Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 249

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 5 augustus 2015
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft op
24 juni 2015 overleg gevoerd met Staatssecretaris Dekker van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over:
− Antwoorden op feitelijke vragen over de brief examens in het
voortgezet onderwijs (Kamerstuk 31 289, nr. 235 ) (Kamerstuk
31 289, nr. 245);
− de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 23 april 2015 over examens in het voortgezet
onderwijs (Kamerstuk 31 289, nr. 235);
− de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 4 mei 2015 over de aanbieding van het
jaarverslag College voor Toetsen en Examens 2014 en van het
rapport «Evaluatie College voor Examens» (Kamerstuk
34 000 VIII, nr. 94);
− de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 25 november 2014 over examens in het
voortgezet onderwijs 2014 (Kamerstuk 31 289, nr. 203);
− de brief van de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap d.d. 12 juni 2015 inzake de reactie op brieven van
Levende Talen inzake onderzoeksrapport SLO en Cito «ERKniveau schrijfvaardigheid Engels, Duits en Frans» en inzake
nader onderzoek naar aanleiding van Examenmonitor 2014.
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap,
Wolbert
De griffier van de vaste commissie voor Onderwijs,Cultuur en Wetenschap,
De Kler

kst-31289-249
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

1

Voorzitter: Van Meenen
Griffier: De Kler
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Beertema, Jasper van Dijk,
Van Meenen, Rog, Straus en Ypma,
en Staatssecretaris Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, die
vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 10.02 uur.
De voorzitter: Goedemorgen. Ik heet in het bijzonder de Staatssecretaris
en zijn ambtenaren welkom, evenals onze onvolprezen griffier, de leden
en de mensen thuis. Aangezien er een beperkt aantal sprekers is, stel ik
voor dat ik in eerste instantie drie interrupties toesta. De leden kennen mij
echter als een milde tiran.
De heer Rog (CDA): Voorzitter. Op basis van een niet-aangenomen motie
en een advies van de VO-raad dacht Staatssecretaris Dekker dat hij met
een kattenbelletje aan de Kamer een wezenlijke wijziging in het Eindexamenbesluit VO kon doorvoeren, zonder leraren te consulteren en
draagvlak te hebben in het onderwijsveld. Eerlijk is eerlijk, dit lijkt een
patroon te worden. Ook wat de rekentoets betreft – dat is een pilot op
reguliere scholen – ontbreekt het namelijk aan consultatie en draagvlak.
De Staatssecretaris schrijft dat hij dit besluit neemt, dus dat hij het
Eindexamenbesluit VO wijzigt, en ik zeg dat hij niet de eigenaar is van het
onderwijs maar dat hij een dienaar daarvan is. Het is dus van belang dat
we het onderwijsveld betrekken bij dit soort wezenlijke besluiten en dat
we ook nagaan waarom we veranderingen willen doorvoeren. De pilot
van de VO-raad was er niet voor niets. Deze raad had namelijk eerder
geconstateerd dat te weinig tijd voor docenten de hoofdreden was voor
het niet altijd correct uitvoeren van de tweede correctie. Laten we dan
nagaan hoe we die oorzaak kunnen wegnemen. Dat is ook een rol die de
VO-raad zelf heeft met de werknemersorganisaties. De argumenten om
niet over te gaan tot omkering van de correctievolgorde zijn bekend. Deze
zijn namelijk door alle onderwijsorganisaties onder de aandacht gebracht.
Gelukkig kwam er gisterenavond laat een brief van de Staatssecretaris
naar de Kamer – ik zat in de trein, dus ik kon er meteen als zijnde «brekend
nieuws» over twitteren – waaruit blijkt dat hij terugkeert op zijn schreden.
Dat doet hij althans voor de duur van een jaar. Dat bevalt de CDA-fractie
natuurlijk heel goed, want zij had al eerder tegen de motie van de heer
Beertema gestemd en zij denkt nog steeds dat de correctievolgorde niet
moet worden omgekeerd zonder dat daar draagvlak voor is. Ik vind het
van belang dat de Staatssecretaris – ik roep hem daar dan ook toe op –
met het veld in overleg treedt, dat hij daar echt naar luistert, dat hij nagaat
op welke wijze de tweede correctievolgorde gerealiseerd kan worden en
hoe hij de oorzaken van de problemen kan wegnemen.
De heer Beertema (PVV): Ik begrijp de redenering van het CDA, maar is
de heer Rog niet met mij eens dat het hier gaat om een minor problem,
een logistiek probleem, en dat, als er een heel kleine aanpassing wordt
gedaan, dit een heel groot positief gevolg zal hebben? Is het echt nodig
dat die drukbevolkte onderwijsprovincies met die sectorraden, die
vakbonden, die platforms, die belangenorganisaties en die resonansgroepen enzovoorts zich met dit soort dingen bezighouden? Het gaat
eigenlijk toch nergens over? Het is een heel mooie, heldere en eenvoudige
oplossing die het civiel effect van diploma’s – dat moet de heer Rog met
mij eens zijn – op een enorme manier versterkt. Die oplossing biedt
eindelijk de garantie dat zowel de eerste correctie als de tweede correctie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

2

integraal, in totaliteit, wordt nagekeken. Eigenlijk was dat al lange tijd de
bedoeling; zo was het besloten.
De heer Rog (CDA): Ik denk dat het omkeren van de correctievolgorde
vooral uitgaat van wantrouwen ten aanzien van de docenten wat het
nakijken van de examens van de leerlingen betreft aan wie zij les hebben
gegeven. Als de heer Beertema uitgaat van dat wantrouwen, kan het
negatiever uitpakken als eerst een andere corrector zijn werk doet en als
daarna de eigen docent dat doet. Als immers vanuit dat wantrouwen
wordt geredeneerd, zal de eigen docent de fouten die er na de correctie
van de eerste corrector – de vreemde ogen die dwingen – doorheen
geslipt zijn, niet herstellen.
Ik vraag de Staatssecretaris of in het plan dat hij had de eigen docent
uiteindelijk als tweede corrector de vrije hand had en hij dus volledig kon
beslissen over het eindresultaat van dat examen.
De heer Beertema (PVV): De laatste vraag is een goede vraag. Ik wil het
antwoord daarop ook van de Staatssecretaris horen. Ik hoor echter geen
antwoord van de heer Rog op mijn vraag of het echt nodig is dat die heel
drukke onderwijsprovincies zich hiermee moeten gaan bemoeien, terwijl
het een minor issue is. Ik hoor ook de vakbondachtergrond van mijn
CDA-collega. Ik doel op het enigszins meehuilen met al die leraren die zich
gekwetst voelen door het wantrouwen. Er is geen sprake van
wantrouwen. Er is sprake van een cultuur van genadezesjes, een cultuur
van: o, ik ken mijn leerling zo goed, hij heeft hiermee vast en zeker iets
anders bedoeld dan dat wat er eigenlijk staat. Ontkent de heer Rog dan
ook het oordeel van de VO-raad en andere instanties die zich hierover
gebogen hebben en die tot precies dezelfde conclusies komen als die
welke ik in mijn motie heb neergelegd?
De heer Rog (CDA): Dit soort tirades van de heer Beertema en verwijzingen naar de achtergrond van onderwijswoordvoerders van de Tweede
Kamer vind ik niet zo interessant. Ik constateer dat de VO-raad inderdaad
op basis van een zeer beperkte pilot tot de conclusie is gekomen dat men
graag die omkering van de correctievolgorde wil doorvoeren. Dat is ook
een gegeven waarover we het kunnen hebben. Ik hecht er alleen aan dat
leraren, de professionals in het onderwijs, daarbij worden betrokken. Ga
dat gesprek aan. Ik vind niet dat dit te veel gevraagd is. Sterker nog, ik
vind dat dit belangrijk is voor het draagvlak van onderwijsbeleid. Als de
Staatssecretaris met één streep de omkering van de correctievolgorde
wijzigt op basis van een klein onderzoek waar zeventien leraren zich
achter hebben geschaard – verder is er geen draagvlak – vind ik dat
volstrekt onvoldoende. De heer Beertema kan vinden dat dit een minor
punt is. Ik vind in ieder geval dat er niet voldoende draagvlak is om tot dit
soort wezenlijke veranderingen te komen.
De voorzitter: Zet uw betoog voort, mijnheer Rog.
De heer Rog (CDA): Graag. De spelling moet terugkomen in het centraal
examen. Wij hebben daarover vanuit verschillende hoeken, onder andere
van de beroepsverenigingen van de levende talen, veel interessante
beschouwingen gelezen. Mijn oproep aan de Staatssecretaris in dezen is
dezelfde als die ten aanzien van de omkering van de tweede correctie. Ik
begrijp wat de Staatssecretaris wil. Ik zie ook dat schrijfvaardigheid van
groot belang is en spelling is een onderdeel daarvan.
Ook voor de spelling geldt dat de Staatssecretaris vanuit de Haagse
Hoftoren beslist dat dit onderdeel terug moet komen in het eindexamen.
Ik roep hem op om in overleg te treden met de vakvereniging die dit
betreft, alsmede met de VO-raad en vakbonden, en kom met een voorstel
dat gedragen wordt. Ik begrijp dat de behoefte in het veld breder is wat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

3

schrijfvaardigheid betreft. Ook wij krijgen reacties waaruit blijkt dat er een
probleem is op het gebied van de spelling. Dat erken ik. We moeten daar
iets mee. Iedereen snapt dat, als je maar een paar letters goed hebt, al die
apparaatjes het betreffende woord automatisch laten verschijnen.
Jongeren hebben dus minder natuurlijke aandacht voor spelling. Dat is
een verkeerde ontwikkeling, dus ik hecht aan een goede didactiek wat
spelling betreft. Ik wil echter wel dat het vinden van de oplossing voor het
probleem – waar, wanneer en hoe de spelling getoetst moet worden – in
overleg met het onderwijsveld gebeurt. Ik kan hier nu namelijk niet
zeggen dat de spelling erin moet of dat die juist eruit moet. Ik vind van
groot belang dat de oplossing voor het probleem gedragen wordt.
Er zijn grote verschillen in de N-termen. Voor sommige examens geldt een
N-term van 0,5. Voor andere examens geldt een N-term van 2,2. Het CDA
vindt het van groot belang dat de examens verbeterd worden, dat er
verantwoordelijkheid wordt gevoeld voor een gelijkwaardig niveau van
examens. De situatie is nu dat de N-term als sluitstuk fouten in examens
kan verdoezelen. Dat moet tot het verleden behoren.
Er is een enorm verschil tussen de normering in het eerste tijdvak en het
tweede tijdvak. Een lerares Frans meldde mij dat zij hogelijk verbaasd was
over die verschillen en dat zij zich afvroeg of haar leerling misschien een
hersentransplantatie had ondergaan of dat hij in die drie weken in
Frankrijk was geweest. Zij wist echter zeker dat dit niet het geval was. Dit
kan niet en moet dus veranderen. Hoe gaat de Staatssecretaris dit
oppakken? Is hij bijvoorbeeld bereid om ambassades een rol te geven in
de beoordeling van examens over vreemde talen waarin aantoonbaar
grote fouten staan?
De heer Beertema (PVV): Voorzitter. De Partij voor de Vrijheid was er
natuurlijk blij mee dat de Staatssecretaris uiteindelijk recht heeft gedaan
aan een mooi, eenvoudig idee. Ik zei net al dat die omkering van de
correctievolgorde eigenlijk niet meer is dan een logistieke aanpassing. Het
is een aanpassing van ondergeschikt belang met een groot gevolg voor
het civiel effect van diploma’s. Een integrale correctie in plaats van
steekproeven wordt daarmee immers zo goed als gegarandeerd.
Helaas is de Staatssecretaris op het laatste moment echter toch gezwicht
voor de druk van boze leraren – ze zijn altijd maar boos – en de Algemene
Onderwijsbond (AOb) waarover we ons moeten afvragen wie ze nu
eigenlijk vertegenwoordigen. Ik verwijs naar wat er net op het Plein
gebeurde met vier à vijf mensen die een hele beroepsgroep vertegenwoordigen.
Ik merk nog een ding op over de reactie – ik ben geneigd om te zeggen
«hysterische» reactie – van de AOb. Als de vakbond zich net zo druk zou
maken over de rechtspositie van leraren als over dit ondergeschikte punt,
waren alle leraren nu rijk geweest.
Ik kom kort terug op de aanleiding die wij zagen om deze motie in te
dienen. Uit een onderzoek van Cito van 2013 bleek dat slechts een derde
van de correctoren die tweede correctie integraal – in zijn geheel –
uitvoert. De uitkomsten van dat onderzoek leidde toen tot de vraag of
leerlingen wel een faire beoordeling kregen en of alle leerlingen wel op
een gelijke manier werden beoordeeld. Dat was de reden om iets te
veranderen aan het correctiesysteem. Als de Partij voor de Vrijheid altijd
iets belangrijk gevonden heeft – dat geldt voor het voortgezet onderwijs,
voor het funderend onderwijs en voor het hoger onderwijs – is dat wel het
zogenaamde civiel effect van diploma’s, ofwel de waardevastheid van
diploma’s, de brede erkenning en herkenning door het vervolgonderwijs,
het bedrijfsleven en, breder nog, de samenleving als geheel. Het gaat om
de erkenning en de herkenning van de kwaliteit van het onderwijs, dat
heel belangrijk is.
Uit de pilot blijkt dat het omdraaien van correcties leidt tot een
zorgvuldige beoordeling, al geloof ik graag dat er hier en daar haken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

4

ogen aan die pilot zitten. Zoals de PVV-fractie echter al verwachtte,
garandeert die omdraaiing de integrale correctie. Ook de VO-raad stelt in
zijn brief dat die tweede corrector – een leraar van een andere school –
geen houvast meer heeft aan de resultaten van de eerste correctie en dat
hij dus alles zal moeten nakijken. De oorspronkelijk eerste corrector doet
een zorgvuldige eindcontrole. Dat is logisch, want het gaat om zijn
leerlingen. Er wordt dus beide keren integraal naar het gemaakte werk
gekeken. In de brief van de Staatssecretaris lees ik niets over een
terugkoppeling aan die externe corrector in het geval dat er verschillen
geconstateerd worden. Ik krijg mails waarin docenten schrijven – de heer
Rog had het er ook al over – dat ze het idee hebben dat de eigen docent,
die als laatste een correctie doet, de vrijheid krijgt om de resultaten van de
leerlingen aan zijn ideeën aan te passen, zonder dat de externe corrector
daar weet van heeft. Daar schuurt iets. Altijd zijn er weer van die
leerlingen die genadepuntjes nodig hebben. Als een docent zoiets doet,
lijkt de drempel erg hoog voor de externe corrector om ophef te maken.
Graag wil ik voor de docenten die dat beeld hebben, helder hebben dat ze
een punt hebben en dat bij gebrek aan een goede procedure over die
terugkoppeling fraude in de hand kan worden gewerkt. Ik weet als
ex-docent uit ervaring hoe die procedures werken en dat er altijd een
terugkoppeling nodig is. Ik verzoek de Staatssecretaris om aan ons toe te
lichten hoe de terugkoppeling bij de omkering van die correctie uiteindelijk zal plaatsvinden.
Ik bestrijd de suggestie dat omdraaiing van de correcties leidt tot een
hogere werkdruk. Het corrigeren is tenslotte al onderdeel van de taken
van een docent. Hoe staat de Staatssecretaris hierin?
Ik kom op de spelling. De PVV vindt het een prima idee dat in het centraal
examen Nederlands voor het havo en het vwo volgend jaar ook getoetst
gaat worden op spelling. Wij delen de mening van de Staatssecretaris dat
het niet meer toetsen daarvan een ongewenst effect is van de verandering
van het onderdeel leesvaardigheid. De PVV heeft juist altijd ingezet op het
bevorderen van de Nederlandse taal en zij zal dat blijven doen. Weer blijkt
dat dit terecht is, want leerlingen bleken ook dit jaar het vwo-examen
Nederlands een van de moeilijkste examens te vinden. Het LAKS zegt zelfs
dat er alleen al 22.000 klachten binnenkwamen over dat examen, terwijl
38.000 leerlingen dat examen gemaakt hebben. Het commentaar luidde
dat het examen lange teksten bevatte met erg moeilijke woorden.
De PVV geeft de Staatssecretaris wel een advies mee als het gaat om de
totstandkoming, de inhoud en de manier waarop er getoetst gaat worden.
Laat deze toets omtrent de spelling alstublieft niet uitlopen op een drama
met een heilloze discussie, vergelijkbaar met dat ten aanzien van de
rekentoets. Er is niets mis mee om de lat hoog te leggen. Dat werkt juist
bevorderend. Over de rekentoets gaan we het volgende week hebben, dus
dat onderwerp laat ik nu voor wat het is.
Voorzitter: Rog
De heer Van Meenen (D66): Ik ben het er geheel mee eens – het had mijn
tekst kunnen zijn en dat zal die straks ook zijn – dat de aandacht voor
spelling niet moet ontaarden in «een drama» – ik gebruik de woorden van
de heer Beertema – zoals die ten aanzien van de rekentoets. Misschien kan
de heer Beertema mij wel uitleggen wat in zijn ogen het drama van de
rekentoets is? We zijn het er weliswaar over eens dat het een drama is,
maar ik ben benieuwd hoe de heer Beertema daar naar kijkt.
De heer Beertema (PVV): Volgende week woensdag gaan we het daar
uitgebreid over hebben, dus ik wil daarover niet al te veel zeggen. Wel zeg
ik alvast dat ik met verbazing heb gekeken naar de actieve rol van een
groep leraren en zogenaamde deskundigen of zelfbenoemde deskundigen
die zich zo ongelooflijk fanatiek hebben uitgesproken over die rekentoets.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

5

Die rekentoets is er om een heel goede reden gekomen, namelijk die dat
het wat de rekenvaardigheid van leerlingen betreft niet op orde was. Dat
is een probleem, juist ook voor het civiel effect, voor het vervolgonderwijs, het bedrijfsleven enzovoorts. Daar moest dus nodig iets aan
gebeuren.
De voorzitter: Mijnheer Van Meenen, de rekentoets staat niet op de
agenda. U hebt een vraag daarover gesteld en daarop is een antwoord
gekomen.
De heer Van Meenen (D66): Nee, nee. Ik ga even terug naar de spelling.
Mijn vraag is hoe de heer Beertema dat drama wil voorkomen. Wil hij
geen spellingstoets zoals de rekentoets, of wil hij dat de docenten zich
daarover niet uitlaten zodat er geen discussie ontstaat?
De heer Beertema (PVV): Ik wacht eerst af hoe de Staatssecretaris hier in
zit, hoe dit opgevolgd gaat worden door Cito en examencommissies. Er
zijn volgens mij tal van manieren om dit vorm te geven. Ik ga daar
helemaal niet op vooruitlopen. Ik heb helemaal geen bezwaar tegen een
spellingstoets op zich. Die mag er van mij komen. De heer Van Meenen
weet dat wij van het toetsen zijn; meten is weten. Wij hebben die
koudwatervrees niet, dus laat die toets maar komen.
Voorzitter: Van Meenen
De voorzitter: Ik meen dat de heer Beertema zijn betoog heeft afgerond.
Ik geef mevrouw Ypma dan ook het woord.
Mevrouw Ypma (PvdA): Voorzitter. Het doen van eindexamens is niet
alleen spannend voor studenten en leerlingen maar dat is het ook voor
docenten. Na het afnemen van het eindexamen gaat iedere leraar snel aan
de slag om de leerlingen te beoordelen en ze tijdig van een uitslag te
kunnen voorzien. Dat doen ze ook omdat ze zelf heel erg benieuwd zijn
hoe hun leerlingen het er vanaf hebben gebracht. Nakijken is niet echt het
hoogtepunt van een lerarenbestaan, zeg ik als oud-docent. Maar het
toetsen en het afnemen van examens behoren wel voor 100% tot je vak.
De toetsen en de examens zijn de afronding, de afsluiting, van de lessen
die de docent heeft gegeven. Je bent dus benieuwd hoe je leerlingen het
examen hebben gemaakt en het geeft voldoening dat, als je onderaan de
stapel bent, je weet hoe je leerlingen het hebben gedaan. Sinds jaar en
dag worden alle eindexamens ook door een tweede docent, van een
andere school, nagekeken. Dat gebeurt om vriendjespolitiek te
voorkomen. Deze volgorde heeft nog nooit tot grote problemen geleid.
Een wijziging of omdraaiing van het nakijken, gaat uit van wantrouwen.
Deze is onnodig en kan niet rekenen op draagvlak van docenten. Een
dergelijke wijziging of omdraaiing biedt geen oplossing voor problemen,
maar deze creëert juist extra problemen: een grotere werkdruk, vertraging
en minder werkplezier.
Als we uitgaan van de beroepstrots en we het vak van leerkracht willen
versterken, moeten we niet deze stap zetten, maar dan moeten we samen
een goede analyse maken en we moeten dan gezamenlijk op zoek gaan
naar oplossingen. Wij willen uitgaan van vertrouwen in docenten en wij
willen reële oplossingsrichtingen bieden die wel op het noodzakelijke
draagvlak kunnen rekenen. Daarom steunt de Partij van de Arbeid dit
voorstel niet en duizenden docenten die in korte tijd een petitie hebben
ondertekend, doen dat evenmin. In die petitie staat dat deze maatregel tot
omgekeerde correctie al het plezier en alle motivatie weghaalt bij het
corrigeren van examens en dat deze wantrouwen uitstraalt naar docenten.
En elke docent is na afloop van het examen benieuwd hoe de eigen
leerlingen het gedaan hebben. Nu kan er niet direct met de correctie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

6

begonnen worden. Dat maakt het werk minder interessant en minder leuk
en dit is vanuit het ministerie een blijk van wantrouwen. De eerste
correctie komt nu in handen van een onbekende collega, wat ook nog
eens zorgt voor een vertragend effect.
Ik zeg nogmaals dat een systeemwijziging onnodig is en dat deze niet kan
rekenen op draagvlak. Daarom wil ik hier een stokje voor steken. De
Staatssecretaris kan zich beter nuttig maken door zich met andere dingen
bezig te houden. Denk bijvoorbeeld aan de enorme werkdruk die docenten
in de maanden mei en juni hebben om tijdig alle examens nagekeken te
hebben. Daar valt een wereld te winnen. Ik doe twee voorstellen om de
werkdruk te verlagen en de zorgvuldigheid van het nakijken te verhogen:
meer tijd en minder fouten.
In de eerste plaats stel ik voor om de examens slimmer te plannen.
Examens die veel nakijkwerk kosten, kunnen bijvoorbeeld wat eerder
gepland worden dan de multiplechoicetoetsen. De Staatssecretaris heeft
dit al in 2013 toegezegd, dus ik zou graag zien dat hij die gestand doet.
Anders zal ik daar een Kameruitspraak over vragen.
In de tweede plaats doe ik een voorstel over de marge van nakijktermijnen. Die marge laat toe dat een tweede corrector wat extra tijd krijgt.
Kijk nou eens hoe je die marge nog wat kunt oprekken. Dat maakt volgens
de docenten dat de tweede correctie verbeterd wordt. Zo kunnen we beter
werk maken van het oplossen van echte problemen in plaats van een
probleem op te lossen dat niet bestaat. Juist die omkering brengt
tijdrovende logistieke problemen met zich mee, waardoor de tijdsdruk
toeneemt. Het is vanuit politiek oogpunt ook heel vreemd, want een motie
heeft het niet gehaald. Waarom gaat een Staatssecretaris iets uitvoeren
terwijl dat niet op een Kamermeerderheid kan rekenen? Aan het
onderzoek namen 29 docenten deel waarvan slechts de helft daadwerkelijk landelijk wilde omkeren. Ook dat is een heel zwakke basis om zo’n
ingrijpende maatregel door te voeren. Uit het onderzoek blijkt ook dat een
dergelijke maatregel gezien wordt als een motie van wantrouwen.
Ten slotte merk ik op dat de Kamer begin juli 2014 de motie-Jadnanansing
heeft aangenomen waarin werd gevraagd om een rol voor de inspectie bij
de beoordeling van de validiteit van de centrale examens. In het jaarlijks
onderwijsverslag van de inspectie is nog geen recht gedaan aan deze
motie. In het rapport Evaluatie College voor Examens wordt aanbevolen
om de inspectie aandacht te laten besteden aan de manier waarop het
College voor Examens omgaat met de klachten en de examens steekproefsgewijs periodiek te laten controleren door externe audits, met name
op specifieke vakken. Ik vraag de Staatssecretaris of hij deze aanbevelingen wil overnemen.
Mevrouw Straus (VVD): Voorzitter. Als ambassadeur van de Duitse taal
heb ik de afgelopen maanden regelmatig met docenten Duits gesproken.
Duits is een vak dat door leerlingen steeds minder gekozen wordt. Dat is
niet alleen het geval doordat ons land steeds meer Angelsaksische
invloeden kent, maar dat komt ook omdat het vak vaak een stoffig imago
heeft. Met docenten sprak ik daarover en ik vroeg ze hoe ze ervoor kunnen
zorgen dat het vak Duits weer supertoll wordt. De docenten gaven aan dat
zij heel graag hun onderwijsprogramma veel meer praktijkgericht zouden
willen insteken. Ze willen dus niet alleen de formele kennis van de Duitse
taal overbrengen, maar ze willen ook praktische kennis doceren: spreken
en luisteren en het voeren van een gesprek.
In een ledenraad van mijn partij over wat we onze jongeren wel en wat we
ze niet moeten leren in de toekomst, verzuchtte een deelnemer dat zijn
dochter op een citytrip naar Berlijn niet eens een biertje voor hem kon
bestellen, terwijl ze eindexamen Duits aan het vwo had gedaan. Ik vroeg
die docenten waar het probleem ligt. Zij wezen mij erop dat het examen
Duits allerlei beperkingen oplegt. Daardoor zijn ze met name in de
bovenbouw vooral bezig met het onderwijzen van de examenstof. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

7

vroeg ze of ze niet via de vakverenigingen invloed kunnen uitoefenen op
de examens. Ik vroeg: jullie kunnen toch met elkaar de inhoud bepalen
van datgene wat onderwezen en geëxamineerd moet worden? De
docenten keken me met grote ogen aan. Zij hadden geen idee. Blijkbaar
lopen theorie en praktijk op dit punt mijlen ver uit elkaar. Ik kan niet
anders dan constateren dat de werkwijze van het College voor Toetsen en
Examens (CvTE) met vaststellings- en syllabuscommissies bij de meeste
docenten onbekend is. Dat geldt in ieder geval voor de docenten met wie
ik gesproken heb.
Dit geldt overigens niet alleen voor de docenten Duits. Ik heb ook andere
docenten in het verlengde hiervan hierover gesproken. Zij waren evenmin
op de hoogte van de wijze waarop de inhoud van de examens tot stand
komt. Na lezing van de brief van de Vakvereniging Nederlands over de
vraag of spelling in het examen moet worden opgenomen, heb ik ook niet
het idee dat de beroepsgroep serieus over de inhoud van de examens kon
meepraten.
Spelen de vakverenigingen inderdaad een rol bij het bepalen van de
inhoud van het examen? Kiezen zij bijvoorbeeld hun eigen afgevaardigden in die commissies? En worden docenten die niet in die commissies
zitten dan op een andere manier geconsulteerd, bijvoorbeeld via het
internet? Kortom, hoe verloopt dit proces nu en hoe kunnen we dat
verbeteren zodat de inhoud van de examens veel beter aansluit bij de
belevingswereld van de leerlingen en docenten zich beter in die examens
herkennen en in datgene wat daarvoor geleerd moet worden? Op al die
berichten die ik in mijn mailbox krijg over dat examen, kan ik eerlijk
gezegd niet voor die leraren reageren. Zij moeten zelf een plek hebben om
dat te kunnen doen.
Tijdens het laatste debat over de examens – dat was in oktober – heeft de
heer Beertema een motie ingediend over het omdraaien van de tweede
correctie. De afgelopen jaren was namelijk uit onderzoek gebleken dat
slechts een deel van de tweede correctoren die tweede correctie daadwerkelijk doet. De VVD is voorstander van het principe van het omdraaien van
de correctievolgorde en ook de leerlingen van het LAKS omarmen het
voorstel. Alle leerlingen in Nederland verdienen immers dat hun
gemaakte examen zo gedegen mogelijk worden nagekeken. Ook de
samenleving moet erop kunnen vertrouwen dat examens goed nagekeken
worden. We hebben in oktober echter niet voor de motie gestemd, omdat
er nog een pilot liep en het ons wel zo netjes leek om die even af te
wachten. Die pilot is nu afgerond en de Staatssecretaris had het
voornemen om het besluit voor omdraaiing van de tweede correctie al te
nemen. Echter, gezien de ontploffing van mijn mailbox hierover,
constateer ik dat er een draagvlakissue is voor dit besluit. Laat ik het maar
even zo zeggen. Gisterenavond – dat was heel erg laat – hebben wij in de
antwoorden op de schriftelijke vragen gezien dat de Staatssecretaris zelf
een voorstel doet om een tussenmaatregel te nemen. Ik zeg nogmaals dat
dit wat ons betreft niet hoeft. Wij zijn voor het principe van de omkering,
maar wij begrijpen ook dat het in het onderwijsveld belangrijk is om zo
veel mogelijk draagvlak voor een besluit te hebben. Gaat de Staatssecretaris verder met dit besluit nu niet alle partijen aan boord zijn wat zijn
tussenvoorstel betreft? Of gaat het verdere implementatietraject er op een
andere manier uitzien?
Mevrouw Ypma (PvdA): Ik heb toch wat vragen over het standpunt van de
VVD. Zij is ook een groot voorstander van een sterkere beroepsgroep en
van een grotere beroepstrots. Nu geeft de beroepsgroep een heel
duidelijk signaal. Ook de mailbox van collega Straus ontploft. Waarom zet
de VVD dan coûte que coûte dat standpunt door?
Mevrouw Straus (VVD): Van de beroepsgroep heb ik geen mails gehad.
Die kreeg ik wel van individuele leraren en de vakbond. Dat is wat mij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

8

betreft wel iets anders. Ik hoor in de discussie dat er leraren zijn die voor
zijn en dat er leraren zijn die tegen zijn. Over de logistieke problemen
kwam net een heel mooie tweet binnen. Die persoon schreef: nou, dat
probleem kun je heel gemakkelijk oplossen. Je kopieert gewoon de
originele examens. Je stuurt alvast een kopie naar de tweede corrector en
dan houd je zelf de originelen in huis. Dank u wel voor deze suggestie.
Daarmee is dat probleem in ieder geval al van tafel. Ik vind dat je heel
goed moet kijken of er nog meer praktische problemen zijn en dat je met
elkaar moet praten over de manier waarop je ze gaat oplossen. Het
principe van het omkeren van die correctievolgorde ... In 2009 constateerde de inspectie al dat het gehele systeem niet goed werkt. We zijn zes
jaar verder. Ik vind dat, als we geen maatregelen nemen, we dit niet
kunnen verkopen aan de samenleving. Het civiel effect van de diploma’s is
superbelangrijk. Als we dat als het ware een beetje in de lucht laten
hangen, lijkt me dat niet goed voor het vertrouwen in het eindexamen en
in het onderwijs. Ik ben er echter wel een voorstander van dat we
proberen dit op een manier te doen waarin zo veel mogelijk leraren zich
herkennen en zeggen: ja, dat is een goed idee.
Mevrouw Ypma (PvdA): Het is toch teleurstellend dat de VVD uitgaat van
wantrouwen. De beroepsgroep wordt immers gewoon gevormd door de
leraren die ook naar collega Straus mailen. De meeste leraren doen dit
heel serieus. Zij willen ook de volle verantwoording nemen voor die
tweede correctie. Wil mevrouw Straus dan ook de tentamens op de
universiteit laten beoordelen door een tweede corrector en die vervolgens
omkeren? De inspectie onderzoekt dat soort dingen namelijk niet.
Mevrouw Straus (VVD): De eindexamens van het vo vallen onder een van
de weinige officiële normeringen die wij in het onderwijs hebben
ingepast. Daar hebben we er eigenlijk slechts twee van, namelijk de
centrale eindtoets in het po en het eindexamen in het vo. Verder zijn de
examens schoolexamens. Dat geldt ook voor de examens van de
universiteit. Die hebben hun eigen beoordelingssystematieken. Wij zijn
echter verantwoordelijk voor het civiel effect van het eindexamen en ik
vind dat we dat heel serieus moeten nemen. Natuurlijk zijn er heel veel
docenten die dit heel gezagsgetrouw doen. In de onderzoeken van 2009,
van 2011 en van 2012 zien we echter dat er een heel grote groep leraren is
die de tweede correctie slechts met een steekproef doet. Dat dit principe
wordt toegepast, vind ik toch wel zorgelijk. Als ik daarover met individuele
leraren praat – dat geldt ook voor diegenen die dat heel consciëntieus
doen – blijkt dat zij er ook wel de voordelen van zien als iemand anders de
eerste correctie doet en als zij een soort second opinion doen. Het ligt dus
fiftyfifty. Ik denk dat wij ons moeten baseren op dat onderzoek en dat wij
ervoor moeten zorgen dat de examens goed nagekeken worden en dat de
samenleving daarop kan vertrouwen. De leerlingen van het LAKS hebben
ook zelf aangegeven dat zij dat een goed idee vinden. Ik begrijp dan ook
niet zo goed waarom mevrouw Ypma dit geen goed idee vindt.
Mevrouw Ypma (PvdA): De examens in Nederland zijn van goede
kwaliteit. Wij allen zijn daar ook trots op. Dat is echter inclusief de
correctie. Dat gaat al jarenlang hartstikke goed. Wij hebben daar met
elkaar een zorgvuldige procedure voor afgesproken; de eigen docent kijkt
na en er vindt voor de zekerheid een controle plaats door een tweede
docent. Als die twee het niet met elkaar eens zijn, wordt de directeur van
beide scholen erbij gehaald. Als zij het niet met elkaar eens zijn, kan de
inspectie erbij gehaald worden. Er kan dan een derde corrector overheen
gaan en zijn oordeel is bindend. Dat is een zorgvuldige procedure om dat
te borgen wat ook college Straus zo graag wil. Zij noemt dit een steekproef. Ik vind dat het onderzoekje dat gedaan is, een steekproef is. Als je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

9

met 29 docenten gaat onderzoeken en slechts de helft daarvan zegt dat
het een goed idee is ... Is mevrouw Straus dat niet met mij eens?
Mevrouw Straus (VVD): Wij verschillen van mening over de aanname dat
het al jarenlang goed gaat. Ik pak de tekst erbij zodat ik weet dat ik goed
citeer: «Uit een enquête van Cito onder 6.000 correctoren van wie al bijna
3.700 correctoren hebben gereageerd, bleek dat maar liefst 65% van hen
de tweede correctie via steekproeven afdeed.»
Dat is de huidige werkwijze, mevrouw Ypma. En daar ben ik het niet mee
eens. Als die 65% er niet was en zou blijken dat 100% de tweede correctie
altijd doet en dat het dat nauwkeurig doet, was er helemaal geen
probleem. Dan hoefden we het niet om te keren.
Mevrouw Ypma (PvdA): Moet er dan niet een analyse gedaan worden in
samenwerking met docenten? En moet er vervolgens niet een oplossing
worden bedacht in samenwerking met docenten, dus met draagvlak? Juist
die omkering brengt immers tijdrovende logistieke problemen met zich
mee. Daardoor neemt de tijdsdruk juist toe en daardoor neemt de
zorgvuldigheid van de tweede correctie juist af.
Mevrouw Straus (VVD): Voor het oplossen van het logistieke probleem
hebben we al een suggestie van het publiek gekregen. Dat is dus geen
punt meer.
De Staatssecretaris doet nu een voorstel om meer draagvlak te creëren.
Hij stelt voor om deze omkering een jaar uit te stellen. Ik zie dat er een
aantal partijen is dat zich daarachter geschaard heeft, waaronder
vertegenwoordigers van leraren. Ik vind het interessant om dat te zien.
Het gaat mij erom dat die tweede correctie in 100% van de gevallen
daadwerkelijk gebeurt. Als dat in de huidige praktijk kan, vind ik dat prima.
Kan dat niet, dan gaan we het omkeren.
De heer Jasper van Dijk (SP): Er is een terugkerend discussiepunt in het
gehele onderwijsdebat; er is ergens een probleem. De politiek probeert
een oplossing te vinden en vervolgens komt de discussie over de
uitwerking en de uitvoering. De aangedragen oplossingen kunnen vaak
best sympathiek lijken op papier, maar in het onderwijsveld lijken die tot
veel weerstand te leiden. Ik hoor nu tot mijn opluchting dat mevrouw
Straus daarnaar luistert. Ze zei immers dat er een draagvlakissue is. Maar
hoe gaat het dan bij de rekentoets? Geldt daarvoor ook niet dat er een
draagvlakissue is?
Mevrouw Straus (VVD): Ik denk dat de heer Beertema daar een heel mooi
antwoord heeft gegeven. Er is een heel kleine groep in het onderwijs die
zich daar heel fel tegen verzet maar als ik met de ouders van deze
leerlingen spreek, zeggen zij dat zij willen dat hun kinderen goed leren
rekenen. En ze leren momenteel niet goed rekenen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dit kan mevrouw Straus toch niet menen?
Op welke planeet leeft zij? Volgens mij is het precies andersom. Zij meent
dat er veel draagvlak is voor de rekentoets, maar volgens mij is daar
buitengewoon weinig draagvlak voor. Zeker onder ouders is daar weinig
draagvlak voor, en mevrouw Straus heeft ook met hen gesproken. Er zijn
massa’s mensen die zich grote zorgen maken over die rekentoets. Kom
dan niet aanzetten met het argument dat er grote steun is voor de
rekentoets. Dat is namelijk pertinent onjuist. Daar is geen draagvlak voor.
Gaat mevrouw Straus daar bij de rekentoets rekening mee houden, net als
bij de omkering van de correctievolgorde?
Mevrouw Straus (VVD): Het probleem zit ook wat de rekentoets betreft in
de uitvoering. Het probleem is niet het principe. De mensen met wie ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

10

spreek hebben daar althans geen problemen mee. De mensen met wie ik
spreek – ik heb hierover kort geleden een uitgebreide discussie gehad met
een groep leerlingen – zeggen: natuurlijk moeten wij een rekentoets doen.
We willen namelijk allemaal goed leren rekenen. We vinden het allemaal
volstrekt normaal dat er ergens een hoepel is waar we doorheen moeten
springen. We moeten dus ook de wereld buiten het Binnenhof opzoeken
om input te krijgen. We moeten dus niet alleen informatie tot ons nemen
onder de glazen kaasstolp in Den Haag. Dat is namelijk vaak informatie die
in een bepaalde richting kleurt. Ik probeer dus ook daarbuiten informatie
te krijgen en die krijg ik van ouders, van leerlingen en van sommige
docenten. Ik krijg helaas niet van heel veel docenten informatie. De
mensen naar wie ik verwijs, zeggen dat het rekenonderwijs in Nederland
veel, veel, veel beter moet. Ze zeggen dat ze, als die rekentoets kan helpen
om dat voor elkaar te krijgen, die doen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Ik begin met de vaststelling dat
de VVD veel nadruk legt op het luisteren naar het onderwijs en dat het er
niet om gaat alleen onder de Haagse kaasstolp plannetjes te bedenken.
Dat is een prachtig begin van de dag. Die onthouden we!
Verder zou ik dit het debat van het voortschrijdend inzicht willen noemen,
want er is goed nieuws te melden. In mei stelde ik Kamervragen over het
bericht dat spelling en schrijfvaardigheid niet meer meetellen bij het
examen Nederlands op het havo en het vwo. De Staatssecretaris noemde
dit nog idioot, wat dit des te opmerkelijker maakte. Spelling en schrijfvaardigheid zijn van groot belang, zeker als het gaat om het vak Nederlands.
Het is dan ook goed dat de Staatssecretaris tot voortschrijdend inzicht is
gekomen naar aanleiding van mijn vragen.
Maar op welke manier gaat spelling weer meetellen? Voorheen hadden
wij de samenvatting, maar die is geschrapt. Hoe wil de Staatssecretaris
spelling en schrijfvaardigheid toetsen? Is het toevoegen van een centraal
examen schrijfvaardigheid een optie, wat ook de Vereniging Levende
Talen voorstelt? Dat zou bijvoorbeeld kunnen in de vorm van het schrijven
van een opstel. Komt de Staatssecretaris met een gedragen voorstel
waarover wij in debat kunnen gaan, uiteraard met draagvlak vanuit het
onderwijs? Daar hecht mevrouw Straus namelijk heel veel waarde aan.
Er is meer goed nieuws, namelijk dat over de omkering van de correctie
van de examens. De Staatssecretaris wilde hiertoe overgaan op basis van
een uiterst kleinschalig onderzoekje onder 29 leraren. Dit leidde echter tot
veel onrust. Daarover is al veel gesproken. Docenten voelen zich daardoor
geschoffeerd. Uit het onderzoek van de AOb blijkt dat maar liefst 72% van
de docenten het oneens is.
De heer Rog (CDA): De heer Van Dijk zegt dat het zo’n mooie dag is met
voortschrijdend inzicht. Kan hij terughalen welke partijen voor die
motie-Beertema hebben gestemd waarin een pleidooi staat voor het
omkeren van die correctievolgorde, zonder dat daar ook maar één docent
over gehoord was?
De heer Jasper van Dijk (SP): De heer Rog zegt het heel goed; het is
voortschrijdend inzicht. Dat is het thema van de dag. Dat geldt niet alleen
wat de omkering van de correctievolgorde betreft, maar dat geldt ook
voor de rekentoets. Ik herinner me nog de woorden van Marja van
Bijsterveldt, prominent CDA-lid: die rekentoets moet er komen! Luistert u
nu eens naar de heer Rog. Voortschrijdend inzicht is het thema van de
dag. Dat is het ook voor ons. Dat is namelijk waar de heer Rog heen wil;
wij hebben voor die motie van de heer Beertema gestemd omdat toen uit
dat onderzoekje bleek dat dit anders moest. Dat onderzoekje bleek onder
29 leraren te zijn gehouden. Ik had het idee dat er een probleem was met
die correcties – volgens mij zijn we het daar wel over eens – en dat we
moesten nagaan hoe we tot verbetering konden komen. Vervolgens kwam

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

11

er een storm van protest over de uitvoering en de toename van de
werklast. In dergelijke gevallen is volgens mij de kunst voor ons allen
– daar is nog een parlementair onderzoek naar gedaan – om antwoord te
krijgen op de vraag hoe je omgaat met het draagvlak voor al die mooie
plannetjes. De heer Beertema kiest voor de bulldozermethode: ik hoef
helemaal niet te luisteren naar leraren. Het moet gebeuren zoals ik vind
dat het moet gebeuren. Volgens mij is dat nu juist de enorme frustratie in
het onderwijs waar je uiterst zorgvuldig mee moet omgaan. Zorgen zijn
dus terecht, maar we moeten het niet op deze manier gaan doen.
De heer Rog (CDA): Het is goed om te horen dat de heer Van Dijk in
reactie op een interruptie ruiterlijk toegeeft dat hij, zonder dat hij luistert
naar het onderwijsveld, die omkering van die correctievolgorde wilde
doorduwen en dat hij de Staatssecretaris daarmee op het verkeerde been
heeft gezet. Die dacht met een kattenbelletje en de steun van in ieder
geval één van de coalitiepartijen dit even gemakkelijk te realiseren. Het is
goed dat de heer Van Dijk daarop terugkomt. Ik ben mijn bijdrages over de
rekentoets altijd begonnen met de opmerking dat de Kamer, inclusief het
CDA, die toets met 148 mensen heeft gesteund maar dat deze uitvoering
niet de juiste is, niet in de zak-/slaagregeling. Niet deze toets, daar zijn
heel goede argumenten voor. Ik denk dat het netjes is om dat aan de
voorkant helder te maken, maar het is goed dat de heer Van Dijk voortschrijdend inzicht heeft.
De voorzitter: Ik heb geen vraag gehoord. De heer Beertema wil ook
interrumperen.
De heer Beertema (PVV): Nou ja, interrumperen. Ik wil afstand nemen
van de ruwe beschuldiging van de heer Van Dijk dat ik vooral niet luister
naar leraren en dat ik niet naar draagvlak streef. Draagvlak is ontzettend
belangrijk onder de professionals die voor de klas staan. Ik verbaas mij
erover dat – ik heb het al een paar keer gezegd – een minor issue als een
logistieke aanpassing die het civiel effect ten goede kan komen, zoveel
emoties oproept en dat dit aan de orde moet komen in al die achterkamers van het onderwijsveld. Het is ontzettend druk bevolkt in die
onderwijsprovincie en iedereen moet daar zijn plasje over doen. Op die
manier verandert er bijna nooit iets in het onderwijs. Daarover heb ik mijn
zorg uitgesproken. Ik begrijp dat de SP die zorg niet deelt. Als linkse
conservatieve partij past haar dat ook. In het onderwijs is het namelijk niet
heel anders. Er zal op deze manier nooit iets veranderen en dat vind ik
enigszins deprimerend.
De voorzitter: Ik heb weer geen vraag gehoord.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dit schreeuwt om een reactie!
De voorzitter: Wellicht, maar ik wijs iedereen erop dat interrupties niet
gebruikt moeten worden als verlengstuk van het eigen betoog.
De heer Beertema (PVV): Dat is bijna een persoonlijk feit.
De voorzitter: Mooi is dat! Over overtrokken reacties gesproken. De heer
Van Dijk krijgt de gelegenheid om hier heel kort op te reageren. Ik verzoek
hem om daarna zijn betoog voort te zetten.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik verzoek de heer Beertema om zijn
antwoord in het stenografisch verslag te lezen. Hij zegt twee dingen. In de
eerste plaats zegt hij dat de PVV wel degelijk aan draagvlak hecht. In de
tweede plaats zegt hij dat we niet zo bang moeten zijn voor al die leraren
die protesteren. Als we dat doen, verandert er volgens hem nooit iets in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

12

het onderwijs. Die twee dingen gaan niet samen. Dat geldt voor de
rekentoets, voor de omkering van de correctievolgorde en voor talloze
andere onderwijsvernieuwingen die helaas weleens als onderwijsvernielingen uitpakten. Je moet daar als politicus dus mee omgaan.
In de enquête van de Onderwijsbond lees ik over allerlei opties voor
verbeteringen, dus over alternatieven om tegemoet te komen aan de
zorgen die de heer Beertema terecht adresseert.
De voorzitter: Zet uw betoog voort, mijnheer Van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP): De Staatssecretaris stelt voor om het
voorstel voor de omkering van de correctievolgorde met een jaar uit te
stellen. Dat is interessant. Ik juich dat toe. Is dat ook een manier om via
uitstel tot afstel te komen?
Volgende week komen we terug op de rekentoets. Het ligt echter voor de
hand dat ik op de vraag die ik aan mevrouw Straus stelde, ook een
antwoord wil van de Staatssecretaris. De Staatssecretaris geeft ten
aanzien van de correctievolgorde heel duidelijk aan dat hij luistert naar de
zorgen in het veld. Het is een inkopper van jewelste, maar ik vraag mij af
hoe hij dat doet ten aanzien van de rekentoets. De zorgen daarover zijn
minstens zo groot.
Verder sluit ik mij aan bij de vragen van de heer Rog over de N-termen en
de fouten die mogelijk worden verdoezeld.
Voorzitter: Rog
De heer Van Meenen (D66): Voorzitter. Om te beginnen – dit staat niet in
mijn spreektekst – dank ik de Partij van de Arbeid voor de hartverwarmende woorden die hier gesproken zijn over draagvlak. Ik mag hopen dat
mevrouw Ypma dit doorgeeft aan haar collega die de rekentoets voor haar
rekening neemt. We moeten namelijk toch wel constateren dat er wat dat
betreft sprake is van een vergelijkbaar issue.
Terwijl een aantal leerlingen nog hoopvol wacht op de resultaten van de
herexamens, spreken wij vandaag over de examens in het voortgezet
onderwijs. Ik begin met het omkeren van de volgorde en mijn dwaling. Ik
kies dus de vlucht vooruit, zal ik maar zeggen.
Het plan voor het omdraaien van de correctievolgorde heeft geleid tot
grote onrust in onderwijsland. Ook ik heb even gedacht dat dit een goed
idee was, maar eigenlijk is het debat over deze omdraaiing pas ontstaan
nadat de motie in stemming was gekomen en de Staatssecretaris,
ongeacht de uitkomst van die stemming, doorging op dit pad. Ik heb in
het debat dat daarna plaatsvond, goed geluisterd naar de verschillende
argumenten. Ik heb de resultaten van de pilot goed bekeken en dit heeft
mij tot de conclusie gebracht dat dit toch geen goed idee is.
Ik geef het voorbeeld dat al is gegeven. Een tweede corrector zal
bijvoorbeeld nooit meer tot een lagere score komen dan de eerste. In de
eerste correctie door een andere docent wordt dus al de bodem voor het
uiteindelijke cijfer gelegd. Dat vind ik fout. Ik ben ook altijd docent
geweest en weet dat docenten niet in het eigen vlees gaan snijden.
Mevrouw Straus (VVD): Ik had dit argument van de heer Van Meenen ook
al via de pers gehoord, ik had die in mails en op social media gelezen. Ik
vind zijn redenering eigenlijk een heel rare, want daarmee geeft hij
eigenlijk aan dat hij niet op de professionaliteit van de docent vertrouwt.
Dat vind ik een heel rare constatering van D66 en zeker van de heer Van
Meenen.
De heer Van Meenen (D66): Ik heb heel veel vertrouwen in docenten.
Daarom vond ik het in de discussie niet zo’n sterk argument dat met de
omdraaiing het vertrouwen in docenten geschaad zou worden. Ik heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

13

namelijk net zo veel vertrouwen in een tweede corrector als in een eerste
corrector. Beiden zijn immers docenten. Waar ik ook op vertrouw, is dat
docenten een groot hart voor hun leerlingen hebben. Ik weet zelfs dat dit
zo is. Ik zie dan ook echt niet gebeuren dat een vergissing van in dit geval
de eerste corrector in het voordeel van een leerling, alsnog gecorrigeerd
gaat worden door de eigen docent. Dat geloof ik gewoon niet. Ik wil niet
zeggen dat ik dat kwalijk zou vinden, maar ik zie dat gewoon niet
gebeuren. Het hemd is nader dan de rok. Dat is natuurlijk ook het
probleem met de huidige volgorde. Er is dus terecht geconstateerd dat er
wel een probleem is, maar ik denk dat we dat met de omdraaiing van de
volgorde niet gaan wegnemen.
Mevrouw Straus (VVD): Ik vind het in ieder geval een opmerkelijke
constatering van de heer Van Meenen. Het gaat er natuurlijk om dat
– mevrouw Ypma zei dat heel goed – het afnemen van toetsen en
examens bij het vak van leraar hoort. Natuurlijk wil je graag dat je
leerlingen uiteindelijk dat examen behalen, maar het kan toch niet zo zijn
dat je jezelf tekort doet, dus dat je afbreuk doet aan je beroepseer en je
professionaliteit? Er zijn instructies. Je weet dat je je daaraan hebt te
houden. Nu gaat de eerste corrector met de tweede corrector in discussie
als er iets niet klopt. Andersom ga je toch ook met elkaar daarover in
discussie?
De heer Van Meenen (D66): Dat is volgens mij precies de reden voor de
VVD om het om te draaien. Zij gaat er ook van uit dat die eerste corrector
op een zo positief mogelijke manier naar zijn eigen leerling kijkt. Daarom
is die tweede corrector nodig. Als docenten volstrekt objectief naar het
werk keken, zou er niet eens een tweede corrector nodig zijn. We hebben
dus te maken met een soort dilemma en we proberen vroeg of laat naar
onafhankelijkheid te streven. Ik denk dat die onafhankelijkheid net zo goed
in het geding is bij omdraaiing van de volgorde. Dat is mijn stelling. Ik zie
de oplossing voor het probleem dat er wel degelijk is, dus niet in deze
omkering.
Mevrouw Straus (VVD): Ik wil één conclusie van de heer Van Meenen
rechtzetten. Wij denken niet dat de huidige eerste corrector niet
voldoende objectief is. Het gaat ons erom dat 65% van de tweede
correctoren aangeeft dat men het slechts op basis van streekproeven
doet. Wij willen dat dit veel beter gebeurt. Als dat niet via de huidige route
kan, gaan we over tot omkering.
De heer Van Meenen (D66): Dat is niet mijn punt. Mijn punt is dat wij
nodig vinden dat er een tweede corrector is omdat we ervan uitgaan dat
een eerste corrector met een optimistische en positieve blik kijkt naar zijn
eigen leerlingen. Dat element haal je er niet uit, ook niet met de
omdraaiing. Ik moet eerlijk zeggen dat ik het alleen maar heel goed vind
dat docenten dat doen. Ik heb er dus ook veel vertrouwen in dat docenten
hart hebben voor hun eigen leerlingen. Het moet niet zo zijn dat het
daaraan ontbreekt.
Als er al tweede correctoren zijn die niet altijd even zorgvuldig te werk
gaan, gebeurt dat vaak omdat zij niet genoeg tijd hebben. Het omkeren
van de volgorde lost dit probleem niet op. Het efficiënter plannen van de
examens zou eerder kunnen bijdragen aan het verlichten van de correctiedruk.
Ik denk overigens dat we met een heel ander probleem te maken hebben.
Dat vraagt veel meer aandacht van ons dan deze kwestie die zelfs in de
ogen van de heer Beertema miniem kan worden genoemd. Het betreft de
kwaliteit van de examens. Daar krijgen wij ook veel berichten over. De
oud-docenten die hier aan tafel zitten, kunnen daarbij ook wel vraagtekens
plaatsen. Ik kreeg net het examen wiskunde onder ogen. Ik ben wiskunde-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

14

leraar geweest. Ik wil me er verre van houden om daar een oordeel over
te geven, maar ik zeg wel dat het uiten van enige zorgen wel op zijn plek
is. Die zorgen moeten wij niet laten bestaan. Daarom lijkt het mij van
belang dat wij ervoor zorgen dat er een onafhankelijk oordeel komt over
de kwaliteit van de examens en dat dit gebeurt in samenspraak met
degenen die deze vakken doceren op de vervolgopleiding. Anderen
hebben daar ook voor gepleit. De Staatssecretaris heeft in reactie op het
rapport van de Onderwijsinspectie aangegeven dat hij dat voornemen
heeft. Ik vraag hem hoe het hiermee staat en wat zijn plannen op dat vlak
zijn.
Ik kom op het examen Nederlands. De Staatssecretaris is voornemens om
spelling weer te toetsen als onderdeel van het examen Nederlands. Dat is
een goede zaak. Ik pleit er net als voorgaande sprekers voor om dat in
nauw overleg te doen met de Vereniging Levende Talen. Mijn vraag richt
zich natuurlijk op het dreigement dat erachter zit, namelijk dit dat we met
eenzelfde situatie te maken krijgen als die met betrekking tot de rekentoets. Zelfs de heer Beertema ziet een dreiging, al ziet hij een andere
dreiging dan ik.
Kan de Staatssecretaris ons nu al verzekeren dat we niet toegaan naar een
aparte spellingstoets die beslissend wordt voor het al dan niet slagen?
Kan de Staatssecretaris die zorgen wegnemen; geen spellingstoets naar
analogie van de rekentoets?
Tijdens het vorige AO over examens heb ik gepleit voor de introductie van
het examenvak computer science als keuzevak. Kort daarna is de
Staatssecretaris begonnen met het initiatief Onderwijs 2032. Het gevolg
daarvan is dat de broodnodige inhoudelijke aanpassing van het vak
informatica stilligt en dat er sprake blijft van een tekort aan goede
docenten op dat vlak. Dit, terwijl de digitale wereld uiteraard steeds
belangrijker wordt. Ik verzoek de Staatssecretaris nogmaals om niet te
wachten op Onderwijs 2032 en op dit vlak nu door te pakken. Ik hoor
graag zijn reactie.
Tot slot zeg ik dat ik er blij mee ben dat de Staatssecretaris positief kijkt
naar de maatwerkdiploma’s. Wanneer kunnen we daarover volgens hem
het advies van de Onderwijsraad ontvangen?
Voorzitter: Van Meenen
De voorzitter: Ik constateer dat we aan het eind zijn gekomen van de
eerste termijn van de commissie.
De vergadering wordt van 10.58 uur tot 11.08 uur geschorst.
De voorzitter: Dames en heren, we gaan weer van start.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. We hebben het vandaag over de
examens. Ik ben toch wel blij om te kunnen constateren dat zo’n kleine
200.000 leerlingen netjes door de eindexamenperiode zijn gehobbeld. Het
is altijd spannend. Je leert elke dag op school, maar als het moment van
het centraal eindexamen daar is – het is een soort ritueel in Nederland; het
is spannend – moet het er toch nog een keer uitkomen. Dat is het moment
waarnaar leerlingen vijf à zes jaar hebben toegewerkt.
Na wat turbulente rondes in de afgelopen jaren kunnen we constateren
dat deze examenronde eigenlijk zonder al te veel ernstige calamiteiten is
verlopen. Ik vind dat een compliment waard aan alle leraren en scholen
die betrokken zijn bij de organisatie en natuurlijk ook aan alle leerlingen
die zo ongelooflijk goed hun best hebben gedaan. Het overgrote deel van
hen is geslaagd en een aantal leerlingen heeft een herexamen, waarmee
ik hen veel succes wens.
Er is dit jaar wel een recordaantal klachten binnengekomen bij het LAKS.
Grappig genoeg is over een aantal examens zelfs meer klachten geuit dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

15

er deelnemers waren. Dat sterkt ons ook een beetje in de gedachte dat
onder leerlingen ... Ik ben heel erg blij, want de leerlingen weten het LAKS
inmiddels te vinden en ik ben ongelooflijk enthousiast over die klachtenlijn. Elk jaar zijn het immers gewoon leerlingen die dat gezamenlijk
organiseren. Ik geef ze daarvoor een groot compliment. En de samenwerking met het CvTE verloopt ook vlekkeloos. Die lijnen staan dus
helemaal open en dat leidt ertoe dat er goed gekeken wordt naar de
dingen die binnenkomen. Kennelijk is ook de veronderstelling dat de
normering «naar beneden gaat» als er meer geklaagd wordt. Het is
misschien goed om hier nog maar eens publiekelijk te zeggen dat dit
absoluut niet het geval is.
De officiële cijfers van de geslaagden en de gezakten zijn er nog niet. Ik
hoop uiteraard dat de uitkomsten niet ver afliggen van die van vorig jaar.
Hopelijk zijn die zelfs beter. In oktober wordt de definitieve monitor aan de
Kamer gezonden, zoals we dat elk jaar doen.
Afgelopen oktober in het AO over examens hebben we naar aanleiding
van de examenmonitor gediscussieerd. Ik denk dat het goed is om vast te
stellen dat de wijze waarop we het in Nederland doen – het schoolexamen
dat echt van de school is en een centraal eindexamen – heel mooi is. Ook
de OECD complimenteert Nederland altijd daarmee. Het zorgt voor een
soort garantiecheck op de kwaliteit en het civiel effect van diploma’s. In de
aanloopfase daar naartoe laat het echter heel veel ruimte voor scholen.
Dat leidt ertoe dat een havodiploma dat behaald is in Noord-Groningen
dezelfde waarde heeft als een havodiploma dat behaald is in Den Haag of
in Venlo. In heel veel landen om ons heen is dat niet het geval. Daarvoor
worden de dure woorden «civiel effect» gebruikt. Dat betekent dat we op
de kwaliteit en de validiteit van het diploma kunnen rekenen.
Er is wel een aantal zorgpunten. Een daarvan heeft betrekking op de vraag
of de examens nu goed worden nagekeken; de discussie over de eerste
correctie en de tweede correctie. Dat is het eerste punt waar ik graag iets
langer bij stil wil staan. Laat ik maar direct zeggen dat de omdraaiing
– daarover is vandaag en in de afgelopen weken veelvuldig gesproken
met leraren en mij en daarover is veel in de kranten verschenen – wat mij
betreft niet een doel op zich is. Het is een middel om ervoor te zorgen dat
het nakijken van de centrale examens op een goede manier gebeurt. Op
dat punt valt wel wat op en aan te merken. De afgelopen keren hadden we
het over de examens en werd niet de omkering als probleempunt
genoemd maar de vraag was hoe het kan dat de wet voorschrijft dat er
een integrale correctie moet plaatsvinden door een eerste corrector en
een tweede corrector en dat dit eigenlijk niet gebeurt. Het Cito-onderzoek
– een aantal leden heeft dat ook aangehaald – bevatte verontrustende
cijfers. Uit dat onderzoek kwamen twee dingen naar voren. In de eerste
plaats kwam daarin naar voren dat, als de eindexamens goed werden
nagekeken door een tweede corrector of een derde corrector – dat is in die
proef gebeurd – het aantal onvoldoendes significant toeneemt. We
konden eruit afleiden dat de eerste corrector bedoeld of onbedoeld wat
soepeler nakijkt dan de tweede corrector. Daarmee wordt ook de
noodzaak aangetoond van een tweede correctie. In de tweede plaats
constateerden we dat er meer leraren waren die dat niet conform deden
dan dat er leraren waren die dat wel conform deden. Slechts een derde
van de leraren deed de tweede correctie volledig en integraal. Twee derde
van de leraren deed dit meer steekproefsgewijs. Volgens mij is dat het
probleem dat we hier steeds heel helder op tafel hebben gehad en ik heb
de indruk dat een meerderheid van deze commissie dat erkent. Volgens
mij is dat een bedreiging van het civiel effect van onze diploma’s. Voor mij
staat dus als een paal boven water dat we daar naar moeten kijken en dat
we ons moeten afvragen of het beter en dus anders kan. De correctie
moet goed worden uitgevoerd. Dat kan op twee manieren gebeuren. De
eerste manier is omkering – dat wilden we uitproberen – van de eerste
correctie en de tweede correctie waardoor er een steviger aanleiding is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

16

voor de tweede corrector om het integraal te doen. Wij veronderstelden
dat de eerste corrector, de eigen docent, het toch ook nog wel graag een
keer in zijn volledigheid ziet. Dan heb je die twee goede nakijkmomenten.
De tweede manier is gewoon dat te doen wat de wet op dit moment
voorschrijft, namelijk het integraal nakijken door zowel de eigen docent
als de tweede docent in de ronde daarna.
De meningen over het omdraaien van de correcties zijn verdeeld. Dat
geldt sowieso voor de meningen over de wijze waarop je met dit
probleem moet omgaan. Ik heb eerder aan de Kamer geschreven dat ik
meega met het voorstel van de VO-raad om de omkering twee jaar lang te
proberen zodat kan worden gezien hoe dat bevalt, waar dat toe leidt, waar
de knelpunten zitten en of dat leidt tot betere resultaten. Ik denk echter dat
we er ook helder over moeten zijn dat dit tot heel veel reacties in het veld
heeft geleid. Om die reden heb ik gezegd dat we een jaar een pas op de
plaats maken, dat we nog eens een jaar echt goed kijken of het ook binnen
het huidige systeem kan om te komen tot een integrale en zorgvuldige
correctie. Maar dat vraagt wel commitment van alle partijen. Het vraagt
twee dingen, namelijk commitment van de partijen aan de voorkant om er
alles aan te doen met als doel er met achterbannen en op scholen voor te
zorgen dat het mogelijk is om de eerste correctie en de tweede correctie
volledig te doen. Van de VO-raad heb ik dat commitment gekregen. Van
CNV Onderwijs heb ik dat ook gekregen. We hebben ook gesproken met
de AOb en uit dat gesprek bleek dat men nog niet zo ver is. Ik weet dat
een aantal mensen van de AOb in deze zaal zit. Ik roep deze mensen op
om, als we dit willen laten slagen en we zeggen dat we het toch nog een
jaartje gaan proberen, dat commitment te geven. Als het integraal
gebeurt, is het probleem bij wijze van spreken opgelost. We moeten een
en ander dan ook goed bekijken. Ik wil het opnieuw laten onderzoeken na
de examens in 2016. Wat mij betreft wordt het een herhaling van het
eerder gedane onderzoek. Daaruit moet blijken of het heeft gewerkt, dus
of het inderdaad heeft geleid tot het integraal en volledig nakijken in twee
rondes. Als dat niet het geval is, is dat volgens mij een extra argument om
te kijken naar een andere manier. Ik blijf erbij dat ik denk dat een
omdraaiing een manier kan zijn om dat te doen.
Er is veel gesproken over het draagvlak. Ik denk dat deze tussenstap een
manier kan zijn om dat draagvlak te vergroten, dus om inzet van alle
partijen te vragen. Ook is dit een manier om te benadrukken dat we, als
men dit niet wil, ervoor moeten zorgen dat het goed gebeurt. Ik denk dat
die boodschap helder is. Ook in het oorspronkelijke voorstel was het idee
om te zoeken naar draagvlak. Wij hebben niet gezegd dat wij het vanaf nu
tot in de eeuwigheid gaan omdraaien. Het idee was om dat twee jaar te
proberen met als doel daarvan te leren. Dat kan in de toekomst altijd nog.
De heer Beertema vroeg of het omdraaien leidt tot een hogere werkdruk.
Ik zie dat probleem niet onmiddellijk. Op dit moment moeten alle
examens twee keer worden nagekeken, ongeacht of de volgorde is eerste
en tweede corrector of dat het de omgekeerde volgorde is. Ik ben van
mening dat de werkdruk dan hetzelfde is.
Gevraagd is, mocht er gewerkt worden met die omdraaiing, of dit een
vrijbrief is voor de eigen docent om in die tweede ronde zelf de uitslag te
bepalen. Wat mij betreft is het dat niet. Nu is het zo dat er, in geval van
onenigheid tussen de eerste corrector en de tweede corrector, contact is
over de vraag of ze er samen uit kunnen komen. Als ze er niet samen
uitkomen, wordt opgeschaald naar conrectoren en eventueel komt de
inspectie erbij. Dat mechanisme wil ik graag behouden, want dat is ook
belangrijk om de kwaliteit van het nakijkwerk hoog te houden.
De heer Rog (CDA): Als de Staatssecretaris ervan uitgaat dat in de huidige
systematiek de corrector – de eigen docent – misschien niet objectief
genoeg is en er fouten door de eigen docent worden geconstateerd die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

17

dan als tweede corrector optreedt, is hij dan niet bang dat deze docent die
door de vingers ziet?
Staatssecretaris Dekker: Dat is de vraag die de heer Van Meenen volgens
mij ook stelde, al deed hij dat in iets andere bewoordingen. Ik ga ook uit
van de professionaliteit van de docent en dat hij, als hij fouten tegenkomt,
die serieus neemt en dat hij niet zegt dat het een fout is en dat hij handelt
in het voordeel van de leerling. Wij willen nu eenmaal dat de kwaliteit van
het nakijkwerk goed is. Ik denk echter wel dat de kans om dit soort dingen
te achterhalen, veel groter wordt als het examen echt volledig twee keer
wordt nagekeken. Uit het laatste onderzoek blijkt dat dit in twee derde van
de examens niet het geval was. Ik ben dan ook bang dat er op dit moment
veel meer fouten doorheen glippen dan in het geval dat het examen twee
keer integraal wordt nagekeken in de huidige volgorde en in het geval dat
je het omdraait waardoor er een stimulans komt om het examen in
werkelijkheid twee keer na te kijken.
De heer Rog (CDA): Interessant vind ik dat de Staatssecretaris het nu heeft
over vertrouwen, terwijl zijn insteek eigenlijk is geweest om die omkering
te realiseren vanuit wantrouwen. Ik begrijp het niet. Ik ben de Staatssecretaris heel dankbaar voor het feit dat hij nu in overleg treedt. Dat vind ik
heel goed. Het is goed dat hij op zijn schreden terugkeert, maar ik kan zijn
argumentatie niet helemaal volgen. Nu is zijn verhaal dat hij vertrouwen
heeft in leraren terwijl een en ander eerder vanuit wantrouwen was
georganiseerd.
Staatssecretaris Dekker: Dat is de connotatie die de heer Rog daar op de
een of andere manier graag aan geeft. Ik kijk gewoon naar de feiten die
inhouden dat de correctie in het overgrote deel van de gevallen niet
integraal wordt gedaan. Uit het laatste onderzoek blijkt dat dit voor een
meerderheid geldt. Vervolgens is nagegaan wat er gedaan kan worden
om te bevorderen dat dit wel gebeurt. Omdraaiing zou een mogelijkheid
daartoe zijn. Daar is de vorige keer ook uitgebreid over gediscussieerd. Ik
ben toen nota bene degene geweest die zei: laten we niet over een nacht
ijs gaan en dit dus niet met een motie er doorheen jassen. Ik proefde
echter wel dat er destijds een meerderheid was in deze commissie voor
het omdraaien van de correcties. Mevrouw Straus stemde weliswaar niet
in met de motie maar op mijn advies ... Ik heb toen namelijk gezegd: laten
we eerst de eerste proeven afwachten. En met de VVD was daar een
ruime meerderheid voor geweest. Ik zie nu dat er twee partijen zijn die
voortschrijdend inzicht tonen. Dat kan allemaal. Ik heb ook voortschrijdend inzicht getoond, zeg ik dan maar. Anders is er misschien een
interruptie nodig om dat te zeggen. Dat is de stand van zaken. Volgens mij
moeten we vooruitkijken. We kunnen elkaar vliegen afvangen: doe je dit
uit vertrouwen of uit wantrouwen? Is er een probleem of is dat er niet?
Wat mij betreft is voor het civiel effect nodig dat examens twee keer goed
worden nagekeken. Dat moet linksom of rechtsom gebeuren. We gaan het
nog een keer op de oude manier doen, maar dat gaat echt alleen maar
werken als iedereen zich daar achter schaart, dus niet alleen de VO-raad
maar ook de vakbonden die zich zo tegen die omdraaiing hebben gekeerd.
Ik ben geneigd om te zeggen dat je je achterban op moet roepen: doe dat
nou netjes, zorg voor een goede tweede correctie. Dan moet blijken of dat
tot resultaat leidt.
Mevrouw Ypma vroeg of er slimmer kan worden gepland. Ja, dat gebeurt
al. Ook in de brief heb ik dat aangegeven, namelijk in antwoord op vraag
7. Nederlands, kunst en tehatex op het vwo worden vroeg in de examenperiode gepland. Voor het havo worden Nederlands en biologie vroeg in
de examenperiode gepland. Er zijn wel een paar praktische dingen
waarmee rekening moet worden gehouden, bijvoorbeeld met de examens
die in Caribisch Nederland of op de Caribische eilanden worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

18

afgenomen. We proberen daar zo veel mogelijk te schuiven om wat de tijd
betreft zo gunstig mogelijk te plannen.
Gevaagd is of er nog iets gedaan kan worden aan de marge van het
nakijken door de tweede corrector.
Mevrouw Ypma (PvdA): Ik ben overigens ook benieuwd naar die tweede
beantwoording.
Ik ben echter vooral geïnteresseerd in het antwoord op de vraag waar nog
wel ruimte is. Ik zie dat we gisteren pas antwoorden op de vragen hebben
gekregen. Het was daardoor dus wat lastig om die tijdig tot ons te nemen.
Wij hebben in de vragen maatschappijleer en geschiedenis als
voorbeelden gesteld. Ik heb zelf maatschappijleer gegeven en gezien dat
die kinderen hele lappen tekst opschrijven. En ik kreeg een correctiemodel
waarin stond dat er een aantal woorden in die lap tekst moet staan. Het is
best ingewikkeld om dat allemaal na te kijken. En dat geldt ook voor de
tweede correctie. Als je dat integraal nakijkt, wat we graag willen, kost dat
veel tijd. Dan is het dus prettig als dat soort vakken wat eerder in de
periode wordt gepland. Ik wil graag een stevige toezegging van de
Staatssecretaris. Als ik die niet krijg, ben ik genoodzaakt om via een motie
een uitspraak van de Kamer te vragen.
Staatssecretaris Dekker: In het vorige debat – ik weet niet of mevrouw
Ypma toen ook aanwezig was – is dit ook aan de orde geweest en toen
heb ik een stevige toezegging gedaan en wat mij betreft doe ik dat nu
weer. Ik wil er best met het CvTE nog een keer voor gaan zitten om te
kijken of we intensieve vakken naar voren kunnen halen, maar er zitten
gewoon praktische dingen in. Er is niet één intensief vak en er zijn er ook
niet slechts twee. Er zijn meerdere intensieve vakken. Daarbij komt dat die
vakken ook technisch in te roosteren moeten zijn. Ook daarmee moet
rekening worden gehouden. Ook zijn er examens die aan de andere kant
van de plas worden gehouden. Dat betekent dat je rekening moet houden
met het tijdsverschil en de flexibiliteit van de afnameroosters. Het is dus
een kunststukje om een goed examenrooster te maken, maar ik doe nog
een keer de harde toezegging aan mevrouw Ypma dat we echt gaan
proberen om de intensieve nakijkexamens – volgens mij speelt dat vooral
bij de tweede correctie – naar voren te halen.
Mevrouw Ypma (PvdA): Fijn dat de Staatssecretaris er zo in zit. Eerlijk
gezegd, had ik dat ook wel verwacht. De vorige keer was hij namelijk ook
vrij duidelijk. Maar waar gaat het dan mis? Waarom gebeurt het gewoon
nog niet? Het is eigenlijk zo simpel. Doe het dan gewoon! Of moeten we
een koninkrijkje omver gooien? Ik wil dat dit echt gebeurt. Het is een
simpele maatregel waarmee we die tweede correctie echt kunnen
verbeteren en dat willen we volgens mij allebei. Ik ben geneigd om te
vragen: heeft de Staatssecretaris nog iets van ons nodig?
Staatssecretaris Dekker: Nee, ik heb niets van de commissie nodig,
behalve misschien enig begrip en toch ook wel een positieve blik ten
aanzien van de dingen die al gebeurd zijn. In het vorige debat is gezegd
dat er sindsdien niets is gebeurd. Dat vind ik te gemakkelijk. In de
beantwoording van de vragen – ik erken dat die laat is gekomen omdat ik
graag het commitment van alle partijen had willen meegeven, maar dat is
slechts voor een aantal partijen gelukt – heb ik een aantal voorbeelden
gegeven van examens die heel bewust wat meer naar voren zijn gehaald.
Ik ga er overigens geen gewoonte van maken om pas aan de vooravond
van een debat dit soort vragen te beantwoorden. Mevrouw Ypma spreekt
over maatschappijleer en geschiedenis en zegt dat het wat dat betreft
steeds wat knelt. Ik wil daar graag naar kijken.
Mevrouw Ypma vraagt of het niet belangrijk is om samen met leraren na
te gaan hoe je de eerste correctie en de tweede correctie op een goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

19

manier doet. Dat is de crux. Dat is de essentie van het voorstel dat ik hier
heb gedaan; ik ben bereid om het een jaar aan te houden, maar dan
moeten we het echt met z’n allen doen. Dan moet er sprake zijn van full
commitment van iedereen. Dat moet uiteindelijk leiden tot een goed
resultaat.
De heer Rog (CDA): Een van de hoofdoorzaken die ik benoemde, was tijd.
Wil de Staatssecretaris dat aspect ook meenemen in de discussie over het
draagvlak? Nu wordt er naar twee vakken gekeken. Ik voeg daaraan toe
dat er ook grote lappen tekst worden geproduceerd voor de vakken
filosofie en economie. De factor tijd is ook voor andere examenvakken als
oorzaak benoemd voor het feit dat slechts een beperkt deel de volledige
integrale correctie op zich neemt. Neemt de Staatssecretaris dat mee?
Staatssecretaris Dekker: De factor tijd speelt zeker een rol. We zien dat de
lijst van intensieve nakijkvakken heel erg lang wordt. Ik kan ze niet
allemaal op dag 1 plannen. Ik vind de factor tijd zeker cruciaal en ik vind
ook dat er op scholen goed gekeken moet worden. We kunnen het
nakijken niet gemakkelijker maken of ervoor zorgen dat dit sneller te doen
is. Leraren en schoolleiders moeten dus kijken hoe het gedaan kan
worden. Als je eindexamenklassen hebt, is er aan het eind van het jaar
een piek. Dan moet er op een aantal aaneengesloten dagen en soms in
het weekend worden doorgewerkt. Dat hoort er dan even bij. Maar in
totaliteit moet daar wel rekening mee worden gehouden. Dat kan in mijn
ogen ook. Als leerlingen klaar zijn met de examens, hoeven ze in de
laatste anderhalve maand geen les meer te hebben. Dat is een manier
waarop er wat te compenseren valt, maar uiteindelijk is dat de discussie
over het taakbeleid op scholen. Die discussie hoort daar in mijn ogen
thuis en moet goed gevoerd worden. Deze mag echter geen afbreuk doen
aan de eis – die is in de wet vastgelegd – dat linksom of rechtsom de
eerste correctie en de tweede correctie moeten worden gedaan. Als die
niet worden gedaan, is dat niet goed.
De heer Rog (CDA): Ik word er ook op gewezen dat de roosters voor
volgend jaar al bekend zijn, dus dat er enige haast gemaakt moet worden
om dit nog te kunnen aanpassen.
Staatssecretaris Dekker: Dat verschilt misschien van school tot school. Ik
weet het niet. Ik ken ook scholen waar het wel goed geregeld is. De vraag
is of het altijd ten koste moet gaan van roosters. Leraren staan niet alleen
maar voor de klas. Het voor de klas staan neemt ongeveer de helft van de
tijd in beslag. De andere helft van de tijd wordt gevuld met andere taken.
Volgens mij kunnen ze dat onderling heel goed regelen.
Ik ga door met het thema spelling. Het is de ochtend van het voortschrijdend inzicht. Dit punt is terecht aangekaart door de heer Van Dijk.
Dat deed hij met een motie. Hij deed dat in ieder geval met vragen in het
vorige debat. We zien dat schrijfvaardigheid onderdeel is van het
schoolexamen. In het centraal eindexamen gaat het meer om leesvaardigheid en argumentatie. Dit jaar is de toetsing van leesvaardigheid wat
anders vormgegeven dan in de jaren daarvoor. In die verandering is de
aandacht voor spelling weggevallen. Net als de heer Van Dijk en een
aantal anderen van deze commissie vind ik dat onwenselijk, al is het
alleen maar vanwege de symbolische waarde. Het zou toch raar zijn dat je
een Nederlands examen kon doen en dat het geen consequenties had als
het vol stond met spelfouten. Ik heb het CvTE dan ook verzocht om de
aftrek van punten in het geval van onjuiste spelling in 2016 in de
correctievoorschriften op te nemen.
Gevraagd is op welke manier er wordt getoetst. Nou ja, dat gebeurt
eigenlijk op de manier die twee jaar geleden gebruikelijk was. Er worden
dus punten afgetrokken als er sprake is van een onjuiste spelling. Er is niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

20

zozeer sprake van een nieuwe spellingstoets waar de heer Van Meenen
bang voor is. Tegen de heer Van Dijk zeg ik dat dit ook niet een-twee-drie
gebeurt door bijvoorbeeld het opstel of de samenvatting in het examen te
herintroduceren. Ik vind dat dit echt onderdelen zijn die moeten worden
meegenomen in de gehele vakvernieuwing, als je daarnaar kijkt. Dat
gebeurt op dit moment ook. Het CvTE voert wat dat betreft ook overleg
met de verschillende vakverenigingen om na te gaan welke onderdelen
het best in het schoolexamen kunnen worden meegenomen en welke
onderdelen het best kunnen worden meegenomen in het centraal
eindexamen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Dank voor het antwoord. De vraag is
echter wat de Staatssecretaris precies gaat doen. Hij zegt nu eenvoudigweg dat hij het gewoon mee gaat rekenen, maar verder verandert er
niet zo veel. Dat leidt volgens mij tot vragen. Waar wordt de spelling
precies een factor? Kan de Staatssecretaris dat toelichten? En kan hij ook
reageren op de suggesties die de Vereniging Levende Talen doet op dit
punt? Zij heeft daar namelijk zorgen over.
Staatssecretaris Dekker: Er moeten ook voor dit examen teksten worden
geschreven. In de huidige correctievoorschriften staat dat er geen aftrek is
als er spelfouten in die geschreven teksten staan. Geherintroduceerd
wordt ook correcte spelling als onderdeel daarvan. Nu wordt er breder
gesproken over mogelijke vernieuwing van het vak Nederlands. Ik zei dat
daarover wordt gesproken met CvTE. Dat heb ik verkeerd gezegd.
Daarover wordt gesproken door het nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling (SLO) dat aan vakvernieuwing doet. Vakvernieuwing leidt
natuurlijk ook tot nieuwe examens. Het vernieuwen van die examens
gebeurt in samenspraak met experts, vaak ook met wetenschappers,
docenten en vakverenigingen. Daarbij wordt ook gekeken welke verschillende onderdelen daarin worden meegenomen. Vervolgens kan worden
nagegaan welke onderdelen het best kunnen worden geëxamineerd in het
schoolexamen en welke het best geëxamineerd kunnen worden in het
centraal eindexamen.
De heer Jasper van Dijk (SP): Het blijft toch wat mistig op deze manier.
Het aspect spelling meetellen in de zogenaamde leestoets, is wat te kort
door de bocht. Volgens mij is het nu van belang om heel zorgvuldig na te
gaan hoe je spelling en schrijfvaardigheid gaat toetsen. Wij willen
inderdaad geen ongelukken die vergelijkbaar zijn met de rekentoets. Ze
moeten ook niet doorslaan. Het moet zorgvuldig gebeuren. Is het een idee
dat de Staatssecretaris ons een brief schrijft met zijn exacte voorstel,
zodat de Kamer daarover in debat kan gaan?
Staatssecretaris Dekker: Ik ben best bereid om dit ook nog even op
papier te zetten. Het zijn overigens dingen die vooral door de vakexperts
en het CvTE worden bekeken: wat kun je goed toetsen in het centraal
examen en wat kun je beter toetsen in het schoolexamen? Zoals ik al
aangaf, maakt het onderdeel schrijfvaardigheid op dit moment deel uit
van het schoolexamen en dus niet van het centraal eindexamen. Daar
worden andere onderdelen in getoetst, zoals argumentatie. Ook voor het
onderdeel argumentatie geldt echter dat je stukjes moet schrijven. De
vraag is of – volgens mij is dat de bottomline waar we het de vorige keer
ook over hebben gehad – als je daar stukjes voor moet schrijven, in het
Nederlandse examen ook de spelling meetelt. De toetsmakers hebben
daarover op een gegeven moment ook gezegd dat dit een discussieonderwerp is. Je kunt namelijk misschien wel heel goed argumenteren,
maar je maakt wel spelfouten. Daarom is gezegd: dan laten we dat
onderdeel eruit. En eigenlijk vind ik dat met u onwenselijk, ook omdat
daar een slecht signaal van uitgaat, namelijk dit dat spelling er niet toe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

21

doet. Wat mij betreft komt de spelling erin, zoals dit ook in het verleden
het geval is geweest. Dat betekent echter niet onmiddellijk dat het gehele
centrale eindexamen op de schop gaat en dat er vanaf volgend jaar heel
nieuwe onderdelen getoetst worden. Spelling gaat gewoon weer
meetellen in de correctie.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voor de duidelijkheid: de Staatssecretaris
zegt toe dat hij hierover een brief schrijft. Dan kunnen we er zorgvuldig
naar kijken.
De voorzitter: Ja, straks herhalen we de toezeggingen.
Mevrouw Straus (VVD): De Staatssecretaris merkte op dat het CvTE bezig
is met een revisie van het examen Nederlandse taal en de manier waarop
daarnaar gekeken wordt. Mij valt op dat in de brief van de voorzitter van
het sectiebestuur van de Vereniging Levende Talen helemaal niet
gerefereerd wordt aan dat onderzoek. Ik heb daar net in eerste termijn een
aantal vragen over gesteld en hoop dat de Staatssecretaris daarop
antwoordt. Wil hij in zijn brief ook duidelijk aangeven wat voor onderzoek
dat is, wie daarbij betrokken zijn en op welke manier als het ware het
doorkijkje wordt gegeven naar wanneer dat onderzoek gereed moet zijn?
Ik heb het idee dat het systeem – periodiek de examens op de hand
nemen in samenspraak met de vakverenigingen en docenten – onvoldoende bekend is en dat het misschien niet goed genoeg werkt.
Staatssecretaris Dekker: Om te beginnen zeg ik dat het niet het CvTE
was. Dat heb ik zojuist gecorrigeerd. Het SLO is bezig met een voorstudie
naar mogelijke vernieuwingen in het vak Nederlands. Het is eigenlijk de
vernieuwing die periodiek wordt doorgevoerd in verschillende vakken. Wij
hebben dat recent ook gehad voor economie en wiskunde. Dan wordt er
echt gekeken wat er moet gebeuren om de vakken bij de tijd te laten
aansluiten. Dat zal vroeg of laat ook voor het vak Nederlands weer
gebeuren. Daarnaar vindt op dit moment studie plaats. Ik zal in de brief
ook aangeven wie daarbij betrokken zijn. Meer in de breedte zou het mij
verbazen als er zoveel onbekendheid was over de werkwijze van het CvTE
en het SLO. Het CvTE benadert bijvoorbeeld regelmatig vakverenigingen
voor de totstandkoming van examens. Die examens worden vaak
gebaseerd op syllabi. Die syllabi worden altijd voorgelegd aan het veld,
dus er vindt een brede raadpleging plaats. Dat betekent dat vakgenoten de
kans hebben om daar op te reageren. Op verschillende momenten bij de
totstandkoming van vakken, curricula en examens zijn docenten en
vakverenigingen betrokken. Misschien is het goed dat ik dat in die brief
nog maar eens een keer meeneem, zodat u dit ook helder op het netvlies
hebt.
Mevrouw Straus (VVD): Ik ken dat systeem. Het CvTE heeft dat een keer
uitgebreid aan ons toegelicht. Op papier lijkt dat een systeem dat mooi
werkt, maar in de praktijk kom ik te veel docenten tegen die niet weten dat
zij dit kunnen doen en die geen idee hebben wie er namens hun in die
commissies zitten. En ze hebben geen idee hoe zij eventueel zouden
kunnen opteren om in die commissies te komen. Verder zeggen zij: dan
word ik door iemand vertegenwoordigd, maar ik wil misschien soms ook
wel gewoon een idee kunnen aanleveren. Zij vragen zich af waar zij
daarmee terecht kunnen. Ik vind het heel fijn als de Staatssecretaris dit in
een brief gaat zetten, niet alleen voor het Nederlands maar voor de gehele
systematiek. Ook zou ik heel graag willen dat het CvTE reflecteert op de
werkwijze, dus dat het nagaat of die anno 2015 nog goed genoeg is of dat
er iets anders zou moeten gebeuren. Wij kennen immers ook de situatie
waarin mensen je vertegenwoordigen in een commissie. Jarenlang zijn dit
dezelfde personen en dat kan er ook wel eens toe leiden dat mensen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

22

het veld zich niet meer in de ideeën herkennen. Ik heb het examen Duits
als voorbeeld gegeven. Jonge leraren willen daadwerkelijk iets met dat
vak, maar zij zeggen dat zij er niet doorheen komen. Dat is mijn cri de
coeur voor die leraren. Ik zou willen dat het systeem veel transparanter,
vlotter, dynamischer en opener was.
De voorzitter: Het is aan de Staatssecretaris om te oordelen of hij hierin
vragen heeft gehoord.
Staatssecretaris Dekker: Een aantal punten dat mevrouw Straus
aandraagt, neem ik mee terug. De bekendheid met dit soort dingen kan
kennelijk beter. Het gebeurt wel, maar we kunnen dat misschien wel meer
en beter laten zien. Hetzelfde geldt voor vernieuwing: de usual suspects
en de vraag of je daar steeds nieuwe mensen bij kunt betrekken. Die zaken
vind ik heel relevant. In het kader van het draagvlak en brede consensus
zeg ik er direct bij dat er op een gegeven moment een eindexamen moet
liggen. Over elk eindexamen is er wel een groep docenten die zegt: wij
hadden liever nadrukkelijker dit erin gezien. Of zij zeggen dat het anders
had gemoeten. Denk maar aan de discussie over het exact rekenen en het
contextrijk rekenen. Ik zie die kampen het niet snel met elkaar eens
worden, maar er moet toch een goed examen komen. Maar het is wel
goed om die discussie te voeren. Die gaat immers over de kern van het
onderwijs: wat is onze wens over wat onze kinderen meekrijgen? Ik heb
liever dat het daarover gaat dan om een van de randvoorwaarden. Daar
moet dus een goed platform voor zijn.
De heer Van Meenen stelde een vraag die in het verlengde hiervan ligt. Hij
vroeg naar de kwaliteit van de examens en wat er wordt gedaan, ook bij
het Cito. Hij vroeg of er vakleraren bij zijn betrokken. Het gaat dan om het
maken van examens. Dat gebeurt altijd op basis van syllabi. En ook bij de
totstandkoming van syllabi zijn leraren betrokken. Ik neem al die punten
mee om ze in mijn brief uiteen te zetten en te kijken of dat soort procedures genoeg bekend is.
De heer Van Meenen stelde ook een vraag over het programmeren als
onderdeel van het centraal eindexamen. Naar aanleiding van het advies
van de Onderwijsraad over informatica loopt er op dit moment een traject
naar vakvernieuwing in de bovenbouw. Dat ligt wat mij betreft dus niet
stil. De vorige keer ging het over de vraag of het ook een centraal
eindexamenvak moet worden. Het heeft mijn voorkeur om dat mee te
nemen in het traject van de talenherziening van het curriculum onder de
titel Onderwijs 2031, omdat dat vrij ingrijpend is. Daar zie ik dat informatica en leren programmeren thema’s zijn die heel nadrukkelijk op de
agenda staan.
Er zijn vragen gesteld over de N-termen. Ik denk dat het goed is om te
zeggen dat ik de opmerking over de N-termen – ik zeg dit ook tegen de
heer Rog, want hij zei dat de N-term wordt gebruikt om allerlei fouten te
verdoezelen – direct van tafel wil hebben. Als er fouten in de examens
staan, kunnen die worden gecorrigeerd. Eenieder die een fout ontdekt,
moet aan de bel trekken. Daar is de examenlijn ook voor. Ook dit jaar
hebben we gezien dat dit ten aanzien van een aantal onderdelen
gebeurde. Dan wordt de betreffende vraag eruit gehaald, of het correctievoorschrift wordt veranderd. De N-term is dus niet voor de correctie van
dat soort dingen. Daar hebben we echt andere mechanismen voor. De
N-term is er omdat ook in kwalitatief goede examens met goede vragen er
altijd – dat geldt jaar naar jaar en examen na examen – wat verschillen zijn
in de zwaarte. Dat kunt u zich ook wel voorstellen. Als je met verschillende
vragen werkt, is het ene examen moeilijker dan het andere. Dat wil je
corrigeren om ervoor te zorgen dat de zwaarte over al die jaren heen
gelijk is. Dan kunnen er ook betrouwbare uitspraken worden gedaan over
hoe de school het heeft gedaan of hoe de totale leerlingenpopulatie het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

23

heeft gedaan en om te zien of de vaardigheden toenemen. Dat is de
essentie van de N-termen.
Tot slot vroeg mevrouw Ypma naar de validiteit van examens. We hebben
het gehad over de validiteit van nakijkwerk. Ook in de basis moet het goed
zijn. Het moeten dus goede examens zijn. Externe validering kan daar
zeker bij helpen. Ook naar aanleiding van het vorige debat en de motieJadnanansing is het CvTE samen met de inspectie bezig om de aanbevelingen in het rapport, waaraan u refereerde, «op te pakken». Dat betekent
dat de verantwoordelijkheden behouden blijven maar dat er veel meer
externe checks komen. Daarin kan de inspectie zeker ook een rol spelen.
Specifiek ten aanzien van de aanbevelingen waar u naar vroeg, kan ik al
een doorkijkje geven; daar wordt in positieve zin in meegegaan. Na de
zomer zal het CvTE aangeven hoe een en ander eruit gaat zien.
De heer Rog (CDA): Wat de N-termen betreft maakt de Staatssecretaris
zich er heel gemakkelijk van af. Ik heb daar een aantal vragen over
gesteld, onder andere over de grote verschillen: een N-term van 0,5 tot
een N-term van 2,2. Ik heb het gehad over de grote verschillen in het
eerste tijdvak en die in het tweede tijdvak. Dit betekent iets voor
scholieren. Er zijn scholieren die, als zij in het tweede tijdvak examen
hadden gedaan in plaats van in het eerste tijdvak, hun diploma behaald
zouden hebben terwijl ze nu gezakt zijn. Ik denk dat het van groot belang
is dat scholieren ervan uit kunnen gaan dat de examens deugen en dat ze
van gelijk niveau zijn. Dat zijn ze op dit moment echter niet. Voelt de
Staatssecretaris zich aangesproken om in actie te komen? En wat doet hij
met mijn suggestie om de fouten in de examens aan de voorkant te
voorkomen door ambassades te betrekken bij de controle van de
deugdelijkheid van de inhoud van de examens vreemde talen? Ik wil
graag dat de Staatssecretaris daar nader op ingaat.
Staatssecretaris Dekker: De heer Rog spreekt wederom van fouten,
terwijl ik zojuist in mijn beantwoording heb aangegeven dat er in mijn
ogen helemaal geen sprake is van fouten waar een N-term een soort
correctie op zou moeten vormen. De N-term is echt voor andere dingen
bedoeld. Fouten moeten eruit gehaald worden. Elk jaar worden er voor
ieder centraal examen duizenden vragen gemaakt en er sluipt wel eens
een foutje in. Het CvTE is de eerste die dat ruiterlijk toegeeft en het is de
eerste die – soms gebeurt dat op voordracht van het LAKS en soms
gebeurt dat op voordracht van een leraar – erkent dat er iets niet goed is
gegaan, dat een fout eruit wordt gehaald en dat die niet wordt meegenomen in de beoordeling. De N-term is echt voor iets anders bedoeld. Die
is er om ervoor te zorgen dat door de jaren heen het ene examen
wiskunde B net zo zwaar is als het andere examen wiskunde B. Omdat je
slechts een beperkt aantal vragen hebt en de zwaarte daarvan soms wat
kan verschillen, moet je daar wellicht voor corrigeren. Dat doe je door de
secuur te bepalen en daar geldt de N-term voor. Voor het herexamen van
dit jaar zijn de N-termen nog niet bekend. Ik meen dat die pas vrijdag
komen. Het is niet zo dat de N-termen voor het herexamen per definitie
hoger of lager zijn dan voor het eerste tijdvak. Dat verschilt heel erg van
examen tot examen. De discussie over de N-termen is technisch van aard.
Ik merk dat die tot een hoop verwarring leidt en dat die steeds terugkomt
in de AO’s die gaan over examens. Ik heb de leden van de commissie
zojuist beloofd om een brief te schrijven met uitleg over de procedures, de
totstandkoming van syllabi en betrokkenheid van leraren. Ik heb
toegezegd dat in de brief komt te staan hoe het in het vervolg zal gaan
met het examen Nederlands. In het najaar komt ook de eindexamenmonitor. We hebben doorgaans twee keer per jaar een AO over dit
onderwerp. Misschien is het goed om in de brief een derde onderwerp op
te nemen, namelijk de N-termen: waar dienen die toe en hoe werken die?
Dit om misverstanden te voorkomen. We kunnen daarna altijd nog een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

24

discussie voeren over de politieke zaken, maar dan zitten we op een lijn
als het gaat over hoe het technisch werkt.
De heer Rog (CDA): Ik dank de Staatssecretaris voor deze toezegging. Hij
vindt het heel wezenlijk dat dit gebeurt. Ik besef zeer goed dat het om
twee zaken gaat en verzoek hem om in de eerste plaats in te gaan op de
kwaliteit van de examens en het aantal fouten. Er zijn namelijk echt
examens waarin het wemelt van de fouten. Dat neemt niet weg dat er ook
examens zijn die deugen. Ik verzoek de Staatssecretaris om in de tweede
plaats in te gaan op het aspect van de N-termen. Ik zou het dus prettig
vinden als de Staatssecretaris beide aspecten in die brief meeneemt,
zodat we daar inderdaad het gesprek over kunnen voeren.
Staatssecretaris Dekker: Dit is de derde keer. We draaien in rondjes. Ik
daag de heer Rog uit om de examens te laten zien waarin het wemelt van
de fouten. Ik ken ze namelijk niet. Ik vind dit ook een verdachtmaking aan
het adres van het CvTE, namelijk die dat er geen goede examens worden
afgegeven, dat er alleen examens zijn die vol staan met fouten. Dat doet
geen recht aan al die deskundig betrokkenen die heel integer werken aan
topexamens. In heel de wereld kijkt men met bewondering naar de
kwaliteit van de examens in Nederland. Ik zal in die brief dan ook niet
ingaan op uw suggestie of verdachtmaking dat de examens vol staan met
fouten. Ik ga vertellen hoe de N-term werkt en werp dit echt verre van mij.
De heer Rog (CDA): De Staatssecretaris maakt mij nu verdacht. Hij maakt
er een spelletje van door te zeggen dat ik het CvTE in een hoek wil
drukken. Dat is niet de situatie. Ik geef aan dat er examens zijn waarin veel
fouten staan. De Staatssecretaris vraagt mij om dat te laten zien. Ik
antwoord hem dat ik dat wil laten zien en dat ik dat zal doen.
De voorzitter: Ik heb geen vraag gehoord. De Staatssecretaris en de heer
Rog gaan dat onderling in correspondentie uitvechten.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb begrepen dat de Staatssecretaris
klaar is met zijn beantwoording. Ik heb nog een vraag over het correctiemodel voor de examens havo en vwo wiskunde A. Ik krijg daarover een
bericht van een wiskundeleraar – ik kan de Staatssecretaris dat bericht
aanleveren – waarin staat dat hij dit jaar voor het eerst allerlei onzin goed
moest rekenen. Leerlingen hoeven bijvoorbeeld geen onderscheid meer te
maken in een functie en haar afgeleide. Dat moeten we noteren als een
notitiefout. Als je wiskunde niet correct noteert, deugt de betekenis ook
niet. Kan de Staatssecretaris hier iets over zeggen? Wellicht kan hij hierop
in tweede termijn ingaan.
De voorzitter: Ik neem aan dat de Staatssecretaris weet wat een
afgeleide is.
Staatssecretaris Dekker: Dat weet ik nog net wel. Volgens mij weet de
voorzitter – hij is oud-wiskundedocent – dat ook.
De voorzitter: Ja, dat komt me vaag bekend voor.
Staatssecretaris Dekker: Het was ook mijn favoriete vak, maar ik heb niet
alle ins en out van elk correctiemodel paraat. Het antwoord daarop is dus
nee. Ik weet ook niet of dat gaat lukken voor de tweede termijn. Ik kan dit
meenemen in de brief die ik heb toegezegd.
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik heb het idee dat we overgaan op de
tweede termijn. Ik heb kopietjes laten maken en zal in de tussentijd de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

25

mail overhandigen. Dan mag de Staatssecretaris alsnog bedenken op
welk moment hij hierop ingaat.
De voorzitter: Uitstekend. Ik constateer dat de eerste termijn beëindigd
is. Ik zie dat de collega’s behoefte hebben aan een korte, afrondende
tweede termijn.
De heer Rog (CDA): Voorzitter. Ik houd het kort. Ik ga geen VAO aanvragen
omdat ik blij ben dat de Staatssecretaris heeft aangegeven dat hij in een
verduidelijkende brief nader ingaat op de essentiële punten. Daar heb ik
waardering voor.
De Staatssecretaris gaf in zijn inleiding aan dat het aantal klachten over
sommige examens het aantal examenkandidaten overschrijdt. Hij merkte
daarbij op dat dit toch iets te maken zou kunnen hebben met sommige
examens die meerdere fouten bevatten. Ik wil af van het beeld dat
organisaties worden weggezet. Het gaat mij erom dat wij een verantwoordelijkheid hebben voor het goed functioneren van het stelsel. Als er kritiek
is en die leeft in het onderwijsveld – ik waardeer het dat de Staatssecretaris heeft gezegd dat hij het onderwijsveld erbij gaat betrekken – verzoek
ik de Staatssecretaris om de ruimte te geven om die te ventileren en hem
daarop aan te spreken. Dat is de wijze waarop we met elkaar omgaan en
daar wil ik volop de ruimte voor behouden.
Ik zie uit naar de brief.
De heer Beertema (PVV): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris hartelijk
voor de beantwoording.
Ik kan een gevoel van teleurstelling natuurlijk niet onderdrukken. Een
niet-aangenomen motie die plotseling wel door de Staatssecretaris werd
uitgevoerd ... Een mooier voorbeeld van gefundenes fressen is niet te
verzinnen. Het werd echter onmiddellijk voor mijn neus weggetrokken,
dus de Staatssecretaris heeft mijn dag niet goedgemaakt.
Zijn er scholen die al werken met omkering van die correctie? Als dat zo
is, kunnen zij dan de vrijheid behouden om daarmee door te gaan?
Mevrouw Ypma (PvdA): Voorzitter. Het is goed om te horen dat wij allen
hetzelfde doel voor ogen hebben maar dat we alleen een verschillende
route zien om dat doel te bereiken.
In eerste termijn heb ik al aangegeven dat ik vind dat het omdraaien van
het nakijksysteem uitgaat van wantrouwen en dat dit wat de Partij van de
Arbeid betreft onnodig is. Ik heb ook gezegd dat we veel beter onze
energie kunnen steken in het met docenten zoeken naar oplossingen die
op draagvlak kunnen rekenen en in het van tafel halen van extra werkdruk
en minder werkplezier.
Ik dring aan op het komen tot betere oplossingen, samen met docenten.
Voor de zekerheid vraag ik een VAO aan om daarover een Kameruitspraak
te vragen.
De voorzitter: Dat is genoteerd.
Mevrouw Straus (VVD): Ik benadruk dat het de VVD er niet om te doen is,
het ene systeem boven het andere te stellen. Het gaat haar erom dat de
tweede correctie integraal plaatsvindt. Ik ben blij dat de Staatssecretaris
beaamt dat dat de bedoeling is van dit alles. Het gaat dus niet om
steekproeven in de tweede correctie maar om integraliteit.
Ik dank de Staatssecretaris voor het feit dat hij een brief heeft toegezegd
met onder andere de totstandkoming van de examens en de wijze van
betrokkenheid van het veld daarbij, met name de docenten en de
vakverenigingen. Ik druk hem nogmaals op het hart dat het mij niet
slechts gaat om een beschrijving van de huidige situatie maar dat het mij
ook gaat om een reflectie van het CvTE en wellicht ook van de Staatsse-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

26

cretaris. Het gaat er mij om of dit anno 2015 nog wel de beste manier is
om docenten inhoudelijk bij de totstandkoming van examens te
betrekken. Ik ben heel benieuwd wat daaruit komt. Daarna kijken we weer
verder.
De heer Jasper van Dijk (SP): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor
zijn antwoorden. Dit was een vruchtbaar algemeen overleg. Zo mag het
vaker gaan.
We krijgen een brief over de spelling. Het is heel belangrijk dat we hier
zorgvuldig een besluit over nemen. Ik vind de volgende quote van de
Stichting Levende Talen wel aansprekend: «Een leesvaardigheidsexamen
met een snufje spelling biedt wellicht een economisch interessante toets,
omdat die redelijk objectief na te kijken is. Maar dit rendementdenken holt
het mooie vak Nederlands uit. Juist het opstel biedt de leerlingen de
gelegenheid om een meesterproef of te leggen.» Ik geef dit mee voor die
brief.
Ik kom op de omkering van de examens.
De voorzitter: U bedoelt waarschijnlijk de omkering van de correctievolgorde.
De heer Jasper van Dijk (SP): Exact voorzitter. Dank, u houdt me scherp.
De Staatssecretaris schrijft het volgende: «Het omkeren van de correcties
is voor mij geen doel op zich, maar het is een middel. Om recht te doen
aan de zorgen en de bezwaren die zijn geuit, ben ik bereid om mijn besluit
nog een jaar aan te houden.» Dat zijn twee prachtige zinnen. Pas die nu
eens toe op de rekentoets. Waarom wordt hier wel geluisterd naar het
onderwijs en waarom gebeurt dat niet als het gaat om de rekentoets?
Voorzitter: Rog
De heer Van Meenen (D66): Voorzitter. Ik sluit naadloos aan bij de laatste
woorden van de heer Van Dijk.
Ik denk dat we een heel goed overleg hebben gehad waarin buitengewoon goede dingen zijn gezegd. Die zouden volgende week hun
toepassing kunnen vinden in het debat dat wij hebben over een nieuw
element in het examen, namelijk de rekentoets. Ik zie erg naar dat debat
uit en ik zie ook uit naar de door de Staatssecretaris toegezegde brief. Ik
dank de Staatssecretaris voor die toezegging.
Ik heb ook geen VAO nodig. Ik begrijp eerlijk gezegd ook niet waarom die
nodig zou zijn, maar het is aan de Partij van de Arbeid om daarover te
oordelen. Dat zullen we wel zien.
Mevrouw Ypma (PvdA): Dat is uitlokking, voorzitter!
De heer Van Meenen (D66): Zeker! Zo mag u dat opvatten. Ik ben nu
overigens geen voorzitter, maar ik spreek nu namens D66.
De voorzitter: Mevrouw Ypma, laat u de heer Van Meenen zijn betoog
afronden alstublieft.
De heer Van Meenen (D66): Ik was bijna klaar met mijn betoog.
Ik zie uit naar de brief. Het wordt een «brede brief» over examens.
Ongetwijfeld spreken we daarover in het najaar.
Mijn voornaamste zorg gaat uit naar de kwaliteit van de examens. Goede
examens zijn immers uiteindelijk de beste garantie voor een heel goed
civiel effect en daar moeten we voortdurend voor waken.
De voorzitter: De wijze waarop u mevrouw Ypma aansprak, roep bij haar
de behoefte op om kort te reageren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

27

Mevrouw Ypma (PvdA): Natuurlijk gaat de heer Van Meenen over zijn
woorden en ga ik over die van mij, maar ik wijs erop dat er nogal heen en
weer wordt gegaan als het dit onderwerp betreft. Het gaat de goede kant
op, maar ik vind dat wij als volksvertegenwoordiging en kadersteller een
duidelijke rol moeten pakken. Ik vind dat wij de Staatssecretaris een
duidelijk kader moeten meegeven. Als ik de antwoorden op de vragen
lees over te weinig tijd voor nakijkwerk en de mogelijkheid om de vakken
meer naar voren te halen die meer correctiewerk en -tijd kosten, vind ik
het nodig dat er een Kameruitspraak wordt gedaan. Om die reden heb ik
het VAO aangevraagd.
De voorzitter: We laten het hierbij.
Voorzitter: Van Meenen
De voorzitter: Ik geef het woord aan de Staatssecretaris voor zijn
beantwoording in tweede termijn.
Staatssecretaris Dekker: Voorzitter. De heer Rog sprak over het aantal
klachten in relatie tot het aantal fouten dat uit de examens is gehaald. Er
zijn duizenden klachten binnengekomen. Ik raad de heer Rog echt aan om
een keer bij de klachtenlijn van het LAKS te gaan zitten. Ik heb net al een
geweldig groot compliment gegeven aan de leerlingen. Zij organiseren dit
immers zelf. Niet-examenkandidaten van havo-4, van vwo-3 en van het
vmbo organiseren dus zelf dat drie weken lang elke middag de telefoon
wordt opgenomen en dat de serieuze dingen worden doorgekabeld naar
het CvTE. Lang niet al die klachten hebben echter betrekking op de vragen
en lang niet alle klachten leiden tot aanpassingen. Misschien is het goed
voor dit debat om te constateren dat dit jaar heeft geleid tot 39 aanpassingen in de correctievoorschriften die betrekking hadden op fouten dan
wel vragen. Een deel daarvan had betrekking op verheldering; voor de
eerste corrector en de tweede corrector moest helder zijn hoe er moest
worden nagekeken. In een enkel geval had de klacht echt betrekking op
een verkeerde vraag die uit het examen gehaald moest worden. Over het
geheel gezien is het aantal vragen dat uit de examens is gehaald in mijn
ogen redelijk beperkt.
De heer Beertema vroeg of er al scholen zijn die werken met die
omkering. Bij mijn weten is dat niet het geval. Wellicht zijn het de scholen
die meedoen in de pilot. Ik moet nog om de tafel gaan zitten als men zich
eraan committeert, ook met de AOb. Dat de AOb zich eraan committeert is
namelijk part of the deal. Anders gaat het feest niet door. Ik wil ook met
een aantal scholen om de tafel gaan om na te gaan hoe men erin zit en
waar ruimte kan worden geboden.
Tegen mevrouw Ypma zeg ik dat ik het VAO ook afwacht. Ik heb een
uiterste poging gedaan om een heel harde toezegging te doen, maar
kennelijk was die niet hard genoeg. Ik heb echter wel de indruk dat we op
dezelfde lijn zitten en daar gaat het uiteindelijk om.
Voorzitter: Rog
De heer Van Meenen (D66): De Staatssecretaris zegt dat part of the deal
is dat ook de AOb zich moet committeren. Stelt u zich voor dat de AOb
zegt dat men toch niet mee kan gaan in die redenering. Zal dit dan
betekenen dat de Staatssecretaris weer terugkomt op zijn besluit om
volgend jaar nog niet de correctievolgorde om te draaien?
Staatssecretaris Dekker: Ik heb helemaal niet de indruk dat ik er niet met
de AOb uit zou willen komen. Men heeft aangegeven dat men dit heel
belangrijk vindt. Ik ga er dan ook van uit dat de AOb zijn achterban en
leraren oproept om die tweede correctie te doen op de wijze waarop die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

28

moet worden gedaan. Dit lijkt mij niet een heel ingewikkelde vraag. Daar
moeten we het over eens kunnen worden.
De heer Van Meenen (D66): Dat wachten we dan maar even af.
Staatssecretaris Dekker: Mevrouw Straus heeft een opmerking gemaakt.
We nemen die inderdaad mee in die ene brief.
Tot slot kom ik op de kwaliteit van de examens. Ik kijk zeer uit naar het
debat dat wij volgende week zullen hebben over de rekentoets. Dat vind ik
namelijk een uitstekende toevoeging aan het eindexamen om ervoor te
zorgen dat echt wordt gekeken hoe kinderen zijn opgeschoten met de
rekenvaardigheden. We weten dat die jarenlang onder de maat zijn
geweest. Ik sluit echter niet uit dat daar langzaam maar zeker wat
verbetering in komt. Ik zorg ervoor dat de commissie daarover zo snel
mogelijk een brief krijgt.
Voorzitter: Van Meenen
De voorzitter: Ik som de toezeggingen op:
− de Kamer ontvangt in het najaar de jaarlijkse eindexamenmonitor;
− de Kamer ontvangt een «brede» brief over de examens waarin
aandacht is voor de kwaliteit van de examens, de totstandkoming, de
methodiek voor handhaving daarvan, de betrokkenheid van het
onderwijsveld daarbij en een reflectie op de toekomst en de correctievoorschriften voor spelling in teksten van het centraal examen vanaf
2016.
Kan eenieder zich hierin vinden?
De heer Jasper van Dijk (SP): Ik wijs nog op de mail die ik aan het eind
van mijn termijn aan de Staatssecretaris heb laten overhandigen. Als ik
het goed heb, wordt die meegenomen in de brief over de eindexamens.
De voorzitter: Is dat ook de gedachte van de Staatssecretaris?
Staatssecretaris Dekker: Volgens mij zijn er vier onderwerpen voorbijgekomen – die staan in het verslag – die weliswaar los van elkaar staan maar
die ik in een soort verzamelbrief opneem. Die zaken hebben te maken met
examens. Aangezien de monitor in oktober uitkomt en we daarover
meestal een debat hebben, lijkt het me goed om die brief voor dat AO aan
de commissie te sturen. Een reactie op basis van het bericht van die
docent over de correctievoorschriften, komt ook in die brief te staan.
De voorzitter: Ik constateer dat er een VAO is aangevraagd door de Partij
van de Arbeid. Dat zal ongetwijfeld volgende week plaatsvinden en daarin
zal een motie worden ingediend of er zullen meerdere moties worden
ingediend.
Ik dank de leden, de Staatssecretaris en zijn ambtenaren. Verder bedank ik
de mensen op de publieke tribune en de mensen die thuis aan de buis
gekluisterd hebben gezeten. Ik wens u allen een mooie dag met veel
voortschrijdend inzicht toe. Zo niet, dan toch.
Ik sluit de vergadering.
Sluiting 12.11 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 289, nr. 249

29