Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

29 544

Arbeidsmarktbeleid

Nr. 283

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 maart 2011
Bij brief van 3 maart 2011 (2011Z04011/2011D10576) heeft de vaste
commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid mij verzocht om een
reactie op drie rapporten die recent zijn gepubliceerd. Het betreft 1) het
TNO/CBS-rapport over «Dynamiek op de Nederlandse Arbeidsmarkt: De
focus op kwetsbare groepen», met name op het hoofdstuk «Tijdelijk werk,
zegen of vloek» van Dekker en Mooi-Reci, 2) de Monitor arbeidsbeperkten
en werk van het UWV, en 3) het DNB-rapport «Flexibele arbeidsmarkt
beperkt gevolgen crisis». In deze brief geef ik de gevraagde reactie.
Dynamiek op de Nederlandse Arbeidsmarkt (TNO/CBS)
De publicatie van CBS en TNO over dynamiek op de Nederlandse
arbeidsmarkt gaat in op arbeidsmarkttransities in Nederland. Dit thema is
van groot belang voor het inzicht in de werking van de arbeidsmarkt en de
positie van kwetsbare groepen. Een arbeidsmarkt is immers geen statische markt waarin mensen altijd in dezelfde positie verkeren. Integendeel,
mensen maken gedurende hun loopbaan vaak verschillende transities
door: van werk naar werk, van scholing naar werk, van parttime naar
fulltime werk, van werk naar werkloosheid, van flexwerk naar vast werk,
etcetera. Het rapport biedt hierover veel informatie.
De meest interessante conclusie uit het rapport is mijns inziens de
constatering dat de baan-baanmobiliteit de afgelopen jaren structureel
lijkt te zijn toegenomen. Hoewel het aantal mensen dat van baan is
veranderd in 2009 is gedaald, was de mobiliteit nauwelijks lager dan
tijdens de hoogconjunctuur van 2007. Er was bovendien sprake van
aanzienlijk meer baanwisselingen dan tijdens de vorige crisis. Mijn
verwachting is dat deze trend zich verder door zal zetten. Veranderende
behoeften in de samenleving (toenemende zorgbehoefte), globalisering
en technologische ontwikkelingen leiden tot verschuivingen in werkgelegenheid. Er zullen dus groei- en krimpsectoren zijn. Sectoren krijgen
bovendien niet allemaal in dezelfde mate te maken met vergrijzing van het

kst-29544-283
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 544, nr. 283

1

personeelsbestand. De sectoren die te maken hebben met een grote
uitstroom van personeel, zijn niet noodzakelijk de sectoren die te maken
hebben met een afnemende vraag. In sommige sectoren kunnen er
daarom tekorten aan personeel ontstaan, terwijl er in andere sectoren
sprake is van overschotten. De benodigde dynamiek op de arbeidsmarkt
zal naar verwachting dus toenemen.
U heeft mij verzocht met name te reageren op het hoofdstuk «Tijdelijk
werk, zegen of vloek» van Dekker en Mooi-Reci. In dit hoofdstuk is
onderzocht of werkloosheidsduren na tijdelijke contracten korter zijn dan
werkloosheidsduren na vaste contracten. De onderzoekers concluderen
dat dit niet het geval is. Ze vrezen bovendien dat de positieve effecten van
tijdelijk werk (doorstroom naar vast werk) voornamelijk te vinden zijn bij
werkenden die toch al een gunstige arbeidsmarktpositie hebben en dat de
negatieve effecten (vaker werkloos) voornamelijk gelden voor diegenen
met een minder florissant perspectief. Tijdelijk werk is volgens hen niet
per definitie een zegen voor kwetsbare groepen.
Vooral dit laatste raakt aan de essentiële vraag in hoeverre tijdelijke
contracten de arbeidsmarktperspectieven van mensen verbeteren. In dit
kader is het volgens mij minder relevant wat voor soort contract iemand
heeft op het moment dat hij of zij werkloos wordt. Het gaat er vooral om
of de voormalig vaste of tijdelijke kracht door de mogelijkheid van tijdelijk
werk betere kansen in de toekomst heeft. Uit verschillende onderzoeken
blijkt dat dit inderdaad het geval is.1 De werkloosheidsduur van Nederlandse werklozen daalt wanneer zij gebruik maken van de mogelijkheden
die tijdelijke banen bieden. Dit gaat bovendien niet ten koste van hun kans
op een vaste baan. Vooral allochtonen blijken te profiteren van tijdelijke
contracten. Waarschijnlijk hebben zij veel baat bij de mogelijkheden die dit
soort contracten bieden om een tijdje proef te draaien bij werkgevers. Zij
hebben immers meer te kampen met negatieve beeldvorming.
Uit het onderzoek van Dekker en Mooi-Reci blijkt dat het contract dat men
vóór instroom in de werkloosheid heeft (tijdelijk of vast) geen invloed
heeft op de werkloosheidsduur. Dit vind ik goed nieuws; hoewel tijdelijke
krachten vaker werkloos worden dan vaste krachten, belanden ze relatief
gezien dus niet vaker in langdurige werkloosheid.
Ik ben dan ook van mening dat tijdelijk werk juist voor kwetsbare groepen
van groot belang is. Voor hen kan tijdelijk werk het verschil maken tussen
wel een baan of geen baan. Bij een hogere bescherming durven minder
werkgevers het immers aan om mensen met een vlekje in dienst te
nemen. Naast een hogere werkzekerheid, biedt het kwetsbare groepen
een kans om zich te bewijzen bij werkgevers. Daardoor kan ook voor hen
een vast contract in het verschiet liggen. Tijdelijke contracten zijn dus van
grote waarde. Daarmee is overigens niet gezegd dat tijdelijke contracten
een panacee zijn. Ook betekent dit geenszins dat ik het vaste contract
onbelangrijk vind. Het vaste contract is nog steeds het meest gebruikt en
blijft dat naar mijn verwachting ook in de toekomst.
Flexibele arbeidsmarkt beperkt gevolgen crisis (DNB)

1
– De Graaf Zijl, van den Berg en Heyma
(2009). Stepping stones for the unemployed:
the effect of temporary jobs on the duration
until (regular) work. Journal of Population
Economics. P. 107–139.
– CPB/ROA (2011). Labour market flexibility in
the Netherlands.

In de publicatie van DNB is onderzocht in hoeverre verschillen in
arbeidsmarktflexibiliteit tussen landen hebben geleid tot verschillen in
inkomensverlies tijdens de economische crisis en tot verschillen in duur
van de crisis. Zij concluderen dat flexibilisering de gevolgen van de crisis
beperkt. Opvallend is wel dat ontslagkosten volgens hen geen invloed
hebben gehad op de duur van de crisis in rijke landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 544, nr. 283

2

Het belang van een flexibele arbeidsmarkt voor de economie kan ik alleen
maar onderstrepen. Ook volgens het CPB heeft de flexibele schil van
flexwerkers en zelfstandigen bijgedragen aan de gematigde arbeidsmarktreactie van de huidige crisis. De werkloosheid is veel minder gestegen
dan bij het begin van de crisis werd voorspeld en is al sinds februari 2010
weer aan het dalen. De recente voorspellingen van het CPB voor 2011 en
2012 zijn bovendien gunstig.
Omdat de analyse van DNB alleen is gebaseerd op de huidige crisis
moeten we mijns inziens wel voorzichtig zijn met algemene conclusies.
We kunnen er immers niet zonder meer vanuit gaan dat de reactie bij een
volgende crisis weer hetzelfde zal zijn. Ook past terughoudendheid, omdat
de gematigde arbeidsmarktreactie in Nederland zich nog niet volledig laat
duiden.
Monitor arbeidsbeperkten en werk (UWV)
U vraagt in uw brief ook om een reactie op de monitor arbeidsbeperkten
en werk 2007–2009. Aan deze monitor is aandacht besteed in paragraaf
4.5 van de Monitor Arbeidsmarkt die op 23 december 2010 naar de
Tweede Kamer is gestuurd (26448, nr. 450). Hierin zijn de belangrijkste
uitkomsten van de monitor arbeidsbeperkten en werk weergegeven.
De monitor geeft onder meer aan dat de arbeidsdeelname van arbeidsbeperkten tussen 2007 en 2009 per saldo vrijwel constant is gebleven; na
een stijging tussen 2007 en 2008 daalde de arbeidsdeelname tussen 2008
en 2009 weer, waarschijnlijk als gevolg van de crisis. De monitor geeft
verder een groot verschil aan in arbeidsdeelname tussen werknemers die
bij ziekte nog een vast contract hadden en werknemers die bij ziekte een
flexibel contract hadden of werkloos waren (vangnetters). Eind 2009 had
63% van de werknemers met een gedeeltelijke WGA-uitkering werk. Van
de personen die onder de vangnet-Ziektewet vielen, had slechts 27% met
een gedeeltelijke WGA-uitkering werk.
De monitor arbeidsbeperkten en werk wordt betrokken bij de evaluatie
van de Wet WIA. De achterstand in arbeidsdeelname van personen die
onder de vangnet-Ziektewet vallen, is voorts mede aanleiding voor de
kabinetsvoornemens tot modernisering van de Ziektewet, zoals deze op
8 maart naar de Kamer zijn gestuurd.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 29 544, nr. 283

3