Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 576

Natuurbeleid

Nr. 117

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 november 2017
Hierbij bericht ik uw Kamer naar aanleiding van uw verzoek van
24 oktober 2017 (Handelingen II 2017/18, nr. 13, item 10), om een reactie te
geven op het Duits-Nederlandse onderzoek over de sterke achteruitgang
van insecten in Duitse natuurgebieden.
Het gepubliceerde onderzoek bevat zorgelijke informatie. Ik wil snel een
goed beeld krijgen van de situatie in Nederland en vervolgens daarnaar
handelen. Hieronder licht ik dit toe.
Wetenschappelijke onderzoek Hallmann et al. 2017
Het onderzoek is uitgevoerd door de Radboud Universiteit Nijmegen in
samenwerking met Engelse en Duitse wetenschappers in 63 natuurgebieden in Duitsland. De bevindingen zijn dat sinds 1989 de totale
biomassa aan vliegende insecten met 75% achteruit is gegaan. De
oorzaken van de achteruitgang zijn nog onduidelijk. Wel wordt er in de
studie op gewezen dat de natuurgebieden meestal relatief klein zijn en
ingesloten worden door omliggend agrarisch gebied. Het agrarisch
gebied zou dan als een «ecologische val» kunnen fungeren voor de
insecten. De studie geeft geen direct bewijs voor de oorzaken van de
achteruitgang in aantallen insecten.
De onderzoekers geven aan dat zij een tweetal oorzaken menen te kunnen
uitsluiten volgens de gegevens, namelijk: klimaatverandering en
veranderingen in landgebruik. Intensivering in de landbouw en de invloed
daarvan op natuurgebieden wordt door hen als meest waarschijnlijke
veroorzaker gezien.
Nederlandse situatie monitoring insecten
Over de volledige linie van biodiversiteit rapporteert het Plan Bureau voor
de Leefomgeving (PBL) dat er stabilisatie en beginnend herstel is, maar

kst-33576-117
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 576, nr. 117

1

dat dat lang niet voor alle soorten en soortgroepen zo is en dat er delen
zijn waar de achteruitgang nog niet is gestopt.
Het onderzoek naar de insectensterfte is verricht in een relatief groot
gebied aan de Duitse zijde van de Nederlandse grens. De beschreven
achteruitgang van insecten zou dus ook in Nederland plaats kunnen
vinden. We moeten snel een goed beeld krijgen van de situatie in
Nederland. Daarbij wil ik benadrukken dat het om complexe materie gaat
waar we op basis van de nu beschikbare kennis oplossingen moeten
zoeken. Daarom laat ik op dit moment alle relevante kennis bij elkaar
brengen.
Huidig beleid
Tegelijkertijd zijn al enkele beleidslijnen uitgezet die voor de problematiek
oplossingsrichtingen kunnen bieden. Deze worden in een bredere context
geplaatst, denk dan aan het bevorderen van (agro)biodiversiteit en
duurzame landbouw. Hieronder zijn twee voorbeelden genoemd.
Natuurinclusieve landbouw
Natuurinclusieve landbouw gaat uit van een veerkrachtig voedsel- èn
ecosysteem. Het maakt optimaal gebruik van de natuurlijke omgeving (het
«natuurlijk kapitaal») en integreert dit in de bedrijfsvoering en draagt
daarmee actief bij aan de kwaliteit van diezelfde natuurlijke omgeving.
Met Natuurinclusieve landbouw wordt ingezet op het rendabel integreren
van biodiversiteit in de bedrijfsvoering en de wisselwerking tussen
ecologische en economische randvoorwaarden te zoeken en te benutten
(Kamerstuk 33 576, nr. 114). Dit geldt nadrukkelijk ook voor insecten
omdat zij een belangrijke rol spelen in het landbouwbedrijf.
Nationale Bijenstrategie
Bestuiving is noodzakelijk voor meer dan 75% van onze voedselgewassen,
met name groenten en fruit, en voor meer dan 85% van de wilde planten
in de natuur. Naar aanleiding van de signalen dat meer dan de helft van
de wilde bijensoorten in Nederland in hun bestaan bedreigd worden,
heeft de toenmalige Staatssecretaris van Economische Zaken in januari jl.
het initiatief genomen om met partners te komen tot een Nationale
Bijenstrategie. Samen met vele partijen in de samenleving wordt deze
strategie ontwikkeld die werkt aan het verbeteren van de leefomgeving
voor (wilde) bijen in Nederland.
Ook financier ik het ontwikkelen van kennis over bestuivers en bestuiving
in een programma waarbij onderzoekers van WUR, Naturalis en EIS
(Stichting Kenniscentrum insecten en andere ongewervelden) samenwerken. De kennis wordt gedeeld met en benut door de strategiepartners
en zal ook breder worden gedeeld via een website die nog in ontwikkeling
is.
Een van de doelen van de Nationale Bijenstrategie is om de (wilde) bijen
te voorzien van een jaarrond gevarieerd voedselaanbod en de nestgelegenheid te vergroten, zodat zij hun belangrijke taak als bestuivers kunnen
voortzetten. Ze zorgen voor diversiteit in voedsel en wilde planten. De
ontwikkeling van de strategie is momenteel in de afrondende fase. Op
22 januari 2018 zal in een conferentie de Nationale Bijenstrategie
gepresenteerd worden, waarbij partners zich verbinden aan de strategie
met eigen initiatieven om het doel te bereiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 576, nr. 117

2

Vervolg
Onderzoekers, natuurorganisaties en de landbouwsector hebben
aangegeven samen in november 2017 te willen overleggen om de
problematiek te bespreken.
Dit is in lijn met de gezamenlijke aanpak die ook ik voorsta, bijvoorbeeld
met de Nationale Bijenstrategie. Uiteraard ben ik zeer belangstellend met
welke bevindingen zij komen en welke acties zij gaan ondernemen. Dan
hoop ik, samen met de betrokken organisaties, feiten over de Nederlandse
situatie boven tafel te hebben, de oorzaken in kaart te hebben en waar
mogelijk samen te werken aan oplossingsrichtingen.
Vanzelfsprekend ga ik door met initiatieven zoals de Nationale Bijenstrategie en met het beleid op het gebied van Natuurinclusieve landbouw.
Tenslotte heeft uw Kamer gevraagd om in deze brief ook in te gaan op de
aangenomen moties aangaande neonicotinoïden van het lid Ouwehand.
Daarvoor verwijs ik u naar Kamerstuk 27 858, nr. 264.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 576, nr. 117

3