12
Tweede Incidentele suppletoire begroting inzake Energietoelage + Wijziging
van de Participatiewet inzake energietoeslag
Tweede Incidentele suppletoire begroting inzake Energietoelage + Wijziging van de Participatiewet inzake energietoeslag
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaten van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV)
voor het jaar 2022 (Tweede Incidentele suppletoire begroting inzake Energietoelage) ( 36064 );
- het wetsvoorstel Wijziging van de Participatiewet in
verband met het eenmalig categoriaal verstrekken van een
energietoeslag aan huishoudens met een laag inkomen (
36057 ).
De voorzitter:
Aan de orde is het debat over de Tweede Incidentele suppletoire begroting inzake Energietoelage en de Wijziging
van de Participatiewet in verband met het eenmalig categoriaal verstrekken van een energietoeslag aan huishoudens
met een laag inkomen. Ik heet de minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, de woordvoerders en
de mensen op de publieke tribune van harte welkom.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik geef allereerst het woord aan mevrouw Kathmann van
de PvdA voor haar bijdrage.

Mevrouw Kathmann (PvdA):
Dank u, voorzitter. Toen ik een paar weken terug boodschappen ging doen bij mij in de wijk in Rotterdam-West, in
Spangen, stond er een rij van wel twee uur volgens mij.
Het was een best wel warme zaterdag. Ik weet niet of
iedereen zich die nog kan herinneren. Mensen stonden toen
in de rij voor de energiebox, waar je ongeveer €15 in de
maand mee kan besparen. Die rijen staan sindsdien in alle
wijken in Rotterdam en ik denk ook wel in heel veel andere
gemeenten, maar daar heb ik ze niet letterlijk gezien. We
herinneren ons ook nog de rijen in Groningen. Daar hebben
we terecht op geageerd, want dat kon echt niet. De rijen
voor de energiebox die ik nu elke dag zie, voor die €15 in
de maand, zijn gigantisch lang. Het zijn rijen van mensen
die elke dag in de knel zitten. Er is nog eenzelfde voorbeeld,
ook in Rotterdam. Daar is een filantropische instelling
opgestaan, niet de overheid. Die filantropische instelling
heeft gezegd: gemeente Rotterdam, overheid, als jullie de
compensatie niet verhogen voor een grotere groep, naar
140% van het sociaal minimum, dan gaan wij het doen. We
maken van werkende mensen in Nederland gewoon bedelaars. Dat is wat je doet, als je filantropische instellingen
de schulden van hardwerkende mensen laat oplossen.

Tweede Kamer

Het gaat niet alleen over Rotterdam, want ik sta hier voor
heel Nederland. Ruim 2,5 miljoen huishoudens dreigen in
financiële moeilijkheden te komen. Daar waarschuwt het
Nibud voor. Mensen kunnen de rekeningen niet meer
betalen. Het kleine beetje spaargeld dat er was, is er
natuurlijk helemaal niet meer. Ook het Sociaal en Cultureel
Planbureau laat in zijn stresstest zien dat meer dan een
miljoen mensen in de financiële problemen zitten door de
hoge energieprijzen. Gezinnen zien de rekeningen verdubbelen of soms zelfs verdrievoudigen. Dagelijks is bij hen
de vraag: kan ik vanavond warm eten? Hou ik dan voldoende over voor het betalen van de huur en de rekeningen? En nu is het nog warm, hè! Het is een supermooie
zomerse dag. Maar moet je nagaan hoe het straks in de
winter is, als die kachel weer aan moet. De zorgen daarover
zijn al gigantisch groot. Er moet dus echt iets gebeuren om
te voorkomen dat we straks in een tsunami van schulden
en ellende terechtkomen. Het verlagen van de btw op
energie en de eenmalige energietoeslag zijn echt volstrekt
onvoldoende, hoe mooi het gebaar ook is. Het is volstrekt
onvoldoende. Er moet veel meer gebeuren om mensen die
ernstig in de problemen zitten te helpen.
Voorzitter. Er gebeurt nu gewoon te weinig aan de noden
van die mensen. €800 is te weinig om de toenemende kosten op te vangen. De doelgroep is veel en veel te klein.
Mensen zakken door het ijs. De laagste inkomens maar ook
de middeninkomens kunnen de rekeningen niet meer
betalen. De Partij van de Arbeid vindt het onbegrijpelijk dat
dit kabinet heeft gekozen voor de beperkte doelgroep van
mensen die 120% van het sociaal minimum verdienen.
Nogmaals, een filantropische instelling ziet het en zegt: nee,
120% is te weinig, dus doe het alsjeblieft tot 140%, want
anders gaan die mensen kapot. Dat moet dus ruimer. Kom
dus met een extra energietoeslag voor dit najaar, eventueel
via die €500, zoals de PvdA en GroenLinks al eerder hebben
aangegeven. We weten dat dat niet doorgaat, maar verruim
de doelgroep voor de energietoeslag naar 130%. Mijn vraag
aan de minister is dus eigenlijk ook gewoon: is zij bereid
om dit te gaan doen?
Voorzitter. Er zijn talloze schrijnende verhalen van studenten
die in tochtige woningen wonen. Studenten zitten met vier
truien aan, als het niet zo warm is als vandaag. Ze moeten
extra schulden maken om de energierekening, die gewoon
enorm is gestegen, te betalen. Het gaat hier om honderden
euro's. Bij vragen over de energietoeslag voor studenten
verwijst de minister naar de individuele bijzondere bijstand.
Maar los van dat dit het er niet eenvoudiger op maakt, is
het voor studentensteden ook nog eens onbetaalbaar om
op die manier die groep studenten te helpen. Alleen al voor
de stad Utrecht bedraagt dit ongeveer 25 miljoen euro extra.
Waar moeten gemeenten dat van betalen? Moeten ze dan
maar gaan bezuinigen op de jeugdzorg? Is dat dan een goed
plan? Daarbovenop is het uitsluiten van studenten voor de
energietoeslag volgens juristen gewoonweg onrechtmatig.
Welke gerechtvaardigde grond is er om studenten als groep
uit te sluiten, zou ik dan ook aan de minister willen vragen.
Studenten moeten als groep recht krijgen op de energietoeslag. Dit kan via gemeenten of via DUO. Ik vraag de minister
om naar een oplossing te zoeken. Het maakt niet uit via wie
of hoe het wordt uitgekeerd, maar zorg ervoor dat studenten
straks in de winter niet weer letterlijk in de kou staan.
Voorzitter. De stijgende kosten voor boodschappen, elektriciteit en gas zorgen voor problemen voor mensen. Ik zei
het net al: ze komen financieel in de knel. Ze kunnen nu al

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-1

de rekeningen niet meer betalen en kloppen aan voor
schuldhulpverlening. Gaat deze minister aanvullende
maatregelen nemen om deze schuldentsunami tegen te
gaan? Is de minister bereid om met energiebedrijven
afspraken te maken over het opkopen van de schulden?
Ook komen bij ons signalen binnen dat gemeenten toch
nog allerlei aanvullende eisen stellen aan mensen voor de
energietoeslag. Mensen wordt gevraagd naar eventueel
vermogen of de energietoeslag wordt geweigerd vanwege
spaargeld. Gaat u deze gemeenten aanspreken, vraag ik de
minister via de voorzitter. Ook gemeenten die wel het geld
voor de energietoeslag ontvangen maar deze toeslag aan
een kleinere doelgroep verstrekken, moeten worden aangesproken. Bent u bereid een overzicht met de Kamer te delen
welke gemeenten voor welke doelgroep de energietoeslag
uitkeren? Ook wil ik de minister vragen hoe zij jongeren tot
21 jaar die op zichzelf wonen, kan ondersteunen. Zij kunnen
geen gebruikmaken van de energietoeslag, maar hebben
ook gewoonweg te maken met de hoge energieprijzen. Hun
ouders kunnen dit veelal ook niet betalen.
Voorzitter, afsluitend. De nood is hoog. Er is meer nodig.
Er moet nu actie ondernomen worden om al die gezinnen
het hoofd boven water te laten houden.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kathmann. Dan geef ik het woord
aan de heer Van Baarle, DENK.

De heer Van Baarle (DENK):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. De mensen in het land
betalen zich blauw. We lezen de schrijnende verhalen van
mensen die aankopen uitstellen omdat ze die niet kunnen
betalen, van mensen die de auto laten staan, van mensen
die gepakt worden aan de kassa bij de supermarkt omdat
de dagelijkse boodschappen steeds maar duurder worden.
En dan is er ook nog die energierekening, die soms wel
meer dan is verdubbeld voor mensen. Mensen in het land
zitten enorm in de knel. Een op de drie huishoudens dreigt
in de problemen te komen door die hoge energieprijzen.
Dat zijn ruim 2,5 miljoen huishoudens. Veel van die huishoudens wacht een nieuwe energiestrop. Ze hebben een
voorschot betaald dat te laag was. Wat gaat volgen is een
torenhoge nabetaling. Alleen al bij bijvoorbeeld Vattenfall
zijn er meer dan 200.000 huishoudens die minstens €2.400
moeten bijbetalen.
Voorzitter. Dit sluit aan bij wat het Centraal Planbureau zegt:
wat het kabinet doet, is niet genoeg. Zelfs met het
bestaande beleid dat dit kabinet nu inzet zijn er nog ontzettend veel huishoudens die straks alle leuke dingen in het
leven moeten laten om maar rond te kunnen komen. Ze
kunnen geen aankopen meer doen. Ze kunnen geen uitjes
meer doen. Ze kunnen dadelijk alleen nog maar hun lasten
betalen, alleen hun lasten betalen. Leven van rekening naar
rekening, voor heel veel mensen in Nederland: dat is waar
we nu op afstevenen.
Voorzitter. Die €200 die is verhoogd naar €800 is natuurlijk
een goede stap, maar dat is gewoon onvoldoende. Dat zegt
het Centraal Planbureau en dat zien we in de samenleving.
Er moet wat extra's komen. Het is dus ook teleurstellend
dat we vandaag lezen dat het kabinet dat extraatje straks
niet wil gaan geven. Waarom niet? Wat brengt deze minis-

Tweede Kamer

ter, die verantwoordelijk is voor al die armoede, daartoe?
Het Centraal Planbureau zegt dat we dadelijk in Nederland
honderdduizenden huishoudens hebben die van rekening
naar rekening moeten leven, die alles wat leuk is in het
leven moeten laten omdat ze alleen maar hun lasten kunnen
betalen.
Voorzitter. Mijn fractie heeft ook inhoudelijke punten bij de
energietoeslag. Ik begin met een tegenstelling. Aan de ene
kant zegt de regering dat gemeenten beleidsvrijheid moeten
hebben, maar aan de andere kant hecht de regering heel
veel waarde aan een uniforme uitvoering — dat hebben we
gezien — met richtlijnen. Die richtlijnen leiden in het land
voor heel veel mensen tot een ratjetoe. Hoe gaat de minister
nou uitleggen dat iemand in een bepaalde gemeente onder
bepaalde omstandigheden wel recht heeft op die toeslag,
maar in een andere gemeente niet? Hoe zit het bijvoorbeeld
met de vermogenstoets? Zijn er gemeenten die überhaupt
zo'n vermogenstoets toepassen? Hoe oneerlijk is het als je
in de ene gemeente wel wordt afgerekend op je vermogen
en in de andere gemeente niet? Dat leidt toch tot rechtsongelijkheid? Had de regering niet veel meer bindend moeten
voorschrijven hoe gemeenten dit in het leven moeten roepen? Heeft de regering er wel goed zicht op welke voorwaarden alle gemeenten toepassen? Als dat niet zo is, lijkt het
me heel goed dat de minister daar als de donder achteraan
gaat, omdat we zeker moeten stellen dat iedereen geholpen
wordt.
Voorzitter. Kan de minister ook wat zeggen over het aantal
aanvragen dat is toegekend? We lezen over goede voorbeelden in Nederland van gemeenten die aangeven dat een
groot percentage van de mensen is bereikt. Maar we lezen
ook over slechte voorbeelden. Kan de minister daar een
allroundbeeld van geven? Wat zijn de inspanningen van
deze regering om ervoor te zorgen dat mensen die aanvragen ook doen? Ik zag een mooie toolkit van het ministerie
van SZW, maar doet de regering ook zelf meer, zoals een
landelijke communicatiecampagne? Welke kanalen zet deze
regering in om mensen ervan op de hoogte stellen dat ze
dit kunnen aanvragen?
Voorzitter. DENK maakt zich grote zorgen over doelgroepen
die de regering heeft vastgesteld voor die energietoeslag.
Dat heeft met name betrekking op studenten. De studenten
worden namelijk praktisch uitgesloten als doelgroep.
Geadviseerd wordt om deze studenten niet te helpen.
Gemeenten zijn natuurlijk vrij: sommige gemeenten helpen
studenten toch. Maar het advies is om ze uit te sluiten. De
regering geeft dus geen geld om deze studenten te helpen.
Met name studentensteden zullen hierdoor in de knel raken.
Mij bekruipt gewoon het gevoel: alweer worden studenten,
jongeren, gepakt. Alweer worden ze vergeten, en dat na
het leenstelsel. We hebben het over een generatie die
€25.000, €30.000 of Є40.000 schuld moet opbouwen. Over
die jongeren hebben we het. Zij hebben ook te lijden onder
de kosten. Zij moeten ook die torenhoge huur betalen voor
die kamers. Die vergeten we nu. Er wordt nu niks voor hen
gedaan. Hoe valt dat te rechtvaardigen? Juristen hebben
hier ook gewoon enorm veel kritiek op. Studenten worden
alleen maar uitgesloten op basis van het criterium dat ze
een diverse woonsituatie hebben. Dat is gewoon een hele
rare reden. Want zo'n diverse woonsituatie geldt toch ook
voor de rest van de Nederlandse bevolking? Ook de rest
van de Nederlandse bevolking woont divers. En waarom
studenten daar dan specifiek op neerpinnen en categoraal
adviseren om ze uit te sluiten van inkomensondersteuning?

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-2

Kan de minister daarop reageren? Wat vindt de minister
ervan dat er vele juristen zijn die zeggen: dit klopt gewoon
niet, dit is raar?
Voorzitter. Mijn fractie is dan ook van mening dat die groep
uitwonende studenten ook gewoon in aanmerking moet
komen voor die energietoeslag. Mijn fractie heeft hiervoor
dan ook een amendement in voorbereiding, dat we binnenkort zullen indienen. Want het kan gewoon niet zo verder.
Ook die studenten moeten in deze tijd geholpen worden.
De regering geeft namelijk aan dat de bijzondere bijstand
voor deze studenten een alternatief zou zijn. Ik zou aan de
minister vragen: is dat geen schijnoplossing? Die bijzondere
bijstand heeft namelijk in ieder geval individuele toetsing.
Gemeenten geven aan dat ze het gewoon niet aankunnen
als ze al die studenten daarmee moeten helpen. Dat is één.
En twee: die bijzondere bijstand kent in veruit de meeste
gevallen veel zwaardere eisen dan die energietoeslag. Dus
waar maakt deze minister die studenten nou blij mee? Volgens mij worden ze met een kluitje in het riet gestuurd.
Voorzitter. Resumerend: wat we nu doen is te weinig en
het is teleurstellend dat het kabinet heeft aangegeven niet
meer te willen doen straks. DENK roept deze regering dan
ook echt op om extra maatregelen te nemen, extra financiën
uit te trekken om mensen in hun koopkracht te ondersteunen, en bovenal studenten binnen deze regeling niet te
laten vallen en hen niet de dupe te laten worden van de
stijgende prijzen en energiekosten.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Baarle. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Maatoug, GroenLinks.

Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Dank, voorzitter. De wereld is onvoorspelbaar. Niemand
wist, of wist precies, dat we in deze geopolitieke situatie
zouden zitten, met alle gevolgen voor de energiemarkten,
de inflatie, de rekeningen, en zeker de energierekening.
Maar één ding wisten we wel, namelijk dat we de
bestaanszekerheid in Nederland niet op orde hebben. En
dan zeg ik het netjes. We hebben die gesloopt. We hadden
een verzorgingsstaat die er was voor mensen. De afgelopen
tien jaar hebben we het sociaal minimum stap voor stap
voor stap verminderd. We hebben niet gevraagd: hé, wat
heb je nodig om rond te komen en om zonder armoede in
dit rijke land te leven? We hebben elke keer gezegd: "We
hebben geld nodig. Weet je waar we het gaan pakken? Bij
de mensen die het aller-allerminste hebben."
Dit debat is zo heftig, omdat ik zou willen dat als we met
elkaar een schok hebben, ook zo'n hele grote schok, een
grotere groep burgers die schok op kan vangen omdat ze
gespaard hebben en omdat er ruimte zit in de portemonnee.
Maar wat we zien — dat zagen we in het najaar, ook met
deze commissie voor Sociale Zaken — is dat er maar één
kleine schok hoeft te gebeuren en dat een hele grote groep
burgers dan niet meer rondkomt. En dat is niet nog een
stukje pech; dat is niet rondkomen bovenop een leven
waarin je al jaren geen verjaardagscadeautjes koopt voor
de kinderen, of niet durft naar het verjaardagsfeestje van
familie te gaan omdat je geen cadeautje kan geven, of geen

Tweede Kamer

nieuwe outfits of überhaupt kleding hebt waarmee je voor
de dag kan komen. Dat komt bovenop een leven waarin je
niet weet of je genoeg voedsel hebt en in de rij staat bij de
voedselbank. Dat is voor heel veel mensen in Nederland,
voor heel veel huishoudens, heel normaal in Nederland,
ook vóór deze heel crisis al. Dus het feit dat deze wet nodig
was — ik ga een compliment geven: het is goed dat die er
ligt en dat het kabinet zo snel heeft gehandeld en ook is
gaan uitkeren — vind ik heel gênant.
Dat brengt mij bij het eerste punt dat ik vandaag wil maken.
Deze wet gaat over €800 via de gemeentes voor mensen
met inkomsten tot 120% van het sociaal minimum. Even
voor de duidelijkheid: dat zijn dus mensen die minder dan
het minimumloon verdienen. Dat verwart veel mensen. De
eerste vraag die ik aan de minister stel, wordt eigenlijk al
maanden gesteld. We hebben de vraag in het najaar gesteld
en ook in het debat van maart dat we samen met de commissie voor Financiën hadden. Hoe zit het nou met die hele
andere grote groep mensen met een modaal inkomen of
met een laag middeninkomen? Die kunnen dit ook niet
opvangen. De lasten voor je woning blijven overeind. Je
bezuinigt een beetje op de boodschappen. Je geeft geen
verjaardagscadeau. Maar je komt niet rond, want die energierekening stijgt met honderden euro's. Die mensen worden nu niet ondersteund. Mijn vraag aan deze minister is:
wat vindt zij daarvan, wat zegt zij tegen deze mensen, waar
moeten deze mensen het vandaan halen en hoe hebben
we het zover kunnen laten komen?
Voorzitter. Met mijn tweede punt sluit ik mij aan bij collega
Van Baarle. Wij voelen een enorme spanning tussen generieke maatregelen en het feit dat je, doordat je snel wilt zijn,
kiest voor een gemeentelijke regeling. Wij herkennen die
spanning, want ik snap dat de minister nu iets wil doen,
dat zij bekijkt welk instrument zij kan gebruiken en dat zij
het geld zo snel mogelijk bij de mensen wil krijgen. Dan
een verzuchting van mij: het lukt altijd wat makkelijker om
geld bij bedrijven te krijgen dan bij mensen. Dat zagen wij
bij corona ook. Ik vind dat we beter moeten worden in het
snel geld op de rekening van mensen krijgen.
Net als DENK zien wij de discrepantie dat wij kiezen voor
de regeling omdat zij snel getroffen kan worden. Wij kiezen
er niet voor omdat wij iets decentraals willen doen. Eigenlijk
is het de wens van het kabinet om een generiek inkomensbeleid te voeren. Dat doen we bij een crisis, maar dat zouden we misschien beter continu moeten doen. Nu wordt
er gekozen voor het gemeentelijke instrument, terwijl we
eigenlijk generiek beleid moeten voeren. En dan wordt het
spannend, want dan gaan we verschillende logica zien. Het
kabinet zegt: dit is het budget; het is 120% voor iedereen.
We hebben zelf nog moeten porren om het tot 120% te
krijgen. Als we vervolgens iets vragen, is het: nee, dat is
aan de gemeenten. In de schriftelijke inbreng hebben wij
gezegd: er zijn toch gemeentes die in hun gemeentelijke
vrijheid een sociaal minimum en een sociaal beleid van
130% hebben? Dat is dan toch binnen het gemeentelijke
beleidsdomein? En dus faciliteert die gemeente om dat uit
te keren. Nee, antwoordt het Rijk dan, we hebben 120% en
dat is generiek afgesproken. GroenLinks vindt dat je moet
kiezen. De logica volgens GroenLinks is dat je eigenlijk een
generiek instrument wilt hebben, daarom kies je hiervoor.
Het is gemeentelijk, dus moet je alle gemeentes ondersteunen om hen te laten bieden wat zij al bieden. Mijn vraag is
daarom ook: zorg ervoor dat gemeentes hun sociaal beleid
kunnen uitvoeren en geef hen de middelen om boven 120%,

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-3

tot 130%, te financieren. Wees daar netjes in en stop met
shoppen van die logica. Dan de zijvraag die ik net stelde,
voor de mensen die het een beetje aan het volgen waren:
vindt deze minister ook niet dat het makkelijker gemaakt
moet worden om geld direct op de rekening van mensen
te storten? Dan de derde vraag in mijn bakje, maar die
stelde de heer Van Baarle al heel goed: klopt het dat er
gemeentes zijn die een vermogenstoets toepassen? En als
dat zo is, waarom kan dat? Want dat is niet de afspraak die
de minister met gemeentes heeft gemaakt. En wat gaat zij
daaraan doen, vraag ik via u voorzitter.
Voorzitter. Mijn eerste vraag over de studenten. Stijgt de
energierekening van studenten? Weet de minister voor
hoeveel studenten die stijgt? Is de minister in de veronderstelling dat studenten andere energiecontracten hebben
dan andere mensen? Als dat niet zo is, hoe kan het dan dat
er helemaal geen beleid is voor deze groep? Ik heb hier net
geconstateerd dat mensen met lage inkomens de rekening
niet kunnen betalen. Dat zijn ook studenten. Om een of
andere reden is ervoor gekozen hen uit te zonderen en is
er niet iets apart geregeld via DUO of via Onderwijs. Wat
is de logica van het kabinet? Waar denkt het kabinet dat
deze mensen dat van gaan betalen? Vindt u dat een realistische verwachting? Mijn echte vraag is: wat gaat u voor
deze groep doen? Want we hebben met elkaar geconstateerd dat we het heel belangrijk vinden dat er €800 voor
deze groep komt, omdat mensen echt niet rondkomen. Dan
kan het niet zo zijn dat er voor deze groep helemaal niks is.
Ik vind het echt asociaal dat we nu tegen gemeentes zeggen:
u kunt die uitzondering maken — Breda bijvoorbeeld is een
studentenstad en 40% van de studenten woont zelfstandig
— maar als u de middelen niet hebt, kun je dat niet doen
en moet je het van iets anders betalen. Wat zegt u tegen
die gemeenten? En vooral, wat zegt u tegen die studenten
die nu niet rondkomen en al alles doen wat ze kunnen?
Voorzitter. Tot slot. Dit is iets waar we ons altijd veel zorgen
over maken: de bestaanszekerheid is niet op orde, de
mensen komen niet rond in dit land. We hebben het zo erg
met elkaar gemaakt, dat mensen niet eens meer om hulp
durven vragen. Want bij de overheid om hulp vragen, zal
wel gelijk staan aan geruïneerd worden. Dat is verschrikkelijk, maar dat betekent ook dat heel veel mensen deze
energietoeslag nu niet aanvragen. Dat vinden wij een heel
groot probleem. Wat kunnen we eraan doen zodat mensen
weten dat deze €800 er is en dat ze weten dat er geen
gevolgen zijn voor de rest van hun portemonnee? Zien we
verschillen tussen gemeenten? We horen graag wat daar
gaat gebeuren en wat we daarin kunnen doen.
Voorzitter. Tot slot. We hebben met elkaar de bestaanszekerheid gesloopt. Dat betekent, zeg ik hoopvol, dat we die
ook weer kunnen opbouwen. Voor de mensen die dat weten
binnen de commissie SZW, ben ik van mening dat het
minimumloon omhoog moet.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van Kent
van de SP.

De heer Van Kent (SP):
Dank, voorzitter. Ik was laatst bij winkelcentrum De Bus in
Helmond en sprak daar een oudere dame. Ik stelde haar de

Tweede Kamer

vraag of het nog lukt om rond te komen. Ja, zei ze heel trots,
dat lukt nog wel. Maar toen ik even doorvroeg, bleek dat
ze iedere maand iets van haar spaarrekening afhaalde en
gaf ze aan dat ze niet meer in staat is om iets lekkers te
kopen.
Een paar weken terug was ik in Nissewaard en sprak daar
met een man met een energierekening die is gestegen van
€140 naar ruim €320. Hij rekende mij voor dat hij dat van
zijn inkomen never nooit niet kan betalen. Ik sprak mensen
die aangaven dat ze minder bezoek krijgen en ik sprak
mensen die minder op bezoek kunnen bij familie of bij hun
kinderen, omdat ze de prijs aan de pomp niet meer kunnen
betalen. Beste mensen, het is crisis. Het is een gigantische
koopkrachtcrisis en dus een armoedecrisis. Voor de mensen
die ik net noemde, is de armoedecrisis niet even een
tegenslag in het leven. Nee, dat is echt een aanslag op hun
leven, omdat ze hun leven niet meer kunnen leiden zoals
ze dat zouden willen. Daarom stelt de SP voor om een
noodplan in te stellen, waardoor de prijzen van boodschappen omlaaggaan door een lagere btw, waardoor de energierekening omlaag gaat door tijdelijk geen belasting op
gas te heffen, waardoor het tanken goedkoper wordt, de
huren bevroren worden en de boete op ziek zijn, het eigen
risico, geschrapt wordt. De rekening die dit oplevert, moet
terechtkomen bij de bedrijven die juist profiteren van deze
crisis, namelijk de bedrijven die steeds meer winst zijn gaan
maken. Daar zit wat ons betreft de echte oplossing.
Dan de €800. Dat leek ooit een mooi beginnetje, maar het
blijkt nu een druppel op een gloeiende plaat te zijn. Ik
rekende het al even voor. Die €800 is ongeveer €66 per
maand. De boodschappen zijn al 15% gestegen, de energie
is al meer dan €150 per maand duurder geworden, de
benzine is al €1 per liter omhooggegaan, de zorgpremie
dreigt straks met €50 te stijgen en de huren stijgen. Het telt
allemaal bij elkaar op. Dan zijn die €66 en de andere maatregelen van het kabinet natuurlijk volstrekt onvoldoende.
Als je die €800 al krijgt, want het is schandalig dat in Delft
studenten die vergoeding wel krijgen, maar in Leiden niet.
Dat is niet uit te leggen. Ik roep de minister op om
gemeenten op te dragen om dat onderscheid niet meer te
maken en dat iedereen te verstrekken.
Ik roep de minister op om het mogelijk te maken dat
gemeenten de grens op minimaal 130% van het sociaal
minimum brengen. Onze wethouder in Apeldoorn heeft dat
bijvoorbeeld al geregeld, maar dat kost heel veel geld. Dat
geld moet wat de SP betreft door deze minister beschikbaar
worden gesteld, zodat gemeenten, in de gevallen waarin
het onredelijk uitpakt en mensen echt in de financiële problemen komen, daarop kunnen inspelen, de groep die er
recht op heeft, groter kunnen maken en het bedrag hoger
kunnen maken.
Nogmaals, de regeling via de gemeenten, die aalmoezen,
is niet de echte oplossing. Dat noodplan om direct de kosten
te verlagen, dát is de oplossing. En natuurlijk het verhogen
van de lonen: het minimumloon naar €15, de gekoppelde
uitkeringen, maar ook pensioenen die meestijgen met de
stijgende prijzen. Bij de coronacrisis zagen we dat het
kabinet heel snel ingreep en met tientallen miljarden
bedrijven overeind hield. Nu het om de portemonnee van
gewone mensen gaat, zien we dat het kabinet veel en veel
te weinig doet en dat mensen in grote problemen komen.
Daarom: pak deze koopkrachtcrisis aan en kom met een
noodplan, minister!

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-4

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Kent. Dan geef ik het woord aan
de heer Stoffer van de SGP.

De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. We leven in bijzondere tijden. Heel veel is onzeker voor heel veel mensen. Dat voelen we allemaal heel
sterk in de portemonnee, maar we moeten ook benoemen
dat het de minima het hardst raakt. Vandaag spreken we
daarom over de energietoelage voor de lagere inkomens.
Het zijn met name die inkomens die grote problemen hebben met de hogere energierekening. Ik heb daarover gelijk
aan het begin een aantal vragen aan de minister. Wat is het
beeld van de minister van deze problematiek op dit moment
en hoe monitort zij die armoede- en schuldenproblematiek
in deze omstandigheden? En als we iets verder kijken: met
welke toekomstige scenario's houdt het kabinet rekening?
Aangezien we kunnen constateren dat de energiearmoede
niet meteen zal verdwijnen, ben ik benieuwd welke aanvullende maatregelen het kabinet voornemens is te gaan
nemen om te voorkomen dat de energiearmoede nog erger
wordt dan die is. Laat ik daar gelijk bepaalde richtingen in
noemen. Ik denk bijvoorbeeld aan het isoleren en verduurzamen van tochtige woningen. Maar wellicht denkt het
kabinet aan veel meer. Dat hoop ik.
Voorzitter. Dan kom ik op het voorliggende wetsvoorstel.
De SGP heeft steeds aangegeven dat het belangrijk is dat
we gerichte ondersteuning bieden aan de mensen die het
nodig hebben. Geen schot hagel dus. Laat ik een compliment geven: die €800 voor mensen die het financieel
moeilijk hebben, is zo'n gerichte maatregel. Precies het gat
in het huishoudboekje van ieder individu of ieder gezin
opvullen, gaat niet. Dat is niet realistisch, want we weten
niet hoeveel iedereen exact tekortkomt. Maar zoals het nu
gedaan is, helpen we de mensen die de gestegen energieprijzen het hardst in de portemonnee raakt. Ik wil nogmaals
benadrukken dat dat een goede zaak is.
Collega's hebben zojuist al aangegeven dat er voor studenten minder goed nieuws is. Ze vallen buiten de regeling en
kunnen geen aanspraak maken op de €800. Ik begrijp de
gedachte dat studenten vaak gezamenlijk wonen en de extra
kosten wellicht samen kunnen opvangen. In een aantal
gevallen zullen ze ook ouders hebben die hen daarbij kunnen helpen. We moeten ook constateren dat studenten vaak
niet tot de hoogste inkomensgroepen behoren. De minister
geeft aan dat zij eventueel via de individuele bijzondere
bijstand geholpen kunnen worden, als het nodig is. Mijn
vraag is of de minister bereid is om te kijken wat er mogelijk
is voor studenten die financieel knel komen te zitten en in
een heel moeilijke situatie terechtkomen. Wil de minister
de gemeenten aanmoedigen om studenten te helpen via
de individuele bijzondere bijstand en wat betekent dit vervolgens voor het budget van die gemeenten?
De voorzitter:
Dank u wel. Er is een interruptie van mevrouw Maatoug
van GroenLinks.

Tweede Kamer

Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Ik ben heel blij met die vragen. Ik ben wel benieuwd wat
de SGP hiervan vindt. We weten natuurlijk dat er in
bepaalde steden meer studenten wonen dan in andere
steden. Als je dat bij elkaar optelt en je zegt dat bijvoorbeeld
10% of 12% van de studenten in de categorie valt, dan loop
je fors uit de cijfers. Dat is best geconcentreerd. Denk aan
plekken met veel mbo-instellingen, hbo-instellingen of
universiteiten. Wat vindt de SGP daarvan? Wat betekent
dat voor de financiële druk van de gemeenten?
De heer Stoffer (SGP):
Ik vroeg of de minister ernaar kan kijken met de gemeentes.
Als de minister zegt dat het gerichter zou zijn om op die
plekken iets extra's te doen omdat het daar extra speelt,
dan denk ik dat het verstandig is. Het moet ook wel uitvoerbaar zijn. Ik vind het een mooie vraag. Maar ik kan wel
denken dat het geweldig is, maar het kabinet moet het wel
kunnen uitvoeren. Ik hoor graag eerst hoe die problematiek
gezien wordt en of er mogelijkheden zijn. Als het dan nodig
is om de gemeenten financieel een beetje te helpen, dan
sta ik daar niet afwijzend tegenover.
Voorzitter. Dan kom ik gelijk op de uitvoering. Wij krijgen
veel signalen over uitvoeringsproblemen. De SGP wees,
net als een aantal andere partijen, in de schriftelijke ronde
al op dat gevaar. Gemeenten worden uiteindelijk opgezadeld met deze regeling. De VNG geeft aan dat een generieke
maatregel wellicht beter was geweest. Ik heb een heel
concrete vraag aan de minister. Kan zij reflecteren op hoe
de uitvoering geweest is in de afgelopen tijd?
Gemeenten hebben daarbij beleidsvrijheid als ze kiezen
voor de referentieperiode. Ik denk even terug aan de coronasteunpakketten. In sommige gevallen heeft dat tot
kromme situaties geleid. Is er voor gemeenten de mogelijkheid om daarin specifiek maatwerk te bieden? Heel vaak
zal het voor 80% tot 90% van de gevallen goed gaan, maar
voor die laatste 10% of 20% — misschien zijn die percentages anders — zou ik graag zien dat er voor de gemeente
ruimte is om maatwerk te bieden. Ik hoor graag van de
minister of die ruimte er daadwerkelijk zou kunnen zijn.
We zien bijvoorbeeld dat heel veel mensen de energietoeslag van €800 laten liggen. RTL meldde dat afgelopen vrijdag. Dat kan komen door onwetendheid of door schaamte.
Hoe zorgen we ervoor dat die groep, die het hard nodig
heeft maar niet automatisch bij gemeenten in beeld is, zoals
jonggehandicapten in de Wajong, bereikt wordt? Stimuleert
de minister de gemeenten proactief om de doelgroepen op
alle mogelijke manieren te benaderen?
Voorzitter, ik zag mevrouw Maatoug opstaan, dus ik dacht
dat er weer een vraag kwam.
De voorzitter:
Het was een schijnbeweging.
De heer Stoffer (SGP):
Ja. Ik heb wel een puntje van kritiek. Dat is van meer
staatsrechtelijke aard. Met deze wet lijkt de Tweede Kamer
buitenspel te staan. Het zit volgens mij helemaal niet in de
aard van deze Kamer om buitenspel te staan, maar inmid-

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-5

dels hebben heel veel gemeenten de energietoeslag al
grotendeels uitgekeerd. Het geld staat bij veel mensen al
op de rekening. Begrijp mij heel goed, daar zijn we blij mee.
Dat is goed. Maar stel dat we als Tweede Kamer aan het
wetsvoorstel zouden willen sleutelen, of het zelfs willen
verwerpen. Ik ben dat niet van plan, maar dan kom je wel
op het vraagstuk hoe je dat doet. Volgens mij staan we op
een punt dat we ons afvragen of kabinet en Kamer het zo
met elkaar moeten doen. Ik ben overigens blij dat de mensen geholpen zijn, laat ik dat vooropstellen, maar je moet
altijd vooruitkijken.
Ik heb daarom een paar vragen aan de minister. Zou de
minister een kritische reflectie op de gang van zaken willen
geven ten aanzien van het wetsvoorstel? Hoe zouden we
dat in de toekomst wellicht beter kunnen doen? Waarom
heeft de minister bijvoorbeeld de Kamer niet gevraagd om
dit wetsvoorstel met spoed te laten behandelen, voordat
de gemeenten overgaan tot uitkeren? Ik heb dat bijvoorbeeld onlangs wel gezien bij de KLM. Ik heb daar toen een
compliment voor gegeven. Het ging toen heel snel, maar
we hebben het wel op die manier gedaan. Dus ik zou zeggen: laten we hieruit voor de toekomst lessen trekken.
Ik zie dat iemand wil interrumperen.
De voorzitter:
Ik denk dat u bijna aan het einde van uw betoog bent, dus
misschien kunt u …
De heer Stoffer (SGP):
Ja, ik ben bijna aan het eind. Ik heb nog één blokje over de
toekomst.
De voorzitter:
Dan geef ik toch de heer De Kort van de VVD eerst het
woord.
De heer De Kort (VVD):
De SGP stelt staatsrechtelijke vragen. Zo kennen wij de SGP
natuurlijk ook. De heer Stoffer stelde dezelfde vraag die ik
ook aan het kabinet wilde stellen. Dit heeft op een bijzondere manier plaatsgevonden. Tegelijkertijd heeft het ook
snel moeten plaatsvinden, omdat de minima echt in acute
problemen zaten. Ik ben benieuwd hoe de SGP zelf ziet hoe
het wél staatsrechtelijk zorgvuldig kan, terwijl toch de
snelheid bewaakt kan worden.
De heer Stoffer (SGP):
Goed dat deze vraag wordt gesteld, dan kan ik het nog wat
uitgebreider benadrukken. Ik was nog bij de KLM. Daar
kwam minister Kaag, de minister van Financiën, gewoon
direct mee. We hebben natuurlijk een beetje gepiept en
gekraakt, maar het kwam binnen en de maandag daarop
hebben we het behandeld. Dus op die manier zou het wellicht kunnen. Misschien kan het ook op andere manieren.
Dat is met elkaar wel even zoeken, want ik snap dat het in
een kort tijdsbestek moet. Ik heb er ook nadrukkelijk bij
gezegd dat het goed is dat we de mensen hebben geholpen.
Immers, we kunnen beter de mensen goed hebben geholpen dan dat we achteraf moeten zeggen: we hebben alles

Tweede Kamer

qua procedures goed gedaan, maar de mensen zijn uiteindelijk niet geholpen. Je moet er echter met elkaar wel
scherp op blijven dat dit geen common sense wordt. Dus
ik zou zeggen: als het kan, dan moeten we het zo snel
mogelijk met elkaar met spoed behandelen. Daar staan we
volgens mij als Kamer vaak voor open. Heel soms — en dat
moet je met elkaar wel even nadrukkelijk benoemen — moet
je toch even de mensen voor de procedures, de regels, de
wet enzovoorts laten gaan.
De voorzitter:
Dank u wel. U vervolgt uw betoog.
De heer Stoffer (SGP):
Dan richt ik mijn blik nog een beetje verder op de toekomst.
Heel veel mensen zien nu hun energiecontract aflopen. De
energieprijzen stijgen nog harder. We weten dat de energiemarkt heel lastig te voorspellen is. Ik had ook niet gedacht
dat we hier op dit moment zouden staan om over de energiemarkt te praten. Maar normalisatie is hoogstwaarschijnlijk nog niet in zicht. Daarom de volgende vraag. Hoe wil
het kabinet in de toekomst omgaan met de gestegen energieprijzen, die de mensen met een beperkte beurs zullen
treffen? Naast de energieprijzen lopen ook de stijgende
energiebelastingen en prijsstijgingen door klimaatmaatregelen nogal in de papieren. Een verplichte warmtepomp,
emissiehandelssysteem, gebouwde omgeving: dat telt
natuurlijk allemaal bij elkaar op. Als je geld zat hebt, maakt
dat niet zo veel uit, maar er zijn heel veel mensen — daar
spreken we nu bij dit wetsvoorstel over — die niet meer
kunnen optellen, alleen nog maar aftellen.
Mijn vraag is: hebben we voldoende in beeld wat deze stapeling op korte en langere termijn gaat betekenen voor de
betaalbaarheid van de energierekening van de huishoudens
met een beperkt budget? Als we dat nog niet in beeld hebben, kan het kabinet daar dan voor de begrotingsbehandeling inzicht in geven?
We hebben nu gekozen voor een aantal incidentele maatregelen. Heel begrijpelijk. Ik heb ook begrip voor de wijze
waarop we het hebben uitgevoerd. Maar voor de toekomst
zou de SGP graag zien dat we niet opnieuw nieuwe compensatiemaatregelen treffen, maar een doordacht koopkrachtbeleid met elkaar maken, waarbij we vooral de lagere
inkomens en de middeninkomens ontzien.
Voorzitter, daar laat ik het bij. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Stoffer. Ik geef het woord aan de heer
Eerdmans, JA21.

De heer Eerdmans (JA21):
Voorzitter. Goedemiddag, zeg ik ook tegen de luisteraars
hier ter plaatse. Ik hoor veel schrijnende verhalen van de
collega's. Zij noemen die terecht, denk ik. Het kleurt de
wereld van nu. Alle voorbeelden die genoemd zijn: een
enorme inflatie, hoge kosten, hoge prijzen en bijna onbetaalbare brandstof voor velen. Daardoor raken miljoenen
mensen in de problemen, en vrij hard. Het gaat volgens het

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-6

Centraal Planbureau om 1,2 miljoen huishoudens die in de
financiële problemen raken. De mensen gaan basale uitgaven uitstellen, bijvoorbeeld het kopen van nieuwe kleren
of het noodzakelijk onderhoud aan hun woning. En als dat
niet meer gaat, komen ze terecht bij hun spaargeld, waarop
wordt ingeteerd. Voor 350.000 huishoudens geldt dat ze
daar al na drie maanden doorheen zijn. Andere groepen
kunnen het misschien iets langer uithouden, maar ook zij
gaan binnen afzienbare tijd in grote problemen komen.
Voorzitter. Het Nibud voorziet een nog zwarter scenario en
heeft het al over 2,5 miljoen huishoudens in financiële
problemen. De een zet zijn spaargeld in en bezuinigt nog
verder, bijvoorbeeld op boodschappen en energie, en de
ander komt in zware betalingsproblemen, aldus de directeur, onze oud-collega Vliegenthart. Ook energiebedrijven
zelf ervaren duidelijk een stijging van klanten met betalingsproblemen. Automatische incasso's mislukken omdat
mensen te weinig geld op hun rekening hebben staan. Wij
denken dat dat probleem alleen maar zal toenemen vanwege het aflopen van de vaste contracten na een te laag
maandbedrag, waardoor men aan het einde van het jaar
met forse naheffingen kan worden geconfronteerd. Ik lees
vandaag ook nog dat de najaarstoeslag van €500, die de
PvdA en GroenLinks hadden voorgesteld, er niet komt. Die
groepen gaan het dus extra voelen.
Het is een welvarend land onwaardig dat voor miljoenen
mensen energie een luxeproduct lijkt te worden. Mensen
moeten kiezen tussen het betalen van de energierekening
of het doen van boodschappen. Dan is het dus duidelijk dat
er iets moest gebeuren en ook dat er haast bij was. Het
kabinet kwam op 10 december met de eerste verhoging,
nadat het eerdere koopkrachtpakket van 3,2 miljard euro
een eenmalige energietoeslag opleverde van €200. Op 11
maart kwam het bedrag op €800 uit en vier dagen later
kwam het wetsvoorstel waar we het nu over hebben. Daarin
wordt overigens nog over €200 gerept, maar er komt een
toevoeging aan het Gemeentefonds, waardoor de doelgroep
uiteindelijk op zo'n 800.000 inwoners is gesteld. Het gaat
dus om een wetswijziging die op dit moment al lang en
breed in werking is. Natuurlijk is het zo dat nood soms wet
breekt. We snappen dat haast geboden is, maar zowel aan
het proces als aan de wet zitten wel de nodige haken en
ogen. Die wilde ik graag even langslopen.
Ik kom dan bij het blokje — ik neem aan dat het een blokje
zal worden bij de minister — uitvoering. Dat blokje loopt
vrij moeizaam en stroef. Wie bijvoorbeeld geen bijstandsuitkering heeft, en het geld dus niet automatisch gestort
krijgt maar het bedrag zelf moet aanvragen, krijgt vaak te
maken met grote vertragingen in het behandelen van zijn
aanvraag. Veel rechthebbenden worden überhaupt niet
bereikt. Het gaat dan om mensen die niet in de gemeentelijke systemen staan — vaak zijn dat werkende armen —
wat het nog eens extra zuur maakt. Voor mensen die wel
bereikt worden, vormt de enorme papierwinkel vaak weer
een struikelblok, zoals deze week uit een rondgang van RTL
Nieuws langs een aantal grote gemeenten bleek. Gemeenten zelf geven op hun beurt aan dat veel regulier werk blijft
liggen als gevolg van de bureaucratische drukte die de
energietoeslag met zich meebrengt.
Het is dan ook niet zo gek dat gemeenten aangeven dat een
maatregel vanuit het Rijk een veel betere oplossing was
geweest, zoals de minister ook in haar brief van 23 juni
aangeeft. Het Rijk belast gemeenten nu met de uitvoering,

Tweede Kamer

maar laat ze in feite spartelen, laat ze geld voorschieten en
voorziet ze summier van brokjes informatie, zeker in het
begin van het proces. Terwijl de minister publiekelijk verkondigde dat gemeenten konden beginnen met uitkeren,
hadden diezelfde gemeenten soms nog geen benul van hoe
en aan wie. Denkt de minister dat de grote onduidelijkheid,
die in maart de kop opstak, een remmende werking heeft
gehad op het bereik van deze regeling?
Dan bevestigt een rondgang langs gemeentelijke websites
het verwarrende beeld dat heerst rond deze regeling.
Natuurlijk hebben gemeenten de beleidsvrijheid om meer
dan €800 uit te keren of de regeling uit te breiden naar
groepen met een inkomen boven de 120%, 130%, 140%.
Maar ook zaken die uniform zouden moeten zijn, wijken af.
Ik ben eens gaan googelen. In de ene gemeente, zoals
Venlo, wordt het al dan niet recht hebben op energietoeslag
bepaald op basis van salarisstroken van januari en februari.
In een andere gemeente, bijvoorbeeld Rotterdam, geldt
alleen het netto-inkomen van januari. In weer een andere
gemeente, bijvoorbeeld Utrecht, gaat het om het nettoinkomen uit een van de maanden januari tot en met juli. Of
dat van de maanden januari tot en met juni, zoals in Groningen. In Haarlem gaat het om de laatste loonstrook voor het
indienen van de aanvraag. In Arnhem willen ze juist weer
je netto-inkomen in de maand van de aanvraag zelf weten.
Dit is een Rijksregeling die door gemeenten slechts wordt
uitgevoerd. Maar waarom wordt die zo niet-coherent uitgevoerd?
Natuurlijk zijn er bij elke regeling groepen die buiten de
boot vallen maar — het is al gezegd — de studenten zijn
wel echt de pineut bij deze regeling. Zij worden uitgesloten.
Je ziet daar heel veel kritiek op. Het gaat inderdaad om de
diverse woonsituatie als uitsluitingsgrond. Ik denk dat die
vragen goed gesteld zijn, dus dat blokje sla ik over, maar
graag een reactie. Erkent u dat die diverse woonsituatie op
veel meer groepen van toepassing is? Wat zijn de totale
geschatte kosten indien studenten wel recht zouden hebben
en krijgen op die energietoeslag?
Voorzitter. Wij zien ook een meer fundamenteel probleem
bij de regeling. Dat zit 'm in die grens van €800. Een paar
euro verschil in inkomen kan zomaar het verschil betekenen
tussen €800 of helemaal niets, met als gevolg dat ook de
groep werkende Nederlanders met een relatief laag inkomen
zomaar buiten de boot kan vallen. Maar dat is wel de groep
die elke ochtend opstaat om naar het werk te gaan en voor
een bescheiden salaris aan de bak moet. Erkent de minister
dus dat zeker wanneer gemeenten die 120% zouden hanteren, die regeling de zoveelste is waardoor mensen zullen
zeggen: waar doe ik het nog voor, waarom ga ik nog naar
het werk?
Voorzitter. Ik kom bij een afronding. De financiële ellende
blijft dus niet beperkt tot de allerlaagste inkomens, dat is
ons punt. Het Nibud geeft aan dat ook middeninkomens
steeds moeilijker rondkomen. De middenklasse, de ruggengraat van onze gezonde samenleving, staat ook op instorten.
Ik denk dat het daarom onverantwoord is dat ondanks de
aankondiging bij de Voorjaarsnota collega Kaag niet is
gekomen met aanvullende koopkrachtreparaties voor juist
die middenklasse, de mensen met een à twee keer modaal.
Wat JA21 betreft komt dat omdat wij niet echt komen tot
serieuze lastenverlichting in plaats van het rondpompen
van belastinggeld. Want dat is de kern van waar we het
vandaag eigenlijk over hebben: waarom kunnen de mensen

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-7

de rekening niet betalen? Omdat het verdienmodel is dat
wij van mensen enorme buffers vragen voor het afdragen
van hun geld aan de staatskas. Zij hebben al die jaren geen
buffer omdat zij die kosten moesten maken. Onder andere
de energierekening is jarenlang kunstmatig hoog gemaakt;
zoals u weet bestaat meer dan de helft van de energierekening uit belastingen. De energiebelastingen, ODE en ook
de btw: meermaals verhoogd. Dat komt tot een totaalbedrag, dat nu oploopt, inclusief inflatie en oplopende prijzen,
tot een financiële strop om de nek van niet alleen de laagste
inkomens maar zeker ook de middenklasse.
Voorzitter, afrondend. Voor JA21 is lastenverlichting dus
de beste koopkrachtreparatie. Geen symptoombestrijding
en lapmiddelen, maar het principe respecteren dat iemands
inkomen ook daadwerkelijk van hem of haar is en geen
melkkoe is voor de overheid.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Eerdmans. Dan geef ik het woord aan
de heer Léon de Jong van de PVV.

De heer Léon de Jong (PVV):
Voorzitter. Mensen redden het niet meer. Ze zien de prijzen
per dag stijgen. Dat zorgt voor gigantische financiële problemen binnen huishoudens. Het leven is simpelweg
onbetaalbaar geworden. De huur, tanken en de boodschappen: onbetaalbaar. De boodschappen zijn in negen maanden
tijd 15% duurder geworden. Mensen lopen gestrest door
de supermarkt, met de hele tijd een rekenmachine in hun
hoofd. Kan ik het nog wel betalen? Kan ik het over een
maand nog wel betalen? Stress. En natuurlijk de energierekening, de totale onzekerheid waar de prijsstijgingen naartoe gaan. Ook mensen die tot voorkort een prima leven
leidden en de boel redelijk onder controle hadden, zijn nu
opeens financieel onzeker. Kan ik nog wel in mijn huis blijven wonen? Kan ik mijn kinderen nog wel laten sporten en
de opleidingen geven die ze voor ogen hebben? Ouderen,
gepensioneerden die het niet meer zien zitten. Ze hebben
hun hele leven keihard gewerkt en zijn nu met pensioen,
maar in plaats van een onbezorgde oude dag moeten ze
leven in stress. Niet meer iedere dag een warme maaltijd
kunnen eten. De kachel uit laten. Niet meer zomaar een
verjaardag kunnen vieren met de kleinkinderen. Simpelweg
omdat dit allemaal te duur is geworden. Er zijn zelfs ouderen
die bij ons aangeven dat ze er helemaal geen zin meer in
hebben, dat ze geen zin meer hebben in het leven. Het is
echt verschrikkelijk. Hoe heeft het zover kunnen komen?
Voorzitter. Gewoon leven is dus een ongekende luxe
geworden. Hoezeer dit kabinet ons wil doen geloven dat
dit allemaal komt door de oorlog in Oekraïne, hoezeer dit
kabinet in ieder debat en in iedere brief aan de Kamer de
oorlog in Oekraïne erbij haalt om te onderbouwen waarom
het niet met hogere compensatie komt — zelfs in de allereerste brief van het kabinet, uit maart, ging de allereerste
zin over Oekraïne — hoezeer de minister ons hiermee wil
doen geloven dat het de situatie in Oekraïne is die ons in
deze situatie heeft gebracht, het klopt natuurlijk niet. Het
haalt de verantwoordelijkheid van het politiek handelen
van dit kabinet weg. Want het is natuurlijk gewoon een
politieke keuze, een politieke keuze om niet meer te com-

Tweede Kamer

penseren dan nu gebeurt, terwijl dat zo hard nodig is. Al
jaren blijft de koopkracht gigantisch achter op de economische groei. Al jaren lopen de lonen achter op de prijzen. Al
jaren groeien de voedselbanken. Al jaren zijn er meer dan
1 miljoen mensen met problematische schulden. Vorig jaar
wisten we al dat zo'n 50% van de mensen financieel
kwetsbaar is, dat een kwart van de huurders financieel klem
zit en dat zeker 12% van de huishoudens zeer moeilijk kan
rondkomen. En het is alleen maar erger geworden. Alle
seinen staan op rood. Nu al verkeren volgens TNO zeker
630.000 mensen in energiearmoede. Dat zijn cijfers van
voor de oorlog. Eerder gaf een peiling van EenVandaag al
aan dat 42% van de Nederlanders verdere financiële problemen verwacht. Dat komt dus niet door de oorlog, maar dat
is de jarenlange realiteit. In december bespraken we de
hoogste inflatie in 40 jaar, maanden voor de oorlog.
Voorzitter. Nederlanders bezuinigen massaal. Ze doen
noodgedwongen minder boodschappen, laten noodgedwongen de auto staan en zetten noodgedwongen de kachel uit,
simpelweg omdat het niet meer te betalen is. Het is verschrikkelijk en een welvarend land onwaardig. We zien dit
al heel wat jaren aankomen, maar het is nu allemaal tot een
soort van kookpunt gekomen. Maar dit kabinet had andere
prioriteiten, zoals 100 miljard euro voor onzinnig klimaaten stikstofbeleid. Daar is altijd wél geld genoeg voor. Dat
is nou precies wat ik bedoel als ik het heb over politieke
keuzes maken: er gaan wel miljarden naar stikstofbeleid,
maar onze eigen mensen kunnen gewoon financieel stikken.
Maar we zouden de pijn van mensen direct kunnen verzachten, door bijvoorbeeld de btw op energie tijdelijk op 0% te
zetten, of de btw op boodschappen tijdelijk op 0% te zetten,
zodat de boodschappen goedkoper worden. En zet de
brandstofaccijnzen nou gewoon op 0%. Dat scheelt echt
enorm veel geld aan de pomp. Dan kunnen mensen tenminste weer eens een keertje normaal in een auto rijden. Dat
merken mensen direct in hun portemonnee.
Maar de Kamer stemde vorige week massaal tegen deze
voorstellen. Zo kan de minister gewoon haar gang gaan.
Zo kan ze net doen alsof het pakket dat nu voorligt echt
substantieel gaat helpen en net doen alsof ze echt alles doet
wat in haar macht ligt. Ondertussen verarmen onze eigen
mensen en wordt bestaanszekerheid de nek omgedraaid.
Zoals de minister-president al eerder aangaf, en ook de
minister in haar brief aangeeft: we worden nou eenmaal
allemaal armer. Deal with it, is de boodschap. Ook in de
media kwam dit al voorbij. Ik citeer minister Van Gennip:
"We hebben met z'n allen gewoon minder te besteden. We
worden gewoon armer met z'n allen. De sterkste schouders
moeten de zwaarste lasten dragen." Het is echt om je kapot
te schamen. Het is ook lekker makkelijk gezegd door politici
in comfortabele financiële posities. Het zorgt ervoor dat
mensen zich in de steek gelaten voelen en geen vertrouwen
meer hebben in de politiek. En geef ze eens ongelijk. Je
krijgt echt het gevoel dat de politici geen idee hebben welke
financiële ramp er zich binnen gezinnen aan het voltrekken
is.
Voorzitter. De energietoeslag is te weinig. Daarom heeft
mijn fractievoorzitter, Geert Wilders, een amendement
ingediend om de eenmalige energietoeslag van €800 per
1 juli te verhogen met additioneel €400 naar €1.200. Dat is
een effectieve manier om huishoudens met een lager
inkomen, die kwetsbaar zijn voor financiële problemen, te
ondersteunen. De met de verhoging samenhangende kosten
worden begroot op 320 miljoen euro. Een dekking moet

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-8

worden gevonden in de gelden van het stikstoffonds en
klimaatfonds.
Voorzitter. Wij realiseren ons natuurlijk ook dat het daarbij
niet kan blijven. Daarom hebben we ook amendementen
ingediend om de AOW-tegemoetkoming te verhogen en
natuurlijk om de sociale huren met 10% te verlagen.
Voorzitter. Ik hoop van harte dat de Kamer nu niet weer
dezelfde kapitale fout gaat maken om tegen deze amendementen te stemmen. Ik hoop van harte dat deze minister
inziet dat het anders moet en anders kan, dat we echt
moeten voorkomen dat mensen nog dieper in de schulden
komen en nog dieper in een armoedesituatie terechtkomen.
We moeten ervoor zorgen dat het leven gewoon weer meer
betaalbaar wordt en dat de pijn echt wordt verzacht.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Als ik het goed heb, zijn de amendementen
door de heer Wilders bij de Voorjaarsnota ingediend.
De heer Léon de Jong (PVV):
Zeker.
De voorzitter:
Dat debat vervolgen wij dinsdag aanstaande. Dan geef ik
het woord aan mevrouw Podt van D66.

Mevrouw Podt (D66):
Voorzitter. We gaan met Nederland en Europa door een
turbulente tijd. Op ons continent woedt oorlog. De gevolgen
daarvan merken we allemaal, onder andere in een veel
hogere energierekening. Voor veel Nederlanders met een
laag inkomen betekent dit dat zij direct in de knel komen te
zitten. Er ligt daarom een breed pakket aan maatregelen
om de pijn te verzachten, waaronder de energietoeslag van
€800 voor huishoudens met een laag inkomen. Bij het
opstarten van deze regeling is aangegeven dat deze wet
een spoedbehandeling moest krijgen, want mensen hebben
het geld eerder gisteren nodig dan vandaag. Daar ligt volgens mij ook de belangrijkste vraag van dit debat: komt dit
geld wel snel genoeg bij de mensen die daar recht op hebben?
Voorzitter. We weten dat de helft van de energietoeslag in
de grote steden nog niet is uitgekeerd. Heeft de minister
zicht op hoeveel aanvragen er zijn ontvangen en op hoeveel
er al landelijk is uitgekeerd? In de brief lezen we dat er veel
kanalen worden gebruikt om met mensen in contact te
komen. Wordt daarbij ook gekeken naar groepen die buiten
de reguliere doelgroepen van de gemeenten vallen en wordt
er rekening gehouden met anderstaligen? En zijn er al
voorbeelden van gemeenten die proactief de wijken in gaan
om mensen op de hoogte te brengen van de toeslag en de
mogelijkheden om te verduurzamen?
De energietoeslag kan tot het einde van het jaar worden
uitgekeerd. Is het mogelijk om deze termijn te verlengen
als blijkt dat er richting het einde van het jaar nog veel geld
op de plank is blijven liggen? Want laat ik duidelijk zijn: dit

Tweede Kamer

geld moet op. Ik wil dat we iedere euro uitkeren aan de
huishoudens die het moeilijk hebben, dus ik doe ook een
oproep aan de gemeenten om daar echt werk van te maken.
Mevrouw Kathmann (PvdA):
Ik heb een vraag aan mevrouw Podt. Mevrouw Podt stelt
dat de grote vraag van dit debat is of het geld wel snel
genoeg komt. Ik heb mevrouw Podt net aandachtig zien
luisteren naar al haar collega's. Volgens mij kunnen we
daaruit destilleren dat de grote vraag is: is het wel genoeg?
Maar mevrouw Podt geeft aan dat de grote vraag is: komt
het wel snel genoeg? Is mevrouw Podt het met ons eens
dat €800 niet genoeg is?
Mevrouw Podt (D66):
Volgens mij is dat een goede vraag. Ik denk dat we kunnen
constateren dat dit bedrag op zichzelf natuurlijk niet genoeg
is. Daarom refereer ik ook aan een breed scala van andere
maatregelen. Ik denk dat er niemand in deze zaal te vinden
is die denkt dat deze €800 het probleem voor iedereen gaat
oplossen.
Mevrouw Kathmann (PvdA):
Heel veel collega's hebben in hun bijdrage gerefereerd aan
het brede pakket, maar hebben daarover ook gezegd dat
de verhoging van het minimumloon niet snel genoeg gaat
en dat de andere maatregelen ook niet hard genoeg gaan.
Zijn er voorstellen die mevrouw Podt vandaag gaat doen,
of gaat zij mede tekenen voor bijvoorbeeld het idee om
ervoor te zorgen dat die studenten gecompenseerd worden
en dat er een extra toeslag komt, zodat we dit probleem
ook daadwerkelijk op gaan lossen?
Mevrouw Podt (D66):
Over studenten ga ik zo nog praten, dus daar kunnen we
dan vast nog wel eventjes verder over debatteren. Maar ik
denk dat het belangrijk is dat we het vandaag vooral hebben
over de uitvoering van deze wet. Ik erken daarbij onmiddellijk dat we nog heel veel gesprekken te voeren hebben over
een breder koopkrachtpakket, zeker voor de groep waar we
het vandaag ook over hebben, de mensen die echt een laag
inkomen hebben. Maar volgens mij is dat ook de reden dat
we dat voorjaarsdebat even hebben gestopt, namelijk om
te kijken wat voor opties er allemaal zijn. Daar gaan we
volgende week mee verder en volgens mij gaat dat gesprek
daar ook verder gevoerd worden.
De heer Van Baarle (DENK):
Ten aanzien van dat voorjaarsdebat moeten we lezen dat
het kabinet heeft besloten niks aanvullends te gaan doen,
al gaat het om dat voorstel voor een extra toelage van €500.
Mevrouw Podt zegt: we nemen ook andere maatregelen.
Het Centraal Planbureau heeft heel helder geconcludeerd
dat met al het bestaande beleid dat we nu hebben ingezet,
dus met inbegrip van die extra maatregelen, nog steeds
honderdduizenden huishoudens erop achteruitgaan. Die
mensen kunnen alleen nog maar hun rekeningen betalen,
kunnen niks leuks meer doen in het leven en komen soms
zelfs in de schulden terecht. Wat biedt D66 nou aan deze
mensen?

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-9

Mevrouw Podt (D66):
Ik denk dat het belangrijk is om te zeggen — en ik vind het
ook eerlijk om dat te zeggen — dat we niet alles kunnen
doen voor iedereen. De conclusie was net dat een hoop
mensen erop achteruit zullen gaan. Dat is ook zo; dat is het
eerlijke verhaal. Dat is heel rot, maar dat is wel gewoon wat
het is. Ik denk dat we ons moeten focussen op de mensen
die het het allerhardst nodig hebben. Daar hebben we het
vandaag onder meer ook over. Daarover gaat ook de conclusie dat dat nog niet genoeg is. Over het bericht dat vandaag verscheen, was ik heel verbaasd. Ik vond het ook een
wonderlijk bericht. Daarin stond namelijk dat GroenLinks
en de PvdA zeggen dat het kabinet iets niet gaat doen. The
last time I checked zaten zij niet in het kabinet. Dus ik ben
heel benieuwd waar het vandaan komt. Ik ken het nog niet,
maar ik ben heel benieuwd. Wat ik al zei: we hebben een
aantal dingen gedaan. De btw is omlaaggegaan, de energiebelasting is omlaaggegaan en de accijnzen zijn omlaaggegaan. Er zijn een aantal dingen gebeurd. De conclusie is
terecht: het is nog niet genoeg. Daar gaan we volgende
week verder over praten. Vandaag gaan we praten over
hoe we zo goed mogelijk deze regeling kunnen uitvoeren.
De heer Van Baarle (DENK):
In hoeverre dat klopt, horen we dadelijk natuurlijk graag
van de regering; die vraag is gesteld, ook vandaag. We
kunnen niet iedereen helpen en we moeten juist de meest
kwetsbare mensen helpen, zegt mevrouw Podt. Die honderdduizenden huishoudens zijn die meest kwetsbare
mensen. Als we het hier over de uitvoering van een wetsvoorstel hebben waarvan het Centraal Planbureau zegt dat
het niet genoeg is, vind ik het relevant om ook als Tweede
Kamer de verantwoordelijkheid te nemen om tegen de
regering te zeggen: dit is niet genoeg; er moet meer komen
om die mensen te helpen, want die mensen gaan nu creperen. Mijn vraag is: waarom is mevrouw Podt niet bereid om
dat te doen? U wilt het alleen hebben over de uitvoeringsdingen en technische dingen, maar u moet een wetsvoorstel
natuurlijk ook beoordelen ten aanzien van de vraag of het
genoeg is, en dat is het niet.
Mevrouw Podt (D66):
Nee, volgens mij heb ik in alle eerlijkheid toegegeven dat
dit bedrag op zichzelf voor heel veel mensen niet voldoende
zal zijn. Vandaag spreken we echter over deze wet. We zullen dus ook gesprekken met elkaar moeten voeren over die
bredere koopkracht, want deze wet gaat alleen maar over
dit bedrag nu. Ik denk dat we ook met elkaar kunnen constateren dat we er alleen met een compensatie nu, op dit
moment, niet zijn, maar dat is niet het gesprek van vandaag.
De heer Léon de Jong (PVV):
D66 zegt: het bedrag is niet genoeg; waar het kabinet mee
is gekomen, is niet genoeg. Waar zijn dan die amendementen? Waar is dan het voorstel van D66? En waar is dan ook
de stem om dit te verbeteren op de momenten waarop er
daadwerkelijk voorstellen liggen, bijvoorbeeld door de
energie tijdelijk naar 0% te zetten, door de btw op boodschappen tijdelijk te verlagen of door de brandstofaccijnzen
tijdelijk op 0% te zetten? D66 heeft gewoon tegen al die
voorstellen gestemd en u zegt aan het einde van de rit zelfs
dat ook dit voorstel te weinig is. Waar zijn dan uw eigen

Tweede Kamer

voorstellen om dat te compenseren en om dat bedrag te
verhogen?
Mevrouw Podt (D66):
Voorzitter, nogmaals. Ik val in herhaling, ben ik bang. Ik
denk dat het belangrijk is om met elkaar te bekijken welke
mogelijkheden we hebben om andere groepen te compenseren. Ik erken ook dat dat nodig is, maar dat is niet het
debat van vandaag.
De heer Léon de Jong (PVV):
Dat is zeker weten wél het debat van vandaag. Als D66, een
coalitiepartij, hier in de Kamer gaat toegeven — niet eens
toegeven, maar bij wijze van spreken proactief aangeven
— dat het te weinig is en vervolgens zelf met helemaal niets
komt, dan heeft dat te maken met politieke keuzes. Want
tegelijkertijd is het wel zo dat er 100 miljard euro is vrijgespeeld voor klimaat en stikstof. U zegt niet: laten we dat in
ieder geval even tijdelijk on hold zetten — wij willen er
helemaal vanaf — en dat geld besteden aan de mensen die
het nu keihard nodig hebben. Waarom doet D66 dat dan
niet?
Mevrouw Podt (D66):
Dit is inderdaad een groot verschil tussen D66 en de PVV.
D66 kijkt ook naar de lange termijn, en op de lange termijn
is het heel erg verstandig dat we met z'n allen investeren
om ervoor te zorgen dat we onafhankelijk worden van gas
uit Rusland, zodat we niet weer in deze situatie terechtkomen.
De heer Léon de Jong (PVV):
Kijk, voorzitter, nu komt de aap uit de mouw. D66 heeft dus
liever 100 miljard euro op de plank voor klimaat en stikstof
dan dat D66 vandaag tegen al die hardwerkende mensen
thuis die het niet redden, zegt ... Want die mensen zijn er
ook. Dat zijn mensen die hard werken en dus niet in een
uitkeringssituatie zitten, maar het gewoon niet redden. Er
zijn ook mensen die bij het sociaal minimum behoren. Die
redden het al helemaal niet. Die mensen moeten, evenals
onze ouderen die het niet redden, te horen krijgen: wij als
D66 houden die 100 miljard liever voor stikstof en klimaat
dan dat wij u gaan compenseren. Dat is dus een politieke
keuze. Als u dat vandaag volhoudt, bent u helemaal niet
bereid om die mensen echt te helpen. Dan bent u alleen
maar bezig met stikstof en problematiek waar de mensen
helemaal niet op zitten te wachten. U laat dan miljoenen
mensen kei- en keihard in de steek. U zou zich daarvoor
kapot moeten schamen, zeg ik via de voorzitter tegen
mevrouw Podt van D66.
Mevrouw Podt (D66):
Nogmaals, volgens mij zeg ik helemaal niet dat we mensen
niet gaan compenseren. Volgens mij zeg ik vooral dat we
twee sporen kiezen. Enerzijds is dat waar we het vandaag
over hebben, namelijk compensatie op de heel korte termijn.
Dat is een incidentele uitgave. Daarnaast praten we over
heel erg veel andere dingen om te kijken wat voor mogelijkheden wij hebben om mensen verder te helpen. Ook kijken
we naar de lange termijn, onder meer door bijvoorbeeld

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-10

naar het klimaat te kijken en ervoor te zorgen dat mensen
uiteindelijk onafhankelijk worden van dat gas.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Last time I checked was mevrouw Podt Kamerlid. En last
time I checked, in maart, stond een collega van haar, de
heer Van Weyenberg, ook deze woorden uit te spreken. Wij
maken ons enorm zorgen over de mensen rond modaal.
Dat is echt een probleem. Er moet iets aanvullends komen.
We zitten nu in dit debat met de wet die nu voorligt. Ik zie
dat allerlei D66-raadsleden zich zorgen maken om studenten. Ik hoor D66 zeggen: we maken ons zorgen om de groep
mensen die niet genoeg krijgt. Mijn vraag aan D66 is: concludeer ik juist dat u dus steunt dat er extra geld voor studenten komt met de wet waar we het vandaag over hebben,
en klopt het ook dat u steunt dat we de gemeenten financiële ruimte geven om tot 130 te financieren?
Mevrouw Podt (D66):
Ik vind dit ingewikkeld, want ik zei het al: ik kom zo nog op
studenten. Daar ga ik echt nog wat over zeggen, dus laten
we het er dan vooral eventjes over hebben. Verder kijk ik
graag naar allerlei voorstellen, net zoals ik al eerder heb
gezegd. Maar, zoals gezegd, geef ik ook toe dat we niet alles
kunnen. Volgens mij hadden we eerder deze week een
gesprek over de vraag wat de meest effectieve manier is
om mensen in de bijstand te helpen. Daar ging het op dat
moment over. Ik denk dat dat gesprek ook hiervoor geldt.
We moeten altijd gewoon even kijken wat de beste manier
is om ervoor te zorgen dat we het geld dat we hebben, zo
goed mogelijk gebruiken. En dan vraag ik me wel af of dat
de manier is.

De voorzitter:
Nee, dat gaat niet over studenten. Dan doen we dat eerst.
Dank voor de medewerking, mevrouw Podt. Ik geef het
woord aan de heer Van Kent, en daarna gaat u verder met
uw betoog.
De heer Van Kent (SP):
Nee, wat D66 over studenten te zeggen heeft, wachten we
nog even af. Ik heb een vraag over die meneer in Nissewaard, die ik aanhaalde. Hij had een energierekening van
€140. Die is gestegen naar €320. We hebben het nu over
die energierekening en de compensatie. Deze man komt
daar niet voor in aanmerking, want hij heeft een inkomen
dat hoger is dan 150% van het minimumloon. Wat is de
boodschap van D66 aan deze meneer?
Mevrouw Podt (D66):
De SP is natuurlijk niet de enige die contact heeft met heel
erg veel mensen die het op dit moment heel moeilijk hebben, want ik heb dat soort gesprekken ook met mensen. In
de memorie van toelichting van de wet hebben we ook
kunnen lezen dat als mensen net buiten de boot vallen, we
dan zullen moeten kijken of bijvoorbeeld gemeenten dat
kunnen oplossen via de individuele bijzondere bijstand. Ik
hoop dat dat kan. Het staat ook nog in mijn spreektekst,
maar ik hoop dat we kunnen kijken of gemeenten het
daarmee gaan redden. Volgens mij is dat de oplossing. Ik
denk ook dat we de komende tijd meer groepen gaan zien
— dan kijk ik toch alvast even naar de studenten — die
buiten de regeling vallen. Dat is superfrustrerend, dus we
moeten gewoon goed kijken hoe we mensen dan alsnog
kunnen helpen.

Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Ik ben nog niet zo heel lang Kamerlid, maar ik ben lang
genoeg Kamerlid om te weten dat het trucje "wacht maar,
want zo meteen, later, gaan we het daarover hebben; dit is
niet het moment" kastje-kastje-muur heet of hoe je het ook
wilt noemen. Ik stelde net een vraag. Klopt het dat D66
steunt dat studenten geld krijgen bij deze wetsbehandeling,
omdat zij niet rond kunnen komen? Wat vindt mijn collegaKamerlid daarvan?

De heer Van Kent (SP):
Ik probeer dit even op me in te laten werken. Ze zegt: we
gaan steeds meer groepen zien die buiten de boot vallen
en dus moeten we goed gaan kijken naar maatregelen die
kunnen gaan werken.

Mevrouw Podt (D66):
Prima, dan ga ik even vooruitlopen op mijn spreektekst.
Het was één blokje verder, maar als mevrouw Maatoug
haar enthousiasme niet kan beteugelen, dan zal ik dat nu
doen.

De heer Van Kent (SP):
Dit kan toch niet het antwoord zijn van D66 aan deze beste
man in Nissewaard? Dat kan toch niet het antwoord zijn?
Ik stelde u de volgende vraag. Deze man heeft een energierekening die van €140 naar €320 is gestegen. Die kan hij
never nooit niet betalen van het inkomen dat hij heeft. Hij
heeft een bescheiden inkomen, maar hij komt niet aanmerking voor compensatie. Wat is het antwoord van D66 aan
deze man?

De voorzitter:
Misschien is het een goed idee dat u even verdergaat met
uw betoog. Dan geef ik mevrouw Maatoug de ruimte om
te interrumperen. Is dat misschien handig? Mevrouw Podt,
aan u het woord.
Mevrouw Podt (D66):
Volgens mij staat meneer Van Kent ook nog klaar. Ik weet
niet of dat ook over studenten gaat.

Tweede Kamer

Mevrouw Podt (D66):
Nee, nee, nee.

Mevrouw Podt (D66):
Mijn punt was dat we bij iedere regeling die we maken,
mensen zien die buiten de grenzen van die regeling vallen.
Daar hebben we maandag ook lang over gesproken. Daar
moeten we iets aan doen. Het antwoord daarop is natuurlijk:
zo veel mogelijk maatwerk. We moeten gewoon goed kijken
waar mensen het hoofd niet meer boven water houden.
Hoe kunnen we dan zorgen dat gemeenten die mensen zo

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-11

goed mogelijk bij kunnen staan? Het antwoord voor die
meneer is dus ...
De heer Van Kent (SP):
Dit is toch geen antwoord?!
Mevrouw Podt (D66):
Mag ik ook even uitpraten, meneer Van Kent? Het antwoord
aan die meneer is inderdaad: ga vooral naar die gemeente
en vraag aan uw gemeente of de gemeente u kan helpen
met individuele bijzondere bijstand. Daar zou de oplossing
moeten liggen, want dan kan de gemeente goed kijken wat
de situatie van die meneer is en hoe hij het beste ondersteund kan worden.
De voorzitter:
Afrondend, meneer Van Kent.
De heer Van Kent (SP):
Dat krijgt hij niet. Het antwoord van D66 is dus: zoek het
maar uit! We hebben steeds meer mensen die te maken
hebben met energiecontracten die aflopen. Zij moeten
honderden euro's per maand meer gaan betalen. Ze redden
dat echt niet. En dan is het enige wat D66 kan zeggen: klop
maar met de pet in de hand bij de gemeente aan voor een
aalmoes. Dat zegt D66, terwijl mensen daar helemaal geen
recht op hebben en terwijl mensen, ook met middeninkomens, hierdoor in grote problemen komen. Er is veel meer
nodig dan wat het kabinet nu biedt. Ik hoop dat D66 een
beter antwoord heeft dan wat we net hoorden: we gaan
nog even kijken, en klop maar bij de gemeente aan met de
pet in de hand. Want dat is een belediging voor de mensen
die nu in grote problemen zitten.
Mevrouw Podt (D66):
Dank aan de heer Van Kent dat hij het nog een keer zei,
want dat gaf me de tijd om hier nog heel even over na te
denken. Ik had namelijk begrepen dat dit iemand was die
net buiten de regeling viel. Dat had ik dus niet goed begrepen. Ik ben het helemaal met de heer Van Kent eens dat we
moeten kijken hoe we ervoor zorgen dat die verschillende
inkomensgroepen zo goed mogelijk worden geholpen.
Volgens mij wordt dat nu ook gedaan. Dat is ook weer de
reden dat we natuurlijk even gestopt zijn met de Voorjaarsnota. Nogmaals, we kunnen niet alles doen voor iedereen,
maar we zien allemaal dat er mensen, ook met modale
inkomens, in de knel komen. Volgens mij zijn daar allerlei
oplossingen voor op tafel gekomen. Er zijn ook al dingen
gedaan. Ik noem nogmaals de btw-verlaging, de verlaging
van de energiebelasting en de verlaging van de accijnzen.
En volgende week wordt er verder gesproken over koopkrachtmaatregelen.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Van Kent (SP):
Dit is wel een ander antwoord.

Tweede Kamer

Mevrouw Podt (D66):
Dat klopt. Het is inderdaad een ander antwoord. Ik had hem
net namelijk verkeerd begrepen.
De voorzitter:
Als u een andere reactie heeft dan net, mag u nog reageren,
meneer Van Kent.
De heer Van Kent (SP):
Nu is het antwoord: we gaan kijken. Nu is dat het antwoord,
terwijl al die mensen die dit debat volgen te maken hebben
met die gigantische prijsstijgingen. Zij willen dat de kosten
omlaaggaan en dat het inkomen omhooggaat.
De voorzitter:
En wat is uw vraag?
De heer Van Kent (SP):
Het antwoord van D66 is nu: we gaan kijken. Dat is natuurlijk
volstrekt onvoldoende.
De voorzitter:
O, geen vraag, maar een opmerking.
Mevrouw Podt (D66):
Volgens mij gaat het, zoals bij veel van deze regelingen,
om snelheid. Daar gaat deze regeling van vandaag om: snel
€800, gelijk. Daarnaast moeten we breder, voor de langere
termijn kijken hoe we de koopkracht voor mensen kunnen
verbeteren.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Podt (D66):
Ik ga door. Er komt een heel klein blokje over eenvoudige
procedures en dan kom ik echt bij die studenten.
Voorzitter. Een deel van de doelgroep moet de energietoeslag zelf aanvragen bij de gemeente. Gemeenten zijn zelf
verantwoordelijk voor het inrichten van dit proces. Dat is
niet overal direct goed gedaan. Ik heb een paar vragen over
de uitvoering. Hebben alle gemeenten hun aanvraagproces
nu op orde? Herkent de minister het beeld dat in sommige
gemeenten de drempels voor aanvragen wel heel erg hoog
zijn? Als mensen de toeslag alleen kunnen aanvragen via
ingewikkelde apps met een DigiD en als zij niet kunnen
bellen, dan is dat voor veel mensen onhaalbaar. Wordt
hierover met gemeenten gesproken? Ik begrijp dat sommige
gemeenten ook bewijs opvragen, bijvoorbeeld een energiecontract. Mogen gemeenten dit soort extra voorwaarden
stellen aan de uitkering van de energietoeslag? De procedure zou zo eenvoudig mogelijk moeten zijn. Mensen hebben immers al vaak genoeg moeite om de kanalen van de
gemeente te vinden.
Voorzitter. Met deze energietoeslag proberen we zo veel
mogelijk huishoudens met betalingsproblemen te bereiken.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-12

Tegelijkertijd zijn er grenzen aan wie voor de categoriale
uitkering in aanmerking komt. Zo zijn studenten hiervan
uitgezonderd. Dat werd al gezegd. Tot op zekere hoogte
snap ik dat. Voor studenten met betalingsproblemen is de
individuele bijzondere bijstand een geschikter instrument,
maar ze moeten daar dan wel goed gebruik van kunnen
maken. Studenten vallen — dat werd ook al even gezegd
— wel vaker buiten de boot, terwijl sommige van hen relatief normale huishoudens vormen.
De relevante vraag is uiteindelijk of een huishouden met
een laag inkomen te maken krijgt met een bijzonder hoge
energierekening. Heeft de minister zicht op hoeveel studenten betalingsproblemen ondervinden als gevolg van de
gestegen energierekening? Hoeveel hebben zich inmiddels
bij gemeenten gemeld voor bijzondere bijstand? Wat is er
gedaan om studenten op deze mogelijkheid te wijzen? Want
nu is onterecht het beeld ontstaan dat studenten geen recht
hebben op ondersteuning bij een hoge energierekening.
Daardoor lopen we het risico dat studenten zich überhaupt
niet melden. Dat moeten we voorkomen. Dus ik doe ook
een beroep op studentensteden: reik je studenten een helpende hand als zij dit nodig hebben; maak de procedure
voor het aanvragen van die energietoeslag zo eenvoudig
mogelijk.
Voor D66 staat centraal dat studenten die het nodig hebben
ook worden geholpen, alleen dan via een ander potje. Er
bereiken me wel geluiden dat studenten eerst maximaal
moeten lenen voordat zij recht zouden hebben op die individuele studietoeslag. Klopt dat, vraag ik aan de minister,
en is zij het met mij eens dat dat niet de bedoeling is? Het
budget voor de individuele bijzondere bijstand is ook niet
oneindig, maar er wordt wel vaak naar verwezen als
oplossing voor hen die maatwerk nodig hebben. Ik wil de
minister met klem verzoeken: hou de vinger aan de pols bij
gemeenten, zeker bij die gemeenten met een grote studentenpopulatie, waar potentieel veel mensen een beroep doen
op individuele bijzondere bijstand. Ga met hen in gesprek
als het budget dreigt op te raken. Graag een toezegging.
De voorzitter:
Dit is het laatste over de studenten?
Mevrouw Podt (D66):
Ja.
De voorzitter:
Ik had Ik had mevrouw Maatoug beloofd om haar interruptie
als eerste te mogen doen, maar ik geef het woord aan
mevrouw Kathmann van de PvdA. Dat is dan weer netjes
van mevrouw Maatoug.
Mevrouw Kathmann (PvdA):
Dank u, voorzitter. Ik heb een vraag over de bijzondere bijstand. In mijn bijdrage refereerde ik er zojuist al aan. Voor
een stad als Utrecht gaat het om 25 miljoen euro extra, als
studenten zich gaan melden. Ik heb toen ook de vraag
gesteld: waar moeten gemeenten dat van betalen? Moeten
we dan bijvoorbeeld gaan bezuinigen op de jeugdzorg? Ik
zou heel graag van D66 willen horen waar zij denken dat

Tweede Kamer

een stad als Utrecht, net als al die andere studentensteden,
dat geld in vredesnaam vandaan moet halen.
Mevrouw Podt (D66):
Ik ben wel blij met deze vraag, want ik denk dat we daar
even een correctie op moeten toepassen. Die 25 miljoen
geldt natuurlijk alleen als alle studenten dat geld ook zouden
krijgen. Ik hoop dat mevrouw Kathmann het met mij eens
is dat dit niet voor alle studenten zou moeten gelden.
Daarbij stel ik de volgende vraag. In de beantwoording tot
nu toe van het kabinet hebben we te horen gekregen dat
gemeenten zich nog niet melden om aan te geven dat ze
hierdoor in de problemen komen. Daarom vraag ik de
minister: kijk er heel zorgvuldig naar en houd de vinger aan
de pols. Want nogmaals, het is gewoon belangrijk dat we
de studenten die het niet redden en die hierdoor in de problemen komen, ook helpen. Het maakt mij niet uit als dat
uit een ander potje komt, maar het moet wel gebeuren.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Ik had m'n vraag al gesteld, dus ik dacht: het antwoord komt
nog. Het is voor mij nu onduidelijk. Steunt D66 nou de
voorstellen die er liggen?
Mevrouw Podt (D66):
Dan moet mevrouw Maatoug mij heel even vergeven: kan
zij het voorstel nog een keer herhalen?
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Studentensteden, gemeentes met veel studenten, zeggen:
hartstikke leuk, Rijk, dat u weer een soort van generieke
maatregel onze kant opstuurt en zegt "er is een uitzondering
met een ander potje, maar dan moet je het ergens anders
van betalen", maar wij komen niet rond, dus wij vinden het
best wel spannend: help ons. De vraag is de volgende; ik
heb meerdere collega's horen zeggen dat ze die vraag aan
de minister stellen. Vindt D66 ook dat wij, net zoals we
hiervoor hebben gezegd, moeten zeggen: "Budget is niet
het probleem; dat staat klaar. Zorg ervoor dat je de mensen
helpt die geholpen moeten worden. Wij staan als Tweede
Kamer achter u, gemeenten. Dat geld is helemaal geregeld,
ook voor studenten. Dat zit in de raming, dat voegen we
toe." Steunt D66 dat voorstel?
Mevrouw Podt (D66):
Nee, niet op deze manier. Ik kan me heel goed voorstellen
dat steden het spannend vinden. Ik heb er ook veel
gesproken de afgelopen tijd, ook veel studentensteden.
Maar ik ga niet aan de voorkant al zeggen: laten we
gemeenten gaan compenseren voor iets wat misschien
gaat gebeuren. Dus laten we vooral inderdaad gewoon die
vinger aan de pols houden. Laten we dat gesprek met elkaar
voeren, want volgens mij is dat de weg.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Dit is fijn; dit is gewoon een goed antwoord. Ik ben het daar
volledig mee oneens, maar dat is een heel duidelijk antwoord. Ik heb een vervolgvraag. Zegt D66 daar dan mee:
we vinden het erger dat we per ongeluk een paar tientallen

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-13

miljoenen te veel uitgeven dan dat we studenten niet helpen?
Mevrouw Podt (D66):
Die vraag snap ik niet helemaal, in alle eerlijkheid. Waar
geven we dan per ongeluk heel veel geld te veel aan uit?
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Het antwoord dat ik krijg van D66 is: dat gaat ons te snel,
vinger aan de pols en we kijken. Even voor de mensen thuis:
we zijn al maanden met dit onderwerp bezig. Al maanden
maken we ons zorgen over de portemonnee van verschillende huishoudens, ook die van studenten. Dus dat zijn we
al aan het doen. Dan hoor ik D66 zeggen: "Nee, dat gaat
ons te snel. We gaan niet zomaar dat geld garanderen. Dat
doen we niet, want er is de zorg dat je dan misschien te
veel geld uitgeeft of te veel reserveert." Daaruit concludeer
ik, expliciteer ik dan even — het duurt een beetje lang, maar
ik hoop dat het hierna dan duidelijk is — dat je dan zegt: ik
vind het belangrijker dat ik niet per ongeluk iets te veel geld
uitgeef of reserveer, dan dat alle studenten die geholpen
moeten worden, geholpen worden.
Mevrouw Podt (D66):
Nee, wat mevrouw Maatoug nu doet, is te makkelijk. Ik heb
duidelijk aangegeven dat ik het heel belangrijk vind dat alle
studenten die dat nodig hebben, geholpen worden, maar
ik denk dat mevrouw Maatoug het ook met mij eens moet
zijn dat we moeten zorgen voor gerichte maatregelen en
dat we niet geld moeten gaan uitgeven dat we eigenlijk
natuurlijk zouden moeten besteden aan al die groepen die
hier vandaag ook genoemd worden, die straks ook moeite
hebben om hun broek op te houden.
De voorzitter:
Mevrouw Maatoug, tot slot. En dan de heer Van Baarle. U
mag er even over nadenken.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Ja, dat doe ik. Er zijn zo veel vragen te stellen. Mijn laatste
vraag is de volgende. Ik heb de afgelopen periode in een
paar raden gekeken. Dan zie ik gepassioneerde D66-fracties.
Die zeggen dan, zeker in studentensteden, waar veel studenten op D66 gestemd hebben: doe wat. En dan zie ik toffe
wethouders en raadsleden, die zeggen: we gaan het zeggen
tegen Den Haag. En dan staan we hier in Den Haag en sta
ik tegenover een collega, die ik erg respecteer en die ik ook
ken als goed raadslid in Utrecht, en dan zit zij hier nu
gewoon toch — dat vind ik heel jammer, want ik had
gehoopt dat we aan dezelfde kant stonden — te zeggen: ik
vind het probleem niet erg genoeg. Want als je praat met
mensen, blijkt dat 10% een eenkamerhuishouden heeft.
Studenten zitten in slechte woningen en komen niet rond.
Diezelfde energierekening die wij met z'n allen betalen,
betalen zij ook. Ze hebben lage inkomens en ouders
ondersteunen het niet. Wat zegt D66? We houden een vinger
aan de pols. Dat vind ik echt heel jammer.

Tweede Kamer

Mevrouw Podt (D66):
Nu maakt mevrouw Maatoug een persiflage van wat ik
gezegd heb. Laten we even eerlijk zijn: 50% van de studenten woont thuis. Een heel groot deel van de studenten
woont in studentenhuizen. Ik heb zelf in een studentenhuis
gewoond met achttien mensen, waar wij inclusief huurden.
Als het zo zou gaan zoals mevrouw Maatoug voorstelt, dan
krijg je voor zo'n studentenhuis dus duizenden euro's. Ik
had dat wel leuk gevonden als student, maar dat lijkt me
niet de bedoeling. Dus laten we het geld besteden waar het
besteed moet worden. U hoort mij nogmaals zeggen: laten
we zorgen dat studenten die dat nodig hebben dat ook
krijgen. Daar kijk ik ook voor naar de minister. Die vraag
stel ik ook aan de minister. Maar wat ik problematisch vind
aan de manier waarop dit nu gedaan wordt, is dat ook naar
buiten het beeld wordt geschetst dat studenten niet geholpen zouden worden. Dan laten we ook het beeld achter dat
studenten maar niet bij de gemeente moeten aankloppen.
Dat vind ik kwalijk.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik vraag mij nou echt af waarom mevrouw Podt namens
D66 de Nederlandse studenten zo enorm laat stikken.
Mevrouw Podt zegt hier namelijk dat alle studenten die het
nodig hebben, geholpen moeten worden, maar komt met
niks. Ze komt met gewoon helemaal niks. Gemeenten geven
aan: we willen die studenten wel helpen, maar we hebben
daar de middelen niet voor. Nu wordt met grote woorden
gezegd "studenten die het nodig hebben, moeten geholpen
worden", maar vervolgens krijgen de gemeenten die dat
willen doen, niet de poen. Het zijn dus holle frasen.
De voorzitter:
En uw vraag?
De heer Van Baarle (DENK):
Twee. Waarom blijft D66 die uitzondering steunen? Waarom
blijft D66 steunen dat deze regering studenten uitzondert?
Waarom blijft het advies: geef die energietoeslag niet?
Waarom dupeert u studenten daarmee?
Mevrouw Podt (D66):
Wat nu gezegd wordt, klopt niet helemaal. Er zit in het
wetsvoorstel 54 miljoen euro voor uitvoering en voor de
bijzondere bijstand. Dat staat expliciet in het voorstel. Laten
we nou even met elkaar kijken hoe dit gaat. Ik vraag de
minister om de vinger aan de pols te houden, met name in
de steden met heel erg veel studenten. We zijn het allemaal
met elkaar eens dat we willen zorgen dat studenten die het
nodig hebben, gecompenseerd worden.
De voorzitter:
De heer Van Baarle … O, sorry.
Mevrouw Podt (D66):
En ik vind het dus wel belangrijk dat studenten een andere
categorie vormen, niet omdat ik studenten dit niet gun,
maar omdat ik vind dat we dit geld moeten besteden voor
de studenten die het echt nodig hebben. Zoals ik net al zei,
geldt dat niet voor alle studenten.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-14

De heer Van Baarle (DENK):
Maar nu worden studenten categoraal uitgesloten. Dat is
de praktijk. Mevrouw Podt geeft terecht aan dat er heel veel
studenten zijn die die energietoelage wél nodig hebben.
Maar wat is de praktijk? Er is een advies van de VNG dat
de regering overneemt: sluit studenten categoraal uit. Is
mevrouw Podt bereid om die categorale uitsluiting uit de
regels te slopen, uit het advies te slopen? Dat is één. Twee:
deelt mevrouw Podt de constatering dat het verwijzen van
studenten naar die bijzondere bijstand een beetje met een
kluitje in het riet sturen is? Aan die bijzondere bijstand zijn
in de praktijk veel hogere eisen verbonden dan aan die
energietoelage, waardoor studenten die het nodig hebben,
die bijstand heel vaak niet kunnen krijgen. Wat is de reactie
van mevrouw Podt daarop?

Mevrouw Podt (D66):
Nogmaals, ik ga goed naar alle voorstellen kijken. Ik heb er
zelf ook een paar. Ik denk dat het goed is om te benadrukken
dat ik denk dat het niet verstandig is om al aan de voorkant
te zeggen: gemeenten, hier heeft u een zak met geld en dan
zien we wel. Juist ook omdat er bij dit geld ook geld voor
die bijzondere bijstand zit. Laten we nou eerst eens kijken
of dat voldoende is. Laten we dat goed in de gaten houden
en dan van daaruit verdergaan.

Mevrouw Podt (D66):
Studenten worden categoraal uitgezonderd van de energietoeslag, maar ze worden niet uitgezonderd van de individuele bijzondere bijstand. Het is belangrijk — en laten we dat
vooral met elkaar blijven herhalen — dat studenten die in
de problemen komen, naar de gemeente gaan om dat te
vragen. Dat is denk ik heel belangrijk. Wat zou er gebeuren
op het moment dat we dat niet zouden doen en zouden
zeggen: we zonderen studenten niet meer categoraal uit?
Dan zouden alle studenten recht hebben op dit geld en dat
lijkt me niet de bedoeling. Ik hoor de heer Van Baarle zeggen
van niet, maar dat is wel zo. Dat is nu eenmaal hoe deze
regeling in elkaar zit. Dan is het dus kiezen of delen. Nogmaals, volgens mij moeten we ervoor zorgen dat het geld
terechtkomt waar het terecht moet komen en dan vindt u
mij aan uw zijde als u zegt: dat gaat naar die studenten die
het moeilijk hebben en wij moeten zorgen dat zij het hoofd
boven water kunnen houden.

De heer Van Kent (SP):
Jazeker. Ik veerde even op omdat ik mevrouw Podt hoorde
zeggen dat ze daar ook verschillende ideeën en voorstellen
voor heeft. Ik ben benieuwd wat die voorstellen zijn om het
voor die studenten op te lossen.

Mevrouw Kathmann (PvdA):
Ik sloeg net even aan op het woord "persiflage". Dat wil ik
D66 ook vragen, omdat er een persiflage van al onze
inbreng wordt gemaakt. Wij lezen ook stukken, wij horen
ook signalen en wij staan hier juist voor die 10% studenten.
Dit werd net letterlijk gezegd: 10%. Er wordt niet gezegd:
steun alle studenten en iedereen die het prima heeft. Het
gaat om 10% van de studenten die in de rats zit. Ik vond
het heel raar dat D66 aangaf dat de signalen dat gemeenten
daar geen geld voor hebben er helemaal niet zijn.
Gemeenten zeggen al jaren dat er geen geld is. Alle raadsleden in Nederland staan op de banken. Wethouders staan
op de banken. Ik weet niet op welke postduif dit kabinet
aan het wachten is voor deze signalen, maar ze zijn er alom.

De voorzitter:
Ik kijk even of er nieuwe vragen zijn, want anders ben ik
bang dat we te veel gaan herhalen. Heeft u een andere
vraag? Ja. De heer Van Kent, SP.

Mevrouw Podt (D66):
Ik wil zo van de minister horen hoe zij ernaar kijkt, maar ik
denk dat het heel belangrijk is dat we het heel zorgvuldig
monitoren en dat we met name goed gaan kijken naar steden met heel veel studenten. Ik wil dat de minister het
gesprek aangaat met die gemeenten zodat we heel goed
kunnen kijken of dit haalbaar blijft.
De heer Van Kent (SP):
Dit gebeurt nu al het hele debat. Als we een vraag stellen
in de trant van "wat gaan we nou doen?", volgen daarop
woorden als "monitoren", "vinger aan de pols" en "we gaan
kijken". Daar zijn mensen niet mee geholpen. Mensen hebben nu financiële nood. De studenten die ook graag in
aanmerking willen komen voor die toeslag — je zou het
ook kunnen zien als een algemene steun bij de sterk stijgende prijzen en niet per se gekoppeld aan de energierekening — en alle mensen die dit debat volgen, willen van D66
horen wat er nou voor hen gaat gebeuren. Die mensen
krijgen alleen maar te horen dat er wordt gekeken en dat
er wordt gemonitord. Er liggen nul voorstellen om de problemen van die mensen op te lossen.
Mevrouw Podt (D66):
Ik denk dat we toch een beetje in herhaling gaan vallen.

De voorzitter:
Uw vraag is?

De voorzitter:
Ja, we gaan een beetje herhalen.

Mevrouw Kathmann (PvdA):
Mijn vraag is al meerdere malen gesteld. Er is een groep
studenten die in de knel zit en er wordt gezegd dat de bijzonderebijstandspot die voor hen wordt gereserveerd, niet
toereikend is. Steunt D66 alle voorstellen om ervoor te
zorgen dat er in ieder geval vanuit Den Haag gegarandeerd
geld komt om die groep te helpen, linksom of rechtsom?

Mevrouw Podt (D66):
Dan zeg ik het nog een keer: de individuele bijzondere bijstand is er voor die studenten. Laten we dat alsjeblieft met
elkaar uitdragen. Als we hier nu de indruk wekken dat studenten nergens recht op hebben, gaan ze ook niet naar de
gemeente.

Tweede Kamer

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-15

De voorzitter:
Nogmaals, ik kijk nog even naar de leden of ze nieuwe
vragen hebben. Heeft u echt een vraag, meneer Van Kent,
of meer een opmerking? U heeft al ruimte gehad om heel
veel opmerkingen te maken, dus dan ga ik nu naar de
andere collega's.
De heer Van Kent (SP):
Ik stel al heel de tijd een vraag aan D66. Er staat hier een
Kamerlid van D66 bij het debat over de gigantische prijsstijgingen. Ik heb al een paar keer een poging gedaan om van
D66 te horen wat zij gaan doen voor de mensen die in grote
problemen zijn. Ik krijg geen antwoord.
De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Van Kent (SP):
Als die student aanklopt bij de gemeente en het moet uit
de bijzondere bijstand komen, vindt u dan dat de regering
moet garanderen dat de gemeenten dat geld krijgen om
die studenten te helpen?
Mevrouw Podt (D66):
Ik heb het gewoon al een paar keer gezegd.
De voorzitter:
Ik ben het met u eens. Laten we voorkomen dat we allemaal
dezelfde vragen gaan stellen. Dat is een beetje zonde. Ik
kijk nog even naar de collega's.
De heer Van Kent (SP):
Dat is uw rol, voorzitter.
De voorzitter:
Ik probeer herhaling te voorkomen. Dat is ook mijn rol.
De heer Van Kent (SP):
Ja, ik probeer een antwoord te krijgen op de vraag: wat
gaat D66 doen?
De voorzitter:
Maar mevrouw Podt gaat over haar eigen antwoorden. De
heer Léon de Jong, PVV.
De heer Léon de Jong (PVV):
Ik heb een procedurele vraag aan mevrouw Podt van D66.
We hebben een voorstel liggen over de energietoeslag.
Gaat mevrouw Podt van D66 vandaag, gezien de knelpunten
die de Kamer naar voren brengt als het gaat om studenten,
ouderen, hardwerkende mensen die het niet redden en
mensen rond het sociaal minimum, additioneel extra middelen toevoegen aan het voorstel dat door het kabinet naar
voren is gebracht?

Tweede Kamer

Mevrouw Podt (D66):
Nee. Zoals ik al heb aangegeven, praten we vandaag over
de €800 die nu naar de mensen toegaat. We praten volgende week en na de zomer nog verder over allerlei koopkrachtmaatregelen die er nog aankomen.
De heer Léon de Jong (PVV):
Dan hartelijk dank voor het antwoord. Het beeld was
namelijk de hele tijd anders. Het beeld was: er komen nog
voorstellen, ik heb vandaag voorstellen gedaan. Dat is
allemaal niet gebeurd. D66 zegt vandaag: we komen met
helemaal niets. Daarmee concludeer ik dat D66 vandaag
de urgentie helemaal niet ziet en dat ze dus liever 100 miljard wegsmijt naar klimaat en stikstof in plaats van de
mensen echt te helpen. U laat hen keihard in de steek.
Vandaag is er hulp nodig. U laat hen stikken en doet er niks
aan. Dat is een schande richting die groep mensen. Helaas.
Mevrouw Podt (D66):
Dat laat ik even aan de heer De Jong.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Het wetsvoorstel kent een bevoegdheid tot uitkering, maar
er is geen enkele verplichting. Je hebt geen enkel recht ten
opzichte van je gemeente. Als je gemeente het niet doet,
heb je niks. De gemeente Dronten zegt: je krijgt het als je
tot 110% hebt. In Smallingerland is het 115%. Rotterdam is
weer wat royaler, die zit op 140%. Echter, er is geen verplichting. D66 stuurt hier de studenten naar de gemeente en
zegt: vraag het maar aan. Als de gemeente dan zegt "we
betalen geen enkele cent", is mijn vraag: bij wie moeten die
studenten dan aankloppen op dat moment?
Mevrouw Podt (D66):
Volgens mij is een veilige conclusie dat gemeenten hier
verschillend mee omgaan. Ik kan mij voorstellen dat het
voor mensen soms frustrerend is, of je nou student bent
of iemand anders, als je in een andere gemeente meer of
iets anders krijgt. Ik ben raadslid geweest. Gemeenten
mogen hier zelf over beslissen. Dat is de beleidsvrijheid die
gemeenten hebben. Gemeenteraden zijn daar ook steeds
bij. Op het moment dat gemeenteraadsleden vinden dat
het in hun gemeente niet goed gaat, dan hoop ik dat zij daar
een punt van maken.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Als die gemeenteraden het geld of de middelen niet hebben,
dan kunnen ze tegen het dak gaan. Soms hebben gemeenteraden dat aan zichzelf te danken — ik wil even de groeten
doen aan iedereen in Almere — maar heel vaak zijn
gemeenten arm. Een aantal Groningse gemeenten in het
aardbevingsgebied komt niet verder dan 110%. Eemsdelta
komt niet hoger, dat zit er niet in. Daar kunnen ze niks aan
doen.
Maar ik zal de vraag iets anders stellen. Wij vroegen hier:
doe nou iets extra's voor studenten. Op het moment dat
de Teslasubsidie uitgeput is, krijgen wij elk jaar Kamervragen van D66. Dat is €3.350 voor iedereen die een elektrische
auto kan kopen. Hoe komt het dat er dan wel Kamervragen
komen en dat, als mensen hun boodschappen niet kunnen

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-16

halen, er hier een D66 staat dat denkt: het kan niet? Wat is
precies de keuze die gemaakt wordt? Er wordt gezegd: we
gaan wel 71 miljoen doen naar de Teslasubsidies dit jaar,
€2.000 voor elke tweedehands elektrische auto en €3.350
voor elke nieuwe elektrische auto, we gaan 1,8 miljard aan
de eigenaren van kolencentrales betalen. Dat kan altijd,
maar dit kan niet, terwijl we echt in de CPB-cijfers, maar
ook in de individuele mails die Kamerleden krijgen, zien
dat het piept en kraakt.
Mevrouw Podt (D66):
In de eerste plaats zit er, zoals gezegd, 54 miljoen in dit plan
voor de bijzondere bijstand, voor de uitvoering. Er zit ook
voor de wat armere gemeenten geld bij om wat te bewegen.
Zoals gezegd zullen we moeten kijken hoe dat zijn weg
vindt. Ik vind het lastig om te reageren op alle voorstellen
die de heer Omtzigt noemt. Ik heb volgens mij niet gezegd
dat het niet kan. Ik heb gezegd dat we het vandaag gaan
hebben over de energietoeslag van €800. Dat is nu even
snel geld, een beetje lelijk gezegd. Het is iets wat nu even
snel moest gebeuren. Daarnaast zijn er de komende tijd
nog allerlei gesprekken over wat we gaan doen met de
koopkracht. Daar bent u volgens mij ook onderdeel van.
Maar nogmaals, dat is volgens mij niet het debat van vandaag.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Het kabinet heeft op één punt gelijk: midden in een jaar de
koopkracht veranderen, is best lastig. Denk aan het veranderen van belasting: dat is eigenlijk ondoenlijk. De energietoeslag is een van de weinige middelen die kunnen. Dat
zegt het kabinet en ik snap dat er geen tien alternatieven
zijn. We zien echter een acute nood. Het CPB zegt: 1,2 miljoen huishoudens. Dat zijn mensen die, als ze alles afzeggen
wat ze kunnen afzeggen, dus elk dagje uit afzeggen, elk
abonnement opzeggen dat ze kunnen, nog steeds geld
tekortkomen en dus moeten gaan bezuinigen op eten of op
energie, maar waarschijnlijk op beide. Dan zou je toch
denken: gezien alle prioriteiten die we in Nederland hebben,
zou het helpen als de gemeenten wat ruimte hebben? Dat
hebben we ook gezegd na de val van het kabinet: er moet
een mogelijkheid zijn voor een hardheidsclausule, om
gemeenten wat armslag te geven voor mensen die echt
niet anders kunnen, doordat ze in een te dure huurwoning
zitten, doordat ze in een totaal niet-geïsoleerde huurwoning
zitten, doordat ze halverwege het jaar gescheiden zijn, noem
het maar op. Die gemeenten hebben het geld niet. Is D66
bereid om te kijken hoe die gemeentes ten minste op dat
punt wat extra armslag kunnen krijgen, zodat die gevallen,
waarvan we na de val van het kabinet zeiden dat we daarvoor maatwerk moesten kunnen leveren, dat geld ook krijgen?
Mevrouw Podt (D66):
Ik herken de acute nood die de heer Omtzigt schetst. Ik denk
ook dat het goed is dat we daar vandaag over praten. Hij
ziet de oplossing in ruimte bij de gemeenten. Ik wil niet
uitsluiten dat dat een goede optie zou zijn, maar hij geeft
zelf al aan dat het ingewikkeld is om dat halverwege het
jaar te doen. Ik denk dat het vooral ingewikkeld is om het
te laten landen bij de mensen die het hardst getroffen zijn.
Volgens mij willen we dat ook allemaal. Dat is de reden
waarom ik zeg: laten we dat doen in het debat van volgende

Tweede Kamer

week. Dan kunnen we namelijk een integrale afweging
maken.
De voorzitter:
Tot slot, de heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik ben er bang voor dat we volgende week gaan zeggen dat
deze wet dicht zit. Deze wet, zoals ik begon met mijn eerste
vraag, geeft een bevoegdheid tot uitkering en niet het recht
tot uitkering. Het is in dat opzicht heel anders dan kinderbijslag of AOW, want daar heeft men recht op als men aan de
voorwaarden voldoet. Van de energietoeslag kan de
gemeente bepalen of je er recht op hebt of niet. Bepaalde
gemeenten geven de uitkering wel aan daklozen en andere
niet, sommige willen studenten wat geven, andere niet. De
oplossing kan in twee richtingen liggen. Of je zegt tegen
de gemeenten dat zij een bepaalde categorie móeten geven
en dat er een categorie is waarvan ze het zelf mogen weten.
De tweede oplossing is dat we de gemeentes wat extra
financiële armslag geven, zodat ze wat extra geld beschikbaar hebben omdat wij dat niet per persoon kunnen doen.
Dan zeggen we: u krijgt deze pot bijzondere bijstand en u
betaalt het geld terug als u het niet uitgekeerd heeft aan
energietoeslagen. Elke gemeente kan dan aan 0,5% van de
huishoudens zo'n extra toeslag uitkeren en bepaalt zelf
welke mensen er recht op hebben of het het hardste nodig
hebben. Staat D66 open voor een van deze twee oplossingen? Of zegt D66: we laten de wet zoals die is en we gaan
gewoon door?
Mevrouw Podt (D66):
Dat is de makke van wat eerder ook al is gezegd, maar we
zijn de wet al aan het uitvoeren. Daar kun je van alles van
vinden, maar ik denk niet dat het heel erg handig is om
tussentijds nog te zeggen dat we het op een andere manier
gaan doen. Ik denk dat een aantal opties die de heer Omtzigt
heeft geschetst interessant zijn, maar ik denk dat het goed
is om het volgende week in zijn geheel te bekijken.
De voorzitter:
Dank u wel. U vervolgt uw betoog.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik kom met een nieuw punt. We zijn de wet aan het uitvoeren. De meeste gemeentes hebben de toeslag uitbetaald
aan mensen met een minimuminkomen, want dat weten
ze. Ze wachten echter met de overige aanvragen op de
Kamerbehandeling, zeker voor de speciale gevallen. Daarom
noemde ik die speciale gevallen ook bij de hardheidsclausule, omdat die uitvoerbaar is, zelfs op dit moment. Als ik
met terugwerkende kracht bedragen zou verlagen, zou het
totaal onuitvoerbaar zijn; daar ben ik het mee eens. Maar
het is uitvoerbaar. Wilt u daarover nadenken — voor mijn
part komt u er in tweede termijn op terug — zodat de
gemeenten armslag hebben om mensen die het echt niet
redden te kunnen helpen? Dan kan er een onderscheid
gemaakt worden. Dan kan een gemeente zeggen: heeft u
geluk en heeft u een energiecontract dat vaststaat, dan krijgt
u het niet, maar heeft u een energiecontract dat afloopt,
dan wel. Dat gaan wij hier niet bepalen.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-17

Mevrouw Podt (D66):
Als gezegd kijk ik graag naar alle voorstellen. Ik ben het niet
met de heer Omtzigt eens dat het zo makkelijk is om dit
halverwege nog te doen, want er zijn heel veel gemeenten
die dat al wel aan allerlei groepen hebben uitgekeerd, ook
de groepen die de heer Omtzigt net noemt. Mij lijkt het dus
problematisch, maar ik kijk er graag naar.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
Mevrouw Podt (D66):
Goed. Nog een klein stukje. Voorzitter. Deze energietoeslag
is op dit moment een grote steun in de rug voor veel huishoudens. Maar het is geen permanente oplossing voor hun
problemen. De energiecrisis is niet meteen weer voorbij.
Veel huishoudens met een laag inkomen wonen in een
slecht geïsoleerd huis. We moeten daarom blijven werken
aan langetermijnoplossingen voor deze huishoudens, door
investeringen in duurzaamheid.
Nu we de doelgroep goed in beeld krijgen: wat wordt er
gedaan om hoge rekeningen in de toekomst te voorkomen?
Bereiken de instrumenten die nu worden ingezet voor verduurzaming — ik denk bijvoorbeeld aan subsidies — ook
echt deze groep? Ook hier vraag ik: worden ook studenten
hierin meegenomen? Is dit nu niet het moment om met
studentenhuisvesters te spreken over verduurzaming van
studentenhuizen? Het zijn vaak oude woningen met enkel
glas en een oude cv. Studenten kunnen die investering
onmogelijk zelf doen.
Voorzitter. We zeggen het de laatste tijd vaker wel tegen
elkaar: we moeten meer aandacht besteden aan de uitvoering. Ook deze regeling valt of staat met een goede uitvoering. We kijken daarvoor vaak naar de gemeenten. Het is
dan ook goed dat er extra geld beschikbaar is gemaakt voor
een goede uitvoering van de regeling. Hopelijk draagt dat
eraan bij dat het geld de mensen die er recht op hebben
snel bereikt. Ik herhaal het nog maar eens: het geld moet
op.
Iedereen die er recht op heeft, moet de weg naar de
gemeente weten te vinden. Dat vraagt om een proactieve
aanpak van gemeenten, in samenwerking met het Rijk en
alle partners op het vlak van armoedebestrijding. Ik ontvang
dan ook graag in Q3 nogmaals een voortgangsrapportage
van de minister over de uitkering van de energietoeslag,
met cijfers over hoeveel huishoudens zijn bereikt en in
hoeverre er een beroep is gedaan op de individuele bijzondere bijstand.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Ceder,
ChristenUnie.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank u wel. Voorzitter. De inflatie is het afgelopen jaar
gestegen naar ongekende hoogte, met name veroorzaakt
door de gestegen energieprijzen. Het demissionaire kabinet
kondigde in december aan om een eenmalige energietoe-

Tweede Kamer

slag voor huishoudens met een laag inkomen mogelijk te
maken. Een snelle uitvoering was daarbij geboden. Ik ben
dan ook blij dat het kabinet geleverd heeft. €800 is voor
mensen met een smalle beurs een betekenisvol bedrag.
Het is niet makkelijk om in uitzonderlijke tijden concrete
oplossingen te zoeken waar ook de lagere overheden bij
betrokken zijn en om een regeling te maken die ook uitvoerbaar is. Toch is het met deze regeling gelukt. Mijn complimenten daarvoor.
Uiteindelijk behandelen wij dit wetsvoorstel vandaag terwijl
de energietoeslag al geruime tijd geleden is uitgekeerd aan
veel burgers. Aan velen nog niet, maar de regeling zal gaan
lopen. Dit verdient met het oog op de democratische controle niet de schoonheidsprijs. Alles overwegend en gelet
op de snelheid die geboden was, vind ik echter dat het
kabinet een juiste keuze heeft gemaakt, gezien het belang
en gezien het feit dat ervoor gezorgd moest worden dat het
geld snel bij de juiste mensen kwam.
Het is al eerder aangegeven, maar ik zal het nogmaals
zeggen: volledige compensatie kan de overheid niet realiseren. De energie die wij importeren, wordt duurder. Dat
betekent dat we als ChristenUnie zo veel mogelijk moeten
voorkomen dat mensen met een laag inkomen, specifiek
die groep, door het ijs zakken. De vraag is wel of de huidige
regeling juist die groep helpt. Snelheid was geboden en
daardoor moet je soms ook keuzes maken die minder
gedifferentieerd zijn, maar we maken ons er wel zorgen
over of het geld terecht is gekomen bij de mensen die dat
ook nodig hadden. Ook de ChristenUnie verwacht van
andere partijen dan de overheid hierin een rol. De overheid
heeft een rol, maar we kijken ook naar woningcorporaties
als het gaat om isoleren, ook richting komende winter, en
naar werkgevers en maatschappelijke organisaties. Zij
hebben alle een verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen
dat we hier gezamenlijk doorheen komen.
De heer Léon de Jong (PVV):
De ChristenUnie heeft armoedebestrijding altijd hoog op
de agenda staan. Zij komen daar bij de campagnes tijdens
de verkiezingen altijd mee naar voren. Er is nu zelfs een
minister voor Armoedebestrijding. Is de ChristenUniefractie
van mening dat die €800 genoeg is om armoede te bestrijden?
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik denk dat het antwoord nee is. Maar €900, €1.000, €1.100
of €1.200 incidenteel zal ook niet genoeg zijn. Ik ben het
misschien met de PVV eens dat het belangrijk is om mensen
te helpen, maar misschien zijn we het erover oneens dat
we dat alleen van de overheid kunnen verwachten. De
overheid moest wat doen en dat hebben wij ook gedaan.
Het kabinet heeft 6 miljard — ik herhaal: 6 miljard — uitgetrokken om de lasten te verlichten. Die lasten moeten we
op een gegeven moment weer terugbetalen. Die moeten
we gaan doorbelasten aan de samenleving. Wij doen wat
wij kunnen. Ik denk dat dat ook belangrijk is. Ik heb net
aangegeven, en dat herhaal ik, dat wat ons betreft de
grootste steun echt terechtkomt bij de meest kwetsbaarste
groepen. Ik vraag me wel af of we met deze regeling, maar
ook met regelingen die er misschien in de toekomst komen,
specifiek die groepen bereiken. Daar heb ik wel zorgen over.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-18

De heer Léon de Jong (PVV):
Het antwoord is natuurlijk nee. Dat zegt niet alleen de politiek, maar dat zeggen ook allerlei belangenorganisaties.
Het is gewoon te weinig. De ChristenUnie zegt dat €1.000
of €1.200 ook niet genoeg is, maar het is altijd nog meer
dan €800. Mijn punt zit 'm in het volgende. De ChristenUnie
zegt: er is 6 miljard euro uitgegeven en dat moet in de
komende generaties wel een keer terugkomen. Maar u
vergeet dat er 100 miljard euro is vrijgemaakt voor klimaat
en stikstof. Dat heeft u vorig jaar gedaan. Toen zaten de
mensen al heel erg in de penarie, maar nu hebben ze echt
met een gigantische crisis te maken. Waarom kiest de
ChristenUnie er dan niet voor om het verhaal rond de stikstof te laten gaan en daar veel meer geld van te pakken om
ervoor te zorgen dat de kwetsbaren het krijgen? Maar dat
is het niet alleen. Ik vind het ook een beetje vervelend aan
deze discussie dat er elke keer wordt gezegd: de meest
kwetsbaren. Alsof mensen die werken, die een gezin hebben, die alle eindjes aan elkaar moeten knopen aan het
einde van de maand en die niet meer kunnen doen wat ze
altijd hebben gedaan, niet kwetsbaar zouden zijn. Met
andere woorden: waarom kiest de ChristenUnie er niet voor
om gewoon dat hele stikstofbudget te besteden aan onze
eigen mensen?

die 100 miljard euro bij onze boeren terechtkomt, zodat ze
allemaal hun bedrijven kunnen behouden, om daarmee
zogenaamd te onderbouwen dat de mensen die vandaag
hun energierekening niet kunnen betalen, niet kunnen
worden gecompenseerd, is een grove leugen. Ik hoop dan
ook dat de ChristenUnie dat terugneemt.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Het gaat mij aan het hart wat er de afgelopen maanden is
gebeurd. Ik heb ook vele verhalen van mensen gehoord dat
de kosten en lasten zwaarder zijn geworden. Maar het
kabinet heeft stappen gezet. De accijnzen zijn verlaagd,
evenals de btw op energie, en eerst was het €200 en daarna
is het €800 geworden. Ik denk dat we ook naar de toekomst
moeten kijken. Als dit zo aanhoudt, wat betekent dat dan?
Ik verwacht dan ook wat van de overheid, als ik eerlijk mag
zijn.

De heer Léon de Jong (PVV):
Waarom doet de ChristenUnie dat? Want u laat daarmee
echt miljoenen mensen kei- en keihard in de steek.

Wat de PVV aangeeft, vind ik niet eerlijk. U zegt: haal dat
geld uit het stikstoffonds. De afgelopen weken en dagen
hebben we een enorm debat gehad, juist vanwege de zorgen die de PVV volgens mij ook gedeeld heeft. Kunnen
boeren nog een toekomst hebben? Kunnen we nog zorgen
voor een transitie op eerlijke wijze? Daar is geld voor gereserveerd. Ik vind het dan niet eerlijk dat u zegt: haal het geld
daaruit. Daarmee wentelt u keuzes af op andere situaties
waarmee we als overheid ook te maken hebben. Ik ben het
met u eens dat wij mensen moeten helpen. U zegt: eenieder
is kwetsbaar. Ja en nee. Ja, eenieder voelt het, maar wat
de ChristenUnie betreft moeten we echt kijken naar de
mensen die nu door het ijs dreigen te zakken. Wat ons
betreft zijn dat de mensen die het financieel minder hebben,
maar vooral ook de mensen die in een slecht geïsoleerde
woning wonen. Die mensen voelen het het hardst en daar
willen we ons op richten.

De heer Léon de Jong (PVV):
Nou ja, da's toch één pot nat.

De voorzitter:
Dank u wel. Tot slot, de heer Léon de Jong.
De heer Léon de Jong (PVV):
Het is echt enorm vals om nu de situatie van de boeren te
misbruiken om daarmee te onderbouwen waarom we
mensen die een gigantische koopkrachtachteruitgang hebben gezien en die hun energierekening niet meer kunnen
betalen, niet voldoende gaan compenseren. Net doen alsof

Tweede Kamer

Dan mijn laatste vraag. De ChristenUnie kiest vandaag
gewoon voor stikstof en klimaat, voor die 100 miljard euro
en weigert de mensen te compenseren die nu kopje-onder
gaan, die nu hun huur niet kunnen betalen, die nu hun
energierekening niet kunnen betalen, die nu hun boodschappen niet kunnen betalen, die nu niet op een normale manier
kunnen tanken. Daarmee laat u die mensen keihard in de
steek. Ik concludeer dus dat klimaat en stikstof belangrijker
zijn dan het welzijn van mensen. Dat is iets om je kapot
voor te schamen.
Maar waarom doet D66 dat? Het gaat ook voor een groot
deel over de eigen achterban.
De voorzitter:
De ChristenUnie.

Wat zei ik dan?
De voorzitter:
U zei "D66".

De voorzitter:
Het was wel dezelfde vraag, trouwens.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik heb zojuist gezegd dat het kabinet in vrij korte tijd op
verschillende manieren 6 miljard heeft uitgetrokken voor
lastenverlichting. De energietoeslag was eerst €200. We
hebben daarover een maatschappelijk en politiek debat
gevoerd en toen is het €800 geworden. Ik heb u aangegeven
dat ik mij ook zorgen maak naar de toekomst. Het CBS geeft
aan dat er mogelijk 1,2 miljoen mensen door het ijs gaan
zakken. Ik vind dat er een taak voor de overheid ligt om daar
goed naar te kijken. Ik heb u ook aangegeven dat ik dat niet
alleen van de overheid verwacht. Want de groep die nu het
hardst wordt geraakt, bestaat uit mensen die financieel
kwetsbaar zijn, maar die ook in slecht geïsoleerde woningen
leven. Dus de oplossing zit ook in woningisolatie. En
mevrouw Podt zei zojuist al dat je bijvoorbeeld kunt kijken
of je juist iets kunt doen voor studenten, want de winter
komt er weer aan.
Ik ben het dus met u eens dat wij moeten helpen. Ik denk
echter wel dat u de nadruk alleen bij de overheid legt en
volgens mij klopt dat niet. Of tenminste: we zijn het daar-

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-19

over oneens met elkaar. Maar ik sta ervoor dat we echt
moeten doen wat we kunnen voor die kwetsbaren.
Mevrouw Kathmann (PvdA):
Ik heb een vraag aan de ChristenUnie. Ik hoor u steeds in
de herhaling zeggen dat er alleen gekeken wordt naar de
overheid en dat de ChristenUnie het niet eens is met de
dekking die de heer De Jong voorstelt. Nou, laten we dan
een andere dekking doen. Dan gaan we het betalen via al
die bedrijven die heel grote winsten maken, bijvoorbeeld
juist doordat de prijzen van de boodschappen zo hoog zijn.
Dan gaan we het daar vandaan halen. Er is hier werkelijk
waar niemand die alleen maar naar de overheid kijkt. Neem
de coronacrisis. Toen konden we álles laten uitrukken, toen
was een bedrag van 4 miljard helemaal niks. En ik kan u
vertellen dat deze crisis even erg is. Maar we gaan nu niet
hetzelfde doen voor de mensen, weer de mensen die altijd
onderaan de ladder staan. Nee, nu gaan we eerst zitten
bakkeleien, gaan we zussen, zessen en zevenen, terwijl we
het ook bij de winstbelasting vandaan kunnen halen. En
dan gaan we nu alles uit de kast trekken, net zoals we
terecht deden bij de coronamaatregelen, om ervoor te zorgen dat die mensen niet door het ijs zakken. Want zowel
D66 als de ChristenUnie staat hier een verhaal te houden
dat we gaan wachten. "Oh, we wachten even hoeveel
mensen er dadelijk door het ijs zakken en dan gaan we
daarna teams laten uitrukken om ze uit dat ijskoude water
te trekken." Maar vergeleken met de maatschappelijke
kosten daarvan, is die 4 miljard een schijntje.
Mijn vraag aan de ChristenUnie is: doe mee, regeren is
vooruitzien, laten we nu alvast die mensen op het droge
trekken en niet wachten tot ze dadelijk in dat ijskoude water
liggen. Is de ChristenUnie dus bereid om mee te doen met
al die voorstellen die vandaag hier voorliggen?
De heer Ceder (ChristenUnie):
De PvdA en de ChristenUnie zijn het er volgens mij over
eens om op te komen voor de meest kwetsbaren en delen
ook de urgentie op dit punt. U haalde net de coronacrisis
aan en zei dat het toen wel mogelijk was om veel geld uit
te geven. Dat is ook gebeurd. Maar we hebben daarmee
ook banen behouden voor mensen, zodat zij nu de rekening
kunnen betalen. Dus dat is een valse tegenstelling.
U maakte ook het punt dat we nú iets moeten doen. Ik heb
aan het begin van mijn betoog aangegeven dat dit een
regeling is die al loopt en dat ik kritisch ben over de vraag
of we de mensen hebben bereikt waarvan ik wil dat het
geld ernaartoe gaat. Volgens mij delen wij op dit punt
dezelfde visie. Maar ik ben er kritisch op. Het is een generieke maatregel. Het moest met snelheid, dat snap ik, en ik
denk ook dat dat de juiste afweging is geweest. Maar we
moeten ook kijken naar de toekomst. Als de situatie aanhoudt richting winter volgend jaar, denk ik dat de overheid
wel degelijk wat moet doen. Maar ik denk niet dat we dan
hetzelfde moeten gaan doen als wat u hier voorstelt.
De voorzitter:
Via de voorzitter, graag.

Tweede Kamer

De heer Ceder (ChristenUnie):
Sorry, voorzitter. Ik snap de urgentie. Volgens mij is volgende week het vervolg van het Voorjaarsnotadebat. Er is
ook een augustusbesluitvorming. We weten niet wat de
toekomst brengt. Maar ik vind ook: laten we dit goed doen.
Ik houd dus vast aan mijn complimenten richting het kabinet, maar ik heb ook een kritiekpunt. Bereiken we de mensen die een groot deel van deze Kamer ook echt wil bereiken? En hoe kunnen we dat richting de toekomst beter
doen? Dus in antwoord op uw vraag: ik denk dat snelheid
belangrijk is, maar het is mij ook veel waard om nu ook
echt te kijken wat er speelt.
De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Ja, voorzitter, ik ga door. Zoals de minister zelf in haar brief
van 23 juni al aangeeft, zijn er vrij grote verschillen in de
uitvoering door gemeenten; dat is ook al een aantal keer
aangegeven in dit debat. Deze verschillen zijn wel afgenomen sinds het kabinet de gemeenten de middelen
beschikbaar heeft gesteld en de VNG een richtlijn heeft
opgesteld. De keuze voor de gemeenten was gezien hun
bestaande verantwoordelijkheid met betrekking tot het
armoedebeleid en de Participatiewet voor de hand liggend,
gelet op de benodigde snelheid. Echter, in hoeverre is het
wenselijk dat de uitvoering door gemeenten zó verschilt bij
zo'n breed en landelijk gecommuniceerde regeling? Ik snap
het spanningsveld. Ik snap ook dat je de gemeenten de
ruimte wil geven om juist wat extra's te doen, maar ik ben
benieuwd hoe de minister naar dit spanningsveld kijkt, ook
met het oog op de toekomst.
Voorzitter. Ook zijn er grote verschillen in de snelheid van
de uitvoering en in het tempo van de afhandeling van de
aanvragen. Hebben alle gemeenten de "gemakkelijke" groep
gerechtigden al bereikt? Kunt u een beeld schetsen van wat
er tot nu toe al bereikt is? Daarbij maakt mijn fractie zich
zorgen over niet-gebruik. Mensen die geen uitkering ontvangen, maar wel voldoen aan de inkomensgrens, moeten
zelf een aanvraag indienen. Echter, hoe zorgen we ervoor
dat deze mensen ook echt een aanvraag indienen? Is er
zicht op niet-gebruik? En wat kunnen we landelijk doen om
gemeenten daarbij te ondersteunen?
Voorzitter. Dan een specifieke vraag over de Wsnp, over
mensen die in de schuldsanering zitten en volgend jaar
mogelijk een terugbetaling voor de kiezen krijgen. Dat kan
gezien worden als een nieuwe schuld en bij een Wsnp-traject kan dat fataal zijn. Dan kan je dus uit het traject gezet
worden. Heeft de minister daar zicht op? Volgens mij dient
er contact te zijn met de rechters-commissarissen van
Recofa. Is daar al wat voor bedacht? Want dit is nou juist
een kwetsbare groep waarvan ik denk: laten we ervoor
zorgen dat de gevolgen waar we nu met z'n allen in zitten
daar niet extra hard doorslaan.
Voorzitter. Ik kom bij de augustusbesluitvorming. De hoge
energiekosten en de hoge inflatie houden voorlopig aan.
De energietoeslag is voor veel huishoudens niet genoeg.
Ziet de minister dat ook? Welke ruimte is er? En hoe krijgen
we als overheid een mogelijke toekomstige regeling snel,
gericht en uniform uitgevoerd, waarbij oog is voor niet-

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-20

gebruik en met de lessen van dit wetsvoorstel in het achterhoofd?

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Ceder. Dan geef ik het woord aan de
heer Omtzigt.

niveau, blijkt dat wanneer de energierekening een klein
beetje omhooggaat, er 1,2 miljoen huishoudens in de problemen zitten. Als je voor jezelf niet vaststelt wie er een
probleem hebben en wat het minimum is, dan krijg je een
discussie zoals je die hier vandaag hebt. We weten eigenlijk
niet wie we moeten helpen. We weten tegelijkertijd dat de
problemen enorm zijn. Daarvoor hoef je maar naar een
school, een voetbalveld, een voedselbank of wat dan ook
in dit land te gaan. Er is een knettergroot armoedeprobleem.

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u wel, voorzitter. Vandaag hebben we een bijzondere
wetsbehandeling. Wanneer je een nieuwe socialezekerheidswet introduceert, zou je eigenlijk eerst moeten kijken welk
probleem er is en in welke behoefte je voorziet. Daarna zou
je moeten kijken wie het geld krijgt, hoeveel geld die persoon krijgt en of er hardheidsclausules of iets dergelijks
nodig zijn.

Mijn vraag aan de regering is dan ook: op basis waarvan
definieert ze nu wie deze uitkering nodig heeft? Dat mag
allemaal heel theoretisch lijken, maar de AOW is zo populair
in dit land omdat iedereen weet dat je er recht op hebt als
je 66 jaar en 7 maanden wordt dit jaar, en omdat iedereen
precies het bedrag weet en weet dat dat gelijk is voor
iedereen. Hier is het niet meer gelijk. Hier gaan we terug
naar de jaren vijftig, toen het per gemeente verschillend
was. Dat is best pijnlijk. Dus ik vraag de regering hoe ze
ervoor kan zorgen dat dit wetsvoorstel in lijn komt met de
Grondwet zelf.

Voorzitter. Ik heb geen tijd meer, dus ik laat het hierbij.

Laten we beginnen bij de probleemstelling. Die zie ik niet
helder gedefinieerd. Dat is geen flauwe vraag. Want als je
niet in beeld hebt hoeveel huishoudens je wilt helpen, begin
je met €200. Vervolgens is er de inval van Rusland in Oekraïne — dat weet je als kabinet natuurlijk ook niet — en zie
je de prijzen van energie nog harder omhooggaan. Daarom
maak je er in maart €800 van. Maar nergens zie ik een
onderbouwing waarom een bepaalde groep gekozen wordt.
Dan is de vraag: wie krijgt het? Toen ik hier Kamerlid werd,
heb ik de eed op de Grondwet afgelegd, voorzitter. U heeft
volgens mij zelf ook de gelofte afgelegd. Artikel 1 van de
Grondwet zegt: "Allen die zich in Nederland bevinden,
worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie
wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid,
ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan."
Toch maakt dit wetsvoorstel direct inbreuk op artikel 1 van
de Grondwet, en niet marginaal. Waar in de ene gemeente
110% van het sociaal minimum en €1 daarboven voldoende
is om deze toeslag van €800 niet te krijgen — ik noemde
het voorbeeld van Dronten — kun je in de andere gemeente
deze toeslag krijgen tot 140% van het sociaal minimum.
Dat is vele honderden euro's verschil aan netto-inkomen
per maand. Dat maakt voor deze groepen natuurlijk een
enorm groot verschil. De gerechtvaardigde grondslag
daaronder heb ik in het wetsvoorstel niet kunnen vinden.
Ik verzoek de regering dan ook mee te delen waarom zij dit
wetsvoorstel in overeenstemming acht met artikel 1 van
de Grondwet.
Artikel 20 van de Grondwet zegt: "De bestaanszekerheid
der bevolking en spreiding van welvaart zijn voorwerp van
zorg der overheid." Dit raakt rechtstreeks aan de bestaanszekerheid. Maar het artikel is explicieter en zegt: "Nederlanders hier te lande, die niet in het bestaan kunnen voorzien,
hebben een bij de wet te regelen recht op bijstand van
overheidswege." We hebben het hier over de bijstandswet,
die nu de Participatiewet heet. Er is niet gepoogd te definiëren wie er in Nederland niet in zijn bestaan kan voorzien.
Hier wreekt zich heel naar dat wij jarenlang de definitie van
armoede niet helder gemaakt hebben. Het CPB is in zijn
eigen val gelopen. Het CPB beweert in een notitie van
ongeveer een jaar geleden dat er 519.000 huishoudens zijn
die onder de lage-inkomensgrens, en dus in armoede, leven.
Maar wanneer ze micro-onderzoek gaan doen op huishoud-

Tweede Kamer

Voorzitter. Dan de definiëring van wie het krijgt. Als je naar
de definitie kijkt van wie het krijgt, dan blijkt dat gemeentes
zelf de peildatum mogen vaststellen. Dat gaat gewoon
problemen opleveren. Als je verhuist van de ene gemeente
naar een andere gemeente, kun je er misschien twee keer
recht op hebben, of nul keer; het ligt er maar even aan hoe
die gemeentes de peildatum hebben vastgesteld. Er zit geen
hardheidsclausule in en laat dat nou net datgene zijn
waarvan de regering zei, na de val van het kabinet: als het
echt niet billijk uitpakt, dan moet er ergens beleidsvrijheid
zijn. Wat de energierekening betreft weten we dat ook een
aantal mensen met een laag inkomen niet een enorm
gestegen energierekening hebben, ofwel omdat ze het geluk
hebben dat ze een woningbouwcorporatie hebben die wel
een goed geïsoleerde huurwoning heeft, of omdat ze misschien wel het geluk hebben dat ze een energiecontract
voor drie jaar afgesloten hebben. En we weten van mensen
die precies van het omgekeerde last hebben. Wat die
tweede groep betreft: als je energierekening met €150 per
maand stijgt, dan ga je helemaal nat in dit geval. Als jij een
woning bij Vestia huurt die niet geïsoleerd is en niet
onderhouden is, dan ben je het haasje. Kom je ervoor in
aanmerking of niet? Daarom zou er dus een hardheidsclausule zijn. En let wel, bij de meeste regelingen hebben we
een afbouwtraject. Als je meer verdient, krijg je wat minder
zorgtoeslag, maar dat gaat er een voor een af. Ook bij de
huurtoeslag gaat dat in stapjes van ongeveer €100 per jaar.
Maar hier is de grens snoeihard: €800 of niet. Als je €1 te
veel krijgt, krijg je die €800 toeslag niet. Zelfs de hoogste
rechters van het land hebben gezegd dat er dan via de
algemene beginselen van behoorlijk bestuur een regeling
moet zijn dat de mensen die er net buiten vallen, de toeslag
kunnen krijgen. Hoe gaat de regering dat operationeel
maken?
De voorzitter:
Voordat u verdergaat, is er een interruptie van de heer
Ceder, ChristenUnie.
De heer Ceder (ChristenUnie):
In mijn bijdrage heb ik het gehad over de generieke regeling, juist omdat ik ook worstel met hoe je die groep kan
bereiken. Ik ben door een aantal dingen gekropen, ook wat

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-21

er uitvoeringstechnisch zou kunnen. Je zou kunnen kijken
of je die groep bijvoorbeeld via Toeslagen te pakken krijgt
of via de Participatiewet. Dat kan op heel veel verschillende
manieren. Ik hoor de heer Omtzigt zeggen: hou de grens
aan zoals die is, maar kijk of je een hardheidsclausule kan
toepassen als iemand er een paar euro's buiten valt. Is dat
volgens u de oplossing? Want volgens mij heb je dan alsnog
een generieke maatregel. Of heeft u een ander voorstel? Ik
zit met dezelfde worsteling, maar wat u nu voorstelt, leidt
nog niet tot de oplossing waarvan ik denk: ja, dat hebben
we nu nodig.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Er zijn een paar dingen. Ten eerste voorziet de wet niet in
het recht maar in de bevoegdheid van de gemeente om
een toeslag uit te keren. Dat betekent dat je in ieder geval
zou moeten uniformeren dat elke gemeente ten minste
120% van het sociaal minimum als ijkpunt moet nemen.
De gemeenten die we eerder noemden, moeten dan dus
omhoog naar 120%. En je maakt er ergens een recht van;
zo hard hebben die mensen het nodig. Ten tweede zou mijn
voorstel als volgt geweest zijn. Bij €200 snapte ik dat je van
€200 naar €0 ging en dat je daar geen tussenstapje in had.
Maar op het moment dat de regering van €200 naar €800
ging, had de regering feitelijk een tweede staffel moeten
maken. De PvdA stelde €500 voor, maar ik zou me ook €400
kunnen voorstellen. Ik bedoel dat je tegen iedereen die
tussen 120% en ongeveer modaal zit, want er zit een hele
grote groep huishoudens in de problemen, zegt: voor jullie
hebben we een toeslag van €400. Het is niet zo dat die €400
de totale energiekosten dekken, maar bij die groep mag je
iets meer draagkracht verwachten dan bij de groep die
helemaal op het minimum zijn. Dat zou mijn voorkeur
geweest zijn. Die had ik graag besproken. Ik snap dat ze
eerder moesten beginnen. Maar ja, we hebben dit in
december afgekondigd zien worden en pas in juni hebben
we daar een plenair debat over. Dat vind ik eigenlijk rijkelijk
laat.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank aan de heer Omtzigt voor wat hij aangeeft. Het raakt
alleen nog niet de kern van wat ik als probleem, als uitvoeringsprobleem, zie. De mensen die wij of in ieder geval ik
en volgens mij de heer Omtzigt ook het meest zouden willen
helpen, zijn volgens mij degenen die financieel kwetsbaar
zijn. Daar voorziet uw voorstel voor een deel in. Maar je
moet ook de mensen helpen die eigenlijk hogere energiekosten hebben. Want je hebt mensen die een vast energiecontract hebben. Daar vinden we elkaar. Bent u van mening
dat uw voorstel daar nog niet in voorziet? Ik vraag dit puur
omdat ik gewoon echt zoekende ben naar hoe je hier in de
toekomst uitvoeringstechnisch over zou kunnen denken.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik hoop dat de toekomst vrijdag is, want dan is het kabinet
bezig met de voorjaarsbesluitvorming. Ik denk dat deze wet
de meest geschikte wet is om nog iets te doen. Ik zou dan
twee richtingen aan de regering kunnen aanbevelen. De
eerste is: maak er een recht op vanaf 120% en hak ook een
knoop door over studenten. Dat kan gewoon door te zeggen
dat je elke student €200 betaalt via DUO, want studenten
zitten vaak in een gemeenschappelijk huishouden. Maar je
moet ergens een klap op geven; ik zeg maar gewoon hoe

Tweede Kamer

het is. De tweede optie heeft niet helemaal mijn voorkeur.
Dat is om tegen gemeentes te zeggen: wees royaal, want
we stellen 200 tot 300 miljoen extra beschikbaar voor
mensen die er net buiten vallen. Dat betekent dat elke
gemeente ongeveer 1% van haar huishoudens die toeslag
kan geven. Dat is uitvoeringstechnisch een beetje lastig.
Maar dan zeg je als gemeente: u moet ergens kunnen aantonen dat uw energierekening fors hoger is, bijvoorbeeld
dat u een flexibel contract heeft en geen hyperzuinige
woning. Van alle richtingen die ik zou kunnen bedenken,
zijn dat de twee richtingen die volgens mij nog het meest
open zijn om de moeilijke gevallen te helpen.
De voorzitter:
Dank u wel. U vervolgt uw betoog.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Maar let op, wij zitten echt in de grootste koopkrachtcrisis
— ik heb het een bestaanszekerheidscrisis genoemd —
sinds 1945, denk ik.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Dank aan de heer Omtzigt voor zijn bijdrage.
De voorzitter:
Hij is nog niet klaar.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Dat weet ik, maar tot zover.
De voorzitter:
Ik weet de tijd namelijk.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Het is wetgeving en daar kunnen we met z'n allen zo lang
over doen als we willen. Dat is ook belangrijk in dit huis. Ik
wil even terug. Ik wil een vraag stellen over het begin. Ik
was mee aan het pennen en toen daalde het even in. Ik
moest denken aan november. Toen stonden we hier tijdens
de begrotingsbehandeling SZW en zeiden we met meerdere
collega's: dit zijn historische cijfers, we weten niet wat er
aankomt, dus hoe staat het nou eigenlijk? Zelfs het imperfecte instrument, de koopkrachtinzichten, hadden we niet
voor het aankomende jaar. En ik vind dat geen perfect
instrument. Er komt nog een vraag aan de heer Omtzigt,
via u, voorzitter. Mijn vraag is eigenlijk heel simpel. Alle
scholieren die net eindexamen hebben gedaan, zouden die
vraag moeten kunnen stellen: wat is eigenlijk het probleem
dat je probeert op te lossen? We zijn meer dan een jaar
verder, maar we hebben het eigenlijk niet eens in beeld.
De heer Stoffer vroeg hier ook al naar. Ik merkte dat ik dat
eigenlijk heel gênant vond en vind. Hoe kan dat? Ik dacht:
ik blijf niet op mijn stoel zitten, maar ik stel die vraag, even
via u, voorzitter.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ten eerste had ik in oktober — en ik heb dit niet voorzien,
dus het was niet omdat ik alles voorzag — een motie inge-

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-22

diend die vroeg: kom met een commissie bestaanszekerheid
en laat zien wat het minimum is dat mensen nodig hebben.
Dan moet je rekening houden met drie dingen. Hoeveel
geld verdient een huishouden? Zijn de voorzieningen die
ze moeten betalen ook beschikbaar voor dat geld? Als je
een sociale huurwoning hebt, ben je spekkoper als je iets
boven het minimuminkomen hebt. Maar als je dat niet hebt,
ga je nat. Hetzelfde geldt overigens ook voor een reiskostenvergoeding. Juist mensen met een laag inkomen, hebben
die vaak niet, terwijl mensen met een hoger inkomen de
Teslasubsidie krijgen, waar ik zo nog een keer over begin.
Je moet wel kijken voor wie je het aan het doen bent. En
als je die inzage hebt, kun je daarmee ook je hele systeem
van sociale zekerheid een stukje gaan herijken. Als je er dan
achter komt dat er een heleboel mensen zijn die veel te
duur wonen, dan kun je dat tot een prioriteit van je beleid
maken. Nu zijn wij verbaasd als wij het CPB hier een studie
naar laten doen. Dan zitten we allemaal met rooie oortjes:
wow, het gaat om 1,2 miljoen huishoudens. Dat zijn 1,2
miljoen huishoudens die elke maand interen, terwijl ze alle
leuke dingen al hebben moeten opzeggen. Ik zag een aantal
collega's toen echt zeer verbaasd kijken. Ik raad de Kamerleden hier aan: kom uit uw bubbel, uit uw grachtengordel,
en ga naar Rotterdam-Zuid of naar Nieuw-West in Amsterdam of naar Enschede-Zuid.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Ik kom op al die plekken in het land. Ik gebruik de heer
Omtzigt en z'n betoog om deze vraag te stellen, maar het
stukje dat ik zo gênant vind, is dat we in november al die
vraag stelden, bij de begrotingsbehandeling SZW en bij de
derde termijn van de Najaarsnota. In maart stelden we die
vraag bij het koopkrachtdebat opnieuw. Nu stellen we die
vraag weer. Ik constateer dat onze informatiepositie over
hoe het echt gaat met mensen niet tot in de haarvaten verbeterd is. Ik vind dat gênant. Deelt de collega dat met mij?
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dit doet mij denken aan de debatten in de oude, oude
Tweede Kamer over kinderarbeid. Dat waren heren met
hogehoeden die verbaasd waren dat de fabrieken volzaten
met werkende kinderen, want hun eigen kinderen werkten
niet. Soms lijkt het erop alsof wij in dezelfde positie beland
zijn als die heren in die tijd. Wij hebben een enorm gestratificeerde samenleving, waarin je alleen mensen uit je eigen
bubbel tegenkomt. Een aantal van de mensen hier ziet in
de directe omgeving niet, ondanks alle moeite die de 150
Kamerleden hier doen — dat moet ik er echt bij zeggen —
hoe hard het mensen raakt. Dan hebben we dus instituten
nodig die dat berekenen. Maar we hebben onze sociale
zekerheid en Belastingdienst zo ingewikkeld gemaakt dat
we niet meer weten welke mensen er door de vloer vallen.
Daarom vraag ik om die commissie. Ik wil ook van de
minister weten wanneer die commissie begint en eindigt.
En houdt die commissie er ook rekening mee dat het sociaal
minimum, zoals in die motie staat, ook een deel "sociale
participatie" heeft? Dan heb je tenminste wat geld om lid
te zijn van een sportvereniging, om één abonnement te
hebben en om af en toe bij je kleinkinderen op bezoek te
kunnen gaan. Dat bedoel we namelijk met: sociale participatie.

Tweede Kamer

De voorzitter:
U vervolgt uw betoog.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik kom bij de uitvoeringstoets. Er zit geen uitvoeringstoets
bij dit wetsvoorstel. Er is aan de gemeenten gevraagd of
ze dit kunnen, maar technisch gezien — daarom herhaal ik
het nog een keer — behelst dit wetsvoorstel geen verplichte
uitkering maar slechts de mogelijkheid om iets uit te keren.
Die mogelijkheid kun je altijd geven. Dat levert geen uitvoeringsproblemen op.
Maar ik ga u brommen dat heel veel mensen hier in bezwaar
tegen gaan en in beroep tegen gaan. En omdat wij hier in
deze wetsbehandeling heel veel losse eindjes creëren en
omdat die al begonnen is, krijgen we nog een heel groot
aantal rechtszaken, ook pijnlijke rechtszaken. Welke mogelijkheden ziet de regering om dat te voorkomen? Als het
een korte klap is en niks anders werkt, zou het echt mijn
voorstel zijn om de gemeentes een budget te geven. Vervolgens moeten ze aantonen hoeveel ze daarvan via de bijzondere bijstand besteed hebben aan deze groep. Dan kunnen
ze grofweg 1% van hun bewoners alsnog deze toeslag
geven. Die gemeentes weten het dan wel op een of andere
manier vorm te geven, waardoor het dan bij die mensen
terechtkomt.
Ik zou die uitvoeringstoets ook alsnog willen zien, al komt
die pas over een maand of over twee maanden. We hebben
namelijk juist gezegd dat we uitvoeringstoetsen willen
hebben voor de moeilijkste wetsvoorstellen. Ik kan u verzekeren: dit is er eentje. Het is niet voor niks dat iedereen hier
grote moeite heeft met "wat dan?" want is al moeilijk
genoeg. Als je dus een trucje verzint om nu geen uitvoeringstoets te hoeven doen, dan hoeven we het ook niet
meer te doen wanneer we wel een verplichte uitvoeringstoets nodig hebben.
Voorzitter. Ik ga het korter houden dan gedacht, maar dat
komt doordat een aantal vragen al gesteld zijn. Het is pijnlijk. Het is pijnlijk om te zien dat we een kabinet hebben dat
enerzijds wél een CO2-reductiestrategie heeft. Daarbij stelt
het dit jaar nog 72 miljoen beschikbaar voor nieuwe elektrische auto's, oftewel €3.350 voor elke nieuwe elektrische
auto. Daarnaast zouden de drie eigenaren van kolencentrales eigenlijk 1,8 miljard krijgen. Hopelijk is dat nu iets minder
omdat ze weer kolen mogen stoken, al zeg ik niet dat we
daar blij mee zijn. Er wordt dus ongegeneerd veel geld uitgegeven met heel weinig CO2-besparing, zeg ik u hier, maar
omdat CO2-besparing zogenaamd goed, goedgekeurd en
geweldig is, lijken we daarbij niet te kijken of we wel waarde
krijgen voor de belastingeuro's die we daaraan uitgeven.
Als je dat — en dat is pijnlijk — zet naast het feit dat we die
1 miljoen huishoudens die we hiermee helpen nog niet half
zoveel geven als die drie bezitters van buitenlands kolencentrales, dan denk ik dat we hier in de begroting een verkeerde afweging aan het maken zijn. Ik vrees dat we voor
het stikstoffonds precies hetzelfde gaan doen. Want we
zeggen wel dat we de boeren compenseren, maar ik ben
benieuwd wie we aan het eind van de dag gaan compenseren. Ik ben benieuwd of we met het coronaherstelfonds in
Europa hetzelfde doen. Daar betalen we 40 miljard aan,
maar we krijgen niet de lijst met wie het geld ontvangt.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-23

Je moet hier in de bijzondere bijstand zelfs voldoen aan de
inlichtingenplicht. Die is in de bijzondere bijstand vrij hard
voordat je recht krijgt op deze toeslag. Ik heb dan ook de
volgende vraag aan de regering, bij zowel de energiestrategie als de voedselstrategie. Ik moet zeggen dat ik de voedselstrategie er vandaag een klein beetje met de haren bij
trek, maar ik noem haar omdat mensen aan het eind van
de maand in de problemen komen om hun voedsel te
betalen. Heeft de regering behalve een idee over hoe stikstof
teruggebracht moet worden en hoe CO2 teruggebracht moet
worden, ook een strategie voor hoe huishoudens de
komende vijf jaar hun energie en voedsel kunnen blijven
betalen? Ik nodig de regering uit om die strategie te maken.
Ik hoop dat er een toezegging kan worden gedaan, anders
zal ik met een motie komen. Ik vind dat we als beschaafd
land een strategie moeten hebben om ervoor te zorgen dat
we aan onze grondwettelijke plichten kunnen voldoen, dat
we in de basisvoorzieningen van mensen, namelijk een
verwarmde woning en in ieder geval genoeg eten om geen
honger te lijden, moeten kunnen voorzien. Als we dit
wetsvoorstel de komende dagen niet een klein beetje
rechtzetten, dan zal dat helaas voor een groep mensen niet
gelden. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Omtzigt. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Palland, CDA.

Mevrouw Palland (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Het is goed dat het kabinet op
meerdere manieren werk maakt, en wil maken, van meer
bestaanszekerheid voor mensen. Daar hebben we stappen
in te zetten. Daar hebben we vanochtend ook nog over
gesproken. Ik hoorde de heer Omtzigt over het herijken van
het sociaal minimum en over de Commissie spreken. Daar
hebben we vanochtend ook met meerdere collega's naar
gevraagd. De brief was ongeveer onderweg; zoiets begreep
ik. Het is dus goed dat daar werk van wordt gemaakt in
structurele zin, door het verhogen van het wml en het
daaraan koppelen van de bijstand en de AOW. Ik noem ook
het herijken van het sociaal minimum, het vereenvoudigen
van ons sociaal zekerheidsstelsel en de aanpak van hardheden. Maar ook op korte termijn zijn maatregelen getroffen
om verlichting te geven ter zake van de gestegen energieprijzen, zoals generieke btw-maatregelen en de energietoeslag, die nu in de wijziging van de wet en de wijziging van
de begroting voorligt. Dat is nodig in tijden waarin wij
aandacht willen vragen voor de groeiende groep laagste
en lage inkomens, die in toenemende mate in de knel
komen.
De wettelijke regeling voor de energietoeslag ligt nu voor.
Het is goed dat het kabinet gemeenten wat extra comfort
heeft gegeven bij het kunnen toekennen van deze energietoeslag, door het budget te verhogen, zodat alle huishoudens tot 120% van het sociaal minimum dit extra geld
kunnen ontvangen. Wel hebben wij enkele vragen aan het
kabinet over de gerichtheid van de regeling en over de aard
en de vormgeving daarvan.

mogelijkheden zouden daarvoor zijn? Is dit een les voor
een eventuele volgende keer?
De minister geeft in de voortgangsbrief aan dat haar beeld
is dat de verschillen in de uitvoering tussen gemeenten zijn
afgenomen, sinds het kabinet aan de gemeenten de middelen beschikbaar heeft gesteld waarmee de volledige doelgroep van huishoudens met een inkomen tot 120% de toeslag kan krijgen. Hoe controleren we dit in de praktijk en
hoe wordt daarover het gesprek gevoerd met de gemeentes?
Een aantal collega's, onder wie de heer Ceder en ik dacht
ook de heer Stoffer, hadden het over de complexiteit van
de regeling en over de drempel die ervaren kan worden bij
het aanvragen daarvan. Mijn collega Inge van Dijk heeft de
premier meegenomen naar voorzieningen, vaak gemeentelijk. Het gaat daarbij om initiatieven vanuit de samenleving,
waar vrijwilligers mensen helpen met het aanvragen van
regelingen, juist omdat wij het vaak te ingewikkeld maken.
Hoe ziet de minister dit? Dat er drempels zijn om dit aan te
vragen, bedoel ik dan vooral.
Voorzitter. Een klein aantal gemeenten kiest ervoor het
bedrag gespreid uit te betalen, variërend van twee betalingen, een in het voorjaar en een in het najaar, tot een bedrag
per maand voor de rest van het jaar. Wij kunnen ons daar
best iets bij voorstellen, hoewel dat natuurlijk ook extra
lasten en handelingen voor de gemeente met zich meebrengt. Wij hebben zorgen dat mensen zich er wellicht niet
bewust zijn van zijn dat zij bijvoorbeeld nu lage voorschotbedragen betalen en dus geen verhoging van energiekosten
ervaren, maar later wel geconfronteerd kunnen worden
met een hoge afrekening aan het einde van het jaar, terwijl
de toegekende middelen wellicht in de tussentijd aan andere
zaken zijn besteed. Hoe stuurt de minister hierop met de
gemeenten, ook om problemen op dat moment alsnog te
voorkomen?
Voorzitter. De meeste gemeenten keren het bedrag van die
€800 aan de doelgroep tot 120% uit, maar — we hebben
het hier al gehoord — er zijn veel verschillen tussen
gemeenten. De vraag is: is de reden waarom gemeenten
dit doen bekend? Neigt dat ook naar inkomenspolitiek en
is dat nou wenselijk of niet? En als dit komt omdat de
gemeenten zien dat het na de toekenning van die €800
schrijnend blijft, dan leert ons dat wellicht ook iets voor de
inschatting of we later meer moeten doen. Welk beeld heeft
de minister daarbij?
Dan nog één vraag, ook over de studenten. Omdat de
woonsituatie verschilt — hierover is al uitvoerig gediscussieerd — en daarmee ook de mate waarin zij geconfronteerd
worden met de stijging van energieprijzen, hebben zij toegang tot die individuele bijstand. Wij horen dat een aantal
juristen aangeeft dat het onterecht is dat de toeslag niet
categoriaal aan hen wordt toegekend. Hoe zit dat juridisch?
Kan de minister daar toelichting op geven? Hebben wij ook
in beeld of de route van de individuele bijstand voldoende
bekend is bij studenten? Hoe worden zij bereikt? Is daar
ook informatie voor beschikbaar, onder ander via DUO?
Voorzitter, tot zover.

Als eerste: gemeenten geven nu aan dat zij de volgende
keer toch de voorkeur zouden geven aan een generieke
rijksmaatregel. Hoe kijkt het kabinet hiernaar en welke

Tweede Kamer

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-24

De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik tot slot het woord aan de heer De
Kort van de VVD. Gaat uw gang.

tot voor kort geen moeite hadden om hun energierekening
te betalen en nu echt keihard moeten bezuinigen, of bijvoorbeeld onze ouderen. Waarom kiest de VVD er niet voor om
meer geld uit die pot te halen zodat we voor veel meer
mensen de pijn kunnen verzachten?

De heer De Kort (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Mevrouw Maatoug gaf het al aan in
haar betoog: de wereld is onvoorspelbaar. De oorlog in
Oekraïne heeft vele grote gevolgen, ook in Nederland.
Iedereen merkt dat in zijn of haar portemonnee, bij de prijzen van de brandstof, bij de boodschappen en inderdaad
ook bij de energierekening. Dat heeft grote gevolgen, zeker
voor de minima. Om te voorkomen dat die minima in de
acute problemen komen, is deze maatregel, dit pakket, tot
stand gekomen. Dat kan ook op de steun van de VVD rekenen.

De heer De Kort (VVD):
Omdat de VVD ziet, in tegenstelling tot de PVV, dat er ook
heel veel moet gebeuren op het gebied van klimaat en
stikstof, dat er tal van opgaven zijn waar wij als Nederland
voor aan de lat staan, waar van alles voor moet gebeuren.
De heer De Jong heeft het over fondsen die in het regeerakkoord staan, maar daarnaast hebben we te maken met
die actuele koopkrachtsituatie. Ik erken dat die heel vervelend is. Daarom ben ik blij met de getroffen maatregelen.
We moeten niet doen alsof er niks gebeurd is.

De uitvoering is alleen niet overal even goed verlopen. Ik
had daar een aantal vragen over die al gesteld zijn, onder
anderen door de heer Eerdmans, als het gaat om die groep,
die zelf die aanvraag moet doen. Ik ben dus ook heel
benieuwd naar die antwoorden. Maar het is ook een aantal
keer fout gegaan bij gemeenten, waarbij het ambtshalve is
uitgekeerd en waarbij het bijvoorbeeld dubbel is uitgekeerd
of aan mensen voor wie dat eigenlijk niet de bedoeling was.
In z'n algemeenheid heb ik dan ook de vraag aan het kabinet
welke lessen wij hebben geleerd of gaan leren in de uitvoering om dit in een mogelijk vervolg — ik hoop dat dat niet
nodig is — beter te gaan doen.

De heer Léon de Jong (PVV):
Het is echt verschrikkelijk wat hier gebeurt. D66 zal heel blij
zijn. GroenLinks zal trouwens ook ontzettend blij zijn. Het
lijkt er toch echt op dat de VVD haar ziel heeft verkocht aan
dat soort partijen. Hoe is het in hemelsnaam mogelijk dat
je wel 100 miljard euro gewoon op de plank laat liggen,
terwijl je een deel van je eigen achterban, hardwerkend
Nederland, en al die andere mensen die rond de 120% van
het sociaal minimum zitten, onze ouderen die aan het verpieteren zijn, al die zelfstandigen die het niet meer redden,
keihard in de steek laat door te zeggen: ja, er moeten toch
ook dingen gebeuren op het gebied van klimaat? Ik begrijp
het niet. De VVD heeft haar eigen achterban verloochend,
maar pakt nu ook de rest van Nederland keihard aan. Dat
is echt iets om je voor te schamen. Het laat zien dat D66,
VVD, GroenLinks één pot nat zijn. De mensen thuis hebben
er helemaal niks aan. Ik hoop dat de mensen thuis dat ook
beseffen.

Verder zijn er al veel vragen gesteld en ben ik vooral
benieuwd naar de beantwoording door het kabinet.
Dank u wel.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Léon de Jong, PVV.
De heer Léon de Jong (PVV):
Is de VVD van mening dat die €800, die nu wordt voorgesteld, voldoende kan zijn voor mensen voor wie het nu heel
erg moeilijk is om hun energierekeningen te betalen?
De heer De Kort (VVD):
Nee, die €800 is niet genoeg, maar dat is ook niet het enige
wat het kabinet doet. Er ligt een heel pakket van zo'n 6,4
miljard en er gebeurt het een en ander op het gebied van
accijnzen en btw. Dus we moeten naar het totaalpakket kijken, en dan nog is ook het geval en het eerlijke verhaal dat
we niet alles voor iedereen kunnen compenseren.
De heer Léon de Jong (PVV):
Als we het dan toch over bedragen hebben, zien we ook
dat er een hele mooie grote pot van 100 miljard euro voor
stikstof en klimaat klaarligt, van 100 miljard euro. De VVD
zegt: we hebben nu toch 6 miljard euro beschikbaar gesteld?
Er is een pot van 100 miljard euro. Waarom kiest de VVD
er niet voor om een substantieel deel van die pot te gaan
besteden aan de mensen die het nu niet redden, de mensen
die hardwerkend Nederland vertegenwoordigen, waar de
VVD altijd voor zegt te staan? Dat zijn gewoon mensen die

Tweede Kamer

De heer De Kort (VVD):
Nou ja, nogmaals, wij zien dat er meer problemen zijn. Ik
hecht er waarde aan om hier te benoemen dat de VVD en
het kabinet extra geld uittrekken voor Defensie, voor veiligheid, voor zaken die wel degelijk heel belangrijk zijn. Net
zo goed moet er ook iets gebeuren op het gebied van stikstof en van klimaat. Dat geldt ook voor het onderwerp waar
we het vandaag over hebben: die energietoeslag.
De heer Eerdmans (JA21):
Ik heb ook een vraag aan de VVD. Ik sprak in mijn bijdrage
van de financiële strop die om de nek hangt van een heleboel mensen in Nederland. Dat wordt eigenlijk veroorzaakt
doordat die energierekening voor de helft bestaat uit
belastingen. Nou heeft de VVD de belasting op gas verhoogd, heeft de VVD de btw verhoogd, en heeft de VVD de
lasten op arbeid jarenlang verhoogd, meer dan het gemiddelde in de Europese Unie. Al voor de inval van Rusland in
de Oekraïne heeft Nederland te maken met de duurste
benzine van de wereld. Bent u het met mij eens dat het
probleem van de hoge energierekening vooral zit bij de
belastingen, bij de lasten die worden afgedragen aan de
staatskas? Vindt u ook dat de VVD daarin een behoorlijke
bron van oorzaak is?

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-25

De heer De Kort (VVD):
Ik gaf in het begin van mijn betoog ook aan dat de oorlog
ook in Nederland grote gevolgen heeft. We merken dat
inderdaad in de brandstofprijzen. Tegelijkertijd hebben we
de btw verlaagd — ik heb het over dat pakket van die 6,4
miljard — hebben we de accijnzen verlaagd en doen we
ook iets op het gebied van de onbelastbare reiskostenvergoeding. Dat zijn wel degelijk maatregelen die worden
getroffen om te dempen — ik zal niet zeggen om te compenseren — want dat moet gebeuren en dat gebeurt ook.
De heer Eerdmans (JA21):
Als je een druppel op een gloeiende plaat laat vallen, kun
je dat geen dempen noemen. Het gaat mij om het grotere
plaatje. Ik wijs er juist op dat voor Oekraïne wij na Hongkong
in Nederland de duurste benzine van de wereld hadden.
Dat komt niet door de oorlog, nee, dat was daarvoor al aan
de gang. Als werkende of niet-werkende Nederlanders
dragen wij extreem veel af aan de staatspot en de staatsruif.
Ik vond de VVD altijd wel een partij die daar ruiterlijk voor
opkwam en die in bijdragen zoals vanavond zou zeggen:
inderdaad, dat moet omlaag, dat is niet oké. We moeten
die mensen niet dempen, we moeten die mensen gaan
helpen. Er moet meer voor terugkomen.
De heer De Kort (VVD):
De heer Eerdmans en ook de heer De Jong wekken de
indruk dat er niks gebeurt, maar dat bestrijd ik. Ik gaf al de
accijnzen, de btw en de reiskostenvergoeding aan, wat heel
belangrijk is voor de autobezitter. De AOW zal omhooggaan
en het wml gaat omhoog, dus er gebeurt wel degelijk iets
wat werkenden merken en wat senioren merken. Dat mensen in de portemonnee merken wat er in de wereld allemaal
aan de hand is, kan ik helaas niet ontkennen.
De voorzitter:
Dank u wel. Een interruptie van de heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Met hoeveel procent stijgt het wml op 1 juli?
De heer De Kort (VVD):
Een stijging van 2,5%.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Wat is de inflatie?
De heer De Kort (VVD):
Ik ga hier niet meewerken aan een spelletje overhoren. Ik
heb geen papiertje waar ik het zo vanaf kan lezen. Ik kan
het terugvinden in de cijfers, maar aan dit soort spelletjes
ga ik niet meewerken.
De voorzitter:
Wat is uw vraag, meneer Omtzigt?

Tweede Kamer

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Het wml stijgt met iets meer dan 2%. Dat is ongeveer twee
dubbeltjes per uur, even afhankelijk van wat je hebt. Dat is
ongeveer €34 per maand, netto ongeveer €20. De inflatie
is 10%. Als je nog een beetje royaal bent en ook die 2%
stijging van januari erbij mag plakken, heb je 4% stijging
van het wml gehad, terwijl de kosten met 10% zijn gestegen.
Je gaat er dus tussen 5% en 6% in koopkracht op achteruit.
Als je wml verdient, val je buiten de definitie. Het zijn
hardwerkende Nederlanders en die werden vroeger door
een bepaalde politieke partij nog weleens op een voetstuk
geplaatst. Het zijn keihard werkende Nederlanders die bijvoorbeeld op Schiphol de bagage in het vliegtuig stoppen
voor net boven het minimumloon. Zij vallen hierbuiten,
want zij verdienen te veel. Zij gaan er 5% tot 6% in koopkracht op achteruit. Is dat voor de VVD acceptabel?
De heer De Kort (VVD):
Ik erken — dat heb ik al eerder aangegeven — dat er een
groep is die het heel zwaar heeft. Niet voor niets steunen
wij de commissie bestaanszekerheid die eraan komt, onder
andere op verzoek van de heer Omtzigt of juist als uitvoering van zijn motie. Dan zullen we er verder met elkaar over
in gesprek gaan. Daar wordt niet voor niets naar gekeken.
Net als de heer Ceder verwijs ik ook naar de augustusbesluitvorming.
De voorzitter:
De heet Omtzigt, tot slot.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik ben blij met de VVD-steun voor de motie over bestaanszekerheid. Maar we hebben hier nu een acuut probleem
voor een groep. In andere jaren zaten we op tienden van
procenten en had ik wel zoiets van "jongens, we hebben
het hier over €1 per maand" en "weten we wel waarover
we het hebben". Nu hebben we het voor mensen met een
minimumloon over een achteruitgang van 5% tot 6% in
koopkracht. Dat is €80 tot €90 per maand. En dan moet je
dus een gemiddeld energiecontract hebben. Dat kunnen
die mensen vaak niet lijden. Welk perspectief heeft de VVD
voor die mensen? Wil ze deze regeling optrekken, zodat in
ieder geval mensen die alleenstaand zijn en het minimumloon verdienen daaronder vallen? Heeft ze iets wat ze tegen
deze mensen zegt? We hadden wel extra geld voor Tesla's,
we hadden wel extra geld voor kolencentrales, we hadden
25 miljard voor de uitkoop van stikstof. Is er ook iets voor
deze groep?
De heer De Kort (VVD):
Ik ben het met de heer Omtzigt eens: we hebben hier een
acuut probleem. Welk perspectief hebben we? Daar heb ik
ook vragen over gesteld. Ik vind dat het in de uitvoering
beter kan. Daarom ben ik benieuwd naar het antwoord van
het kabinet. Ik stel die vragen omdat ik vind dat het bedrag
terecht moet komen bij die minima voor wie het bedoeld
is. Dat is niet bij alle gemeenten het geval. Daar had de heer
Omtzigt het ook al over. Daar moeten we vooral naar kijken
en dat is het perspectief dat ik bied.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-26

De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
de eerste termijn van de kant van de Kamer. Toch nog een
vraag van mevrouw Maatoug. Kort en krachtig, alstublieft.

De heer De Kort (VVD):
Daar ben ik het helemaal niet mee eens. Er kan over alles
gepraat worden. Ik heb het nu over de energietoeslag. Daar
voeren we het debat vandaag over.

Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Ik doe m'n best. We zijn lerende, voorzitter. Ik was heel blij
met de opening die net geboden werd. Het begint met een
gedeelde probleemanalyse. Alleen kwam toen weer die zin
"laten we erover praten". Volgens mij doen we dat al een
tijdje. Ik ken de heer De Kort nu een beetje van de commissie. We hebben deze minister maandag nog gezegd: wees
lekker Rotterdams en kom met daden. Ik herhaal die woorden voor de heer De Kort. Laten we even stoppen met praten en laten we iets doen. We moeten tegen die gemeenten
zeggen: 130% sociaal minimum, dan zit je ongeveer op het
minimumloon. Laten we die gemeenten helpen zodat ze
dat aan hun burgers kunnen geven. Staat de VVD dan aan
onze kant?

De voorzitter:
Dank u wel, meneer De Kort. Daarmee zijn we aan het einde
gekomen van de eerste termijn van de kant van de Kamer.
Ik schors de vergadering — ik kijk even naar de minister —
tot 20.15 uur, inclusief een dinerpauze. Dan zie ik u weer
om 20.15 uur.

De heer De Kort (VVD):
Nogmaals, er wordt nu de indruk gewekt dat er niks gebeurt.
Ik verwees al naar het pakket van 6,4 miljard. In een mum
van tijd is de energietoeslag uitgekeerd. Daar staan wij
achter. Er gebeurt al heel veel. Dat is hoe wij ernaar kijken
en dat steunen wij.

Minister Schouten:
Voorzitter, dank. Dank aan de leden voor hun vragen en
hun inbreng. Laat ik kortheidshalve aansluiten bij iedereen
die heeft gezegd dat het bijzondere omstandigheden zijn.
"Bijzonder" in de zin dat veel mensen het zwaar hebben om
rond te komen. Veel mensen voelen de inflatie en het is
vooral rechtstreeks voelbaar in de hoogte van de energiekosten. Dat is niet iets van één moment, maar het is een
breder vraagstuk. Daar kom ik bij de beantwoording van
de vragen op terug. Het kabinet is zich dat zeer bewust. Dat
is juist de reden geweest dat het kabinet steeds naar
maatregelen heeft gezocht, eerst in december maar daarna
ook in maart en vervolgens bij de Voorjaarsnota — en ik
kan me voorstellen dat het in augustus ook weer een
onderwerp is — om de pijn enigszins te verlichten. Ik besef
ook: het is niet het wegnemen van de pijn, maar we hopen
wel enige verlichting te geven, vooral in de situatie van
mensen die het zwaar hebben. Mensen met lage en middeninkomens ervaren hopelijk op deze manier enige verlichting
hiervan, hoezeer ik ook weet dat het niet alles wegneemt.

Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Ik wil helemaal niet de indruk wekken dat er niks gebeurt.
Maar de indruk die ik wel wil wekken, en die feitelijk zo is,
is dat voor de groep mensen boven het sociaal minimum,
de mensen waar meneer Omtzigt het over had, mensen
met een laag modaal inkomen … Daar hebben we het in
maart over gehad en daar hebben we het nu weer over. En
heel specifiek bij deze wet heb ik het over mensen rond
130% sociaal minimum. Daar gaat deze wet over. Mijn vraag
aan collega De Kort en de VVD-fractie is: moeten we, terwijl
we als Kamerleden deze wet aan het behandelen zijn, dan
niet tegen alle gemeenten zeggen, zeker die gemeenten die
het beleid hebben dat ze het sociaal minimum sowieso op
130% hebben staan: inderdaad, ga uw burgers helpen; wij
staan achter u. Mijn vraag is: steunt de VVD dat?
De heer De Kort (VVD):
Nee. Je moet ergens een grens trekken. Die ligt vanuit het
Rijk bij 120%. Dat steunen wij. Het staat gemeenten vrij om
daarin meer te doen. Er zijn veel gemeenten die dat doen.
Daarnaast is er voor schrijnende gevallen ook nog de
mogelijkheid tot individuele bijzondere bijstand. Dat is hoe
wij ernaar kijken.
De voorzitter:
Mevrouw Maatoug, tot slot.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Tot slot, voorzitter. Kijk, dit is nou duidelijke taal. Zeg dan
niet dat we nog gaan praten. Zeg dan gewoon: die mensen
kunnen stikken.

Tweede Kamer

De vergadering wordt van 19.15 uur tot 20.15 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de minister.

Er ligt een wetsvoorstel voor dat onderdeel was van een
groter pakket, waarin is gezocht naar maatregelen zoals
accijnzen, de energiebelasting, de btw op de energierekening, maar dus ook een gerichte maatregel voor de laagste
inkomens. Daar heeft het kabinet voor gekozen, omdat het
zocht naar een zo gericht mogelijke maatregel. De heer
Stoffer haalde dat ook aan. Hij zei: we willen zo gericht
mogelijk beleid. Dat heeft de voorkeur, zodat we de groepen
bereiken die dat het hardste nodig hebben.
Ik kom gelijk maar bij het dilemma dat een aantal van uw
leden geschetst hebben. Als je snel een maatregel wilt
hebben — snelheid was een van de factoren die meespeelden — en je wilt het zo gericht mogelijk, dan vallen er al
best veel opties af. Dat was precies de vraag waar het
kabinet zich voor gesteld zag: hoe kun je dit op een manier
doen, dat het wel aan de eisen voldoet, maar dat het ook
nog uitvoerbaar is.
Laat ik vanaf deze plek de gemeenten ongelooflijk bedanken
voor het feit dat zij wéér de handschoen hebben opgepakt
op ons verzoek om hier een rol in te spelen. 'Weer' zeg ik,
omdat ze net al bijvoorbeeld de Tozo hadden uitgevoerd,

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-27

die ze ook met hoge snelheid hadden ingevoerd. Daarbij
hebben zij ook al ongelooflijk veel werk verzet.

betaling over te gaan. Zo konden zij, omdat zij dat ambtshalve konden doen, grote groepen snel bereiken.

Het startte net voor mijn tijd, want in december was het
gesprek hierover al gaande met het vorige kabinet, dus mijn
ambtsvoorganger heeft het eerste gesprek met de
gemeenten gevoerd. Zij zeiden toen al: wij zien de noodzaak
en wij willen echt een rol hierin spelen, maar het heeft onze
voorkeur dat er een generieke regeling is. Dat hebben ze
toen al aangegeven. Dat begrijp ik heel goed, want op die
manier kun je het uitvoeringstechnisch het beste vormgeven. Je komt dan op vraagstukken als doelgerichtheid,
gerichtheid en snelheid. Dat is onder andere de reden
geweest waarom gemeenten hebben gezegd: dan willen
wij een rol spelen.

We hebben al eerder gedebatteerd over de toereikendheid
van het budget voor de gemeenten. Ik heb op 28 april uw
Kamer laten weten dat ik het beschikbaar gestelde budget
voor de €800 maal 120% van het wettelijk sociaal minimum
zou ophogen van €679 miljoen naar €854 miljoen, om op
die manier alle obstakels weg te nemen voor gemeenten
die bang waren dat ze onvoldoende budget zouden hebben
om de doelgroep tegemoet te kunnen komen. Op deze
manier kunnen 800.000 mensen bereikt worden die recht
hebben op deze toeslag.

Mijn ambtsvoorganger heeft op 10 december jongstleden
de contouren van het wetsvoorstel geschetst. Toen ik aantrad, hebben we zo snel mogelijk het wetsvoorstel vervolmaakt. Ook hier was er weer de weging tussen de stappen
die je allemaal doorloopt in een normaal proces rondom
een wetsvoorstel en hoe we de snelheid erin konden houden.
Wat regelt dit wetsvoorstel nou precies? Ik denk dat het
goed is om dat nog eens te herhalen. Met het wetsvoorstel
krijgen gemeenten in essentie de volgende twee bevoegdheden. Ten eerste krijgen de gemeenten de bevoegdheid
om in het jaar 2022 een eenmalige energietoeslag te verstrekken aan huishoudens met een laag inkomen. Dat is
een bevoegdheid. Ten tweede krijgen gemeenten de
bevoegdheid om die eenmalige energietoeslag ambtshalve,
dus zonder aanvraag, te verstrekken aan de huishoudens
van wie bij de gemeente bekend is dat zij een laag inkomen
hebben. Dat zit nu niet in de wet. Ik moest dat haakje dus
in de wet hangen, om ervoor te zorgen dat gemeenten het
zo gemakkelijk mogelijk kunnen uitvoeren. Zij weten van
ongeveer de helft van de mensen die in aanmerking komen
voor deze toeslag, wie het zijn. Als die allemaal individueel
beoordeeld zouden moeten worden, dan zou dat ongelofelijk
veel werk opleveren. Dat heeft dit wetsvoorstel dus wel
mogelijk gemaakt.
Op 15 maart hebben we het wetsvoorstel naar de Kamer
gestuurd. Ik heb daar meteen een brief bij gestuurd, waarin
ik eigenlijk al een soort mea culpa heb uitgesproken en heb
gezegd: ik weet dat het wetsvoorstel nog niet behandeld is
in de Kamer, maar ik wil al wel de gemeenten toestemming
geven om te beginnen met de uitvoering ervan. En ik zeg
ook maar meteen dat dit niet de koninklijke weg is. Daar
ben ik mij zeer van bewust. Maar ik herinner me ook nog
de debatten toen. Er lag bijvoorbeeld een motie van onder
andere de PvdA waarin gezegd werd: probeer voor 1 april
ook al te beginnen met de uitkering van de toeslagen. Dus
ik voelde de wens van de Kamer om dit snel te doen. Dat
heeft mij gemotiveerd om meteen in openheid te zeggen:
we beginnen alvast voordat de wet in de Kamer behandeld
is. Ik snap de leden — onder anderen de heer Stoffer sprak
erover — die zeggen dat dit niet de meest chique manier
is. Dat geef ik meteen toe.
Ga ik het in voorkomende gevallen weer doen? Hopelijk
niet, zeg ik er maar bij, want dit is niet de manier waarop
ik het wil doen. Maar in dit geval is het gezegde "nood
breekt wet" misschien wel van toepassing. Daarom hebben
wij de gemeenten toestemming gegeven om alvast tot uit-

Tweede Kamer

Inmiddels hebben, naar ik heb begrepen, alle gemeenten
de eenmalige energietoeslag ambtshalve uitbetaald aan
hun bijstandsgerechtigden. De meeste gemeenten zijn op
het ogenblik al bezig met de vervolgstappen, namelijk het
inrichten van de aanvraagprocedure voor de huishoudens
aan wie de eenmalige energietoeslag niet ambtshalve kan
worden toegekend. Ik zal zo meteen nog even nader ingaan
op de specifieke vragen die daarover zijn gesteld. Mijn beeld
is dat de meeste gemeenten daar echt wel behoorlijk ver
mee zijn. De meeste gemeenten hebben al heel veel aanvragen binnen van de mensen die tot deze doelgroep horen.
Ze zijn nu bezig met de verwerking van de aanvragen. Mijn
indruk is dat de meeste gemeenten daar heel loyaal, toegewijd en ook snel mee aan de slag zijn gegaan, zodat zij de
mensen de €800 kunnen verstrekken.
Voorzitter. Ik heb een aantal blokjes. Misschien is het goed
als ik die even benoem, zodat de leden ook weten welke
vragen wij gaan beantwoorden. Het eerste blokje gaat heel
specifiek over het wetsvoorstel zelf. Het tweede blokje gaat
over de uitvoering ervan. Het derde blokje gaat over de
omvang van de doelgroepen en degenen die tot de doelgroep behoren. Dan een blokje over de bekendheid van de
regeling. Hoe bereiken wij de doelgroep en hoe zorgen wij
ervoor dat de mensen goed op de hoogte zijn van de regeling? Dan een blokje studenten en een blokje met de bredere
vragen over koopkracht. Ten slotte zijn er dan nog een paar
resterende vragen.
De heer Stoffer vroeg: waarom is er geen spoedwet
gemaakt? Dat had toch ook gekund? Dat kan. Ik moet zeggen
dat de periode vanaf het ter hand nemen van het wetsvoorstel tot het indienen ervan van buitengewoon korte duur is
geweest, vergeleken met hoe de procedure rond het
opstellen van wetsvoorstellen normaal verloopt. Ik vond
het hierbij wel van belang dat ik goed overleg had met de
gemeenten, want zij spelen hierin natuurlijk een grote rol.
De heer Omtzigt zei dat er geen uitvoeringstoets was, maar
er is een uitvoeringstoets van de VNG. Die is ook meegestuurd met het wetsvoorstel. Als de heer Omtzigt dat wil,
kan ik hem die ook nog separaat doen toekomen. Ik wilde
juist dat de gemeenten zelf de uitvoeringstoets konden
doen omdat dat zo belangrijk is bij dit wetsvoorstel.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik ben mij bewust van die uitvoeringstoets. Als ik het me
goed herinner, gaat die uitvoeringstoets uit van een bedrag
van €200 en niet van €800.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-28

Minister Schouten:
Nee, dat is niet waar. Zij hebben de meest recente uitvoeringstoets. Het is waar dat in het wetsvoorstel op onderdelen nog €200 stond, maar op het moment dat de uitvoeringstoets werd uitgevoerd, was al wel bekend dat het bedrag
zou worden opgehoogd.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Oké. Maar dat betekent nog steeds dat je alleen een
gemeentelijke uitvoeringstoets hebt. Ik had het wel wenselijk gevonden als hier een uitvoeringstoets op had gelegen
van het Rijk. Een van de dingen daarbij is uniformiteit en
hoe je het uitkeert en of dat allemaal te doen is.
Minister Schouten:
Wij doen nooit een uitvoeringstoets bij het Rijk. Wat wij wel
doen in normale gevallen — als ik heel veel tijd had gehad
— is een uitvoeringstoets bij gemeenten. Er is ook nog een
uitvoeringspanel en een internetconsultatie, waar iedereen
zijn zienswijze kan geven. Die laatste twee heb ik niet
gedaan. Dat is echt omwille van de tijd geweest, want ik
wilde snelheid in het dossier houden. Maar ik heb wel
nadrukkelijk de uitvoeringstoets van de gemeenten
gevraagd. Dat maakt dat het wetsvoorstel, vanaf het
moment dat ik binnen was totdat we het indienden, ongeveer twee maanden heeft geduurd. Dat is een relatief korte
tijd als je het geheel overziet en als je kijkt naar wat normaal
is voor een wetsvoorstel.
De heer Eerdmans vroeg naar de grens van 120% en of de
werkende Nederlanders nu niet buiten de boot vallen. Wij
hebben er bewust voor gekozen om de laagste inkomens
te bereiken. Daarbij wordt er geen onderscheid gemaakt
tussen werkend en niet-werkend. Sterker nog, er zijn ook
werkende mensen die helaas niet meer dan 120% van het
wettelijk sociaal minimum verdienen. Het ingewikkelde bij
deze doelgroep is dat je niet precies weet wie het zijn. Vaak
zijn ze niet in beeld bij de gemeente omdat ze geen uitkering
of iets dergelijks hebben. Maar het is niet zo dat dat een
uitsluitingsgrond is voor de groepen en dat ze daarvoor
dan niet in aanmerking zouden mogen komen. Wij hebben,
juist ook om die doelgroep te bereiken, samen met de
gemeenten een vrij brede strategie ingezet door middel
van publieksvoorlichting, een website en sociale media. Er
is een informatiepakket aan zo'n 45 organisaties verstrekt
die in contact staan met huishoudens met een laag inkomen. En dat is ook veel breder gebeurd, zoals bij de Bond
van Verzekeraars, Aedes en ik heb zelf de schoonmaakbranche gesproken omdat daar veel mensen werken die niet
meer dan 120% van het sociaal minimum verdienen, juist
om het bij de werkenden onder de aandacht te brengen.
De heer Ceder vroeg of de huidige regeling de juiste groep
helpt. Komt het niet bij groepen terecht die het niet nodig
hebben? Wij hebben in het wetsvoorstel zelf geen inkomensgrens opgenomen. Wij hebben het budget beschikbaar
gesteld voor 120% keer €800. Dat is de budgettaire reeks
die wij hebben aangehouden. Maar de gemeente bepaalt
zelf wat zij onder de laagste inkomens verstaat. Sommige
gemeenten houden 130% of zelfs 140% van het wettelijk
sociaal minimum aan. Maar als ze dat doen, dan is dat wel
uit de middelen die ze vervolgens zelf beschikbaar moeten
stellen. De meeste gemeenten hanteren bij het lokale
minimabeleid de grens van 120% van het wettelijk sociaal

Tweede Kamer

minimum. Er is gevraagd hoe ik bij die 120% kom. Dat is
eigenlijk de grootste gemene deler in het gemeentelijk
minimabeleid en daar hebben wij op aangesloten. Komt
het wel bij de juiste groep terecht? Het is niet zo dat wij
mensen vragen om een exacte verantwoording in de zin
van: is uw energierekening daadwerkelijk gestegen ten
opzichte van deze of die maand? Het feit dat iemand valt
in de doelgroep is in zichzelf genoeg om recht te krijgen op
zo'n energietoeslag. Maar tussen gemeenten kunnen daar
dus wel verschillen in bestaan.
Voorzitter. Ik wachtte even met mijn volgende punt, maar
mijn beantwoording was blijkbaar geniaal, want de heer
Ceder gaat weer zitten, zie ik. Dan kom ik bij de heer Omtzigt. Hij zegt dat het wetsvoorstel direct inbreuk maakt op
artikel 1 van de Grondwet, omdat er verschil is per maand
en tussen gemeenten. Kan ik uitleggen waarom dit wetsvoorstel wél in overeenstemming zou zijn met dit artikel,
vraagt de heer Omtzigt mij. Artikel 1 regelt het zogenoemde
gelijkheidsbeginsel. "Gelijkheidsbeginsel" betekent dat een
gemeente bij de uitvoering van de Participatiewet, en dus
ook bij de uitvoering van de eenmalige energietoeslag,
moet waarborgen dat mensen in gelijke gevallen gelijk
worden behandeld. Voor zover het gaat om gemeenten die
differentiëren tussen groepen in de hoogte van de energietoeslagen, is het van belang dat een onderscheid en een
hiermee samenhangend verschil in de hoogte van de
energietoeslagen worden gemotiveerd. De gemeente moet
het dus gemotiveerd toelichten. Als het onderscheid
gemotiveerd kan worden, hoeft het niet in strijd te zijn met
het gelijkheidsbeginsel.
Dan zijn er ook nog de verschillen tussen gemeenten,
waarbij de een het iets ruimer doet dan de ander. Dit hangt
samen met de keuze die vanuit het kabinet is gemaakt om
aan te sluiten bij het minimabeleid van de gemeente, omdat
het op dat moment voor de gemeenten het best uitvoerbaar
was. Maar het minimabeleid is een gedecentraliseerd
beleidsterrein, dus gemeenten hebben nu al allemaal zelf
hun eigen minimabeleid vormgegeven. Dus los van de
energietoeslag bestaan er nu al verschillen tussen de
gemeenten in of je ergens recht op hebt of niet; dat hangt
samen met het feit dat we het minimabeleid gedecentraliseerd hebben. Dit werkt nu door in de uitvoering van de
energietoeslag. Het feit dat er tussen de gemeenten verschillen bestaan, is er nu ook al. Het was niet strijdig met artikel
1 en ik zie hier dan ook geen strijdigheid met het gelijkheidsbeginsel.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Deze regeling gaat wel een heel stuk verder dan de andere
regelingen in de bijzondere bijstand. Bij die andere regelingen wordt er naar een persoon gekeken en een bepaalde
inschatting gemaakt. Dat kan gaan om een kapotte wasmachine, dat kan gaan om extra zorgkosten. Er kunnen heel
veel redenen zijn om bijzondere bijstand te verschaffen,
maar het wordt wel altijd redelijk gericht op de persoon
gedaan. Hier gaat het verder. Deze regeling gaat niet over
bijstandsgerechtigden, maar over een heel grote groep
mensen, een groep die ongeveer drie keer zo groot is als
de bijstandspopulatie. En het gaat om een aanzienlijk
bedrag: €800. Het gaat niet om bijvoorbeeld het betalen
van het lidmaatschap van een sportvereniging, wat toch
een heel stuk lager ligt in de bijstandsvergoeding. Daarmee
ontstaat een gedifferentieerd inkomensbeleid. Dat betekent
dat je in Rotterdam gewoon €800 krijgt als je 135% van het

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-29

sociaal minimum hebt, maar dat je dat niet krijgt als je in
de rest van Nederland woont. In bepaalde gemeentes krijg
je die €800 zelfs niet als je 112% van het minimum hebt.
Acht de regering dit nog steeds in overeenstemming met
artikel 1 en het gelijkheidsbeginsel? Immers, de belastingen
gaan we ook niet per gemeente heffen. Ja, lokaal mag men
een verschillende belasting heffen, maar we gaan vanuit
het Rijk niet zeggen: je betaalt €800 meer belasting als je
in Wassenaar woont, dan wanneer je in Rotterdam woont
met hetzelfde inkomen.
Minister Schouten:
Misschien geeft de heer Omtzigt het argument zelf al: ook
op lokaal niveau heb je verschillen in belastingregelingen.
De gemeenten hebben een lokaal belastingengebied. Zij
kunnen daar hun eigen keuzes in maken. Ik vermoed dat
mijn WOZ-waarde hoger wordt vastgesteld dan in ... Ik weet
niet hoe het in Enschede is, maar bij mij is die tamelijk hoog,
laat ik het zo zeggen. En dat is prima, laat ik dat ook maar
gelijk zeggen. Maar daar zitten dus verschillen tussen
gemeenten. Het is echt aan gemeenten zelf om dat vast te
stellen. Dat geldt ook voor het lokale minimabeleid. Daar
mogen ze nu zelf ook al verschillen in hebben. €800 is dan
nog niet eens zo'n heel bijzonder bedrag. Het is niet niks,
maar als sommige zorgkosten vergoed moeten worden,
kan dat echt veel hoger uitpakken dan bijvoorbeeld €800.
Dus ook dat verschil bestaat op dit moment al. Het is echt
aan de beleidsvrijheid van gemeenten om te bepalen wat
en wie ze ervoor in aanmerking laten komen en voor welke
bedragen.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik zie hier toch echt een generieke regeling. Bij specifieke
regelingen snap ik het. Ik snap ook dat je verschillende
belastingtarieven tussen verschillende provincies of
gemeentes krijgt op het moment dat je een bepaalde
decentrale overheid, zoals het waterschap, de gemeente of
de provincie, een belastingbevoegdheid geeft. Dat is helaas
zo. Overigens wist ik ten minste tot vorig jaar nog wie ik
moest aankijken als ik de tarieven in Enschede te hoog
vond!
Minister Schouten:
Nu niet meer?
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Nee, nu niet meer, haha. Maar hiermee gaan we terug naar
de jaren vijftig, toen er vijf gemeentecategorieën, vijf inkomenscategorieën, waren voor de AOW. Dus in bepaalde
gemeentes had je een hogere AOW dan in andere
gemeentes. Dat hebben we heel lang niet gehad. Nu krijgen
we dus dat de toeslag in een bepaalde gemeente hoger is
dan in een andere gemeente, en voor iedereen. Dat is toch
gewoon in strijd met het gelijkheidsbeginsel? Of kan die
ongelijkheid tot het oneindige worden opgerekt?
Minister Schouten:
Wij sluiten aan bij de bijzondere bijstand. Het is de
bevoegdheid van de gemeente om die vorm te geven en
om daar ook de beleidsregels voor op te stellen. Wij regelen
in het wetsvoorstel dat we bijzondere bijstand, die nu alleen

Tweede Kamer

individueel mag worden toegekend, ook categoriaal mogen
toekennen, aan de mensen die in de kaartenbakken van de
gemeente zitten en daar dus al bekend zijn. Door aan te
sluiten bij de bijzondere bijstand, sluiten we ook aan bij de
verschillen tussen de gemeenten. De bijzondere bijstand
verschilt immers nu al tussen gemeenten. Ik deel de zoektocht van de heer Omtzigt naar een regeling die snel kan
en zo generiek mogelijk kan worden vormgeven. Maar het
feit dat wij, omwille van de snelheid en de mogelijkheden
die er waren, hebben aangesloten bij de gemeenten, heeft
dit ook als consequentie. Maar dat is op zichzelf niet nieuw,
omdat de bijzondere bijstand dus ook echt al verschilt tussen de gemeenten.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik ben het hier niet mee eens, maar ik heb nog een klein
ander punt. Zou de minister er wat voor voelen om
gemeentes die de grens lager dan 120% leggen ook een
lagere uitkering te geven? Want op dit moment is er geen
verband met de uitkering die gemeentes krijgen. Ze krijgen
namelijk een uitkering voor iedereen die onder de 120% zit.
Maar als ze de grens lager vaststellen, houden ze geld over.
Zou de regering willen overwegen om die gemeentes
minder middelen ter beschikking te stellen, zodat alle
gemeentes min of meer worden gedwongen om ten minste
120% als grens te nemen?
Minister Schouten:
Dit hangt samen met mijn ongemak — laat ik het ook maar
zo noemen — dat sommige gemeenten wel het geld krijgen,
maar niet de groep of de uitkeringshoogte daarop aanpassen. Ik heb daar ook gesprekken over met VNG. Ik heb al ik
weet niet hoe vaak gezegd: dit is het geld, besteed het
daaraan en ook aan die doelgroep. Maar ook hiervoor geldt:
het feit dat we het via de gemeentelijke route doen, maakt
dat ik hen niet kan dwingen om dat ook op deze manier
vorm te geven. Het moet echt via de gemeenteraad lopen.
De gemeenteraad is immers het controlerende orgaan van
het college. Ik wil overigens nog wel even rechtzetten dat
we het hier niet hebben over heel veel gemeenten. Het
beeld klopt dus niet dat heel veel gemeenten dit niet doen,
want het zijn er maar enkele. Heel vaak heeft het ook weer
met de specifieke omstandigheden te maken, bijvoorbeeld
dat de gemeente al een artikel-12-gemeente is en dus al
financiële problemen heeft. Maar dan nog vind ik: u heeft
hier het geld voor gekregen, dus besteed het daar dan ook
aan. Maar zij hebben hier de vrijheid om dat toe te passen.
Het geld dat de gemeentes krijgen, wordt verdeeld op basis
van de gebruikelijke sleutels die we hebben. Het is niet zo
dat ik dan zomaar eventjes het geld kan terughalen dat ik
voor dat doel al aan de gemeente heb uitgekeerd.
De voorzitter:
De heer Omtzigt, tot slot.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dat is precies het probleem, want volgens mij kan het wel
teruggehaald worden. Wij stellen nu pas een begrotingswet
vast en kunnen toch gewoon in de voorwaarden zeggen:
gemeente, u krijgt het geld, als u aan ten minste deze
voorwaarden voldoet? Ik ben het niet eens met die peildata,
maar ik snap dat je dat lekker bij de gemeentes laat liggen.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-30

Maar je kunt toch als minimumvoorwaarde stellen dat een
gemeente ten minste deze groep moet bereiken en het voor
die groep moet openstellen? Ik noemde net een paar
gemeentes die niet betalen aan mensen die tussen de 110%
en 120% zitten. Dat zijn enige tientallen gemeentes van de
bijna 400 die we er hebben, geloof ik.
Minister Schouten:
Het zijn geen tientallen, is mijn beeld. Het zijn er enkele.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik had een iets ander beeld. Maar goed, het zijn er een
aantal. Dan kun je toch zeggen: wij korten een stuk op de
uitkering en u kunt de rest krijgen als u uw gemeentelijke
regeling aanpast?
Minister Schouten:
Wij hebben het geld overgemaakt naar het Gemeentefonds.
We hebben de middelen dus generiek aan de gemeenten
toegekend. We hebben daarbij gezegd: maak een verordening, zodat je dit uitkeert aan deze groepen. Dat is het kenmerk van decentralisatie. Dat is nu al zo. Als het Rijk geld
via het Gemeentefonds beschikbaar stelt, dan heb je niet
de garantie dat het ook voor dat doel wordt uitgegeven.
Dat is staande praktijk. Maar je wilt natuurlijk uiteindelijk
dat de gemeenten doen wat je van ze vraagt. Het feit dat
we die systematiek volgen, brengt met zich mee dat het
niet aan mij is om te zeggen: ik ga het geld nu terughalen.
Het is echt aan de gemeenteraad om te controleren of het
college datgene doet wat van ze gevraagd wordt.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
In de beantwoording maakte de minister gebruik van de
voorzet en de argumentatie van de heer Omtzigt over het
gemeentelijk belastingdomein. De gemeenten krijgen af en
toe op hun dak omdat ze geen inkomenspolitiek mogen
voeren. Dus toen dacht ik opeens: hé, geeft de minister
hiermee nu een opening en zegt ze dat het wél wenselijk is
dat gemeentes inkomenspolitiek bedrijven?
Minister Schouten:
Mevrouw Maatoug luistert altijd heel goed. Dat is altijd heel
leuk aan mevrouw Maatoug. Zij zoekt altijd openingetjes.
De heer Omtzigt zei: we gaan ook geen verschillende
belastingen heffen omdat je in een bepaalde gemeente
woont. Toen was mijn opmerking: je hebt het gemeentelijk
belastinggebied, waarbinnen wel degelijk verschillen tussen
gemeenten bestaan.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Dan is dat duidelijk, ook al zijn allerlei gemeentes nu
teleurgesteld. Mijn vervolgvraag is als volgt. Ik ben heel blij
met het ongemak en het dilemma dat geschetst wordt. We
kennen dat, want eigenlijk gaat dit debat over een generiek
inkomensinstrument waarvoor het Rijk verantwoordelijk
is. De enige reden waarom we in het gemeentelijk domein
zitten, is omdat dat de snelste route was. Anders hadden
we iets anders gedaan. Zo versta ik de minister. Dan mijn
vraag. We worstelen continu met de verschillen. Collega
Omtzigt stelde een terechte vraag over de verschillen in het

Tweede Kamer

inkomensbeleid. We zeggen dat dat niet aan de gemeentes
is maar aan het Rijk, omdat het dan gelijk is voor iedereen
in het land. Is het dan niet tijd dat er een kader komt waarin
we niet meer afhankelijk zijn van het bijstandsregime, maar
waarin we, als je dit soort afspraken maakt — ook met
corona, en nu weer — een soort rijksregeling hebben,
waarbij de gemeente alleen maar de uitvoerder is? Want
ik vond de minister heel optimistisch. Ja, nu komt mijn
vraag. Hopelijk hoeven we dit nooit meer te doen, maar in
de korte periode dat ik in de politiek zit, hebben we nu twee
occasions — in het Engels — gehad waarbij dat dus wel
nodig was.
Minister Schouten:
Ik zou voorzichtig willen zijn met het aanmerken van de
gemeenten als onze uitvoerder, want dat zijn ze niet.
Gemeenten hebben gewoon een eigenstandige bevoegdheid en zij hebben ook een eigenstandig beleid dat zij kunnen voeren. En ja, dat heeft natuurlijk ook weer te maken
met taken die wij ze vragen te doen en daar krijgen ze dan
ook geld voor. Alleen denk ik dat we het wel even zuiver
moeten houden in de staatsrechtelijke verhoudingen ten
opzichte van de gemeenten: zij zijn niet onze uitvoerder. Ik
snap de vraag van mevrouw Maatoug heel goed. Dat is ook
het ongemak dat ik heb geformuleerd, over de weg van de
gemeenten. Ik snap de gemeenten heel goed. Die zeiden
dat ze eigenlijk liever een generieke regeling hadden gehad.
Dat snap ik, want dat had ik ook liever gehad. Alleen, als
we het snel wilden doen op een manier die ook heel doelgericht was, konden we op die termijn gewoon eigenlijk
geen betere weg vinden. Dan denk ik ook wel dat we respect
moeten hebben voor de gemeenten dat ze zelf ook de goede
weg zoeken en ook aansluiten bij hun eigen minimabeleid.
Want dat was voor hen vaak de beste en snelste manier
om de uitkeringen te doen. Dus ik weet niet of wij een landelijk kader nodig hebben. Ik hoop dat we het in voorkomende gevallen niet meer op deze manier hoeven te doen.
Maar uitsluiten kan ik het ook niet, zeg ik er maar meteen
bij.
Dan vraagt de heer Omtzigt welke armoededefinitie dit
kabinet hanteert.
De voorzitter:
Over het vorige punt? Ja, mevrouw Kathmann.
Mevrouw Kathmann (PvdA):
Ik word er toch door getriggerd. De vraag ging niet per se
over landelijk kader. We hebben nu ook inderdaad met
corona gezien — volgens mij zitten we in een hoop andere
crisissen — dat er af en toe heel snel, met spoed, landelijke
maatregelen nodig zijn, ook in dit geval. De minister
schetste het al: we zitten echt in een hele diepe crisis, voor
heel veel mensen in Nederland, 1,2 miljoen mensen. We
zitten alleen maar in het gemeentelijk domein omdat dat
de snelste route was. Waardering daarvoor. Maar de vraag
gaat niet om een kader. Is het niet tijd dat we via een procedure heel snel maatregelen kunnen nemen waardoor je niet
gedwongen wordt om in het gemeentelijk domein te zitten
maar de gemeenten wel degelijk uitvoeringstaken hebben?
Dan gaat het dus niet om een kader, maar om een manier
waarop je toch die snelheid kan behouden en alleen maar

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-31

in spoedgevallen en crisissituaties dat heel snel kan doen.
Dat was de vraag.
Minister Schouten:
Ik heb vorige week mijn brief over de Participatiewet naar
deze Kamer gestuurd. Een van de voorstellen die ik daarin
doe, is om ook een haakje te hebben in de Participatiewet
om in voorkomende gevallen ook categoriaal regelingen
te kunnen uitvoeren. Dat is eigenlijk precies wat ik nu in
deze wet heb geregeld. Ik liep ertegen aan dat ik categoriaal
eigenlijk niet iets met de gemeenten kan uitvoeren, omdat
dat haakje niet bestaat. Daar moet ik dus een wetsartikel
voor maken. Dit is gewoon een van de redenen, juist geleerd
hebbende van deze omstandigheden, waarom ik denk dat
we zo'n haakje moeten hebben. Als zich dan zoiets in
voorkomende gevallen voordoet en als we denken dat we
het wel via de gemeenten kunnen maar op zo'n manier dat
we dat gewoon netjes in de wet hebben verankerd — bijvoorbeeld met een voorhang hier: waar gaat het dan precies
om? — dan hebben we dat wat meer bestendig vormgegeven. Dat is dus eigenlijk precies wat ik ook wat meer structureel probeer te organiseren.
Dan vraagt de heer Omtzigt welke armoededefinitie het
kabinet voor dit wetsvoorstel hanteert om de doelgroep te
bepalen. Daar hebben we het net al even over gehad in het
interruptiedebat. In het wetsvoorstel is niet specifiek aangesloten bij een armoededefinitie, maar bij het lokaal
gemeentelijk minimabeleid. Dat is het kader waarin de
gemeenten dat aanpassen. Zoals gezegd hebben wij het
geld beschikbaar gesteld voor 120% x €800.
Wie krijgt het? De heer Omtzigt zegt: ik zie dat het aansluit
bij het lokale minimabeleid, maar moeten we ook niet een
hardheidsclausule hebben, juist om te voorkomen dat het
weer tot wat schrijnende situaties gaat leiden, bijvoorbeeld
als je net boven de inkomenstoets uitkomt? De gemeenten
hebben beleidsvrijheid bij het bepalen van de doelgroep.
In de beleidsregel die zij gemaakt hebben voor de uitvoering
van dit wetsvoorstel, hebben de gemeenten ook een hardheidsclausule opgenomen. Die zit dus niet direct in dit
wetsvoorstel, maar wel in de beleidsregel die hiervan
afgeleid is. Dat geeft de gemeenten ook de nodige ruimte,
mochten ze echt met schrijnende gevallen te maken hebben.
Daar wijst de heer Omtzigt terecht op.
De heer Stoffer vroeg of er alternatieven voor deze wetgeving overwogen zijn. Zoals ik al zei, wil je liever een maatregel die niet zo ad hoc is en die je beter kunt meenemen
in het generieke beleid. Daar hebben we nu ook een debat
over in het kabinet. Wat heb je nodig om juist meer structureel ervoor te zorgen dat de bestaanszekerheid van mensen
omhooggaat? Dat is een van de redenen waarom het kabinet heeft besloten om de verhoging van het wettelijk minimumloon die het zich had voorgenomen, een jaar naar
voren te halen, met de koppeling aan alle uitkeringen, want
die gaan daarmee ook omhoog. Dat zijn structurele maatregelen die je ook beter kunt hebben om ervoor te zorgen dat
de situatie van mensen structureel wat beter wordt. Op het
moment dat de vraag voorlag wat we heel doelgericht
kunnen doen voor deze groep, was dat echter nog niet aan
de orde.

De heer Stoffer (SGP):
Een uitstekend antwoord. Ik sla even aan op het volgende.
Ik hoor nu dat het gaat over het wettelijk minimumloon,
maar ik had in mijn bijdrage heel specifiek gevraagd naar
de middeninkomens. Er is een discussie in het kabinet
hierover. Ik ben benieuwd of daarin ook de discussie over
de middeninkomens en vooral de onderkant van de middeninkomens wordt meegenomen.
Minister Schouten:
U dwingt mij bijna om inkijkjes te gaan geven in discussies
die we nog gaan krijgen in augustus. Zoals de heer Stoffer
weet, hebben we het in augustus altijd over de lasten. De
uitgaven bekijken we altijd in het voorjaar. Vandaar dat we
de discussie over het wettelijk minimumloon met de uitkeringen daar hebben gevoerd. Maar we gaan het natuurlijk
ook nog over de lasten hebben. Het is geen geheim dat het
dan een grote wens is van het kabinet om te kijken hoe we
de lasten op arbeid kunnen verlagen. Het gaat dan met
name om de mensen met lagere middeninkomens en
middeninkomens. Ik kan nu veel meer inkijk geven in de
discussie in het kabinet, maar u hoort onze wens.
De heer Stoffer (SGP):
Dit antwoord is prima. Ik snap dat dit niet op een andere
manier komt. Het is al heel goed dat erover gesproken wordt
en serieus naar gekeken wordt. We zijn erg benieuwd naar
wat er straks uit komt. Als voor deze groep echt wat gedaan
kan worden, dan heeft dat nadrukkelijk ook de steun van
de SGP. Laat ik dat erbij zeggen.
Minister Schouten:
Dan zal ik dit deel van het debat doorgeleiden naar het
kabinet, dus dat we de SGP al in de pocket hebben. De heer
Stoffer is tegenwoordig heel aardig voor mij. Hij steunt
bijna alles wat ik voorstel. Dat is een grapje. O, jee. Ik had
een disclaimer.
De voorzitter:
Dat is bijna een persoonlijk feit, geloof ik.
Minister Schouten:
Nee, nee, nee, het was een grapje, voorzitter. De heer
Stoffer is een onafhankelijke, kritische geest.
De voorzitter:
Nou, de heer Stoffer racet naar de microfoon.
De heer Stoffer (SGP):
Dit is een beetje uitlokking. Deze minister is gewoon best
goed bezig. Als ze zo bezig blijft, blijft die verhouding ook
zo bestaan, voorzitter. Maar als het anders wordt, begin ik
toch wel kritisch te worden. Maar tot nu toe gaat het best
goed.
Minister Schouten:
Dank u wel, meneer Stoffer.

Tweede Kamer

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-32

Even kijken naar de andere vragen. De heer Omtzigt had
specifiek gevraagd naar de probleemstelling van het wetsvoorstel. Hij vraagt: welk probleem willen we nou eigenlijk
aanpakken, om welke groep gaat het en hoe komen we tot
deze keuze? Zoals ik net heb gezegd, is dit wetsvoorstel
echt gericht op de energietoeslag. Het gaat om het ondersteunen van de koopkracht van een heel gerichte groep
mensen, de mensen met de laagste inkomens. We hebben
ons aangesloten bij het gros van het gemeentelijke minimabeleid dat op 120% van het wettelijk sociaal minimum zit.
Overigens excuses: ik zei net dat het 800.000 mensen zijn,
maar het gaat om 1 miljoen huishoudens. Dat was mijn
fout. Ik dacht €800 en 800.000, maar het is €800 voor 1 miljoen huishoudens.
Voorzitter. Dan kom ik op het blokje uitvoering van de
regeling. De vragen over het wetsvoorstel heb ik namelijk
beantwoord en hier zijn ook diverse vragen over gesteld.
De heer Van Baarle zegt: er is een verschil tussen gemeenten bij het toewijzen van de toeslag, want de ene gemeente
houdt een vermogenstoets en de andere niet. Hij vraagt
zelfs: welke gemeente heeft er nou een vermogenstoets?
Ik geloof dat mevrouw Kathmann en mevrouw Maatoug
die vraag ook stelden. Amsterdam heeft een vermogenstoets. Ik laat even een stilte vallen, want het gaat om twee
wethouders van de partijen die de vraag hebben gesteld.
Ik zeg niet dat dat ermee samenhangt, maar Amsterdam
heeft bijvoorbeeld een vermogenstoets van €6.000, meen
ik. In de modelrichtlijn die we hebben opgesteld, worden
gemeenten gevraagd om dat niet te doen. Maar ook hierbij
geldt weer dat gemeenten de vrijheid hebben om dat wel
te doen. Ik heb in mijn gesprekken met de VNG wederom
gevraagd om het niet te doen en zo veel mogelijk aan te
sluiten bij de modelverordening die wij hebben opgesteld.
Maar hierbij is het uiteindelijk ook de keus van de gemeente
en de gemeenteraad om te bepalen of ze dat wel of niet
doen.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Dan zijn we weer terug bij ons dilemma van net: wat zijn
we nou aan het doen met elkaar? Dan komen we weer bij
het huis van Thorbecke. Gemeenteraden hebben die ruimte,
en colleges ook. Maar de hele aanleiding van dit alles was:
een generiek inkomensinstrument. Ik heb in mijn inbreng
ook gezegd dat ik vind dat het kabinet op twee gedachten
hinkt. Het kiest heel willekeurig, zeg ik, maar dat is mijn
eigen appreciatie, wanneer een argumentatielijn van toepassing is. Soms is het generiek: dit is van toepassing, en
er is maar één budget. Soms is het specifiek: de ene
gemeente doet het, en dan verwijzen we naar de gemeenteraad. Maar als er bijvoorbeeld gemeentes zijn die een
sociaal minimum hebben van 130%, wat ook besloten is in
het huis van Thorbecke, dan kiest deze minister er niet voor
om dat budget aan te vullen. Ik kom bij mijn vragen. Een,
waarom is de afspraak niet dat er nooit niet een vermogenstoets is? Twee, kunt u alstublieft wat consequenter zijn in
het toepassen van het kader?
Minister Schouten:
Ik denk dat het kader helder is. Wij hebben een wet die
regelt dat er een categoriale toekenning kan komen en dat
gemeenten een energietoeslag kunnen uitkeren. In de uitvoeringstoets vraagt de VNG ook: maak alstublieft een
modelverordening met ons, waarin we bepaalde regels

Tweede Kamer

kunnen meenemen. Gemeenten kunnen die vervolgens
overnemen in hun eigen beleidsregels. Zo werkt dat
meestal. Wij maken een soort van modelverordening, maar
uiteindelijk is het dan aan het college en aan de raad van
die gemeente om de beslissing te nemen om dat over te
nemen, ja of nee. Dat verklaart waarom er verschil is tussen
de gemeenten. Daarom doet de ene gemeente bijvoorbeeld
wel een vermogenstoets en de andere gemeente niet. In
onze modelverordening hebben wij gezegd, gevraagd of
geadviseerd: doe het niet. Maar als we het via de route van
de gemeenten uitkeren, moet ik ook respecteren dat die
beleidsvrijheid er bij de gemeenten is. Dat is niet alleen bij
deze regeling zo. Dat is eigenlijk in het hele sociale domein
zo, waarin we ook dergelijke zaken gedecentraliseerd hebben naar de gemeenten. Die beleidsvrijheid is er. Wij hebben wel gezegd dat het bedrag dat we hanteren, het geld
dat de gemeenten hiervoor krijgen, gebaseerd is op 120%
en €800. Anders is het op een gegeven moment zo dat de
ene gemeente zegt: ik doe nu ook een hoger percentage,
want dan krijg ik ook een hoger percentage van de minister
of van het Rijk om die regeling uit te voeren. Wij hebben
het grote gemiddelde genomen van 120%. Dat dekt het
minimabeleid van de meeste gemeenten af. Ik zie dat
sommige gemeenten daar nog een schep bovenop doen.
Dat bedoel ik niet vervelend en ik zeg het ruiterlijk, mevrouw
Maatoug: ik vind het ook fijn dat gemeenten daar zelf ook
nog een bijdrage aan willen leveren omdat ze de problematiek van hun inwoners zien. Maar ik denk dat het kader, juist
gegeven hoe we het altijd doen, heel consequent is toegepast.
De heer Van Baarle (DENK):
De minister noemt Amsterdam als voorbeeld. Heeft de
minister een goed landelijk dekkend beeld van de voorwaarden die gemeenten toepassen en wat daarvan de consequenties zijn? Dat vraag ik in het licht van het feit dat deze
minister een budget heeft toegekend op basis van 120%
gemiddeld, maar gemeenten hier allemaal voorwaarden
aan koppelen die gevolgen kunnen hebben voor de vraag
of je wel of niet de groep bereikt waarop dat bedrag is
gebaseerd.
Minister Schouten:
Er worden keuzes gemaakt bij de gemeenten zelf. Sommige
gemeenten hebben, zoals mevrouw Maatoug ook zegt, bijvoorbeeld 130% van het wettelijk sociaal minimum aangehouden. Als zij een budget krijgen van 120% en zij willen
toch die grotere groep bereiken, dan kunnen zij bij de groep
van 120% natuurlijk zelf nog voorwaarden instellen. Ik
noemde net een willekeurige stad, maar dat kan een reden
zijn — ik weet het niet, want ik ben er niet bij geweest —
waarom die stad heeft gezegd: doe dan een vermogenstoets, want dan kunnen we aan de andere kant misschien
de doelgroep nog wat verder uitbreiden. Dat zijn gewoon
vrije keuzes die die gemeenten hebben. Zoals gezegd: de
meeste gemeenten doen het echt gewoon zoals wij
gevraagd hebben om het te doen. Ik wil dat blijven benadrukken. Het is niet zo dat er nou enorm grote verschillen
zijn. Als er al verschillen zijn, dan gaan ze heel vaak toch
echt nog ruimer dan wij gevraagd hebben. Daar heb ik dus
ook echt mijn waardering voor.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-33

De heer Van Baarle (DENK):
Maar mijn vraag was of de minister een landelijk dekkend
beeld heeft, en als de minister dat niet heeft, of zij bereid
is toe te zeggen dat ze dat naar de Kamer kan sturen. Want
ik denk dat het voor het toetsen van de effectiviteit van zo'n
regeling, waarbij we dit bij gemeenten leggen, wel goed is
om te zien hoe dat nou in de praktijk wordt gedaan. Zijn er
bijvoorbeeld ook gemeenten die zich wel aan die 120%
houden maar aanvullend toch nog zo'n vermogenseis
stellen? Dan kunnen we met elkaar zeggen: die gemeente
heeft geld gekregen maar stelt er een aanvullende eis bij,
dus die heeft niet het volledige budget aan die groep uitgegeven. Dat zegt wat over de effectiviteit van dit soort zaken.
Is de minister bereid om dat naar de Kamer te sturen als ze
dat niet heeft?
Minister Schouten:
Dat overzicht heb ik nu niet. Dat is ook de monitoringsvraag
die door een aantal van uw leden is gesteld. Ik kan algemene beelden schetsen. Dat heb ik ook gedaan in de brief
van vorige week, waarin ik een soort actuele stand van
zaken geef van hoe we er ongeveer voor staan. Maar juist
omdat we het laten aansluiten bij het lokale beleid van een
gemeente, kan ik daar niet een hele grote verantwoordingsplicht aan gaan hangen. Sterker nog, als ik dat nu zou doen,
dan zouden gemeenten enorm veel administratief werk
moeten gaan doen om dat bij te houden. Zij hebben die
beleidsvrijheid, dus ik kan hooguit constateren dat er verschillen zijn. Ik kan dan niet tegen ze zeggen: dus u wordt
nu gekort of wat dan ook. Ik zie dat de gemeenten nu enorm
veel werk op zich af zien komen, rondom asiel, rondom
Oekraïne, rondom de energietoeslag. Het is echt alle hens
aan dek. Ik ga ze nu niet ook nog vragen om een hele zware
verantwoording af te leggen met allerlei zaken erop en
eraan. Uiteindelijk hebben zij toch de ruimte om hier hun
eigen keuze in te maken.

Mevrouw Kathmann (PvdA):
Het wordt hier voorgeschoteld alsof colleges een keuze
hebben. We kiezen hier wel degelijk. Met de hand op de
knip gooien we maatregelen het land in. In Rotterdam
kunnen inderdaad mensen met 140% van het sociaal minimum aanspraak maken op de toeslag. Waarom? Omdat er
een filantroop is opgestaan. Die heeft gezegd: de helft van
deze stad gaat kapot. Het stadsbestuur kan het niet oplossen, want dat krijgt te weinig geld van Den Haag, dus dan
ga ik als filantroop dat maar voor ze oplossen. Echt waar!
Wij hebben hier een minister die het staat voor te schotelen
alsof colleges kunnen kiezen welke percentages ze hanteren.
Als die colleges zouden kunnen kiezen, zouden ze allemaal
voor die 140% gaan, gewoon omdat ze zien hoe fout het
gaat met de mensen in hun stad en in hun dorp. Ze hebben
geen keuze! Iedereen hier staat unaniem te vragen: zorg
dat ze die keuze wel hebben, om de mensen te helpen die
het keihard nodig hebben. Ik wil graag een reflectie op die
filantroop die dat in Rotterdam mogelijk heeft gemaakt. Die
ziet wel in, meer dan dit kabinet doet, welke mensen het
nodig hebben. Is de minister bereid om ervoor te zorgen
dat al die colleges wel de keuze hebben om al die mensen
te faciliteren die ze willen helpen?

De heer Van Baarle (DENK):
Ik vraag geen heel strenge, zware verantwoording. Ik vraag
alleen dat wij hier het liefst zo spoedig mogelijk een overzicht krijgen van de voorwaarden die gemeenten toepassen.
Volgens mij is dat geen hele moeilijke vraag om aan de
gemeenten te stellen. Dan kunnen wij hier op vrij korte
termijn controleren wat er in de uitvoering gebeurt. Zou de
minister kunnen toezeggen dat we dat in ieder geval zo
spoedig mogelijk krijgen? Ik ben gewoon benieuwd naar
wat er in den lande wordt toegepast, breder dan de voorbeelden die we op basis van mediaberichten of eigen
informatie kunnen noemen.

Minister Schouten:
Ik zie bij gemeenten in het algemeen heel veel bereidheid
om hun inwoners te helpen. Daarbij is ook geen gemeente
uitgezonderd. Elke gemeenteraad en elk college voelt
namelijk ook hoe ingewikkeld het is, net zo goed als wij dat
voelen. Mevrouw Kathmann suggereert nu dat dat niet zo
is, maar dat is niet zo. Ik woon ongeveer in dezelfde wijk
als mevrouw Kathmann, dus ik ken de situatie ook vrij goed.
Ik woon daar al 27 jaar, dus het is niet zo dat ik helemaal
niet weet wat daar allemaal speelt. En ja, ik heb ook gehoord
dat er daar een filantroop is geweest, die overigens heel
veel vaker wat doet voor de gemeente; dat is nu niet alleen
maar voor deze situatie. Als u mij politiek vraagt wat ik
ervan vind dat er een instelling is die ook juist de inwoners
de stad wil helpen, dan is mijn antwoord dat ik dat een
groot gebaar vind. Ik vind het ook indrukwekkend dat die
dan zegt: wij willen dat tegemoet laten komen aan de
inwoners van onze stad. Maar betekent dat dat het kabinet
zegt: we doen helemaal niks voor de mensen? Nee. Wij
staan hier volgens mij net te betogen dat we ruim 800 miljoen in deze regeling stoppen, en terecht, omdat die mensen
het zo heel erg hard nodig hebben. Wij hebben het budget
dus vastgesteld voor 120% keer €800. Er zijn nog heel veel
vragen over gesteld of dat voldoende is voor alles wat er
nog moet komen. Op dit moment is eigenlijk alles een stap.
Dat is alleen elke keer een stap in een situatie waarin je
eigenlijk achter de golf aan loopt. Maar het kabinet laat dit
niet links liggen. Integendeel, ik denk dat het feit dat we het
wetsvoorstel hier staan te behandelen al een teken is dat
we het ons wél aantrekken.

Minister Schouten:
Ik kan een grofmazig beeld geven van hoe groot de regelingen ongeveer zijn. Dat is dan echt op basis van eigen
research van de webpagina's: hoe ziet het er nou precies
uit? Ik zal vragen of wij daar een soort eigen grof beeld van
kunnen geven. Maar wij controleren het college niet. Dat
wil ik hier echt wel blijven benadrukken. De suggestie dat
wij vervolgens een controle kunnen uitvoeren of er heel
veel van kunnen vinden, is niet juist.

Mevrouw Kathmann (PvdA):
Dat was de vraag niet. Er wordt hier gewoon geshopt. Als
het met de regeling fout gaat, is het volgens u de keuze van
het college of van een gemeenteraad om het niet goed uit
te voeren of ervoor te kiezen om een lager percentage of
een vermogenstoets te gebruiken, terwijl het erover gaat
hoe het Rijk die gemeentes faciliteert om te doen wat kan.
Want er wordt hier wel eerst de opmerking gemaakt: we
weten wel van welke politieke partijen de wethouders zijn

De voorzitter:
Tot slot, meneer Van Baarle.

Tweede Kamer

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-34

in een stad als Rotterdam of Amsterdam, die kiezen voor
een vermogenstoets. Daar wordt niet meteen de bijsluiter
bij gegeven dat dat misschien wel moet omdat er gewoon
te weinig geld komt vanuit het Rijk om mensen überhaupt
te kunnen helpen.
De voorzitter:
En wat is uw concrete vraag?
Mevrouw Kathmann (PvdA):
Mijn concrete vraag is: kan de minister gewoon stoppen
met dat geshop? Het gaat er hier gewoon om dat je er als
Rijk voor zorgt dat je de gemeentes faciliteert om de mensen
te helpen die het nodig hebben. En ga niet als het fout gaat
met een maatregel naar de raden, de colleges en de wethouders wijzen, want die hebben geen keuze. Ze hebben
geen keuze, want ze hebben geen geld.
Minister Schouten:
Het was misschien niet zo'n goede opmerking. Dan neem
ik die gelijk terug. Maar u vroeg van welke gemeenten ik
het wist, en ik wist dat toevallig van Amsterdam, omdat ik
ze er zelf ook op heb aangesproken. Maar tegelijkertijd heeft
Amsterdam, maar hebben ook alle andere gemeenten,
budget gekregen voor de hele doelgroep. Ik heb het budget
nog opgehoogd. Dat is €800 voor de doelgroep van 120%.
Ik sta hier volgens mij de hele avond al te betogen dat colleges daar andere keuzes in mogen maken en dat ik ook
vind dat wij daar niks van moeten vinden — daarbij hou ik
u nog steeds een beetje op afstand — omdat ik grote
waardering heb voor wat zij aan het doen zijn. Maar het is
niet zo dat zij geen budget hebben ontvangen voor de
doelgroep, want dat heb ik nog extra opgehoogd.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Ik wil niet in herhaling vallen, maar ik vind dat we dit even
heel scherp moeten krijgen. We horen nu namelijk de hele
avond: gemeentes beslissen daar zelf over; we hebben het
huis van Thorbecke, dus daar gaat de raad over. Gemeentes
hebben sociaalminimumpercentages en die hebben bijvoorbeeld in hun gemeente, in dat huis van Thorbecke, besloten:
bij ons ligt de grens bij 130% van het sociaal minimum of
bij 125%. De minister wil dat respecteren. Op het gebied
van budget respecteren we dat alleen niet. Overigens wordt
het ook nog eens makkelijker voor de uitvoering als de
gemeente daarover beslist, want de mensen voor wie je
sociaalminimabeleid voert, heb je in beeld. Dus waarom is
het dan legitiem om te zeggen dat het Rijk over het budgetstuk beslist, en van alle andere dingen te zeggen dat die
aan de gemeente zijn? Ik zou het fijn vinden om dat gewoon
even scherp te krijgen, want ik heb geen zin om dit de hele
tijd te herhalen. Wij zien daar namelijk een discrepantie.
Minister Schouten:
Dat is omdat er dan een groot verschil ontstaat in wat het
Rijk overmaakt aan de gemeenten, omdat dat dan afhankelijk is van de keuze die zij hebben gemaakt. Dat vind ik
omgekeerd weer niet fair op het moment dat een gemeente
zegt: wij hebben andere kaders voor ons sociaalminimabeleid, dus het Rijk moet dan ook extra veel betalen omdat
wij nu voor andere kaders hebben gekozen dan gemeenten

Tweede Kamer

die dat wat strikter hebben gesteld. Hier wilde ik de budgetten generiek voor iedereen beschikbaar stellen, waar de
grootste gemene deler 120% wettelijk sociaal minimum
was.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Waarom is er dan niet voor gekozen om bijvoorbeeld aan
te vullen of te zeggen: dan krijg je extra? Je kiest er wel
degelijk voor om voor die gemeenten die al een beleid voor
sociale minima hadden — in dat huis van Thorbecke met
die raad en die wethouders — te zeggen: ik respecteer dat
stukje van het huis van Thorbecke niet, want dat komt mij
goed uit voor de portemonnee.
Minister Schouten:
Dat is niet zo. Dit is natuurlijk een budget dat wij extra toevoegen. Het minimabeleid dat de gemeenten nu voeren,
betreft eigen keuzes, ook met het eigen lokale belastinggebied. De inkomsten die ze daaruit halen, zetten ze bijvoorbeeld in voor onder andere het minimabeleid. Daar maken
de gemeenten hun eigen keuzes in. Zij kunnen zelf kiezen
voor een herverdeling binnen het dorp of de stad. Het is
niet zo dat ik met de budgetten die ik vaststel de verschillen
tussen al die gemeenten vergroot. De gemeenten die een
wat soberder minimabeleid hebben, zouden dan minder
geld van mij krijgen dan de gemeenten die een wat ruimer
minimabeleid hebben. Er zijn ook gemeenten die op dit
moment een minimabeleid hebben met 110% van het wettelijk sociaal minimum. Die hebben ook geld gekregen om
op 120% uit te keren, want wij vinden die 120% het gewogen
gemiddelde van alle regelingen die er zijn. Dan zou ik verschillende budgetten gaan toekennen per gemeente, terwijl
de regeling voor de doelgroep is die we net met elkaar
hebben vastgesteld.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Tot slot. Ik zie dat andere collega's zijn gaan staan. Een
collega van ons vroeg daarnet de minister om informatie
— dat is ons recht als Kamer — over welke gemeentes
gebruikmaken van een vermogenstoets. Ik sluit mij heel
erg aan bij dat informatieverzoek en ik hoop dat de minister
ons die informatie doet toekomen. Ga in gesprek met de
VNG, laat iedereen bellen, maar wij willen heel graag dat
overzicht.
Minister Schouten:
Ik heb net gezegd dat ik probeer op hoofdlijnen een overzicht te geven van de verschillen die er zijn. Dat doe ik op
basis van de informatie die wij zelf verzamelen. Ik ga
gemeenten niet vragen hoe de regeling er exact uitziet. Dat
overzicht zal ik de Kamer doen toekomen.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Dat is te generiek. We hebben dit gedaan met de Tozo. We
vragen een paar specifieke gegevens, waaronder het wel
of niet toepassen van een vermogenstoets. Ja, dat vraagt
waarschijnlijk even tijd en werk, desnoods via de VNG. Maar
dat is de vraag. Specifiek op dit element willen we graag
weten welke gemeentes een vermogenstoets toepassen.
Die informatie willen we graag krijgen van de minister.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-35

Minister Schouten:
Ik zal kijken hoever ik kan komen met de informatie, maar
dat is op basis van openbare bronnen die ik ken. Ik zal onze
mensen vragen daar goed zicht op te gaan krijgen.
De heer Van Kent (SP):
Volgens mij is de minister niet in een beste bui. Er wordt
hier om informatie gevraagd. Dat lijkt mij een kwestie van
iemand een rondje langs de gemeenten laten bellen. Dan
is die informatie boven tafel en kan die met de Kamer
gedeeld worden. Als dat zelfs al een probleem is!
Mijn vraag gaat over de discussie over 120%/130%. Voor
diegenen die dit debat volgen: het gaat erom welke groep
mensen de toeslag wel krijgt en welke groep de toeslag
niet krijgt. De minister zegt: we kunnen niet een verschillend
budget aan verschillende gemeentes toekennen, want dat
zou niet eerlijk zijn. De discussie spitst zich toe op het feit
dat er gemeentes zijn die een grens van 130% hebben in
plaats van 120%, waarvan bij de berekening van het budget
is uitgegaan. Zou het niet de meest eenvoudige en beste
oplossing zijn om het budget opnieuw te berekenen op
basis van 130%, zodat gemeentes die uitgaan van 130%
kunnen doorgaan met het verstrekken van steun?
Gemeentes die zijn uitgegaan van 120% krijgen dan iets
meer budget om de groep die steun krijgt te vergroten.
Minister Schouten:
Deze discussie hebben we vaker gehad. De heer Van Kent
en andere leden van deze Kamer vinden dat het budget in
het algemeen verhoogd moet worden om de hele doelgroep
van 130% te bereiken. Ik heb in mei al het budget verhoogd
om te zorgen dat in ieder geval 100% bereikt kan worden.
Ook als gemeenten er geld van overhouden, om wat voor
reden dan ook — ik hoop het niet, zeg ik mevrouw Podt na
— kunnen gemeenten het zelf houden, bijvoorbeeld om
ander minimabeleid te voeren. Ik hoor bijvoorbeeld ook dat
gemeentes die aan de Tozo geld hebben overgehouden dit
nu inzetten voor deze regeling. Gemeentes hebben enige
vrijheid om de middelen daarvoor in te zetten.
De heer Van Kent (SP):
Weet de minister mijn vraag nog?
Minister Schouten:
We hebben het debat over de keuze voor 120% boven 130%
al uitvoerig gevoerd. We mogen daarover van mening
verschillen, maar het kabinet heeft gekozen voor 120% en
daarvoor het volledige budget beschikbaar gesteld.
De heer Van Kent (SP):
Mijn vraag was: als we uitgaan van die 130% bij de berekening van het bedrag dat gemeenten moeten krijgen, kan
een gemeente als Apeldoorn doorgaan met het beleid zoals
dat altijd al wordt gevoerd, namelijk minimaregelingen tot
130%? Zij hoeven dan niet ten koste van andere zaken geld
uit potjes te halen om die 130% te kunnen uitvoeren, want
gemeentes hebben het al moeilijk. Zij voeren op verzoek
van de landelijke overheid, op verzoek van deze minister,
een regeling uit, maar moeten uit eigen zak geld bijleggen
als zij de grens die zij altijd al hanteerden, willen voortzetten.

Tweede Kamer

Dat is onrechtvaardig. Daarom nogmaals de vraag: waarom
niet kiezen voor de eenvoudige oplossing en uitgaan van
130% zodat je respecteert dat gemeentes die met die 130%
rekenen ook op die manier hun voorziening kunnen treffen?
Voor de SP is "we hebben er al een keer over gesproken en
het kabinet heeft een andere afweging gemaakt" geen
argument. We zijn hier om met elkaar te kijken of we het
probleem kunnen oplossen.
Minister Schouten:
Zeker. Nogmaals, we hebben deze discussie ook al eerder
gevoerd in het koopkrachtdebat. Wij hebben gekeken naar
de grootste gemene deler in het minimabeleid van de
gemeenten en dat is 120%. Er zijn gemeenten die een
hogere grens hebben en er zijn gemeenten die een lagere
grens hebben. Wij hebben juist gekozen voor de grote
gemene deler en daarvoor het budget vastgesteld.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Van Kent (SP):
De gemiddelde gemeente bestaat niet. Er zijn ook
gemeenten die een regeling hebben groter dan die gemene
deler, en die worden dan gedwongen om hun grenzen op
basis waarvan ze mensen een regeling toekennen, aan te
passen, of uit eigen zak bij te passen om mogelijk te maken
wat het Rijk hun vraagt uit te voeren. Dus ga dan, als je naar
een gemene deler zoekt, aan de bovenkant zitten, zodat
gemeenten die een ruimere regeling hebben, voldoende
budget krijgen van het Rijk om die uit te voeren.
Minister Schouten:
Wij blijven van mening verschillen, denk ik. Het standpunt
van de heer Van Kent is respectabel en bekend.
De heer Léon de Jong (PVV):
Laat ik het vanaf een andere kant bekijken. De minister heeft
gekeken wat de gemene deler is met betrekking tot het
minimabeleid. Maar dat is wel een minimabeleid dat niet
is gebaseerd op deze crisis. Deze crisis is nieuw. Het minimabeleid is op basis van de koopkracht die de mensen de
afgelopen jaren hadden. Daar is het minimabeleid op aangepast. Maar het minimabeleid is nu niet aangepast aan
de crisis. Het minimabeleid van 120% is op basis van de
afgelopen jaren en niet op basis van de huidige situatie. De
regeling ligt nu bij de gemeenten. Zouden we het niet zo
kunnen doen dat we kijken wat die gemeenten precies doen
met die budgetten? De heer Van Baarle heeft dat ook
gevraagd. Dat kan ze grosso modo informeren, heeft de
minister gezegd. Als daar nou uit blijkt dat het merendeel
van de gemeenten, omdat de crisis anders is dan voorgaande jaren, toch meer uit eigen middelen heeft moeten
doen omdat de mensen het echt niet redden, is de minister
dan bereid om toch nog eens opnieuw te kijken wat qua
budget nodig is richting de gemeenten?
Minister Schouten:
Wij hebben de kaders richting de gemeenten heel duidelijk
geformuleerd toen deze regeling kwam. Dat was bekend

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-36

bij de gemeenten. Zij hebben eigen keuzes gemaakt of zij
daar al dan niet iets aan zouden toevoegen. Dat heeft een
aantal gemeenten gedaan en, zoals gezegd, een aantal
gemeenten niet. Ik heb in ieder geval mogelijk gemaakt dat
ze die 120% konden doen. Eigenlijk vraagt de heer De Jong:
moeten we nou niet in den brede naar de koopkracht van
de mensen kijken? Zo hoor ik hem zijn vraag stellen. Ik denk
dat dat een breder vraagstuk is. Deze energietoeslag is niet
het enige instrument dat wij hebben om de koopkracht van
mensen tegemoet te komen. De heer De Kort zei al dat we
ruim 6 miljard aan generieke maatregelen hebben genomen
om te zorgen dat we mensen tegemoet konden komen.
Maar deze regeling is op deze manier besproken met de
VNG. Men heeft het volledige budget gekregen om de
regeling op deze manier uit te voeren.
De heer Léon de Jong (PVV):
Dat weet ik. Dat heeft de minister tijdens het debat naar
aanleiding van al die andere vragen wel een stuk of vijftig
keer naar voren gebracht. Daarom heb ik een andere vraag
gesteld dan waar nu antwoord op wordt gegeven. Wij als
PVV vinden de energietoeslag te laag. We hebben een
amendement ingediend en gaan kijken of de Kamer daar
wel of niet in meegaat. We willen dat die een stuk hoger
wordt gelegd en hebben daar ook een dekking voor. Dat is
een andere politieke discussie.
Het kabinet heeft een regeling gepresenteerd, beschikbaar
gesteld en budgetten daarvoor vrijgemaakt richting de
gemeenten, op basis van 120%, ook op basis van een crisis
die uniek is op dit moment, groots. Het minimabeleid is
gebaseerd op wat er de afgelopen jaren is gebeurd. Dat is
niet op basis van het verhaal dat nu speelt. Begrijpt de
minister waar ik heen wil? Stel dat nu in de praktijk blijkt
dat mensen, omdat ze zien dat hun energierekening drie
keer zo hoog is geworden, bij de gemeenten aankloppen
en dat gemeenten er, meer dan ze eerder in de gesprekken
met u hebben voorzien, uiteindelijk achter komen dat ze
toch meer budget moeten vrijmaken voor die doelgroep.
Stel dat blijkt dat die 120% eigenlijk niet voldoende is voor
het grootste gedeelte van de gemeenten. Stel dat dat nu
blijkt uit een evaluatie, een meetmoment, bent u dan bereid
om opnieuw met de gemeenten om de tafel te gaan zitten
en te kijken of we het budget niet zouden moeten verhogen?
Minister Schouten:
Volgens mij komt dan de vraag: is de hoogte van de bijzondere bijstand toereikend? Dat is eigenlijk de algemene
vraag. Hebben de gemeenten dan voldoende, juist als ze
zien dat mensen er meer een beroep op gaan doen? Dat
lijkt me een onderdeel van het debat dat volgende week
over de Voorjaarsnota wordt gevoerd. Wat zijn nou in het
algemeen de mogelijkheden en de middelen om mensen
tegemoet te komen in de koopkracht? Heel veel gemeenten
hebben nog steeds dezelfde kaders rondom het minimabeleid. In die zin is daar niet zo heel veel in veranderd. Ik ken
niet de laatste stand van zaken van alle colleges, die op dit
moment ook nog gevormd worden. Mijn beeld is dat het
generiek nog steeds rond de 120% wettelijk sociaal minimum zit. Maar is dit een discussie die eigenlijk breder is en
gaat over de koopkracht van mensen in een gemeente?

Tweede Kamer

De voorzitter:
Dank u wel.
De heer Léon de Jong (PVV):
Ik denk dat ik het anders moet formuleren.
De voorzitter:
Kort en krachtig misschien?
De heer Léon de Jong (PVV):
Ik ga mijn best doen. Het is een wetgevingsoverleg, dus ik
kan hier nog wel een kwartiertje staan, denk ik.
De voorzitter:
Dat hangt ervan af.
De heer Léon de Jong (PVV):
Het afgelopen jaar hebben we gezien dat de inflatie gigantisch is geweest. In oktober, november, december, januari
zagen we het enorm toenemen. Nu is het tot een soort
kookpunt gekomen. Voor die hele periode was er minimabeleid. Dat was grosso modo 120%. Nu hebben we een
nieuwe, unieke situatie. Toch hebben de gemeentes tot nu
toe over het algemeen hun minimabeleid gebaseerd op
datgeen er voor de crisis gebeurde. Nu zitten mensen
middenin de crisis. Omdat we er nu middenin zitten, zou
het kunnen zijn dat er aanpassingen nodig zijn. Ik heb het
niet over het brede koopkrachtverhaal. Ik heb allerlei voorstellen gedaan voor het brede koopkrachtverhaal. Ik heb
het nu echt specifiek over hetgeen er nu in de Kamer ligt,
namelijk de energietoeslag. Als de gemeentes dachten dat
ze aan die 120% grosso modo genoeg hadden, maar uit de
praktijk blijkt dat dit niet zo is, is de minister dan bereid om
opnieuw met de gemeentes om de tafel te gaan en te kijken
wat er nodig is?
Minister Schouten:
Dit is de regeling die ik nu voorleg, dit is de regeling die wij
vandaag behandelen en dit is de regeling waar ik achter
sta. Voor alles wat we in de toekomst eventueel nodig
hebben, verwijs ik naar het debat van volgende week over
de Voorjaarsnota. Ik denk dat daar breder gekeken moet
worden naar de opties. Dit is de regeling die wij vandaag
behandelen. Daarvan zijn de kaders al omstandig gedeeld.
Voorzitter. Ik kom bij de vraag van de heer Eerdmans. Hij
zegt dat er onduidelijkheid is geweest en vraagt of dat een
remmende werking heeft gehad op de regeling. In het begin
was er wat onduidelijkheid, met name over de budgetten.
Dat is wat ik net uitlegde: gemeenten zeiden dat ze het geld
hadden gekregen, maar niet voor de hele doelgroep, dus
ze gingen terughoudend acteren om ervoor te zorgen dat
ze niet zelf de rekening zouden moeten betalen, die erachter
wegkomt. Die onduidelijk wegnemen is voor mij de reden
geweest om het budget te verhogen. Ik heb van de grote
gemeenten doorgekregen dat men zo'n 10.000 aanvragen
per week verwerkt. Dat is echt aanzienlijk. Divosa en de
VNG hebben mij gisteren laten weten dat een aantal
gemeenten tussen de 80% en 90% van de doelgroep al
bereikt hebben. Het loopt nu dus echt wel door. Dat geldt

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-37

voor een aantal gemeenten en nog niet voor het geheel. Ik
denk dat we kunnen stellen dat er een enorme prestatie
wordt geleverd door de gemeenten.
Even voor de helderheid: gemeenten kunnen de toeslag tot
31 december uitkeren. Dus als ze het nu niet doen, is het
niet zo dat het momentum weg is. De tijd is er nog, maar
het beeld is dat de meeste gemeenten al een heel eind op
streek zijn.
Mevrouw Podt zei dat het aanvraagproces ingewikkeld is
en vraagt of daar iets op verzonnen kan worden. Bij een
aanvraag is het nodig om te weten wie de aanvraag indient.
Daarom is bij een digitale aanvraag het gebruik van DigiD
voor de hand liggend. Veel gemeenten ondersteunen aanvragers voor wie de procedure te ingewikkeld is. Ik zie dat
zij daar heel veel instrumenten voor inzetten, zoals wijkteams, bibliotheken, bedrijven, kerken en moskeeën. Echt
op alle plekken zijn er loketten en mogelijkheden om mensen te ondersteunen bij hun aanvraag. Dat is heel fijn, want
ik denk dit helpt voor de mensen die zo'n aanvraag als
complex ervaren.
Mevrouw Podt vraagt of er een voortgangsrapportage over
de uitkering van de toeslag kan worden gegeven. Ik heb
net uitgelegd dat het niet zo is dat gemeenten aan mij verantwoording afleggen voor wat zij doen. Ik ga ze ook niet
die monitoringslast opdragen, helemaal niet nu ze het zo
zwaar hebben met hoe het gaat. Ik kan in Q3 wel weer een
beeld geven, net zoals de brief die ik vorige week gestuurd
heb naar aanleiding van de gesprekken met VNG: hoe gaat
het, wat is de stand van zaken? Op die manier kan ik het
wel doen. De heer Ceder heeft ook nog een vraag gesteld
over het verschil tussen de regelingen bij de verschillende
gemeenten. Dat heb ik al toegelicht.
De heer De Kort vroeg naar gemeenten die de toeslag verkeerd hebben uitgekeerd. Ik heb er geen beeld van of
gemeenten het goed of slecht doen. Zij rapporteren dat niet
aan mij. Wel spreek ik elke week met de VNG om te horen
hoe het in het algemeen gaat met de uitvoering. Ongeveer
de helft is al ambtshalve toegekend, dus daar weet je al van
dat het binnen de kaders is, omdat men die groep kent. We
maken allemaal weleens foutjes, zeg ik erbij. Als het Rijk
het doet, is het helaas niet zo dat het dan per definitie beter
gaat. Ook binnen het Rijk worden nog weleens fouten
gemaakt in de uitvoering. Dat kan bij gemeenten ook zo
zijn. Gisteren las ik in het AD over een geval waarin het niet
helemaal goed was gegaan. Dat kan gebeuren, zeg ik er
maar bij. Maar het is ook weer niet mijn beeld dat er massaal allerlei fouten insluipen. Ik zie echt wel dat de
gemeenten zorgvuldigheid betrachten bij het uitkeren van
de toeslag.
Mevrouw Palland heeft gevraagd naar gemeenten die
gespreid over het jaar betalen. Of gemeenten in één keer
of gespreid over het jaar betalen, is een keuze die zij zelf
kunnen maken. De meeste gemeenten hebben nu alles wat
ambtshalve al toegekend kon worden in gang gezet, al dan
niet in één keer, in drie keer of nog meer gespreid over een
aantal maanden.
Mevrouw Palland vroeg ook nog naar het risico van de lage
voorschotten en wat we daaraan doen. Dat is een wat bredere vraag. Samen met de minister voor Klimaat en Energie
spreek ik morgen met de energieleveranciers over het zo

Tweede Kamer

veel mogelijk voorkomen van betalingsproblemen bij
huishoudens door de gestegen energierekening. Ook de
minister voor VRO is nauw betrokken bij deze gesprekken,
vanuit de initiatieven in de Nationale Woon- en Bouwagenda om de woningen te isoleren. Wij moeten ook oog
hebben voor de structurele situatie, waarbij we ervoor zorgen dat huizen beter geïsoleerd zijn en niet meer zo energieintensief zijn. Je moet eigenlijk aan beide kanten het geheel
stutten.
Ik heb ook met de NVVK onlangs nog gesproken over de
risico's die men daar ziet aan de hand van de aanvragen
rondom schuldhulp, vroegsignalering et cetera. Dat gaan
zij nu ook gebruiken. Dergelijke inzichten worden gebruikt
om na te gaan wat de beste methodes zijn om te zorgen
dat we niet te laat de doelgroep bereiken die helaas wel
met schuldenproblematiek te maken krijgt. Wij proberen
ook alles om mensen te wijzen op het Geldloket en op
Geldfit, want op die manier kunnen wij voorkomen dat de
problemen zich enorm opstapelen. Als je er heel snel bij
bent — vroegsignalering helpt daarbij — kun je de mensen
meteen doorgeleiden naar de goede instanties die de
mensen helpen bij het voorkomen dat de problemen nog
groter worden.
Mevrouw Palland (CDA):
Goed te horen dat men probeert om schulden te voorkomen. Dit is een regeling om huishoudens tegemoet te
komen in de energierekening. Mijn angst is dat als men
niets heeft aangepast in de lage voorschotten, men achteraf
toch met hoge rekeningen geconfronteerd kan worden,
terwijl dan het geld al is besteed aan andere zaken. Wordt
daar op de een of andere manier op gewezen, bijvoorbeeld
als het geld wordt uitgekeerd, of in de communicatie hierover, om dit probleem te voorkomen? Doen we daar iets
aan?
Minister Schouten:
Het is niet zo dat er standaard wordt gezegd: let op, dit geld
moet u inzetten voor de energierekening, of iets dergelijks.
Het verschilt natuurlijk ook per persoon of je contract afloopt
of niet. Wij proberen wel op alle punten, net als de
gemeenten, duidelijk te maken: let op, blijf niet te lang lopen
met te lage voorschotten. Daarom heb ik morgen ook
gesprekken met onder andere energieleveranciers, want zij
zien natuurlijk ook al dingen. Misschien kan dat worden
meegenomen in de vroegsignalering. Wat betekent het aan
het eind van het jaar als de voorschotten nog niet zijn aangepast? Kun je daar nu bijvoorbeeld al een signaal over
afgeven? Dit soort maatregelen bespreek ik hopelijk morgen
ook met de energieleveranciers.
Dit was het blokje over de regeling. Daarna heb ik een blokje
over de uitbreiding van de doelgroep, maar ik denk dat ik
daarover in de interrupties al een aantal vragen heb
beantwoord, zoals die over de 120% versus de 130%.
Mevrouw Kathmann heeft gevraagd naar een overzicht van
de gemeenten van hoe ze dat toebedelen. Ik heb de toezegging gedaan dat ik dat grosso modo inzichtelijk zal maken.
De vragen van mevrouw Maatoug en de heer Van Kent
gingen ook over de 120% en 130%. Ik denk dat ik die vragen
allemaal heb beantwoord in de interrupties, voorzitter.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-38

Dan kom ik bij het punt van het bekendmaken van de
regeling. Ik gaf daar net al een inkijkje in. Er is een informatiepakket aan zo'n 45 organisaties gestuurd die in contact
staan met huishoudens met lage inkomens of met betalingsproblemen. Er is een gerichte Facebookcampagne. Op de
sociale media van SZW, Facebook, LinkedIn en Instagram
staat allemaal informatie. Maar ook de gemeenten, met de
wijkaanpak op diverse plekken, de ouderenorganisaties —
dat is ook een belangrijke partij in dit geheel — hebben die
informatie. Op die manier doen we echt heel veel om de
doelgroep te bereiken. De heer Stoffer vroeg daar ook naar.
Ik denk dat ik dat net ook heb toegezegd.
Meer in het algemeen merkte mevrouw Maatoug op dat er
terughoudendheid is bij mensen om het aan te vragen. Er
is soms een soort wantrouwen of angst in de zin van: als
ik iets aanvraag, dan gaat dat gelijk ook consequenties
hebben. Wij proberen op alle mogelijke manieren duidelijk
te maken dat die €800 geen consequenties heeft voor een
uitkering, voor andere toeslagen of wat dan ook. De heer
Ceder had een vraag over Wsnp, namelijk of, als die €800
terugbetaald moet worden, dat consequenties heeft voor
de Wsnp. Die €800 hoeft niet terugbetaald te worden. Als
je die eenmaal krijgt, dan is die gegeven. Dat wil ik nog een
keer nadrukkelijk onder de aandacht brengen.
De heer Ceder (ChristenUnie):
Dat is fijn, wat u zegt over de €800. Maar mijn punt ging
over een nota die je krijgt als je je energierekening moet
terugbetalen. Volgend jaar krijgen veel mensen zo'n nota.
Dat is een schuld. Mensen die in de Wsnp zitten, mogen
geen schuld hebben. Als je een nieuwe schuld hebt, levert
dat problemen op en word je, volgens de wet, uit de Wsnp
geknikkerd. Ik hoop dat we dat juist voor die groep kunnen
voorkomen.
Minister Schouten:
Dan had ik de vraag verkeerd begrepen. Ik heb die begrepen
alsof de energietoeslag terugbetaald moest worden. Ik ga
sowieso na hoe we kunnen voorkomen dat het gelijk tot
een probleem bij de Wsnp leidt als mensen opeens met
een hogere energienota worden geconfronteerd en meteen
een schuld hebben als ze dat niet op tijd hebben aangepast.
Ik ga dit na, ik bespreek dit en ik zal uw Kamer over de uitkomsten informeren.
Mevrouw Podt vroeg nog heel specifiek hoe er wordt
gekeken naar de mensen die buiten de doelgroep vallen en
anderstaligen, dus de mensen die nog moeilijker bereikt
kunnen worden. Ook hier proberen we zo veel mogelijk aan
te sluiten bij de natuurlijke plekken waar mensen komen
en waar ook anderen zijn die kunnen helpen. Anderstaligen
kunnen andere mensen tegenkomen in de moskee, maar
dat kan ook in het wijkgebouw zijn waar zij samenkomen.
We zorgen dat we ze op die plekken ook bereiken. Ik snap
ook dat zij niet de sociale media van SZW volgen en allemaal precies snappen wat daar staat. We proberen er echt
bij aan te sluiten. Dit waren de vragen die nog waren blijven
liggen over de overige zaken bij de regeling.
Dan kom ik nu bij de studenten, ook een onderwerp dat
veel aandacht van uw Kamer heeft. Laat ik even heel helder
uiteenzetten wat er precies in het wetsvoorstel staat en hoe
dat is opgebouwd. In het wetsvoorstel zelf worden geen

Tweede Kamer

groepen uitgesloten van het recht op een eenmalige energietoeslag, ook studenten niet. We hebben in de landelijke
richtlijn, dus in de modelverordening, in overleg met de
gemeenten geadviseerd om studenten als categorie wel uit
te sluiten van het recht op een eenmalige energietoeslag,
dus als een gehele categorie. Dat komt omdat we bijvoorbeeld zien dat de helft van de studenten thuis bij ouders
woont en dus geen eigen energierekening heeft, dat een
aanzienlijk deel van de uitwonende studenten kamerbewoners betreft die een inclusieve huurprijs hebben, dus een
huurprijs inclusief energierekening, en dat er in een studentenhuis vaak meerdere mensen bij elkaar wonen en je dan
de situatie zou hebben dat in een huis met vijf studenten
ieder €800 zou kunnen aanvragen terwijl het één huis is
waar meerdere mensen wonen. Dan zou je dus een hoge
compensatie krijgen voor die groep.
Deze diversiteit in woonsituaties is de reden dat we hebben
gezegd dat je beter kunt kiezen voor de individuele bijzondere bijstand als een gericht instrument om studenten
tegemoet te komen die in financiële nood dreigen te raken
door de hele omstandigheid. Er zijn gemeenten die in hun
beleidsregels zelf al rekening hebben gehouden met studenten die die energietoeslag komen aanvragen via de weg
van de bijzondere bijstand. Zo kun je de groep zo gericht
mogelijk tegemoetkomen.
Er is gevraagd of het niet ingewikkeld is voor studenten om
een tegemoetkoming te krijgen als je het op die manier
vormgeeft. In het grote geheel van de gevallen sluit je aan
bij de regels die gelden voor de bijzondere bijstand in zijn
totaliteit, dus voor alle inwoners die in zo'n gemeente
wonen. Zoals gezegd zijn er een aantal gemeenten die het
gespecificeerd hebben specifiek voor studenten. Delft is
daar een voorbeeld van. Die heeft de regeling gespecificeerd
voor studenten met een zelfstandige rekening, een eigen
rekening, voor energie. Die studenten kunnen wel gelijk
naar het loket voor de energietoeslag. De gemeente gaan
er dus divers mee om. Het wetsvoorstel regelt de categoriale aanpak en zoals gezegd zit er daarvoor te veel verschil
tussen de situaties van studenten.
Overigens is het ook zo dat voor jongeren tot 21 jaar de
onderhoudsplicht van de ouders geldt, ook nu al in die bijzondere bijstand. Dat betekent dat in principe die jongeren
nu ook al niet voor een bijzondere bijstand in aanmerking
komen, omdat ervan uitgegaan wordt dat hun ouders kunnen bijdragen in de kosten van levensonderhoud. Daar kan
ook weer een uitzondering op worden gemaakt, net als bij
DUO, op het moment dat je ouders niet in beeld zijn of niet
op enige manier wíllen bijdragen. Daar is dan ook weer een
specifieke regeling voor. Maar sowieso geldt het bij studenten vanaf 21 jaar, omdat men ervan uitgaat dat ouders tot
21 jaar voor hun kinderen zorgen.
De heer Stoffer heeft ook gevraagd naar de gerichte maatregel. Ik heb net al gezegd hoe we die vorm hebben gegeven en met de VNG hebben besproken.
Mevrouw Podt vraagt of ik zicht heb op betalingsproblemen
van studenten en hoeveel studenten zich gemeld hebben
voor de bijzondere bijstand. Het is best lastig om te zien of
een student alleen door het niet toekennen van de energietoeslag in de betalingsproblemen zit. Vaak gaat het om
financieel kwetsbaardere studenten die het al moeilijk
hebben. We hebben natuurlijk ook contacten met studen-

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-39

tenvakbonden. LSVb heeft ons bijvoorbeeld casussen laten
zien van studenten die in de financiële problemen raken.
Daarom wil ik steeds benadrukken dat studenten in die
situatie echt naar de gemeente kunnen voor een beroep op
de bijzondere bijstand. Zoals gezegd is die groep echter te
divers om het categoriaal open te kunnen stellen.
De voorzitter:
Meneer Van Baarle, is het goed dat de minister eerst even
alle vragen beantwoordt over studenten?
Minister Schouten:
Ik ben bijna door de vragen heen. Mevrouw Podt vraagt:
welke studenten komen daarvoor in aanmerking? Zoals
gezegd worden studenten in het wetsvoorstel niet uitgesloten, maar kijken gemeenten echt wat ze in een specifiek
geval zouden kunnen doen. Er zijn gemeenten die echt een
goed uitvoerbare werkwijze hebben ontwikkeld. Op basis
van vragen die ik nog van de gemeenten zelf krijg, ga ik
binnenkort ook met hen in gesprek. Althans, dat doen onze
mensen. We gaan kijken waar zij zelf verder nog tegenaan
lopen. Als ze meer gerichte informatie willen over hoe ze
met de doelgroep moeten omgaan, bekijken we met elkaar
welke oplossingen we kunnen vinden.
Mevrouw Kathmann vraagt: is het budget voor de bijzondere bijstand wel voldoende als ze al die studenten vanuit
de bijzondere bijstand moeten gaan financieren? Het klopt
dat ze niet specifiek geld hebben gekregen voor de bijzondere bijstand voor studenten. Dat haalde mevrouw Podt
eerder ook al aan. Er zit in het budget nog wel een extra
ophoging voor de bijzondere bijstand, zodat ze daar dit
soort zaken van zouden kunnen betalen en de studenten
op die manier heel gericht tegemoet kunnen komen.
De heer Eerdmans vraagt nog: wat zijn de totale kosten
voor het wél toekennen van de energietoeslag aan de hele
groep? We hebben de precieze omvang niet berekend,
omdat we de studenten er niet in hebben meegenomen.
Maar volgens een eerste grove benadering — dat is
natuurlijk ook weer afhankelijk van de precieze afbakening,
voor zover je die goed kan maken — zou het tussen de 100
en 150 miljoen euro kosten als je de groep categoriaal mee
zou nemen.
Mevrouw Palland vroeg nog: zijn studenten eigenlijk op de
hoogte van deze route, dus dat ze zich kunnen melden bij
de gemeente als ze in de problemen komen? Zoals gezegd
hebben een aantal gemeenten al een werkwijze ten aanzien
van studenten opgesteld. Die communiceren ze ook. DUO
brengt op de eigen website alleen de individuele studietoeslag onder de aandacht, maar ik wil met OCW, DUO en de
VNG wel kijken of wij op de websites aanvullende informatie
kunnen verstrekken voor deze studenten.
Dat waren de vragen over studenten, voorzitter.
De heer Van Baarle (DENK):
Dit is zo ontzettend bikkelhard in de richting van heel veel
studenten die die energielasten zelf moeten dragen, want
nu worden ze gewoon uitgesloten van een generieke regel.
Dit is gewoon een keiharde klap in hun gezicht. Mijn vraag
aan de minister is waarom er in eerste instantie voor is

Tweede Kamer

gekozen om studenten generiek uit te sluiten en niet in de
richting van gemeenten te zeggen: misschien is het niet
goed om het aan alle studenten uit te keren, maar wel aan
studenten die zelfstandig wonen en zelf de energierekening
betalen? Het gaat dan niet om een hele grote groep studenten, want het gaat om ongeveer 10%, blijkt uit antwoorden
van de regering. We weten dus hoeveel het er zijn. U had
er dus aan de voorkant ook het budget voor kunnen geven.
Waarom is dat niet gedaan?
Minister Schouten:
Dat heb ik net proberen uit te leggen. De groep is heel verschillend, waarin ook hele specifieke situaties zitten. Die
groep is echt zo specifiek dat als je het daar generiek op
gaat toepassen, het te groot wordt. De heer Van Baarle
noemt een aantal uitsluitingscriteria, dus hij heeft de groep
eigenlijk al wat meer afgebakend. Maar dan nog is het vrij
breed. Daarom zeggen we: we moeten goed kijken naar
wat we bijvoorbeeld rondom de bijzondere bijstand voor
deze mensen zouden kunnen doen.
Ik meen dat de heer Van Baarle nog een vraag had over de
inkomensgrenzen bij een aanvullende beurs. Moeten ze
eerst maximaal gaan lenen? Het is in alle regelingen zo dat
een aanvullende beurs een voorliggende voorziening is.
Als studenten ook op een andere manier geld kunnen krijgen — nou ja, ze krijgen het niet, maar lenen het — om van
te leven, dan moeten ze dat eerst doen. Dat wordt opgeteld
bij het inkomen, bijvoorbeeld wanneer je kijkt of je in aanmerking komt voor de energietoeslag. Dat is ongeveer €900.
Studenten verdienen vaak ook nog bij. Dan krijg je hele
specifieke situaties waarin ook weer verschillen ontstaan.
Iemand heeft bijvoorbeeld een eigenstandige woonruimte
en een eigen energierekening, maar ook een voorliggende
voorziening, waardoor het in totaal verrekend gaat worden
met de bijstand. Dat maakt het complexer om het heel
categoriaal te doen. Daarom hebben we gezegd dat een
individueel instrument daar beter bij past.
De heer Van Baarle (DENK):
Ja, maar bij de algehele regeling kunnen dat soort individuele omstandigheden, die het complex kunnen maken, zich
voordoen in de totale doelgroep. Het argument, de uitsluitingsgrond, is: een diverse woonsituatie. Dat is de reden
die in het advies en het wetsvoorstel wordt genoemd om
studenten categorisch uit te sluiten. Ja, de woonsituatie is
divers. En ja, een groot gedeelte van de studenten woont
misschien nog thuis en heeft het misschien helemaal niet
nodig. Maar laten we het eens omdraaien. Omdat een
gedeelte van de groep het misschien niet nodig heeft, zeggen we tegen de groep die het wél nodig heeft: je krijgt het
gewoon niet. En dan moet je ook nog eens een beroep doen
op een regeling waarbij je aan veel meer eisen moet voldoen dan bij de energietoelage. Het was toch gewoon
mogelijk geweest — als het niet mogelijk is, dan hoor ik dat
graag van de minister — om in het advies te zetten:
gemeenten, geef dat aan studenten die zelf de energierekening betalen en een eigen woning hebben? Klopt het dat
dat niet zo heel erg veel geld kost? Het is maar 10%.
Minister Schouten:
Sowieso staat in de wet geen enkele categorie benoemd
en ook geen enkele uitgesloten. Ik wil dat nog een keer

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-40

duidelijk hebben. In de modelverordening hebben wij
voorstellen gedaan over hoe je daarmee zou kunnen
omgaan. Daar staat in dat wij als advies hebben gegeven
om deze groep niet categoriaal toe te kennen. Ik heb volgens
mij net alle argumenten gegeven. Dat is niet alleen de
complexe woonsituatie, maar ook het feit dat het vaak bijvoorbeeld om kamers gaat waarin je meerdere bewoners
in één huis hebt. Dat heeft dan te maken met inclusieve
rekeningen van huur- en energiecontracten ineen. Je ziet
ook vaak dat eerst de voorliggende voorziening moet worden aangevraagd, namelijk die aanvullende beurs, en dat
dat ook weer meegerekend wordt, waardoor je heel erg
een afbakening gaat krijgen. Daarbinnen hou je inderdaad
gevallen die schrijnend zijn. Daarvan hebben we gezegd
dat je beter naar de bijzondere bijstand zou kunnen gaan,
ook vanwege de doelgerichtheid en om te zorgen dat je op
die manier die mensen juist bereikt. Anders ga je weer een
grotere groep geld geven die in die situatie eigenlijk te
divers is, waardoor je aan de andere kant veel beter de
mensen kunt bereiken die het echt nodig hebben.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Van Baarle (DENK):
Ik zie de complexiteit niet in wat de minister zegt. Al de
zaken waarvan de minister hier aangeeft dat ze zo complex
zijn, namelijk wat iemands exacte woonsituatie is en of
iemand al een aanvullende beurs heeft aangevraagd,
betreffen informatie die ontzettend snel gedeeld kan worden. Het is geen enorm grote moeite om in de richting van
een hele grote groep studenten in Nederland te zeggen: je
hebt gewoon geen recht op die maatregel die de rest van
Nederland wel krijgt. Als je in dezelfde situatie zit als je
buurman, maar je studeert, dan krijg je niet wat je buurman
wel krijgt, omdat je studeert. Dat is echt onrechtvaardig. Ik
vind het niet complex genoeg om te zeggen: dan sluiten
we die groep categorisch uit.
Minister Schouten:
Dat begrijp ik, maar dit is gewoon de afweging geweest.
Daarbij hebben we volgens mij ook aangegeven waarom
die situatie voor studenten ook vaak echt anders is dan voor
andere doelgroepen. Dat je vaker met z'n allen in een huis
woont en dat die energietoeslag dan ook voor al die mensen
in dat huis aangevraagd zou kunnen worden, dat is echt
een andere situatie dan wanneer je één huishouden hebt
waar je die rekening voor doet. Als je daar voor de hele
groep categoriaal zegt "doe maar wel", dan kan je andersom
ook beredeneren dat je een onevenwichtigheid krijgt bij
allerlei andere gezinnen die die situatie niet hebben.
Mevrouw Podt (D66):
Ik heb twee vragen. Ik denk dat ik de collega van DENK wel
gelijk moet geven in één ding. Bij veel studenten blijft
natuurlijk wel het beeld hangen van "wij horen er niet bij;
wij hebben nergens recht op". Ik probeerde ook in mijn
bijdrage aan te geven dat ik denk dat we duidelijk moeten
maken dat ze misschien weliswaar geen recht hebben op
deze energietoeslag, maar dat er voor hen zeker ook
oplossingen zijn. Ik wil dus eigenlijk aan de minister vragen
hoe we dat duidelijk gaan maken. Hoe gaan we nou zorgen

Tweede Kamer

dat studenten wel weten dat ze bij hun gemeente terechtkunnen? Dat is natuurlijk voor heel studenten over het
algemeen niet de meest logische plek om dat te doen.
Minister Schouten:
Ik heb dat volgens mij net toegezegd naar aanleiding van
de vraag van mevrouw Palland door gewoon te zorgen dat
op de websites de goede informatie staat over het feit dat
die mogelijkheid bestaat.
Mevrouw Podt (D66):
Ja … Ik denk wel dat er iets meer nodig is dan dit her en
der op een website plaatsen, maar dat geef ik de minister
nog heel even ter overdenking. Misschien in het verlengde
daarvan heb ik ook een vraag gesteld over die lening. Er is
natuurlijk al een aantal keren gezegd: het staat gemeenten
vrij om wat dan ook te vragen. Maar ik wil de minister wel
vragen of zij net als D66 vindt dat dat echt onwenselijk is
en dat je, net als tegen andere mensen, natuurlijk ook tegen
studenten niet kan zeggen dat ze zich eerst maar gewoon
helemaal in de schulden moeten steken — dat lijkt me
sowieso niet een heel wenselijke situatie — voordat ze recht
kunnen hebben op die individuele bijzondere bijstand.
Minister Schouten:
Dat is nu al het geval. Dat is niets nieuws. De studiefinanciering wordt gezien als een voorliggende voorziening voor
bijvoorbeeld de bijzondere bijstand. Op dit moment is het
al zo dat studenten eerst de aanvullende beurs en, als zij
die nodig hebben, eventueel ook de lening moeten aanvragen voordat zij ook weer recht kunnen hebben op de andere
voorzieningen. Tot 21 jaar wordt daarin sowieso ook de
onderhoudsplicht van ouders meegerekend. Dat zijn dus
allemaal bestaande criteria die nu ook al gelden voor studenten als zij aanspraak willen maken op een bepaalde
regeling.
De voorzitter:
Mevrouw Podt, tot slot.
Mevrouw Podt (D66):
Ik snap echt wel dat het een bestaand ding is. Ik denk toch
dat we met elkaar nu in een net iets andere situatie zitten.
Ik vind het echt onwenselijk als we dat van studenten gaan
vragen.
Minister Schouten:
Dan krijg je echt de situatie dat studenten die wel mogelijkheden hebben om op een andere manier in hun inkomen
te voorzien ... Ik ben heel blij dat er weer een basisbeurs
wordt ingevoerd, zeg ik toch maar weer, omdat ik het ook
onwenselijk vind dat er allerlei schulden gemaakt moeten
worden. Ik weet niet waarom wij nu opeens van deze systematiek zouden moeten afstappen, terwijl dat in andere
situaties wel zo is. Dat geldt op dit moment voor alle rijksregelingen voor studenten, behalve voor de zorgtoeslag,
want die kunnen ze wel aanvragen. Studenten die met
elkaar in een kamer wonen, kunnen bijvoorbeeld ook geen
huurtoeslag aanvragen. Dat soort aspecten zijn dus nu al
anders.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-41

Mevrouw Kathmann (PvdA):
Ik ben een paar keer flink van leer getrokken, dus ik doe een
poging om dat nu niet te doen. Ik heb een beetje het gevoel
alsof dit debat volledig is losgezongen van de hoofden,
harten, noden en buikpijn van mensen. Een op de vijf jongeren kampte in coronatijd met zelfmoordneigingen. En
het grootste probleem dat het kabinet nu voor studenten
ziet, is: o, nee, stel je voor, dadelijk gaan we ook nog te veel
studenten helpen! Dat is nu het grootste probleem. Daarom
wordt er een regeling getroffen waarvan wordt gezegd: er
is toch een regeling, er is wel wat. D66 zegt dan gemakkelijk:
we moeten alleen eventjes goed gaan vertellen waar het
loketje zit. Hier zijn lijsten, lijsten vol met studenten die
aangeven dat ze het niet meer trekken. Zij zeggen: ik was
al depressief en ik heb nu geen geld meer om ook maar
iets te doen, niet eens om de studie af te ronden, want de
kosten voor boeken of noem maar op zijn torenhoog; ik kan
me helemaal niet wenden tot die individuele bijzondere
bijstand, want aan die loketten moet ik op een bepaalde
manier bewijzen dat ik x meer kosten heb dan vroeger en
dat kan ik niet op die manier, dus ik zal sowieso nooit in
aanmerking komen voor die volledige €800, laat staan voor
'n bedrag. De vraag van de heer Van Baarle is heel duidelijk.
Heel veel mensen hebben aangegeven dat ze ook allemaal
weten dat je studenten die bij hun ouders wonen, in een
eigen huis wonen of heel veel geld hebben, niet moet helpen. We hebben al een paar keer percentages genoemd.
10% van de studenten moet geholpen worden.
De voorzitter:
Mevrouw Kathmann, uw vraag even.
Mevrouw Kathmann (PvdA):
Ja, die komt nu. Die moeten linksom of rechtsom geholpen
worden. We weten één ding: met de bijzondere bijstand
gaat dat niet lukken. Hier geven ze allemaal aan: dat is niet
ons loket, daar worden we niet geholpen. De vraag is de
volgende. Het kan niet in de bijzondere bijstand. In de
maatregel is het advies: de studenten horen er niet bij.
Kunnen we niet vanavond 'n maatregel verzinnen waardoor
die 10% van de studenten wel de hulp krijgt die ze nodig
hebben? De heer Van Baarle schetste dat net al. Daar willen
wij een antwoord op.
Minister Schouten:
Ik heb uitgelegd welke keuzes wij hebben gemaakt. Ik constateer dat mevrouw Kathmann het daar niet mee eens is.
Dat mag. Het meest gerichte wat wij voor studenten kunnen
doen, is om het via de bijzondere bijstand te regelen. Dat
is de route die we hier hebben aangegeven.
De voorzitter:
Dit is een belangrijk onderwerp voor de Kamerleden.
Mevrouw Maatoug.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Een van de dingen waarover we het vanavond allemaal
eens zijn, is dat de uitvoering belangrijk is. Volgens mij is
de intentie ergens dezelfde. Dat hoop ik. Wat wij terugkrijgen van de gemeenten over de route van de bijzondere
bijstand, specifiek van de gemeenten waar veel studenten

Tweede Kamer

wonen — ik gaf net het voorbeeld van Breda en dat geldt
ook voor andere studentensteden — is dat het systeem van
de bijzondere bijstand veel vraagt. Dat is zeker zo als in een
bepaald gebied meer studenten wonen. Dan vraagt het
meer uitvoeringscapaciteit en is het ingewikkelder. Dan
loopt het niet alleen in de kosten qua totale budget, maar
is het ook moeilijk in de uitvoering. Daar gaat mijn vraag
aan de minister over. Nu is het: we hebben de individuele
route. Maar die is natuurlijk niet gelijk verdeeld over het
hele land. Ik wil toch even van de minister horen wat we
tegen de gemeentes zeggen die hier nu echt tegen aanlopen.
Minister Schouten:
Wij hebben binnenkort gesprekken met dit soort gemeenten
om te kijken tegen welke knelpunten zij aanlopen. Er zijn
ook gemeenten die het juist heel erg goed hebben opgelost.
Ik heb bijvoorbeeld Delft genoemd. Die hebben daar heel
gericht zelf een regeling voor gemaakt. Je kunt dus met
elkaar bekijken of dat iets is wat je op die plek kunt toepassen. Zoals gezegd, is er in het bedrag dat ik beschikbaar
heb gesteld, ruim 50 miljoen euro beschikbaar gesteld voor
de uitvoeringskosten en voor de bijzondere bijstand, juist
om dit soort categorieën te voorzien.
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Tot slot. Oké, dat is fijn voor de uitvoeringskosten. Maar
dan komen we op het punt — dit is een herhaling, maar
even voor de scherpte, omdat de verdeling over het land
niet hetzelfde is — dat er gemeenten zijn die meer studenten
hebben in hun gemeente. Er zijn verschillende cijfers
gewisseld. Er was een goede vraag van D66: over hoeveel
mensen gaat het nou? Maar als je deze route gaat toepassen, wordt er een groter beroep gedaan in die gemeenten.
Dat gaat ten koste van andere budgetten. Het hele land is
natuurlijk naar dit debat aan het kijken. Die studenten weten
dat ze zich kunnen melden. De campagne doet het. Als dat
zich voordoet, kan je echt in de knel komen, juist in die
gemeenten met veel studenten. Kan de minister toezeggen
dat als dat zich voordoet, oftewel als gemeenten doen wat
wij als Rijk van ze vragen, het budget dan achteraf niet een
probleem is?
Minister Schouten:
Eén stap daarvoor lijkt het mij goed om ook de vinger aan
de pols te houden: wat gebeurt er nou precies bij die
gemeenten? Is het dan inderdaad zo dat zo veel studenten
in aanmerking komen voor die bijzondere bijstand? Dat is
volgens mij eerst goed om met elkaar te constateren, zodat
we daarna kunnen kijken hoe het een en ander zich tot
elkaar verhoudt. Maar zoals ik al zei, zijn er ook studentensteden die binnen de kaders van de huidige regeling voor
studenten een specifieke regeling hebben gemaakt. Dat is
ook binnen de bestaande budgetten. Het is goed om die
ervaringen met elkaar uit te wisselen.
De voorzitter:
Dan gaan we naar het thema koopkracht.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-42

Minister Schouten:
Zeker. Daar zijn heel veel vragen over gesteld, ook met
allerlei suggesties en voorstellen voor hoe we dat anders
zouden kunnen doen. Ik snap heel veel van die vragen wel.
Het betreft ook vragen die al in het debat over de Voorjaarsnota aan de orde zijn geweest. Ik zou daarbij willen verwijzen naar een brief die wij als kabinet hebben toegezegd
over de eventuele mogelijkheden om aan de koopkracht
tegemoet te komen. Dat debat wordt volgende week weer
hervat, heb ik begrepen. Dan gaan we nader op die thema's
in. Ik denk namelijk dat u in die brief mogelijk ook al meer
informatie krijgt over de vragen die u daarover heeft
gesteld.
De heer Van Kent (SP):
Er zijn veel suggesties door de SP gedaan, bijvoorbeeld
voor een noodplan. Mijn vraag aan de minister is eigenlijk
simpel: is zij bereid om vanavond nog stappen te zetten om
voorstellen te omarmen of om nieuw beleid aan te kondigen
of om nieuw geld aan te kondigen vanuit het kabinet, om
tegemoet te komen aan die gigantische nood in het land
door die gestegen boodschappenprijzen, benzineprijzen en
energieprijzen, ja of nee?
Minister Schouten:
Volgens mij betreft dat het debat over de Voorjaarsnota,
dat u voert met de collega's van Financiën en de ministerpresident. Daarin wordt breder gekeken naar de koopkracht.
Daarin zijn er volgens mij ook al diverse suggesties gedaan,
ook door de SP. Daar zal door het kabinet op dat moment
ook nader op ingegaan worden.
De heer Van Kent (SP):
Dat is dus een heel duidelijk nee.
Minister Schouten:
Ik ben vandaag bezig met een wetsbehandeling. Het debat
hierover loopt al.
De voorzitter:
Volgende week dinsdag gaan we het verder hebben over
de Voorjaarsnota. Dan vervolgen we de eerste termijn, maar
dat weten de Kamerleden.
Minister Schouten:
Dan is die informatie weer helemaal voorzien.
De heer Omtzigt vraagt: wat is nou eigenlijk de stand van
zaken rondom de commissie bestaansminimum? Ik noem
het altijd: de commissie sociaal minimum. Zo staat het
volgens mij ook in het coalitieakkoord. Volgens mij was dat
ook de term die in de motie van de heer Omtzigt werd
gebezigd, maar dat weet ik niet zeker. Ik heb het vanochtend
al gezegd, maar laat ik het zo zeggen: ik verwacht dat u hier
voor het weekend wel informatie over gaat krijgen. Heel
veel specifieker kan ik het niet maken. U moet nog twee
dagen uw mailbox in de gaten houden. Dat wordt dus vrij
snel bekend. Het is natuurlijk zo dat die commissie ook
specifiek kijkt naar waar de heer Omtzigt eerder om heeft

Tweede Kamer

gevraagd: wat zijn in dat soort specifieke situaties bijvoorbeeld de kosten, en wat is dan een sociaal minimum?
De heer Omtzigt vraagt ook: kan er niet nu al een actieplan
komen voor het bestaansminimum? Ik denk dat het juist
heel zinvol is om de ideeën en inzichten van die commissie
mee te nemen, om te weten wat je moet gaan doen om te
zorgen dat groepen tegemoetgekomen gaan worden. Dat
betekent natuurlijk niet dat we wachten totdat de commissie
al haar werk heeft gedaan, voordat we koopkrachtmaatregelen nemen. Maar ik denk dat de uitkomsten van die
commissie ook een aanleiding zouden kunnen zijn om nader
te kijken wat daarvoor nodig is. Dan ga ik ervan uit dat de
amendementen van de heer Wilders bij de Voorjaarsnota
worden betrokken.
Voorzitter, ik geloof dat ik hiermee de vragen heb beantwoord die uw Kamer heeft gesteld.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan wil ik de minister bedanken voor de
beantwoording in de eerste termijn. Ik stel voor dat we
meteen van start gaan met de tweede termijn. Ik geef als
eerste het woord aan mevrouw Kathmann van de PvdA.

Mevrouw Kathmann (PvdA):
Dank, voorzitter. We zijn moreel failliet als filantropen
moeten opstaan om bestaanszekerheid in Nederland te
organiseren. Ik las net dat er in het eerste kwartaal van dit
jaar door niet-financiële bedrijven een recordwinst van 81,5
miljard is geboekt, dus het is gewoon een politieke keuze
van dit kabinet om mensen die ik elke dag kapot zie gaan
door de crisis waarin ze nu zitten niet verder te helpen.
Natuurlijk moet je een complimentje geven voor wat er
gepoogd wordt om vandaag te doen, om die €800 zo snel
mogelijk naar mensen te krijgen, maar wij proberen hier
het inzicht te geven dat dat gewoon niet genoeg is, dat
mensen letterlijk elke dag kapotgaan en dat ze vanavond
eigenlijk weer geen pest met ons zijn opgeschoten. Daarom
wil ik de volgende motie indienen en zullen we ook meedoen aan voorstellen van andere collega's die dezelfde crisis
zien als wij. De komende tijd komen we zeker nog te spreken
over de ellende waar heel veel Nederlanders in zitten.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat studenten worden uitgesloten van de
energietoeslag en dat zij ook te maken hebben met een
hoge energierekening;
overwegende dat gemeenten onvoldoende middelen hebben om studenten via de individuele bijzondere bijstand te
ondersteunen;
verzoekt de regering voor Prinsjesdag met een voorstel te
komen om studenten ook recht te geven op de energietoeslag,

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-43

en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 5 (36064).

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Kathmann, Maatoug, Dassen, De Hoop en Westerveld.

De heer Van Baarle (DENK):
Voorzitter. Dan nog een informatieverzoek. Het spijt mij dat
ik dit informatieverzoek middels een motie moet doen. Het
spijt mij ook dat wij op het punt gekomen zijn in deze Kamer
dat ik, als ik een informatieverzoek doe, een motie moet
indienen om de informatie te krijgen waarom ik vraag. Maar
alla, hier dan de motie die u wist dat zou komen.

Zij krijgt nr. 4 (36064).
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Van Baarle
van DENK.

Motie
De heer Van Baarle (DENK):
Ik neem de tijd. Voorzitter, dank u wel. Den Haag 130%,
Hoeksche Waard 130%, Venray 130%, Utrecht 125%, Vijfheerenlanden 130%, Zwijndrecht 130%, Alblasserdam 130%,
Sliedrecht 130%, Rotterdam 140%. Dit is een kleine greep
van gemeenten die het op internet zetten. Wat mij betreft
zijn de colleges in deze gemeenten helder, in tegenstelling
tot dit kabinet dat deze gemeenten in de kou laat staan.
Deze gemeenten krijgen maar voor 120% geld, maar zetten
toch een stapje extra, omdat ze zien dat de mensen in hun
gemeente dat nodig hebben. Wat bewijst dit grote aantal
gemeenten dat ondanks het karige budget van deze regering
een stap verder zet? Dat het budget gewoon te weinig is.
De regering heeft er gewoon niet de poen voor over om
mensen meer te compenseren. Dat geldt ook voor de studenten, waarbij een drogreden wordt opgevoerd om die
groep maar uit te sluiten: de woonsituatie is complex, er
moeten wat vragen beantwoord worden. Dat gaat er bij
heel veel studenten niet in, maar het gaat er sowieso bij de
fractie van DENK niet in. Ik kan alleen maar tot de conclusie
komen dat dit het gevolg is van politieke keuzes. Er is
gewoon niet de bereidheid om voldoende geld uit te keren
aan de mensen in het land om ze te ondersteunen.
Op het punt van de studenten had ik een motie om dat te
veranderen. Ik hoorde dat mevrouw Kathmann net ook een
motie indiende over studenten. Ik heb die niet helemaal
meegekregen, dus ik dien mijn motie in en dan kijken we
daarna wel of we wellicht beide moties kunnen samenvoegen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om het categorisch uitsluiten van
studenten uit de richtlijn voor de energietoelage te schrappen, zodat uitwonende studenten met een eigen energierekening de energietoelage kunnen krijgen;
verzoekt de regering tevens om de gemeenten voor de
financiële compensatie van studenten te compenseren en
dit de dekken uit de meevallers,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle en
Kuzu.

Tweede Kamer

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om een uitputtend overzicht van de
eisen die gemeenten stellen bij de energietoeslag, aan de
Kamer te doen toekomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Baarle,
Maatoug en Kathmann.
Zij krijgt nr. 6 (36064).
De heer Van Baarle (DENK):
Ik dank u voor het woord, mevrouw de voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Baarle. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Maatoug van GroenLinks. Het is inderdaad fijn
om de samenwerking te zoeken als er moties zijn die op
elkaar lijken, zeg ik maar. Mevrouw Maatoug, dan is aan u
het woord.

Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Dank, voorzitter. Ik begin met het uitspreken van dank en
sluit me aan bij de complimenten die de minister gaf aan
onze gemeenten, die elke keer als we het vragen regelingen
uitvoeren, ook als we ze dan weer aanpassen. Dat doen ze
voor de mensen in het land en dat verdient onze complimenten. Ik vond dit debat best wel een worsteling. De
worsteling is namelijk het ongemak dat we erbij hebben
dat we eigenlijk generiek inkomensbeleid aan het voeren
zijn, we een instrument hebben gekozen omdat dat makkelijk was, en we vervolgens verzanden in het lokale domein.
Ik heb ook geen zin in welles-nietesjes en inconsistentie,
maar ik vind het echt heel onwenselijk hoe we hier vanavond stonden.
Ik vind het ook onwenselijk dat het dan onduidelijk is wat
nou de inkomenspolitieke positie is van het kabinet over
bijvoorbeeld studenten. Dan snap ik heel goed dat
gemeenten in het land zeggen: ik weet niet wat ik kan doen,
want ik heb die bijzonderebijstandroute, maar ik weet met
de populatie die ik in m'n gemeente heb en deze aantallen
niet of ik die kan toekennen, want dan hebben we misschien

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-44

een gat in de begroting aan het einde van het jaar. Ik hoop
dat de minister daar zo meteen nog iets over zegt, want
alleen maar een vinger aan de pols is niet voldoende. We
hebben met de Tozo en andere regelingen namelijk geleerd
dat je dan heel voorzichtig wordt en dat mensen dan niet
weten dat je het kan aanvragen. Dat betekent de facto dat
mensen die het enorm nodig hebben — we zien die aantallen en die rekeningen stijgen — dat niet krijgen. Dat vind
ik echt heel problematisch. Ik heb er geen zin in dat wij over
een paar maanden zeggen: weet je nog dat wij het daar die
ene woensdag ergens in juni de hele avond over hadden?
Daarom ben ik heel blij met de motie.
Dan heb ik nog één motie. Die gaat ook over die worsteling.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat verschillende gemeenten minimabeleid
hebben voor mensen met een inkomen tot 130% van het
sociaal minimum;
constaterende dat er budget is vrijgemaakt voor het verstrekken van een energietoeslag aan mensen met een
inkomen tot 120% van het sociaal minimum;
overwegende dat gemeenten dus ofwel zelf geld bij moeten
leggen, ofwel keuzes moeten maken aan wie ze de toeslag
wel of niet uitkeren;
verzoekt de regering gemeenten die de energietoeslag uitkeren aan mensen met een inkomen boven 120% sociaal
minimum, daarvoor financieel te compenseren,

de mensen, zoals de dame die ik sprak bij het winkelcentrum, die de boodschappen niet meer kon betalen, degene
met de hoge energierekening, en degene die minder vaak
bij de familie op bezoek kan omdat het tanken onbetaalbaar
is geworden, er vanavond niks wijzer op geworden zijn.
Sterker nog, mensen die hoop hadden omdat ze student
zijn of omdat ze dachten dat er misschien toch nog beweging kon komen, zijn teleurgesteld, zie ik in de berichten
die binnenkomen. Dat verwijt ik deze minister. Er is een
grote crisis. Er heerst armoede. Deze minister is de minister
voor Armoedebeleid. Ik had echt verwacht dat de minister
vanavond oog zou hebben voor de urgentie en de grote
noden in het land en dat er vanavond meer mogelijk zou
zijn om de mensen in het land te ondersteunen die het
ongelofelijk moeilijk hebben op dit moment. Dat stelt me
zeer teleur.
Ik ga ervan uit en hoop dat er volgende week een groot
noodpakket ligt waardoor mensen wel echt geholpen kunnen worden. Wij zullen dat debat volgende week met de
minister-president aangaan.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Kent. Dan geef ik het woord aan
de heer Stoffer van de SGP.

De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Ik dank de minister uiteraard voor de beantwoording van de vele vragen, met name over de manier waarop
we deze wet hebben behandeld en hoe we dat in de toekomst wellicht anders kunnen doen. Het is helder uitgelegd.
Je kunt daar van alles van vinden, maar het is wel de meest
praktische weg geweest. Ik maak er wel de opmerking bij
dat we het de volgende keer hopelijk anders doen. Er is
genoeg over gewisseld.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Maatoug en
Kathmann.
Zij krijgt nr. 7 (36064).
Mevrouw Maatoug (GroenLinks):
Laten we het huis van Thorbecke echt respecteren en dat
niet alleen maar gebruiken als het ons uitkomt.
Overigens ben ik van mening dat het minimumloon omhoog
moet.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Maatoug. Dan geef ik het woord aan
de heer Van Kent van de SP.

De minister en ik waren deze week nogal in een goede
verstandhouding, maar om het niet te klef te maken, wil ik
toch wel één motie voorstellen. Die motie gaat over energiearmoede. Ik had het idee dat de minister in het debat
aangaf dat dat eigenlijk thuishoort bij de Voorjaarsnota.
Dat kan ik me op zich wel voorstellen, maar we hebben het
hier wel over de minister voor Armoedebeleid. De motie is
niet gericht op wat we direct in die Voorjaarsnota concreet
dit jaar nog zouden kunnen doen, maar meer op dat we
voorkomen dat we dadelijk blijven reageren op incidenten.
Ik heb nu vanuit de Kamer het idee dat we van incident naar
incident gaan en telkens eigenlijk te laat reageren. Vandaar
een motie over de monitoring van de energiearmoede.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De heer Van Kent (SP):
Dat minimumloon moet ook zo snel mogelijk naar €15,
absoluut.
Voorzitter. We hebben een aantal uur met elkaar gesproken
en we zijn eigenlijk geen klap verder gekomen in die zin dat

Tweede Kamer

constaterende dat burgers langdurig geconfronteerd worden
met fors gestegen energieprijzen en oplopende inflatie;
overwegende dat sprake is van energiearmoede die met
name lagere en middeninkomens raakt, en dat de verwachting is dat deze situatie voorlopig nog niet ten einde is;

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-45

verzoekt de regering te monitoren hoe de armoede- en
schuldenproblematiek als gevolg van de energieprijzen zich
verder ontwikkelt, en de Kamer hierover regelmatig te rapporteren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Stoffer en Maatoug.

constaterende dat mensen met een (laag) middeninkomen
veelal niet in aanmerking komen voor reguliere toeslagen
en tevens niet voor de energietoeslag;
overwegende dat de financiële problematiek waarmee deze
groep te maken krijgt, onderbelicht blijft in koopkrachtmaatregelen en -debatten;
verzoekt de regering op korte termijn een breed onderzoek
te laten verrichten naar de financiële risico's voor middeninkomens op korte, middellange en lange termijn;

Zij krijgt nr. 8 (36064).
De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Nogmaals in de kleuring. De motie is er dus niet
op gericht dat er heel direct wat gedaan moet worden. Het
gaat erom dat wij als Kamer goed zicht houden op wat er
aankomt, zodat wij vroegtijdig met elkaar kunnen nadenken
over wat meer structurele maatregelen. Ik denk dat dat niet
alleen de mensen in het land helpt, maar ook ons als Kamer
om een beetje rustig te blijven. Ik denk dat het kabinet het
dan wellicht ook wat makkelijker krijgt om datgene wat de
Kamer mede namens de samenleving wil doen, een beetje
vlakker door de Kamer te krijgen. Volgens mij een geweldige
motie. Of dat echt zo is, horen we straks van de minister.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Eerdmans,
JA21.

De heer Eerdmans (JA21):
Ja, naarmate ik de motie vaker heb gelezen, ben ik er wel
enthousiast over geworden. Nee, zo klef als de SGP gaan
wij het niet maken. Het is wel zo dat wij blij zijn met de
antwoorden. We zijn het niet overal mee eens, maar goed
dat u overal op bent ingegaan. Er is alleen op het armoedegebied en de koopkracht nog heel veel te doen, denk ik.
Daarvoor willen we liever de stimulans uitgeven dan nu al
dankzeggen.
Een aansporing daartoe wil ik graag onder uw aandacht
brengen. Dat is de volgende motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de inflatie, stijgende prijzen en kelderende koopkracht miljoenen Nederlandse huishoudens hard
raken;

verzoekt de regering tevens oplossingsrichtingen aan te
dragen om deze risico's het hoofd te bieden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Eerdmans en
Omtzigt.
Zij krijgt nr. 9 (36064).
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer De Jong,
PVV.

De heer Léon de Jong (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Terwijl Nederlanders het niet meer
redden, niet meer normaal kunnen tanken, de huur niet
kunnen betalen, geen boodschappen kunnen doen en de
energierekening niet kunnen betalen, is het toch zo dat er
hier vandaag weer de politieke keuze is gemaakt om de
vreselijke gevolgen van de inflatie niet echt goed aan te
pakken. Terwijl dit wel kan. 100 miljard euro aan klimaaten stikstofbeleid, een gigantisch bedrag, zou wat ons betreft
voor een deel teruggegeven moeten worden aan al die
mensen die het nu zo ontzettend zwaar hebben. Dit wordt
expres niet gedaan. Ik krijg alleen maar "nee" als antwoord,
of ik mijn vraag nou aan de coalitie stel of aan de minister.
Dit is een grof schandaal, want hierdoor raken steeds veel
meer mensen in de armoede en komen steeds meer mensen
in grote financiële problemen. Dat mogen we de mensen
niet aandoen.
Voorzitter. Zoals u weet, hebben wij een aantal amendementen ingediend. Volgende week zullen ook een aantal van
die amendementen terugkomen bij de Voorjaarsnota. Een
amendement wil ik er nu uithalen. Dat is het amendement
van de heer Wilders om de energietoeslag, waar we het
vandaag eigenlijk over hadden, substantieel te verhogen
met €400 zodat die in totaal uitkomt op €1.200. Ik hoop van
harte dat dit zeer realistische voorstel kan rekenen op brede
steun van de Kamer, want dan laten we echt met z'n allen
zien dat we wat om die mensen geven en dat we ze echt
willen helpen om niet verder in de problemen te komen.

constaterende dat logischerwijs veel aandacht uitgaat naar
de gevolgen hiervan voor de laagste inkomens;

Dank u wel.

constaterende dat onder andere het Nibud, het CPB en de
VNG echter ook nadrukkelijk waarschuwen voor ernstige
financiële gevolgen voor middeninkomens;

De voorzitter:
Dank u wel, meneer De Jong. Dan geef ik het woord aan
mevrouw Podt, D66.

Tweede Kamer

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-46

Mevrouw Podt (D66):
Voorzitter. De kernvraag was voor mij vandaag: wordt de
doelgroep met deze regeling snel en goed bereikt? Het
vraagt om lage drempels, goede communicatie en een
proactieve aanpak van gemeenten. Ik heb me daarbij in het
bijzonder gericht op studenten. Er is ten onrechte het beeld
ontstaan dat zij niet ondersteund worden en dat beeld
moeten we actief bestrijden. Daarom heb ik de volgende
motie gemaakt.

Ik heb een aantal moties en amendementen gehoord. Ik ga
die rustig bestuderen. Ik dank de minister en de Kamerleden
dat we dit debat met elkaar hebben kunnen voeren. Ik hoop
dat we de komende maanden allemaal pal blijven staan
voor juist die kwetsbare groepen voor wie het nu zo moeilijk
en zwaar is.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Ceder. Dan geef ik het woord aan
meneer Omtzigt.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat studenten geen aanspraak kunnen maken
op de categoriale bijzondere bijstand;
overwegende dat er wel studentenhuishoudens zijn die in
de problemen kunnen geraken door de gestegen energierekening;
van mening dat deze studenten op een laagdrempelige
manier terecht moeten kunnen bij hun gemeente voor
ondersteuning;
verzoekt de regering om zeer actief uit te dragen waar studenten terechtkunnen, in gesprek met gemeenten te bekijken of het lukt studenten te bereiken, met steden met een
grote studentenpopulatie te blijven monitoren of zij uitkomen met het beschikbare budget en er bij hen op aan te
dringen om bij de individuele bijzondere bijstand niet te
eisen dat studenten maximaal lenen bij DUO,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Podt.

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u wel, voorzitter. Hoewel het een taai debat is, hebben
we het wel over de kern van het probleem waar we in
Nederland voor staan, namelijk middenin een bestaanszekerheidscrisis, waarbij 1,2 miljoen huishoudens zullen
moeten besparen op eten of energie, of waarschijnlijk op
beide, om niet heel snel in de schulden te komen. Dat is
pijnlijk. Ik snap de poging van de regering om dit op deze
manier te doen. Ik snap ook de vormgeving. Maar als u het
mij vraagt, denk ik dat er dit jaar iets te weinig geld is uitgetrokken — en "iets" is eufemistisch — in vergelijking met
de andere maatregelen die wij gezien hebben de afgelopen
tijd. Dat gaat zowel om het inefficiënt inzetten van stikstofen klimaatgelden — ik heb daar net een paar voorbeelden
van genoemd — als het verlagen van de energiebelasting
voor iedereen. Dit had iets gerichter gekund, omdat we nu
met een categorie mensen blijven zitten die dat niet kunnen.
Ook geef ik de regering mee dat ik vermoed dat we aan het
eind van het jaar geconfronteerd worden met een behoorlijk
aantal rechtszaken, een behoorlijk aantal conflicten, over
de uitvoering van deze regeling. Dat had voorkomen kunnen
worden door die sneller te behandelen.
Voorzitter, ik heb een aantal moties.

Zij krijgt nr. 10 (36064).
Motie
Mevrouw Podt (D66):
Dank u wel.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Ceder,
ChristenUnie.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. We hebben een goed en lang debat
met elkaar gehad over de vraag of deze maatregel de juiste
is. Volgens mij concluderen we allemaal dat dit niet alles
gaat oplossen, maar dat het wel verlichting biedt. Het is
volgens mij de juiste afweging. Ik heb in mijn bijdrage
aangegeven dat ik mij zorgen maak over de toekomst. We
hebben geconcludeerd dat we het daar nog over gaan
hebben en dat we het allemaal scherp in de gaten houden.

Tweede Kamer

constaterende dat er sterke prijsstijgingen zijn in de basisbehoeften voedsel en energie en dat in het zware CPB-scenario 1,2 miljoen huishoudens moeten besparen op een
van beiden of beiden om maandelijks rond te komen;
verzoekt de regering binnen een halfjaar een langjarige
strategie te formuleren en te presenteren voor de voedselzekerheid en energiezekerheid van Nederlandse huishoudens, die ingaat op de volgende zaken:
- de mate van zelfvoorzienendheid voor beide noodzakelijke levensbehoeften van Nederland en de mate van vaste
contracten/leveringskanalen van betrouwbare landen;
- de betaalbaarheid van energie en de wijze waarop huishoudens de komende jaren geholpen worden om hun
energierekening betaalbaar te houden, onder andere door
isolatie of huurkortingen voor niet-geïsoleerde woningen;

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-47

- de betaalbaarheid van gezond voedsel, ook in tijden van
mondiale voedselschaarste of onderbroken handelsroutes,
en de ondersteuning van mensen die (tijdelijk) onvoldoende
geld hebben voor voedsel en energie,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt, Maatoug,
Kathmann, Eerdmans, Den Haan, Dassen, Ephraim, Gündoğan en Van Baarle.

en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 13 (36064).

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt, Maatoug,
Kathmann, Eerdmans, Stoffer, Van Kent, Den Haan, Dassen,
Ephraim, Gündoğan en Van Baarle.

Motie

Zij krijgt nr. 11 (36064).

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat een grote groep burgers in grote problemen komt, maar geen gebruik kan maken van de regeling,
zoals bijvoorbeeld alleenstaanden die 85% van het minimumloon verdienen;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
van mening dat de energietoeslag bedoeld is voor huishoudens die moeten rondkomen van minder dan 120% van het
sociaal minimum;
verzoekt de regering gemeentes die een bovengrens van
lager dan 120% van het sociaal minimum hanteren of
andere extra beperkingen opleggen, niet de volledige uitkering over te maken,
en gaat over tot de orde van de dag.

constaterende dat er een onwenselijke hardheid zit in de
regeling, namelijk dat je ofwel €800 krijgt ofwel €0 wanneer
je net "te veel" inkomen hebt;
verzoekt de regering de regeling langs de volgende lijnen
aan te passen en uit te breiden:
- een tweede schijf te introduceren van €400 voor een
volgende inkomenscategorie;
- de gemeentes relatief royaal middelen beschikbaar te
stellen voor een energietoeslag voor mensen die buiten de
regeling vallen, maar toch geconfronteerd worden met niet
te dragen kosten,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt, Stoffer,
Eerdmans, Den Haan, Dassen, Ephraim en Gündoğan.

en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 12 (36064).

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt, Stoffer,
Eerdmans, Den Haan, Dassen, Ephraim en Gündoğan.

De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Gemeenten moeten het geld gewoon gebruiken, en anders
terugbetalen.

Zij krijgt nr. 14 (36064).
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik tot slot het woord aan mevrouw
Palland van het CDA. De heer De Kort ziet af van zijn tweede
termijn.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat uitwonende studenten te maken hebben
met gestegen energiekosten en dat zij in veel gevallen wel
de energierekening kunnen delen met huisgenoten, maar
niet in aanmerking komen voor de toeslag;
verzoekt de regering ook studenten mee te nemen in de
plannen, bijvoorbeeld door een bedrag van €250 voor uitwonende studenten (mbo, hbo, universiteit) beschikbaar
te stellen voor gemeentes of DUO een regeling te laten
uitvoeren voor studenten die niet bij hun eigen ouders staan
ingeschreven,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Mevrouw Palland (CDA):
Voorzitter, dank. Het is goed dat we dit doen. Het is goed
dat we dit wetsvoorstel vaststellen en mensen met de
laagste inkomens tegemoetkomen, ook al is deze regeling
absoluut niet de optimale. Dat zit 'm in het proces: we
behandelen het wetsvoorstel, terwijl het al gedeeltelijk is
uitgekeerd, gelet op de spoed. Het zit 'm ook in het verschil
dat er is in gemeentes en ook in de gerichtheid. Er zit
natuurlijk ook verschil in mensen en in de mate waarin ze
geconfronteerd worden met de stijgende energieprijzen
van dit moment. Op het verschil in hoe gemeentes ermee
omgaan, is mevrouw Maatoug al uitgebreid ingegaan. De
keuzes die gemaakt zijn, begrijp ik, maar het levert wel een
spanningsveld op. De minister geeft aan dat ze een haakje
heeft opgenomen in de wet, om hiermee verder te gaan.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-48

Dan nog vraag ik mij af of dit de optimale manier is om het
in de toekomst zo in te vullen.
Wij lazen ook nog over het ondersteuningsprogramma
energiearmoede, waarin onderzocht wordt, onder andere
door de overheid en TNO, welke aanvullende maatregelen
effectief zouden kunnen zijn voor de juiste doelgroep.
Wellicht levert dat nog input op voor het vervolg.
Nog één punt ten aanzien van de doelgroepen. We hebben
veel gesproken over de studenten, maar er zijn natuurlijk
brede doelgroepen die ook in de knel komen en die individueel bijzondere bijstand kunnen gaan aanvragen. Mijn
zorg zit 'm vooral in de monitoring: hoe houden we er zicht
op dat gemeentes uit de voeten kunnen met het budget
voor bijzondere bijstand? Ik hoorde de heer Stoffer, samen
met mevrouw Maatoug, een interessante motie daarover
indienen. Mevrouw Podt vroeg er ook aandacht voor,
inclusief de studenten. Ik zou me daar graag bij willen
aansluiten.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
de tweede termijn van de kant van de Kamer. De minister
heeft aangegeven ongeveer vijf minuten nodig te hebben
om zich voor te bereiden.

Minister Schouten:
In de motie op stuk nr. 7 wordt de regering gevraagd om
de gemeenten die de energietoeslag uitkeren aan mensen
met een inkomen boven 120% sociaal minimum daarvoor
te compenseren. Deze motie ontraad ik.
De motie op stuk nr. 8 vraagt om de armoede- en schuldenproblematiek als gevolg van de energieprijzen te monitoren
en de Kamer daarover regelmatig te rapporteren. Er komt
nu ook een monitoring van TNO en CBS. De ministeries
van EZK, BZK en SZW doen daar ook aan mee. Dus er loopt
al een traject op dit punt. Ik zie deze motie in het verlengde
daarvan. Daarmee kan ik haar oordeel Kamer geven.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 8 krijgt oordeel Kamer.
Minister Schouten:
De motie op stuk nr. 9 gaat eigenlijk wat breder over de
koopkrachtproblematiek en is niet zozeer specifiek gericht
op dit wetsvoorstel. Ik zou de heer Eerdmans willen adviseren om deze motie aan te houden en haar dan volgende
week in het debat over de Voorjaarsnota mee te nemen,
omdat daarin eigenlijk breder naar de koopkracht wordt
gekeken. Daar kan dan ook het debat over de middeninkomens gevoerd worden. Dat hebben we vandaag eigenlijk
niet gedaan.

De vergadering wordt van 22.26 uur tot 22.34 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is de tweede termijn aan de kant van de
minister. Ik geef de minister het woord.

Minister Schouten:
Voorzitter. Ik heb elf moties en één amendement. Ik zal eerst
de moties behandelen.
De motie op stuk nr. 4 vraagt om studenten ook recht te
geven op energietoeslag. Ik denk dat we vanavond de
argumenten behoorlijk hebben gewisseld. Ik ontraad deze
motie.
De motie op stuk nr. 5 verzoekt om ook de studenten mee
te nemen in de compensatie voor de hoge energierekening.
Dat is bijna dezelfde motie als de motie op stuk nr. 4. Dus
ook de motie op stuk nr. 5 ontraad ik.
De motie op stuk nr. 6 vraagt om een uitputtend overzicht
van de eisen die gemeenten stellen bij de energietoeslag.
Ik ga proberen om de heer Van Baarle tegemoet te komen.
Ik ga daar mijn uiterste best voor doen. Als het dan hier of
daar op een onderdeel net niet klopt, dan hoop ik niet dat
de heer Van Baarle meteen zegt dat zijn motie niet is uitgevoerd. Maar ik zal zo volledig mogelijk proberen te zijn. Als
ik met deze interpretatie de motie mag beoordelen, dan kan
ik haar oordeel Kamer geven.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Van Baarle knikt, dus hij kan zich vinden
in uw interpretatie.

Tweede Kamer

De voorzitter:
Ik kijk even naar de heer Eerdmans. Is hij bereid om de
motie aan te houden? De heer Eerdmans is daartoe bereid.
Dus de motie op stuk nr. 9 wordt aangehouden.
De voorzitter:
Op verzoek van de heer Eerdmans stel ik voor zijn motie
(36064, nr. 9) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Minister Schouten:
Dan de motie op stuk nr. 10. Daarover hebben we natuurlijk
al het een en ander gewisseld. Ik kan de verzoeken bijna
allemaal volgen, behalve het laatste verzoek, namelijk dat
bij de individuele bijzondere bijstand de eis wordt gesteld
dat studenten maximaal lenen bij DUO. Zoals ik al heb
vermeld, is dat juist een voorliggende voorziening, in veel
gevallen dus ook bij de bijzondere bijstand en ook in dit
geval. Dat is niet iets nieuws; dat is gewoon staande praktijk.
Dus als mevrouw Podt bereid is om het laatste verzoek te
laten vervallen, kan ik de motie oordeel Kamer geven. Als
zij dat niet wil, moet ik de motie op grond hiervan ontraden.
De voorzitter:
Ik kijk even naar mevrouw Podt.
Mevrouw Podt (D66):
Nee, het is inderdaad niet nieuw. Volgens mij hadden wij
dat net al met elkaar geconstateerd. Wat ik alleen ingewikkeld vind: deze situatie is wel nieuw. Dus wat ik vooral aan

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-49

de minister vraag: laten we nu kijken met de gemeenten of
het mogelijk is om hier gewoon wat coulance te betrachten.
Anders denk ik dat in de praktijk geen enkele student hiervoor in aanmerking komt. En volgens mij was dat niet wat
wij met elkaar wilden.
Minister Schouten:
Het wordt hier heel scherp geformuleerd. Dat gaat dan ook
consequenties hebben voor de budgetten van de bijzondere
bijstand van de gemeenten. Dat kan ik gewoon echt niet
doen op deze manier. Als mevrouw Podt vraagt om in
gesprek te gaan met de gemeenten om te kijken waar zij
tegenaan lopen en gewoon in de breedte te kijken — dat
heb ik ook al toegezegd — en de vinger aan de pols te
houden rondom de budgetten bijzondere bijstand, dan snap
ik dat. Dat wil ik ook toezeggen. Maar deze is echt te absoluut geformuleerd en heeft consequenties voor de budgetten van de gemeenten.
De voorzitter:
Ik kijk even naar mevrouw Podt.
Mevrouw Podt (D66):
Ik ga er even op kauwen.
Minister Schouten:
Als de laatste zin niet zo wordt geformuleerd, dan kan ik de
motie oordeel Kamer geven. Als de zin niet wordt gewijzigd,
dan moet ik de motie in deze vorm ontraden.
Dan de motie op stuk nr. 11. Die gaat over een langjarige
strategie, waar een tamelijke mate van detaillering in zit als
het gaat om waar het allemaal op zou moeten zien. Het gaat
ook verder dan alleen maar isolatie, maar ook huurkortingen, gezond voedsel, en de mondiale voedselschaarste. Er
wordt hier een heel breed palet gevraagd. Wij hebben al
toegezegd dat het kabinet in augustus sowieso voor de
komende periode gaat kijken naar de koopkracht. Daarnaast
hebben we het brede armoede- en schuldenprogramma,
dat ook nog naar de Kamer komt. Ook lopen er onderzoeken
naar hoe je bijvoorbeeld kunt omgaan met energiearmoede.
Ik noemde net ook al het onderzoek in relatie tot de motie
van de heer Stoffer. Moeten we nu dan weer een traject
gaan inzetten? Ik denk dat we gewoon moeten kijken hoe
we een aantal zaken beet moeten pakken. Ik heb al gezegd
dat de commissie sociaal minimum zeer binnenkort het
levenslicht ziet. Het lijkt me goed om de input van die
commissie te gebruiken om dat bredere debat te voeren
en daar niet nu al op vooruit te lopen. Ik ontraad dus deze
motie.
Dan de motie op stuk nr. 12, die vraagt om het geld niet
volledig over te maken. Het geld is al aan de gemeenten
overgemaakt bij de meicirculaire. Men heeft het dus al. Dit
doorkruist echt de systematiek van het Gemeentefonds.
Het geld dat wij aan het Gemeentefonds geven, is aan de
gemeente. Het college moet het verantwoorden aan de
raad. Ik ontraad deze motie.
Dan de motie op stuk nr. 13. We hebben het vanavond
gehad over de vraag of we weer allemaal aparte regelingen
moeten opzetten en over de wenselijkheid daarvan. Ik snap

Tweede Kamer

heel goed de gemengde gevoelens over de regeling en de
procedures, zoals we dat bij deze regeling hebben gedaan.
Ik heb proberen toe te lichten waarom dat zo is gegaan.
Eigenlijk vraagt deze motie om weer een nieuwe regeling
via de gemeenten of voor DUO. Dat moet dan worden
opgezet en dan krijg je er weer heel veel vragen over in de
verantwoording en in de handhaving, waar we bij dit
wetsvoorstel ook enigszins tegenaan lopen en waarin we
dat zo beperkt mogelijk proberen te houden. Ik zou er om
die reden niet voor zijn. Daarom ontraad ik deze motie.
Dan de motie op stuk nr. 13. In de tweede constatering staat
dat er een onwenselijke hardheid in de regeling zit, namelijk
dat je ofwel €800 krijgt ofwel €0.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 14 bedoelt u.
Minister Schouten:
Excuus, de motie op stuk nr. 14. Ik heb uitgelegd dat wij in
de wet geen criteria hebben opgenomen, maar dat die in
de regeling zijn opgenomen. In de regeling hebben de
gemeenten ook hardheidsclausules ingebouwd. Als je er
net €1 of €2 overheen komt, wordt er bij de toekenning van
de regeling echt naar de aard en omstandigheid van de
persoon gekeken. De suggestie dat die hardheid erin zit,
klopt dus niet. Daarom ontraad ik deze motie.
Dan kom ik nog bij het amendement op stuk nr. 10 van de
leden Van Baarle en Kuzu over de uitwonende voltijds studenten, waarbij er ook ruimte wordt gelaten aan deeltijdstudenten en/of studenten die in studentenkamers verblijven
als zelfstandige wooneenheid, om dezelfde grens voor het
sociaal minimum te laten toepassen. Zoals gezegd, ga ik
met de gemeenten in gesprek over de groep studenten en
over hoe men daarmee omgaat. Nogmaals, het wetsvoorstel
sluit deze groep niet uit. Het zit ook echt in de regeling.
Gemeenten kunnen op een andere en eigen manier invulling
geven aan de regeling. Het wetsvoorstel hoeft dus niet
aangepast te worden. De voorgestelde afbakening leidt wel
weer tot extra controles, want je moet gaan vaststellen wie
er allemaal in die doelgroep als zodanig vallen. Daarom
hebben we ook gemeentes gezegd dat zij zelf die ruimte
kunnen nemen om daar een eigen regeling op te maken.
Dan kunnen ze ook aansluiten bij het minimabeleid van hun
eigen gemeente om zo het wetsvoorstel ook uitvoerbaar te
houden. Om deze redenen ontraad ik dit amendement.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
deze beraadslaging. Ik dank de minister voor haar beantwoording. Mevrouw Palland?
Mevrouw Palland (CDA):
Ik overvraag de minister misschien, want we zijn vanochtend om 10.00 uur met elkaar begonnen in de Thorbeckezaal
en we eindigen dertien uur later hier in de plenaire zaal.
De voorzitter:
U heeft nog een dringende vraag.

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-50

Mevrouw Palland (CDA):
Nou, ik heb nog één vraag. Want ik had eerder al gevraagd
om de regeling. Het is goed dat we het doen, maar de
regeling kent ook zo haar beperkingen. In de tweede termijn
ben ik erop teruggekomen dat het onderzoek van TNO dat
de minister zelf ook noemde, met aanvullende maatregelen
komt welke effectief zijn. Kan dat ook iets betekenen voor
hoe we in de toekomst hiermee omgaan? Of zegt de
minister: nee, dat staat helemaal los van zo'n categorale …
De voorzitter:
Een terechte vraag. U had die nog gesteld.
Minister Schouten:
Ja, excuus. Ik noemde het haakje. Dat is er overigens nog
niet, het moet nog in de wet worden meegenomen als uw
Kamer ermee instemt. Ik ben het met mevrouw Palland
eens dat we eigenlijk breder moeten kijken wat er nodig is
om mensen meer bestaanszekerheid te geven. Het TNOonderzoek kan wel een aantal aanknopingspunten bieden
waarop wij zeggen: hier zou je eigenlijk verder naar moeten
kijken. Ik probeer het zo veel mogelijk op een wat rustigere
manier te doen, zodat we niet elke keer met allerlei maatregelen komen, maar ik kan ook niet beloven dat dat helemaal
niet gebeurt. Het kan zijn dat het TNO-onderzoek ook weer
aanknopingspunten biedt.
De voorzitter:
Ja. Excuus dat deze vraag was blijven liggen. Daarmee zijn
we aan het einde gekomen van deze beraadslaging.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik dank de minister voor Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen voor haar beantwoording. Ik dank de woordvoerders. Ik dank de mensen op de publieke tribune, die de
hele avond bij ons zijn geweest. Fijn dat u vandaag toch in
ons midden was. En ik dank natuurlijk de mensen die op
een andere manier dit debat hebben gevolgd.
We gaan volgende week dinsdag over het amendement en
de ingediende moties stemmen. Daarmee zijn we aan het
einde gekomen.

Tweede Kamer

Tweede Incidentele suppletoire begroting
inzake Energietoelage + Wijziging van de 29 juni 2022
Participatiewet inzake energietoeslag
TK 98

98-12-51