2011D44185

Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 24 juni 2011 inzake het toezichtkader PO/VO 2011, (Kamerstuk
31 293 en 31 289, nr. 104).
De voorzitter van de commissie,
Van Bochove
Adjunct-griffier van de commissie,
Bošnjaković- van Bemmel

nds-tk-2011D44185

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
1.
Inleiding
2.
Werkwijze
2.1
Uitgangspunten
Bestuursgerichte aanpak
Risicogericht en op maat
Preventief toezicht
2.2
Het werkproces op hoofdlijnen
2.3
De drie fasen afzonderlijk
2.3.3
Het uitvoeren van interventies
2.4
Rapportagevormen
2.4.2
Samenvattend rapport voor ouders
3.
Waarderingskader
3.4
Kernkaders primair en voortgezet onderwijs
4.
Andere vormen van inspectieonderzoek
4.3
Vierjaarlijks bezoek

II.

Reactie van de minister

I. Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het toezichtkader PO/VO 2011. Goed onderwijstoezicht is, zo menen deze leden, in het
belang van het bewaken en verhogen van de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs. De leden zien aanleiding tot het stellen van enkele
vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met genoegen kennisgenomen van
het herziene toezichtkader. Zij kunnen zich vinden in de strekking hiervan.
Het toezichtkader wordt evidence based vastgesteld en in overleg met
betrokken onderwijspartijen. Deze leden zijn van mening dat het van groot
belang is dat er in een zo vroeg mogelijk stadium actie wordt ondernomen
indien een school onder de norm gaat presteren. Het is van belang om
tijdig de ruimte aan school en bestuur te bieden zich te verbeteren. Hoe
langer hiermee wordt gewacht, hoe groter de schade is voor leerlingen en
school. Immers, elke dag slecht onderwijs is er één teveel, zo merken deze
leden op. Wel hebben de leden nog een aantal vragen aan de minister.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
aangepaste toezichtkader voor primair en voortgezet onderwijs van de
Inspectie. Deze leden hebben veel waardering voor het werk dat de
Inspectie met steeds minder personeel moet uitvoeren. Het toezichtkader
speelt een belangrijke rol in het handhaven van de kwaliteit van het
onderwijs. Deze leden zijn benieuwd hoe de motie Pechtold1 om het
aantal zeer zwakke scholen terug te dringen haar weg naar het toezichtkader zal vinden. Zij vragen ook hoe de aangenomen motie Van der
Ham/Smits2 over de bestuurlijke aanwijzing voor zeer zwakke scholen
verwerkt zal worden in het toezichtkader. De leden maken graag van de
gelegenheid gebruik een aantal vragen over het toezichtkader te stellen.

1

Kamerstuk 31 700 VIII, nr. 119.
Kamerstuk 32 500 VIII, nr. 26.
3
Bron: http://www.onderwijsinspectie.nl/
actueel/publicaties
2

De leden van de SGP-fractie vernemen graag een reactie op het artikel
over de werkwijze van de Inspectie, dat dr. M.C.M. Ehren3 op verzoek van
de Inspectie geschreven heeft («Risicogestuurd toezicht na wijziging van
de WOT; een kritische reflectie»). Deze leden wijzen met name op de
kritiek dat preventieve werking in het huidige systeem ontbreekt,
aangezien in de risicodetectie geen indicatoren zijn opgenomen die

2

anticiperen op een daling in leerresultaten. Daarnaast wijzen zij op de
conclusie dat eigenlijk alleen zwakke en zeer zwakke scholen met een
evenwichtig toezichtarrangement te maken krijgen, waarin naar meer dan
alleen leerresultaten gekeken wordt.
2. Werkwijze
De leden van de SGP-fractie vragen of de minister zich bewust is dat voor
de vraag of werkelijk gebrekkige scholen effectief worden opgespoord,
cruciaal is dat de risicodetectie adequaat is. Indien de risicodetectie
eenzijdig is, bestaat het gevaar dat veel tekortschietende scholen ten
onrechte niet in beeld komen. Deze leden vragen hoe dit gevaar wordt
vermeden nu de huidige risicodetectie vrijwel geheel rust op leerresultaten.
De leden constateren dat de afgelopen maanden geheel terecht in
toenemende mate wordt benadrukt dat evenwichtig toezicht niet alleen
kan berusten op meting van leerresultaten (single measure), maar dat
alternatieve factoren meegewogen moeten worden (mutiple measures).
Hoe wordt aan dit uitgangspunt recht gedaan nu uit het toezichtkader
volgt dat eigenlijk alleen zwakke en zeer zwakke scholen met mutiple
measures te maken krijgen (zie ook Ehren), zo vragen de leden.
2.1 Uitgangspunten
Bestuursgerichte aanpak
De leden van de VVD-fractie zien in het verbeteren van de kwaliteit van het
onderwijs een grote rol weggelegd voor schoolleiders. In het toezichtkader is er met name sprake van bestuursgericht toezicht. Kan de minister
aangeven hoe de Inspectie zal letten op de rol van de schoolleiders, zo
vragen deze leden.
De leden vragen tevens naar mogelijke signalen en klachten. Deze leden
zoeken een mogelijkheid voor leraren die op hun school inconsistenties
zien, niet-naleving constateren of anderszins menen dat de schoolleiding
tekort schiet, om de gesignaleerde gebreken te melden met de bedoeling
om het onderwijs te verbeteren? Ligt het niet voor de hand om deze
klachten anoniem bij de Inspectie aan te bieden, zo vragen de leden.
Naar de mening van de leden van de CDA-fractie zouden er in Nederland
geen (zeer) zwakke scholen moeten zijn. Kan de minister aangeven of zij
van mening is dat met de herziening van het toezichtkader er voldoende
mogelijkheden zijn om snel en effectief in te grijpen om te voorkomen dat
scholen zwak of zeer zwak worden, zo vragen de leden.
Risicogericht en op maat
De leden van de VVD-fractie vragen of de minister kan toelichten waarom
nog altijd alleen gekozen wordt voor georganiseerde en geplande
bezoeken van de Inspectie. Zou niet juist bij risicotoezicht een vorm van
spontaan onderzoek gewenst zijn, zo vragen de leden.
Preventief toezicht
De leden van de VVD-fractie ondersteunen de herziening als het gaat om
de aanpak van zeer zwakke scholen. De Inspectie moet alert zijn en
ingrijpen waar nodig, zonder dat scholen worden ontslagen van de
verplichting om zwak onderwijs te verbeteren. Wel vragen de leden zich
af, waarom de Inspectie zich met name richt op het voorkomen van
zwakke scholen. Wordt de expertise van de Inspectie tevens ingezet voor

3

zodanige verbetering dat ook goede scholen een verbeterslag kunnen
maken, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie merken op dat de Inspectie in het toezichtkader beschrijft hoe zij omgaat met (zeer) zwakke scholen. Wat doet de
Inspectie met scholen die na twee jaar «zeer zwak» te zijn geweest, het
predicaat «zwak» krijgen en vervolgens niet binnen een jaar in
aanmerking komen voor het basisarrangement? Is het juist dat een school
die twee jaar «zeer zwak» is geweest en na een jaar met het predicaat
«zwak» of een basisarrangement, opnieuw terugvalt tot de status «zeer
zwakke» school, opnieuw twee jaar de tijd krijgt om van die status af te
komen, zo vragen deze leden.
2.2 Het werkproces op hoofdlijnen
De leden van de CDA-fractie merken op dat bij de beoordeling of een
school zwak presteert, uitsluitend wordt gekeken naar de leeropbrengsten
van de desbetreffende school. Kan de minister aangeven op welke wijze
wordt gekeken naar de ontwikkeling van de hele mens, tot wereldburger.
Voor de leden is dit namelijk eveneens een belangrijk streven van het
onderwijs. Onderwijs gaat immers niet alleen om de basisvaardigheden
voor taal en rekenen, maar ook om vorming van het kind.
De leden van de SGP-fractie constateren dat het toezichtkader tot
verwarrende situaties leidt, doordat oordelen van de Inspectie en
wettelijke eisen uiteen lopen. Een zeer zwakke school kan bijvoorbeeld
deugdelijk onderwijs bieden. Naar de mening van deze leden is het kwalijk
dat zelfs de Inspectie aan de verwarring meewerkt, aangezien zij in het
toezichtkader op pagina 14 ten onrechte vermeldt dat de status zeer zwak
na verloop van tijd kan leiden tot het inhouden van bekostiging of het
opheffen van de school. Deze sancties zijn wettelijk gezien alleen
verbonden aan aanhoudend tekort schieten van leerresultaten. Acht de
minister het wenselijk de verwarrende situatie van het uiteenlopen van
kwaliteitsoordelen en wettelijke eisen te continueren? Kan de minister in
ieder geval garanderen dat de communicatie van overheid en Inspectie
richting scholen, ouders en media op dit punt correct en helder is?
De leden vragen hoe grondwettelijk gezien de situatie gerechtvaardigd
kan worden dat kwaliteitsaspecten tot ingrijpende rechtsgevolgen voor
scholen kunnen leiden. Zij constateren dat de mogelijkheid bestaat dat bij
twee scholen waarvan de leerresultaten tekort schieten de ene school op
grond van de beoordeling van kwaliteitsaspecten in stand gehouden
wordt, terwijl de andere school opgeheven wordt.
2.3 De drie fasen afzonderlijk
2.3.2 Onderzoek gericht op tekortkomingen
De leden van de D66-fractie vragen of de Inspectie zelf bepaalt wie zij wil
spreken (bijvoorbeeld tijdens een kwaliteitsonderzoek) en welke
documenten zij wil inzien of mag de school zelf een selectie maken.
2.3.3 Het uitvoeren van interventies
De leden van de SGP-fractie vragen of het wenselijk is dat scholen enkel
om het feit dat zij langdurig zwak zijn als zeer zwak gezien worden. In dat
geval komen scholen in een categorie terecht waarin zij op grond van de
criteria niet thuis horen. Zij vragen hoe het mogelijk is dat zulke scholen in
de escalatieladder van zeer zwakke scholen terecht kunnen komen
wanneer er geen sprake is van tekortschietende leerresultaten.

4

2.4 Rapportagevormen
2.4.2 Samenvattend rapport voor ouders
De leden van de D66-fractie merken op dat het toezichtkader beschrijft hoe
ouders op de hoogte worden gesteld van rapportages. Kunt u ook
aangeven wanneer en hoe leraren hiervan op de hoogte worden gesteld?
Moeten scholen ook het concept samenvattend rapport, dat zij binnen
zeven weken na het bezoek door de Inspectie ontvangen, aan de ouders
sturen? Zo ja, wat zijn daarvoor de voorwaarden? Kunt u aangeven
waarop de termijn van zeven werkweken voor het versturen van de
conceptrapportage is gebaseerd? Het valt de leden op dat het, volgens het
toezichtkader, meer dan vijftien weken kan duren voordat ouders op de
hoogte worden gebracht van geconstateerde tekortkomingen op de
school van hun kinderen (zeven werkweken voor conceptrapportage, vier
weken voor reactie door bestuur en vier weken voordat het samenvattend
rapport naar de ouders moet zijn verstuurd).
3. Waarderingskader
3.4 Kernkaders primair en voortgezet onderwijs
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat iedere school de wet- en
regelgeving moet naleven. Kan de minister uitleggen waarom de
indicatoren voor de naleving van wet- en regelgeving in het waarderingskader voor het primair onderwijs specifieker omschreven worden dan
voor het voortgezet onderwijs?
De leden van D66-fractie vragen of de minister kan aangeven op welke
wijze de Inspectie de kwaliteitsaspecten 5 en 6 (de kernkaders voor
primair en voortgezet onderwijs) toetst.
Bieden de onder kwaliteitsaspect 8 genoemde indicatoren voldoende
houvast om de besteding van rugzakjes en verleende zorg in het kader
passend onderwijs te kunnen toetsen? Zijn er aanpassingen aan het
toezichtkader te verwachten naar aanleiding van passend onderwijs, zo
vragen deze leden.
4. Andere vormen van inspectieonderzoek
4.3 Vierjaarlijks bezoek
De leden van de D66-fractie constateren dat het toezichtkader de
mogelijkheid van onaangekondigde bezoeken slechts zijdelings noemt.
Kunt u aangeven wanneer de Inspectie besluit een onaangekondigd
bezoek af te leggen, zo vragen de leden aan de minister.
II. Reactie van de minister

5