Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 1869

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 mei 2022
Het epidemiologisch beeld laat een dalende trend zien in het aantal
positief geteste personen, nieuwe opnames in de ziekenhuizen en op de
IC. De dominante coronavariant in Nederland is nog steeds Omikron BA.2.
De nieuwe varianten BA.4 en BA.5 zijn aan een opmars bezig. Voorspellingen geven aan dat de varianten BA.4 en BA.5 mogelijk in juli dominant
worden in Nederland. Hoewel er grote onzekerheid is, zou dat kunnen
betekenen dat het aantal besmettingen dan weer kan toenemen. Het RIVM
volgt deze varianten nauwkeurig maar ziet momenteel geen reden tot
directe actie.
Hoewel het epidemiologische beeld voor nu gunstig is, is het verloop van
het virus onzeker. Het RIVM geeft aan dat we rekening moeten houden
met een opleving ergens in de komende periode. Daarom hebben we ons
voorbereid op verschillende scenario’s, bouwend op de ervaringen en
lessen van de afgelopen twee jaar. De overheid zet in op stevige
monitoring en duiding, in samenwerking met het RIVM en LCPS, en heeft
opschaalbare capaciteit voor vaccineren, (zelf)testen en medicatie klaar
staan. Ook zetten we nadrukkelijk in op preventie, om zo samen te
voorkomen dat we voor lastige keuzes komen te staan tussen het
openhouden van de samenleving en het toegankelijk houden van de
gehele zorgketen. Ik ben voornemens om uw Kamer medio juni een brief
te sturen over de integrale uitwerking van de verschillende onderdelen
van de lange termijn aanpak COVID-19, zoals benoemd in de brief van
1 april 20221. In deze brief ga ik ook in op de uitwerking van de sectorplannen en de oprichting van een Maatschappelijk Impact Team (MIT), dat
naast het OMT komt te staan en advies geeft over de sociaalmaatschappelijke en economische situatie. In overleg met sectoren en
maatschappelijke doelgroepen wordt gekeken welke preventieve acties
gedaan kunnen worden, zodat grootschalige verspreiding van het virus en
daarmee ziekte en uitval voorkomen kunnen worden. Daarnaast kijken
1

kst-25295-1869
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 25 295, nr. 1834.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

1

overheid en sectoren naar de inzet die nodig is, mocht onverhoopt sprake
zijn van een opleving van het virus.
In deze volgende brief over de lange termijnaanpak zal ik ook toelichten
welke stappen gezet worden in de optimalisatie van capaciteit en regie in
de zorg. Daarbij wordt onder andere geput uit de aanbevelingen van de
Taskforce ondersteuning optimale inzet zorgverleners2 en het Expertteam
COVID-zorg in de ziekenhuizen (verwachte oplevering van het eindadvies:
1 juni 2022).
Tot slot wijs ik uw Kamer erop dat de Tijdelijke wet maatregelen covid-19
op 20 mei 2022 is komen te vervallen. Er is daardoor momenteel geen
wettelijke grondslag beschikbaar om collectieve, verplichtende maatregelen te treffen ter bestrijding van COVID-19. Mocht het virus weer
opleven dan is het ook niet mogelijk om op grond van deze wet maatregelen te treffen om verspreiding van dit virus tegen te gaan, zoals
bijvoorbeeld een mondkapjesplicht of een veilige afstandsnorm. Ook het
nemen van maatregelen om te voorkomen dat een nieuwe zorgwekkende
variant Nederland binnenkomt, zoals een test- of quarantaineplicht, is op
dit moment niet mogelijk. Met spoedwetgeving kan een tijdelijke
wettelijke basis getroffen worden voor deze maatregelen. In een uiterst
geval kan teruggevallen worden op het treffen van maatregelen op grond
van een noodverordening.
Zoals aangekondigd in de brief aan uw Kamer van 4 mei 2022 wordt
gewerkt aan een aanpassing van de Wet publieke gezondheid.3 In de
eerste tranche van deze aanpassing wordt een structurele grondslag
gecreëerd voor collectieve, verplichtende maatregelen voor infectieziektebestrijding van specifieke A-ziekten (waaronder COVID-19). Daarbij
worden lessen getrokken uit de afgelopen twee jaar en worden de
inzichten die zijn opgedaan uit expertsessies betrokken. In de hiervoor
genoemde brief van 4 mei 2022 is nader ingegaan op de grondslagen die
beoogd worden.
In voorliggende brief informeer ik u over de uitvoering van diverse
aangenomen moties en toezeggingen die betrekking hebben op de
ontwikkelingen van COVID-19.
Leeswijzer
–

In deze brief ga ik in op de monitoringsinstrumenten om zicht te
houden op het coronavirus, gevolgd door testen en vaccinatie
(paragraaf 1 t/m 3).
– Vervolgens ga ik in op de beschikbaarheid van (nieuwe) medicatie,
reizen en ventilatie (paragraaf 4 t/m 6).
– Ten slotte ga ik in op communicatie, een mededeling van de Cie
evaluatie niet medisch-beleid en Cie vaccinatiestrategie, RIVMonderzoek naar nachtwerkers en het afdoen van moties en toezeggingen (paragraaf 7 t/m 10).
Hiermee voldoe ik aan de volgende moties en toezeggingen:
– De toezegging aan het lid Aukje de Vries (VVD) om te voorzien in een
tijdelijke QR-code voor mensen die niet gevaccineerd kunnen worden;
– De toezegging aan het lid Aukje de Vries (VVD) om iedere voortgangsbrief te informeren over de issues met betrekking tot het CTB die nog
spelen en die zijn opgelost;

2

Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/04/12/taskforce-ondersteuningoptimale-inzet-zorgverleners
3
Kamerstuk 25 295, nr. 1839.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

2

–

–

–

–

–

–
–
–

–

–

De toezegging aan het lid Van der Plas om de Kamer te informeren
over de omvang van de groep mensen die niet gevaccineerd kunnen
worden;
De toezegging aan het lid Paulusma om bij de Minister van Langdurige
Zorg en Sport onder de aandacht te brengen dat het loket voor
patiënten met langdurige klachten na covid nog niet open is;
De toezegging aan het lid Paulusma om bij de Minister van Langdurige
Zorg en Sport onder de aandacht te brengen waarom het loket voor
patiënten met langdurige klachten na COVID nog niet geopend is;
De toezegging aan het lid Westerveld om op korte termijn helderheid
te geven over de situatie van mensen uit de zorg en het onderwijs die
in de eerste golf besmet zijn geraakt en nu ontslagen zijn;
De toezegging aan het lid Bikker om onder de aandacht te brengen dat
er mensen zijn die op aanraden van hun specialist een boostvaccinatie
of herhaalprik proberen te halen, maar geweigerd worden op
vaccinatielocaties;
De toezegging aan het lid Van Esch om ook een procedurewijziging
door te voeren voor het OMT-Z;
De toezegging aan het lid Agema over de openbaarmaking van
OMT-notulen;
De motie van het lid Paulusma om gender- en sekseverschillen te
onderzoeken in huidige en toekomstige studies naar het postcovidsyndroom en de Kamer op de hoogte te houden van de resultaten
(Kamerstuk 35 560, nr. 5);
De motie van het lid Van Esch c.s. om in samenwerking met alle
belanghebbenden een draaiboek te maken voor de situatie waarbij met
grote spoed moet worden ingegrepen om de verspreiding van
zorgelijke mutaties van het coronavirus in Nederland zo veel mogelijk
te vertragen dan wel te voorkomen (Kamerstuk 25 295, nr. 1593);
De motie van het lid Omtzigt om zo snel mogelijk een academisch
onderzoek te laten starten om onderzoek te doen naar de redenen en
oorzaken van oversterfte tot en met november 2021, en de Kamer
hierover zo spoedig mogelijk te informeren (Kamerstuk 25 295, nr.
1617).

1. Monitoringsinstrumenten om zicht te houden op het coronavirus
Om zicht te houden op het coronavirus worden verschillende monitoringsinstrumenten gebruikt. Het virus wordt gemonitord op vier aspecten:
• Vroegsignalering: Rioolwatersurveillance, Nivel-peilstations, infectieradar, sequencing voor zicht op (nieuwe) varianten, internationale
duidingen.
• Ernst van het virus: Sterftegegevens naar kenmerken van de bevolking,
ziekenhuis- en IC-opnames (door stichting NICE), oversterfte, internationale duidingen.
• Druk op de zorg: Bedbezetting kliniek en IC (door LCPS), Landelijke
Ketenmonitor Zorg (op dit moment in doorontwikkeling door LCPS).
• Immuniteit: Vaccinatiegraad, serologie (PIENTER), vaccinatiestudie
Corona (VASCO).
Nu niet meer grootschalig wordt getest krijgen deze instrumenten een
meer prominente rol in de monitoring van het virus. De hier genoemde
monitoringsinstrumenten zullen worden gecontinueerd. Het Coronadashboard zal het publiek blijven informeren over de epidemiologische situatie
met betrekking tot het coronavirus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

3

2. Testen
Testen bij klachten
Cijfers afgenomen testen
Sinds 11 april 2022 is het testbeleid gewijzigd. Bij klachten is zelftesten de
basisfaciliteit en is het voor de meeste burgers niet meer nodig voor een
PCR-confirmatietest naar de GGD te gaan. Voor zorgmedewerkers,
inwoners van een verpleeghuis of een andere instelling met kwetsbare
bewoners4, thuiswonenden die naar dagbesteding gaan met kwetsbare
bewoners en mensen die geen zelftest kunnen doen geldt wel het advies
om kosteloos een PCR-test te doen bij de GGD-teststraat. Vanaf 23 mei
2022 vinden er geen prioriteitafnames meer plaats.
In week 19 (9 mei tot en met 15 mei 2022) zijn gemiddeld 1.892 testen per
dag bij de GGD afgenomen. In week 20 (16 mei tot en met 22 mei 2022)
zijn gemiddeld 1.689 testen per dag bij de GGD afgenomen. Het
percentage positieve testuitslagen bij de GGD varieert van 52,6% in week
19 tot 51,4% in week 20.
Herstelbewijzen
Op 22 februari jl. heeft de Europese Unie een gedelegeerde handeling
aangenomen die uitgifte van DCC-herstelbewijzen ook op basis van een
positieve antigeentest mogelijk maakt. Daarvoor was uitgifte van een
DCC-herstelbewijs alleen mogelijk op basis van een positieve NAAT(-test).
Lidstaten mogen op basis van deze handeling zelf besluiten of en wanneer
ze voor het herstelbewijs van deze eenvoudigere en snellere test gebruik
maken.
Ik kies ervoor om dit mogelijk te maken. Vanaf 24 mei kunnen positieve
antigeentesten in Nederland tot een DCC-herstelbewijs leiden. Dit geldt
ook met terugwerkende kracht voor positieve testen die tot 168 dagen
geleden zijn afgenomen. Deze wijziging is in lijn met de voorwaarden die
worden gesteld aan inkomende reizigers. Omdat bij het CTB vanaf
25 september 2021 herstelbewijzen werden afgegeven op basis van een
positieve antigeentest, is het eenvoudig om dit ook voor een DCC met
terugwerkende kracht in te regelen.
Wijziging tarieven COVID-19 PCR-diagnostiek via huisartsen (patiënten) en
zorginstellingen (zorgpersoneel)
Per 24 maart 2022 is het tarief voor SARS-CoV-2 PCR-diagnostiek
aangepast aan de route van testen bij de huisarts (patiënten) en zorginstellingen (zorgpersoneel, m.u.v. het ziekenhuis) naar het maximumbedrag van € 33,– (inclusief btw) per PCR-analyse. Gezien het gewijzigde
testbeleid en de huidige epidemiologische fase
wordt uitgezocht of de declaratieroute van de COVID-19 PCR-diagnostiek
in opdracht van huisartsen en zorginstellingen herzien dient te worden.
Hierover wordt u later nader geïnformeerd.

4

Dit betreft mensen boven de 70 of mensen met een ernstige afweerstoornis, zie: https://
lci.rivm.nl/richtlijnen/covid-19#index_Risicogroepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

4

Coronatoegangsbewijzen
Met het verwerpen van de 5e verlenging van de Twm, vervalt ook de
Tijdelijke wet coronatoegangsbewijzen. Daarmee vervalt ook de noodzaak
om Uw Kamer in iedere brief op de hoogte te blijven stellen van de
kwesties die nog spelen met betrekking tot de coronatoegangsbewijzen,
en is de toezegging aan het lid Aukje de Vries (VVD) tijdens het debat van
18 augustus 2021 afgedaan (Handelingen II 2020/21, nr. 101, item 6).
Innovatie
LAMP-testlijnen
Door het Ministerie van VWS zijn in januari 2021 LAMP-testlijnen gekocht
om in te zetten bij Testen voor Toegang. Het betreft veelbelovende, maar
innovatieve testlijnen waarbij de methode nog uitontwikkeld moest
worden. Met name het automatiseren en robotiseren van de methode
heeft veel tijd gekost. De beoogde inzet van deze testlijnen is onder
andere door het uitvallen van de ademtesten (waar de LAMP-testlijnen
achter werken), het gegeven dat er relatief veel hooggekwalificeerd
personeel nodig is voor het gebruik van deze methode en dat de techniek
veel kinderziektes bevat, niet gerealiseerd. Op dit moment staat de
apparatuur in opslag (zie voor uitgebreidere toelichting de set Kamervragen van lid Bikker (CU) (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 2228)
en heb ik besloten niet verder te investeren in de LAMP-testlijnen en deze
op een doelmatige wijze een andere bestemming te geven.
3. Vaccinatie
Ontwikkelingen overschotten en donaties vaccins
In mijn brief van 19 april jl.5 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
wereldwijde ontwikkelingen op het gebied van vaccindonatie en vaccinoverschotten. In die brief heb ik tevens aangegeven dat binnenkort circa
3,3 miljoen COVID-19-vaccins vernietigd moeten worden omdat de
houdbaarheid verstrijkt. Dit getal is inmiddels opgelopen tot 3,5 miljoen.
Het uitgangspunt van het kabinet blijft om het surplus aan COVID-19vaccins beschikbaar te stellen voor donatie. In de afgelopen weken is het
dankzij gerichte inspanningen gelukt om ruim 700.800 COVID-19-vaccins
te doneren aan Nicaragua. Daarnaast worden naar verwachting
binnenkort 1 miljoen vaccins gedoneerd aan Vietnam.
Openstaande toezeggingen
In mijn brief aan uw Kamer van 4 mei jl.6 heb ik aangegeven dat ik per
1 juni a.s. de juridische basis voor het instrument coronatoegangsbewijs
niet verleng. Op 17 mei jl. heeft de Eerste Kamer niet ingestemd met de
Goedkeuringswet vijfde verlenging Tijdelijke wet maatregelen covid-19.
Hiermee is de juridische basis voor het instrument coronatoegangsbewijs
reeds per 20 mei jl. komen te vervallen. Indien ik opnieuw wetgeving moet
overwegen om een juridische grondslag te creëren voor de inzet van het
coronatoegangsbewijs, zal ik de toezegging van mijn voorganger aan het
lid Aukje de Vries (VVD) om te voorzien in een tijdelijke QR-code voor
mensen die niet gevaccineerd kunnen worden daarin betrekken. In dit
verband is ook toegezegd aan het lid Van der Plas (BBB) dat uw Kamer
geïnformeerd zou worden over de omvang van de groep mensen die niet
gevaccineerd kunnen worden. Op dit vlak kan ik u melden dat er geen
5
6

Kamerstuk 25 295, nr. 1837.
Kamerstuk 25 295, nr. 1839.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

5

(inter)nationale wetenschappelijke literatuur beschikbaar is om de
omvang van deze groep te kunnen duiden. Hiermee geef ik invulling aan
beide toezeggingen.
In het commissiedebat van 19 april jl. (Kamerstuk 25 295, nr. 1844) gaf het
lid Bikker (CU) aan dat er mensen zijn die op aanraden van hun specialist
een boostvaccinatie of herhaalprik proberen te halen, maar geweigerd
zouden worden op vaccinatielocaties. Ik wil benadrukken dat patiënten
met een verwijsbrief van hun medisch specialist gewoon bij de GGD
terecht kunnen voor hun aanvullende vaccinaties. Medisch specialisten
zijn goed op de hoogte van de patiënten bij wie sprake is van ernstig
immuungecompromitteerde aandoening,of die afweeronderdrukkende
medicatie gebruiken en die vanwege hun medische situatie baat hebben
bij een extra vaccinatie. Er is daarmee ruimte om in individuele gevallen
het gewenste maatwerk te leveren. Het gaat dan bijvoorbeeld om
patiënten bij wie volgens de medisch specialist sprake is van een afname
van de immunologische bescherming. Dit kan bijvoorbeeld komen omdat
zij een zeldzame aandoening hebben die buiten de selectiecriteria valt.
Deze patiënten zijn doorgaans bekend en onder behandeling van een
medisch specialist. De GGD’en geven aan dat het signaal dat mensen zich
op aanraden van een specialist, maar zonder verwijsbrief, melden bij
vaccinatielocaties bekend is. Voor de GGD is een advies van de medisch
specialist echter enkel te controleren door middel van een verwijsbrief.
Met een verwijsbrief van de specialist kan er het gewenste maatwerk
geboden worden.
4. Beschikbaarheid van (nieuwe) medicatie
In mijn eerdere brief over de lange termijn aanpak heb ik geschetst hoe ik
mij blijvend inzet voor het beschikbaar maken van geneesmiddelen voor
de behandeling van COVID-19. Ik wil u kort aanvullend informeren over
een aantal elementen die deze strategie vormgeven.
Allereerst kan ik mededelen dat de looptijd van de Corona Crisis Voorraad
met één jaar wordt verlengd. Het gaat hier specifiek om een voorraad
geneesmiddelen die op de IC worden gebruikt om patiënten te behandelen. De voorraadopbouw zal mogelijk op elementen worden aangepast
en er wordt lering getrokken uit het gebruik van deze middelen van het
afgelopen jaar, specifiek om onnodige verspilling te voorkomen.
Daarnaast ben ik in gesprek met het Landelijk Coördinatiecentrum
Geneesmiddelen (LCG) om de behandeling van patiënten met COVID te
monitoren op het gebruik van geneesmiddelen en de voorraden ervan.
Deze informatie is van grote waarde gebleken om enerzijds tekorten te
voorkomen, en anderzijds de inkoop beter af te stemmen op het daadwerkelijke gebruik.
Als laatste blijf ik mij hard maken voor een terugkeer naar de gebruikelijke
route van marktintroductie van nieuwe geneesmiddelen in Nederland. Ik
vind het zeer onwenselijk dat de overheid nog altijd centraal COVIDbehandelingen moet inkopen. Ik acht het van belang dat deze geneesmiddelen ook worden beoordeeld op kosteneffectiviteit zodat ze kunnen
worden opgenomen in het verzekerde pakket. Wanneer de groothandel en
ziekenhuizen zelf geneesmiddelen inkopen is dit doorgaans ook beter
afgestemd op het daadwerkelijk gebruik en wordt geborgd dat schaarse
middelen ook daar worden ingezet waar ze nodig zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

6

Een korte update over specifieke producten: het geneesmiddel Evusheld
zal in de loop van juni beschikbaar komen via het RIVM. Voor de middelen
Paxlovid en Lagevrio geldt dat de Europese procedure voor aankoop nog
loopt.
5. Reizen
Gevolgen vervallen Twm voor het reisbeleid en effectieve vertraging van
nieuwe varianten
De maatregelen die het kabinet in het kader van het internationaal
reisbeleid kan treffen, dienen als eerste beschermlaag tegen de import
van het coronavirus en daarmee als eerste, zo niet de belangrijkste
beschermlaag tegen de introductie van een nieuwe zorgwekkende variant
(VOC). Met maatregelen als een testverplichting voor vertrek en de
quarantaineplicht bij aankomst wordt de introductie van een VOC immers
vertraagd. Europese afstemming voor de inzet van deze middelen evenals
het tijdig nemen van deze maatregelen bevordert vervolgens de effectiviteit. Indien zich een VOC-scenario voordoet, is het zaak deze nieuwe
variant te vertragen zodat de gewonnen tijd kan worden benut om de druk
op de zorgketen te spreiden, wetenschappelijke inzichten in de eigenschappen van deze variant op te doen en indien noodzakelijk nationaal
maatregelen te kunnen treffen.
Op deze manier kon het kabinet op basis van de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 binnen zeer korte termijn inreisbeperkingen treffen,
waarmee het effect van deze maatregelen op de vertraging van het virus
en een VOC zo hoog mogelijk was. Het vervallen van de Twm leidt er toe
dat de juridische grondslag om op grond van deze wet maatregelen te
kunnen treffen ook is komen te vervallen. Het kabinet wil met klem
benadrukken dat de effectiviteit van de maatregelen om een VOC te
vertragen, sterk wordt aangetast met het vervallen van de Twm. Op dit
moment onderzoekt het kabinet welke maatregelen met welke juridische
ondersteuning mogelijk zijn om de introductie van een VOC in de
toekomst te kunnen vertragen. Vanzelfsprekend maken grondslagen om
maatregelen te kunnen treffen voor inreizigers onderdeel uit van de eerste
tranche herzieningen van de Wet publieke gezondheid.
Voortgang van de uitvoering van de aanbevelingen uit het rapport van
Berenschot
De detectie van nieuwe zorgwekkende varianten van het coronavirus kan
tot uitdagingen op bijvoorbeeld luchthavens leiden. Het is daarom van
belang om oog te houden voor de uitvoeringskaders, evenals het borgen
van vrij verkeer voor personen die onder een eventuele uitzonderingscategorie vallen. Om hier beter op voorbereid te zijn, heeft het kabinet een
onderzoek laten uitvoeren door adviesbureau Berenschot. In de kabinetsreactie7 van 22 maart jl. op het evaluatierapport ben ik ingegaan op de
aanbevelingen die Berenschot heeft gedaan en heb ik uw Kamer
toegezegd hier navolging aan te geven. Het kabinet heeft sindsdien in
samenwerking met de betrokken veiligheidsregio’s gewerkt aan een
herziening van de crisisdraaiboeken, zodat deze beter aansluiten op een
situatie zoals die zich voordeed op 26 november 2021. De veiligheidsregio’s werken momenteel met betrokken (lokale) partijen aan de herziening
van hun draaiboeken. Hiermee geeft het kabinet uitvoering aan de motie
van het lid Van Esch c.s.8.

7
8

Kamerstuk 25 295, nr. 1822.
Kamerstuk 25 295, nr. 1583.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

7

Parallel hieraan werkt het kabinet aan het verbeteren van de processen die
betrekking hebben op de opschaling naar bestaande departementale
crisisstructuren door extra crisisbeleidsadviseurs bij verschillende
directies aan te stellen.
6. Ventilatie
In de Kamerbrief over de lange termijn aanpak COVID-19 van 1 april jl.9 is
het belang van ventilatie voor een gezond binnenklimaat en de bijdrage
ervan aan het voorkomen van respiratoire infecties nogmaals benadrukt.
Er lopen diverse onderzoeken die kennishiaten over de verspreiding van
SARS-CoV-2 kunnen invullen. Zo is het RIVM gestart met een literatuuronderzoek naar de inzet van luchtreinigers. Dit is de eerste stap in een breder
onderzoek over de toegevoegde waarde van luchtreinigers. De uitkomsten
van het literatuuronderzoek worden deze zomer verwacht. Verder
ondersteunt Health Holland (Topconsortium Kennis en Innovatie Life
Sciences & Health) vanaf 1 juli 2022 het project Clean Air for Everyone
(CLAIRE), dat zich richt op ventilatie en luchtreiniging.
Het programma Pandemische Paraatheid zal fundamenteel onderzoek
laten verrichten naar bestaande kennishiaten op het gebied van aerogene
transmissie. In de brief over het beleidsprogramma Pandemische
Paraatheid zal ik u hierover nader informeren.
7. Communicatie
De overheid zet in op gerichte communicatie voor een aantal specifieke
doelgroepen en onderwerpen.
Herhaalprik
Om de herhaalprik bij de 60-plussers en de eerder uitgenodigde groepen
nog meer onder de aandacht te brengen, is de volgende communicatie
ingezet: een persoonlijke uitnodigingsbrief, een nieuwsbericht, verschillende sociale media-uitingen, informatie op coronavaccinatie.nl/
herhaalprik en een artikel en advertentie in regionale- en landelijke bladen
en huis-aan-huisbladen. Ook is een Facebookcampagne ingezet en wordt
informatie vertoond op wachtkamerschermen bij huisartsen en
apotheken. De materialen zijn zoals gebruikelijk opgenomen in de
communicatietoolkit die gemeenten en zorg- en ouderenorganisaties
kunnen gebruiken. Deze organisaties zijn ook actief benaderd met het
verzoek hun achterban te informeren over de herhaalprik. Bij vragen of
twijfels over de herhaalprik tegen corona kan iedereen terecht op
overvaccineren.nl of in gesprek met een onafhankelijke zorgprofessional
via de chat of het telefoonnummer 0800–7707707 van «vragen over
corona».
Novavax-vaccin
Het eiwitvaccin Novavax is sinds 14 maart jl. beschikbaar voor volwassenen die zich nog niet hebben laten vaccineren met de reeds beschikbare
mRNA- of vectorvaccins. Via sociale media en de regionale GGD’en geven
we meer bekendheid aan de beschikbaarheid van het Novavax-vaccin.

9

Kamerstuk 25 295, nr. 1834.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

8

Isolatie-advies
Het quarantaineadvies is vervallen per 19 april jl. Niet voor iedereen is het
verschil tussen quarantaine (uit voorzorg) en isolatie (bij een positieve
zelftest) duidelijk. Daarom loopt er tot eind mei 2022 een online campagne
om mensen te informeren dat ze thuis in isolatie moeten blijven bij een
positieve (zelf)testuitslag.
Alle online communicatie-uitingen over dit onderwerp hebben de
mogelijkheid door te klikken naar een «Check». Deze Check biedt een
platform waar een advies op maat beschikbaar is. Hier vindt men onder
andere het antwoord op de meest gestelde vraag: «Hoe lang moet ik thuis
in isolatie blijven?»
Kwetsbare groepen
Het is belangrijk dat het algemene publiek zich realiseert dat er mensen
zijn die moeite hebben met het afschalen van de coronamaatregelen
omdat zij een kwetsbare gezondheid hebben of bijvoorbeeld mantelzorger
zijn. Het is voor hen belangrijk dat iedereen elkaar de ruimte geeft om
beschermende maatregelen te blijven treffen, bijvoorbeeld door een
mondkapje te dragen waar het druk is, of aan familie en vrienden vragen
om een zelftest te doen voorafgaand aan een bezoek. In de publiekscommunicatie wordt daarom opgeroepen om begrip en respect te hebben
voor mensen die zich aan de adviezen willen houden. Deze oproep wordt
gedaan op rijksoverheid.nl en de sociale media kanalen van VWS.
8. Mededeling Cie evaluatie niet-medisch beleid (opleving najaar)
en mededeling Cie vaccinatiestrategie
Op 27 april jl. heeft de Europese Commissie een mededeling10 gepresenteerd inzake COVID-19 – «De paraatheid en reactie van de EU: vooruitkijken».
De aandacht gaat vooral uit naar waakzaam blijven. Daarbij wordt
aandacht besteed aan:
• Vaccineren en dan met name ten aanzien van boosters en de nieuwe
generatie vaccins;
• Zicht houden op het virus: het testbeleid en vooral de borging van
sequencing;
• De inrichting van gezondheidsstelsels die voorbereid zijn op een
eventuele nieuwe coronacrisis;
• Tegengaan van desinformatie
• Pandemische paraatheid (w.o. weerbaarheid van gezondheidszorgsystemen, leveringszekerheid, mondiale samenwerking).
Het kabinet verwelkomt deze mededeling en is blij dat ook deze
mededeling een doorkijk voor de lange termijn geeft. Hiermee wordt een
aangrijpingspunt geboden om ook op Europees niveau te spreken over de
reactie op COVID-19 op de lange termijn. Nederland werkt hierin graag
samen met andere landen, zowel om van elkaar leren als om het beleid te
versterken door gezamenlijk op te trekken.
In de mededeling worden lidstaten bovendien opgeroepen voor binnenlandse maatregelen alsmede voor intra-EU reizen geen Digitaal Covid
Certificaat (DCC) meer te vragen wanneer de epidemiologische situatie
dat toelaat. Het kabinet steunt deze oproep en is van mening dat het niet
langer proportioneel is om gedurende de huidige en in de toekomst
vergelijkbare epidemiologische situatie dergelijke eisen te stellen aan
10

Zie: https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_22_2646

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

9

inreizigers. Dit neemt niet weg dat de Commissie heeft voorgesteld de
DCC verordening, die het technisch kader biedt, te verlengen met een jaar.
Mocht de epidemiologische situatie daar om vragen, dan kan het DCC
snel weer in gebruik genomen worden. In de mededeling is geen nieuwe
wetgeving of beleid opgenomen, daarom zal er voor deze mededeling
geen BNC-fiche worden opgesteld.
9. RIVM-onderzoek nachtwerkers en positief testen
Al langer is bekend dat werken in de nacht leidt tot een verstoord
dag-nacht-ritme waardoor nachtwerkers mogelijk ook meer risico lopen
op infectieziekten. Daarom heeft het RIVM recent onderzoek verricht naar
het risico van nachtwerkers op een corona-infectie. Het onderzoek toont
aan dat mensen die soms of regelmatig in de nacht werken 37% meer
kans hebben om positief te testen op het coronavirus dan mensen die
alleen overdag werken. Het onderzoek heeft betrekking op NoordNederland in het eerste jaar van de corona-epidemie. Hierbij is rekening
gehouden met verschillen tussen nachtwerkers en mensen die alleen
overdag werken, zoals verschillen in beroep, thuiswerken, en contact met
anderen tijdens het werk.
Gedurende het onderzoek waren er nog geen vaccins beschikbaar en
gingen er eerdere varianten dan de delta- en omikronvariant van het virus
rond.11 Het onderzoek draagt bij aan de kennisvermeerdering in het
bredere scala van onderzoek naar corona, waaronder de lopende
cohortstudies. Hierbij is ook het onderzoek door Centrum Werk
Gezondheid van belang om meer kennis te ontwikkelen over corona en
daarmee de bewustwording te vergroten en werkbehoud te stimuleren.
Werkgevers, werknemers en arbodeskundigen kunnen deze kennis over
nachtwerk en infectieziekten betrekken in hun afwegingen rondom
nachtwerk. De primaire verantwoordelijkheid en afweging om
werknemers in de nacht in te zetten ligt bij werkgevers. Zij moeten nagaan
of nachtwerk nodig is en maatregelen nemen om de nadelige gevolgen
van nachtwerk te beperken. De Arbowet verplicht ook om deze afweging
steeds opnieuw te maken, aan de hand van alle opgedane ervaringen en
de laatste wetenschappelijke inzichten.
Het Ministerie van SZW ondersteunt de kennisontwikkeling en kennisdeling over nachtwerk. Zo heeft het RIVM in opdracht van het Ministerie
van SZW effectieve maatregelen van werkgevers en werknemers en
handvatten op een rij gezet om gezonder in de nacht te kunnen werken.
Vanuit het RIVM loopt een meerjarig onderzoek waarbij juist ook aandacht
is voor kennisdeling en het stimuleren van aandacht voor gezond en veilig
nachtwerk. Via het Kennisplatform nachtwerk informeert het RIVM
werkgevers, werknemers en andere geïnteresseerden over de laatste
stand van wetenschap, waaronder dit onderzoek naar nachtwerk en
corona, en praktijkvoorbeelden over nachtwerk. De vereniging van
bedrijfsartsen heeft een themawebsite en een richtlijn over nachtwerk
ontwikkeld.
Tot slot beperkt de Arbeidstijdenwet het jaarlijkse aantal nachtdiensten.
Dit gaat verder dan Europese regelgeving, die enkel verplicht de duur van
de nachtdienst te beperken. Bij een overtreding van de regels voor
nachtarbeid kan de Arbeidsinspectie een boete opleggen.
Werkgevers en werknemers kunnen afspraken over nachtwerk vastleggen
in cao’s.

11

Zie: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/07420528.2022.2069031

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

10

10. Moties en toezeggingen
Uitvoering van de motie van het lid Omtzigt over de redenen en oorzaken
van oversterfte
Ik vind het belangrijk om de redenen en oorzaken van de oversterfte eind
2021 te onderzoeken. Naar aanleiding van de motie ingediend door het lid
Omtzigt, is al enige tijd geleden gestart met een diepgaand onderzoek
hiernaar. Middels deze brief wil ik graag uw Kamer een update geven
hierover. Het CBS en het RIVM zijn dit onderzoek gedurende de afgelopen
maanden aan het uitvoeren. Daarin worden zij ondersteund door een
klankbordgroep, bestaande uit verschillende wetenschappers, samengesteld via het onderzoeksinstituut ZonMw. Eind juni van dit jaar zullen
resultaten van het onderzoek van het RIVM en het CBS gedeeld worden
met uw Kamer en worden deze gepubliceerd.
Daarnaast wordt ook gewerkt aan het mogelijk maken van de uitvoering
van het onderzoek door onderzoekers niet gelieerd aan het CBS of het
RIVM. Hiervoor wordt een onderzoeksagenda opgesteld door een
begeleidingscommissie via ZonMw en wordt toegang ingeregeld tot
relevante COVID-19-data. Dit laatste blijkt meer tijd te kosten, omdat wij er
alles aan doen ook persoonsgegevens op een veilige en verantwoorde
manier beschikbaar te kunnen stellen voor dit belangwekkende
onderzoek. Dit betekent dat de eerder genoemde planning mogelijk niet
gehaald gaat worden.
Motie Paulusma over het onderzoek naar gender- en sekseverschillen bij
het postcovidsyndroom
In reactie op de motie van het Tweede Kamerlid Paulusma (D66) over
onderzoek naar gender- en sekseverschillen bij het postcovidsyndroom12,
heb ik navraag gedaan bij het RIVM en ZonMw.
Het RIVM heeft kenbaar gemaakt dat in de analyses standaard gestratificeerd wordt op basis van geslacht (man/vrouw). Dit houdt in dat zij kijken
naar verschillen tussen de geslachten wat betreft het voorkomen, de ernst
en de risicofactoren van het postcovidsyndroom.
Voor ZonMw geldt dat diversiteit op verschillende aspecten (bijvoorbeeld
leeftijd, gender, sociaaleconomische status en culturele achtergrond)
cruciaal is voor de onderzoeken die zij financieren. In het gehele COVID-19
programma wordt diversiteit namelijk als ZonMw-criteria meegenomen in
de subsidieoproepen. Dit betekent dat alle projecten wordt gevraagd
aandacht te schenken aan diversiteit van de doelgroep, zowel in de opzet,
uitvoering, analyse en in de rapportage van resultaten. Specifiek voor het
integreren van gender en sekse in onderzoek ondersteunt ZonMw
onderzoekers met behulp van hun FAQ «Gender in onderzoek». Deze FAQ
is onder andere gebaseerd op richtlijnen van The Canadian Institutes of
Health Research en Stanford University.
Gender- en sekseverschillen worden dus reeds onderzocht in huidige en
toekomstige studies naar het postcovidsyndroom. Daarom zal hier niet
apart over gecommuniceerd worden, maar zullen de gebruikelijke
manieren voor het publiceren van de resultaten gehanteerd worden.
Hiermee beschouw ik de motie als afgedaan.

12

Kamerstuk 35 560, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

11

Toezeggingen aan de leden Paulusma en Westerveld over Post COVID
tijdens het Commissiedebat van 19 april jl.
Ik heb vanuit het Commissiedebat van 19 april jl. twee vragen naar de
Minister van Langdurige Zorg en Sport doorgeleid omtrent mensen in
zorg en onderwijs met langdurige klachten na COVID. In reactie daarop,
namens de Minister van Langdurige Zorg en Sport, het volgende.
Het lid Paulusma stelde de vraag waarom het loket voor patiënten met
langdurige klachten na COVID nog niet geopend is. In reactie op de
toezegging wordt ervan uitgegaan dat zij verwijst naar de openstelling
van het aanvraagloket voor de subsidie voor zorgwerkgevers met het oog
op het behoud van langdurig zieke werknemers. Voordat een aanvraagloket kan worden opengesteld moeten allereerst de subsidievoorwaarden
zijn uitgewerkt: aan welke voorwaarden moet worden voldaan, hoe
controleren we daarop, hoe wordt verantwoord? In aansluiting daarop
wordt een aanvraagportaal ingericht om de aanvraag en de bijbehorende
informatie te kunnen ontvangen. Hieraan wordt nog gewerkt. Voor de
vrijwillige verlengingen van de loondoorbetalingen die sinds 1 maart al
zijn afgesproken voor langdurig zieke zorgwerknemers, kan met terugwerkende kracht een subsidieaanvraag worden ingediend.
De tweede toezegging was aan het lid Westerveld om op korte termijn
helderheid te geven over de situatie van mensen uit de zorg en het
onderwijs die in de eerste golf besmet zijn geraakt en nu ontslagen zijn. In
antwoord daarop het volgende: met de eerdergenoemde subsidieregeling
bieden we zorgmedewerkers een langere periode voor herstel op hun
eigen werkplek, met als doel hen te behouden voor de zorg. Voor wie
daarop geen perspectief is, biedt ons stelsel van sociale zekerheid een
vangnet zoals dat er ook is voor diegenen die vanwege een andere
aandoening arbeidsongeschikt zijn geworden. Daarnaast is er voor
zorgprofessionals én anderen die kampen met Post COVID klachten,
herstel- en nazorg beschikbaar. Ook kunnen zij terecht bij C-support,
Coronaplein.nu en longfonds voor ondersteuning, informatievoorziening
en lotgenotencontact.
Vanuit het programma «COVID-19 en werk» wordt, met ondersteuning
van de Ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport, onderzoek gedaan naar onder meer belemmerende en bevorderende factoren voor werkhervatting bij Post COVID
klachten. Het kabinet verwacht deze resultaten deze zomer en zal zich
beraden hoe hiermee om te gaan.
Toezegging aan het lid Agema inzake openbaarmaking OMT-notulen
Terugkomend op de toezegging aan de Kamer wil ik hierbij graag
uitleggen waarom het belang van de staat in de weg staat aan het
openbaar maken van de OMT-notulen. Een concept verslag wordt aan de
leden gezonden. Zij kunnen hierop reageren. Na eventuele reacties en
verwerking ervan wordt het verslag definitief. Verslagen van de vergaderingen hebben de status van een verslag van een gemengde adviescommissie waarover met de commissieleden vertrouwelijkheid is
afgesproken. Niemand anders dan de deelnemers aan het betreffende
OMT-overleg hebben inzage in het verslag, dus ook de ambtenaren en
bewindspersonen bij VWS niet. Alleen al om die reden is het feitelijk
onmogelijk de verslagen met de Kamer te delen.
Zelfs als ik wel over de verslagen zou beschikken, verzet het «belang van
de staat» uit artikel 68 Grondwet zich tegen openbaarmaking daarvan. Het
is in het belang van de staat om de gemaakte afspraken met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

12

OMT-leden te waarborgen en de informatie niet te verstrekken aan de
Kamer. Wanneer de verslagen openbaar gemaakt worden, wordt vrije
gedachtenvorming binnen het OMT onmogelijk gemaakt. Deelnemende
experts zullen zich niet meer vrij voelen zich te uiten, wetende dat de
informatie achteraf openbaar wordt gemaakt. Daarmee zullen de leden
niet meer bereid zijn hun expertise en mening met elkaar te delen,
waardoor het OMT als geheel niet meer functioneert. Openbaarmaking
van OMT-notulen raakt zodoende aan het belang van de staat en zelfs het
belang van de maatschappij. De adviezen die het OMT geeft zijn namelijk
cruciaal om tot goed beleid te komen.
Toezegging aan het lid Van Esch inzake een procedurewijziging voor het
OMT-Z
Het Kamerlid van Esch heeft tijdens het Dertigledendebat van 24 mei jl.
(Handelingen II 2021/22, nr. 83, dertigledendebat over de bemoeienis van
het ministerie met OMT-adviezen) gevraagd of de procedurewijziging rond
het OMT, waarbij het Ministerie van VWS geen conceptadvies meer
ontvangt om daarover verhelderende vragen te stellen, ook geldt voor het
OMT-Z. Inmiddels heeft, zoals ik in het debat heb aangekondigd, overleg
plaatsgevonden met het Ministerie van Landbouw Natuurbeheer en
Visserij. We hebben besloten dat het logisch is om voor het OMT-Z
dezelfde procedurewijziging door te voeren.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1869

13