Mijnbouwschade, wat nu?

Advies
Landelijke Aanpak Afhandeling Mijnbouwschade
en
Schadeprotocol
Gaswinning uit Kleine Velden op Land

Postbus 20401
2500 EK Den Haag
T 088 042 5718
www.tcbb.nl
info@tcbb.nl

Samenvatting
Mijnbouwactiviteiten leiden bij bewoners en bestuurders tot onrust over de risico’s, de verdeling van
de lasten en de lusten en de afhandeling van eventuele schades, niet alleen in Groningen, maar ook
daarbuiten, zoals in Drenthe, Friesland, Overijssel, Gelderland, Noord- en Zuid-Holland, Noord-Brabant
en Limburg.
Begin 2018 heeft de Staat de schadeafhandeling door de gaswinning uit het Groningenveld en de
gasopslag in Norg in het publieke domein geplaatst. De betreffende schades worden sinds 19 maart
2018 afgehandeld door de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen (TCMG) in afwachting van
een wettelijke basis voor het ‘definitieve’ Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG).
Voor de afhandeling van overige mijnbouwschades in Nederland adviseert de Technische Commissie
Bodembeweging (Tcbb) om onder een publieke regie een uniforme, onafhankelijke landelijke aanpak
vast te stellen die voor alle burgers in Nederland tot een gelijke behandeling leidt. Deze landelijke
aanpak moet gaan gelden voor alle types mijnbouw, namelijk de gaswinning uit kleine velden
(waaronder de gasopslag in andere velden dan Norg), de zoutwinning, de geothermie, de eventuele
ondergrondse opslag van CO2 en waterstof en de na-ijlende gevolgen van de vroegere
steenkolenwinning in Limburg.
De Tcbb presenteert in dit advies vanuit deze aanpak allereerst een Schadeprotocol Gaswinning uit
Kleine Velden op Land voor de afhandeling van mijnbouwschade door gaswinning uit kleine velden.
Voor de totstandkoming van de landelijke aanpak adviseert de Tcbb:
-

-

Stel een centraal meldpunt voor mijnbouwschade in, het Landelijk Loket Mijnbouwschade (LLM).
Stel een landelijke Commissie Mijnbouwschade (CM) in met als taak de onafhankelijke afhandeling
van alle mijnbouwschades in Nederland (met uitzondering van de schades door de gaswinning uit
het Groningenveld en de gasopslag in Norg).
Zorg voor een adequate uitvoeringsorganisatie ter ondersteuning en onder aansturing van de CM.
Stel per type mijnbouw een Schadeprotocol vast, te beginnen met een Schadeprotocol Gaswinning
uit Kleine Velden op Land.
Sluit per type mijnbouw een Convenant tussen de Staat en de betrokken mijnbouwmaatschappijen,
te beginnen met een Convenant Gaswinning uit Kleine Velden op Land.
Bevorder dat burgers en lokale overheden worden betrokken bij mijnbouwactiviteiten in hun
omgeving en stimuleer omgevingsprocessen die leiden tot Gebiedsarrangementen.
Realiseer op zo kort mogelijke termijn een overgangsregeling voor de afhandeling van schades door
gaswinning uit kleine velden.
Breid de landelijke aanpak op korte termijn uit voor de zoutwinning, de geothermie en de na-ijende
gevolgen van de vroegere kolenwinning in Limburg.

De voorgestelde landelijke aanpak moet leiden tot een verbreding van het draagvlak voor
mijnbouwactiviteiten met een passende verdeling van de lasten en de lusten. De afhandeling van
mijnbouwschade is daarbij laagdrempelig, transparant en snel, waarbij de burger centraal staat.

1

Inhoudsopgave
Samenvatting

1

Inhoudsopgave

2

1. Inleiding, adviesverzoek en werkwijze

3

2. Uitgangspunten voor de landelijke aanpak

5

3. Landelijke Aanpak Afhandeling Mijnbouwschade

9

4. Schadeprotocol Gaswinning uit Kleine Velden op Land

13

5. Vervolgstappen

20

Bijlagen
A. Geconsulteerde instanties en personen

22

B. Beoordelingskader schade

`

2

23

1.

Inleiding, adviesverzoek en werkwijze

Sinds de aardbevingen als gevolg van de gaswinning in Groningen leiden mijnbouwactiviteiten bij
bewoners en bestuurders in heel Nederland tot onrust over de risico’s, de verdeling van de lasten en de
lusten en de afhandeling van schades aan met name woningen. Niet in de laatste plaats is dat het
gevolg van de wijze waarop de schadeafhandeling in de provincie Groningen de afgelopen jaren heeft
plaatsgevonden.
Mijnbouw in Nederland bestaat in vele vormen. De gaswinning uit het Groningenveld is het meest
bekend, maar ook wordt olie en gas gewonnen uit ongeveer 150 zogenaamde kleine velden op het land
en in de Noordzee. Verder wordt zout gewonnen uit de ondergrond en tot in de jaren zeventig van de
vorige eeuw waren de kolenmijnen in Limburg actief. De na-ijlende gevolgen daarvan zijn nog steeds
aanwezig. Meer recent groeit de ervaring met en de belangstelling voor de winning van warmte uit
diepere aardlagen, de geothermie. En verder wordt er op diverse locaties tijdelijk gas opgeslagen en
wordt de ondergrondse opslag van CO2 en waterstof overwogen.
Inmiddels is in Nederland de ontwikkeling en de uitvoering van een programma voor energietransitie in
gang gezet. Voor de voortgang van deze energietransitie, waarbij voorlopig de gaswinning nog een
belangrijke rol speelt, is herstel van vertrouwen in mijnbouwactiviteiten en de afhandeling van
eventuele mijnbouwschade van groot belang.
In haar verkenning naar een uniforme en onafhankelijke afhandeling van mijnbouwschade in Nederland
‘Help, een scheur in mijn huis!’ van februari 2018 heeft de Technische Commissie Bodembeweging
(Tcbb) geadviseerd:
“ ... om te komen tot een uniforme landelijke aanpak voor de afhandeling van mijnbouwschades.
Daarbij zou per mijnbouwactiviteit in een gebiedsarrangement voorzien moeten worden in een
basisvoorziening voor een snelle, efficiënte afhandeling van kleine schades. .... Mijnbouwschades
moeten kunnen worden aangemeld bij een nieuw landelijk Instituut Mijnbouwschade (IM). Dit Instituut
draagt zorg voor een onafhankelijke beoordeling en afhandeling van de schades binnen een
publiekrechtelijk kader.”
Op basis hiervan heeft de Minister van EZK in Kamerbrieven van 30 mei 2018 en 9 oktober 2018
aangegeven voornemens te zijn een “onafhankelijke en deskundige commissie (Commissie
Mijnbouwschade) in het leven te roepen, waar gedupeerden van mogelijke mijnbouwschade, die niet
het gevolg is van de gaswinning uit het Groningerveld of de gasopslag in Norg, hun verzoek tot
vergoeding daarvan kunnen indienen. Deze commissie zal moeten zorgen voor een onafhankelijke
beoordeling van meldingen van mijnbouwschades en van verzoeken tot vergoeding daarvan.”
Op 19 oktober 2018 heeft de Minister van EZK de Tcbb gevraagd te komen tot een voorstel voor een
uniform gedragen landelijk schadeprotocol voor de kleine gasvelden op land, dat als basis kan dienen
voor een integrale, landelijke aanpak voor de afhandeling van alle mijnbouwschades in Nederland, niet
zijnde schade als gevolg van de gaswinning uit het Groningenveld of de gasopslag in Norg.
Deze mijnbouwschades zullen in dit advies worden aangeduid met ‘de overige mijnbouwschades in
Nederland’ (waaronder dan ook begrepen zijn de mijnbouwschades in Groningen die niet het gevolg
zijn van de gaswinning uit het Groningenveld of de gasopslag in Norg).
In hoofdstuk 2 van het voorliggende advies formuleert de Tcbb eerst de uitgangspunten voor een
landelijke aanpak voor de afhandeling van mijnbouwschades. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 deze
landelijke aanpak nader uitgewerkt. Hoofdstuk 4 betreft de uitwerking van een Schadeprotocol
Gaswinning uit Kleine Velden op Land. In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op de vervolgstappen die nodig
zijn voor de verdere ontwikkeling van de landelijke aanpak en op een passende overgangsregeling.
3

De minister hecht aan een uniform gedragen landelijk schadeprotocol voor de kleine gasvelden op land.
Daarom is dit advies tot stand gekomen middels gesprekken, bijeenkomsten en workshops met
bewonersgroepen, landelijke en lokale bestuurders, mijnbouwmaatschappijen en overige instanties
gerelateerd aan de gaswinning uit de kleine velden (zie bijlage A).

4

2.

Uitgangspunten voor de landelijke aanpak

De Tcbb formuleert de volgende uitgangspunten voor een landelijke aanpak bij de afhandeling van
mijnbouwschades. Deze landelijke aanpak wordt toegepast bij verschillende types mijnbouw, namelijk
de gaswinning uit kleine velden (waaronder de gasopslag in andere velden dan Norg en de eventuele
ondergrondse opslag van CO2 en waterstof), de zoutwinning, de geothermie, en de na-ijlende gevolgen
van de vroegere steenkolenwinning in Limburg.

Uniforme aanpak
Een belangrijk uitgangspunt voor de landelijke aanpak is dat geen rechtsongelijkheid ontstaat. Dat
betekent dat alle meldingen van mijnbouwschade op uniforme wijze worden afgehandeld,
onafhankelijk van het type mijnbouwactiviteit en de woonplaats van betrokkenen.
In verband met de omvang van de schades in de provincie Groningen door de gaswinning uit het
Groningenveld en de gasopslag in Norg is de afhandeling van die schades inmiddels door de wetgever in
het publieke domein geplaatst om daarmee te kunnen voorzien in een snelle, uniforme en
laagdrempelige afhandeling van die schades.
Voor de afhandeling van overige mijnbouwschades in Nederland zijn burgers nu nog in beginsel
aangewezen op een procedure tegen de mijnbouwexploitant bij de civiele rechter. Daarnaast hebben
burgers op grond van de Mijnbouwwet de mogelijkheid om de Tcbb advies te vragen over het causaal
verband tussen een schade en een mijnbouwactiviteit en de omvang van die schade. Met uitzondering
van Limburg plegen de mijnbouwmaatschappijen dit advies te volgen. Bij de uitvoering van enkele
winningsplannen hebben mijnbouwmaatschappijen zelf een regeling gemaakt voor de afhandeling van
schades.
De minister heeft benadrukt dat de schaal, de omvang en de risico’s van mijnbouwschade door de
gaswinning in Groningen van een geheel andere orde zijn dan in de rest van Nederland. Daarom wil de
minister voor de rest van Nederland (onder publieke regie) voorzien in een passende, separate
schaderegeling, die is afgestemd op het specifieke karakter van mijnbouwactiviteiten buiten de
gaswinning in Groningen. Daartoe wil hij een Commissie Mijnbouwschade in het leven roepen die voor
de afhandeling van deze mijnbouwschades gaat zorgdragen.

Laagdrempelig, transparant en snel
In het kader van de landelijke aanpak behoort de schadeafhandeling ‘laagdrempelig, transparant en
snel’ te zijn, waarbij de burger centraal staat. Ook dient - zoals de Tcbb in haar advies ‘Help, een scheur
in mijn huis!’ heeft geadviseerd - de schadeafhandeling zodanig ingericht te zijn dat een snelle,
efficiënte afhandeling van grotere aantallen kleine schades mogelijk is. De minister geeft aan ‘dat
schadeclaims van relatief beperkte omvang ruimhartig zullen worden beoordeeld en snel en efficiënt
zullen worden afgehandeld’.
Bij de schadeafhandeling wordt een schadeprotol toegepast dat uniform geldt voor de betreffende
mijnbouwactiviteit(en), en wordt rekening gehouden met de inhoud van reeds bestaande regelingen,
voorzover van belang voor de schadeafhandeling.

Onafhankelijk en deskundig
De landelijke aanpak moet er toe leiden dat burgers, die schade hebben geleden als gevolg van
mijnbouwactiviteiten, niet verzand raken in verschillende procedures, maar die schade binnen een
redelijke termijn vergoed krijgen op basis van een onafhankelijke en deskundige beoordeling, die voor
alle burgers gelijk is.

5

Eén Commissie Mijnbouwschade
Voor de afhandeling van de overige mijnbouwschades in Nederland wil de minister één instantie in het
leven roepen, de Commissie Mijnbouwschade (CM). In deze Commissie moet alle deskundigheid
gebundeld worden die nodig is voor een adequate, onafhankelijke en deskundige afhandeling van deze
schades. Daarmee wordt ook voorkomen dat burgers met mijnbouwschade nog ‘van het kastje naar de
muur’ worden gestuurd.

Adequate uitvoeringsorganisatie
Uitgangspunt is ook dat bij de landelijke aanpak voorzien wordt in een adequate uitvoeringsorganisatie.
Onderzocht moet worden of toegewerkt kan worden naar een gezamenlijke uitvoeringsorganisatie van
CM en TCMG. Hierover dient nadere afstemming met EZK en TCMG plaats te vinden.
Het inrichten van een aparte uitvoeringsorganisatie is in beginsel niet wenselijk omdat veel van de
benodigde elementen al ontwikkeld zijn in opdracht van de TCMG. Een aparte uitvoeringsorganisatie
met een eigen beoordelingskader voor overige mijnbouwschades zou kunnen leiden tot ongewenste
verschillen in aanpak. Daarnaast zouden er afstemmingsproblemen kunnen ontstaan indien er sprake is
van schades als gevolg van gestapelde mijnbouwactiviteiten, zoals schade als gevolg van
gecombineerde bodembeweging door zout- en gaswinning. Het 'wiel zou dus zo min mogelijk opnieuw
uitgevonden moeten worden'.

Verschillen ten opzichte van Groningen
De minister heeft ervoor gekozen om de schadeafhandeling door de TCMG in het publieke domein te
plaatsen en de afhandeling van mijnbouwschade die niet onder de TCMG valt onder publieke regie te
laten plaats vinden. In dit advies is de Tcbb van deze keuze uitgegaan. In essentie dient de
schadeafhandeling procedureel zo veel mogelijk volgens dezelfde richtlijnen en stappen te verlopen,
onafhankelijk of deze wordt uitgevoerd door de TCMG in het publieke domein of door de CM onder
publieke regie. Voor de burger mag het resultaat van de wijze van afhandeling daardoor niet worden
beïnvloed. Uit het oogpunt van uniformiteit heeft het naar het oordeel van de Tcbb overigens de
voorkeur om de verschillen tussen beide ‘systemen’ op termijn op te heffen.
Zolang er sprake is van een afzonderlijke aanpak voor de afhandeling van overige mijnbouwschades in
Nederland, zullen ten opzichte van de schadeafhandeling in Groningen door de TCMG met name twee
verschillen in de afhandeling van mjnbouwschades (blijven) bestaan, te weten de toepassing van het
wettelijk bewijsvermoeden en de rechtsbescherming.

- wettelijk bewijsvermoeden
Voor schades in de provincie Groningen door de gaswinning uit het Groningenveld en door de
gasopslag in Norg geldt op grond van 6:177A BW de toepassing van het zogenoemde wettelijk
bewijsvermoeden. Voor overige mijnbouwschades in Nederland geldt dit wetsartikel niet.
Toepassing van het wettelijk bewijsvermoeden leidt er binnen het bestuursrechtelijk kader in
Groningen toe dat de TCMG uitgaat van causaliteit als de schade naar zijn aard kan zijn ontstaan door
bodembeweging door de gaswinning uit het Groningenveld en de gasopslag in Norg en als de schade
geen andere uitsluitende oorzaak heeft, die evident en aantoonbaar tot de schade heeft geleid. Alleen
wanneer aangetoond wordt dat de schade wél uitsluitend een andere oorzaak heeft is daarmee het
bewijsvermoeden weerlegd en is er geen sprake van causaliteit.
Naar het oordeel van de Tcbb dient ook voor overige mijnbouwschades in Nederland als uitgangspunt
te gelden dat het bewijsrisico met betrekking tot het causaal verband tussen een mijnbouwactiviteit en
een schade niet bij de burger moet liggen. Ook in de rest van Nederland zou daarom moeten gelden dat
causaliteit met bodembeweging door mijnbouw is aangetoond indien de schade kan zijn veroorzaakt
door bodembeweging door de mijnbouw en als de schade geen evidente, aantoonbare andere oorzaak
6

heeft.

- rechtsbescherming
Een burger, die het niet eens is met een uitspraak van de TCMG (en later het IMG), kan daartegen
opkomen, eerst bij de Deelcommissie Bezwaar van de TCMG en vervolgens bij de bestuursrechter.
Een burger, die het niet eens is met een uitspraak van de Commissie Mijnbouwschade zal alsnog naar
de civiele rechter kunnen gaan voor een beoordeling van zijn schadeclaim.

Rol Tcbb
De Tcbb gaat er vanuit dat bij invoering van de landelijke aanpak voor haar geen rol meer is weggelegd
bij de afhandeling van mijnbouwschades in Nederland. De daarop betrekking hebbende bepalingen in
de Mijnbouwwet kunnen dan komen te vervallen.

Zes elementen
De Tcbb adviseert om bij de Landelijke Aanpak Afhandeling Mijnbouwschade uit te gaan van de
volgende zes elementen:
1. Een centraal meldpunt voor mijnbouwschade, het Landelijk Loket Mijnbouwschade (LLM).
2. Een landelijke Commissie Mijnbouwschade (CM) voor de afhandeling van de overige
mijnbouwschades in Nederland.
3. Een uitvoeringorganisatie voor de CM.
4. Een landelijke schadeprotocol per mijnbouwtype.
5. Een convenant per mijnbouwtype tussen de Staat en de mijnbouwmaatschappijen met afspraken
over de schadeafhandeling door de CM.
6. Gebiedsarrangementen die voorzien in een adequate communicatie over de mijnbouwactiviteiten
in een bepaald gebied en in een passende verdeling van de lasten en de lusten van die
mijnbouwactiviteiten.

Schema procesgang mijnbouwschade
Na invoering van de nieuwe landelijke aanpak ziet de procesgang bij de afhandeling van
mijnbouwschade in Nederland er op hoofdlijnen zoals weergegeven in figuur 1.

7

Schademelding bij Landelijk
Loket Mijnbouwschade

Ja

Betreft de schadeoorzaak gaswinning
Groningenveld en/of gasopslag Norg?

Neen

Publieke Domein

Publieke Regie

Afhandeling door TCMG

Dient de schade
vergoed te worden?

Afhandeling door CM

Neen

Neen

Dient de schade
vergoed te worden?

Ja

Ja

Schade vergoeden

Schade vergoeden

Eventueel gang naar de bestuursrechter

Eventueel gang naar de civiele rechter

Figuur 1 - Afhandeling mijnbouwschades in het publieke domein en onder publieke regie

Overige aandachtspunten
Naast de totstandkoming van de landelijke aanpak voor de afhandeling van mijnbouwschade blijft –
zoals reeds aangegeven in het Tcbb-advies 'Help, een scheur in mijn huis!' – ook het volgende nodig:
-

Een integrale en transparante beoordeling van risico’s voorafgaand aan de start van
mijnbouwactiviteiten en heldere afspraken tussen mijnbouwbedrijven, Rijk en regionale en lokale
overheden omtrent de verdeling van de lasten en de lusten.

-

Een transparante en onafhankelijke monitoring van mogelijke schaderisico’s tijdens de
mijnbouwactiviteiten, door inzichtelijk te maken welke bodembeweging (bodemdaling en
bodemtrilling) feitelijk optreedt. Uitgangspunt daarbij zal moeten zijn dat een geïnteresseerde
burger eenvoudig het verloop van de bodembeweging in zijn omgeving moet kunnen volgen.

De Tcbb verwijst in dit verband ook naar het Tcbb-advies d.d. 06-09-2018 over de representatieve
nulmeting aan gebouwen. De Tcbb concludeert in dat advies dat de representatieve nulmeting slechts
een beperkte meerwaarde heeft en adviseert in te zetten op een uitbreiding van de meetnetten boven
de kleine velden. Daarmee is voor burgers inzichtelijk welke bodembeweging is opgetreden, terwijl die
informatie ook belangrijk is voor de beoordeling van eventueel gemelde schades. De Tcbb benadrukt
ook in dit advies het belang daarvan.

8

3.

Landelijke Aanpak Afhandeling Mijnbouwschade

In hoofdstuk 2 zijn de zes elementen genoemd waaruit de landelijke aanpak bestaat. In dit hoofdstuk
worden deze elementen nader uitgewerkt.

1.

Landelijk Loket Mijnbouwschade

Het huidige Landelijk Loket Mijnbouwschade (LLM), dat is ondergebracht bij RVO, kan momenteel
melders van schade helpen bij het bepalen van de aansprakelijke mijnbouwmaatschappij en bij het
indienen van een schadeclaim bij die mijnbouwmaatschappij.
In de landelijke aanpak wordt het LLM verder ontwikkeld als:
- centraal digitaal meldpunt voor mijnbouwschade, waar burgers, die vermoeden dat zij schade
hebben als gevolg van mijnbouwactiviteiten, hun schade kunnen melden, en als
- centraal digitaal informatiepunt, dat een burger alle informatie geeft rond mijnbouwactiviteiten in
Nederland.
Het LLM geeft de schademelder informatie over welke gegevens de melder dient te verstrekken over de
gemelde schade.
Met een centraal meldpunt wordt bereikt dat alle burgers één loket hebben in het geval zij schade
willen melden, ongeacht hun woonplaats en ongeacht de mijnbouwactiviteit die de schade heeft
veroorzaakt.
Het LLM zorgt dat de ontvangen schademeldingen worden doorgeleid naar hetzij de TCMG (indien de
schade gerelateerd is aan de gaswinning uit het Groningenveld en/of de gasopslag in Norg) hetzij de
Commissie Mijnbouwschade. Dit laat uiteraard onverlet de mogelijkheid voor burgers om zich met
schade als gevolg van de gaswinning uit het Groningenveld en/of de gasopslag in Norg rechtstreeks te
melden bij de TCMG. In gevallen van twijfel kan de schademelding door het LLM worden doorgeleid
naar de CM voor nader advies over de te volgen route.

2.

Commisie Mijnbouwschade

Door de Staat wordt een landelijke Commissie Mijnbouwschade (CM) ingesteld, met als taak de
onafhankelijke afhandeling van alle mijnbouwschades in Nederland uitgezonderd de mijnbouwschades
door de gaswinning uit het Groningenveld en de gasopslag in Norg.
De CM bestaat uit minimaal 3 en maximaal 7 onafhankelijke leden. In de commissie is (evenals thans in
de Tcbb) juridische, communicatieve en technisch bestuurskundige kennis aanwezig, alsmede kennis
van bouwconstructies, diepe ondergrond, ondiepe ondergrond en mijnbouwactiviteiten.
De CM stelt voor haar werkzaamheden kamers in. Deze kamers betreffen de gaswinning uit de kleine
velden op land, de zoutwinning, de geothermie en de na-ijlende gevolgen van de kolenwinning in
Limburg, dan wel combinaties daarvan.
De werkwijze van de CM is in overeenstemming met het schadeprotocol voor het betreffende
mijnbouwtype waarbij tevens rekening wordt gehouden met de inhoud van het voor dat mijnbouwtype
gesloten Convenant en eventuele reeds bestaande regelingen, voorzover van belang voor de
schadeafhandeling.
De CM maakt gebruik van gekwalificeerde, onafhankelijke deskundigen, conform de schadeprotocollen.
De CM kan de minister van EZK adviseren over diverse aangelegenheden rond de afhandeling van
mijnbouwschade.
9

De CM beschikt over passende publieke financiering.
Bij de instelling van de CM wordt voorzien in een procedure voor periodieke evaluatie van de CM met
inbreng vanuit betrokken burgers, regionale overheden en mijnbouwmaatschappijen.

3.

Uitvoeringsorganisatie

De CM moet gebruik kunnen maken van een adequate uitvoeringsorganisatie. Op termijn is een
gezamenlijke uitvoeringsorganisatie van CM en TCMG na te streven. Hierover dient nadere afstemming
met EZK en TCMG plaats te vinden. Gedacht kan daarbij worden aan een separate afhandelingslijn
binnen de uitvoeringsorganisatie met voldoende capaciteit, die beschikbaar is voor en die kan worden
aangestuurd door de CM. Belangrijk is dat grotere aantallen schademeldingen snel kunnen worden
afgehandeld.

4.

Schadeprotocollen

Door de Staat wordt per mijnbouwtype een uniform, landelijk schadeprotocol vastgesteld voor de
mijnbouwtypes:
-

gaswinning uit kleine velden op land (inclusief ondergrondse opslag van gas);
zoutwinning;
geothermie;
na-ijlende gevolgen van de kolenwinning in Limburg.

Het eerste schadeprotocol (inzake de gaswinning uit kleine velden op land) zal een bijlage zijn bij het
instellingsbesluit van de CM.
Elk schadeprotocol bevat een set van regels die worden gehanteerd door de CM bij de afhandeling van
schades. Naast regels die generiek van toepassing zijn kan een schadeprotocol regels bevatten die
specifiek van toepassing zijn voor het betreffende mijnbouwtype.
De generieke regels in de schadeprotocollen betreffen de volgende onderwerpen:
1. Begripsomschrijvingen.
2. Eisen die worden gesteld aan schademeldingen.
3. Regels die gelden in geval van een acuut onveilige situatie.
4. Ontvangst en eerste beoordeling van de schademelding.
5. De te volgen procedure bij de schadeafhandeling (zonder of met deskundigenonderzoek).
6. Benoeming van deskundige(n) en zienswijze van de schademelder.
7. Onderzoek door en advies van deskundige(n).
8. Zienswijze van de schademelder op het advies van de deskundige(n).
9. Uitspraak van de CM.
10. Vergoeding van de schade.
Voor het Schadeprotocol Gaswinning uit Kleine Velden op Land zijn deze onderwerpen nader
uitgewerkt in hoofdstuk 4.
De CM stelt zonodig per schadeprotocol een nadere werkwijze vast voor de afhandeling van schades.
De CM stelt tevens een beoordelingskader vast dat door deskundigen gehanteerd wordt bij de
beoordeling van schades.

10

Uitgaande van het primaat van de publieke regie is de uitspraak van de CM bindend voor de
betreffende mijnbouwmaatschappij die de schade conform de uitspraak van de CM vergoedt aan de
schademelder. Dit wordt vastgelegd in de te sluiten convenanten tussen de Staat en de
mijnbouwmaatschappijen (zie hierna).
De schadeafhandeling door de CM voorziet niet in een bezwaar- of beroepsmogelijkheid voor de
schademelder. Indien de schademelder het niet eens is met de uitspraak van de CM kan deze zich
wenden tot de civiele rechter.
De Tcbb adviseert om voor het begrip schade aan te sluiten bij het Burgerlijk Wetboek. Daarbij geldt dat
de voorgestelde landelijke aanpak met name is bedoeld voor burgers die schade ondervinden aan hun
eigendom. In beginsel betreft dit fysieke schade aan woningen en vergelijkbare objecten en materiële
schade die het direct gevolg is van deze fysieke schade. Voor deze directe gevolgschade wordt door de
CM een leidraad vaste vergoedingen opgesteld.
De Tcbb stelt voor om – evenals is geschied bij de instelling van de TCMG – de schade die via de
landelijke aanpak voor vergoeding in aanmerking komt vooralsnog te beperken tot deze fysieke schade
aan woningen en vergelijkbare objecten en de materiële schade die daarvan het directe gevolg is.
In vervolg op de rechtsontwikkeling zou de reikwijdte van de landelijke aanpak dan tezijnertijd nog
uitgebreid kunnen worden met de beoordeling van immateriële schade en/of de waardevermindering
van objecten.

5.

Convenanten

Tussen de Staat en de betrokken mijnbouwmaatschappijen wordt per mijnbouwtype een convenant
gesloten waarin afspraken worden vastgelegd over de afhandeling van mijnbouwschade door de CM en
het daarbij te hanteren schadeprotocol.
De afspraken behelzen onder meer dat de uitspraken van de CM bindend zijn voor de
mijnbouwmaatschappijen die zich verplichten tot betaling van de door de CM vastgestelde
schadevergoedingen aan schademelders. De afspraken betreffen ook de financiering van de kosten van
de schadeafhandeling door de CM en de financiering van de door de CM toegekende
schadevergoedingen voortvloeiend uit de aansprakelijkheid van de mijnbouwmaatschappijen en de
zorgplicht van de Staat.
De Tcbb adviseert in ieder geval de volgende onderwerpen in de convenanten te regelen:
1.
2.
3.
4.
5.

Verantwoordelijkheden van betrokken partijen.
Commitment aan de CM en de uitspraken van de CM.
Commitment aan het betreffende schadeprotocol.
De relatie met bestaande regionale en lokale afspraken en regelingen.
Financiële afspraken ten aanzien van de kosten van de schadeafhandeling door de CM en de
uitvoeringsorganisatie.
6. Financiële afspraken ten aanzien van de draagplicht van de door de CM vastgestelde
schadevergoedingen.
7. In- en uittreden van partijen.

6.

Gebiedsarrangementen

In het Tcbb-advies ‘Help, een scheur in mijn huis!’ is het begrip gebiedsarrangement geïntroduceerd.
Een gebiedsarrangement is daar bedoeld om afspraken vast te leggen tussen de mijnbouwmaatschappij
en belanghebbenden in de omgeving van een mijnbouwactiviteit over (a) de communicatie over de
mijnbouwactiviteit en (b) een passende verdeling van de lasten en de lusten van die activiteit.

11

Inmiddels wordt bij de (hernieuwde) vaststelling van winningsplannen al steeds meer aandacht besteed
aan het onderzoeken van schaderisico’s (voorafgaand aan een winning) en de monitoring van
schaderisico’s (tijdens een winning). Die monitoring houdt in dat tijdens de mijnbouwactiviteit
bodembewegingen permanent worden geregistreerd. In gebiedsarrangementen kunnen nadere
afspraken worden vastgelegd over monitoring en op welke wijze de betreffende meetresultaten
toegankelijk worden gemaakt voor burgers.
Binnen het mijnbouwtype gaswinning uit kleine velden zetten mijnbouwmaatschappijen nu reeds bij
nieuwe mijnbouwactiviteiten samen met de omgeving zogenaamde projectafstemmingsprogramma’s
op, overeenkomstig de gedragscode van de branchevereniging van olie- en gasmaatschappijen
(Nogepa). Tevens is sprake van zogenaamde gebiedsconvenanten. Projectafstemmingprogramma's en
gebiedsconvenanten zouden onderdeel kunnen zijn van een gebiedsarrangement voor het betreffende
winningsgebied.
De Tcbb adviseert om in winningsgebieden de totstandkoming en verdere ontwikkeling van
gebiedsarrangementen te stimuleren door middel van omgevingsprocessen. De nieuwe Omgevingswet
biedt hiervoor ook instrumenten aan.
In een omgevingsproces kunnen betrokken zijn:
-

gemeente(s);
provincie(s);
waterschap(pen);
burgers;
mijnbouwmaatschappij(en);
Staat der Nederlanden.

Momenteel worden al op enkele plaatsen omgevingsprocessen geïnitieerd om tot nadere afspraken te
komen tussen burgers, lokale en regionale overheden en mijnbouwmaatschappijen rond
mijnbouwactiviteiten in een winningsgebied. Zo participeert de NAM in het omgevingsproces Ternaard
en initieert zij een vergelijkbaar proces in de regio Assen. Vermilion participeert in een projectafstemmingsprogramma in Weststellingwerf en Taqa heeft gebiedsconvenanten gesloten met de
Gemeenten Alkmaar, Bergen, Heiloo en Schermer.
Een omgevingsproces zou kunnen leiden tot de gezamenlijke ontwikkeling van bijvoorbeeld
energietransitieprogramma’s, waaraan de betrokken mijnbouwmaatschappij en eventueel ook de Staat
een financiële bijdrage leveren. Zo’n programma kan lokale projectvoorstellen volgens regelingen als
bijvoorbeeld ISDE stimuleren.
Diverse gemeenten vinden het wenselijk te komen tot een financiële en organisatorische facilitering
van omgevingsprocessen, bij voorkeur op een ‘boven lokaal’ niveau.
Gebiedsarrangementen kunnen zo bijdragen aan draagvlak voor mijnbouwactiviteiten en een passend
handelingsperspectief bieden voor burgers.

12

4.

Schadeprotocol Gaswinning uit Kleine Velden op Land

In dit hoofdstuk wordt een uitwerking gegeven van het schadeprotocol voor gaswinning uit de kleine
velden op land. Dit protocol is tevens van toepassing op schades als gevolg van ondergrondse opslag
van gas.

Introductie
Zoals aangegeven in het Tcbb-advies 'Help, een scheur in mijn huis!' is bij de gaswinning uit de kleine
velden op land de situatie anders dan in Groningen. Zoals gezegd, zijn de schaal en de omvang van
mijnbouwschade door de gaswinning in Groningen van een geheel andere orde dan in de rest van
Nederland. De veiligheidsrisico's en de kans op aardbevingen en daardoor veroorzaakte schade zijn bij
de gaswinning uit de kleine velden aanzienlijk kleiner.
Gaswinning leidt tot bodemdaling en kan leiden tot geïnduceerde aardbevingen met bodemtrilling tot
gevolg. De bodemdaling is bij gaswinning uit de kleine velden in het algemeen gering waardoor ook de
kans op schade door bodemdaling klein is. Echter, omdat schade door bodemdaling niet volledig is uit
te sluiten zullen schademeldingen die aan bodemdaling zijn gerelateerd ook worden beoordeeld door
de CM.
Als er bij gaswinning uit een klein veld schade ontstaat dan zal deze bijna altijd gerelateerd zijn aan
bodemtrilling door een geïnduceerde aardbeving. Een aardbeving kan leiden tot grotere aantallen
schademeldingen binnen korte tijd na de aardbeving. Zo hebben de aardbeving met magnitude 2,3 in
Emmen op 30 september 2015 en de aardbeving met magnitude 2,4 in Zuidlaren op 23 december 2016
tot circa 500 schademeldingen geleid.
Omdat de kans op grotere magnitudes bij gaswinning uit kleine velden klein is zullen de eventueel
veroorzaakte schades veelal een geringe omvang hebben.
Met de beoogde landelijke aanpak moeten dergelijke schademeldingen in de toekomst snel en efficiënt
afgehandeld kunnen worden. De wijze van afhandeling wordt in het Schadeprotocol Gaswinning uit
Kleine Velden op Land nader geregeld.
Bij het uitgangspunt van een laagdrempelige, transparante en snelle afhandeling van mijnbouwschade
in het kader van de landelijke aanpak past een afhandeling waarbij mogelijke onzekerheden over het
causaal verband tussen een schade en mijnbouwactiviteit niet voor rekening en risico van de burger
worden gelaten. In het schadeprotocol wordt hieraan een nadere invulling gegeven, onder meer door
de vaststelling van een beoordelingsgebied rondom het epicentrum van een aardbeving alsmede door
een bij de aard van de mijnbouwschade passende onafhankelijke en deskundige beoordeling van het al
dan niet aanwezig zijn van een causaal verband.

Onderwerpen in het schadeprotocol
Van de in hoofdstuk 3 gegeven onderwerpen voor een schadeprotocol wordt in deze paragraaf een
nadere uitwerking met toelichting gegeven.

1.

Begripsomschrijvingen

1a

Schade

Gedefinieerd wordt wat onder schade wordt verstaan waarbij wordt aangesloten bij het Burgerlijk
Wetboek (6:106 BW) en het schadeprotocol van de TCMG (en haar opvolger het IMG). In afwachting
van de verdere rechtsontwikkeling wordt de mogelijkheid voor burgers om schade vergoed te krijgen
via de landelijke aanpak beperkt tot:

13

-

fysieke schade aan woningen en vergelijkbare objecten die is veroorzaakt door bodembeweging als
gevolg van de gaswinning;
materiële schade die het direct gevolg is van deze fysieke schade, zoals aangegeven in een door de
CM vast te stellen overzicht van vaste vergoedingsbedragen.

-

1b

Beoordelingsgebied

Met het oog op een efficiënte en transparante afhandeling van schademeldingen wordt bij de landelijke
aanpak het begrip beoordelingsgebied gehanteerd. Dat is het gebied rondom het epicentrum van een
aardbeving waarbinnen schade aan bebouwing kan zijn ontstaan, terwijl dat daarbuiten vrijwel
uitgesloten is. De grootte van het beoordelingsgebied is afhankelijk van de magnitude van de
aardbeving, de diepte van het hypocentrum en de eigenschappen van de ondergrond in het
betreffende gebied. De grootte van het beoordelingsgebied is daarmee dynamisch en gekoppeld aan de
betreffende aardbeving en locatie.
De begrenzing van het beoordelingsgebied is gebaseerd op een kans van ordegrootte 10-3 (1 op 1.000)
dat in een relatief kwetsbaar pand op een locatie net buiten het beoordelingsgebied aardbevingsschade
ontstaat. Om de begrenzing vast te stellen wordt op basis van uitgevoerde metingen in combinatie met
rekenmodellen bepaald waar de opgetreden trillingssnelheid (PGV)1 2 mm/s met een overschrijdingskans van 10-2 (1 op 100)2 is geweest.
Het beoordelingsgebied wordt zo spoedig mogelijk - bij voorkeur binnen één week na de aardbeving door de CM vastgesteld en bekend gemaakt door middel van publicatie op de website van de CM.
Schademeldingen in verband met de betreffende aardbeving worden in beginsel alleen in behandeling
genomen indien de schadelocatie binnen het beoordelingsgebied ligt. Op grond van haar discretionaire
bevoegdheid kan de CM besluiten om schademeldingen van buiten het beoordelingsgebied toch in
behandeling nemen.
Toelichting:
Met het hanteren van een beoordelingsgebied wordt met name voorkomen dat schademeldingen van
buiten dit gebied, waarbij het vrijwel uitgesloten is dat de schade is veroorzaakt door de aardbeving,
inhoudelijk moeten worden beoordeeld. Het zal duidelijk zijn dat een eventuele aardbeving met een
beperkte magnitude in bijvoorbeeld Eleveld bij Assen schade zou kunnen veroorzaken in de directe
omgeving van het epicentrum, maar niet op locaties in de provincie Overijssel. Omdat bevingsschades
op locaties net buiten het beoordelingsgebied echter niet volledig zijn uit te sluiten biedt de
discretionaire bevoegdheid van de CM ruimte om dergelijke schademeldingen toch in behandeling te
nemen. Het is vrijwel zeker dat voor locaties buiten het beoordelingsgebied een andere oorzaak voor de
schade zal worden aangetoond dan beving door de gaswinning. Voor locaties binnen het
beoordelingsgebied zal uit de inhoudelijke beoordeling overigens ook kunnen blijken dat de schade het
gevolg is van een andere oorzaak dan beving door de gaswinning. Dit is des te meer het geval naarmate
de schadelocatie dichter bij de grens van het beoordelingsgebied ligt.
Met de gekozen kans van ordegrootte 10-3 (1 op 1.000) is het vrijwel uitgesloten dat buiten het
beoordelingsgebied aardbevingsschade is ontstaan. Voor het bepalen van de begrenzing van het
beoordelingsgebied is leidend waar de opgetreden trillingssnelheid (PGV) van 2 mm/s met een
overschrijdingskans van 10-2 (1 op 100) is geweest. De begrenzing wordt bepaald op basis van
uitgevoerde metingen in combinatie met rekenmodellen. Opgemerkt wordt dat trillingssnelheden
kleiner dan 2 mm/s veel voorkomen, los van aardbevingen door de gaswinning. Tevens geldt dat het
redelijkerwijs vrijwel uitgesloten is dat bij trillingssnelheden lager dan 2 mm/s aardbevingsschade
1
2

PGV staat voor Peak Ground Velocity.
De trillingssnelheid van 2 mm/s met overschrijdingskans van 10-2 sluit aan bij wat de TCMG hanteert.

14

ontstaat. De trillingssnelheid van 2 mm/s is ontleend aan SBR Trillingsrichtlijn A: Schade aan
bouwwerken: 2017. De gekozen getalswaarden volgen overigens niet uit exacte wetenschap maar
moeten worden opgevat als goed bruikbare keuzes ten behoeve van de schadeafhandeling.
Naarmate meer metingen in het bevingsgebied beschikbaar zijn kan nauwkeuriger worden bepaald in
welk gebied de trillingssnelheid van 2 mm/s is overschreden. Metingen verkleinen dus de onzekerheid
over de opgetreden trillingsnelheden.
In geval van een aardbeving geeft de CM het KNMI opdracht en instructies om het bijbehorende
beoordelingsgebied te bepalen op basis van de beschikbare resultaten van de in het betrokken gebied
uitgevoerde metingen van de opgetreden trillingssnelheden met het meetnetwerk van het KNMI in
combinatie met een rekenmodel (Ground Motion Model), dat geschikt is voor het betreffende kleine
veld. Het beoordelingsgebied wordt op deze wijze door een deskundig instituut en onafhankelijk van de
mijnbouwmaatschappij bepaald waarna de CM dit gebied vaststelt. Het KNMI geeft de ligging van het
beoordelingsgebied weer op een kaart die door de CM wordt gepubliceerd op de CM-website, zodat
burgers kunnen zien waar de begrenzing van het beoordelingsgebied ligt.
De staande praktijk is dat het KNMI direct na het optreden van een aardbeving informatie beschikbaar
stelt over de opgetreden aardbeving, zijnde het tijdstip van optreden, de magnitude, de locatie van het
epicentrum en de diepte van hypocentrum. Voorlopige informatie is 'real time' beschikbaar op de
website van het KNMI, binnen een aantal dagen gevolgd door een actualisatie op grond van een analyse
van de metingen door het KNMI. Dit geldt ook voor aardbevingen die het gevolg zijn van de gaswinning.
De CM stelt in de ‘Nadere Werkwijze Schadeafhandeling Gaswinning uit Kleine Velden op Land’ de
verdere uitwerking vast van de wijze waarop het beoordelingsgebied wordt bepaald. Dit betreft onder
meer de wijze waarop metingen en rekenmodellen worden gecombineerd.

2.

Eisen die worden gesteld aan schademeldingen

Een schade wordt gemeld bij het Landelijk Loket Mijnbouwschade. De schade kan digitaal of per post
worden gemeld.
De schademelding bevat ten minste:
a.
b.
c.
d.
e.
f.
g.
h.
i.
j.

de naam en het adres van de melder;
de datum van de melding;
de aard en het adres van het gebouw waarop de melding betrekking heeft;
de datum en het tijdstip waarop de schade is ontstaan of een inschatting daarvan;
een aanduiding van de oorzaak van de schade;
een beschrijving van de aard en de omvang van de schades en foto's daarvan;
een zo goed mogelijke schatting van het schadebedrag;
de inschatting of sprake zou kunnen zijn van een acuut onveilige situatie (zie 3);
(indien van toepassing) de melding dat de schade ook bij een ander orgaan gemeld is;
overige relevante informatie.

Een schademelding moet worden ingediend binnen een termijn van één jaar na de aardbeving. Schades
die buiten deze termijn worden gemeld worden in beginsel niet in behandeling genomen. Op grond van
haar discretionaire bevoegdheid kan de CM overigens besluiten schademeldingen die later zijn gedaan
toch in behandeling te nemen.
Toelichting:
De reden voor het opnemen van een termijn van één jaar is dat bodemtrilling als schadeoorzaak
gekoppeld is aan het optreden van een aardbeving als gevolg van de gaswinning. Naarmate meer tijd

15

verstrijkt na de aardbeving is het moeilijker het causaal verband tussen de aardbeving en de schade vast
te stellen. Informatie over opgetreden aardbevingen wordt naar buiten gebracht door het KNMI en, als
er sprake is van aardbevingen door de gaswinning uit de kleine velden, ook door de CM. Burgers in het
betreffende gebied kunnen daarvan op de hoogte zijn als zij de aardbeving al niet hebben gevoeld of
ervan hebben gehoord. De door de bodemtrilling veroorzaakte schade manifesteert zich vrijwel direct na
de aardbeving en zal normaliter binnen korte tijd kunnen worden opgemerkt en worden gemeld. De
genoemde termijn doet overigens geen afbreuk aan de wettelijke verjaringstermijnen.

3.

Regels die gelden in geval van een acuut onveilige situatie

Acuut onveilige situaties kunnen worden gemeld op de wijze die is aangegeven op de website van het
LLM.
Toelichting:
De kans op het ontstaan van acuut onveilige situaties door aardbevingen als gevolg van de gaswinning
uit de kleine velden is extreem klein maar is ook niet volledig uit te sluiten. Als dit toch gebeurt moet
duidelijk zijn welke regels gelden. Omdat er in dat geval sprake is van urgentie moet de schademelder
gebruik kunnnen maken van een speciale meldingsprocedure. Vervolgens moet de schademelding op
adequate wijze direct worden opgevolgd. Voor de procedure en de vervolgstappen kan worden
uitgegaan van de werkwijze van de TCMG bij de melding van een acuut onveilige situatie (zogenaamde
AOS-melding).

4.

Ontvangst en eerste beoordeling van de schademelding

Na ontvangst van een schademelding wordt de ontvangst daarvan bevestigd aan de melder. De CM
beoordeelt of de melding volledig en ontvankelijk is. Bij onvolledige meldingen wordt de melder
schriftelijk in de gelegenheid gesteld om de melding (zo veel mogelijk) te completeren. De CM kan
hierbij assisteren. Voor de completering geldt een termijn van twee weken.
Completering van de schademelding is niet nodig indien duidelijk is dat de schademelding niet voldoet
aan de voorwaarden bij de hierna genoemde toets op de ontvankelijkheid. In dat geval wordt de
schademelding namelijk afgewezen.
Voor de beoordeling van de ontvankelijkheid wordt getoetst aan twee voorwaarden die relevant zijn
voor schades die zijn veroorzaakt door bodemtrilling als gevolg van een aardbeving door de gaswinning,
te weten:
1. er moet sprake geweest zijn van bodemtrilling als gevolg van een door de gaswinning veroorzaakte
aardbeving op het ontstaanstijdstip van de schade;
2. de schadelocatie moet in het beoordelingsgebied van de aardbeving liggen.
De schademelding is ontvankelijk indien aan deze voorwaarden is voldaan. De CM wijst vervolgens een
zaakbegeleider/contactpersoon aan, die contact opneemt met de melder en toelichting geeft over de
verdere gang van zaken.
De schademelding is niet ontvankelijk indien niet aan één of beide voorwaarden is voldaan. De CM stelt
de schademelder in dat geval op de hoogte dat de schademelding niet in behandeling wordt genomen.
De CM kan op grond van haar discretionaire bevoegdheid overigens besluiten de schademelding toch in
behandeling te nemen.
Toelichting:
Zoals eerder aangegeven is de kans op schade door bodemdaling als gevolg van de gaswinning uit de
kleine velden klein. Desondanks worden ook schademeldingen die zijn gerelateerd aan bodemdaling in

16

behandeling genomen door de CM, conform de daarvoor eventueel bestaande regelingen.

5.

De te volgen procedure

Voor de te volgen procedure bij de afhandeling van schademeldingen zijn twee varianten beschikbaar,
namelijk de standaard procedure en de versnelde procedure.

5a

Standaard procedure

Afhandeling via de standaardprocedure houdt in dat de schade door één of meer deskundigen wordt
onderzocht waarbij wordt beoordeeld of sprake is van een causaal verband tussen de schade en de
door de gaswinning veroorzaakte bodembeweging. Het onderzoek door de deskundige(n) betreft
tevens het schadebedrag voor zover de schade een causaal verband heeft met de bodembeweging.

5b

Versnelde procedure

Indien na een aardbeving grotere aantallen schademeldingen door de CM worden ontvangen kan de
CM, na consultatie van de betrokken mijnbouwmaatschappij en lokale bestuurderen, besluiten om
kleinere schades af te handelen via een versnelde procedure. De CM stelt hiertoe een gebied en een
maximum schadebedrag vast. Schademeldingen van locaties binnen het vastgestelde gebied en met
schadebedragen tot het vastgestelde maximum schadebedrag worden dan via de versnelde procedure
afgehandeld. Voor de overige schademeldingen wordt de standaard procedure gevolgd.
In de versnelde procedure beoordeelt de CM op basis van de bij de melding gevoegde stukken en de
beschikbare gegevens over de aardbeving het (vermoedelijke) causale verband tussen de schade en de
aardbeving en stelt de hoogte van het te vergoeden schadebedrag vast.
De CM kan besluiten om steekproefsgewijs door een deskundige onderzoek ter plaatse te laten doen
naar schademeldingen die worden afgehandeld via de versnelde procedure.
Toelichting:
Schadeafhandeling via een versnelde procedure houdt in dat de schade direct wordt vergoed zonder
onderzoek ter plaatse door een deskundige. Voor de afhandeling via de versnelde procedure denkt de
Tcbb aan een termijn van drie maanden na de schademelding. Voor schades met een beperkt
schadebedrag is de versnelde procedure efficiënt omdat daarmee tijd en kosten worden bespaard. Het
voor de versnelde procedure vastgestelde gebied zal in beginsel aanzienlijk kleiner zijn dan het
beoordelingsgebied.

6.

Benoeming van deskundige(n) en zienswijze van de schademelder

De door de CM te benoemen deskundigen voldoen aan expliciete eisen met betrekking tot de
deskundigheid, onafhankelijkheid en onpartijdigheid.
De schademelder wordt door de CM op de hoogte gesteld van het voornemen om één of meer
deskundigen te benoemen. De schademelder kan hierop binnen twee weken een zienswijze indienen
bij de CM.
Indien de zienswijze van de schademelder naar het oordeel van de CM daartoe aanleiding geeft kan de
CM besluiten één of meer andere deskundigen te benoemen.

7.

Onderzoek door en advies van deskundige(n)

Door de deskundige(n) wordt in opdracht van de CM onderzoek gedaan naar het causaal verband
tussen de aardbeving en de schade. Voor zover naar het oordeel van de deskundige(n) sprake is van
een causaal verband wordt de hoogte van het schadebedrag begroot door de deskundige(n).

17

Door de deskundige(n) wordt op basis van het onderzoek een adviesrapport uitgebracht aan de CM
met advies over:
-

de aard en de omvang van de gemelde schade;
of er sprake is van een causaal verband tussen de aardbeving en de gemelde schade of dat de
schade een andere evidente, aantoonbare oorzaak heeft;
of er eventueel sprake is van meerdere mijnbouwactiviteiten in het gebied die de gemelde schade
kunnen hebben veroorzaakt;
de kosten van het herstel van de fysieke schade voorzover er sprake is van causaliteit;
de omvang van eventuele materiële schade die het directe gevolg is van de gemelde fysieke
schade;
eventuele overwegingen omtrent de verdere afhandeling van de schademelding.

Toelichting:
De werkwijze van de deskundigen en de van toepassing zijnde termijnen voor het uitvoeren van het
onderzoek, de beoordeling en de rapportage worden vastgelegd in een nader door de CM vast te stellen
beoordelingskader. Bijlage B schetst hiervoor de contouren.
Bij de beantwoording van de causaliteitsvraag adviseert de Tcbb conform haar eigen praktijk de
eventuele onduidelijkheid over de schadeoorzaak in het voordeel van de schademelder te laten werken.
Er is sprake van causaliteit als de schade naar zijn aard kan zijn veroorzaakt door de aardbeving en als
er geen andere evidente aantoonbare oorzaak is.
Een schade kan in relatie staan tot zowel één of meer mijnbouwactiviteiten als tot maatregelen van
andere organisaties (bijvoorbeeld een aanpassing van het grondwaterpeil door een waterschap in
verband met een bodemdaling als gevolg van gaswinning in een gebied). In dat geval zal de deskundige
die relaties in zijn onderzoek betrekken.

8.

Zienswijze van de schademelder op het advies van de deskundige(n)

Na ontvangst van het adviesrapport van de deskundige(n) wordt dit adviesrapport naar de
schademelder gestuurd die binnen een termijn van twee weken een zienswijze kan geven op het
rapport. De termijn kan op verzoek van de schademelder door de CM worden verlengd. Het rapport
wordt ter informatie eveneens toegezonden aan de betrokken mijnbouwmaatschappij(en).
Indien de zienswijze van de schademelder naar het oordeel van de CM daartoe aanleiding geeft kan de
CM besluiten om een tweede advies aan één of meer deskundigen te vragen.

9.

Uitspraak van de CM

9a

Standaard procedure

De CM doet een schriftelijke uitspraak over het causaal verband tussen de gemelde schade en de
mijnbouwactiviteit(en), de hoogte van het te vergoeden schadebedrag en de verantwoordelijke
mijnbouwmaatschappij(en). Deze uitspraak is gebaseerd op de schademelding, het adviesrapport van
de deskundige(n) en de zienswijze van de schademelder op het adviesrapport van de deskundige(n). In
geval van meerdere mijnbouwactiviteiten in het betrokken gebied die de schade veroorzaakt kunnen
hebben (‘gestapelde mijnbouw’) bepaalt de CM het aandeel van elk van de betrokken
mijnbouwmaatschappijen in het te vergoeden schadebedrag. Indien de schade volgens de CM een
evident andere oorzaak heeft zal zij dit in de uitspraak vermelden. De uitspraak wordt naar de
schademelder gestuurd en in afschrift naar de betreffende mijnbouwmaatschappij(en).

18

9b

Versnelde procedure

De CM doet op basis van de schademelding een schriftelijke uitspraak over de hoogte van het te
vergoeden schadebedrag. De uitspraak wordt naar de schademelder gestuurd en in afschrift naar de
betreffende mijnbouwmaatschappij(en).

10.

Vergoeding van de schade

Schadebedragen worden vergoed zodra de schademelder aan de CM heeft bevestigd in te stemmen
met het door de CM vastgestelde schadebedrag. Voor de vergoeding van vastgestelde schadebedragen
zijn er naar keuze van de schademelder drie mogelijkheden:
1. Het te vergoeden schadebedrag wordt - indien het schadebedrag niet hoger is dan het maximum
bedrag van de versnelde procedure - binnen vier weken na ontvangst van de instemming van de
schademelder door de mijnbouwmaatschappij(en) rechtstreeks aan de schademelder betaald.
2. Het te vergoeden schadebedrag wordt binnen vier weken na de overlegging van betaalde facturen
betreffende het uitgevoerde schadeherstel door de mijnbouwmaatschappij rechtstreeks aan de
schademelder betaald.
3. Het te vergoeden schadebedrag wordt binnen vier weken na ontvangst van facturen van de partij
die het schadeherstel heeft uitgevoerd door de mijnbouwmaatschappij aan deze partij betaald.
Indien de schademelder niet instemt met het door de CM vastgestelde schadebedrag houdt de
schademelder het recht om de schade te laten beoordelen door de civiele rechter.

19

5. Vervolgstappen
Landelijk Loket Mijnbouwschade
De Staat initieert dat het bestaande LLM verder wordt ontwikkeld als centraal meldpunt voor
mijnbouwschade en als centraal informatiepunt voor mijnbouwactiviteiten.

Commissie Mijnbouwschade
De Staat stelt een landelijke Commissie Mijnbouwschade (CM) in. De CM stelt haar werkwijze en
beoordelingskader vast.

Uitvoeringsorganisatie
De Staat voorziet in een adequate uitvoeringsorganisatie die beschikbaar is voor en die wordt
aangestuurd door de CM. Overwogen kan worden om tezijnertijd tot een gezamenlijke
uitvoeringsorganisatie te komen met de TCMG. Hierover dient nadere afstemming met EZK en TCMG
plaats te vinden. Belangrijk is dat door de CM grotere aantallen schademeldingen snel kunnen worden
afgehandeld.

Schadeprotocol Gaswinning uit Kleine Velden op Land
De Staat stelt een Schadeprotocol Gaswinning uit Kleine Velden vast. Ter uitvoering daarvan maakt de
CM op basis van het Schadeprotocol nadere afspraken met het KNMI voor het tijdig leveren van
kaarten aan de CM waarop beoordelingsgebieden zijn aangegeven.

Convenant Gaswinning uit Kleine Velden op Land
De Staat sluit met de mijnbouwmaatschappijen NAM, Vermilion en Taqa een Convenant Gaswinning uit
Kleine Velden op Land, waarin naast de aansprakelijkheid van de maatschappijen onder meer ook de
zorgplicht van de Staat en de reikwijdte van de daarmee samenhangende publieke regie vastgelegd
wordt.

Gebiedsarrangementen Gaswinning uit Kleine Velden op Land
De Staat bevordert dat burgers en lokale overheden worden betrokken bij mijnbouwactiviteiten in hun
omgeving en stimuleert via omgevingsprocessen de totstandkoming van Gebiedsarrangementen op
basis van lokale projectvoorstellen met bijdragen van de betrokken mijnbouwmaatschappijen en de
Staat.

Overgangsregeling Gaswinning uit Kleine Velden op Land
Vanuit de huidige situatie, waarbij burgers hun schade als gevolg van de gaswinning moeten melden bij
de betreffende mijnbouwmaatschappij en waarbij de mijnbouwmaatschappijen de schade afhandelen,
kan gefaseerd worden toegewerkt naar de gewenste eindsituatie met de landelijke aanpak voor de
schadeafhandeling gaswinning uit de kleine velden. Een kwartiermaker kan deze overgang
voorbereiden.
Na gereedkomen van het Schadeprotocol Gaswinning uit Kleine Velden op Land en het beschikbaar
komen van een uitvoeringorganisatie kan desgewenst de Tcbb - vooruitlopend op de instelling van de
CM - de rol van Tijdelijke CM vervullen.

Regeling openstaande meldingen buiten Groningenveld en gasopslag Norg
Er zijn buiten het Groningenveld en de gasopslag Norg nog diverse schademeldingen die niet zijn
afgehandeld. Werk een regeling uit om deze schademeldingen alsnog adequaat af te handelen.

20

Uitwerking voor overige mijnbouwtypes
Parallel aan de totstandkoming van de landelijke aanpak voor de gaswinning uit de kleine velden kan op
overeenkomstige wijze gewerkt worden aan de totstandkoming van de landelijke aanpak voor de
overige types mijnbouw, namelijk de zoutwinning, de geothermie en de na-ijlende gevolgen van de
kolenwinning in Limburg. Het Schadeprotocol Gaswinning uit Kleine Velden op Land kan daarbij
fungeren als model voor de schadeprotocollen bij de overige types mijnbouw.
Met betrekking tot mijnbouwschades door de naijlende gevolgen van de kolenwinning in Limburg
wordt nog opgemerkt dat in een aantal gevallen geen mijnbouwmaatschappij meer aangesproken kan
worden voor vergoeding van die mijnbouwschades. In die gevallen zou de Staat (al dan niet samen met
andere partijen) kunnen voorzien in de vergoeding van de mijnbouwschade (rechtstreeks of via een
fonds).

21

Bijlage A

Geconsulteerde instanties en personen

Bewonersgroepen
Bewonersvereniging Stop Gaswinning Marsdijk Nu
Dorpsbelangen Ternaard
Dorpsbelang Wierum
Stichting Fêste Grûn Noord-east Fryslân

Landelijke en lokale bestuurders
EZK
IPO
VNG
Provincies: Drenthe, Overijssel, Noord-Brabant, Noord- en Zuid-Holland
Gemeentes: Aa en Hunze, Assen, de Fryske Marren, Hardenberg, Heerenveen, Tubbergen,
Weststellingwerf, Westerkwartier, Woerden

Mijnbouwmaatschappijen
NAM
Vermilion
Taqa
ONE
Nogepa

Overige instanties
TCMG
KNMI
Mijnraad
SodM
RVO

22

Bijlage B

Beoordelingskader schade

1. Inleiding
Het achterhalen van de oorzaak of oorzaken van schade aan gebouwen is een lastige opgave, zeker als
aardbevingen daarbij een rol kunnen spelen. De grootste knelpunten vanuit technisch oogpunt zijn:
-

-

-

Bij het vaststellen van de technische causaliteit is de vraag of er een verband is tussen een bepaalde
gebeurtenis (in het verleden) en de (op een bepaald moment) geconstateerde schade. Het
tijdsaspect speelt daarbij een grote rol. Bij bevingsschade gaat het gewoonlijk om schade die
gelijktijdig met de beving, of kort daarna, optreedt. Daartegenover treedt zettingsschade
gewoonlijk pas op vele jaren nadat een woning is gebouwd, verbouwd, bijgebouwd, of nadat een
verandering in de omgeving heeft plaatsgevonden.
Hoeveel onderzoek moet worden uitgevoerd om tot een uitspraak over de causaliteit te komen? Er
is een tendens om bij gebouwopnames alle aanwezige schades fotografisch vast te leggen en deze
één voor één te analyseren. Worden de beoordelingsresultaten beter bij een uitgebreider
onderzoek en hoe verhouden de onderzoekskosten zich tot de opgetreden schade?
Hoe groot is het bij een aardbeving te beschouwen gebied? De door een beving veroorzaakte
trillingen zijn op korte afstand van het epicentrum relatief groot en op grote afstand relatief klein.
Op welke afstand is de trillingssnelheid zo klein geworden dat er redelijkerwijs geen schade aan
gebouwen door de beving meer valt te verwachten c.q. veroorzaakt kan zijn?

2. Onderzoek oorzaken bouwkundige schade in Groningen
Bouwkundige schade doet zich vaak voor in de vorm van scheuren in metselwerk. In de studie naar
bouwkundige schade in Groningen3 is aan de hand van 69 case studies van gebouwen gekeken welke
afzonderlijke oorzaken of combinaties van oorzaken een rol kunnen hebben gespeeld bij het ontstaan
van schade. Daartoe zijn scenario’s beschouwd om de schade te kunnen verklaren naar type, aard en
voorkomen. In het onderzoeksrapport worden de mogelijke oorzaken van schade in drie
hoofdcategorieën onderverdeeld:
-

gebouwgebonden oorzaken;
ongelijkmatige zettingen;
bevingen.

Gebouwgebonden oorzaken zijn die oorzaken die uitsluitend samenhangen met het gebouw, de
geometrie, de toegepaste bouwmaterialen en constructiewijzen en met de krachtswerking in het
gebouw. Deze oorzaken staan los van de lokale situatie. Gebouwgebonden oorzaken zijn niet specifiek
voor de onderzochte panden of voor de provincie Groningen. Deze oorzaken komen in heel Nederland
voor.
Zettingen en zettingsverschillen kennen een breed spectrum van achterliggende of dieper liggende
oorzaken die sterk worden bepaald door specifieke lokale omstandigheden. In vrijwel alle onderzochte
gevallen is de situatie van de fundering in combinatie met de lokale ondiepe ondergrond de
belangrijkste factor bij het ontstaan van zettingen en zettingsverschillen. Voor de verklaring van de
bouwkundige schade speelt deze oorzaak een grote rol. De meeste onderzochte panden staan niet op
palen en zijn zogenaamd ‘op staal’ (= ondiep) gefundeerd.

3

Ir. P.C. van Staalduinen, dr. ir. K.C. Terwel, prof. dr. ir. J.G. Rots, Onderzoek naar de oorzaken van bouwkundige
schade in Groningen, Methodologie en case studies ter duiding van de oorzaken, TU Delft, Faculteit Civiele
Techniek en Geowetenschappen, Rapportnummer CM-2018-01, 11 juli 2018

23

Bevingen zijn als schadebijdragende factor moeilijk uit te sluiten van de best verklarende scenario’s,
maar vallen tegelijk ook moeilijk als zodanig te bewijzen. Het schadebeeld biedt hiervoor meestal
onvoldoende aanknopingspunten. Waar combinaties van bevingen met andere oorzaken optreden, lijkt
bij lichte bevingen het schadebeeld vooral gerelateerd te zijn aan andere onderliggende oorzaken. Het
kan echter zijn dat de beving de 'trigger' is geweest voor het ontstaan van de schade. Voor het
betrouwbaar bepalen van de invloed van de beving op de schade is kennis van het moment van het
ontstaan van de schade essentieel.
In gemiddeld 70% van de schades kon op basis van de beschikbare schadeopnamerapporten een best
verklarend scenario in de studie worden geformuleerd. In de overige gevallen waren er te veel opties of
was de kwaliteit van de informatie over de schade onvoldoende om tot een oordeel te komen. Eén van
de conclusies van het rapport is dat in Groningen gebouwgebonden oorzaken en ongelijkmatige
zettingen de belangrijkste schadeoorzaken zijn. Gebleken is dat gebouwen van na 1970 mede op basis
van beter grondonderzoek beter zijn gefundeerd: de schade door zettingen is bij deze gebouwen hier
aanzienlijk geringer.

3. Gaswinning uit kleine velden
De studie biedt een goede basis voor de beoordeling van eventuele schade door gaswinning uit kleine
velden. De bevindingen over gebouwgebonden schade hebben een breder toepassingsgebied dan
alleen de provincie Groningen en hetzelfde geldt voor schade als gevolg van ongelijkmatige zettingen:
ondiepe funderingen op een samendrukbare klei-ondergrond komen niet alleen in de provincie
Groningen voor, maar op veel meer plaatsen in Nederland. Het betreft dan vooral de wat oudere
bebouwing.
Voor de beoordeling van de oorzaak (of oorzaken) van gemelde schades en de beantwoording van de
causaliteitsvraag hanteert de CM een beoordelingskader waarbij deskundigen als volgt te werk gaan:
-

-

stel per schadegeval een best verklarend scenario op met toepassing van de hiervoor genoemde
drie hoofdcategorieën;
houdt bij het trekken van de uiteindelijke conclusie rekening met de grotere onzekerheid rond het
vaststellen van de schadeoorzaak ‘bevingen’ in vergelijking met de schadeoorzaken
‘gebouwgebonden schade’ en ‘ongelijkmatige zettingen’;
eventuele onduidelijkheid over de schadeoorzaak werkt in het voordeel van de schademelder.

Voor het vaststellen en beoordelen van de schade adviseert de Tcbb de onderzoeken op locatie beperkt
te houden tot de schade die door de bewoner is gemeld en dus niet alle onvolkomenheden in een
gebouw te gaan fotograferen en analyseren. De Tcbb vindt het belangrijk dat de schade wordt
onderzocht en beoordeeld door deskundigen op het gebied van bouwconstructies en ondiepe
ondergrond. Die deskundigen zijn tevens verantwoordelijk voor het opstellen van het adviesrapport
aan de Commissie Mijnbouwschade.
Met betrekking tot de schadelocatie is van belang dat rekening wordt gehouden met de
trillingssnelheden die door een beving kunnen zijn opgetreden in vergelijking met de trillingssnelheid
waarbij schade is te verwachten. De gevoeligheid van het bouwdeel voor trillingsschade is daarbij een
belangrijke parameter. De SBR Trillingsrichtlijn A: Schade aan bouwwerken: 2017 biedt daarvoor goed
bruikbare informatie.

24