Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 066

Belastingdienst

Nr. 950

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 20 december 2021
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Financiën over de brief van
9 juli 2021 over de reactie op brief van de No en de LOSR over beslagvrije
voet bij verrekeningen toeslagen (Kamerstuk 31 066, nr. 874).
De vragen en opmerkingen zijn op 1 oktober 2021 aan de Staatssecretaris
van Financiën voorgelegd. Bij brief van 17 december 2021 zijn de vragen
beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Lips

kst-31066-950
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

1

Inleiding
De vaste commissie voor Financiën heeft op 1 oktober 2021 enkele vragen
en opmerkingen aan mij voorgelegd over de brief van 9 juli 2021 inzake
een reactie op de brief van de Nationale ombudsman en de Landelijke
Organisatie Sociaal Raadslieden over de beslagvrije voet bij verrekeningen van toeslagen (Kamerstuk 31 066, nr. 874). In de bijlage bij deze
brief stuur ik u mijn antwoorden.
U wordt geïnformeerd over de verbeteringen waaraan wordt gewerkt, die
mede gebaseerd zijn op het recent opgeleverde Rapportage doenlijk
invorderen. In het kader van de opstart van de invorderingsactiviteiten
van Toeslagen is in deze rapportage het invorderingsproces getoetst
vanuit een gedrags- en burgerperspectief. Het rapport vindt u bijgaand ter
informatie1. Bij de opstart van de invorderingsactiviteiten van Toeslagen
en in de herijking van de invorderingsstrategie worden de aanbevelingen
uit dit rapport verder opgepakt. Over de opstart van de invorderingsactiviteiten van Toeslagen wordt u separaat geïnformeerd.
Op 15 januari 2021 (Kamerstuk 35 510, nr. 4) heeft het kabinet in de reactie
op het rapport van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag toegezegd de invorderingsstrategie tegen het licht te houden
en de wet Stroomlijnen Rood-Blauw (toeslagen en belastingen) te
heroverwegen. Op 29 juni 2021 hebben wij u geïnformeerd over de stand
van zaken van de acties voortkomend uit de kabinetsreactie.2 Hierbij is
toegezegd dat u dit najaar over de voortgang wordt geïnformeerd. Ik
informeer u hier begin 2022 over samen met de Staatssecretaris Fiscaliteit
en Belastingdienst.
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersonen
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VDD
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de oplossing wordt geboden
voor de problemen die zijn ontstaan met betrekking tot de beslagvrije voet
door de verrekeningen van schulden en of de Staatssecretaris al wat kan
zeggen over deze oplossing. Sinds half augustus is Toeslagen gestart met
een belactie om de burgers bij wie in het kader van een verrekening bij de
standaardbetalingsregeling de beslagvrije voet mogelijk onterecht niet is
gehanteerd de volgende oplossing aan te bieden. Via de BelastingTelefoon kan de verrekening worden gestopt. De beslagvrije voet wordt dan
alsnog berekend. Als blijkt dat de verrekening de beslagvrije voet heeft
aangetast, dan wordt de verrekening – naast dat die verrekening is
gestopt – ook tot en met januari 2021 volledig teruggedraaid. Als de
verrekening wordt teruggedraaid, herleeft de openstaande schuld.
Toeslagen adviseert in dat geval een persoonlijke betalingsregeling aan te
vragen. Bij de persoonlijke betalingsregeling houdt Toeslagen rekening
met de betalingscapaciteit3 van de betreffende persoon en wordt een
eventueel restbedrag na 24 maanden in principe niet ingevorderd. Na
telefoongesprek stuurt Toeslagen de modelmededeling met de berekening
van de beslagvrije voet en het aanvraagformulier voor de persoonlijke
betalingsregeling naar de burger. Indien nodig wordt een vervolgafspraak

1
2
3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 35 510, nr. 60.
De betalingscapaciteit die berekend wordt bij de persoonlijke betalingsregeling, is een andere
berekening dan die van de beslagvrije voet. Deze biedt de burger over het algemeen meer
financiële ruimte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

2

gemaakt om telefonisch of bij de balie hulp te krijgen bij het aanvragen
van de persoonlijke betalingsregeling.
Met deze belactie kan Toeslagen helaas niet alle burgers bereiken die
problemen ervaren met de verrekening zonder dat er vooraf rekening is
gehouden met een beslagvrije voet. Het is ook niet mogelijk om precies
vast te stellen welke mensen in 2021 onder het bestaansminimum zijn
gekomen door de verlaging van het maandelijkse voorschot als gevolg
van de verrekening. Toeslagen heeft daarom geprobeerd deze groep
globaal in beeld te krijgen. Uit een eerste analyse blijkt dat ongeveer
29.000 burgers in 2021 een standaard betalingsregeling hadden lopen
waarbij verrekend werd zonder de beslagvrije voet en bij wie het
huishoudinkomen rond de bijstandsnorm is (onder de EUR 21.000 per
jaar) kwam of bij wie het jaarinkomen onbekend is. Er is in de zomer
gestart met het bellen van een selectie van 100 mensen. Sinds september
is deze groep uitgebreid met nog eens 500 mensen. Dit betreft een groep
van 300 van de vermoedelijk financieel meest kwetsbare mensen (laag
huishoudinkomen en hoge terugvordering) en een groep van 300
willekeurige mensen uit de groep van 29.000 burgers. Aan de hand van
deze aanpak beoordeelt Toeslagen of zij de juiste mensen benadert en
welke behandeling het meest passend is voor de meest kwetsbare groep.
Deze strategie helpt ook bij het krijgen van enig inzicht in de mate waarin
de automatische verrekening door de burger als prettig of passend
ervaren wordt. Per persoon doet Toeslagen vijf belpogingen met een
herkenbaar nummer. Daarbij laat Toeslagen ook voicemailberichten
achter.
Daarnaast kunnen mensen zelf contact opnemen met de BelastingTelefoon om de verrekeningen te stoppen en eventueel terug te draaien. De
werkinstructies zijn hierop aangepast en de medewerkers van de
BelastingTelefoon zijn hierover geïnformeerd. Om burgers te informeren
over de geboden oplossing heeft Toeslagen de informatie op de website
aangepast. Verder zijn diverse stakeholders persoonlijk en zijn circa 900
contacten via een directe mailing benaderd. Het betreft belangenbehartigers, schuldhulpverleners, dienstverleners en gemeenten. Zij ontvingen
informatie en een dringende oproep om hun achterban en mensen die
zich bij hen melden met problemen met verrekeningen te informeren over
de geboden oplossing om de verrekening te stoppen, een persoonlijke
betalingsregeling aan te vragen en hen eventueel te helpen bij die
aanvraag. Om het hen daarbij makkelijker te maken, ontvingen ze ook
communicatiemateriaal. Diverse stakeholders hebben het onderwerp
opgepakt. Over zowel de beschreven oplossing als de communicatie
hierover, heeft Toeslagen gesproken met de NO en de LOSR. Hun ideeën
en tips zijn meegenomen.
Van de 600 geselecteerde personen heeft Toeslagen in totaal 234 mensen
gesproken. Daarvan bleek dat bij 105 mensen de beslagvrije voet geheel
of gedeeltelijk werd geraakt door de verrekening. Daarvan bevonden zich
61 mensen in de willekeurige groep met een huishoudinkomen onder de
EUR 21.000 per jaar en 44 mensen in de geselecteerde groep op basis van
een laag inkomen en een hoge vordering. Van 105 personen waarbij
onder de beslagvrije voet was verrekend, is in 42 gevallen de verrekening
op hun verzoek stopgezet. Het overige deel van de 234 mensen die zijn
bereikt en met wie een gesprek plaatsvond heeft er voor gekozen om de
verrekening niet te stoppen bijvoorbeeld omdat de beslagvrije voet niet
werd geraakt (129 keer). De overige 63 personen gaven aan de hoogte van
het te verrekenen bedrag niet als een probleem te ervaren dan wel dat zij
de voorkeur hebben voor het gemak van de lopende verrekening versus
de handelingen zij moeten verrichten voor het aangaan van een persoonlijke betalingsregeling. Van de 42 mensen bij wie de verrekening op hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

3

verzoek is gestopt, zijn 3 formulieren retour gezonden en is de aanvraag
voor de persoonlijke betalingsregeling afgerond. Dit heeft ertoe geleid dat
Toeslagen voor 2 mensen een nieuwe persoonlijke betalingsregeling is
gestart en voor 1 persoon heeft besloten geen verdere invorderingsacties
meer te starten. Tot dusver is van 2 personen bekend dat zij uit eigen
beweging contact op hebben genomen met de BelastingTelefoon met het
verzoek om de verrekening te stoppen.
Op basis van deze resultaten concludeert Toeslagen dat het moeilijk is om
mensen te bereiken. Een groot deel neemt de telefoon niet op of het
telefoonnummer blijkt niet te kloppen. Een deel van de burgers met wie
Toeslagen wel contact krijgt, vertrouwt het telefoontje niet, waardoor er
ook geen gesprek tot stand komt. Uit de gesprekken blijkt dat een deel van
de mensen wel en een deel van de mensen geen problemen heeft met de
verrekening. Er lijkt daarbij geen duidelijk onderscheid gemaakt te kunnen
worden tussen aan de ene kant de groep met lage inkomens en hoge
terugvorderingen en aan de andere kant de groep willekeurige mensen
die zijn gebeld. Daarnaast concludeert Toeslagen dat de aanvraagprocedure van de persoonlijke betalingsregeling door veel mensen niet wordt
gestart of afgerond. Gezien de beperkte resultaten en de 4 fte die ingezet
is voor de belactie, wordt de belactie niet voorgezet. De 39 mensen bij wie
de verrekening is gestopt en teruggedraaid, maar die de formulieren voor
de aanvraag voor de persoonlijke betalingsregeling niet retour hebben
gezonden, worden nogmaals benaderd. Hen wordt hulp aangeboden,
telefonisch of bij de balie, om de aanvraag alsnog in te dienen. Daarnaast
werkt Toeslagen aan een vereenvoudiging van de aanvraagprocedure
voor een persoonlijke betalingsregeling. Dit licht ik hierna nader toe.
Mensen kunnen wel nog zelf contact opnemen met de BelastingTelefoon
om de verrekening te stoppen en terug te laten draaien.
De leden van de VVD-fractie vragen wat nodig is om de problemen met de
ICT-processen op termijn op te lossen. Hoe lang zou dat duren en wanneer
is de ICT geheel op orde. Zij geven tevens aan het eens te zijn met het
oordeel dat het zeer onwenselijk is dat de standaard betalingsregeling
waarbij burgers zelf het geld overmaken niet meer kan worden aangeboden. Op dit moment zijn er ongeveer 300.000 mensen per jaar bij wie
de verrekening in het kader van de standaardbetalingsregeling automatisch start, doordat zij niet reageerden op de mogelijkheid om zelf in één
keer of in termijnen te betalen. Het is binnen het huidige systeem niet
mogelijk om de berekening van de beslagvrije voet bij al deze verrekeningen in het kader van de standaardbetalingsregeling toe te passen. Dit
systeem is verouderd en kan niet aangesloten worden op de programmatuur die de beslagvrije voet berekent. De vervanging van dit oude
systeem hangt samen met het uitfaseren van het ETM-systeem4, omdat
dit beiden vervangen wordt door één nieuw centraal systeem. Het is nog
niet duidelijk wanneer dit afgerond is. Er is ook onderzocht of deze
standaardbetalingsregelingen inclusief de verschillende betaalmogelijkheden (dus zowel het overmaken van het termijnbedrag door de burger,
als het verrekenen van het termijnbedrag) overgeheveld kunnen worden
naar een ander systeem waar Toeslagen gebruik van maakt en op die
manier toegang heeft tot de programmatuur die de beslagvrije voet
berekent. Aangezien dit systeem niet is gebouwd voor de structurele
verwerking van deze aantallen uit het reguliere proces, bleek dat geen
alternatief. Er wordt nog onderzocht of er andere mogelijkheden zijn om
de verrekeningen in het kader van de standaardbetalingsregeling te
starten mét toepassing van de beslagvrije voet. Dit zijn opties die niet op
de korte termijn (voorafgaand aan het opstarten van de invorderingsacti4

ETM staat voor Enterprise Tax Management, zie over het verloop van dit ICT-traject Kamerbrief
21-4-2021, Kamerbrief over uitloop ICT-projecten Belastingdienst. Kamerstuk 31 066, nr. 814.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

4

viteiten) uitgevoerd kunnen worden en waarvan nog niet vastgesteld is óf
het uitvoerbaar is. Binnen de herijking van de invorderingsstrategie werkt
Toeslagen onder andere uit hoe zij uitvoering wil gaan geven aan uitstel
van betaling en verrekening. Daarin wordt dit vraagstuk meegenomen.
Dat laat onverlet dat Toeslagen er alles aan wil doen om te voorkomen dat
er nieuwe situaties ontstaan waarbij mensen door de verrekeningen in het
kader van de standaardbetalingsregeling onder het bestaansminimum
komen. Daarom is besloten om de verrekeningen in het kader van de
standaardbetalingsregeling vanaf het moment van opstarten van de
invorderingsactiviteiten af te schaffen. Voor de zomer leek het slechts
mogelijk om deze verrekening af te schaffen, door de standaardbetalingsregeling volledig af te schaffen. Toeslagen heeft de afgelopen zomer
verder gezocht naar uitvoeringstechnische mogelijkheden om deze
verrekeningen uit te schakelen, mét behoud van de standaard betalingsregeling waarbij het termijnbedrag door de burger zelf over wordt gemaakt.
Deze mogelijkheid is gevonden. Het afschaffen van deze verrekenvariant
kan uitgevoerd worden voordat de invorderingsactiviteiten starten.
Toeslagen zal bij nieuwe terugvorderingen de verrekenvariant van de
standaard betalingsregeling niet meer automatisch starten. Het blijft wél
mogelijk voor mensen om te kiezen voor de standaardbetalingsregeling
door het termijnbedrag maandelijks zelf over te maken.
Het afschaffen van de verrekening in het kader van de standaard
betalingsregeling kent voor- en nadelen. Belangrijk voordeel is dat er geen
mensen meer onder het bestaansminimum uitkomen doordat er op
initiatief van Toeslagen is verrekend zonder de beslagvrije voet toe te
passen. Toeslagen handelt daardoor bij de uitvoering van de standaard
betalingsregeling binnen de kaders van de wet.
Nadeel is dat niemand meer gebruik kan maken van de standaard
betalingsregeling waarbij wordt afgelost door middel van een automatische verrekening. Op dit moment maakt een deel van de eerdergenoemde groep van ongeveer 300.000 mensen per jaar probleemloos
gebruik van deze betalingswijze. Dit kan ook verondersteld worden op
basis van de resultaten uit de belactie. Deze mensen hebben na de
afschaffing van de automatische verrekenmogelijkheid nog andere
mogelijkheden om te betalen, zoals het terugvorderingsbedrag ineens
betalen, de standaardbetalingsregeling zelf na te komen door maandelijkse overboeking van het termijnbedrag of door een persoonlijke
betalingsregeling aan te vragen. Dit vraagt echter altijd actie van de
burger. Daarbij is de aanvraagprocedure voor de persoonlijke betalingsregeling complex en vergt dit het nodige van het doenvermogen van
mensen. Bovendien nemen juist kwetsbare mensen vaak geen contact op
met de Belastingdienst nadat zij een terugvorderingsbeschikking hebben
ontvangen. Het ontbreekt hen door omstandigheden vaak aan doenvermogen. Zij zijn ook vaak telefonisch niet bereikbaar voor Toeslagen of de
Belastingdienst. Daarom zal een deel van de meest kwetsbare burgers in
de dwanginvordering terecht komen als er geen andere, eenvoudige
oplossing komt. De dwanginvordering kent bijkomende kosten. En
alhoewel er rekening gehouden wordt met de beslagvrije voet, wordt er
zo veel als mogelijk, zo snel mogelijk geïnd. Dit kan dus veel hoger
uitvallen dan het termijnbedrag van de standaardbetalingsregeling. Bij
invorderingsacties, zoals een loonbeslag wordt bovendien een derde
partij betrokken. Dat heeft grote impact op burgers.
Ondanks dat ik geen andere optie zie dan deze verrekeningen in het kader
van de standaardbetalingsregeling af te schaffen, zijn de genoemde
nadelige effecten niet acceptabel. Toeslagen neemt daarom de volgende
aanvullende maatregelen. Zij werkt aan een drastische vereenvoudiging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

5

van het aanvraagformulier voor de persoonlijke betalingsregeling. Vanaf
het moment dat de invorderingsactiviteiten opstarten, is dit vereenvoudigde formulier beschikbaar. Bovendien wordt het formulier dan
verzonden met een antwoordenvelop en -nummer. Daarnaast wordt
ernaar gestreefd dat het formulier dan ook digitaal ingevuld en verzonden
kan worden. Het is nog niet duidelijk of dit lukt in verband met diverse
andere prioriteiten binnen het IV-portfolio. Daarnaast wordt met inzet van
bijvoorbeeld burgerpanels bezien hoe de informatie en communicatie
over de standaard- en de persoonlijke betalingsregeling kan worden
verbeterd.
De leden van de VVD-fractie vragen of ik toe kan zeggen de Kamer op de
hoogte te houden van eventuele ontwikkelingen. Ik kan uw Kamer
toezeggen dat ik u op de hoogte houdt van de ontwikkelingen rond de
invordering van Toeslagen. Dit betreft zowel de opstart van de invorderingsactiviteiten waarover u separaat wordt geïnformeerd, als de herijking
van de invorderingsstrategie waarover ik uw Kamer begin 2022 samen
met de Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst informeer.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie vragen aan welke van de geschetste
voorwaarden uit de uitvoeringstoets niet is voldaan, waardoor de wet
vBVV niet tijdig is geïmplementeerd. Zij vragen hoe dit heeft kunnen
gebeuren of de Kamer tijdig is geïnformeerd over de vertraging en als dit
niet is gebeurd, wat hier de reden voor is geweest. In de uitvoeringstoets
bij het wetsvoorstel Wet vBVV is het proces van dwangverrekening
beoordeeld op uitvoerbaarheid. Aan de in de uitvoeringstoets beschreven
voorwaarden is voldaan. Het hanteren van de vereenvoudigde beslagvrije
voet bij de dwangverrekening is geïmplementeerd en zal gehanteerd
worden zodra de invorderingsactiviteiten weer opstarten. In die uitvoeringstoets was de verrekening in het kader van de standaardbetalingsregeling buiten beschouwing gelaten, omdat toentertijd werd geoordeeld
door de Belastingdienst en Toeslagen dat er geen sprake was van
dwangverrekening, maar van een betaalmogelijkheid in het kader van de
minnelijke betalingsregeling. De Belastingdienst en Toeslagen constateren
nu dat die veronderstelling onjuist is geweest. In mijn brief van 9 juli jl. en
de beantwoording van de daarbij verzonden Kamervragen heb ik de
Kamer geïnformeerd over deze constatering. Zoals hierin ook beschreven
is er direct daarna actie ondernomen om een oplossing te bieden voor
mensen die hierdoor in de problemen raken en wordt er gewerkt een aan
oplossing om te voorkomen dat deze situatie zich in de toekomst nog voor
zal doen.
De leden van de D66-fractie vragen wat de stand van zaken is van het
telefonisch informeren van de betrokken burgers en hoeveel mensen zijn
bereikt. Hiervoor verwijs ik uw Kamer naar de beantwoording van de
vragen van de leden van de VVD-fractie.
De leden vragen tevens of zij het juist begrijpen dat niet (handmatig) kan
worden nagegaan of iemand onder het bestaansminimum terechtkomt
voordat de invordering wordt gestart. Of iemand onder het bestaansminimum uitkomt, hangt af van vele factoren die niet allemaal bekend
kunnen zijn bij Toeslagen. Denk aan schulden bij andere (private)
schuldeisers of uitgaven die een burger genoodzaakt is te doen. Het is niet
mogelijk om dit handmatig voorafgaand aan het opstarten van de
invorderingsactiviteiten bij iedere burger na te gaan. Toeslagen kan ook
niet handmatig de beslagvrije voet van alle mensen berekenen die op dit
moment een verrekening in het kader van standaardbetalingsregeling
hebben lopen, omdat dit een groep van ongeveer 300.000 mensen betreft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

6

Met de geboden oplossing zijn daarom mensen in beeld gebracht
waarvan we het vermoeden hebben dat zij in de problemen komen door
de verrekening in het kader van de standaardbetalingsregeling, waarna
we in combinatie met persoonlijke contact de beslagvrije voet alsnog
berekenen. Toeslagen probeert daarnaast op verschillende manieren te
voorkomen dat mensen bij het terugvorderen van toeslagen onder het
bestaansminimum komen. Zo biedt zij burgers de mogelijkheid om een
terugvordering in maximaal 24 maanden af te lossen. Indien iemand het
bedrag niet ineens of in standaardtermijnen kan betalen kan diegene een
persoonlijke betalingsregeling aanvragen waarbij de maandelijkse
aflossing wordt gebaseerd op 80% van zijn betalingscapaciteit. Pas als een
burger geen gebruikmaakt van de genoemde mogelijkheden voor een
minnelijke betalingsregeling start de dwanginvordering, wat ook de
dwangverrekening kan zijn Daarbij wordt altijd de beslagvrije voet
gehanteerd.
De leden van de D66-fractie vragen wat nodig is om te kunnen garanderen
dat de geschetste uitvoering per 2023 wordt gehaald en de Kamer hier
ieder kwartaal over te informeren. Voorts vragen de leden wat er kan
worden gedaan om uitvoeringsinstanties en lokale overheden te
ondersteunen om te voorkomen dat burgers onder de beslagvrije voet
vallen tot de uitvoering per 2023 van de aanpassingen. De geschetste
uitvoering in de brief van 9 juli jl. (Kamerstuk 31 066, nr. 874) waarbij de
beslagvrije voet gehanteerd wordt voorafgaand aan alle standaardbetalingsregelingen, was een oplossing die onderzocht is omdat het niet
mogelijk leek de verrekeningen te stoppen zonder dat de gehele standaard
betalingsregeling uit de lucht gehaald zou moeten worden. Het is echter
toch mogelijk gebleken om alleen de verrekenvariant bij de standaardbetalingsregeling af te schaffen. Hierdoor zal Toeslagen geen verrekeningen
in het kader van de standaardbetalingsregeling meer uitvoeren vanaf het
moment dat de invorderingsactiviteiten weer opstarten.
De leden van de D66-fractie vragen welke risico’s de Staatssecretaris ziet
voor het ontstaan van nog meer schuldenproblematiek doordat de
verrekende bedragen worden teruggedraaid bij mensen waarbij de
beslagvrije voet werd geschonden door de verrekening. Toeslagen is zich
ervan bewust dat de schuld herleeft als de verrekening terug wordt
gedraaid en dat het belangrijk is dat deze wordt afbetaald op een wijze die
er niet toe leidt dat er meer problemen ontstaan. Daarom heeft Toeslagen
altijd persoonlijk contact met de mensen bij wie de verrekening wordt
gestopt; samen wordt bekeken wat de beste oplossing is. Er wordt in ieder
geval een persoonlijke betalingsregeling geadviseerd en het aanvraagformulier wordt aan de betreffende burgers verzonden. Bij de persoonlijke
betalingsregeling is het maandelijks aflossingsbedrag niet gebaseerd op
het terug te betalen bedrag, maar op de betalingscapaciteit van de burger.
Dat betekent dat aan het einde van de looptijd van 24 maanden van de
persoonlijke betalingsregeling voor het dan resterende terugvorderingsbedrag geen verdere invorderingsactiviteiten meer worden ondernomen.
Als direct blijkt dat er geen betalingscapaciteit is, wordt de betalingsregeling niet gestart en vinden er geen invorderingsmaateregelen plaats.
Toeslagen werkt eraan om de persoonlijke betalingsregeling zo toegankelijk mogelijk te maken voor burgers, zowel door de communicatie en
informatie over de betalingsregeling te verbeteren, als door het aanvraagproces te vereenvoudigen. Voordat de invorderingsactiviteiten opstarten
zal een vereenvoudigd formulier beschikbaar zijn. Daarnaast wordt tevens
gestreefd naar digitalisering van het aanvraagformulier. Het is nog niet
duidelijk wanneer dit gerealiseerd kan worden.
Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie bij welke toeslagen deze
betalingsregelingen, waarbij burgers onder het bestaansminimum

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

7

kwamen te zitten, hebben gespeeld. De verrekeningen in het kader van de
standaardbetalingsregeling waarbij de beslagvrije voet niet gehanteerd
werd, werden toegepast bij de huur- en zorgtoeslag en het kindgebonden
budget. Bij de verrekening van de kinderopvangtoeslag hoeft er geen
beslagvrije voet in acht genomen te worden (zie artikel 475c, eerste lid,
onder j, Rv).
De leden van de D66-fractie vragen voorts wanneer de Kamer geïnformeerd wordt over de interdepartementale samenwerking ten behoeve van
de invorderingsstrategie waarin het doenvermogen centraal staat. Deze
leden refereren aan het toezeggingenoverzicht van de begroting waarin
staat dat de Kamer hierover in de herfst een brief mag verwachten. Zij
vragen waar deze vertraging vandaan komt, of de gesprekken tussen de
departementen al hebben plaatsgevonden, wat de status is van dat
overleg en wanneer de Kamer een uitgebreidere brief mag verwachten
over dit overleg. Op 30 augustus jl. is uw Kamer geïnformeerd over het
opstarten van de invordering bij de Belastingdienst.5 Daarin is aangegeven dat Toeslagen een apart traject heeft ingezet, waarbij door een
gefaseerde opstart rekening wordt gehouden met verschillende
doelgroepen. Hierover vindt de in de brief van 9 juli jl. beschreven
interdepartementale afstemming plaats. Inmiddels is in dit kader ook een
rapport naar het doenvermogen van deze doelgroep afgerond. In de
Rapportage doenlijk invorderen, die uw Kamer als bijlage bij deze
beantwoording ontvangt, is het invorderingsproces getoetst vanuit een
gedrags- en burgerperspectief. Waar mogelijk worden deze resultaten
meegenomen bij het hervatten van de invorderingsactiviteiten van
Toeslagen. Denk hierbij aan de vereenvoudigde aanvraag van de
persoonlijke betalingsregeling waar nu al aan gewerkt wordt. Uw Kamer
separaat nader geïnformeerd over het hervatten van de invorderingsactiviteiten.
Daarnaast wordt uw Kamer begin 2022 geïnformeerd over de herijking
van de invorderingsstrategie en de heroverweging van Stroomlijnen Rood
Blauw. Ook hierover vinden gesprekken plaats met de verschillende
(opdrachtgevende) departementen. Het genoemde Rapportage doenlijk
invorderen vormt daarnaast een belangrijke bouwsteen voor de invorderingsstrategie van Toeslagen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie vragen of ik het met hen eens ben dat koste
wat kost moet worden voorkomen dat mensen onder het bestaansminimum schieten. Met de leden van de CDA-fractie ben ik van mening dat
moet worden voorkomen dat mensen onder het bestaansminimum
komen. Toeslagen doet er daarom zo veel als mogelijk aan om dat te
voorkomen, zoals beschreven in de beantwoording van de vragen van de
leden van de VVD- en de D66-fractie.
Veel burgers hebben echter niet alleen toeslagschulden, maar ook andere
schulden bij private- en overheidsschuldeisers. Om te voorkomen dat
mensen onder het bestaansminimum raken, is coördinatie en samenwerking tussen schuldeisers noodzakelijk. In vervolg op de Wet vBVV
wordt verbeterde gegevensuitwisseling voorbereid tussen partijen die
beslag mogen leggen op of verrekenen met periodieke inkomsten.
Daarvoor is het wetsvoorstel Wet stroomlijning keten derdenbeslag in
voorbereiding en zijn de voorbereidingen gestart voor de bouw van een
ICT-voorziening die de beoogde gegevensuitwisseling faciliteert. Het
wetsvoorstel regelt de verbetering van de gegevensuitwisseling tussen
5

Kamerstuk 35 420, nr. 365.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

8

beslagleggende en verrekenende partijen in geval van samenloop van
derdenbeslagen en verrekeningen. Hiermee wordt een volgende stap
gezet in het traject om het bestaansminimum van mensen met schulden
beter te borgen en wordt een flinke stap gezet om ophoging van schulden
met onnodige proces- en executiekosten te voorkomen.
De leden van de CDA-fractie vragen over de tijdelijke oplossing voor reeds
ingevorderde bedragen of de volledige verrekening wordt teruggedraaid,
of alleen het deel tot aan het bestaansminimum. Het volledige bedrag
wordt in dat geval teruggedraaid.
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of het kan voorkomen dat
mensen bij wie teveel is verrekend en die gedurende een periode onder
het bestaansminimum hebben geleefd, misschien wel problematische
schulden hebben opgebouwd, waarvoor de terugbetaling alleen onvoldoende is om die schulden op te lossen. Deze situaties zijn niet als
zodanig naar voren gekomen in de gevoerde gesprekken met de betreffende mensen. Doordat het gehele verrekende bedrag terug wordt
gegeven, wordt de betreffende burger in staat gesteld om eventueel
ontstane schulden alsnog (geheel of gedeeltelijk) te voldoen. Toeslagen
gaat altijd in gesprek met de mensen bij wie de verrekening volledig
wordt teruggedraaid, om te kijken of de toeslagschuld alsnog via een
persoonlijke betalingsregeling voldaan kan worden. Er kan extra hulp
aangeboden worden, telefonisch of bij de balie, bij het aanvragen van de
persoonlijke betalingsregeling. Mocht er zich een spoedeisende situatie
voordoen, zoals bijvoorbeeld een dreigende huisuitzetting vanwege een
onterechte verrekening, dan wordt het Stellateam ingezet. Dergelijke
situaties zijn mij vooralsnog niet bekend.
De leden vragen daarnaast of ik het in kaart brengen van de mensen die
door verrekening onder het bestaansminimum komen een werkbare
oplossing vindt. Ook vragen zij om hoeveel mensen dit ongeveer gaat en
of het om een wisselende groep gaat. Op basis van de beschikbare data
kunnen we geen goede inschatting maken van het aantal mensen dat
onder het bestaansminimum komt door de verrekeningen. Deze schatting
kunnen we ook op basis van de belactie niet maken, mede doordat het
slechts mogelijk is om een kleine selectie van deze groep persoonlijk te
bereiken. Vooralsnog is de ingezette belactie op basis van de beschikbare
data de enige mogelijkheid voor Toeslagen om mensen die mogelijk door
de verrekeningen in de problemen zijn gekomen te identificeren en te
bereiken. Naast deze aanpak heeft Toeslagen stakeholders geïnformeerd
over de geboden oplossing. Hen is verzocht om burgers die zich bij hen
melden met problemen rond verrekeningen te wijzen op de oplossing en
hen door te verwijzen naar de BelastingTelefoon. Tevens heeft Toeslagen
hen gevraagd de betreffende burgers te helpen bij het aanvragen van een
persoonlijke betalingsregeling.
Het aantal mensen dat mogelijk door de verrekeningen onder het
bestaansminimum is gekomen, is beperkt tot een groep waarbij de
verrekeningen eind 2020 zijn gestart. Omdat de invorderingsactiviteiten bij
Toeslagen nog niet zijn hervat, zijn er in 2021 geen nieuwe verrekeningen
gestart, zodat de groep mensen die te maken hebben met deze verrekeningen niet in aantal is toegenomen.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de huidige stand van zaken is met
betrekking tot een structurele houdbare oplossing voor dit probleem.
Welke richtingen zijn in de zomerperiode met de verschillende departementen uitgewerkt en wanneer wordt de Kamer hiervan op de hoogte
gesteld? Voor beantwoording van deze vraag verwijs ik naar de beantwoording van de vragen van de VVD-fractieleden. Voor de bredere aanpak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

9

rondom meer maatwerk binnen de invordering informeer ik uw Kamer
separaat in de brief over de opstart van de invorderingsactiviteiten en de
brief over de herijking van de invorderingsstrategie die begin van
aankomend jaar wordt verzonden.
Tot slot zijn de leden van de CDA-fractie benieuwd of de Nationale
ombudsman en de Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden die de
problematiek aan het licht hebben gebracht, ook worden betrokken bij het
komen tot een toekomstige oplossing. Ja, zij worden hierbij betrokken.
Afgelopen maanden heb ik meermaals met de No en de LOSR gesproken
over de problematiek en de oplossingen die wij op korte, middellange en
lange termijn kunnen bieden. Ook op medewerkersniveau vonden en
vinden er diverse gesprekken plaats. Dit zijn zeer prettige en constructieve
gesprekken waaruit veel ideeën en input gehaald en verwerkt wordt,
zowel ten behoeve van de lopende oplossing voor de verrekeningen
zonder beslagvrije voet en de communicatie daarover, als voor de
oplossingen na het opstarten van de invorderingsactiviteiten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van SP-fractie vragen of de invorderingsactiviteiten inmiddels
weer zijn opgestart door de Belastingdienst en of de Staatssecretaris kan
uitsluiten dat er hierdoor opnieuw mensen onder het bestaansminimum
zijn gekomen. Zij vragen voorts of er reeds een structurele oplossing is
gevonden voor het probleem dat mensen onder het bestaansminimum
komen door toedoen van de Belastingdienst. Over het opstarten van
invorderingsactiviteiten van Toeslagen wordt u separaat nader
geïnformeerd.
Over de structurele oplossing die Toeslagen biedt om te voorkomen dat
mensen na het opstarten van de invorderingsactiviteiten opnieuw onder
het bestaansminimum kunnen komen door de verrekening van toeslagen,
verwijs ik u naar mijn antwoord op de vragen van de VVD-fractie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van
GroenLinks
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe vaak het voorkomt dat
mensen aangeven wel degelijk op een brief over het terugbetalen van
toeslagen aan de Belastingdienst te hebben gereageerd, terwijl de
Belastingdienst stelt dat hierop niet is gereageerd. Zij vragen door welke
veranderingen uitgesloten kan worden dat hier nu niet nog steeds sprake
van is. Er zijn geen aantallen bekend van de beschreven situatie. De
processen zijn echter zo ingericht dat het risico op zoekraken minimaal is.
Het kan natuurlijk voorkomen dat een poststuk Toeslagen niet bereikt,
doordat het niet of verkeerd wordt bezorgd. Ook kan het bij hoge
uitzondering gebeuren dat een stuk verkeerd geclassificeerd wordt en in
een verkeerd systeem terechtkomt.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen voorts hoe het kan dat het
kabinet in een reactie op het NOS-bericht allereerst stelde dat de wet wel
werd nagevolgd, omdat deze alleen toezag op dwangvorderingen en niet
op verrekeningen, terwijl het kabinet nu stelt dat de werkwijze zich niet
verhoudt tot de wet vBVV. Kan het kabinet bevestigen dat het hiermee
terugkomt op zijn eerdere zienswijze? Kan het kabinet dit punt tevens
nader toelichten? Deze leden vragen of het kabinet kan toelichten waar het
in de keten tussen de wet en de uitvoering van het uit de wet voortvloeiende beleid, is misgegaan. Hoe kan het dat er een verkeerde
inschatting tot stand is gekomen? Dat er verrekening plaats kan vinden als
betaalwijze bij de standaardbetalingsregeling is opgenomen in de wet- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

10

regelgeving over uitstel van betaling.6 Daarnaast kent Toeslagen de
verrekening in het kader van de dwanginvordering, de zogenaamde
«dwangverrekening». Zoals toegelicht in de beantwoording van de vragen
van de leden van de D66-fractie werd eerder aangenomen door de
Belastingdienst en Toeslagen dat verrekening in het kader van de
standaardbetalingsregeling geen dwangverrekening is. Er werd verondersteld dat mensen die niet reageerden op de terugvorderingsbeschikking
stilzwijgend instemden met deze wijze van betalen in termijnen waarbij de
beslagvrije voet niet gehanteerd werd. In haar eerste reactie op het NOS
artikel verwees Toeslagen naar de dwangverrekening. Mede naar
aanleiding van gesprekken met de No en de LOSR constateren de
Belastingdienst en Toeslagen nu dat deze gehanteerde benadering onjuist
was. Alhoewel de standaardbetalingsregeling is bedoeld als een minnelijke betalingsregeling heeft Toeslagen de facto gebruik gemaakt van haar
verrekeningsbevoegdheid. Voor mensen die niet bewust kozen om de
verrekening te laten starten heeft dit het effect heeft van dwangverrekening. Op basis van dit voortschrijdend inzicht heeft Toeslagen haar
zienswijze daarna aangepast.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet een beeld heeft
van hoeveel mensen hierdoor de afgelopen jaren in de problemen zijn
gekomen. Zoals ook toegelicht in de beantwoording van de vragen van de
leden van het CDA is het niet goed mogelijk om hier een inschatting van
te maken.
Ook vragen deze leden het kabinet in te gaan op hoeveel mensen zich
sinds het begin van 2021 bij de Belastingdienst hebben gemeld met het
gegeven dat zij door de werkwijze van de Belastingdienst onder het
bestaansminimum terecht kwamen. Sinds juli 2021 heeft de Belastingdienst een gewijzigd proces waarbij burgers telefonisch kunnen aangeven
dat met de verrekening hun bestaansminimum is geraakt. Tot op heden
zijn er 2 personen in beeld die zelf contact opnamen om hier gebruik van
te maken. Bij deze burgers zijn de verrekeningen stopgezet. Daarnaast
kunnen er ook burgers zijn die, anders dan via de geboden oplossing, een
lopende verrekening hebben gestopt. Bijvoorbeeld doordat zij een
persoonlijke betalingsregeling aan hebben gevraagd. Het is op dit
moment niet inzichtelijk om hoeveel mensen dit gaat.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het staat met de verdiepende data-analyse om personen waarbij in 2020 een verrekening is
gestart op individueel niveau beter in beeld te brengen. Deze leden vragen
welke voortschrijdende inzichten het kabinet op dit punt met de Kamer
kan delen. Voor de beantwoording van de vraag hoe het staat met de
data-analyse verwijs ik u naar de beantwoording van de vragen van de
VVD-fractie. Hier is ook toegelicht welke inzichten Toeslagen op heeft
gedaan en welke acties en oplossingen er geboden zullen gaan worden of
nog onderzocht worden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet overweegt om
bovenop het actief terugdraaien van verrekeningen door het terugbetalen
van het vanaf januari teveel ingehouden bedrag, een opslag te rekenen
ten eerste als rentevergoeding en ten tweede vanwege het feit dat deze
mensen in de problemen zijn gekomen door een foutieve interpretatie van
de wet door de overheid. Deze leden vragen wat hierbij de overwegingen
zijn en hoe het vanuit rechtvaardigheidsperspectief te billijken zou zijn als
dit niet wordt gedaan. Met de geboden oplossing worden de mensen die
6

Artikel 3:94 Awb en artikel 30 lid 1 Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen, artikel 31
Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen, artikel 7 Uitvoeringsregeling Algemene wet
inkomensafhankelijke regelingen en artikel 79.7 Leidraad Invordering 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

11

in de problemen zijn gekomen naar mijn idee op een goede en passende
wijze geholpen. Met de oplossing die wordt geboden, wordt het volledige
bedrag van de verrekening terugbetaald, ook als de beslagvrije voet
slechts niet in zijn geheel is aangetast door de verrekening. Belangrijk
aspect is bovendien dat de betreffende personen in principe ook zonder
deze verrekening het openstaande bedrag terug hadden moeten betalen
en er kosten in rekening gebracht hadden kunnen worden als zij niet tijdig
betaalden. Toeslagen heeft hen de mogelijkheid geboden om het bedrag
ineens, in termijnen of door middel van persoonlijke betalingsregeling te
voldoen. Ook na het starten van de verrekening bestonden deze betalingsmogelijkheden voor de burger. De verrekening kon worden gestopt als
een persoonlijke betalingsregeling werd gestart. Deze betalingsregeling
kan ook nu aangevraagd worden. Hierbij wordt rekening gehouden met
de betalingscapaciteit. Als deze nihil is, wordt de terugvordering in
principe niet ingevorderd. Het past naar mijn idee daarom niet om een
(standaard) opslag te rekenen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet om een update
inzake de mate waarin mensen die vanaf begin 2021 geraakt zijn door de
werkwijze, inmiddels telefonisch bereikt zijn en het verschuldigde bedrag
ontvangen hebben. Deze leden vragen uit te splitsen hoeveel mensen hier
al wel mee geholpen zijn, hoeveel nog niet, en op welke termijn het
kabinet verwacht alle mensen geholpen te hebben. In de beantwoording
van de vragen van de VVD zijn de gegevens over de resultaten van de
belactie toegelicht. Het is niet mogelijk om vast te stellen hoeveel mensen
er problemen hebben gekregen door de verrekening in het kader van de
standaard betalingsregeling. Daardoor is het niet mogelijk om in beeld te
krijgen voor welke mensen het terugdraaien van de verrekening een
passende oplossing is.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoeveel mensen die schade
hebben ondervonden als gevolg van de werkwijze sinds afgelopen juli uit
eigen beweging contact hebben opgenomen met de Belastingdienst,
bijvoorbeeld via de BelastingTelefoon. Tot nu toe heeft Toeslagen kunnen
vaststellen dat 2 personen hierover uit zichzelf contact op hebben
genomen met de BelastingTelefoon. Zoals hiervoor toegelicht kunnen er
ook mensen zijn die wel contact op hebben genomen maar die niet
expliciet kenbaar hebben gemaakt dat zij de verrekening terug willen laten
draaien. Deze mensen hebben de verrekening mogelijk gestopt doordat zij
een persoonlijke betalingsregeling aan hebben gevraagd.
Ook vragen deze leden hoeveel mensen zijn doorverwezen vanuit het
stakeholdersnetwerk van de Nationale ombudsman en de Landelijke
Organisatie Sociaal Raadslieden. Stakeholders zijn persoonlijk benaderd
en via een directe mailing naar 900 contacten. Het is niet inzichtelijk
hoeveel doorverwijzingen er plaats hebben gevonden naar aanleiding van
het aanschrijven van deze stakeholders, dan wel via de Nationale
ombudsman en de Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het kabinet zeker weet dat
alle mensen die schade hebben ondervonden omdat ze onder het
bestaansminimum terecht kwamen, door de Belastingdienst in beeld zijn
en bereikt gaan worden. Toeslagen kan dit niet met zekerheid vaststellen.
Aan de hand van de eerder beschreven belactie en het aanschrijven van
stakeholders hoopt Toeslagen zo veel mogelijk van de betreffende
mensen te bereiken.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de persoonlijke betalingsregeling voor mensen die door de verrekening onder de beslagvrije voet
terechtgekomen zijn. Welke smaken zijn er in deze persoonlijke betalings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

12

regeling, wat zijn de meest ruimhartige varianten en hoe wordt daarin
gemonitord dat mensen niet alsnog onder het bestaansminimum
terechtkomen? Indien een burger verzoekt om een persoonlijke betalingsregeling, berekent Toeslagen zijn maandelijkse betalingscapaciteit. Op
basis daarvan zijn er drie uitkomsten mogelijk.
Als 80% van die betalingscapaciteit voldoende is om de openstaande
toeslagvorderingen in 24 maanden volledig te betalen, kan de burger met
Toeslagen een standaard betalingsregeling afspreken. Dan wordt het
volledige bedrag in 24 maanden afbetaald.
Als 80% van die betalingscapaciteit onvoldoende is om de gehele schuld
in 24 maanden volledig te betalen, kan de burger met Toeslagen een
persoonlijke betalingsregeling afspreken, waarbij het maandelijkse
aflossingsbedrag gelijk is aan die 80% van de betalingscapaciteit.
Na die 24 maanden worden er in principe geen invorderingsmaatregelen
meer genomen om de dan nog resterende toeslagschuld te incasseren.
Als de burger in het geheel geen betalingscapaciteit heeft, wordt direct
besloten om in principe geen invorderingsmaatregelen meer te nemen.
In principe geen invorderingsmaatregelen nemen, betekent dat de
(resterende) toeslagschuld nog wel gedurende drie jaar, gerekend vanaf
het besluit, alleen nog verrekend kan worden met eenmalige teruggaven
inkomstenbelasting en nabetalingen van toeslagen.
Als de burger meent dat zijn betalingscapaciteit niet meer toereikend is
om de betalingsregeling na te komen, kan hij Toeslagen op elk moment
verzoeken om de betalingscapaciteit opnieuw vast te stellen en het
aflossingsbedrag te verlagen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe het mogelijk is dat de
ICT-processen niet toereikend zijn om een proces te implementeren die de
beslagvrije voet respecteert, terwijl de wetgeving om de beslagvrije voet
te hanteren nota bene twee jaar is uitgesteld om alle ICT-processen op
orde te krijgen. Betekent dit ook dat de ICT-processen enkel klaar gemaakt
waren voor dwanginvordering, en niet voor verrekeningen? Hoe kan dit
fout zijn gegaan? Zoals hiervoor toegelicht zijn de ICT systemen wel
ingericht om bij de dwangverrekening de beslagvrije voet te hanteren.
Voor de verrekeningen in het kader van de standaardbetalingsregelingen
was dit niet het geval. Voor een uitgebreidere toelichting wat dit betekent
in de ICT-processen verwijs ik naar de beantwoording van de vragen van
de VVD-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen op welke manier door de
Belastingdienst wordt vastgesteld dat de beslagvrije voet niet in acht
wordt genomen. Deze leden vragen op welke manier dit proces automatisch verloopt ofwel handwerk vereist van medewerkers en wat dit
betekent voor de capaciteit van de Belastingdienst. De leden van de
GroenLinks-fractie vragen daarbij specifiek of het klopt dat pas kan
worden vastgesteld dat de beslagvrije voet niet in acht wordt genomen
nadat mensen onder het bestaansminimum terecht zijn gekomen, hetgeen
immers gesuggereerd lijkt te worden in de kabinetsbrief. Deze leden
vragen of het kabinet op dit punt het proces van herkenning dat de
beslagvrije voet niet wordt in acht genomen wordt stapsgewijs kan
toelichten. Toeslagen heeft bij verrekeningen in het kader van de
standaardbetalingsregeling die op dit moment nog lopen de beslagvrije
voet niet toegepast. Deze lopende verrekeningen heeft Toeslagen in beeld.
Bij een deel van deze mensen wordt de beslagvrije voet niet geraakt en is
het verrekenen een makkelijke manier om hun toeslagschuld af te betalen,
waarbij zij niet onder het bestaansminimum komen.
Het is echter niet mogelijk voor Toeslagen om van al deze mensen
geautomatiseerd vast te stellen of hun beslagvrije voet geraakt wordt
door de verrekening. Op basis van de gegevens die bij Toeslagen bekend
zijn, worden de mensen bij wie de verrekening mogelijk hun beslagvrije

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

13

voet raakt geselecteerd en gebeld, waarna vervolgens de beslagvrije voet
individueel wordt berekend. In de maanden augustus tot en met oktober
zijn gemiddeld 4 medewerkers van de BelastingTelefoon bezig geweest
met de belactie. Het klopt dus dat Toeslagen bij deze lopende verrekeningen de beslagvrije voet pas vast kan stellen nadat mensen door die
verrekening mogelijk onder het bestaansminimum zijn gekomen. Sinds de
invorderingsactiviteiten zijn gepauzeerd worden er geen nieuwe verrekeningen meer gestart. Er ontstaan dus geen nieuwe situaties waarbij
mensen onder het bestaansminimum uitkomen door verrekeningen in het
kader van de standaardbetalingsregeling van Toeslagen. Zoals eerder
toegelicht zal die situatie ook na het opstarten van de invorderingsactiviteiten niet ontstaan, omdat de genoemde verrekenvariant af wordt
geschaft.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat wordt gedaan als blijkt dat
er inderdaad mensen onterecht onder het bestaansminimum zijn
gekomen terwijl nu al bekend is dat dit buiten hun schuld en juist door
fouten bij de overheid plaatsvindt. Op welke manier gaat het kabinet deze
mensen recht doen? De verrekening wordt bij deze mensen gestopt en
teruggedraaid tot en met januari 2021. Hierdoor ontvangt de betreffende
persoon alle verrekende bedragen volledig terug. Voor de openstaande
toeslagschuld kan vervolgens een persoonlijke betalingsregeling
aangevraagd worden. Hierbij wordt rekening gehouden met de betalingscapaciteit. Indien er na 24 maanden correct afbetalen nog toeslagschuld
resteert, worden er in principe geen verdere invorderingsacties uitgevoerd
om dit bedrag te incasseren.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat het punt op de horizon is
waarbij een test of sprake is van schending van de beslagvrije voet bij
terugvorderingen automatisch is geïntegreerd in de processen en er dus
een structurele oplossing is. Wat is daarbij het lange termijn ijkpunt en
heeft het kabinet een traject uitgestippeld om op de langere termijn een
structurele oplossing te vinden? Is er überhaupt zo’n stip op de horizon en
traject ernaar toe? Over de oplossing die Toeslagen biedt vanaf het
moment dat de invorderingsactiviteiten weer opstarten – het afschaffen
van de verrekenvariant waarbij de beslagvrije voet niet gehanteerd werd –
verwijs ik u naar de beantwoording van de vragen van de VVD. Deze
variant zal derhalve ook op de lange termijn niet meer terugkomen. Bij de
dwangverrekening is de beslagvrije voet reeds geautomatiseerd geïntegreerd in de systemen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat de inzichten zijn ten
aanzien van de oplossing zoals uitgewerkt door de Ministeries van
Financiën, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en Justitie en Veiligheid aangaande het stap voor stap
en per doelgroep weer opstarten van de invorderingsactiviteiten, en op
welke manier het kabinet hierover het gesprek aan zou willen gaan met de
Kamer. Over het opstarten van de invorderingsactiviteiten wordt uw
Kamer separaat geïnformeerd.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of het kabinet bereid is om
naar aanleiding van deze problematiek de systematiek van verrekenen
nog eens nader te bekijken. Is het kabinet het met deze leden eens dat het
verrekenen te vaak mensen in grote problemen brengt en in strijd is met
een bepaalde vorm van basiszekerheid waar mensen recht op hebben?
Wat waren de oorspronkelijke overwegingen om wel te gaan verrekenen?
Wat zijn de alternatieven en hun voor- en nadelen? Waarom heeft het
kabinet ervoor gekozen om automatisch te gaan verrekenen als mensen
niet reageren op een brief? Voor de antwoorden op deze vragen verwijs ik
u naar mijn antwoorden op de vragen van de VVD- en de D66-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

14

De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet bekend is waarom
mensen niet reageren. Mensen kunnen om verschillende redenen niet
reageren. In de beschikking die burgers ontvingen stond uitdrukkelijk dat
de verrekening start als mensen niet reageren. Mensen kunnen er daarom
bewust voor hebben gekozen om op deze wijze in termijnen te betalen.
Daarnaast zijn er andere redenen waarom mensen niet reageren op
betalingsverzoeken. Toeslagen heeft veel gedragsonderzoek laten doen
naar de redenen waarom mensen niet reageren. Dit laat zien dat mensen
met financiële stress geneigd zijn het belang van contact opnemen met de
overheid onderschatten. Dit betekent niet (anders dan vaak gedacht) dat
zij niet willen betalen. Mensen kunnen zich schamen, proberen negatieve
emoties te vermijden of ontkennen het probleem. Op basis van deze
gedragsonderzoeken ontwikkelt Toeslagen ook interventies om de
respons te verbeteren. Zo worden bijvoorbeeld de brieven stap voor stap
verbeterd, waarbij meer aandacht is voor het bieden van handelingsperspectief en de mogelijkheden om bij problemen in contact te treden met
Toeslagen. Hierbij realiseert Toeslagen zich dat, hoewel deze initiatieven
behulpzaam zijn bij het verbeteren van de wijze waarop Toeslagen met de
burger communiceert, de complexiteit van het toeslagstelsel en de wijze
waarop dit aansluit bij de situatie van de burger en het doenvermogen
van de burger er toe kan leiden dat mensen niet (meer) reageren op
betaalverzoeken. Dit kan helaas niet helemaal voorkomen worden.
Tenslotte vragen de leden van de GroenLinks-fractie of dergelijke signalen
ook doorgegeven worden aan gemeenten, in het kader van vroegsignalering van schuldenproblematiek. Zo nee, waarom niet? Stakeholders,
waaronder de VNG en gemeenten, zijn benaderd om hen op het probleem
te wijzen. Mensen die problemen ervaren met de verrekeningen in het
kader van de standaard betalingsregeling. Daarbij is aan deze stakeholders verzocht om mensen die zich hiermee bij hen melden, door te
verwijzen naar de BelastingTelefoon.
Signalen van (schulden)problematiek die naar voren komen in de belactie
kunnen op individueel niveau niet doorgegeven worden aan gemeenten
in het kader van vroegsignalering van schuldenproblematiek. Privacywetgeving, zoals de AVG maar ook de AWR, staat niet toe dat Belastingdienst
of Toeslagen deze privacygevoelige gegevens (BSN, contactgegevens)
deelt met gemeenten of andere organisaties. De Belastingdienst en
Toeslagen vinden vroegsignalering van schuldenproblematiek en het
aanbieden van de juiste hulp wel belangrijk en zetten zich op verschillende manier in om dit in samenwerking met gemeenten te verbeteren. Zo
is hier binnen de visie op schulden van de Belastingdienst en Toeslagen,
die het afgelopen jaar is vastgesteld aandacht voor, wordt er gewerkt aan
een pilot op basis van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening om met
gemeenten gegevens te delen in het kader van de vroegsignalering en
ook in de herijking van invorderingsstrategie, waar uw Kamer begin
volgend jaar over wordt geïnformeerd, wordt aandacht besteed aan het
op tijd in het proces signaleren van (betaal)problemen en hier op een
passende wijze op reageren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 950

15