t/m 2011
2006-2011a

Eerste, afgewezen aanvragen

8.138

Ontbrekende waarden

1.802

Hart- en vaatziekten of kanker (%)

15,6

Psychisch - relatief makkelijk objectiveerbaar (%)

2,4

Psychisch - minder makkelijk objectiveerbaar (%)

24,9

Bewegingsapparaat - relatief makkelijk objectiveerbaar (%)

25,1

Bewegingsapparaat - minder makkelijk objectiveerbaar (%)

13,1

Ontbrekende waarden

2.243

Comorbiditeit (%)

46,7

Toegekende, hernieuwde aanvragen

8.138

Ontbrekende waarden (%)

11

Hart- en vaatziekten of kanker (%)

19,2

Psychisch - relatief makkelijk objectiveerbaar (%)

4,0

Psychisch - minder makkelijk objectiveerbaar (%)

27,6

Bewegingsapparaat - relatief makkelijk objectiveerbaar (%)

25,3

Bewegingsapparaat - minder makkelijk objectiveerbaar (%)

11,1

Ontbrekende waarden

65

Comorbiditeit (%)

58,5

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
*De diagnosegroepen onbekend en overig worden niet in de tabel getoond
De verdeling over de diagnosegroepen bij eerste aanvragen en hernieuwde aanvragen verschilt significant van elkaar (P-waarde 0,00). Het verschil in diagnosegroep bewegingsapparaat is significant met een P-waarde van 0,01.
Bron: UWV, bewerking Ape

In Tabel 6.6 worden alle personen wier eerste aanvraag is afgewezen en
die met succes een hernieuwde aanvraag hebben gedaan over de jaren
heen samengenomen. Aldus krijgen we een direct inzicht in de verandering van de diagnoseverdeling en de comorbiditeit tussen de eerste, afgewezen aanvraag en de toekenning bij hernieuwde aanvraag. We kunnen
daarmee de vraag beantwoorden in hoeverre hernieuwde aanvragen ge-

114

Ape

daan worden door cliënten bij wie de diagnose veranderd is of bij wie vaker sprake is van samenloop van verschillende diagnoses (comorbiditeit).
De diagnoseverdeling verandert (significant) in de richting van “harde” diagnoses (hart- en vaatziekten en kanker) en van een grotere proportie
psychische ziekten. Bij deze laatste diagnoses gaat het vooral om mensen
met een minder makkelijk objectiveerbare diagnose. Dit geldt zowel bij de
aanvankelijke afwijzing als bij de latere toekenning. Daarnaast ontstaat
tussen de eerste, afgewezen aanvraag en de latere toekenning meer comorbiditeit. Dat is niet verwonderlijk want een van de redenen dat UWV
een nieuwe aanvraag met verkorte wachttijd in behandeling neemt, is het
ontstaan van nieuwe klachten.
Tabel 6.7

Duur tussen eerste en hernieuwde aanvraag van personen
wier hernieuwde aanvraag is toegekend, naar diagnose* en
comorbiditeit, 2006 t/m 2011
2006-2011a
<6 mnd. 6 mnd. - 1 jr. 1 jr. - 2 jr.

> 2 jr.

Toegekende hernieuwde aanvragen

1.943

1.716

1.647

2.821

Hart- en vaatziekten of kanker (%)

20,5

20,2

18,8

17,8

3,9

4,7

3,3

4,0

26,3

27,3

26,3

29,5

25,1

24,3

26,8

25,1

11,2

10,9

11,7

10,8

53,0

53,6

57,6

65,7

Psychisch - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - relatief
makkelijk objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - minder
makkelijk objectiveerbaar (%)
Comorbiditeit (%)
a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
* De diagnosegroepen onbekend en overig worden niet in de tabel getoond
Bron: UWV, bewerking Ape

Voor hetzelfde cohort bekijken we in Tabel 6.7 de duur tussen de afgewezen eerste en de toegewezen hernieuwde aanvraag. Lange duren (> 2
jaar) komen het meest voor (35%). Daarna volgen korte duren (< 6
maanden) met 24%43. Hoe langer de hernieuwde aanvraag wordt uitgesteld, hoe meer comorbiditeit en hoe minder “gemakkelijk objectiveerbare”
ziekten: de proportie hart- en vaatziekten en kanker neemt af en het aandeel moeilijk objectiveerbare psychische ziekten neemt iets toe.
43

Korte duren zijn oververtegenwoordigd omdat onze gegevens 1 juli 2011 lopen. Als bijvoorbeeld na een afgewezen aanvraag in 2011 een hernieuwde
aanvraag geobserveerd is kan er maximaal een periode van een half jaar verstreken zijn. De hernieuwde aanvragen die nog later volgen worden niet geobserveerd.

Ape

115

6.2.4 Beperkingen
Ook wat betreft de typen beperkingen zien we verschillen tussen eerste en
hernieuwde toekenningen (tabel 6.8). Degenen die een hernieuwde aanvraag krijgen toegekend hebben vaker fysieke beperkingen dan degenen
die direct een uitkering toegekend krijgen. Wel neemt het aandeel fysieke
beperkingen bij de toegekende hernieuwde aanvragen in de loop van de
tijd af, waardoor het verschil met directe toekenningen kleiner wordt. De
afname van het aandeel fysieke beperkingen bij de hernieuwde aanvragen
hangt samen met een toename van combinaties van fysieke en psychische
beperkingen. Bij directe toekenningen zien we deze toename niet; in deze
groep zijn er relatief meer psychische beperkingen.
Tabel 6.8

Toekenningen naar type beperking, gemiddelde FML-score en
proportie GBM voor eerste en hernieuwde aanvragen, 2006
t/m 2011
2006

2007

2008

2009

2010

2011a

Eerste aanvragen

17.586

19.548

21.079

21.875

28.169

14.405

Ontbrekende waarden

4.254

4.739

5.167

5.460

7.163

3.718

Psychisch (%)

19,6

18,9

18,3

18,1

16,9

17,9

Fysiek (%)

35,2

34,6

34,6

35,5

36,9

36,4

Combinatie (%)

42,3

43,4

44,1

43,7

43,2

43,0

Gemiddelde FML score

18,4

18,7

18,7

18,8

18,4

18,2

Proportie GBM

23,1

22,9

22,5

22,6

23,1

23,0

Hernieuwde aanvragen

238

749

1.335

1.875

2.777

1.616

Ontbrekende waarden

59

196

350

451

660

382

Psychisch (%)

18,3

16,3

14,4

13,9

13,4

12,0

Fysiek (%)

51,5

44,9

44,2

41,8

44,3

40,8

Combinatie (%)

26,0

34,0

38,5

41,4

39,5

43,9

Gemiddelde FML score

15,1

16,4

17,4

18,4

17,9

18,3

Proportie GBM

28,1

25,6

25,9

23,5

23,1

23,1

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
De verschillen naar type beperking tussen toekenningen van eerste aanvragen en hernieuwde
aanvragen verschillen in 2007 en 2008 significant van elkaar met een P-waarde van tussen
de 0,00 en 0,04, met uitzondering van de gemiddelde FML-score. De verschillen in 2009 en
2010 zijn significant met een P-waarde tussen de 0,00 en 0,03, behalve voor de gemiddelde
FML-score en de proportie GBM. In 2011 verschillen alleen het aandeel met fysieke klachten
en het aandeel met psychische klachten significant met een P-waarde van 0,00.
Bron: UWV, bewerking Ape

Een andere indicator voor beperkingen is de gemiddelde FML-score. Dit is
het gemiddelde aantal beperkingen dat door een VA in de functionele mogelijkhedenlijst wordt vastgelegd. Deze score is bij degenen waarvan de

116

Ape

hernieuwde aanvraag is toegekend tot 2011 lager dan bij de directe toekenningen.
Als laatste indicator is in Tabel 6.8 de variabele “ geen benutbare mogelijkheden” (GBM) opgenomen. Dit is een krachtige maat voor de ernst van
de klachten op het moment van beoordeling van de aanvraag. Directe toekenningen kenmerken zich door een stabiel percentage van 23% GBM. Bij
hernieuwde toekenningen neemt dit percentage af van 28% in 2006 naar
23% in de jaren 2009-2011. Naarmate het aantal hernieuwde aanvragen
toeneemt blijkt het verschil in proportie GBM te verdwijnen.
Tabel 6.9

Type beperking, gemiddelde FML-score en proportie GBM van
de groep van wie de eerste aanvraag is afgewezen en de hernieuwde aanvraag is toegekend, 2006 t/m 2011
2006-2011a

Eerste aanvragen

8.138

Ontbrekende waarden

2.366

Psychisch (%)

13,7

Fysiek (%)

54,9

Combinatie (%)

22,7

Gemiddelde FML score

12,4

Ontbrekende waarden

2.240

Proportie GBM44

2,1

Hernieuwde aanvragen

8.138

Ontbrekende waarden

2.006

Psychisch (%)

14,1

Fysiek (%)

43,3

Combinatie (%)

39,4

Gemiddelde FML score

17,7

Ontbrekende waarden

62

Proportie GBM

24,1

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
De verdeling over de diagnosegroepen bij eerste aanvragen en hernieuwde aanvragen verschilt significant van elkaar (P-waarde 0,00), behalve de diagnosegroep psychisch.
Bron: UWV, bewerking Ape

In Tabel 6.9 wordt opnieuw het cohort gevolgd van in eerste instantie afgewezen en bij hernieuwde aanvraag toegekende aanvragen om na te
44

In principe komt het niet voor dat een aanvraag wordt afgewezen wanneer er
sprake is van GBM. Het percentage dat hier gerapporteerd staat wordt waarschijnlijk veroorzaakt door een registratiefout.

Ape

117

gaan of de toekenning van hernieuwde aanvragen samengaat met een andere verdeling van typen beperkingen en andere gemiddelde FML score en
een andere proportie GBM. Toekenning van hernieuwde aanvragen blijkt
ten opzichte van de aanvankelijke afwijzing samen te gaan met:
 een afname van fysieke beperkingen;
 een toename van combinaties van fysieke en psychische beperkingen;
 een toename van het aantal verschillende beperkingen (een hogere
gemiddelde FML score);
 een aanzienlijke toename van de proportie GBM.
Onder degenen wier hernieuwde aanvraag wordt toegekend is de proportie
GBM van dezelfde orde van grootte als onder de directe toekenningen,
namelijk 24%. Deze uitkomst, in combinatie met een duidelijke toename
van de FML-score tot het gemiddelde niveau van de directe toekenningen,
betekent dat bij toekenning van hernieuwde aanvragen sprake is van verergering van de klachten.
Onderwijsniveau
Tabel 6.10 Gemiddelde FML-score naar opleidingsniveau van de groep
van wie de eerste aanvraag is afgewezen en de hernieuwde
aanvraag is toegekend, 2006 t/m 2011
Gemiddelde FML-score 2006-2011a
Eerste aanvragen

8.138

Ontbrekende waarden

2.366

Opleidingsniveau
Ongeschoold

13,2

Laag

12,7

Midden

11,2

Hoog

10,4

Hernieuwde aanvragen

8.138

Ontbrekende waarden

2.006

Opleidingsniveau
Ongeschoold

19,3 (+6,1)

Laag

17,9 (+5,2)

Midden

16,2 (+5,0)

Hoog

14,5 (+4,1)

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
De verdeling over de diagnosegroepen bij eerste aanvragen en hernieuwde aanvragen verschilt significant van elkaar (P-waarde 0,00).
Bron: UWV, bewerking Ape

In Tabel 6.10 is de gemiddelde FML-score naar opleidingsniveau getoond
voor dezelfde groep als in Tabel 6.9. Het vermoeden dat de FML-score van

118

Ape

lager opgeleide personen hoger is blijkt juist te zijn: zowel bij de aanvankelijk afgewezen aanvraag als bij de latere toegekende aanvraag is het
gemiddelde aantal beperkingen hoger naarmate het onderwijsniveau lager
is. Bovendien is te zien dat de FML-score van laag opgeleide personen die
een afwijzing krijgen bij de eerste aanvraag meer toeneemt dan de FMLscore van hoger opgeleide personen die in eerste instantie een afwijzing
krijgen.
In Tabel 6.11 worden, net als in Tabel 6.7, de aspecten van beperkingen
afgezet tegen de duur tussen eerste en hernieuwde aanvraag. Naarmate
de duur tussen eerste en hernieuwde aanvraag langer is:


neemt het aandeel fysieke beperkingen af;



neemt het aandeel psychische beperking af;



neemt het aandeel combinatie van fysieke en psychische beperkingen toe;



stijgt de gemiddelde FML-score;



neemt de proportie GBM af.

Tabel 6.11 Duur tussen eerste en hernieuwde aanvraag van personen
wier hernieuwde aanvraag is toegekend, naar type beperkingen, gemiddelde FML-score en proportie GBM, 2006 t/m 2011
2006-2011a
<6 mnd.

6 mnd. - 1 jr. 1 jr. - 2 jr.

> 2 jr.

1e hernieuwde aanvragen

1.951

1.719

1.647

2.821

Ontbrekende waarden

560

466

365

615

Psychisch (%)

16,4

14,4

14,1

12,4

Fysiek (%)

48,2

42,9

44,7

39,7

Combinatie (%)

30,9

38,6

38,4

45,8

Gemiddelde FML score

15,7

17,3

17,6

19,3

Ontbrekende waarden

36

13

10

3

GDBM

27,4

26,6

21,7

21,7

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
De verandering in de percentages per type beperking voor de groep die een hernieuwde aanvraag doet 1 tot 2 jaar na de oorspronkelijke afwijzing ten opzichte van de groep die een
hernieuwde aanvraag doet 0,5 tot 1 jaar na de oorspronkelijke afwijzing is niet significant,
behalve voor het percentage met GBM (P-waarde 0,00). Voor de percentages naar type beperking binnen de groep die een hernieuwde aanvraag doet na 2 jaar na de oorspronkelijke
aanvraag ten opzichte van de groep die de aanvraag doet 1 tot 2 jaar na de oorspronkelijke
aanvraag zijn de veranderingen over de hele linie significant met een P-waarde tussen de
0,00 en 0,08, behalve bij het percentage met GBM.
Bron: UWV, bewerking Ape

Ape

119

6.3

Verschil tussen vaste werknemers en vangnetters

6.3.1 Toekenningen
In deze paragraaf gaan we na of er verschillen zijn tussen vangnetters en
vaste werknemers wat betreft eerste en hernieuwde aanvragen. Dit onderscheid is voor de jaren 2008 tot en met 2011 te maken. 45 Tabel 6.12 laat
zien dat het aandeel vangnetters bij de eerste aanvraag is gegroeid van
van 45% in 2008 naar 50% in 2011. Onder de hernieuwde aanvragen
groeit het aandeel vangnetters niet.
Tabel 6.12 Eerste en hernieuwde aanvragen WIA uitkering gesplitst naar
werknemer en vangnetter, 2008 t/m 2011
2008

2009

2010

2011a

Eerste aanvragen

37.262

37.587

49.191

25.386

Werknemers (%)

54,9

55,5

52,4

49,6

Vangnetters (%)

45,1

44,5

47,7

50,4

Hernieuwde aanvragen

2.429

3.153

5.053

2.969

Werknemers (%)

56,8

48,2

51,0

52,2

Vangnetters (%)

43,2

51,8

49,0

47,8

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
Bron: UWV, bewerking Ape

Het toekenningspercentage ligt bij de eerste aanvraag bij werknemers hoger dan gemiddeld, namelijk rond de 58%. Bij vangnetters ligt dit percentage in 2 tot 4 procentpunten lager. Dit laat Tabel 6.13 zien.

45

Vanaf 1 april 2007 wordt in het door UWV geleverde bestand onderscheid gemaakt naar herkomstgroep. We laten het ‘gebroken’ jaar 2007 hier buiten beschouwing.

120

Ape

Tabel 6.13 Toekenningspercentage bij eerste en hernieuwde aanvragers
voor vangnetters en werknemers, 2008 t/m 2011
2008

2009

2010

2011a

- werknemers

57,8

58,9

58,3

58,8

- vangnetters

55,1

57,3

56,1

54,7

- werknemers

67,9

69,9

61,6

62,1

- vangnetters

66,8

68,8

63,0

60,3

Eerste aanvragen

Hernieuwde aanvragen

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
Het toekenningspercentage bij eerste aanvragen en hernieuwde aanvragen verschilt elk jaar,
zowel bij de werknemers als bij de vangnetters, significant van elkaar (P-waarde 0,00).
Bron: UWV, bewerking Ape

Zoals in de vorige paragraaf is beschreven, ligt het toekenningspercentage
bij hernieuwde aanvragen hoger dan bij de eerste aanvraag. Het verschil
in toekenningspercentage tussen vaste werknemers en vangnetters is hier
echter kleiner of zelfs omgekeerd (in 2010).
6.3.2 WIA categorie
Vangnetters worden bij een eerste aanvraag vaker toegelaten tot de WGA
80-100 en minder vaak tot de IVA. Bij hernieuwde aanvragen zien we dat
ongeveer driekwart van de vangnetters in de WGA 80-100 wordt ingedeeld, terwijl dit aandeel bij reguliere werknemers rond de 60% ligt. Het
aandeel vangnetters in de IVA en de WGA 35-80 is bij hernieuwde aanvragen dan ook een stuk lager dan bij reguliere werknemers.

Ape

121

Tabel 6.14 Toekenningen naar WIA-categorie voor eerste en hernieuwde
aanvragen, werknemers en vangnetters, 2008 t/m 2011
2008

2009

2010

2011a

21.079

21.875

28.169

14.405

werknemers

22,3

23,0

25,5

26,9

vangnetters

18,3

18,7

22,7

24,7

werknemers

51,4

48,7

44,3

43,1

vangnetters

65,7

64,1

59,6

59,8

werknemers

26,3

28,3

30,2

30,0

vangnetters

16,0

17,2

17,7

15,5

Hernieuwde aanvragen

1.335

1.875

2.777

1.616

WGA 35-80 (%)

werknemers

17,5

16,5

21,8

25,9

vangnetters

11,2

14,6

15,1

16,9

werknemers

70,1

66,9

60,3

53,5

vangnetters

80,7

74,9

71,5

73,3

werknemers

12,4

16,6

17,9

20,6

vangnetters

8,1

10,6

13,4

9,8

Eerste aanvragen
WGA 35-80 (%)
WGA 80-100 (%)
IVA (%)

WGA 80-100 (%)
IVA (%)

Aantallen 2011 zijn tot en met juni.
Bron: UWV, bewerking Ape
a

6.3.3 Hoofddiagnose en comorbiditeit
Bij de eerste claimaanvraag hebben vangnetters het vaakst psychisch
minder gemakkelijk objectiveerbare ziekten als hoofddiagnose (37%). Bij
werknemers zijn hart- en vaatziekten en kanker de meest voorkomende
diagnoses (35%). De ziekten van het bewegingsapparaat komen bij beide
groepen even vaak voor (25%) en de proportie moeilijk objectiveerbaar is
binnen die diagnosegroep ook overeenkomstig (circa 7 procentpunt).
Bij hernieuwde aanvragen zijn de relatieve verschillen in diagnosegroep
tussen vangnetters en vaste werknemers soortgelijk maar kleiner dan bij
de eerste aanvraag. Bij beide groepen zijn ziekten van het bewegingsapparaat (vangnetters 39% en werknemers 35%) de meest voorkomende
diagnose. Dit betekent dat bij de retourstroom ziekten van het bewegingsapparaat, met name de minder gemakkelijk objectiveerbare klachten, een
aanzienlijk groter aandeel hebben dan bij directe toekenningen.
Bij zowel eerste als hernieuwde aanvragen is bij vangnetters vaker sprake
van comorbiditeit. Het verschil tussen vangnetters en vaste werknemers is
bij eerste aanvragen echter een stuk kleiner dan bij hernieuwde aanvra-

122

Ape

gen. Bij eerste aanvragen is het verschil 7 à 8 procentpunt; bij hernieuwde
aanvragen is het rond de 13 procentpunt.
Tabel 6.15 Toekenningen naar diagnosehoofdgroep * en comorbiditeit voor
eerste en hernieuwde aanvragen, werknemers en vangnetters,
2008 t/m 2011
2008

2009

2010

2011a

21.079

21.875

28.169

14.405

werknemers

36,0

34,8

34,7

35,1

vangnetters

20,4

19,1

18,7

17,7

werknemers

4,6

4,6

4,3

4,5

vangnetters

5,4

5,8

5,7

6,4

werknemers

21,8

21,0

20,6

20,4

vangnetters

37,4

37,8

36,9

36,7

werknemers

16,1

17,4

17,9

17,3

vangnetters

16,7

16,5

17,6

17,9

werknemers

5,9

7,0

6,9

6,9

vangnetters

7,3

7,3

7,6

7,6

werknemers

45,1

49,1

51,0

52,0

Eerste aanvragen
Hart- en vaatziekten en kanker(%)
Psychisch - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Comorbiditeit (%)

vangnetters

53,7

57,5

57,6

58,7

1.335

1.875

2.777

1.616

werknemers

22,9

25,8

26,4

24,9

vangnetters

16,4

11,8

13,6

13,2

werknemers

3,7

6,1

3,9

4,8

vangnetters

3,7

2,9

4,1

3,7

werknemers

21,8

20,0

21,3

22,9

vangnetters

30,2

34,8

32,8

33,0

werknemers

28,3

23,9

24,6

23,1

vangnetters

24,9

24,8

25,8

26,9

werknemers

8,9

9,8

9,4

11,4

vangnetters

13,0

13,8

12,0

12,3

werknemers

50,2

53,2

53,9

54,5

vangnetters

58,8

66,4

67,7

68,9

Hernieuwde aanvragen
Hart- en vaatziekten en kanker(%)
Psychisch - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Comorbiditeit (%)
a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
* De diagnosegroepen onbekend en overig worden niet in de tabel getoond
Bron: UWV, bewerking Ape

Ape

123

Met Tabel 6.16 keren we weer terug naar het cohort dat bij hernieuwde
aanvraag een uitkering krijgt toegewezen na een aanvankelijke afwijzing.
Het gaat om een kleiner cohort omdat voor 2006 en 2007 geen onderscheid tussen vangnetters en vaste werknemers gemaakt kan worden. Zoals we al in Tabel 6.6 zagen neemt tussen de eerste en de hernieuwde
aanvraag de comorbiditeit toe, evenals het aandeel ‘harde diagnoses’ en
psychische ziekten. Het verschil in diagnoseverdeling en in comorbiteit
tussen vangnetters en vaste weknemers verandert nauwelijks.

124

Ape

Tabel 6.16 Diagnose* en comorbiditeit van de groep van wie de eerste
aanvraag is afgewezen en de hernieuwde aanvraag is toegekend, werknemers en vangnetters, 2008 t/m 2011
2006-2011a
Eerste, afgewezen aanvragen

7.763

Ontbrekende waarden
Hart- en vaatziekten of kanker (%)
Psychisch - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Ontbrekende waarden
Comorbiditeit (%)

1.562
werknemers
vangnetters

20,7
11,4

werknemers

3,0

vangnetters

2,0

werknemers

18,1

vangnetters

30,6

werknemers

23,5

vangnetters

26,3

werknemers

10,5

vangnetters

15,2

werknemers
vangnetters

2.002
42,0
50,2

Toegekende, hernieuwde aanvragen

7.763

Ontbrekende waarden (%)
Hart- en vaatziekten of kanker (%)
Psychisch - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Psychisch - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - relatief makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Bewegingsapparaat - minder makkelijk
objectiveerbaar (%)
Ontbrekende waarden
Comorbiditeit (%)

10
werknemers
vangnetters

25,4
13,5

werknemers

4,2

vangnetters

3,8

werknemers

21,6

vangnetters

33,5

werknemers

25,0

vangnetters

25,3

werknemers

9,6

vangnetters

12,2

werknemers
vangnetters

60
51,9
65,4

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
*De diagnosegroepen onbekend en overig worden niet in de tabel getoond
De verdelingen over de diagnosegroepen bij eerste aanvragen en bij hernieuwde aanvragen
verschillen significant van elkaar zowel bij de vangnetters als bij de werknemers (P-waarde
0,00), behalve bij de diagnosegroep bewegingsapparaat voor de werknemers. Bron: UWV,
bewerking Ape

Ape

125

6.3.4 Beperkingen
Onder degenen die bij eerste aanvraag een toekenning krijgen, hebben
vangnetters vaker dan vaste werknemers psychische beperkingen (22%
tegen 14%, geen tabel). Bij vangnetters die pas bij een hernieuwde aanvraag een toekenning krijgen is het aandeel psychische beperkingen gedaald tot 14%. Vergelijken we het aandeel fysieke beperkingen tussen directe toekenningen en toekenningen bij hernieuwde aanvraag dan laten
vooral werknemers een groter aandeel zien. Bij werknemers vindt dus een
verschuiving van psychische naar fysieke beperkingen plaats. Bij vangnetters is de verschuiving van psychische beperkingen naar een combinatie
van fysiek en psychisch.
Tabel 6.17 Toekenningen naar type beperking, gemiddelde FML-score en
proportie GBM voor eerste en hernieuwde aanvragen, werknemers en vangnetters, 2008 t/m 2011
2008

2009

2010

2011a

Eerste aanvragen

21.079

21.875

28.169

14.405

Ontbrekende waarden

5.167

5.460

7.163

3.718

werknemers

15,3

15,4

13,8

13,7

vangnetters

21,9

21,6

20,4

22,2

Fysiek (%)

werknemers

36,9

38,3

39,1

38,7

vangnetters

31,9

32,1

34,5

34,0

Combinatie (%)

werknemers

44,7

43,4

44,0

44,5

vangnetters

43,4

44,0

42,4

41,6

Gemiddelde FML-score

werknemers

19,1

19,2

18,9

18,9

vangnetters

18,2

18,3

17,9

17,5

551

676

850

525

24,4

23,4

23,8

24,3

Psychisch (%)

Ontbrekende waarden

GBM (%)

werknemers
vangnetters

Hernieuwde aanvragen
Ontbrekende waarden

Psychisch (%)
Fysiek (%)
Combinatie (%)
Gemiddelde FML-score

126

21,5

22,3

21,7

1.875

2.777

1.616

350

451

660

382

werknemers

14,1

13,9

12,3

11,0

vangnetters

14,7

13,9

14,4

13,0

werknemers

49,8

44,9

50,9

45,5

vangnetters

38,8

39,7

38,8

36,4

werknemers

32,4

36,9

33,3

38,4

vangnetters

44,3

44,4

44,6

49,2

werknemers

16,7

17,3

16,8

17,7

vangnetters

18,1

19,1

18,7

18,8

6

13

24

11

werknemers

26,3

24,8

23,5

22,0

vangnetters

25,5

22,7

22,8

24,1

Ontbrekende waarden

GBM (%)

20,1
1.335

Ape

Beide toekenningspopulaties laten, zowel voor werknemers als voor vangnetters, een stabiele gemiddelde FML-score van 17-19 beperkingen en
even stabiele proportie GBM (22-24%). Blijkbaar kenmerken WIAtoekenningspopulaties zich door deze gemiddelden.
Tabel 6.18 Type beperking, gemiddelde FML-score en proportie GBM van
de groep van wie de eerste aanvraag is afgewezen en de hernieuwde aanvraag is toegekend, werknemers en vangnetters,
2008 t/m 2011
2006-2011a
Eerste aanvragen

7.763

Ontbrekende waarden

2.119

Psychisch (%)

werknemers

11,9

vangnetters

15,0

Fysiek (%)

werknemers

57,1

vangnetters

52,9

Combinatie (%)

werknemers

20,1

vangnetters

24,8

Gemiddelde FML score

werknemers

12,2

vangnetters
Ontbrekende waarden

Proportie GBM

12,4
2.000

werknemers
vangnetters

Hernieuwde aanvragen

3,1
1,3
7.763

Ontbrekende waarden

1.902

Psychisch (%)

werknemers

13,1

vangnetters

14,6

Fysiek (%)

werknemers

47,8

vangnetters

38,7

Combinatie (%)

werknemers

34,8

vangnetters

44,7

werknemers

17,0

vangnetters

18,6

werknemers

24,1

vangnetters

23,8

Gemiddelde FML score
Ontbrekende waarden

Proportie GBM

58

a

Aantallen 2011 zijn tot en met juni
De verdeling over de diagnosegroepen bij eerste aanvragen en hernieuwde aanvragen verschilt significant van elkaar (P-waardes tussen 0,00 en 0,01), behalve het percentage met
psychische beperkingen bij de vangnetters.
Bron: UWV, bewerking Ape

Voor de volledigheid is in Tabel 6.18 opnieuw een cohortanalyse gedaan
voor degenen die na aanvankelijke afwijzing bij hernieuwde aanvraag een
uitkering krijgen toegekend. Wat betreft aspecten van beperkingen is het

Ape

127

beeld, behoudens de eerder vastgestelde verschillen tussen vangnetters
en vaste werknemers, hetzelfde als bij de totale populatie (Tabel 6.11).

6.4

Samenvatting & conclusies

Samenvatting van uitkomsten


Het aantal hernieuwde aanvragen neemt in de periode 2006-2011
snel toe van 1,3% van het totaal aantal aanvragen in 2006 naar
10,5% in (de eerste helft van) 2011. Dit heeft een logische verklaring: de groep die in aanmerking komt voor een hernieuwde aanvraag wordt, door cumulatie van verschillende jaargangen afgewezen aanvragen, elk jaar groter. Dit ingroei-effect duurt vijf jaar:
iemand wiens aanvraag is afgewezen kan immers tot vijf jaar na de
afwijzing een hernieuwde aanvraag indienen wanneer er sprake is
van een verergering van de oorspronkelijke klachten.



Het percentage toegekende hernieuwde aanvragen ligt weliswaar
hoger dan dat van de eerste aanvragen, maar beide toekenningspercentages groeien naar elkaar toe. Het verschil neemt af van 14
procentpunt in 2006 naar 4,5 procentpunt in 2011.



Het opleidingsniveau van degenen die bij hernieuwde aanvraag een
toekenning krijgen ligt lager dan bij eerste aanvraag. Het aandeel
van de twee laagste onderwijsniveaus (zonder startkwalificatie) is
72% bij de directe toekenningen en 80% bij de hernieuwde toekenningen. Dit verschil is statistisch significant.



Nadere analyse leert dat er een negatief verband is tussen opleiding en gemiddeld aantal beperkingen (FML-score). Laag opgeleiden die worden afgewezen hebben meer beperkingen en daardoor
een grotere kans op verslechtering van hun gezondheid. Dit biedt
een verklaring voor de grotere proportie laag opgeleiden onder de
retourstroom dan bij de eerste aanvragen.



Bij toegekende hernieuwde aanvragen is de uitslag van de claimbeoordeling significant vaker WGA 80-100 dan bij eerste aanvragen
(64% versus 51% in 2011). IVA komt juist minder voor: 23% van
de directe toekenningen, en 15% van de hernieuwde aanvragen.



De groep die na eerste afwijzing bij hernieuwde aanvraag een uitkering krijgt toegekend kenmerkt zich door een toename van ‘harde’ diagnoses (hart- en vaatziekten en kanker), van psychische
ziekten en van comorbiditeit. Verder kenmerken deze toekenningen
in tweede instantie zich door een gemiddelde FML-score en een
proportie GBM die even groot zijn als die van degenen die bij eerste

128

Ape

aanvraag een toekenning krijgen. Met andere woorden: de ernst
van de aandoening is toegenomen.


Vangnetters en vaste werknemers dienen ongeveer even vaak een
hernieuwde aanvraag in. Ook in toekenning van hernieuwde aanvragen zit geen duidelijk verschil. De bestaande verschillen tussen
vangnetters en vaste werknemers (meer WGA 80-100, meer psychische ziekten en meer comorbiditeit) zijn bij hernieuwde aanvragen gelijksoortig. Er lijkt dus geen verschil te bestaan tussen vangnetters en werknemers in de aanleiding voor een hernieuwde aanvraag, noch in de uitkomst ervan.

Conclusies
Uit de voorgaande uitkomsten leiden we af dat de toekenningskans bij
hernieuwde aanvragen hoger is dan bij eerste aanvragen omdat degenen
die een hernieuwde aanvraag doen een selectievere groep is dan de veel
grotere groep die een eerste WIA-aanvraag doet. De gebruikte belastbaarheidsindicatoren, zoals gemiddelde FML-score en proportie GBM, laten zien
dat personen die tot de WIA zijn toegelaten op basis van hernieuwde aanvragen evenveel beperkingen hebben als degenen die bij de eerste aanvraag al toegekend wordt. De reden dat men een hernieuwde aanvraag
doet, is dus simpelweg afname van de belastbaarheid door toename van
het aantal beperkingen. Dit is geheel in lijn met de wettelijke criteria die
gelden voor het doen van een hernieuwde aanvraag met verkorte wachttijd.

Ape

129

7

LITERATUUR

B. Cuelenaere en T.J. Veerman, Onderzoek evaluatie WIA, Onderzoek in opdracht
van het ministerie van SZW, Astri/Ecorys, 2011.
C. van Deursen en J. van Loo, “Analyse stijging WIA-instroom I”, UWV Kennismemo 10/6, UWV Kenniscentrum, 2010.
C. van Deursen en J. van Loo, “Analyse stijging WIA-instroom II”, UWV Kennismemo 10/7, UWV Kenniscentrum, 2010.
E. Berendsen, “Overgangen binnen de WIA”, UWV Kennismemo 12/02, UWV Kenniscentrum, 2012.
T. Everhardt & Ph. de Jong “Return to work after long term sickness. The role of
employer based interventions”, de Economist, 2011, 159, pp.361-380
Jan-Maarten van Sonsbeek and Raymond Gradus, “Estimating the effects of recent
disability reforms in the Netherlands”, Tinbergen Institute Discussion TI
2011-121/3.
Lisv, Standaard Verminderde Arbeidsduur, 2000.
Memorie van Toelichting op de wet WIA, Kamerstukken II 2004-2005, 30 034.
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Wijziging Regeling verzekeringsgeneeskundige protocollen Arbeidsongeschiktheidswetten, Regeling van de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 20 maart 2007, Directie
Sociale Verzekeringen, nr. SV/WV/07/9674
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Regeling verzekeringsgeneeskundige protocollen Arbeidsongeschiktheidswetten, Regeling van de Minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 31 januari 2006, Directie Sociale
Verzekeringen, nr. SV/AL/06/8794
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Besluit van 18 augustus 2004,
nr. 04.002788 tot wijziging van het Schattingsbesluit arbeidsongeschiktheidswetten (…).
Ph. de Jong, C. Schrijvershof en T. Everhardt, Toepassing van de wet verbetering
poortwachter, APE-rapport 856, Den Haag, september 2011. Onderzoek in
opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Ph. de Jong, T. Veerman, C. van de Burg en C. Schrijvershof (2010), Nederland is
niet ziek meer, van WAO debakel naar WIA mirakel, Onderzoek de Weg naar
de WIA in opdracht Stichting Instituut GAK.

Ape

131

Ph. de Jong & V. Thio, “Donner versus Veldkamp”, Economisch Statistische
Berichten, 13 december 2002, pp. 904-906.
A.J.M. Schellart, H. Mulders, R. Steenbeek J.R. Anema, H. Kroneman en J. Besseling. “Inter-doctor variations in the assessment of functional incapacities by
insurance physicians”. BMC Public Health, 2011, 11:864.
UWV Kwantitatieve Informatie, eerste 8 maanden 2011, versie 1.0.
UWV, beoordeling van de duurzaamheid van arbeidsbeperkingen, beoordelingskader voor verzekeringsartsen, September 2005.
UWV, Evaluatie WIA- onderdeel uitvoering UWV, interne notitie.
UWV, Statistische tijdsreeksen 2010.

132

Ape

8

BIJLAGE 1 GEÏNTERVIEWDE PERSONEN

Naam

Functie en organisatie

Barend Barendse

Rechter, Centrale Raad van Beroep

Jan Boomgaard

Staf arbeidsdeskundige UWV

Marcel Borkent

Verzekeringsarts UWV

Francine Bicker

Arbeidsdeskundige UWV

Rene van Deynen

Strategisch beleidsmedewerker SBK

Yvon van Eeuwen

Re-integratieadviseur Aegon

Mariet Feenstra

Beleidsmedewerker VNO-NCW-MKB-Nederland

Gerjo van Genderen

Beleidsmedewerker Verbond van Verzekeraars

Luut Koopman

Regio Staf arbeidsdeskundige UWV

Herman Kroneman

Medisch adviseur UWV

Wim Otto

Verzekeringsarts en beleidsmedewerker UWV

Francine Pars

Arbeidsdeskundig adviseur UWV WERKbedrijf

Jenny Pigmans

Staf arbeidsdeskundige UWV

Ludo van Rossem

Regio Staf verzekeringsarts UWV

Stijn Gielen

Staf Verzekeringsarts UWV

Erik Swart

Directieadviseur SMZ UWV

Gerard Veldhuis

Beleidsmedewerker FNV

Erik Voerman

Beleidsontwikkeling UWV WERKbedrijf

Machiel de Vries

Staf verzekeringsarts UWV

Ape

133

9

BIJLAGE 2 DOSSIERONDERZOEK

Bestudeerde dossiers eerste claimbeoordeling
WGA 80-100

IVA

Omvang steekproef

60

55

Aantal te bestuderen dossiers

40

35

Totaal bestudeerde dossiers

40

35

Bestudeerde dossiers eerste herbeoordeling
WGA  IVA
35

WGA gelijk
35

WGA  lager
35

Aantal te bestuderen dossiers

25

25

25

Totaal bestudeerde dossiers

25

25

20

Niet bruikbare dossiers*

-

-

15

Omvang steekproef

*

De dossiers bleken niet geschikt vanwege ontbrekende documenten (6) of omdat er
geen sprake was van een overgang van de WGA 80-100 naar een lagere WIA klasse (9)

134

Ape