Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 333

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 oktober 2023
Naar aanleiding van de vragen van uw Kamer tijdens de Algemene
Financiële Beschouwingen op 4 oktober jl. (Handelingen II 2023/24, nr. 8,
Algemene Financiële Beschouwingen) over de ontwikkelingen op het
gebied van het aantal Rijksambtenaren en de externe inhuur, treft u hierbij
de gevraagde informatie aan. Ik verwijs hierbij ook naar de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk (JBR)1, die jaarlijks op Verantwoordingsdag
wordt gepubliceerd waarin deze informatie ook is terug te vinden.
Ontwikkelingen in aantallen rijksambtenaren
In onderstaande tabel treft u aan het aantal rijksambtenaren in fte per
Ministerie van 2018 tot en met 2022.

1

kst-31490-333
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 31 490, nr. 328.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 490, nr. 333

1

Onderstaande tabel geeft het aantal fte weer ingedeeld naar kerndepartement, Shared Service Organisaties (SSO), toezichthouders en
uitvoeringsorganisaties.

In onderstaande tabel staan enkele omvangrijke mutaties in de apparaatsuitgaven in 2022 ten opzichte van 2021.
Organisatie

Apparaat
t.o.v. slotwet
2021

Mutatie fte

Toelichting

Belastingdienst
en Toeslagen

+210 mln
en +138 mln

+1590 fte

In verband met de maatregelen die volgden
uit de kabinetsreactie op de Parlementaire
Ondervragingscommissie Kinderopvang

EZK

+161 mln

+1346 fte

Budgetten zijn toegevoegd vanuit het
klimaatfonds, Groningen Dossier en
herverkaveling van het Nationaal Coördinator Groningen (NCG) vanuit BZK

Er is vanaf 2018 een groei in het aantal fte’s waar te nemen. De groei in
fte’s hangt samen met intensiveringen bij de afzonderlijke departementen.
Die groei draagt daarmee bij aan een stijging van de apparaatsuitgaven.
Vakministers vragen het parlement regulier toestemming voor het
verhogen van hun apparaatsuitgaven. Dit hangt samen met de gewenste
beleidsontwikkeling, intensivering van de uitvoeringsvraagstukken die
door het Rijk zelf worden uitgevoerd of knelpunten in de uitvoering. Elk
departement is verantwoordelijk voor de ontwikkeling in het eigen
apparaat en legt daar verantwoording over af in het jaarverslag.
Apparaatsgevolgen van nieuw beleid zijn integraal onderdeel van
kabinetsbesluitvorming. Apparaatsuitgaven zijn daarom onderdeel van de
reguliere begrotingstoetsing door de Minister van Financiën.
De afspraak is dat het Ministerie van BZK de ontwikkeling van de
apparaatsuitgaven monitort en hierover rapporteert in de Jaarrapportage
Bedrijfsvoering Rijk (JBR).
Ontwikkelingen in externe inhuur
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de uitgaven aan externe
inhuur ten opzichte van de uitgaven aan personeel in de periode 2015 t/m
2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 490, nr. 333

2

Aandeel uitgaven aan externe inhuur t.o.v. uitgaven personeel1
Jaar

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Norm
(10%)

Aandeel externe inhuur
Norm

9,6%
10,0%

10,7%
10,0%

10,4%
10,0%

10,7%
10,0%

10,3%
10,0%

12,2%
10,0%

13,4%
10,0%

14,2%
10,0%

10,0%
10,0%

1

Bron: Bijlagen bij departementale jaarverslagen.

In onderstaande tabel staat het aandeel externe inhuur per jaar naar
inhuurcategorie van 2015 t/m 2022. In bijlage 1 is het uitgebreide overzicht
uit de JBR 2022 opgenomen waarin per departement de uitgaven aan
inhuur in 2022 is weergegeven.
Aandeel externe inhuur per jaar en inhuurcategorie

1

Beleid
Beleidsondersteuning2
Uitvoering
1
2

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

6%
35%
59%

5%
36%
59%

5%
40%
55%

5%
41%
54%

7%
47%
46%

9%
50%
41%

11%
53%
36%

11%
55%
34%

Interim-management, Organisatie- en formatieadvies, beleidsadvies en communicatie-advisering.
Juridisch advies, advisering opdrachtgevers automatisering, accountancy, financiële en administratieve organisatie.

Externe inhuur geeft het Rijk flexibiliteit bij een veranderende vraag naar
capaciteit, bijvoorbeeld in het geval van tijdelijke en/of specialistische
werkzaamheden. De externe inhuur is een oplossing wanneer het op korte
termijn niet lukt het benodigde personeel in dienst te nemen. Voor het
opvangen van piekbelasting en opdrachten met een tijdelijk en/of
specialistisch karakter vindt vooral bij (grote) uitvoeringsorganisaties
inhuur plaats.
De norm voor externe inhuur (de zgn. Roemernorm) is dat deze niet meer
dan 10% van de totale personele uitgaven mag bedragen. Deze norm
heeft het karakter «pas toe of leg uit» (comply or explain). Dat wil zeggen
dat als de norm wordt overschreden de desbetreffende Minister in het
jaarverslag motiveert waarom de overschrijding noodzakelijk was en wat
eraan gedaan wordt om de externe inhuur te verminderen.
De toename van externe inhuur wordt voor een groot deel verklaard door
exogene factoren, zoals arbeidsmarktkrapte, herstel toeslagen, schadeafhandeling Groningen en de afhandeling van de COVID crisis. De
Ministers geven deze oorzaken aan in hun eigen verantwoordingen in het
jaarverslag. Deze oorzaken deden zich voor in de jaren waarin de norm is
overschreden (2020,2021 en 2022). In de jaren daarvoor is de norm
nauwelijks overschreden.
Terugdringen externe inhuur
In hun jaarverslag lichten departementen toe hoe ze de inhuur terugdringen. Het gaat dan onder meer om verambtelijking van externe
medewerkers, het scherper prioriteren van inzet op projecten en meer
gebruik maken van rijkstrainees en flexpools.
Binnen het Rijk lopen daarnaast diverse departementale en interdepartementale initiatieven, vanuit het perspectief van strategisch personeelsbeleid, op instroom en behoud van medewerkers. Voorbeelden zijn:
• Aantrekkelijk werkgeverschap via marktconform pakket aan arbeidsvoorwaarden;
• Rijksbrede wervingscampagnes;
• Rijksbreed studenten- en starterspakket
• Verschillende traineeships

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 490, nr. 333

3

•

Traject om te komen tot set innovatieve rijksbrede korte termijn
maatregelen.

Mogelijke verdergaande maatregelen worden aan een nieuw kabinet
overgelaten. Het nemen van verdergaande maatregelen dient altijd te
worden bezien in relatie tot de maatschappelijke opgaven. Zoals aangegeven is de overschrijding van de Roemernorm in de afgelopen jaren
vooral toe te schrijven aan arbeidsmarktkrapte, herstel toeslagen,
schadeafhandeling Groningen en de afhandeling van de Covid crisis.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A.C. van Huffelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 490, nr. 333

4