Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 827

Toekomst mediabeleid

Nr. 66

VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK
Vastgesteld 1 oktober 2014
Inhoudsopgave
1.

Inleiding

1

2.

Aanleiding voor het werkbezoek

2

3.

Samenvattend verslag van de diverse gesprekken

2

4.

Tot slot

11

Bijlage

Programma van het werkbezoek en overzicht van de
gesprekspartners

12

1. Inleiding
Een delegatie van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap bracht van 6 tot en met 10 juli 2014 een bezoek aan Londen
en Brussel. Tijdens dit werkbezoek hebben de leden diverse bezoeken
afgelegd in het kader van media.
De delegatie bestond uit de leden Wolbert (PvdA, voorzitter), Elias (VVD),
Mohandis (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Heerma (CDA) en Verhoeven
(D66). Van de zijde van de Kamer werd de delegatie begeleid door de
griffier van de commissie, mw. E.C.E de Kler.
Het programma van het werkbezoek is in overleg met de Nederlandse
ambassade te Londen en Brussel opgesteld.
Het hierna volgende verslag is een weergave van opgedane indrukken
tijdens de gesprekken en bezoeken op locatie, alsmede van ter hand
gestelde stukken. Een programma van het werkbezoek en een overzicht
van de gesprekspartners staat beschreven in de bijlage. Voorts liggen de
tijdens het werkbezoek en later aangereikte documenten ter inzage op het
commissiesecretariaat OCW.

kst-32827-66
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

1

2. Aanleiding voor het werkbezoek
Op 20 juni 2013 ontving de Kamer een brief van Staatssecretaris Dekker
over de verkenning naar de toekomst van het publieke mediabestel en de
uitwerking van het regeerakkoord.1 In deze brief kondigt de Staatssecretaris onder andere aan om de Raad voor cultuur een advies te vragen.
Eind maart 2014 ontving de Kamer het advies «De tijd staat open» van de
Raad voor Cultuur2. Ter voorbereiding op de behandeling van de
toekomstverkenning naar de publieke omroep, hebben leden van de
commissie OCW besloten om een werkbezoek te organiseren aan het
Verenigd Koninkrijk en België.
Het programma van het werkbezoek is als bijlage opgenomen en
toegevoegd aan dit verslag. Tijdens het werkbezoek ging de interesse van
de leden met name uit naar de volgende punten:
– Wat zijn de te verwachten ontwikkelingen in de toekomst van het
mediabestel?
– Op welke wijze kan de publieke omroep zijn maatschappelijke functie
in de toekomst invullen?
– Hoe wordt ingespeeld op de ontwikkeling van de nieuwe media?
– Hoe wordt omgegaan met mediaconcentraties?
Daarnaast wensten de leden nadere informatie te krijgen over Public
Value Tests en de reikwijdte van het programmeren door een publieke
omroep en de werking van Europese Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten.
3. Samenvattend verslag van de diverse gesprekken
Maandag 7 juli 2014
Bezoek aan BBC
De delegatie wordt ontvangen door de heer E. Teather, International policy
advisor. Tijdens het gesprek wordt de delegatie geïnformeerd over de
opdracht van de BBC, de Britse publieke omroep, haar digitale strategie
en de Public Value Tests.
Kenmerkend voor de BBC is de sterk centrale aansturing, geleid door een
Dagelijks Bestuur. De BBC is een voorbeeld van een bestel op basis van
interne pluriformiteit. BBC Trust, het stichtingsbestuur ziet toe op de Britse
publieke omroep als toezichthouder, en publiceert jaarlijks een
jaarverslag. Het wettelijk kader voor de BBC wordt gevormd door de BBC
Royal Charter en de BBC Agreement. De opdracht aan de BBC is
vastgelegd in de Royal Charter. Hierin staan algemene taken van de BBC
beschreven. In de «Agreement» worden de taken door de Cultuurminister
verder uitgewerkt. Beide hebben een looptijd van tien jaar en garanderen
onafhankelijkheid. De huidige Charter zal in 2017 worden herzien.
BBC biedt tv, radio en onlinediensten. Anders dan de Nederlandse
publieke omroep ontplooit BBC ook commerciële activiteiten. De BBC kent
twee door de overheid betaalde tv-zenders zonder reclame (BBC One en
Two), een aantal digitale zenders (Three, Four, HD, CBBC, CBeebies, News
Channel en Parliament) en commerciële activiteiten (waaronder
BBCWorld, Lifestyle). Alle BBC kanalen hebben een eigen doelgroep.
Onder jongeren is de online BBC radio populair (nummer 4 in de top 10
van UK websites).

1
2

Kamerstuk 32 827, nr. 49
Kamerstuk 32 827, nr. 62

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

2

De financiering van de BBC vindt plaats via verplichte kijk- en luistergelden. Daarnaast zijn er advertentie-inkomsten en abonnementsgelden.
Na het doorbreken van het BBC-monopolie en de komst van andere
spelers op de markt, zoals ITV, is het aandeel van de BBC flink gekrompen.
Toch blijft BBC populair onder breed publiek; wellicht vanwege het feit dat
BBC binnen het Verenigd Koninkrijk geen reclameblokken heeft en veel
eigen programma’s biedt.
Modernisering van de kijk- en luistergelden («license fees») is een
uitdaging waar de BBC zich komende jaren voor gesteld ziet. In 2010 werd
het kijk- en luistergeld bevroren. Het publiek wenst steeds meer financiering via kijk- en luistergelden.
Op vragen van de delegatie wordt toegelicht dat het uitzenden van sport
en entertainment wordt gezien als behorend tot de opdracht van BBC, er
is immers breed bereik door verplicht kijk- en luistergeld. Wel zijn
sportuitzendingen opgenomen op de «Brussellijst»: voetbalrechten
worden gedeeld met ITV, Formule I met Sky. Tot slot is de relatie van het
lokale BBC-nieuws met de lokale kranten aan de orde gekomen. Het idee
van BBC om lokaal nieuws online te brengen is afgewezen vanwege de
toch al zwakke positie van lokale kranten.
De delegatie merkt op het interessant te vinden dat ITV wordt voorgeschreven om objectief nieuws te brengen. BBC wordt betaald uit publieke
middelen, maar concurreert met private spelers. Het werken met
onafhankelijke producenten maakt onderdeel uit van de licentieonderhandelingen.
De in 2007 ingevoerde Public Value Test (PVT) heeft betrekking op nieuwe
producten van de BBC. Het doel is om de publieke waarde van producten
af te zetten tegen de marktwaarde. De procedure vindt plaats in drie
stappen. Eerst wordt de PVT uitgevoerd door de BBC Trust, voorts wordt
de «marktimpact» door Ofcom getoetst, tenslotte overziet BBC Trust het
geheel en neemt een besluit.
De PVT is voornamelijk ingezet naar aanleiding van de groei van het
commerciële aanbod. Op vragen van de delegatie wordt bevestigd dat
ook commerciële partijen om een PVT kunnen verzoeken. Tevens zijn er
initiatieven die niet worden getest.
De BBC zelf vindt de procedure niet flexibel genoeg: het neemt veel tijd in
beslag en dit kan de introductie van nieuwe diensten in de weg zitten.
Voor die tijd werd echter onderhandeld over nieuwe producten met de
cultuurminister, deze procedure was tijdrovender.
Bezoek aan de Press Complaints Commission (PCC)
The PCC is 23 jaar geleden opgericht als onafhankelijk orgaan dat klachten
in behandeling neemt over (inhoud van) kranten en tijdschriften en hun
websites. De delegatie wordt ontvangen door Lord David Hunt en spreekt
over de ontwikkelingen naar aanleiding van het gedrag van de Britse pers
dat in de ogen van de publieke opinie soms te ver ging. Voorbeelden die
genoemd worden zijn de persschandalen rond prinses Diana, de
verdwijning van de Britse peuter in Portugal, publicatie van telefoonberichten van een vermoord meisje, en de veroordeling van de voormalige
adviseur van Cameron. Er zijn verschillende initiatieven ontwikkeld om
een code, charter of afspraken rond «goed gedrag» vast te leggen, deels
vanuit de sector zelf, deels vanuit de politiek. Aanvankelijk heeft men
geprobeerd een protocol op te stellen dat bestaat uit klachtenbehandeling,
een persstandaard of code en arbitrage. Afspraken van de bestaande
perswaakhond, de Press Complaints Commission, zijn niet juridisch
bindend en kunnen vrij makkelijk genegeerd worden door een medium.
Sinds het afluisterschandaal rond de krant News of the World, die de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

3

voicemail van een ontvoerd meisje had gehackt waardoor haar ouders
dachten dat ze nog in leven was, vond men dat er meer controle op de
pers nodig is.
Een commissie onder leiding van rechter Leveson bracht eind 2012 een
rapport naar buiten. Naast de conclusie dat er te weinige controle is op de
Britse pers, stelde Leveson ook vast dat politici een te nauwe band
hebben met de pers. Een van de aanbevelingen was dat er een
perswaakhond met een wettelijk kader zou moeten komen waardoor deze
meer macht zou hebben. De Independent Press Standards Organisation
(IPSO) werd opgericht door de krantensector als reactie op het rapport
Leveson. Dit orgaan bood na een lange periode van onderzoek met een
enorme hoeveelheid aanbevelingen – op verzoek van de politiek- een
Editor’s Code of Practice. 94 Procent van de pers doet hier aan mee. De
Guardian, Financial Times, Evening Standard en Independent voelen zich
niet verbonden, mogelijk omdat zij niet geassocieerd willen worden met
de tabloids / (roddel)pers. Editors zijn verplicht zich te houden aan de
gedragscode die clausules bevat omtrent de nauwkeurigheid, het recht op
weerwoord, privacy, intimidatie, kwetsende uitlatingen of diefstal. Op
vragen van de delegatie licht Lord Hunt toe dat de positie van de tabloids
een heel specifieke is: het VK kent geen persregulering zoals in de
Verenigde Staten (first amendement). In het VK is een Royal Charter
voorgesteld ter regulering. Daarnaast heeft de pers zelf zijn eigen IPSO
opgericht. Veel EU-landen vinden zo’n Royal Charter te ver gaan.
Dinsdag 8 juli
Bezoek aan het ministerie voor Cultuur, Media en Sport
De delegatie wordt ontvangen door mevrouw Katharina Ribbe (head of
Broadcasting Content Regulation) en mevrouw Sarah Baylis (Media
plurality / media concentration). Het gesprek concentreert zich op de
verhouding tussen commerciële en publieke aanbieders, pluriformiteit, de
rol van Ofcom (de toezichthouder) en Kijkwijzer. Het Britse omroepbestel
kent een aantal categorieën: van volledig bekostigd en in eigendom van
de staat, hybride (channel 4), privaat met overheidstaken (ITV) tot
commercieel zonder enige verplichting. De commissie Leveson deed
aanbevelingen (voor nieuws en actualiteitenprogramma’s) met betrekking
tot pluriformiteit die er op neer kwamen te bewaken dat «a range of
voices should be heared». De regionale media werken in de VK samen,
onder andere met hulp van het EU-staatssysteem De discussie over de
breedte van het aanbod die in Nederland wordt gevoerd, speelt in het VK
nauwelijks. Men is (nog) niet bevreesd dat de pluriformiteit van de media
in de regio in het gedrang zou komen door het verdwijnen van kranten.
Naast geschreven pers is er nog regionale tv, veel online nieuws, radio.
In het gesprek komt de rol van Ofcom, de toezichthouder, ter sprake.
Ofcom wordt deels privaat bekostigd, deels publiek. Het is vergelijkbaar
met een zelfstandig bestuursorgaan.
Op verzoek van de delegatie wordt ingegaan op het harmoniëren van de
Kijkwijzer EU. In de VK vormt vooral het televisiekijken on-demand hierin
een obstakel. In de VK geldt de zogenoemde «waterscheidingsnorm»
waarbij niet-kindgeschikte programma’s pas na 21.00 uur worden
uitgezonden. Het televisiekijken on-demand haalt dat onderuit.
Bezoek aan ITV
ITV (Independent Television), opgericht in 1955 om het BBC-monopolie te
doorbreken, vormt het oudste netwerk van Britse commerciële zenders.
HetITV-netwerk bestaat uit een reekslicentiehouders die regionaal
uitzenden, maar daarnaast ook programma’s gemeenschappelijk hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

4

en gezamenlijk uitzenden. ITV is de hoofdzender van de zendergroep. Er
zijnveertienregionalelicentiesen één nationalelicentie voor «ontbijttelevisie».Het netwerkstaat onder toezicht van Ofcom, dat eveneens verantwoordelijk is voorde toekenning van de licenties.
De heer Magnus Brooke, director of Policy and Regulatory affairs ontvangt
de delegatie met een presentatie over het werk van ITV, dat aan 140
landen inhoud en programma’s verkoopt. ITV is privaat gefinancierd,
maar heeft publieke taken op het gebied van (regionaal) nieuws. In ruil
daarvoor krijgt ITV een prominente plek in de programmagidsen. De
verhouding tussen ITV en BBC is voornamelijk gegrond op een verschil in
bekostiging: ITV wil uit principe geen overheidsgeld, ook niet voor
verplichte taken op het gebied van regionaal nieuws. Het brengen van
regionaal nieuws is erg kostbaar, maar dit ziet ITV als onderdeel van de
«deal». De zenders komen inhoudelijk sterk overeen.
Voor de BBC blijft het belangrijk om onderscheidend te zijn ten opzichte
van de commerciëlen. Hierbij is het ook van belang dat de BBC niet
«overbekostigd» raakt want dan volgt een ongelijke strijd. De PVT’s
dwingen de BBC meer economisch te denken. De omroep werkt dan ook
veel efficiënter dan vijf jaar geleden. Opgemerkt werd dat de BBC1-player
met een «programma gemist» dat vrije toegang biedt gedurende 30
dagen, de commerciëlen een flinke klap is uitgedeeld. Op vragen van de
delegatie over het aanbod van de BBC en de rol van entertainment daarin
wordt uiteengezet dat binnen de BBC populaire programma’s
aanvaardbaar worden geacht, maar wel met een origineel en innovatief
signatuur. Via de Charter wordt dit bewaakt. ITV ziet voordelen in de
concurrentie die de kwaliteit van het aanbod hooghoudt, niet alleen met
de BBC (drama, vakmanschap) maar net zo goed ook met bijvoorbeeld
Skynews.
Bezoek aan Ofcom
Ofcom, the office of communications, houdt toezicht op programmainhoud en kwaliteit. Het is het resultaat van een fusie van vijf inspecties:
radio, televisie, telecom, post en internet. Alle televisiestations, met
uitzondering van de BBC (want daar is BBC Trust de toezichthouder),
volgen de richtlijnen van Ofcom. Deze instelling ziet er ook op toe dat
adverteerders een specifieke en bindende gedragscode volgen. De
plichten van Ofcom zijn wettelijk vastgelegd onder de Communications
Act 2003. Ofcom wordt gefinancierd via fee’s (voor reguliere taken) en
vergoeding/betaling voor specifieke opdrachten. Het moet jaarlijks rapport
uitbrengen aan het parlement, en wordt gecontroleerd door de National
Audit Office. In tegenstelling tot Ofcom heeft de National Audit Office
geen toegang tot de BBC-boeken (men vreest dan discussie over kosten
van specifieke programma’s).
Ofcom kan gezien worden als een zelfstandig bestuursorgaan. Het werkt
onafhankelijk van de Staat, maar het kabinet legt er wel verantwoording
over af aan het parlement.
De delegatie voert een gesprek met Peter Davies (Director of content
policy), Gareth Barr (Head of public service) en Stephen McConnell
(International Team, SITE Group). Ofcom is een gerespecteerd toezichtsorgaan waar evidence based gewerkt wordt. Zeker omdat er nog al eens
een rechtszaak wordt aangespannen tegen Ofcom, staat het verzamelen
van de feiten voorop in de werkwijze.
Op vragen van de delegatie gaat men in op de rol van Ofcom bij PVT’s.
Wanneer de BBC wijzigingen wil doorvoeren ten behoeve van de publieke
dienst, moet de BBC trust een Public Value test uitvoeren. Deze PVT bevat
twee onderdelen: een Public Value Assessment (PVA) uitgevoerd door
BBC Trust en een Market Impact Assessment (MIA) uitgevoerd door
Ofcom. Op het bestaan van BBC Trust groeit kritiek, vanwege de dubbele
taken als ondersteuner en controleur. Deze discussie, waar Ofcom zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

5

afzijdig van houdt, zal zeker aan de orde komen bij de nieuwe licentieaanvraag. Er zijn situaties waarin Ofcom van mening is dat een PVT zou
moeten plaatsvinden en de BBC niet. Dit was bijvoorbeeld het geval toen
de BBC iPlayer, in plaats van vijf, het terugkijken na dertig dagen mogelijk
maakte. De delegatie spreekt tenslotte over de concurrentie in Nederland
tussen de publieke omroep en de commerciëlen. In de VK verloopt de
concurrentie niet via de reclame, maar meer op de inhoud: de BBC is een
instituut met een breed bereik en concurreert met ITV op programma’s en
kwaliteit.
Bezoek aan de Parlementaire commissie voor media in het Lagerhuis
De delegatie wordt ontvangen door voorzitter de heer John Whittingdale.
De commissie voor Cultuur, Media en Sport bestaat uit vijf leden van de
Conservatieve Partij, vijf leden van de Labour Partij en één Liberaaldemocraat. Op dit moment speelt in het VK de discussie over de kijk- en
luistergelden à 145 GPB (inkomensonafhankelijk). Er is geen korting
mogelijk en de administratiekosten zijn hoog. Men bestudeert momenteel
de alternatieven in Europa. BBC moet hoge kijkcijfers halen ter legitimatie
van de kijk- en luistergelden. Programma’s als «The Voice» dragen daartoe
bij, maar voldoen deze aan de publieke taak? De heer Whittingdale
benadrukt dat de discussie niet gevoerd moet worden of de BBC
dergelijke programma’s mag uitzenden, dit hoort gewoon bij haar brede
taak. Bovendien heeft de BBC een onafhankelijke status, de politiek mag
zich niet teveel met haar uitzendingen bemoeien. Het debat over de
nieuwe licentieperiode zal in de nabije toekomst gaan plaatsvinden, maar
wordt over de verkiezingen heen getild (voorjaar 2015). Vervolgens komt
de rol van de BBC Trust bij de public value test aan de orde en specifiek de
vraag of deze niet te groot is. De heer Whittingdale is voorstander van
overdragen van deze taken aan Ofcom. Tenslotte gaat het gesprek in op
de bevindingen van de commissie Leveson en de gevolgen daarvan voor
het toezicht. Na het parlementaire debat werd de Royal Charter voorgesteld. De commissie-Leveson had duidelijke ideeën over de rol van de
toezichthouder. Het parlement was het daarmee eens maar vergat te
vragen of de journalistiek dat ook zo vond. Veel kranten voelden zich niet
gebonden en richtten hun eigen IPSO op. Bijna alle kranten accepteren
IPSO.
Woensdag 9 juli
Bezoek aan Vlaamse Media Regulator
De Vlaamse Media Regulator (VRM) is de onafhankelijke toezichthouder
voor de Vlaamse audiovisuele media. De VRM werd in 2006, in navolging
van een richtlijn van de Europese Unie, opgericht door de Vlaamse
overheid. Het vormt een extern verzelfstandigd agentschap met een eigen
rechtspersoonlijkheid. De delegatie wordt ontvangen door de heer J. Sels,
gedelegeerd bestuurder, de heer D. Peereman, griffier algemene kamer en
de heer F. Soulliaert, communicatieadviseur. Tijdens het gesprek wordt de
delegatie geïnformeerd over het Vlaamse omroeplandschap en de rol van
VRM als onafhankelijk toezichthouder daarin.
In het omroepbestel van België liggen gescheiden taken en bevoegdheden op federaal niveau alsook op het niveau van de Gemeenschappen.
De federale overheid is bevoegd voor telecommunicatie en etherpolitie;
pers en film; de bicommunautaire omroep in Brussel-Hoofdstad; diensten
voor de informatie maatschappij en auteursrecht. De Gemeenschappen
zijn bevoegd voor radioomroep en televisie in de ruime zin des woords:
inclusief transmissie, sommige diensten van de informatiemaatschappij
zoals video-on-demand, een aantal «accessoire-« bevoegdheden
waaronder economische en technische aspecten zoals markttoezicht en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

6

decoders. De regelgeving tussen de Gemeenschappen verschilt onderling
van elkaar: zo kent de VRT geen reclame, terwijl de Franstalige RTBF wel
reclame-inkomsten genereert. Vlaanderen kent openbare en particuliere
omroepen. Binnen de particuliere omroepen maakt het Vlaamse mediadecreet onderscheid tussen private omroepen en regionale. De Vlaamse
radio en televisieomroep (VRT) vormt de openbare omroep van de
Vlaamse Gemeenschap (3 omroepprogramma’s). De VRT kent een
gemengde financiering. De overheidsfinanciering in 2012 bedroeg 65,4%
van de totale inkomsten. Het andere deel van haar middelen haalt de VRT
uit eigen opbrengsten. De omroep mag voor maximaal 68,4 miljoen euro
per jaar aan inkomsten genereren uit «commerciële communicatie». Ter
vergelijk: in Nederland ontving de publieke omroep 743 miljoen euro in
2013. Ongeveer eenderde van dat bedrag verdient de publieke omroep
terug met de inkomsten uit de STER-reclame. De Vlaamse overheid heeft
televisie-reclame voorbehouden aan de commerciële omroepen. De
VRT-netten mogen wel reclame ter zelfpromotie uitzenden. Het kijk- en
luistergeld in Vlaanderen bedraagt gemiddeld 45,9 euro per jaar (2012).
Naast de VRT zijn er private omroepen (65 omroepprogramma’s), zoals
Medialaan en SBS Belgium. Tot slot zijn er regionale omroepen (10
omroepprogramma’s). De radio bestaat uit de openbare omroep met 5
kanalen (VRT) en private radioomroepen (3 landelijke en 294 lokale). Er is
een beperkt aantal kabel- en internetdiensten. Het aantal dienstverdelers
en netwerken bedraagt zeven in totaal. Vlaanderen kent geen Kijkwijzer:
beperkingen met betrekking tot uitzendingstijdstippen wordt geregeld via
het mediadecreet. Dit betekent dat steeds aan de hand van een concreet
geval moet worden uitgemaakt of de content mogelijk schadelijk is, en of
het uitzendtijdstip redelijk is. Overtreding daarvan kan een boete van
maximaal 125.000 euro opleveren. Naar aanleiding van vragen van de
delegatie wordt uitgesproken dat de Nederlandse kijkwijzer wel een
inspiratie voor een modernisering van het Vlaamse systeem zou kunnen
zijn. Het Nicamsysteem is onlangs aan de orde geweest in het Vlaams
parlement.
De organisatiestructuur van de VRM bestaat uit een Algemene Kamer, een
Raad van Bestuur en een Kamer voor onpartijdigheid ter bescherming van
minderjarigen. De Algemene Kamer is verantwoordelijk voor het toezicht
op de naleving van het Vlaams Mediadecreet en de sanctionering van
inbreuken. In praktijk ligt het zwaartepunt vooral op het uitzenden van
commerciële communicatie door omroepen. Daarnaast heeft de
Algemene Kamer taken en verantwoordelijkheden in het uitreiken,
wijzigingen en schorsen en intrekken van zendvergunningen. Tevens
brengt de Kamer de mediaconcentratie via een jaarlijkse monitor in kaart.
Ook houdt zij toezicht op de naleving door de openbare omroep van de
beheersovereenkomst met de Vlaamse Gemeenschap en identificeert zij
ondernemingen met aanmerkelijke marktmacht die zij tevens ook
verplichtingen kan opleggen. Nieuw dit jaar is dat de VRM bereikcijfers
berekend van regionale televisieomroepen en de door de dienstenverdelers te betalen bereikvergoedingen. Het meest markante dossier dat op
dit moment speelt betreft het openstellen van de kabel, waarbij kabeloperatoren hun kabelinfrastructuur moeten opstellen ten behoeve van een
grotere keuzevrijheid voor de consument in breedband- en televisiedistributiediensten. Dit proces, waarbij een samenwerking plaatsvindt tussen
diverse gemeenschapsregulatoren, is in gang gesteld sinds 2010. De
definitieve openstelling is voorzien in de loop van 2014. De VRM wordt
gefinancierd door de Vlaamse overheid (ongeveer 1,5 mln. euro per jaar)
en de vergoedingen voor het behoud van de erkenning van landelijke
radioomroepen (ongeveer 1 mln. euro per jaar). Aldus bedraagt het totale
budget ongeveer 2,5 mln. euro.
Raakpunt van de VRM met het Nederlands Commissariaat voor de Media
vormt het vertrekpunt, de Europese Richtlijn Audiovisuele Mediadiensten.
Zowel het Nederlands Commissariaat als de VRM kennen een (vanuit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

7

Europa opgelegde) grote autonomie. Er zijn ook enkele verschillen. Het
Nederlands Commissariaat voor de Media wordt geleid door een College
van drie commissarissen die zowel het bestuurlijk beheer als het
inhoudelijk beheer voor hun rekening nemen. Bij de VRM is er een
scheiding tussen het bestuurlijk beheer (Raad van bestuur en gedelegeerd
bestuurder) en het inhoudelijk beheer (de kamers). Het Nederlands
Commissariaat voor de Media heeft ongeveer 50 personeelsleden, de
VRM 19. Het Nederlands Commissariaat voor de Media heeft enkele
bevoegdheden die de VRM niet kent, zoals het uitoefenen van financieel
toezicht op de publieke omroepen en het toezicht op de NICAM en de
vaste boekenprijs. Daarnaast verleent zij toestemming aan commerciële
omroepen en regionale en lokale publieke omroepen. Een ander verschil
met de VRM is dat zij adviseert over bestaand en toekomstig mediabeleid
en optreedt als sectorspecifieke consumentenautoriteit. Tot slot verleent
de Nederlandse Commissariaat voor de Media toestemming voor
nevenactiviteiten van publieke media-instellingen en vormen van
publiek-private samenwerking. De VRM heeft in vergelijk met het
Nederlandse Commissariaat voor de Media bevoegdheden op het terrein
van economische marktanalyse en het toezicht op zendvergunningen van
particuliere radioomroepen.
Lunch Vlaamse parlement
De delegatie wordt ontvangen door de Voorzitter van het Vlaamse
parlement, verzegeld door verschillende Vlaamse parlementsleden die
zich afgelopen periode hebben beziggehouden media en/of die media de
komende periode in hun portefeuille zullen hebben. De samenstelling de
Commissie voor Cultuur, Jeugd, Sport en Media is na de verkiezingen
voor het Vlaamse parlement op 25 mei jl. is nog niet vastgesteld. Op
17 juni jl. is het Vlaamse parlement voor het eerst bijeengekomen. Bij de
verkiezingen behaalde de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA) een grote
overwinning met meer dan dertig procent van de stemmen. Meer dan de
helft van het aantal volksvertegenwoordigers is nieuw in het parlement.
Tijdens het gesprek met de delegatie wordt gesproken over de ontwikkelingen van de nieuwe media, mediaconcentraties en de uitvoering van de
EU-richtlijn inzake audiovisuele media. In Vlaanderen richtte het debat
zich de afgelopen tijd voornamelijk op de toekomst van de regionale
omroepen. De aanleiding hiertoe vormde de verlaging van de bijdrage
voor auteursrechten aan de regionale omroepen. Deze vermindering zou
grote impact hebben op het bestaan van de regionale omroepen. Het
politieke debat dat daarop volgde leidde tot een decreetsaanpassing
waarbij werd vastgelegd dat regionale omroepen voortaan een bereikvergoeding krijgen in plaats van een vergoeding gebaseerd op marktaandeel.
Bovendien regelt het decreet de mogelijkheid voor regionale omroepen
om een exploitatieovereenkomst aan te gaan met een exploitatiemaatschappij. Dit blijft een vrije keuze, echter wanneer hun bereik te ver daalt,
wordt het wel verplicht. Een ander dossier dat in het parlement actueel
was in 2012–2013 betreft de «signaalintegriteit». De omroepen klaagden
dat de distributeurs het signaal van omroepen zomaar gebruikten om
ongevraagd toepassingen op te zetten (van banners, tot doorspoelen van
reclame).
Reclame kon zo meer worden doorgespoeld, waardoor adverteerders
minder betaalden voor reclameruimte. Op dit moment zijn er tussen de
belangrijkste Vlaamse omroepen en distributeurs doorgifte-akkoorden
afgesproken, maar Telenet heeft ondertussen wel een procedure
aangespannen tegen het decreet Signaalintegriteit. Het dossier wordt dus
nog vervolgd.
Het gesprek vervolgt met een blik op de nieuwe ontwikkelingen in het
medialandschap, zoals de komst van Netflix. Dit najaar zal Netflix haar
diensten uitrollen in België. Het wordt afwachten wat de concrete

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

8

gevolgen zullen zijn. Een andere actuele kwestie is de instap van Telenet
in De Vijver Media, de holding boven de commerciële zenders Vier en Vijf.
Hiermee komt voor het eerst een grote algemene omroep onder controle
van een distributeur. De nieuwe Vlaamse regering zal er op moeten
toezien dat een concentratiebeweging in de mediasector niet zorgt voor
ongewilde gevolgen, zoals oneerlijk concurrentie of verschraling van het
aanbod. Tot slot sprak de delegatie over de uitvoering van de EU-richtlijn
inzake audiovisuele media. De richtlijn stamt uit 2007 en werd in 2009
omgezet in het Mediadecreet. Het groenboek van de Europese Commissie
«Voorbereiding op een volledig geconvergeerde audiovisuele wereld:
groei, creatie en waarden» dat ingaat op de gevolgen van de verandering
van het medialandschap is nog in procedure bij het Vlaamse parlement.
Bezoek aan Medialaan
Medialaan is het «moederhuis» van de televisie- en radiomerken VTM,
2BE, Vitaya, JIM, VTMKZOOM, Q-Music en JOE fm. De delegatie wordt
ontvangen door de heer B. Appel, directeur Business&Legal Affairs,
mevrouw S. Vercauteren, woordvoerster en de heer M. Koningingsberger,
algemeen directeur Q-Music. Medialaan werd in 1987 opgericht als de
Vlaamse Televisie Maatschappij door negen uitgevers die ieder 11,1% van
de aandelen bezaten. Sinds 1998 bezitten De Persgroep en de Roularta
Media Group ieder 50% van de aandelen. Op 31 mei 1999 werd de naam
gewijzigd in Vlaamse Media Maatschappij.3 Op 3 februari 2014 werd dat
Medialaan. Medialaan investeert veel in producties. Er zijn 40 onafhankelijke productiehuizen in Vlaanderen. Het medialandschap in Vlaanderen
vormt een mooi ecosysteem. Er is een goede verstandhouding tussen de
Vlaamse mediabedrijven waarbij men elkaar niet alleen als concurrent
beschouwt, maar ook als collega’s (dit wordt wel aangeduid met de «Pax
Media»). Tijdens het gesprek met de delegatie komt de Signaalintegriteit
aan de orde. Medialaan heeft hard gepleit voor dit decreet omdat dit
evenwicht biedt tussen distributeur en omroep, hetgeen ten goede komt
aan de Vlaamse kijker. Vanuit UK, Wallonië en Frankrijk bestaat er
interesse voor de Vlaamse «signaalintegriteit».
Donderdag 10 juli
Bezoek aan VRT
De Vlaamse radio en televisieomroep (VRT) is de openbare Nederlandstalige omroep voor radio en televisie, opgericht in 1998. Het is voor 100%
in eigendom van de Vlaamse Gemeenschap.
De delegatie voert een gesprek met de heer W. Wijnants, CEO ad interim-,
en de heer L. Vercruysse, directeur corporate strategie. Het gesprek met
de delegatie gaat in op de invulling van de beheersovereenkomst. Het
Mediadecreet 2009 regelt de beheersovereenkomst met de VRT en bepaalt
het maatschappelijk doel en belangrijkste bepalingen voor de VRT. In 2012
zond de omroeporganisatie 75.446 uur radio uit en 13.365 uur televisie. De
huidige beheersovereenkomst 2012–2016 kwam tot stand onder andere
met adviezen van de Strategische Raad voor Cultuur, Sport en Media
(SARC). Voor de VRT is het belangrijk dat hun aanbod kwalitatief
hoogwaardig en onderscheidend is, maar tegelijkertijd een groot bereik
heeft onder de Vlaamse bevolking. De VRT gebruikt amusement dan ook
om bereik te genereren. Dat lukt niet als je een «niche-zender» (met alleen
cultuur en nieuws) bent, een groot bereik is dan niet realistisch. De VRT
zet zwaar in op samenwerking met andere mediabedrijven (de versteviging van het ecosysteem), bijvoorbeeld door samenwerking in het
maken van programma’s te zoeken maar ook door het online aanbod met
3

Bron: Wikipedia, www.medialaan.be

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

9

Vlaamse content beschikbaar te stellen op sites van andere partijen. De
ontwikkeling van de advertentiemarkt in Vlaanderen holt achteruit. Een
deel van de inkomsten vloeit weg naar internationale spelers. Overheidsbezuinigingen kunnen daarnaast, ondanks de pax media, ook als
marktverstoring werken. De laatste zeven jaar heeft de VRT 100 miljoen
euro bezuinigd (een derde van het budget). De VRT moet haar commerciële inkomsten onder andere zoeken in «productplacement», waarbij een
product of dienst of (beeld)merk in de verhaallijn van het programma
wordt opgenomen of een verwijzing daarnaar die deel uitmaakt van de
verhaallijn.
Het gesprek handelt voorts over de discussie in Nederland over de
transparantie van uitgaven van de publieke omroep, bijvoorbeeld waar
het voetbalrechten betreft. De VRT geeft aan dat contracten vaak voor
jaren achtereen worden gesloten en dat geen land openheid geeft. Voorts
gaat het gesprek in op de verhouding met de toezichthouder VRM. De
laatste jaren zijn er scherpere criteria vanuit de beheersovereenkomst
gesteld ten aanzien van bijvoorbeeld het eigen product: 50 procent moet
van Europese onafhankelijke producties zijn, en op prime time moet 10
procent Vlaamse producties worden uitgezonden. De VRM let daar scherp
op. De VRT geeft aan voor een sterke toezichthouder te zijn, dit maakt de
geloofwaardigheid van een openbare omroep in het uitoefenen van haar
publieke taak alleen maar geloofwaardiger.
Bezoek aan Vlaams departement Cultuur, Jeugd, Sport en Media
Het cluster Mediabeleid van het departement is een onderdeel van de
afdeling Cultuur en Media van het Departement Cultuur, Jeugd, Sport en
Media en heeft als opdracht de Vlaamse Minister, bevoegd voor mediabeleid, te ondersteunen. De delegatie spreekt met mevrouw C. Claus,
Secretaris-generaal van het Departement voor Cultuur, Jeugd, Sport en
Media, Jean-Marie Vandeursen, afdelingshoofd van de afdeling Cultuur en
Media, Caroline Uyttendaele, directeur van het cluster media en Johan
Bouciqué, adviseur media binnen het cluster media. Tevens waren bij dit
gesprek gesprekspartners van de SARC aanwezig, te weten Iris van Riet,
algemeen secretaris van de SARC, Simon Delaere, voorzitter van de
sectorraad media van de SARC en Hanne Schuermans, secretaris van de
sectorraad media van de SARC.
Op dit moment, na de verkiezingen van mei jl, is het departement in
afwachting van de benoeming van een nieuwe Minister. Het gesprek gaat
over het mediadecreet en de beheersovereenkomst, VRT, en mediawijsheid. De bepalingen met betrekking tot de (huidige) beheersovereenkomst komen voort uit het Mediadecreet. Bij de totstandkoming speelt
ook de advisering door de Strategische Raad voor Cultuur, Jeugd en Sport
(SARC) een belangrijke rol. De onafhankelijke SARC adviseert (gevraagd
en op eigen initiatief) de Vlaamse regering en het Vlaamse parlement
Vertegenwoordigers uit het maatschappelijke middenveld en onafhankelijke deskundigen treden er in de Algemene Raad of in een van de vier
sectorraden in overleg met elkaar over het cultuur-, jeugd-, sport- en
mediabeleid. De sectorraad media bestaat uit 19 leden. Tijdens de
totstandkoming van de huidige beheersovereenkomst heeft de SARC op
diverse moment adviezen en reflecties geleverd. Andere adviezen van de
SARC betreffen de nieuwe erkenningen 2016 voor de radio, signaalintegriteit, mediawijsheid en de wenselijkheid van een kijkwijzersysteem. De
VRM ziet toe op naleving van de beheersovereenkomst. Ten aanzien van
de VRT, de openbare omroep, heeft het departement specifieke taken,
waaronder opmaken van documenten die de VRT aangaan en die worden
voorgelegd aan de Vlaamse regering, zoals het jaarverslag en mededelingen als aanstelling van leden van Raad van Bestuur. Er is vanuit het
departement vaak contact met de VRT over parlementaire vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

10

Ontwerpantwoorden worden opgesteld door het departement in
samenwerking
met de VRT. De VRT is succesvol door haar grote inzet op lokale content
binnen een duurzaam ecosysteem (pax media). In Vlaanderen bestaat
geen Kijkwijzer. Wel wordt veel aandacht besteed aan mediawijsheid en
bescherming van minderjarigen via decretale bepalingen. De VRM houdt
toezicht op de naleving daarvan via een aparte Kamer voor onpartijdigheid en bescherming van minderjarigen. Daarnaast is er een Kenniscentrum mediawijsheid, gefinancierd door de overheid. En tot slot vormt
mediawijsheid ook een van de opdrachten van de VRT.
4. Tot slot
De delegatie van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap heeft het werkbezoek aan de VK en België als zeer zinvol en
inspirerend ervaren. Zij willen op deze plek hun erkentelijkheid uitspreken
over de hulp van de Ambassades en hun medewerkers bij de totstandkoming van het werkbezoek en de gastvrije ontvangst.
De voorzitter van de delegatie
Wolbert
De griffier van de delegatie
De Kler

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

11

Bijlage

Programma van het werkbezoek en overzicht van de gesprekspartners
Zondag 6 juli
Avond

Aankomst op London City Airport

Maandag 7 juli
Ochtend

Bezoek aan BBC
Ontvangst en presentatie door de heer Edward Teather,
International Policy Adviser. Vervolgens rondleiding door
Broadcasting House

Middag

Lunch aangeboden door de Ambassadeur, mevrouw
Laetitia van den Assum
Bezoek aan Press Complaints Commission
Ontvangst en presentatie door Lord Hunt of Wirral.

Dinsdag 8 juli
Ochtend

Bezoek aan Department for Culture Media and Sport
Ontvangst en presentaties door mevrouw Katharina
Ribbe, Head of Broadcasting Content Regulation en
mevrouw Sarah Baylis, deskundige Media Plurality/
Media concentration.
Bezoek aan ITV
Ontvangst door de heer Magnus Brooke, Director of
Policy and Regulatory Affairs

Middag

Bezoek aan Ofcom
Werklunch met de heer Peter Davies, Director of Content
Policy, de heer Gareth Barr, Head of Public Service, en de
heer Stephen McConnell, International Team, SITE Group
(Strategy, International, Technology and Economics)
Bezoek aan Parliamentary Committee for Media
Gesprek met de heer John Whittingdale, voorzitter van de
commissie, en kort bezoek aan het Lagerhuis.

Avond

Reis van station London St Pancras naar Station Brussel
Zuid.

Woensdag 9 juli
Ochtend

Bezoek aan VRT
Ontvangst en presentatie door de heer Willy Wijnants,
CEO ad interim- en
de heer Lut Vercruysse, Directeur Corporate Strategie
Lunch op Vlaams parlement
Ontvangst door de voorzitter van het Vlaamse parlement,
de heer Jan Peumans en lunchgesprek, tevens met
Vlaamse parlementsleden die zich in de afgelopen
regeringsperiode bezig hebben gehouden met media of
zich in de komende periode daarmee bezighouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

12

Middag

Bezoek MEDIALAAN
Ontvangst door de heer Ben Appel, Directeur Business &
Legal Affairs, mevrouw Sara Vercauteren, woordvoerster
en de heer Menno Koningingsberger, Algemeen directeur
Q-music.

Avond

Diner op de residentie van Ambassadeur de heer Henne
Schuwer

Donderdag 10 juli
Ochtend

Bezoek aan Vlaamse Regulator Media (VRM)
Ontvangst en presentatie door de heer Joris Sels,
gedelegeerd bestuurder, de heer Dirk Peereman, griffier
algemene kamer en de heer Francis Soulliaert, communicatieadviseur.
Bezoek aan Vlaams Departement Cultuur, Jeugd, Sport
en Media, inclusief lunch
Ontvangst door de Secretaris-generaal van het Departement, mevrouw Christine Claus, de heer Jean-Marie
Vandeursen, afdelingshoofd van de afdeling Cultuur en
Media, mevrouw Caroline Uyttendaele, directeur van het
cluster media en de heer Johan Bouciqué, adviseur media
binnen het cluster media. Tevens waren bij dit gesprek
gesprekspartners van de SARC aanwezig, te weten
mevrouw Iris van Riet, algemeen secretaris van de SARC,
de heer Simon Delaere, voorzitter van de sectorraad
media van de SARC en mevrouw Hanne Schuermans,
secretaris van de sectorraad media van de SARC.

Middag

Afsluiting door Ambassadeur, de heer Henne Schuwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 827, nr. 66

13