Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 675

Zee- en kustvisserij

Nr. 49

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 oktober 2008
Hierbij zend ik u de antwoorden op Kamervragen voortvloeiend uit het AO
van 2 oktober 2008 met als onderwerp de beschrijving van Habitattype
1110A.
De lijst van 29 Kamervragen met betrekking tot het profielendocument
voor habitattype H1110_A bevat enkele sterk aan elkaar gerelateerde
vragen. Om die reden heb ik deze vragen thematisch samengenomen.
Voor de herkenbaarheid heb ik de nummering van de vragen gelijk
gehouden aan de oorspronkelijke nummering.
Wellicht ten overvloede, wil ik u voorafgaand aan de beantwoording van
de vragen twee zaken onder de aandacht brengen. Ten eerste: de Habitatrichtlijn heeft tot doel bij de dragen tot het behoud van de biologische
diversiteit door het instandhouden van de natuurlijke habitats en de wilde
flora en fauna. Ten tweede geef ik u aan dat het profielendocument een
technisch wetenschappelijke document is, dat op basis van de laatste
stand van ecologisch wetenschappelijke kennis een ecologische beschrijving geeft van het habitattype en op basis van door de Europese
Commissie aangedragen criteria de Staat van Instandhouding beoordeelt.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

KST123271
0809tkkst29675-49
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 49

1

Antwoorden op de vragen van de vaste commissie voor
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit m.b.t. de
profielbeschrijving voor habitattype H1110_A
Kaders en randvoorwaarden
1, 28 en 29
Hoewel dit document op zich niet op rechtsgevolg gericht is, was de
vorige beschrijving van het habitattype H1110 wel aanleiding om de
vergunning te vernietigen. Is nu geborgd dat zich geen herhaling zal voordoen? En hoe dan?
Bent u van mening dat voor het opstellen van een passende beoordeling
de benodigde kennis ook beschikbaar is, of wordt daarvoor een grote
extra onderzoeksinspanning verwacht?
Is het mogelijk met dit profielendocument juridisch houdbare vergunningen voor de mosselzaadvisserij op tijd aan te vragen en te verlenen?
Niet de beschrijving van habitattype H1110 was de reden voor de Afdeling
Bestuursrechtspraak van de Raad van State om de beslissing op het
bezwaar tegen de verleende vergunning voor de voorjaarsvergunning
mosselzaadvisserij 2006 te vernietigen, maar het ontbreken van
voldoende wetenschappelijke zekerheid dat de mosselzaadvisserij niet
leidt tot significante aantasting van het habitattype 1110 in de Waddenzee
(H1110_A). In het nieuwe profielendocument is op basis van de best
beschikbare ecologische kennis de beschrijving van de ecologische
kenmerken en vereisten van het habitattype gepreciseerd. Er wordt beter
beschreven wat we willen beschermen. Dit maakt een betere passende
beoordeling van de effecten van de mosselzaadvisserij op habitattype
H1110_A en dus een betere onderbouwing van de vergunning mogelijk.
Dat draagt bij aan de juridische houdbaarheid. Het eindoordeel is echter
aan de rechter.
4
Er wordt in het document ook gesproken over de waarde van de mosselpercelen, door mensen beheerde natuur. Met name als voedselvindplaats
voor vogels is dat van belang. Waarom wordt deze menselijke activiteit –
het in stand houden van die mosselpercelen – niet positiever gewaardeerd?
Door mensen gecreëerde voorzieningen in de Waddenzee behoren per
definitie niet tot de ecologische kenmerken en vereisten van de natuurlijke
habitattypen van het Natura 2000-gebied, zoals deze in het profielendocument worden beschreven en waaraan menselijk handelen nu juist
wordt getoetst. Mosselpercelen vervullen een positieve rol in de voedselvoorziening voor bepaalde vogels, in het bijzonder duikende eenden. De
voedselfunctie van de mosselpercelen wordt in het profielendocument
gekwalificeerd als «belangrijk» en dus positief gewaardeerd.
Echter, deze constatering is van belang voor de beoordeling van de
effecten van mosselzaadvisserij in het licht van de Vogelrichtlijn en
NB-wet ’98; niet zozeer voor de beoordeling van de kwaliteit van de ingevolge de Habitatrichtlijn te beschermen biogene structuren als onderdeel
van de te beschermen habitattypen.
Habitattypen H1170 («Riffen») en H1110 («Permanent
overstroomde zandbanken»)
2, 9, 10 en 18
Er is gekozen om geen aparte beschrijving te maken voor habitattype
H1170 maar de zachte structuren samen met de harde in een type te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 49

2

beschrijven. Geeft dat geen extra risico bij komende beoordelingen over
mosselzaadvergunningen?
In het profielendocument wordt habitattype 1170 («riffen») als kenmerk
voor habitattype 1110 meegenomen. Waarom is hiervoor gekozen, in
afwijking van de EU-interpretation manual?
Waarom spitst de beschrijving van habitattype 1110A zich toe op de
mosselbanken, terwijl de andere harde substraten en de zandige sedimenten minder aan bod komen, maar wel het grootste deel van het
oppervlak uitmaken?
Bij aanmelding wordt één profieltype aangemeld. Waarom kan een gebied
uiteindelijk voor meerdere typen worden aangewezen? Is dit noodzakelijk?
Bij de aanmelding van de Waddenzee voor de Habitatrichtlijn was de
toenmalige Europese definitie van H1170 niet van toepassing op de
situatie in de Nederlandse Waddenzee. Pas in de nieuwe uitwerking door
de Europese Commissie (2007) zijn ook de rifvormende structuren op
zachte bodems opgenomen. Mosselbanken waren inmiddels op ecologisch inhoudelijke gronden al bij de aanmelding meegenomen als onderdeel van habitattype H1110. Er is voor gekozen deze systematiek niet te
wijzigen en mosselbanken in diverse stadia van ontwikkeling op te nemen
in de beschrijving van H1110_A.
De profielbeschrijving van habitattype H1110_A besteedt aandacht aan de
kenmerken van een goede structuur en functie. Hierbij is expliciet tekst
gewijd aan de zandige en slibrijke sedimenten in het habitattype. Ook zijn
de processen die van invloed zijn op de habitatstructuur en de samenstelling van de aanwezige levensgemeenschappen bondig beschreven.
De kenmerken van habitattype H1170 zijn opgenomen in die van habitattype H1110_A. Hiermee zijn ook de mosselbanken in diverse stadia van
ontwikkeling onderdeel geworden van H1110_A. In de profielbeschrijving
gaat hiernaar speciale aandacht uit, vanwege de grote ecologische rol en
functie van deze biogene structuur, die door andere aanwezige harde
substraatsoorten en de zandige sedimenten niet kunnen worden vervuld.
Deze werkwijze geeft geen extra risico bij beoordeling over mosselzaadvergunningen. Immers, zowel bij de afzonderlijke toetsing aan H1170 of
H1110 als bij de integratie van de waarden van de beide typen in één
profielbeschrijving wordt aan dezelfde kwaliteitskenmerken getoetst.
Dynamiek van het systeem (inclusief klimaatverandering en
nutriëntenniveau)
3
In het document wordt erkend dat de invloed van menselijke ingrepen op
de morfologie en de totale natuur groot is en de gevolgen van de afsluiting van onder andere het IJsselmeer nog steeds merkbaar zijn en nog
niet uitgewerkt. Daarnaast is in ieder geval sprake van grote dynamiek.
Hoe kan in deze situatie dan gewerkt worden met statische criteria
(verspreiding, oppervlakte, kwaliteit, toekomstperspectief)? Waarom
wordt niet meer erkend dat ook bij dit habitattype er sprake is van natuurbeheer? (Vergelijkbaar met natuurbeheer als heide e.d.)
De Europese Commissie schrijft de lidstaten voor op welke criteria de
Staat van Instandhouding beoordeeld moet worden. Deze criteria zijn
verspreiding, oppervlakte, kwaliteit en toekomstperspectief. Deze criteria,
als begrip wellicht statisch, zijn zo gekozen dat de veranderingen in het
habitattype, bijvoorbeeld als gevolg van beheermaatregelen, van invloed
zijn op de beoordeling van de Staat van Instandhouding.
Het profielendocument is niet het kader voor de beantwoording van de
vraag of een bepaalde menselijke activiteit bijdraagt aan het beheer van
de natuur. Naar de positieve effecten van dergelijke activiteiten wordt wel
gekeken bij de formulering van de instandhoudingsmaatregelen voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 49

3

habitattype in het beheerplan voor de Waddenzee en bij de vergunningverlening. Een oordeel hierover moet wetenschappelijk zijn gefundeerd.
7, 13, 20 en 21
In het profielendocument is gekozen voor de referentieperiode 1960–1990.
Waarom wordt niet ingegaan op de effecten van klimaatveranderingen
van na deze periode die veel invloed hebben op de staat van instandhouding en het toekomstperspectief?
Kan duidelijker worden gemaakt wat de rol van externe factoren, als
klimaatverandering en nutriëntenniveau, is ten aanzien van de matig
ongunstig beoordeelde staat van instandhouding?
Hoe is met de gevolgen van de veranderingen in eutrofiëring en klimaat
rekening gehouden bij de beoordeling van de SvI?
Hoe is met de natuurlijke dynamiek van het habitat rekening gehouden bij
de beoordeling van de SvI?
Toen de Habitatrichtlijn van kracht werd, was al sprake van een teruglopende biodiversiteit. Het eerste moment van beoordeling ligt daarom voor
1994. Op basis van het advies van de deskundigen en beschikbare gegevens is gekozen voor de periode 1960–1990.
Bij het vaststellen van de doelen is reeds rekening gehouden met de
natuurlijke dynamiek van het systeem. De effecten van klimaatverandering en nutriëntenniveau zijn mogelijk in retrospect inzichtelijk te maken.
Het is echter nog maar de vraag of een eenduidige causale relatie tussen
klimaatverandering en de Staat van Instandhouding aantoonbaar is in een
systeem waarvan het functioneren onderhevig is aan een veelvoud aan
factoren, zowel natuurlijke als antropogene.
Er is lopend en gepland meerjarig onderzoek naar de draagkracht van de
Waddenzee als ecosysteem, waaruit op termijn zou kunnen blijken welke
relaties en factoren de belangrijkste invloed hebben op de ontwikkelingsmogelijkheden en de Staat van Instandhouding.
Op dit moment wordt bij de beoordeling rekening gehouden met wat we
weten over mogelijke effecten in het verleden. Ook in de toekomst zal
rekening worden gehouden met de laatste stand van kennis.
22
Waarom is niet besproken c.q. geen rekening gehouden met de opmerkingen Produs auditcommissie (Herman et al., 2008) in dit verband over
«alternatieve stabiele toestanden» die een historische referentie minder
bruikbaar maken.
Het gebruik van een historische referentie kent beperkingen. Echter, een
geografische referentie is er niet en daarmee is de historische referentie
het best beschikbare en het enige werkbare.
24
Gegeven het nutriëntenbeleid is niet te verwachten dat dit aangrijpingspunten biedt voor maatregelen, terwijl de factor lichtklimaat niet direct te
beïnvloeden is. Op welke manier is de matig ongunstige SvI op dit punt te
verbeteren?
De Staat van Instandhouding wordt beoordeeld op vier criteria: verspreiding, oppervlakte, kwaliteit en toekomstperspectief. De beoordeling van
het criterium kwaliteit is gebaseerd op het duurzaam voorkomen van de
typische soorten en op structuur en functie. De beoordeling van de Staat
van Instandhouding is dus niet alleen gebaseerd op nutriëntenrijkdom en
lichtklimaat. Het zijn slechts twee van de totale set van randvoorwaarden
voor een goede structuur en functie van het habitattype. Andere genoemde randvoorwaarden zijn onder meer: geringe mate van bodemverstoring,
hydrodynamiek (getijdenstromen en golfwerking) en fluctuaties in zoet en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 49

4

zout. Deze randvoorwaarden zijn in belangrijke mate afhankelijk van de
natuurlijke dynamiek in het systeem, maar staan ook onder invloed van
menselijk handelen.
26 en 27
Op pagina 3 staat «Gezien de natuurlijke dynamiek van beide subtypen is
enige mate van bodemverstoring mogelijk vanwege het natuurlijke
herstelvermogen». Wordt in deze passage bedoeld dat mosselzaadvisserij
in de Waddenzee mogelijk is zonder dat er significante effecten t.a.v. de
natuurwaarden optreden?
Hoe moet in dit verband de passage op pagina 5 («Herstel na een verstoring (zoals een storm of een mechanische ingreep) vindt binnen enkele
jaren plaats») worden geïnterpreteerd?
Of en in welke mate mosselzaadvisserij mogelijk is zonder significante
effecten op de beschermde natuurwaarden, zal moeten worden aangeven
in een passende beoordeling bij de aanvraag van een visvergunning. In
het algemeen is herstel na een ingreep zeker aanwezig. Hierbij moet wel
in aanmerking worden genomen de frequentie van ingrijpen enerzijds en
de duur van het herstel anderzijds.
Natuurlijk is hierbij wel van belang dat het gaat om duurzaam medegebruik.
Het PRODUS-onderzoek is erop gericht aan te tonen of er effecten van
mosselzaadvisserij zijn en in welke mate deze effecten negatieve invloed
hebben op de Staat van Instandhouding. Daarmee draagt het onderzoek
bij aan het definiëren van (duurzaam) medegebruik door de bodemberoerende mosselzaadvisserij.
De geciteerde opmerking heeft betrekking op kortlevende soorten in de
basis van de voedselketen. Genoemd worden plankton en bodemdieren.
De gemiddelde maximale levensduur van mosselen is 5 jaar. Hoewel de
mossel een bodemdier is, wordt deze op basis van deze levensduur niet
tot de kortlevende soorten gerekend.
Soorten in habitattype H1110_A (inclusief mosselbanken en
exoten)
5, 17 en 19
In het document wordt wel melding gemaakt van de aanwezigheid van
exoten als de Japanse oester maar in de beoordeling wordt dit verder
buiten beschouwing gelaten. Waarom is daarvoor gekozen?
Komt de definitie van exoten overeen met wat andere lidstaten hebben
vastgesteld?
Telt volgens deze systematiek in de toekomst ook Ensis, eveneens een
exoot van na 1900, niet meer mee als voedsel voor eidereenden?

1
2
3

Artikel 8.
Artikel 22.
Kamerstukken II 2007/08, 26 407, nr. 27.

Het Biodiversiteitsverdrag1 en de Habitatrichtlijn2 verplichten tot het
nemen van maatregelen met betrekking tot exoten die de inheemse biodiversiteit bedreigen. In de beleidsnota invasieve exoten3 zijn deze verplichtingen verder uitgewerkt. In Europa is er consensus over dat soorten die
afkomstig zijn van een ander continent (vaak door menselijk handelen) en
na 1900 in het land worden aangetroffen als exoot worden gekenmerkt.
Volgens deze definitie zijn Japanse Oesters en Ensis exoten en kan de
aanwezigheid van deze soorten in het systeem dus niet als positieve factor
bij de beoordeling van de kenmerken van structuur en functie in het kader
van de vaststelling van de Staat van Instandhouding van Habitattype
1110_A worden meegewogen. Tegelijk is de aanwezigheid van Japanse
oesterbanken in de Waddenzee vooralsnog een gegeven en staat vast dat
zij voor een deel vergelijkbare ecologische functies als mosselbanken
hebben (onder meer als substraat voor andere organismen, die onderdeel
zijn van de te beschermen waarden). Voor beide exoten geldt geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 49

5

beschermingsopgave. Maar, omdat de Japanse Oester plaats biedt aan
andere organismen is de soort wel bij de ecologische beschrijving opgenomen, echter niet in de definitie.
Het niet opnemen van de Japanse oester in de definitie van het habitattype is in lijn met de interpretatie van Duitsland en Denemarken.
Net als in de huidige situatie, zal ook in de toekomst Ensis als voedsel
voor eidereenden gelden.
6
In het document wordt ervan uitgegaan dat de terugkeer van grote vlakte
zeegras niet meer mogelijk is. Deze zijn door een ziekte en mogelijk
andere oorzaken verdwenen (zie natuurbalans 2008). Waarom wordt er bij
deze ene soort zo makkelijk vanuit gegaan dat ze nu eenmaal voorgoed
verdwenen is en wordt er voor andere soorten, ondanks de natuurlijke
dynamiek, vast gehouden aan bepaalde mate van instandhouding of
herstel? Is hier geen sprake van willekeur?
Reeds sinds 1987 werd en wordt door Rijkswaterstaat, Radbout Universiteit Nijmegen, Rijksuniversiteit Groningen, NIOZ en Wageningen IMARES
(de toenmalige voorganger) onderzoek gedaan naar de mogelijkheden
voor herintroductie van Groot Zeegras in de Waddenzee. In 2005 heeft dit
geresulteerd in de zogeheten «Kansenkaart Zeegras Waddenzee», waarin
gebieden met potentie voor litoraal zeegras zijn geïdentificeerd. Tot op
heden is de herintroductie van Groot zeegras in het litoraal van de
Waddenzee nog weinig succesvol. De terugkeer van Groot zeegras in het
sublitoraal van de Waddenzee wordt pas mogelijk geacht na herstel van
voldoende doorzicht in de Waddenzee.
In het sublitoraal van de Waddenzee komen op enkele plekken nog oudere
mosselbanken voor. Dit maakt het zeer aannemelijk dat, mits onder
gunstige omstandigheden, sublitorale mosselbanken zich kunnen
herstellen.
Ecologisch gezien is het herstel van mosselbanken dus waarschijnlijk,
voor sublitoraal Groot zeegras is dit vooralsnog niet het geval.
8 en 16
Op de pagina’s 4 en 5 staan voor zowel habitattype 1110A als 1110B de
typische soorten weergegeven, gebaseerd op de criteria genoemd op
pagina 3. Is het mogelijk om voor elke typische soort aan te geven in
hoeverre het aan elke criteria voldoet?
Voldoen alle soorten in de tabel op pagina 4 en 5 aan de criteria die voor
typische soorten op pagina 3 zijn bepaald? Zo ja, kunt U per soort
aangeven in welk monitoringprogramma en via welke methodiek deze
soort aan het bepalen van de abiotische dan wel biotische toestand een
bijdrage heeft?
Het profiel van habitattype H1110 is te vinden via de internetsite van het
ministerie van LNV. Dit profiel bevat geen lijst van typische soorten voor
habitattype H1110_B. Habitattype H1110_B moet nog nader worden
gespecificeerd.
Alle voor habitattype H1110_A opgenomen typische soorten voldoen aan
alle op pagina 3 opgenomen criteria. Voor alle soorten geldt dat zij meetbaar zijn en opgenomen zijn in bestaande monitoringprogramma’s. Ook
zijn zij niet regionaal zeer zeldzaam, geen exoot en bruikbaar als indicator
van de goede abiotische toestand of abiotische structuur.
11 en 25
Kan voor de mosselbanken een matig ongunstige toestand aangetoond
worden?
Deelt u de mening dat de toestand als «matig ongunstig» wordt beoordeeld om daarmee een wenselijk geachte verbetering te legitimeren? Zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 49

6

niet, welke inhoudelijk valide argumentatie leidt dan wel tot deze beoordeling?
U heeft gelijk dat op basis van de historische referentieperiode 1960–1970
niet kan worden aangetoond dat de mosselbanken zich in een matig
ongunstige staat van instandhouding bevinden. Dit is ook geconstateerd
in het profielendocument. Hierin staat: «dat oudere stadia nu minder
voorkomen dan in de referentieperiode kan niet met zekerheid worden
gezegd».
Mosselbanken zijn onder habitattype H1110_A gedefinieerd als «mosselbanken in diverse stadia van ontwikkeling». Jaarlijks valt mosselzaad, het
ene jaar meer dan het andere. Onder gunstige omstandigheden (o.m.
stabiele locatie, geringe predatie en geen bodemverstoring) groeit dit
mosselzaad uit tot een oudere mosselbank. Door onderzoeksbureau
MarinX is in 2005 de zgn. «ervaringskaart stabiliteit sublitorale mosselbanken» gemaakt. Deze kaart classificeert de stabiliteit van sublitorale
mosselbanken naar vijf klassen. De stabielere banken blijven vaak/voor
het merendeel (klasse 4) of bijna altijd/voor het overgrote deel (klasse 5)
liggen. Het is dan ook aannemelijk dat het deze locaties zijn waar na
verloop van tijd oudere, sublitorale mosselbanken kunnen ontstaan en
bestaan.
Dat in de Nederlandse Waddenzee onder gunstige omstandigheden
oudere mosselbanken kunnen voorkomen, is inmiddels duidelijk
geworden uit het litorale (het bij laag water droogvallende) deel van de
Waddenzee. Onderzoek van Wageningen IMARES toont aan dat op de
litorale platen zich nu zichtbaar de meerjarige mosselbanken herstellen.
De ervaringen met herstel van mosselbanken in het litorale deel van de
Waddenzee, in combinatie met de stabiliteitskaart maken het zeer aannemelijk dat er meerjarige sublitorale mosselbanken in grotere arealen
kunnen voorkomen dan in de huidige situatie aanwezig is. Om deze reden
is het oordeel «matig ongunstig» tot stand gekomen.
12 en 23
Welke rol heeft de constatering dat de soortenrijkdom van de vissen niet
is afgenomen, gespeeld bij de beoordeling van de staat van instandhouding?
Waarom is bij de beoordeling voor de vissen niet ingegaan (i) op de
soortenrijkdom (die volgens pagina 8 niet is afgenomen) en (ii) en ten
aanzien van de afname in biomassa op het afnemend nutriëntenniveau
van de kustwateren en/of veranderd lichtklimaat (pagina 9).
Van belang is hierbij onderscheid te maken tussen soortenrijkdom en
soortensamenstelling. Bij soortenrijkdom gaat het om het aantal vissoorten, terwijl het bij soortensamenstelling de voorkomende soorten en hun
abundantie betreft.
Het profielendocument schetst globaal enkele ontwikkelingen in de soortensamenstelling. De hierin aangegeven verschuivingen in de samenstelling van de visgemeenschap hebben geen invloed gehad op de beoordeling van de Staat van Instandhouding van het habitattype. De beoordeling
voor enkele specifieke vissoorten is meegenomen bij de beoordeling van
kwaliteitskenmerk «typische soorten», wat als «gunstig» is beoordeeld.
Ten aanzien van afname van de totale biomassa van de visfauna zijn
eenduidige causale relaties met verklarende factoren niet met zekerheid te
geven. De afname van de biomassa sec, in combinatie met de geringe
aanwezigheid van mosselbanken van de oudere stadia heeft geleid tot de
beoordeling van «matig ongunstig» voor kwaliteitskenmerk structuur en
functie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 49

7

14
Is het überhaupt mogelijk een stabiele populatie te definiëren in een dynamisch ecosysteem waar ook externe factoren een belangrijke rol spelen?
Kan weergegeven worden welke onzekerheidsmarges dit met zich
meebrengt?
Nee. Populaties zijn per definitie aan enige mate van dynamiek onderhevig. Om die reden zijn de doelen voor soorten ook niet gedefinieerd in
concrete aantallen, maar in termen van draagkracht van het systeem voor
een bepaalde populatieomvang. Het is namelijk wel mogelijk om in het
systeem dusdanige randvoorwaarden te creëren dat er ecologische ruimte
is voor een gewenste populatieomvang.
Het kan niet aangegeven worden welke onzekerheidsmarges dit met zich
meebrengt.
Overig
15
In hoeverre wordt het voorliggende profielendocument inhoudelijk onderschreven door externe deskundigen die daarvoor de bouwstenen hebben
aangedragen, waaronder IMARES.
In het AO van 2 oktober meldde ik u reeds dat de basis voor het profielendocument is gelegen in een deskundigenbijeenkomst en een literatuurstudie door Wageningen IMARES. Aanwezig op de bijeenkomst waren
vertegenwoordigers van Wageningen IMARES, Koninklijk Nederlands
Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ), Rijkswaterstaat Waterdienst,
onderzoeksbureau MarinX en Heinis Waterbeheer en Ecologie. De door
deze deskundigen aangeleverde bouwstenen en revisies op de eerdere
conceptversie van het profielendocument zijn de basis voor de huidige
beschrijving van habitattype H1110_A.
In het proces van totstandkoming zijn deskundigen, die denken en werken
vanuit verschillende ecologische specialisaties, betrokken geweest.
Daarmee is de laatste stand van kennis in het document geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 49

8