BIJLAGE II – Verdieping ondernemen en belastingontwijking
Pijler 1 en Pijler 2
In oktober 2021 is een akkoord bereikt over de herziening van het internationale belastingstelsel.
Dat akkoord wordt door 137 landen gesteund in het zogeheten Inclusive Framework (IF) en steunt
op twee pijlers. Pijler 1 regelt een andere verdeling van winsten en heffingsrechten tussen landen
voor de circa 100 grootste en meest winstgevende multinationals, waaronder de grootste digitale
bedrijven. Hierdoor kunnen landen waar een multinational klanten of gebruikers heeft
(“marktlanden”) meer winstbelasting heffen, ook indien de multinational in dat land niet fysiek
aanwezig is. De maatregelen van Pijler 1 zullen gaan gelden voor bedrijven met een wereldwijde
omzet van meer dan € 20 miljard en een winstmarge (winst t.o.v. omzet) van meer dan 10%.
Voor de bedrijven in scope wordt de volledige winst (nog steeds) eerst op basis van bestaande
regels verdeeld. Vervolgens worden de nieuwe regels van Pijler 1 toegepast.
De nieuwe regels houden in dat 25% van de overwinst van bedrijven naar rato van de omzet
wordt toegerekend aan landen waar een bedrijf omzet realiseert. De overwinst wordt daarbij
mathematisch gedefinieerd als de winst boven 10% van de omzet. De locatie van de omzet wordt
op basis van gedetailleerde regels bepaald (voor online advertentie-inkomsten wordt de omzet
bijvoorbeeld gealloceerd naar de locatie van de kijker). In een technische werkgroep van de OESO
wordt gewerkt aan de uitwerking van de afspraken. Over enkele belangrijke beleidsmatige
onderwerpen, zoals voorkoming van dubbele belasting, wordt op dit moment nog gesproken.
Pijler 2 regelt een wereldwijd minimumniveau van belastingheffing. Pijler 2 bewerkstelligt dat
multinationals en omvangrijke binnenlandse groepen met een omzet van € 750 miljoen euro of
meer altijd ten minste effectief 15% aan belasting over hun winst betalen. Dit wordt vormgegeven
door middel van een bijheffing. Deze bijheffing is slechts aan de orde indien door de
groepsentiteiten in een land effectief te weinig winstbelasting is betaald. De bijheffing wordt
bepaald door het effectieve belastingtarief in een land af te trekken van het
minimumbelastingtarief van 15%. Indien sprake is van een positief verschil, dan vormt de
uitkomst van die som het percentage waartegen wordt bijgeheven. Daardoor verdwijnt het
tariefsvoordeel dat behaald kan worden door gebruik te maken van een laagbelastende jurisdictie.
Het IF kan geen bindende wetgeving vaststellen. Op 20 december 2021 heeft het IF de
modelteksten gepubliceerd waarmee de deelnemende landen het Pijler 2-akkoord in hun nationale
wetgeving kunnen omzetten. Om ervoor te zorgen dat de regels van Pijler 2 binnen de EU op
dezelfde wijze in nationale wetgeving worden omgezet (creëren van een gelijk speelveld) en om
strijdigheid met het Europese recht te voorkomen, heeft de Europese Commissie op 22 december
2021 een richtlijnvoorstel gepubliceerd.1 Dit richtlijnvoorstel bevat de modelteksten voor de EUlidstaten. De onderhandelingen over dit richtlijnvoorstel vinden op dit moment plaats. Het kabinet
zet zich met een positieve en constructieve houding maximaal in om de richtlijnonderhandelingen
succesvol te laten verlopen. In het in januari gepubliceerde BNC-fiche wordt onze inzet met
betrekking tot dit richtlijnvoorstel uitgebreid toegelicht.2
Sinds 1 januari 2019 bevat de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 een aanvullende Controlled
Foreign Company (CFC)-maatregel. De aanvullende CFC-maatregel heeft tot doel te voorkomen
dat belastingplichtigen winsten verschuiven door mobiele activa – zoals intellectueel eigendom – te
verplaatsen naar een CFC in een laagbelastend land. Als belastingplichtigen dat toch doen, dan
zorgt de aanvullende CFC-maatregel ervoor dat de inkomsten van die CFC in Nederland worden
belast indien de CFC (i) geen winst uitkeert en (ii) geen wezenlijke economische activiteit
uitoefent. In het Coalitieakkoord is voorgesteld om de reikwijdte van de aanvullende CFCmaatregel te verruimen door de CFC-maatregel conform het voorstel van de Commissie Ter Haar I
in te voeren. De Commissie Ter Haar I heeft geadviseerd om de aanvullende CFC-maatregel op
unilaterale wijze verder uit te breiden, (slechts) indien in internationaal verband geen consensus
1
2

https://ec.europa.eu/taxation_customs/system/files/2021-12/COM_2021_823_1_EN_ACT_part1_v11.pdf.
Kamerstukken II 2021/22, 22112, nr. 3278.

wordt bereikt over maatregelen om een minimumniveau van belastingheffing te organiseren. In
het rapport heeft de Commissie Ter Haar I gewezen op de sterke overlap tussen de door haar
voorgestelde uitbreiding van de aanvullende CFC-maatregel en de Pijler 2-maatregelen. Volgens
de Commissie Ter Haar 1 is Pijler 2 in feite een verdergaande CFC-maatregel. Het richtlijnvoorstel
Pijler 2 leidt tot een wereldwijd minimumniveau aan belastingheffing. Daarmee wordt in wezen ook
invulling gegeven aan het aanscherpen van de CFC-maatregel, zoals voorgesteld door de
Commissie Ter Haar I. Het ligt daarom niet voor de hand om de CFC-maatregel – conform het
Coalitieakkoord – aan te scherpen wanneer het richtlijnvoorstel voor Pijler 2 wordt
geïmplementeerd.
Doorstroomvennootschappen
De rol van doorstroomvennootschappen in Nederland staat al geruime tijd in zowel de nationale als
internationale belangstelling. Kort gezegd wordt bij een doorstroomvennootschap vaak gedacht
aan een entiteit met geen of geringe substance waar doorheen ten behoeve van de groep
omvangrijke geldstromen lopen.
Recente maatregelen
Er is de afgelopen jaren een omvangrijk pakket aan maatregelen genomen om belastingontwijking
tegen te gaan. Dit pakket heeft onder meer tot doel om niet langer als toegangspoort naar
laagbelastende jurisdicties te fungeren. Een goed voorbeeld hiervan is de bronbelasting op renten,
royalty’s en dividenden3 naar laagbelastende jurisdicties en in misbruiksituaties. Het kabinet
verwacht dat door deze maatregel de rente, royalty- en dividendstromen die via
doorstroomvennootschappen naar laagbelastende jurisdicties stromen nagenoeg zullen
verdwijnen.
Met de ratificatie van het Multilateraal Instrument (MLI) zorgt Nederland ervoor dat
antimisbruikmaatrelen kunnen doorwerken in de Nederlandse belastingverdragen (als
verdragspartners ook kiezen voor deze doorwerking). Hierbij kan de zogenoemde Principal Purpose
Test (PPT) voorkomen dat op oneigenlijke wijze gebruik wordt gemaakt van het uitgebreide
Nederlandse verdragennetwerk. De PPT zorgt ervoor dat een verdragspartner van Nederland niet
in zijn heffingsrechten wordt beperkt als – kort gezegd – het verkrijgen van verdragsvoordelen een
van de voornaamste doelen is van een structuur of transactie is. Ongewenste
doorstroomstructuren kunnen hierdoor worden aangepakt.
EU-richtlijnvoorstel met het oog op het tegengaan van misbruik door substance-arme
vennootschappen (Unshell-richtlijn4)
In december 2021 heeft de Europese Commissie het richtlijnvoorstel gepubliceerd dat ziet op
het tegengaan van misbruik van vennootschappen met geen of geringe substance. Het doel
van deze richtlijn is dat lidstaten hun eerlijke aandeel aan belasting kunnen heffen. Met dit
voorstel wordt een procedure voorgesteld om substance-arme vennootschappen te
identificeren en deze informatie automatisch uit te wisselen met de andere lidstaten. De
rechtmatige lidstaten kunnen op basis van de ontvangen informatie hun belastingheffing
adequaat aanpassen.
In lijn met het coalitieakkoord staat dit kabinet positief tegenover het doel van het
richtlijnvoorstel en onderschrijft de noodzaak van een EU-brede aanpak om misbruik via
substance-arme vennootschappen tegen te gaan. Het kabinet deelt de inzet van de Europese
Commissie dat het voorstel proportioneel moet uitwerken voor de uitvoering. Daarom wil het
kabinet graag de meest efficiënte en bij de praktijk aansluitende aanpak van
doorstroomvennootschappen invoeren. In het BNC-fiche wordt onze inzet met betrekking tot
dit richtlijnenvoorstel uitgebreid toegelicht 5.
De bronbelasting geldt vanaf 2024 voor dividenden.
Richtlijn met het oog op het tegengaan van misbruik door doorstroomvennootschappen op het
gebied van belastingen en de aanpassing van Richtlijn 2011/16/EU (administratieve
samenwerkingsrichtlijn) (COM(2021) 565).
5
Kamerstukken II 2021/22, 22112, nr. 3349.
3
4

Commissie Doorstroomvennootschappen
De Commissie Doorstroomvennootschappen (hierna: de commissie) heeft onderzoek gedaan naar
het fenomeen doorstroomvennootschappen. Het rapport is in november 2021 door het vorige
kabinet in ontvangst genomen. De commissie concludeert dat de bijdrage van
doorstroomvennootschappen aan de Nederlandse economie gering is, en niet in verhouding staat
tot de negatieve effecten op andere landen en daarmee de reputatie van Nederland. De Commissie
merkt bovendien op dat ontwikkelingslanden extra gevoelig zijn voor belastingontwijking via het
Nederlandse verdragennetwerk. De commissie heeft vijftien aanbevelingen gedaan om ongewenste
vormen van doorstroom verder te beperken, rekening houdend met het feit dat er al veel
maatregelen genomen zijn. De aanbevelingen zijn gedaan op fiscaal en op niet-fiscaal gebied.
Fiscale aanbevelingen
Een aantal aanbevelingen van de commissie (aanbevelingen #2, #3, #5 en #6) betreft
onderwerpen die grotendeels ook door het hiervoor genoemde richtlijnvoorstel worden
bestreken. Het gaat bijvoorbeeld om uitbreidingen van de informatie-uitwisseling met andere
landen en het weigeren van belastingvoordelen als sprake is van een structuur met
substance-armevennootschappen. Omdat de commissie onder andere verwijst naar bestaande
regelgeving over informatie-uitwisseling, gaat het kabinet ervan uit dat de commissie de
aanbevolen uitbreidingen van de informatie-uitwisseling ook wil toepassen in relatie tot derde
landen. Het richtlijnvoorstel voorziet daar vooralsnog niet in. De Europese Commissie heeft
echter aangekondigd om in 2022 met een apart initiatief te komen dat met name zal zien op
(substance-arme) entiteiten in derde landen.6 Ten aanzien van de uitbreiding van de informatieuitwisseling met derdelanden kiest het kabinet er daarom voor om de verdere Europese
ontwikkelingen op dit vlak af te wachten en voorlopig geen extra unilaterale stap te zetten.
De commissie beveelt – kort gezegd- aan om de zogenoemde safe-harbour in artikel 8c Wet Vpb
1969 voor vennootschappen waar rente door stroomt te schrappen (aanbeveling #1). Op basis van
deze safe-harbour wordt een rentedoorstromer die onder het toepassingsbereik van artikel 8c Wet
VPB 1969 valt, geacht een reëel risico te lopen ter zake van zijn samenhangende geldleningen
indien het eigen vermogen van die rentedoorstromer het laagste van 1% van het bedrag van de
uitstaande geldleningen bedraagt of € 2.000.000. De commissie beveelt aan om, in plaats van
deze safe-harbour, op basis van de feiten en omstandigheden van het geval te beoordelen of
sprake is van een reëel risico (open norm). Daarmee wordt aangesloten bij een meer economische
benadering. De aanbeveling past in de aanpak van doorstroomvennootschappen. Tegelijkertijd
moet dit worden afgewogen tegen het nemen van maatregelen die mogelijk additioneel zijn ten
opzichte van het Unshell-richtlijnvoorstel en de uitvoeringstechnische consequenties daarvan.
De commissie beveelt aan om (samengevat) de Principal Purpose Test (PPT) door te laten werken
in zoveel mogelijk verdragen, ook in relatie tot landen die geen partij zijn bij het MLI (aanbeveling
#4). Om ervoor te zorgen dat deze bepaling zo snel mogelijk kan doorwerken in de Nederlandse
belastingverdragen heeft Nederland vrijwel alle belastingverdragen aangemeld voor het MLI,
behalve waar de BEPS-maatregelen (waaronder de PPT) betrokken worden in lopende
onderhandelingen.7 Over het algemeen is het MLI de meest efficiënte wijze om de PPT te laten
doorwerken in bestaande belastingverdragen. Het opnemen van de PPT in belastingverdragen is bij
alle (bestaande en nieuwe) onderhandelingen Nederlands staand verdragsbeleid.
Niet-fiscale aanbevelingen
Voorts kent het rapport verschillende aanbevelingen gericht op het tegengaan van misbruik van
doorstroomvennootschappen voor witwassen en financieren van terrorisme. In dat kader doet de
commissie verschillende aanbevelingen ten aanzien van transparantie van uiteindelijk
Persbericht Europese Commissie van 22 december 2022 inzake ‘Questions and Answers on the Commission's proposal to end the
misuse of shell entities.’
Dit betrof aanvankelijk België, Brazilië, Bulgarije, Denemarken, Ierland, Oekraïne, Polen, Spanje en Zwitserland. Inmiddels werkt de
PPT al door in de verdragen met België (latere MLI-aanmelding), Bulgarije, Denemarken, Ierland, Oekraïne, Zwitserland en (binnenkort)
Polen. Bij Spanje en Brazilië heeft nog geen ondertekening plaatsgevonden, respectievelijk lopen de onderhandelingen nog.
6

7

belanghebbenden (UBO’s). Meldingsplichtige instellingen zijn thans verplicht om cliëntenonderzoek
uit te voeren, en in dat kader vast te stellen wie de UBO’s van hun cliënten zijn. Indien de
meldingsplichtige instelling geen persoon kan identificeren die UBO is vanwege eigendom of
zeggenschap, geldt dat deze het ‘hoger leidinggevend personeel’, zoals het statutair bestuur, als
UBO moet aanmerken. De commissie adviseert (aanbeveling #7) om in dat geval
meldingsplichtige instellingen te verplichten onder meer vast te leggen waarom deze bij het hoger
leidinggevend personeel is gekomen en welke stappen zijn ondernomen om de UBO’s te
achterhalen. De regels omtrent het uitvoeren van het clientenonderzoek zijn in hoge mate op
Europees niveau geharmoniseerd. Op 20 juli 2021 is een nieuw Europees pakket aan antiwitwasmaatregelen gepubliceerd, waarin een vergelijkbare verplichting voor meldingsplichtige
instellingen is opgenomen. Thans vinden hierover onderhandelingen plaats. Het kabinet zet in op
aanscherping van deze verplichting, in lijn met het advies van de commissie
doorstroomvennootschappen, als onderdeel van deze onderhandelingen.
Ook adviseert de commissie de verplichtingen voor vennootschappen en andere juridische
entiteiten aan te scherpen bij de registratie van de eigen UBO’s in het UBO-register. In die
gevallen dat de juridische entiteit uit zou komen bij het hoger leidinggevend personeel, zou deze
vast moeten leggen waarom er geen sprake is van een UBO op een andere grond, zoals eigendom
of zeggenschap. Een vergelijkbare verplichting is eveneens onderdeel van het voornoemde
Europese anti-witwaspakket. Het kabinet staat hier echter, conform de BNC-fiches omtrent dit
pakket, kritisch tegenover omdat dit zou kunnen leiden tot aanvullende lasten voor ondernemers.
De commissie adviseert ook om de openbare gegevens in het UBO-register beter doorzoekbaar te
maken voor het publiek (aanbeveling #8). In de Nederlandse implementatie van het UBO-register
is een balans gezocht tussen privacy en effectiviteit. Onderdeel daarvan is dat het in Nederland
alleen voor bevoegde autoriteiten mogelijk is om het register vrijelijk te doorzoeken, zoals op
bijvoorbeeld persoonsgegevens. Andere raadplegers kunnen alleen op basis van de gegevens van
een juridisch entiteit het register raadplegen. Privacy was een belangrijk thema in de
parlementaire behandeling van het UBO-register, en Nederland heeft in dat kader alle privacymaatregelen genomen die de vierde anti-witwasrichtlijn toestaat. Verdere uitbreiding van de
zoekmogelijkheden kan impact hebben op de privacy van geregistreerde personen. Gelet hierop
zal deze aanbeveling nader worden onderzocht in het kader van de evaluatie van de privacyimpact van het UBO-register respectievelijk één en vier jaar na de vulling. Deze evaluatie volgt op
de motie Ronnes en Bruins.8
De commissie adviseert ook om in te zetten op internationale invoering van UBO-registers met
openbare gegevens (aanbeveling #9). In Europees verband is dit reeds verplicht op grond van de
gewijzigde vierde anti-witwasrichtlijn. Daarnaast is Nederland betrokken geweest bij herziening
van aanbeveling 24 van de gezaghebbende standaarden van de Financial Action Task Force
(FATF). Deze is op 4 maart 2022 gepubliceerd. Onderdeel van deze herziening is dat landen een
UBO-register moeten invoeren, of een mechanisme dat vergelijkbare toegang tot UBO-informatie
biedt. Hiermee is een belangrijke stap gezet richting internationale invoering van UBO-registers, in
lijn met de aanbeveling van de commissie. Het kabinet zal ook in de toekomst zich in
internationaal verband hiervoor blijven inzetten. Dit laatste geldt zowel voor het UBO-register
specifiek alsook voor de inzet op de internationale samenwerking in bestrijding criminele
doorstroom conform aanbeveling #14.
De commissie beveelt ook inzet op aanpak illegale trustdienstverlening (aanbeveling #12). Uw
Kamer is op 8 juli 2021 geïnformeerd over de uitkomsten van het SEO Economisch Onderzoek
naar de illegale trustdienstverlening. Hierbij werden er een zestal maatregelen aangekondigd
waaronder een onderzoek naar de toekomst van de trustsector. Ik informeer uw Kamer over dit
onderzoek evenals over de andere maatregelen voor de zomer 2022. Daarnaast is er in het
Financieel Expertise Centrum (FEC), een samenwerkingsverband tussen OM, Belastingdienst,

8

Kamerstukken II 2019/20, 35179, nr. 12.

FIOD, DNB, AMN, Politie en FIU, in januari 2021 een project gestart dat specifiek gericht is op
illegale trustdienstverleners. Het samenwerkingsverband illustreert het belang van nationale
samenwerking. Betreffende het FEC adviseert de commissie een vervolgonderzoek naar witwassen
en doorstroomactiviteiten (aanbeveling #13); het FEC inventariseert momenteel of een
vervolgonderzoek haalbaar is en hoopt hierover in het tweede kwartaal 2022 een beslissing te
nemen.
In het kader van het vergroten van de transparantie van doorstroomvennootschappen heeft de
commissie een tweetal aanbevelingen gedaan op het terrein van het jaarrekeningenrecht in Boek 2
van het Burgerlijk Wetboek (BW). Aangezien dit onder de verantwoordelijkheid van de Minister
voor Rechtsbescherming valt, wordt de onderstaande reactie op aanbeveling #10 en #11 in
overeenstemming met hem aangeboden.
De commissie beveelt aan de uitzondering van artikel 2:403 BW te schrappen (aanbeveling #10).
Op grond van dat artikel hoeft een dochtermaatschappij geen eigen jaarrekening te publiceren als
haar financiële gegevens zijn meegenomen in de geconsolideerde jaarrekening van de
moedervennootschap. Een van de bijkomende voorwaarden is dat de moedervennootschap zich
dan aansprakelijk stelt voor de schulden van die dochtermaatschappij. Zoals de commissie stelt, is
die aansprakelijkheidsverklaring reeds een hindernis voor doorstroomvennootschappen om van
deze vrijstelling gebruik te maken. Ook merkt de commissie zelf al op dat het schrappen van deze
vrijstelling ook alle andere Nederlandse ondernemingen raakt die hiervan gebruik maken en
daarom zou leiden tot een onevenredige administratieve belasting van die ondernemingen. Het
argument van de commissie dat een deel van die bedrijven al jaarrekeningen opmaakt voor
interne doeleinden, doet hier niet aan af, omdat de interne jaarrekening bij kleine en middelgrote
ondernemingen niet dezelfde inhoud hoeft te hebben als de te publiceren jaarrekening. Het
schrappen van deze vrijstelling zou daarom een disproportionele maatregel zijn. Het kabinet
neemt deze aanbeveling dan ook niet over.
De commissie beveelt verder op het terrein van Boek 2 BW aan om bij het bepalen van de omvang
van een bedrijf, de gegevens van deelnemingen altijd mee te tellen en indien relevant ook de
financiële inkomsten (aanbeveling #11). Het doel van de commissie is hier om te bereiken dat
doorstroomvennootschappen bij het opstellen van de jaarrekening minder vaak komen te vallen
onder de vrijstellingen voor micro- en kleine ondernemingen. De commissie stelt daartoe ten
eerste voor om de laatste zin in het tweede lid in de artikelen 2:395a-397 BW te schrappen. Die
zin gaat over het berekenen van de omvang van een onderneming op geconsolideerde grondslag.
Dat kan alleen als er sprake is van een consolidatie. Het schrappen van die laatste zin uit
genoemde artikelen leidt juridisch-technisch gezien niet tot het beoogde gevolg. Zoals de
commissie zelf al aangeeft, is die zin alleen relevant voor doorstroomvennootschappen die zelf
houdstermaatschappij zijn. Deze maatregel zou dus eenvoudig te omzeilen zijn door een
houdstermaatschappij boven de doorstroomvennootschap te plaatsen. Het tweede voorstel leidt
mogelijk beter tot het gewenste resultaat bij het bepalen van de omvang. De commissie beveelt
aan om voor rechtspersonen met hoofdzakelijk financiële inkomsten de drempel voor de nettoomzet te baseren op een ander inkomensbegrip. Bij de omzet wordt nu alleen gekeken naar de
opbrengst uit leveringen van goederen en diensten. Doorstroomvennootschappen hebben alleen
financiële geldstromen en doorgaans ook nauwelijks personeel, zodat ze als micro- of kleine
onderneming kwalificeren en slechts een hele beperkte jaarrekening publiceren. Daarom beveelt
de commissie aan om voor rechtspersonen met hoofdzakelijk financiële inkomsten, onder omzet
ook financiële inkomsten te scharen, zoals rente, dividenden en winst uit de verkoop van
deelnemingen. Er zal moeten worden onderzocht of het mogelijk is zowel de juiste doelgroep van
ondernemingen als de juiste alternatieve inkomsten te benoemen, om deze maatregel het
gewenste effect te geven. Ook zal moeten worden onderzocht welke gevolgen een dergelijke
aanvullende berekeningswijze eventueel heeft voor andere sectoren en voor de rest van de
jaarrekening. De Minister voor Rechtsbescherming zal hier vanuit zijn verantwoordelijkheid voor
het Burgerlijk Wetboek onderzoek naar doen en hierover de Tweede Kamer na de zomer over
berichten.

De commissie adviseert (aanbeveling #15) de regering om op multilateraal niveau werk te maken
van de uitsluiting van doorstroomvennootschappen bij investeringsbeschermings-overeenkomsten
(IBO’s). Mocht dit niet lukken, dan raadt de commissie aan bestaande IBO’s te heronderhandelen.
Onder het vorige kabinet is op multilateraal niveau ingezet op het hervormen van
investeringsbescherming. Aspecten van het gebruik van IBOs door brievenbusfirma’s staan ter
discussie in de United Nations Commission for International Trade Law (UNCITRAL). Deze
discussies lopen nog en zullen naar verwachting nog enige tijd duren.
Daarnaast heeft Nederland een nieuwe bilaterale IBO modeltekst ontwikkeld die in 2019 is
gepubliceerd. Deze modeltekst expliciteert dat alleen investeerders met substantiële activiteiten
gebruik kunnen maken van IBO’s die op basis van deze modeltekst worden afgesloten. Er zijn
verkennende stappen gezet voor (her)onderhandelingen van IBO’s op basis van deze tekst. Hier
zijn door gebrekkige interesse van gesprekspartners en een gebrek aan capaciteit nog geen
concrete resultaten uitgekomen. Het kabinet deelt de zienswijze van de commissie Ter Haar dat
een internationale of Europese aanpak waarbij zoveel mogelijk IBO’s tegelijkertijd worden
aangepast een effectieve manier zou zijn om de toegang tot IBO’s van
doorstroomvennootschappen te belemmeren.
De commissie beveelt daarnaast een periodieke rapportage aan de Kamer aan over de hervorming
van de Nederlandse IBO’s en arbitragezaken. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken informeert de
Kamer reeds over de modernisering van IBO’s in de voortgangsrapportage handelsakkoorden.
Informatie over investeerder-staat arbitragezaken is te vinden in openbare bronnen, zoals de
investment policy hub website van de United Nations Conference on Trade and Development
(UNCTAD).
Motie Alkaya
In mei 2021 heeft uw Kamer de motie van het lid Alkaya aangenomen. De motie verzoekt de
regering om constructies die middels leningen en zeer hoge rentevergoedingen de
belastinggrondslag uithollen zo spoedig mogelijk onaantrekkelijk te maken, desnoods unilateraal.9
Het kabinet heeft uitvoering gegeven aan deze motie door vanaf 2022 de generieke
renteaftrekbeperking in de vennootschapsbelasting (de earningsstrippingmaatregel) aan te
scherpen. De aftrekbare rente is vanaf 2022 verlaagd van 30% naar 20% van de EBITDA (grof
gezegd: het brutobedrijfsresultaat). Daarnaast zal de implementatie van de internationale
afspraken over een niveau van minimumbelasting ook constructies aanpakken die gebruik maken
van leningen en hoge rentevergoedingen in groepsverband, omdat deze afspraken de
mogelijkheden voor bedrijven verkleinen om binnen de groep rentebetalingen te doen naar een
laagbelastende omgeving. In januari 2020 is een nieuw hoofdstuk over financiële transacties
toegevoegd aan de OESO-richtlijnen voor Verrekenprijzen.10 In dit hoofdstuk wordt toegelicht hoe
verrekenprijzen in relatie tot financiële transacties bepaald dienen te worden. Nederland omarmt
deze richtlijnen. Een nieuwe versie van het Nederlandse Verrekenprijsbesluit schenkt hier
aandacht aan en helpt daarbij mee aan de voorkoming van ongewenste hoge rentekosten.
Publicatie van dit vernieuwde besluit wordt verwacht in de zomer van 2022. Tot slot ziet het
kabinet het als een continue opdracht om belastingontwijking verder aan te pakken. De
Belastingdienst treedt op tegen belastingontwijkende constructies. Indien daarbij blijkt dat de
bestaande wet- en regelgeving niet toereikend is, kan dat aanleiding geven om te overwegen of
wet- en regelgeving moet worden aangepast.

Lopende onderzoeken

Kamerstukken II 2020/21, 25087, nr. 275.
OECD (2022), OECD Transfer Pricing Guidelines for Multinational Enterprises and Tax Administrations 2022, OECD Publishing, Paris,
https://doi.org/10.1787/0e655865-en.
9

10

Naar aanleiding van het rapport van de adviescommissie Belastingheffing van multinationals is
toegezegd nader onderzoek te doen naar de belastingdruk van multinationals. Het gaat hierbij om
onderzoeken naar: 1) structureel verlieslatende bedrijven en betaalde belasting, 2) Het beperken
van de aftrekbaarheid van aandeelhouders/-hoofdkantoorkosten en/of royalty’s en 3) Verschillen
tussen fiscale en commerciële winstbepaling. De onderzoeken zijn complex omdat veel gegevens
(royalty’s, commerciële gegevens en aandeelhouderskosten) niet standaard beschikbaar zijn in de
Vpb-aangifte. Voor het laatste onderzoek is daarom de samenwerking gezocht met het Centraal
Bureau voor de Statistiek (CBS). Ook wordt momenteel onderzoek gedaan naar oneigenlijk
gebruik van het lage winstbelastingtarief in de Vennootschapsbelasting.11 De resultaten van al
deze onderzoeken worden dit jaar nog verwacht. Daarnaast wordt deze kabinetsperiode, naast de
eerder genoemde evaluatie van de fiscale beleggingsinstelling, onder andere de innovatiebox
geëvalueerd en een effectmeting van de bronbelasting gedaan. Een volledig overzicht is te vinden
in Bijlage 9 van de Miljoenennota.12
Overzicht belangrijkste maatregelen tegen belastingontwijking sinds 2012
Zie tabel op de volgende pagina.

11
12

Kamerstukken II 2021/22, 35927, nr. 64.
Bijlagen Miljoenennota zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/begrotingen/2021/09/21/bijlagen-miljoenennota-2022

Bijlage: Overzicht maatregelen

Maatregel

Inwerkingtreding per

Bescherming belastinggrondslag
Renteaftrekbeperking voor overnameholdings binnen een
fiscale eenheid

2012 - Vervallen per 2019 in
verband met de implementatie
van de
earningsstrippingmaatregel uit
ATAD1

Renteaftrekbeperking voor bovenmatige deelnemingsrente

2013 - Vervallen per 2019 in
verband met de implementatie
van de
earningsstrippingmaatregel uit
implementatie ATAD1

Beperking rentaftrekbeperking door introductie begrip
‘samenwerkende groep’

2017

Spoedreparatie fiscale-eenheidsregime

2018

Implementatie eerste EU-richtlijn antibelastingontwijking
(ATAD1)
earningsstrippingmaatregel (generieke
renteaftrekbeperking)
aanvullende CFC-maatregel (voorkomen van verschuiving
van winst naar gecontroleerde buitenlandse lichamen)

2019

Uitvoeringsregeling laagbelastende staten en niet-coöperatieve 2019
rechtsgebieden voor belastingdoeleinden. De lijst met
laagbelastende staten is relevant voor:
aanvullende CFC-maatregel
vernieuwde rulingpraktijk
bronbelasting op renten, royalty’s en dividenden
fiscale voorwaarden voor het verlenen van steun aan
individuele bedrijven
Implementatie tweede EU-richtlijn antibelastingontwijking
(ATAD2): bestrijding hybridemismatches als gevolg van
kwalificatieverschillen instrumenten of lichamen

2020

Aanscherping specifieke renteaftrekbeperking gericht tegen
winstdrainage door het voorkomen van een ongewenste
vrijstelling

2021

Beperking liquidatie- en stakingsverliesregeling

2021

Aanscherping minimumkapitaalregel voor banken en
verzekeraars

2021

Wetsvoorstel tegengaan mismatches bij toepassing
zakelijkheidsbeginsel

2022

Implementatie van de belastingplichtmaatregel uit de tweede
EU-richtlijn antibelastingontwijking

2022

Aanscherping aftrekpercentage earningsstrippingmaatregel van 2022
30% naar 20%
Beperking van verliesverrekening in de
vennootschapsbelasting
Tegengaan verdragsmisbruik

2022

Het 23 ontwikkelingsproject en de Notitie Fiscaal
Verdragsbeleid 2020. Nederland zet zich actief in om
antimisbruikmaatregelen in belastingverdragen met
ontwikkelingslanden te implementeren.

2013 - Heden

Goedkeuring multilateraal verdrag (MLI). Door middel van het
Multilateraal Instrument (MLI) kan Nederland met haar
verdragspartners zonder onderhandelingen
antimisbruikmaatregelen in de belastingverdragen \van
toepassing laten worden en daarmee belastingontwijking
tegengaan. Één belangrijke maatregel van het MLI is de
Principal purpose test (PPT).

2019

Doorstroomactiviteiten
Conditionele bronbelasting op renten en royalty’s
naar laagbelastende jurisdicties en in misbruiksituaties

2021

Aanvullende maatregelen tegen dividendstromen
naar laagbelastende jurisdicties en in misbruiksituaties

2024

Transparantie en integriteit
Documentatieverplichting voor ondernemingen met een
2016
wereldwijde omzet van 750 miljoen euro of meer (Country-bycountry reporting)
Uitwisseling van rulings

2017

Beleidsbesluit van 19 juni 2019, nr. 13003: vernieuwde
rulingpraktijk
geen ruling meer als belastingontwijking een van de
voornaamste doelen is
geen ruling meer als bedrijf geen economische nexus
(onvoldoende substance) heeft in Nederland
geen ruling meer voor transacties met laagbelastende
landen

2019

Openbaarmaking vergrijpboetes: Op de website van de
Belastingdienst staan gedurende 5 jaar boetes die zijn
opgelegd aan intermediairs, zoals belastingadviseurs, die
belastingontduiking of toeslagfraude faciliteren.

2020

Invoer van UBO-register: Ondernemingen, stichtingen en
verenigingen zijn verplicht eigenaren of de personen die
minimaal 25% zeggenschap hebben in een zogeheten UBOregister in te schrijven.

2020

Melden grensoverschrijdende constructies (DAC6)

2021

Uitwisselen fiscale informatie digitale platformen (DAC7)

2023