Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 322

Kinderopvang

Nr. 124

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 17 mei 2011
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid1 heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar aanleiding van het rondetafelgesprek op 23 maart 2011 over
ouderrecht en kinderopvang.
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 16 mei 2011.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Gent
De griffier van de commissie,
Post

1

Samenstelling:
Leden: Gent, W. van (GL), Voorzitter, Hamer,
M.I. (PvdA), Ham, B. van der (D66), Sterk,
W.R.C. (CDA), Smeets, P.E. (PvdA), Dezentjé
Hamming-Bluemink, I. (VVD), Hijum, Y.J. van
(CDA), Omtzigt, P.H. (CDA), Koşer Kaya, F.
(D66), Ulenbelt, P. (SP), Ortega-Martijn, C.A.
(CU), Dijck, A.P.C. van (PVV), Ondervoorzitter,
Spekman, J.L. (PvdA), Vermeij, R.A. (PvdA),
Ouwehand, E. (PvdD), Dijkgraaf, E. (SGP),
Azmani, M. (VVD), Jong, L.W.E. de (PVV),
Klaver, J.F. (GL), Huizing, M.E. (VVD), Straus,
K.C.J. (VVD), Besselaar, I.H.C. van den (PVV)
en Vacature (SP).
Plv. lden: Voortman, L.G.J. (GL), Heijnen,
P.M.M. (PvdA), Pechtold, A. (D66), Uitslag, A.S.
(CDA), Klijnsma, J. (PvdA), Neppérus, H.
(VVD), Biskop, J.J.G.M. (CDA), Smilde, M.C.A.
(CDA), Dijkstra, P.A. (D66), Kooiman, C.J.E.
(SP), Schouten, C.J. (CU), Fritsma, S.R. (PVV),
Çelik, M. (PvdA), Dijsselbloem, J.R.V.A. (PvdA),
Thieme, M.L. (PvdD), Staaij, C.G. van der
(SGP), Aptroot, Ch.B. (VVD), Klaveren, J.J. van
(PVV), Sap, J.C.M. (GL), Houwers, J. (VVD),
Harbers, M.G.J. (VVD), Mos, R. de (PVV) en
Gesthuizen, S.M.J.G. (SP).

kst-31322-124
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

1

1
Hoe definieert de regering kwaliteit van kinderopvang?
Kwaliteit van de kinderopvang is een breed begrip. In de kern gaat het bij
kwaliteit van de kinderopvang om verantwoorde kinderopvang zoals
omschreven in de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen
(Wko), namelijk opvang die bijdraagt aan een goede en gezonde ontwikkeling van het kind in een veilige en gezonde omgeving.
2
In welke mate beïnvloedt (de invoering van) marktwerking de kwaliteit van
de kinderopvang?
Voor ouders betekent (de invoering van) marktwerking dat zij kunnen
kiezen welke opvang het beste bij hun kind past. Doordat ouders de keuze
uit verschillende aanbieders hebben, zullen deze aanbieders moeten
concurreren op prijs en kwaliteit.
Een belangrijke voorwaarde voor een goede marktwerking is de transparantie van de kwaliteit van kinderopvanginstellingen. Alleen bij een goede
transparantie van de kwaliteit kunnen ouders een weloverwogen keuze
maken.
Om de transparantie in de kinderopvangsector te vergroten heeft mijn
ambtsvoorganger subsidie verleend voor de vergelijkingswebsite die door
BOiNK is ontwikkeld (de Kinderopvangkaart).
3
In welke mate vindt als gevolg van de invoering van marktwerking in de
kinderopvang switchgedrag plaats?
Uit onderzoek van SEO blijkt dat ouders relatief weinig overstappen. Om
te beginnen sluit voor een groot deel van de ouders de opvang aan bij
hun wensen. Van de ouders die overstappen blijkt een verhuizing de
belangrijkste reden. Reisafstand is namelijk het belangrijkste criterium
voor ouders bij de keuze van hun opvang. Daarnaast is kinderopvang een
vertrouwensgoed, waardoor ouders niet snel van aanbieder zullen
wisselen. Overigens wordt de sector gekenmerkt door veel nieuwe
instroom van kinderen. Kinderen blijven maximaal vier jaar in een
kinderdagverblijf en niet veel langer op de buitenschoolse opvang. Elk
jaar heeft een kinderdagverblijf dus ongeveer 25% nieuwe instroom.
Aanbieders zijn daardoor gedwongen om een aantrekkelijk aanbod te
doen. Een ondernemer kan immers niet zonder nieuwe aanwas in het
klantenbestand.
4.
In welke mate hebben ouders inzicht in de kwaliteit van kinderopvang,
aangezien dat een noodzakelijke voorwaarde is voor marktwerking? Is er
daarmee sprake van marktwerking in de kinderopvang?
Ouders hebben inzage in de GGD inspectierapporten. Deze rapporten zijn
o.a. via het Landelijk Register Kinderopvang (LRK) in te zien. Daarnaast is
er sinds kort de Kinderopvangkaart, ontwikkeld door BOiNK. In mijn
planningsbrief 2011 van 4 maart 2011 geef ik aan dat ik in het derde
kwartaal van 2011 mede op basis van CPB onderzoek mijn visie zal geven
op marktwerking in de kinderopvang.
5
In welke mate beïnvloeden de aangekondigde bezuinigingen de kwaliteit
van de kinderopvang?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

2

Over de vormgeving van de bezuiniging op de kinderopvangtoeslag wordt
uw kamer in juni van dit jaar geïnformeerd. Bij de vormgeving van de
bezuiniging wordt het effect op de kinderopvangsector meegewogen. Los
daarvan blijven de kwaliteitseisen uit de Wet kinderopvang van kracht.
6
Verandert de kwaliteit van de kinderopvang als de opa’s en oma’s uit het
systeem worden gehaald? Zo ja, hoe?
Gastouderopvang door grootouders moet aan dezelfde eisen voldoen als
alle andere gastouderopvang. Grootouders moeten onder meer voldoen
aan de deskundigheidseisen die voor alle gastouders gelden (niveau
MBO-2 Helpende (Zorg en) Welzijn). Zo bezien is er geen reden om te
veronderstellen dat de kwaliteit van de opvang zal veranderen als
grootouders uit het systeem worden gehaald.
7
In welke mate is de houder/ondernemer van een bedrijf dat kinderopvang
verzorgt in staat de regels te «vertalen» naar kwaliteit? Zou dat voor alle
ondernemers moeten gelden?
De kinderopvangondernemer heeft verschillende instrumenten tot
zijn/haar beschikking. Zo zijn er de toetsingskaders van de GGD waarin de
kwaliteitsaspecten op verschillende domeinen, zoals pedagogisch beleid
en praktijk, staan beschreven. Daarnaast heeft de ondernemer beschikking
over het «Pedagogisch kader kindercentra 0–4 jaar» en het «Pedagogisch
kader kindercentra 4–13 jaar».
Voor het meten van de pedagogische kwaliteit kunnen ondernemers
gebruik maken van de NCKO kwaliteitsmonitor 0–4 jaar. Een meetinstrument voor 4–13 jaar zal in het eerste kwartaal van 2012 worden
uitgebracht.
8
Komt het voor dat leerbedrijven een vergunning krijgen vóór opening van
het kinderopvangcentrum? Zo ja, hoe kan dat en wat is het gevolg voor de
kwaliteit van de opvang en het opleidingstraject van een student?
Kenniscentrum Calibris is verantwoordelijk voor de erkenning van
leerbedrijven voor de sectoren Zorg, Welzijn en Sport. Een erkenning
wordt verleend als is vastgesteld dat er voldaan wordt of op zeer korte
termijn voldaan wordt aan de criteria, voortvloeiend uit de wettelijke
regeling voor de erkenning van leerbedrijven. Een leerbedrijf moet
bijvoorbeeld een goede en veilige leerplaats en werkzaamheden bieden
die behoren tot de werkprocessen van het beroep waarvoor de onderwijsdeelnemer wordt opgeleid. De praktijk leert dat een erkenning in 99 van
de 100 gevallen wordt verleend op het moment dat een organisatie
geopend en actief is. Het kenniscentrum bezoekt de locatie ongeveer 10
dagen na aanmelding om te controleren of daadwerkelijk aan alle eisen
wordt voldaan. Een kinderopvangcentrum dient dan geopend te zijn. Het
kenniscentrum benut de informatie uit het Landelijk Register Kinderopvang bij de controle. Daarnaast verkent Calibris de mogelijkheden om
nauwer met de GGD’en samen te werken.
Indien een leerbedrijf niet (meer) voldoet aan de gestelde criteria, wordt er
geen erkenning afgegeven of wordt de erkenning ingetrokken. In het
laatste geval zal voor studenten die zich op dat moment in de organisatie
bevinden in samenwerking met het opleidingsinstituut, de student,
Calibris en de kinderopvangorganisatie een andere erkende leerplaats
worden gezocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

3

9
Welke opleidingstrajecten bestaan er in Nederland en tot welk niveau
worden de studenten opgeleid? Welke schriftelijke (thuis-)opleidingen
bestaan er? Tot welk niveau wordt er opgeleid? Hoeveel studenten
studeren op deze wijze? Hoe vaak worden de studenten tijdens stages
opgezocht vanuit de opleidingsinstantie, inclusief de schriftelijke? Hoe is
de verdeling van medewerkers in de kinderopvang naar opleidingsniveau?
In Nederland bestaan zeer veel (particuliere) opleidingen in diverse
richtingen en op uiteenlopende niveaus. De diploma’s waarmee men
kwalificeert voor de functie van pedagogisch medewerker staan in het
functieboek van de CAO Kinderopvang. Daarin staan diploma’s op MBO
en HBO niveau, zoals de opleiding Pedagogisch Werker op MBO niveau 3
en 4 en de opleiding tot leraar basis onderwijs op HBO niveau. Het
minimale vereiste opleidingsniveau van een pedagogisch medewerker is
MBO-3. Anders dan voor de pedagogisch medewerkers, bepaalt de
Rijksoverheid het kwalificatieniveau van gastouders. Een gastouder heeft
minimaal MBO niveau 2, en kwalificeert bijvoorbeeld met het diploma
Helpende Zorg en Welzijn. De onlangs uitgebreide diplomalijst voor
gastouders is in maart 2011 naar uw Kamer gezonden.
Het MBO kent twee verschillende leerwegen: de beroepsopleidende
leerweg (BOL) en de beroepsbegeleidende leerweg (BBL). Bij de BOL dient
20 tot 60% van de opleiding plaats te vinden in de beroepspraktijk; bij de
BBL dient minimaal 60% plaats te vinden in de beroepspraktijk. Voor de
BOL impliceert dit dat de MBO-student gedurende een van te voren
vastgelegde periode stage loopt bij een door het kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven erkend leerbedrijf. In de BBL is de MBO-student in
zijn algemeenheid leerling-werknemer bij het leerbedrijf. Het leerbedrijf is
verantwoordelijk voor de begeleiding door een voldoende gekwalificeerde
praktijkbegeleider in het leerbedrijf terwijl de MBO-instelling integraal
verantwoordelijk is voor de stage, als zijnde een substantieel onderdeel
van de beroepsopleiding. De intensiviteit van de begeleiding door de
MBO-instelling (omvang en vorm) hangt af van duur van de stage, welke
opleiding en segment het betreft, kenmerken van de MBO-student en het
leerbedrijf, etc. Dit betekent dat voor elk stagetraject er de mogelijkheid
moet zijn en blijven om maatwerk te bieden aan student en leerbedrijf.
Wel geldt voor beide varianten dat er voor aanvang van de stage een
praktijkovereenkomst moet worden afgesloten. Daarin moeten voor de
desbetreffende stage concrete afspraken omtrent de begeleiding door het
leerbedrijf en de MBO-instelling van de student worden vastgelegd. Uit
het protocol voor de beroepspraktijkvorming volgt verder dat de
MBO-instelling in elk geval de voortgang van de student dient te bewaken,
met inbegrip van de aansluiting van de leerdoelen van de student op de
leermogelijkheden in het leerbedrijf.
Uit de rapportage arbeidsmarkt- en onderwijsinformatie 2009–2010 van
Calibris, blijkt dat in het schooljaar 2008–2009 bijna 40 000 studenten de
opleiding Pedagogisch Werker volgden, waarvan 25 200 op niveau 3 en
14 700 op niveau 4. Het overgrote deel van deze studenten volgt de BOL
(ongeveer 80%). De onderwijsinstelling is samen met de praktijkbegeleider verantwoordelijk voor de begeleiding van een student tijdens zijn
beroepspraktijkvorming of stage.
Uit het NCKO onderzoek «Pedagogische kwaliteit van de opvang voor 0tot 4-jarigen in Nederlandse kinderdagverblijven» van mei 2008, blijkt dat
ruim 80 procent van de pedagogisch medewerkers een opleiding op MBO
niveau heeft afgerond en dat ongeveer 15 procent een HBO opleiding
heeft afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

4

10, 11 en 12
Kan de regering een toelichting geven hoe de Beroepskracht Kind Ratio
(BKR) precies in elkaar zit? In hoeverre wordt er onderscheid gemaakt op
opleidingsniveau en/of voltooid zijn van een opleiding voor de BKR? Heeft
de regering gegevens over hoeveel overtredingen op de BKR zijn
geconstateerd in 2010 en in hoeveel gevallen er sprake was van de inzet
van stagiaires bij deze overtredingen?
Hoe vaak wordt de vereiste beroepskracht-kindratio niet gehaald? Waar (in
welke gemeenten) komt dat vaker voor dan gemiddeld?
Kan de regering toelichten wat de uitkomsten van de controle die de GGD
heeft over de beroepskracht-kindratio zijn? Hoe vaak wordt geconstateerd
dat er niet genoeg pedagogisch medewerkers per dag gezien het aantal
kinderen aanwezig zijn? Hoe zit dit bij groepen waarbij kinderen verschillende leeftijden hebben?
De beroepskracht-kindratio (BKR) is één van de centrale kwaliteitscriteria
voor de kinderopvang. De BKR is de verhouding tussen het aantal
beroepskrachten en het aantal feitelijke aanwezige kinderen in de groep.
De BKR is per leeftijdsgroep verschillend. Basis voor de huidige BKR is het
convenant kwaliteit kinderopvang uit 2007. Deze afspraken zijn vastgelegd
in de beleidsregels kwaliteit kinderopvang en in het toetsingskader van de
GGD. De GGD houdt toezicht op naleving van de BKR aan de hand van de
praktijk op het moment van de inspectie, en aan de hand van de roosters
waaraan de inspecteur kan zien hoeveel kinderen en hoeveel pedagogisch
medewerkers er per dag aanwezig zijn. Voor de flexibiliteit van de
organisatie mag aan het begin en einde van de dag en tijdens de
lunchpauze in totaal 3 uur worden afgeweken van de BKR.
Voor de meeste situaties is de BKR helder. Maar in bepaalde samenstellingen van groepen met kinderen van verschillende leeftijden bestaat
onduidelijkheid. Ook de commissie Gunning doet aanbevelingen voor
aanscherping van de BKR. Ik ben in overleg met de branche en de GGD
om de regels ten aanzien van de BKR duidelijker en transparanter te
maken en recht te doen aan de aanbevelingen van de commissie
Gunning. Voor de zomer van 2011 wordt uw Kamer hierover nader
geïnformeerd.
Uit gegevens uit de GIR over het jaar 2010 blijkt dat in circa 10% van de
geïnspecteerde organisaties voor buitenschoolse opvang en in circa 20%
van de kinderdagverblijven tekortkomingen worden geconstateerd op de
BKR. Uit het verslag van een landelijke meting door het Nederlands
Consortium Kinderopvang Onderzoek (NCKO) van de pedagogische
kwaliteit van Nederlandse kinderdagverblijven (0- tot 4-jarigen) in 2008,
blijkt dat in een aanzienlijk aantal groepen de BKR niet aan de wettelijke
normen voldeed: in 15% van de babygroepen, 17% van de peutergroepen
en 9% van de verticale groepen. Dit is in lijn met de bevinding van de
GGD bij onaangekondigde controles in Drenthe en in Amsterdam dat de
BKR regelmatig niet aan de wettelijke eisen voldeed. Er zijn geen
gegevens over het aantal gevallen waarin er sprake was van de inzet van
stagiaires bij deze overtredingen.
13
Op welke manier (met welke verantwoordelijkheden) mogen leerlingen
van de Beroeps Begeleidende Leerweg (BBL’ers) worden ingezet in een
kinderopvangbedrijf? Komt het voor dat BBL’ers worden ingezet als
volwaardige arbeidskracht? Zo ja, waar en wanneer? Wat is het gevolg
voor de kwaliteit van de opvang?
Conform de CAO kinderopvang stelt de werkgever de formatieve
inzetbaarheid van BBL’ers vast op basis van informatie van de opleidings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

5

en praktijkbegeleider en legt dit schriftelijk vast. De werkgever moet een
erkend leerbedrijf zijn om BBL’ers in dienst te nemen. Afhankelijk van de
competenties kan een BBL’er 0 tot 100 procent formatief als beroepskracht
worden ingezet. Omdat ook de begeleider vanuit de opleiding betrokken is
bij het bepalen van de inzetbaarheid is in de praktijk geborgd dat een
BBL’er niet zomaar als volwaardige arbeidskracht wordt ingezet. De GGD
toetst of de BBL’er conform het percentage wordt ingezet dat is bepaald
door de begeleider vanuit de opleiding en de begeleider vanuit de
kinderopvanginstelling.
14
Wanneer komt de regering met een visie op het versterken van de
rechtspositie van ouders in de kinderopvang, bijvoorbeeld door de
uitspraken van de klachtkamer bindend te maken, zoals toegezegd in het
algemeen overleg van 23 juni 2011 (kamerstuk 31 322, nr. 92)?
Zoals toegezegd in het wetgevingsoverleg van 22 november 2010, zal ik u
na de zomer informeren over mijn visie op marktwerking in de kinderopvang, mede op basis van door het Centraal Planbureau te verrichten
onderzoek naar de borging van de publieke belangen in de kinderopvang.
Ik zal de versterking van de positie van ouders hierbij betrekken.
15, 16 en 17
Hoe ziet het klachtrecht in de kinderopvang er nu uit? In hoeverre is de
minister voornemens om de maatregelen die zijn voorganger heeft
aangekondigd in de brief van 5 februari 2010 (kamerstuk 31 322, nr. 72)
onverkort uit te voeren?
De wijziging van de Wet Klachtrecht Cliënten Zorgsector (WKCZ) is nu in
behandeling bij de Kamer. In hoeverre is het klachtrecht kinderopvang nu
inderdaad hieruit gehaald en op welke wijze wordt er uitvoering gegeven
aan het regelen van het klachtrecht kinderopvang in de eigen Wet
Kinderopvang?
In het huidige klachtrecht Kinderopvang wordt nu gesproken over een
«onafhankelijk persoon». Kan de regering toelichten wat verstaan moet
worden onder een onafhankelijk persoon in dit kader? Op welke wijze
kunnen gastouders klachten ten aanzien van gastouderbureaus indienen?
Het klachtrecht in de kinderopvang is in de Wet Klachtrecht Cliënten
Zorgsector (WKCZ) geregeld. Volgens de WKCZ dient elke kinderopvangondernemer een eigen onafhankelijke klachtencommissie te hebben
of te zijn aangesloten bij een regionale of landelijke klachtencommissie.
De voorzitter van de klachtencommissie dient een onafhankelijk persoon
te zijn, met andere woorden hij/zij mag niet werkzaam zijn voor of bij de
kinderopvangondernemer.
In het wetgevingsoverleg van 22 november 2010 heb ik u toegezegd de
aangekondigde maatregelen van mijn voorganger te bezien, in
samenhang met de uitkomsten van het CPB onderzoek naar de marktwerking. Op basis hiervan zal ik in overleg met het veld besluiten welke
maatregelen op het terrein van ouderrecht zullen worden genomen. Ik zal
daarbij tevens de aanbevelingen van de Commissie Gunning betrekken.
De WKCZ komt te vervallen en wordt vervangen door de Wet Cliënten in
de Zorg (WCZ). In de WCZ is een artikel opgenomen waarmee het huidige
klachtrecht in de kinderopvang ongewijzigd wordt overgeheveld naar de
Wko.
Ten aanzien van klachten van gastouders over gastouderbureaus is in de
Wko niets geregeld. Ontevreden gastouders hebben de mogelijkheid, met
meeneming van de vraagouder, zich aan te sluiten bij één van de andere
700 gastouderbureaus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

6

18
Kan de regering toelichten wat de verhouding is tussen kinderopvanginstelling, oudercommissie en de Klachtenkamer kinderopvang? Wanneer
een instelling een advies van een oudercommissie niet wil uitvoeren en
de oudercommissie hier mee naar de Klachtenkamer stapt, in hoeverre is
de instelling verplicht het advies van de Klachtenkamer alsnog uit te
voeren?
In de Wko is opgenomen dat een kinderopvangondernemer verplicht is
voor elk door hem geëxploiteerd kindercentrum (of gastouderbureau) een
oudercommissie in te stellen. De oudercommissie adviseert ondermeer
over de openingstijden, het beleid m.b.t. spel- en ontwikkelingsactiviteiten
en de wijziging van de prijs van de kinderopvang. Indien er een geschil is
tussen de oudercommissie en de ondernemer kan de oudercommissie
zich wenden tot de Klachtenkamer. De Klachtenkamer brengt een niet
bindend advies uit tenzij de kinderopvangondernemer èn de oudercommissie eensluidende verklaringen hebben gedaan over de mate waarin de
uitspraak van de Klachtencommissie bindend zal zijn.
19
De kinderopvang kan het advies van een oudercommissie met betrekking
tot prijsverhogingen naast zich neerleggen. Kan de regering toelichten in
hoeveel procent van de gevallen het voorkomt dat kinderopvanginstellingen een negatief advies van de oudercommissie met betrekking tot
prijsverhogingen naast zich neerleggen?
Gegevens over het wel of niet opvolgen van adviezen van oudercommissies door kinderopvangondernemers zijn bij mij niet bekend. Een
kinderopvangondernemer is niet verplicht hierover een registratie bij te
houden. Wel komt uit een prijspeiling 2010 van BOinK naar voren dat 75%
van de respondenten (niet alleen oudercommissieleden) een advies over
de prijs heeft uitgebracht en hiervan gaf 20% aan dat het advies een
positief effect heeft gehad.
20
In sommige gevallen verliezen ouders die een klacht indienen de plaats
van hun kind in de kinderopvanginstelling. Hoe wil de regering de
kindplaats van ouders die in de oudercommissie plaatsnemen
beschermen? Kan de regering toelichten hoe vaak er klachten bij de
Klachtencommissie door ouders worden ingediend?
Eén van de door mijn voorganger aangekondigde maatregelen is het
beschermen van kindplaatsen van leden van oudercommissies. Over deze
en andere maatregelen op het terrein van ouderrecht informeer ik u, zoals
toegezegd, na de zomer.
De stichting Klachtencommissie Kinderopvang (sKK) voert naast het
klachtrecht van oudercommissies (Klachtenkamer) mede de externe
klachtbehandeling voor individuele ouders uit (Klachtencommissie). In
2010 zijn bij de Klachtencommissie in totaal 2062 kinderopvangondernemers (kinderdagverblijven 0–12 jaar, gastouderbureaus en peuterspeelzalen) aangesloten. In de jaarverslagen 2009 en 2010 meldt de Klachtencommissie dat zij 247 respectievelijk 120 klachten heeft ontvangen.
Naast de sKK zijn er nog de Zuid-Hollandse centrale Klachtencommissie
Kinderopvang (ZcKK) met circa 530 aansluitingen en de Provinciale
Klachtencommissie Welzijn, Maatschappelijke dienstverlening en
Kinderopvang in Gelderland en Overijssel met circa 142 aansluitingen. De
ZcKK heeft in 2009 in totaal 45 klachten ontvangen en in 2010 78 klachten.
De Provinciale Klachtencommissie heeft in 2009 14 klachten en in 2010 13
klachten ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

7

21
Gemeenten (GGD) zijn verantwoordelijk voor het toezicht op en
handhaving van de kwaliteit van zowel gastouderbureaus als gastouders.
Kan de regering toelichten hoe vaak inspectiemomenten vanuit de GGD
plaatsvinden bij gastouders? Hoe groot is het percentage waarbij
problemen bij gastouders gesignaleerd worden?
Op grond van de Wko onderzoekt de GGD na een aanvraag (voordat de
gastouder zijn activiteiten als gastouder aanvangt) of de exploitatie
redelijkerwijs zal plaatsvinden overeenkomstig de in de Wko gestelde
eisen. Daarna dienen gastouders op grond van de Wko jaarlijks te worden
onderzocht. Met de VNG en GGD-NL is echter afgesproken dat gastouderopvang bij de vraagouder thuis niet hoeft te worden onderzocht,
behoudens wanneer zwaarwegende signalen daartoe aanleiding geven.
Zoals ik in mijn brief van 20 april 2011 (KO/2011/5179) heb aangegeven
ben ik voornemens om vanaf 2012 gastouderlocaties meer risicogestuurd
te laten inspecteren en de controle op gastouderbureaus aan te scherpen.
Hierover ben ik in overleg met GGD NL, VNG, Inspectie van het Onderwijs
en branchepartijen.
Per 9 mei 2011 is circa 4,7% van het totaal aantal personen dat een
aanvraag tot gastouderschap heeft ingediend, op basis van de in de Wko
gestelde eisen afgewezen. Meer gedetailleerde informatie over de exacte
redenen van deze afwijzingen zijn nog niet beschikbaar. Informatie over
het percentage gastouders waarbij tijdens het jaarlijks onderzoek
problemen worden gesignaleerd is ook nog niet beschikbaar. Met de
invoering van de Gemeenschappelijke Inspectie Ruimte (GIR) zal er breder
inspectie- en handhavinginformatie beschikbaar komen. De GIR is op dit
moment gedeeltelijk operationeel en zal naar verwachting begin 2012
volledig operationeel zijn.
22
Op welke manier geven gemeenten invulling aan de taken op het gebied
van toezicht en handhaving? Welke gemeenten «wijken af»? Waarom?
Hoeveel gemeenten passen boetes toe bij de handhaving? Welke?
De GGD inspecteert jaarlijks in opdracht van de gemeente de voorzieningen voor kinderopvang en informeert de gemeente over het resultaat
en, indien tekortkomingen zijn geconstateerd, een mogelijk in te stellen
handhavingstraject. De gemeente besluit (in de meeste gevallen op basis
van vastgesteld handhavingsbeleid) of en op welke wijze zij overgaat tot
handhaving, opdat de kinderopvangondernemer overgaat tot het
opheffen van de tekortkomingen. De VNG heeft een model handhavingsbeleid opgesteld waar gemeenten gebruik van kunnen maken. De
gemeente bewaakt de voortgang van de ingezette verbeteringen door de
kinderopvangondernemer (effect van toezicht).
Indien een nieuw kinderopvangbedrijf (dagopvang, bso, gastouderopvang) zich meldt bij de gemeente, neemt zij – na een goedkeurende
inspectie door de GGD – dit bedrijf op in het LRK en houdt de registratie
actueel. In het LRK is via een link het inspectierapport van de GGD op te
vragen, zodat dit zichtbaar is voor ouders en andere belanghebbenden.
De gemeente heeft, afhankelijk van de aard van de tekortkomingen de
volgende mogelijkheden om naleving van de Wko af te dwingen: het
geven van een schriftelijke aanwijzing, het toepassen van bestuursdwang,
het opleggen van een last onder dwangsom, het opleggen van een
exploitatieverbod, uitschrijving uit het LRK en het uitdelen van een
bestuurlijke boete. De toepassing van boetes vallen, net als het exploitatieverbod en last onder bestuursdwang, onder de zwaardere handhavingsinstrumenten. Zwaardere handhavingsinstrumenten zijn in 2009 na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

8

het jaarlijkse onderzoek van de GGD door 27 gemeenten ingezet en na de
herinspectie door 23 gemeenten. Meer gespecificeerde informatie is op dit
moment niet beschikbaar. Met de invoering van de GIR zal meer en
gedetailleerdere informatie op landelijk niveau beschikbaar komen. De
GIR is op dit moment gedeeltelijk operationeel en zal naar verwachting
begin 2012 volledig operationeel zijn.
De Inspectie van het Onderwijs maakt in het kader van het project
Achterblijvende gemeenten afspraken met gemeenten die achterblijven in
de uitvoering van de handhaving, hoe zij tot een effectieve uitvoering van
de handhaving moeten komen, inclusief de inzet van de (zonodig)
zwaardere handhavingsinstrumenten. De VNG reikt in door haar georganiseerde regiobijeenkomsten handvatten aan hoe tot verbetering kan
worden gekomen en ondersteunt gemeenten daar desgevraagd bij. Toch
ontbreekt het gemeenten nogal eens aan ervaring en juridische expertise.
Om hierin een verdere stap te zetten, onderzoekt de VNG de mogelijkheden om een landelijk expertisecentrum handhaving op te richten. Zo’n
expertisecentrum kan dienen als vraagbaak en adviescentrum voor de
inzet van handhavingsinstrumenten.
23
Welke gemeenten hebben aangegeven dat de middelen voor inspectie en
handhaving niet toereikend zijn?
De gemeenten die mij hebben aangegeven dat de middelen ontoereikend
zouden zijn, betreft de gemeenten Boxmeer, Dinkelland, Utrecht, Den
Haag, de Friese gemeenten verenigd in de Vereniging van Friese
gemeenten en de Groninger gemeenten verenigd in de Hulpverleningsdienst Groningen. Daarnaast heeft zich ook een aantal gemeenten gemeld
bij de VNG en bij de Inspectie van het Onderwijs.
24 en 25
In welke mate vinden er onaangekondigde inspecties plaats? Hebben
onaangekondigde inspecties invloed op de kwaliteit van de kinderopvang?
Waarom wel/niet?
Hoe vaak inspecteert de GGD nu de kinderopvangorganisaties en in
hoeveel gevallen, percentueel, gebeurt dit nu onverwachts en niet op
afspraak?
Op grond van de Wko onderzoekt de GGD na een aanvraag (voordat de
kinderopvangondernemer zijn activiteiten aanvangt) of de exploitatie
redelijkerwijs zal plaatsvinden overeenkomstig de in de Wko gestelde
eisen. Kindercentra en gastouderbureaus worden vervolgens binnen drie
maanden nadat zij in exploitatie zijn genomen onderzocht. Daarna dienen
kinderopvangorganisaties op grond van de Wko jaarlijks te worden
onderzocht. Vanaf september 2009 werken de GGD-en met het model voor
risicogestuurd toezicht. De kern van deze werkwijze is dat elk jaar toezicht
op de kwaliteit plaatsvindt. Het ene jaar is dat een aangekondigd toezicht
met toetsing op alle voorwaarden. Het daaropvolgende jaar vindt
onaangekondigd toezicht plaats op de kernzaken en aandachtspunten.
Deze onaangekondigde controle levert een realistischer beeld op van de
dagelijkse praktijk. Er wordt gecontroleerd op groepsgrootte, pedagogische praktijk en of de beroepskracht-kind ratio niet wordt overschreden.
Vooral dit laatste is bij onaangekondigd onderzoek het geval. Voor 2010 is
overigens afgesproken dat locaties die in 2009 voldeden op kernzaken
(35%), overgeslagen mochten worden. In het jaar 2011 vindt voor die
locaties weer een volledig jaaronderzoek plaats. Locaties die in 2009 niet
voldeden op kernzaken werden in 2010 op kernzaken en overtredingen
geïnspecteerd. In overleg met GGD NL, VNG, Inspectie van het Onderwijs
en branchepartijen ben ik voor 2012 voornemens om het toezicht op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

9

locatie in beginsel onaangekondigd te laten zijn en meer te richten op de
praktijk en de pedagogische kwaliteit.
26
Hoeveel kinderopvangbedrijven staan op dit moment onder verscherpt
toezicht? Hoeveel is dat procentueel? Welke gemeenten scoren bovengemiddeld, dat wil zeggen hebben een relatief hoog aantal bedrijven met
verscherpt toezicht?
Het begrip «verscherpt toezicht» in relatie tot kinderopvangbedrijven is
niet gedefinieerd in de Wko. Indien daarmee gedoeld wordt op herinspecties van kinderopvangbedrijven kan ik u meedelen dat in 2009
landelijk 1511 herinspecties door de GGD hebben plaatsgevonden.
Gegevens over de verdeling van deze herinspecties over de verschillende
gemeenten zijn niet beschikbaar. Voor 2010 en 2011 zijn nog geen
gegevens over het landelijk aantal herinspecties beschikbaar.
27
In hoeverre worden alle kinderdagverblijven volgens afspraak jaarlijks
geïnspecteerd?
Uit het recent aan mij uitgebrachte onderzoeksrapport «Kwaliteit
gemeentelijk toezicht kinderopvang 2009 en 2010» van de Inspectie van
het Onderwijs blijkt dat in 2009 de voorgeschreven wettelijke norm van
100 procent niet is gehaald. Slechts 32% van de gemeenten hebben alle
kinderdagverblijven in dat jaar geïnspecteerd. Ten opzichte van 2008 is er
in 2009 wel een verbetering zichtbaar van 75 naar 80 procent. Exacte
cijfers over 2010 en 2011 zijn nog niet voorhanden.
28
In hoeverre zijn de inspectierapporten openbaar en op te vragen voor
ouders?
Inspectierapporten zijn openbaar. De GGD maakt het inspectierapport
uiterlijk drie weken na de vaststelling daarvan openbaar via publicatie op
internet via het LRK.
29
Heeft de minister kwantitatieve gegevens over de bevindingen van de
inspecties over 2011:
• Welk percentage van de reguliere kinderopvang presteert goed/
voldoende/gemiddeld/slecht?
• Welk percentage van de gastouderopvang presteert goed/voldoende/
gemiddeld/slecht?
• Welk percentage van de reguliere kinderopvang voldoet aan alle eisen
gesteld in beleidsregels kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen?
• Welk percentage van de gastouderopvang voldoet aan alle eisen
gesteld in beleidsregels kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen?
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht op en de handhaving
van de kwaliteit van de kinderopvang. Informatie over de bevindingen van
de inspecties in 2011 is op dit moment alleen beschikbaar op gemeentelijk
niveau. Het is daardoor niet mogelijk percentages te geven van goed en
slecht functionerende locaties van kinderopvang of gastouderopvang. Met
de invoering van de GIR zal meer en gedetailleerdere informatie op
landelijk niveau beschikbaar komen. De GIR is op dit moment gedeeltelijk
operationeel en zal naar verwachting begin 2012 volledig operationeel
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

10

Uit mijn brief aan de Kamer van 20 april 2011 (KO/2011/5179) blijkt dat er
in 2009 in bijna 40% van de inspectierapporten geen tekortkomingen zijn
vastgesteld. Bij de overige inspectierapporten (circa 60%) werd het advies
gegeven om te handhaven. Dit betreft handhaving op tekortkomingen die
de kwaliteit direct en/of indirect raken.
30
Hoeveel gemeenten handhaven voldoende naar het oordeel van de
regering en welke gemeenten blijven hierin achter?
In het kader van het project «Achterblijvende gemeenten kinderopvang»
maakt de Inspectie van het Onderwijs gerichte verbeterafspraken met
gemeenten waarbij tekortkomingen zijn geconstateerd op het gebied van
de uitvoering van toezicht en handhaving kinderopvang. Ik heb in mijn
brief aan de Kamer van 20 april (KO/2011/5179) aangegeven dat ik in
samenwerking met de inspectie en in overleg met de VNG naar een
geschikte manier zoek om de uitkomsten uit dit project op gemeentelijk
niveau zichtbaar te maken.
Op basis van het beeld in april 2011 geeft de Inspectie van het Onderwijs
aan dat bij 93 gemeenten de uitvoering op orde is. Bij 86 gemeenten
lopen verbeteracties. De overige gemeenten zijn nog in onderzoek. Binnen
zes maanden zal ik de Kamer hierover nader informeren. Inzicht zal
worden geboden in de volgende categorieën:
A. Gemeenten die hun wettelijke taken op dit gebied naleven;
B. Gemeenten waarmee met B&W verbeterafspraken zijn gemaakt over
de geconstateerde tekortkomingen en waarbij de gemeenten meewerken om de verbeteringen door te voeren;
C. Gemeenten die niet of onvoldoende meewerken om de opgedragen
wettelijke taken uit te voeren.
31
In hoeverre worden alle medewerkers in de kinderopvang straks geacht te
werken met de verplichte meldcode kindermishandeling?
Alle medewerkers in de kinderopvang worden straks geacht te werken
met de verplichte meldcode kindermishandeling. De staatssecretaris van
VWS zal een wetswijziging hieromtrent naar verwachting voor de zomer
van dit jaar bij uw Kamer indienen.
32
Wat zijn de administratieve lasten van het invullen van de Kinderopvangkaart? Waarom is de kaart nog niet volledig?
De kinderopvangkaart is «van en voor de sector». De kinderopvanginstellingen kunnen zelf de kaart invullen en bijhouden. Dit levert enige
administratieve lasten op. Daar tegenover staat dat de kinderopvanginstellingen via de zoekfunctie snel gevonden kunnen worden door ouders.
Er zijn momenteel ca. 10 000 kinderopvanginstellingen in Nederland. Het
heeft tijd nodig voordat al deze instellingen de kinderopvangkaart hebben
ingevuld.
33
Hoe groot is op dit moment de uitval onder lager opgeleide ouders?
Hoeveel ouders hebben hun kind van de opvang gehaald? Wat is de
oorzaak?
Er is geen informatie beschikbaar over het opleidingsniveau van de
aanvragers. De afgelopen maanden is het totaalaantal ouders dat van
kinderopvang gebruik maakt nog steeds gestegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

11

34
De regering stelt dat de opvang van kinderen uit het speciaal onderwijs en
speciaal basisonderwijs in de reguliere opvang een probleem is
(kamerstuk 31 322, nr. 82, blz. 3). Kan de regering toelichten hoe vaak zich
om deze reden problemen voordoen? Om welke problemen gaat het hier
precies?
In de brief van 21 april 2010 aan de Kamer heeft de staatssecretaris van
OCW aangegeven het ontbreken van kinderopvang voor kinderen uit het
speciaal onderwijs een belangrijk en tevens een complex probleem te
vinden. Er is toentertijd voor gekozen de verplichting voortvloeiend uit de
motie van Aartsen-Bos niet aan het speciaal onderwijs op te leggen omdat
het te belastend zou zijn. Uit onderzoek is bovendien gebleken dat in
vergelijking met kinderdagverblijven (0–4 jaar) de toegankelijkheidsaspecten en het sociale aspect (het vinden van aansluiting) bij de buitenschoolse opvang een grotere rol spelen. Immers de gevolgen van een
handicap worden duidelijker en groter naarmate een kind ouder is. Verder
is de ligging van de reguliere buitenschoolse opvang ten opzichte van de
school voor speciaal onderwijs en huis vaak ongunstig, waardoor de
kosten en logistiek van het vervoer erg hoog zijn. Desondanks zijn er
kinderopvangondernemers die buitenschoolse opvang aanbieden aan
kinderen uit het speciaal onderwijs.
35
In het positionpaper dat de NMa heeft ingestuurd voor het rondetafelgesprek van 23 maart 2011 over ouderrecht en kinderopvang van de vaste
commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid verwijst zij verschillende keren naar het Rapport Regioplan (marktscan van de markt voor de
kinderopvang, 2009). Kent de regering dit rapport. Zo ja, wat is de mening
van de regering ten aanzien van de in dit rapport voorgestelde
maatregelen?
Ik ken het rapport van Regioplan. Dit is de marktscan die de NMa heeft
uitgevoerd op verzoek van mijn ambtsvoorganger. Zij heeft in 2008 aan de
NMa gevraagd door middel van een marktscan de mogelijke knelpunten
in de kinderopvangsector vanuit het perspectief van de Mededingingswet
in kaart te brengen. De NMa heeft deze marktscan door Regioplan laten
uitvoeren. In de brief van februari 2010 zijn de uitkomsten uit dit
onderzoek aan uw Kamer aangeboden. Regioplan stelt enkele maatregelen voor om de marktwerking te versterken.
• Informeer gemeenten over hoe zij met hun eigen handelen de
marktwerking in hun gemeente kunnen stimuleren;
• Informeer gemeenten over hoe zij kunnen omgaan met verschillende
bepalingen omtrent gebouwen;
• Maak de prestaties van kinderopvangorganisaties inzichtelijker.
Het kabinet heeft deze aanbevelingen overgenomen. In opdracht van
OCW heeft het Netwerkbureau Kinderopvang een boekje «Zo kan het
ook!» gemaakt over de mogelijkheden voor gemeenten bij het stimuleren
van het realiseren van voldoende kinderopvang geïllustreerd aan de hand
van voorbeelden die zich hebben bewezen in de praktijk van de
gemeenten waarin ze zijn toegepast. De GGD-inspectierapporten met een
oordeel over de kwaliteit van de kinderopvang is via de website van het
LRK te raadplegen voor ouders. Daarnaast wordt er gewerkt aan de
kinderopvangkaart waarin de prijs en kwaliteit van de kinderopvanginstellingen op termijn transparant wordt gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

12

36
Tijdens het rondetafelgesprek is door BOINK, maar ook door Catalpa,
gesuggereerd dat er een marktmeester (onafhankelijke autoriteit) voor
kinderopvang zou moeten komen. Wat zijn hier de voor- en nadelen van
Er is al een onafhankelijke marktmeester die vanuit het perspectief van de
mededingingswet toezicht houdt op de kinderopvangsector, namelijk de
NMa. De NMa houdt toezicht op alle sectoren, dus ook op de kinderopvangmarkt. Op basis van mededingingswetgeving zal een aparte
marktmeester voor de kinderopvang geen toegevoegde waarde hebben.
37
Belastingdienst en GGD kunnen informatie uitwisselen met betrekking tot
gastouderbureaus en gastouders. Kan de regering toelichten om wat voor
informatie het hier precies gaat? Wat gebeurt er met deze informatie?
Dit is zeer uiteenlopende informatie. In het algemeen is hier aan de orde
dat de GGD de Belastingdienst informeert als de GGD bij het onderzoek
ter plaatse constateert dat:
• de kwaliteit van de opvang onder de maat is, en/of
• er vermoedens of aanwijzingen zijn dat het gastouderbureau meewerkt
aan misbruik, en/of
• er aanwijzingen zijn dat het gastouderbureau niet voldoet aan de
administratieve vereisten van de Ministeriële Regeling Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen (artikel 11, derde lid). Deze
eisen zijn opgesteld om de Belastingdienst extra mogelijkheden te
geven om vast te stellen of toeslagen rechtmatig zijn verstrekt.
Andersom tipt ook de Belastingdienst de GGD als er vermoedens of
aanwijzingen zijn dat de kwaliteit van de opvang niet op orde is.
Hierbij is de gedachte dat een gastouderbureau dat in het kwalitatieve
domein ernstig onderpresteert, vaker dan gemiddeld ook in het administratieve domein onderpresteert.
Belastingdienst en GGD voeren onderzoek uit als zij de signalen van de
«andere partij» voldoende ernstig vinden.
38
Welke gemeenten hebben extra geld gekregen om de wachtlijsten in de
kinderopvang weg te werken? Op basis van welke criteria?
Het budget is opengesteld voor gemeenten met meer dan 100 000
inwoners, waar de wachtlijstenproblematiek het grootst is. Er is een
oproep gedaan aan al deze gemeenten, die een voortrekkersrol willen
spelen in het wegwerken van de wachtlijsten, om zich te melden. De
gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Amersfoort,
Haarlem, Ede en Nijmegen hebben zich aangemeld en nemen deel aan
het traject. Deze gemeenten hebben een budget ontvangen voor het
opstarten van projecten om de wachtlijsten in de kinderopvang weg te
werken. De kennis die voortvloeit uit deze projecten wordt gedeeld met
andere gemeenten.
39
Is onderzocht of is bekend in hoeverre de wachtlijsten in de kinderopvang
zullen dalen door de bezuinigingen op de kinderopvang? Zo ja, kan de
regering dit toelichten? Zo nee, is de regering bereid dit alsnog te
onderzoeken?
Het is moeilijk in te schatten in hoeverre de wachtlijsten zullen dalen als
gevolg van de bezuinigingen. Een daling van de wachtlijsten juich ik toe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

13

Minder wachtlijsten betekent meer keuzevrijheid voor de ouders en dat zal
leiden tot een betere prijs-kwaliteit verhouding. Ik ben bereid om de
effecten van de bezuinigingen mee te nemen in de volgende meting van
de wachtlijsten. Deze meting zal eind 2012 plaatsvinden.
40
Het tekort aan aanbod ten opzichte van de vraag in de kinderopvangmarkt
veroorzaakt wachtlijsten. Volgens de regering zal de vraag naar opvang in
kindercentra afvlakken en daarmee de wachttijden verminderen. Wat zijn
de precieze streefdoelen die de regering hierin gesteld heeft? Kan de
regering toelichten wat de ontwikkeling van wachtlijsten op dit moment
is? Op welk niveau moeten de wachtlijsten over een jaar zijn? Op welke
manier zal het aanbod ten opzichte van de vraag vergroot worden?
De markt voor kinderopvang is een private markt. Het aanbod in de
kinderopvang is net als de vraag in de afgelopen jaren enorm gestegen.
Uit het laatste onderzoek naar wachtlijsten in de kinderopvang is gebleken
dat ondanks de stijging van 22 400 kindplaatsen in de dagopvang, de
wachtlijsten in de dagopvang zijn gestegen. Dankzij de stijging van het
aanbod met 39 200 kindplaatsen in de buitenschoolse opvang zijn de
wachtlijsten in de buitenschoolse opvang gedaald. De wachtlijsten in de
buitenschoolse opvang zijn nog nooit zo laag geweest sinds er wordt
gemeten.
In een groot deel van het land zijn geen wachtlijsten meer. De wachtlijsten
zijn zeer geconcentreerd in met name de (middel)grote steden in het
westen van het land. Het lokale karakter van de wachtlijsten maakt het
voorspellen van de wachtlijsten en de effecten van landelijke maatregelen
daarop ingewikkelder. Bovendien zijn ook andere factoren van invloed op
de wachtlijsten zoals bereidheid van ouders om verder te kijken dan de
dichtstbijzijnde kinderopvang of de meest gunstige dagen (maandag,
dinsdag en donderdag). Om het aanbod ten opzichte van de vraag te
vergroten, heb ik een convenant met gemeenten gesloten.
41
Kunt u in percentages uiteenzetten hoeveel ouders met een laag- middenen hoog inkomen gebruik maken van de kinderopvang?
Eind 2010 was de verdeling van het totaal aantal aanvragers van
kinderopvangtoeslag als volgt:
Inkomen tot 130% van het Wettelijk Minimum Loon: circa 15% (78 000
huishoudens)
Inkomen vanaf 130% WML tot 2 keer modaal: circa 50% (271 000
huishoudens)
Inkomen vanaf 2 keer modaal: circa 35% (184 000 huishoudens)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 322, nr. 124

14