Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 5 RRAAM
Rijk-regioprogramma-Amsterdam-Almere- Markermeer

Uitgebracht ten behoeve van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Peildatum 30 juni 2013

Datum
29 oktober 2012
Rapportnr. ADR/2013/1309

Pagina 1 van 13

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 5 RRAAM

Pagina 3 van 13

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 5 RRAAM

Inhoud

Voorwoord ............................................................................................................................. 7
1

Hoofdlijnen onderzoeksresultaten ................................................................................... 8

2

Inleiding ........................................................................................................................... 9

3 De volledigheid en de totstandkoming van de in de voortgangsrapportage 5 opgenomen
informatie en de beheersing en het beheer van het project ................................................. 10
3.1 Inleiding ........................................................................................................................ 10
3.2 Criteria .......................................................................................................................... 10
3.3 Samenvatting van de verrichte werkzaamheden ......................................................... 11
3.3.1
De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen financiële en
niet-financiële informatie .................................................................................................... 11
3.3.2
Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen
niet-financiële informatie .................................................................................................... 11
3.3.3
De beheersing en het beheer van het project ...................................................... 11
3.4 Conclusies ..................................................................................................................... 11
3.4.1
De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen financiële en
niet-financiële informatie .................................................................................................... 11
3.4.2
Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen
niet-financiële informatie .................................................................................................... 11
3.4.3
De beheersing en het beheer van het project ...................................................... 12
3.5 Bevindingen .................................................................................................................. 12
Bijlage: Voortgangsrapportage 5 RRAAM ............................................................................. 13

Pagina 5 van 13

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 5 RRAAM

Voorwoord

In de Regeling grote projecten wordt in het kader van de voortgangsrapportage een
oordeel gevraagd over een aantal nader benoemde aspecten. In relatie tot de
geldende beroepsregels voor accountants leidt dit in beginsel tot een assuranceopdracht.
Op grond van de beroepsregels rapporteren wij in de vorm van een assurancerapportage met conclusies (met onderliggende bevindingen) over de volledigheid en
het totstandkomingsproces van de informatie in de voortgangsrapportage 5 en de
beheersing en het beheer van het Rijk-regioprogramma-Amsterdam-Almere
Markermeer (RRAAM) in de periode 1 juli 2012 tot en met 30 juni 2013.
In het voorliggende rapport hebben wij geen controleverklaring opgenomen met
betrekking tot de aangegane verplichtingen en uitgaven. Gelet op de geringe
omvang van het RRAAM budget (ca 16 mln euro) hebben wij in het onderhavige
onderzoek geen afzonderlijke accountantscontrole uitgevoerd op de verplichtingen
en uitgaven die ten laste van genoemd budget zijn aangegaan cq zijn gedaan in de
periode 1 juli 2012 tot en met 30 juni 2013. Deze zijn voor de periode tot en met 31
december 2012 al meegenomen in de reguliere accountantscontrole van 2012 van
Hoofdstuk XII en zullen voor de periode 1 januari 2013 tot en met 30 juni 2013
meegenomen worden in de reguliere accountantscontrole van 2013 van Hoofdstuk
XII.
Hoofdstuk 1 bevat de hoofdlijnen van de onderzoeksresultaten.
Hoofdstuk 2 betreft de inleiding met de vermelding van de onderzoeksopdracht en
de beschrijving van het object van onderzoek.
In hoofdstuk 3 zijn conclusies geformuleerd met betrekking tot:
•
de volledigheid van de financiële en niet-financiële informatie in de
voortgangsrapportage 5 in relatie tot de gestelde eisen in de Regeling grote
projecten;
•
het proces van totstandkoming van de niet-financiële informatie;
•
de beheersing en het beheer van het project.

Pagina 7 van 13

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 5 RRAAM

1

Hoofdlijnen onderzoeksresultaten

De hoofdlijnen van de in het onderhavige accountantsrapport opgenomen
onderzoeksresultaten zijn:
•
De in artikel 12 van de Regeling grote projecten voorgeschreven financiële en
niet-financiële informatie is opgenomen in de voortgangsrapportage.
•
De in de voortgangsrapportage 5 opgenomen niet-financiële informatie is
ordelijk, controleerbaar en deugdelijk tot stand gekomen.
•
De beheersing en het beheer van het project RRAAM voldeden in de periode 1
juli 2012 tot en met 30 juni 2013 aan de eisen zoals gesteld in het specifiek
voor RRAAM opgestelde en in het Bestuurlijk Overleg vastgestelde Beheersplan
RRAAM gebaseerd op het bij het ministerie van IenM vastgestelde
beheersmodel (BBGP).

Pagina 8 van 13

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 5 RRAAM

2

Inleiding

Opdracht
Het Project RRAAM is door de Tweede Kamer der Staten-Generaal op 18 februari
2010 als groot project aangewezen. In het kader van de Regeling grote projecten
dient bij de voortgangsrapportages periodiek een accountantsrapport gevoegd te
worden met een oordeel over:
•
de kwaliteit en de volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen
financiële en niet-financiële informatie;
•
de beheersing en het beheer van het project, waaronder begrepen de
toereikendheid van de projectorganisatie, de kwaliteit van de bestuurlijke
informatievoorziening, de werking van de administratieve organisatie en de
werking van het systeem van interne controle.
Het onderzoek is uitgevoerd door de Auditdienst Rijk (ADR) in opdracht van de
Minister van Infrastructuur en Milieu (IenM).
Beschrijving van het object van onderzoek
Wij hebben de voortgangsrapportage 5 van het project RRAAM met als peildatum 30
juni 2013, die als bijlage bij dit rapport is gevoegd, onderzocht. Deze
voortgangsrapportage is opgesteld onder de verantwoordelijkheid van de Minister
van IenM.
De beheersing en het beheer van het project, zoals dat in de periode 1 juli 2012 tot
en met 30 juni 2013 plaatsvond, is eveneens door ons onderzocht.
Het is onze verantwoordelijkheid om:
•
een controleverklaring af te geven met betrekking tot de aangegane
verplichtingen en de verrichte uitgaven over de periode 1 juli 2012 tot en met
30 juni 2013. Zoals in het voorwoord al is aangegeven hebben wij daarop geen
afzonderlijke accountantscontrole uitgevoerd; dit is en zal worden
meegenomen in de accountantscontrole van hoofdstuk XII;
•
conclusies te formuleren over:
o de volledigheid van de in de voortgangsrapportage 5 opgenomen financiële
en niet-financiële informatie in relatie tot de eisen gesteld in artikel 12 van
de Regeling grote projecten;
o het proces van totstandkoming (ordelijk, controleerbaar en deugdelijk) van
de in de voortgangsrapportage 5 opgenomen niet-financiële informatie;
o de beheersing en het beheer van het project in de periode 1 juli 2012 tot en
met 30 juni 2013.

Pagina 9 van 13

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 5 RRAAM

3

De volledigheid en de totstandkoming van de in de
voortgangsrapportage 5 opgenomen informatie en de
beheersing en het beheer van het project

3.1

Inleiding
In dit hoofdstuk zijn conclusies geformuleerd met betrekking tot de volledigheid van
de financiële en niet-financiële informatie in de bijgevoegde voortgangsrapportage in
relatie tot de gestelde eisen in de Regeling grote projecten, met betrekking tot het
proces van totstandkoming van de niet-financiële informatie en met betrekking tot
de beheersing en het beheer van het project.
De Minister van IenM is verantwoordelijk voor het opstellen van de
voortgangsrapportage en voor de beheersing en het beheer van het project.
Wij hebben ons onderzoek verricht in overeenstemming met Nederlands recht,
waaronder Standaard 3000 ‘Assurance-opdrachten anders dan opdrachten tot
controle en beoordeling van historische financiële informatie’. Dienovereenkomstig
hebben wij ons onderzoek zodanig gepland en uitgevoerd dat een redelijke
zekerheid is verkregen voor onze conclusies met betrekking tot de door ons
onderzochte punten. Een assurance-opdracht omvat onder meer een onderzoek
door middel van deelwaarnemingen van relevante gegevens.
Wij zijn van mening dat de door ons verkregen assurance-informatie voldoende en
geschikt is als basis voor onze conclusies.

3.2

Criteria
De volledigheid van de in de voortgangsrapportage 5 opgenomen financiële en nietfinanciële informatie is beoordeeld aan de hand van de eisen die hieraan worden
gesteld in de Regeling grote projecten.
Met betrekking tot de totstandkoming van niet-financiële informatie geldt dat de
desbetreffende informatie op een ordelijke, controleerbare en deugdelijke wijze tot
stand dient te komen. De belangrijkste in dat kader vast te stellen aspecten zijn of:
•
de verantwoordelijkheden en bevoegdheden goed in het
totstandkomingsproces zijn belegd;
•
het totstandkomingsproces achteraf reconstrueerbaar is;
•
de informatie die als uitkomst van het totstandkomingsproces is opgeleverd op
volledige en juiste wijze in de voortgangsrapportage is opgenomen.
Verder geldt dat de niet-financiële informatie niet strijdig mag zijn met de in de
voortgangsrapportage 5 opgenomen financiële informatie.
Waar nodig dient de niet-financiële informatie te zijn voorzien van een duidelijke
bronvermelding.

Pagina 10 van 13

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 5 RRAAM

De beheersing en het beheer van het project is door ons beoordeeld aan de hand
van het specifiek voor RRAAM ontwikkelde beheersplan.
3.3

Samenvatting van de verrichte werkzaamheden

3.3.1

De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen financiële en nietfinanciële informatie
Ter zake van de volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen
financiële en niet-financiële informatie, zijn wij nagegaan of de volgens artikel 12
van de Regeling grote projecten op te nemen informatie is opgenomen in de
voortgangsrapportage 5.

3.3.2

Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen nietfinanciële informatie
Ter zake van de in de voortgangsrapportage 5 opgenomen niet-financiële informatie
zijn wij nagegaan dat deze informatie ordelijk, controleerbaar en deugdelijk tot
stand is gekomen.
Voorts zijn wij nagegaan of de opgenomen niet-financiële informatie niet strijdig is
met de financiële informatie in de voortgangsrapportage 5.

3.3.3

De beheersing en het beheer van het project
Wij hebben het bestaan en de werking van specifieke onderdelen van de
projectorganisatie beoordeeld aan de hand van het binnen het ministerie van IenM
vastgestelde beheersplan RRAAM, door middel van een beoordeling van de relevante
documentatie ter zake.
Wij hebben hierbij met name aandacht besteed aan de besluitvormingsprocessen en
het kwaliteitsmanagement.

3.4

Conclusies
Op grond van ons onderzoek komen wij tot de volgende conclusies:

3.4.1

De volledigheid van de in de voortgangsrapportage opgenomen financiële en nietfinanciële informatie
De in artikel 12 van de Regeling grote projecten voorgeschreven financiële en nietfinanciële informatie is opgenomen in de voortgangsrapportage 5.

3.4.2

Het proces van totstandkoming van de in de voortgangsrapportage opgenomen nietfinanciële informatie
De in de voortgangsrapportage 5 opgenomen niet-financiële informatie is ordelijk,
controleerbaar en deugdelijk tot stand gekomen.

Pagina 11 van 13

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 5 RRAAM

Wij hebben vastgesteld dat de in de voortgangsrapportage 5 opgenomen nietfinanciële informatie, voor zover wij dat kunnen beoordelen, niet strijdig is met de in
de voortgangsrapportage opgenomen financiële informatie.

3.4.3

De beheersing en het beheer van het project
Het bestaan en de werking van de beheersing en het beheer van RRAAM voldeed in
de periode 1 juli 2012 tot en met 30 juni 2013 aan de eisen zoals gesteld in het
binnen het ministerie van IenM vastgestelde beheersplan RRAAM.

3.5

Bevindingen
De beheersing en het beheer van het project
Governance/Besluitvorming
Voor het hoofdproduct (de Rijksstructuurvisie) en andere belangrijke producten (de
Passende Beoordeling, de Plan-Mer, en de MKBA) hebben wij vastgesteld dat deze
de in het beheersplan RRAAM vastgelegde besluitvormingsprocessen hebben
doorlopen.
Kwaliteitsmanagement
De kwaliteitsborging heeft voor zover wij hebben kunnen vaststellen op hoofdlijnen
gewerkt volgens het in het beheersplan RRAAM vastgelegde kwaliteitsplan. Voor de
Rijksstructuurvisie heeft de projectorganisatie in een overzicht vastgelegd hoe
invulling is gegeven aan de kwaliteitsborging. Daarmee is goed navolgbaar hoe dit
heeft gewerkt.
De belangrijkste producten zijn voorzien van een externe audit/toets/review. Aan de
follow up van de resultaten van de uitgevoerde audits/toetsen is door RRAAM
invulling gegeven. De auditresultaten/toetsen/reviews en de door RRAAM
voorgestelde follow-up zijn besproken en geaccordeerd in de Rijksregiegroep en
besproken in de Stuurgroep. Dit is in lijn met het Beheersplan RRAAM.
Wij zijn gaarne bereid een en ander nader toe te lichten.
’s-Gravenhage, 29 oktober 2013
Auditdienst Rijk
Ministerie van Financiën

drs. T.L. Enting-Beijering RA

Pagina 12 van 13

Accountantsrapport bij Voortgangsrapportage 5 RRAAM

Bijlage: Voortgangsrapportage 5 RRAAM

Pagina 13 van 13

Voortgangsrapportage 5
Groot project RRAAM
Verslagperiode 1 januari 2013 – 30 juni 2013

Inhoudsopgave
1
1.1
1.2
1.3

Inleiding en leeswijzer—3
Vijfde Voortgangsrapportage—3
Samenvatting—3
Leeswijzer—4

2
2.1
2.2
2.3

De ontwerp-Rijksstructuurvisie—5
Ontwerp-Rijksstructuurvisie—5
Consultatie—6
Doelstellingen RRAAM—8

3
3.1
3.2
3.3

Stand van zaken vervolg op werkmaatschappijen en sociaaleconomische agenda—10
Markermeer-IJmeer—10
Gebiedsontwikkelingen—10
Sociaal-economische agenda—11

4

Stand van zaken andere projecten in relatie tot RRAAM—12

5
5.1
5.2
5.3
5.4

Projectbeheersing en rapportage—14
Algemeen—14
Financiën—15
Planning—15
Toprisico’s—16

Lijst afkortingen—17
Colofon—18

1

Inleiding en leeswijzer

1.1

Vijfde Voortgangsrapportage

Het Rijk-regioprogramma Amsterdam – Almere – Markermeer (RRAAM) valt
onder de Regeling Grote Projecten van de Tweede Kamer. Door middel van
halfjaarlijkse Voortgangsrapportages informeert de minister van IenM, mede
namens de staatssecretaris van IenM en de staatssecretaris van EZ, de
Tweede Kamer over de voortgang van RRAAM.
Deze vijfde Voortgangsrapportage beslaat de periode van 1 januari t/m 30 juni
2013.
Formeel is deze vijfde Voortgangsrapportage de laatste afgesproken
rapportageverplichting in het kader van het Groot Project RRAAM. In de
Basisrapportage is vastgelegd dat de rapportageverplichtingen van RRAAM
vooralsnog de periode beslaan tot aan het moment van oplevering van de
conceptbesluiten zoals aangekondigd in de RAAM-brief en het Integraal
Afsprakenkader Almere (IAK). U heeft bij de start van RRAAM aangegeven na
het uitbrengen van de ontwerp-Rijkstructuurvisie de Groot Project status en
de afspraken over informatievoorziening opnieuw te bezien. Inmiddels is de
ontwerp-Rijksstructuurvisie, inclusief bijbehorende bestuurlijke afspraken,
uitgebracht. Op 25 april 2013 zijn beide documenten aan U aangeboden.
Daarnaast heeft u op 11 juni 2013 de antwoorden ontvangen op Uw vragen
over de ontwerp-Rijksstructuurvisie. De oorspronkelijk geplande behandeling
van de ontwerp-Rijksstructuurvisie op 19 juni 2013 heeft U uitgesteld tot 5
september 2013.

1.2

Samenvatting

De minister van IenM en de staatssecretaris van EZ hebben in januari 2013
besloten (onder voorwaarden) 30 miljoen euro beschikbaar te stellen voor de
eerste fase van het project Marker Wadden: het aanleggen van natuureilanden
in het Markermeer. Het project Marker Wadden is een initiatief van
Natuurmonumenten en vormt samen met het project Luwtemaatregelen
Hoornse Hop de eerste stap op weg naar een Toekomstbestendig Ecologisch
Systeem (TBES).
Van het RRAAM-werk, de groep van maatschappelijke partijen, heeft de
minister van IenM op 12 maart 2013 een eindadvies ontvangen. Hieruit blijkt
een breed draagvlak voor een adaptieve aanpak onder maatschappelijke
organisaties in de regio.
Op 25 april 2013 is de ontwerp-Rijksstructuurvisie Amsterdam-AlmereMarkermeer, inclusief bijbehorende bestuurlijke afspraken, aan U aangeboden.

Pagina 3 van 18

De resultaten van die consultatie uit 2012 zijn gebundeld in het
‘Reactiedocument RRAAM’ dat als bijlage is opgenomen bij de ontwerpRijksstructuurvisie, tezamen met een 70-tal rapporten en adviezen.
D.d. 28 mei 2013 heeft de Commissie voor de milieueffectrapportage haar
toetsingsadvies over de milieueffectrapportage RRAAM uitgebracht. Het
eindoordeel van de Commissie is dat het MER en het Werkdocument Passende
beoordeling samen met de overige bijlagenrapporten de essentiële informatie
bevatten om het milieu een volwaardige rol te geven bij de besluitvorming
over de Rijksstructuurvisie.
Van 7 mei tot en met 17 juni 2013 hebben de ontwerp-Rijksstructuurvisie en
de bijbehorende milieueffectrapportage (PlanMER) ter inzage gelegen. In die
periode heeft iedereen een zienswijze in kunnen dienen. Het Centrum
Publieksparticipatie heeft in totaal 35 zienswijzen ontvangen, waarvan 33
unieke.

1.3

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 worden de belangrijkste activiteiten op weg naar de
Rijksstructuurvisie in de betreffende rapportageperiode weergegeven.
Hoofdstuk 3 geeft inzicht in de vervolgactiviteiten van de RRAAM projecten.
Hoofdstuk 4 geeft de ontwikkelingen aan van de projecten die een relatie
hebben met RRAAM. In dit hoofdstuk zijn alleen de projecten opgenomen waar
ten opzichte van de vorige Voortgangsrapportage voor RRAAM relevante
ontwikkelingen zijn te melden.
Hoofdstuk 5 geeft inzicht in de beheersaspecten van dit project met informatie
over de organisatie, planning, kosten, kwaliteit en risicomanagement.

Pagina 4 van 18

2

De ontwerp-Rijksstructuurvisie

In de afgelopen periode is door het Rijk in overleg met de overheden in de
Noordvleugel van de Randstad de ontwerp-Rijksstructuurvisie AmsterdamAlmere-Markermeer opgesteld en aan U aangeboden. In dit hoofdstuk worden
de belangrijkste activiteiten in de betreffende rapportageperiode weergegeven.

2.1

Ontwerp-Rijksstructuurvisie

De ontwerp-Rijksstructuurvisie Amsterdam-Almere-Markermeer is in het eerste
kwartaal van 2013 opgesteld en besproken tussen het Rijk en de regionale
partners in het bestuurlijk overleg van 25 maart 2013. In dat bestuurlijk
overleg zijn ook afspraken met elkaar gemaakt over de opgave en de daaraan
gekoppelde keuzes en aanpak, zoals omschreven in de ontwerpRijksstructuurvisie.
De ontwerp-Rijksstructuurvisie bevat de visie op het toekomstperspectief voor
het gebied Amsterdam-Almere-Markermeer in de Noordvleugel van de
Randstad. Deze visie is het resultaat van een gezamenlijk door het Rijk en de
overheden van de Noordvleugel doorlopen verkenningsprocedure in het kader
van het MIRT. Met de visie wordt invulling gegeven aan de drievoudige ambitie
uit de RAAM-brief op het gebied van verstedelijking, bereikbaarheid en natuur
& recreatie. De ontwerp-Rijksstructuurvisie is gebaseerd op de uitgevoerde
optimalisaties, onderzoeken en inbreng van particulieren, maatschappelijke
organisaties, bedrijven en overheden.
Het toekomstperspectief voor de Noordvleugel is een sterke internationaal
concurrerende regio, waarin een aantrekkelijk vestigingsklimaat wordt
gecreëerd met een goede bereikbaarheid en unieke natuur- en
recreatiegebieden in en rond het Markermeer-IJmeer. Almere ontwikkelt zich in
het toekomstperspectief tot een westelijk georiënteerde stad met 60.000
nieuwe woningen en een forse groei van het aantal arbeidsplaatsen. Almere
wordt goed ontsloten. Een IJmeerverbinding met een hoogstedelijke
ontwikkeling van Almere Pampus is hierbij “de stip op de horizon”. Voor het
Markermeer-IJmeer is het toekomstperspectief een toekomstbestendig
ecologisch systeem (TBES) waardoor een kwalitatief hoogwaardige
leefomgeving ontstaat met aantrekkelijke natuur- en recreatiegebieden.
In de ontwerp-Rijksstructuurvisie wordt gekozen voor een adaptieve aanpak,
die ook in de toekomst duurzaam en robuust is en in staat om veranderingen
op te vangen. De marktvraag naar woningen en bedrijfslocaties is sturend voor
de ontwikkelingen, waardoor rekening kan worden gehouden met
onzekerheden en de aanpak kan worden aangepast aan verschillende
toekomstscenario’s. Het is niet nodig om nu al definitieve keuzes te maken
voor de lange termijn.

Pagina 5 van 18

Echter, de stappen die nu moeten en kunnen worden genomen worden wel
gezet. Zo wordt gewerkt aan het vergroten van de wegcapaciteit van de A1,
A6, A9 en A10-Oost tussen Schiphol, Amsterdam en Almere. Daarnaast wordt
de bereikbaarheid via het bestaande spoor tussen Schiphol-AmsterdamAlmere-Lelystad (OV SAAL) verbeterd. Rijk en regio investeren in een pakket
maatregelen om de stedelijke bereikbaarheid van Almere op peil te houden en
de realisatie van onder andere de locaties Poort, Nobelhorst en Oosterwold
mogelijk te maken. Voor natuur en recreatie bestaan de eerste stappen onder
meer uit de uitwerking van de luwtemaatregelen Hoornse Hop en de eerste
fase Marker Wadden.
Als er in Almere circa 25.000 woningen zijn gebouwd ten opzichte van 2010 en
er zicht is op de afronding van de tweede fase van Amsterdam IJburg, wordt
vervolgonderzoek naar verdere infrastructuurmaatregelen voor de ontsluiting
van Almere Pampus gestart. In dat vervolgonderzoek worden meerdere
alternatieven voor de ontsluiting meegenomen, zowel met als zonder
IJmeerverbinding.

2.2

Consultatie

Reactiedocument Consultatie 2012
Samen met de ontwerp-Rijksstructuurvisie is op 25 april 2013 het
Reactiedocument Consultatie 2012 gepubliceerd. Van 2 juli tot en met 7
september 2012 organiseerde RRAAM een informele consultatieronde, waarin
een ieder werd uitgenodigd zijn of haar mening te geven over de hoofdlijnen
voor de ontwerp-Rijkstructuurvisie. In het Reactiedocument is antwoord
gegeven op de in totaal 114 ontvangen reacties van particulieren,
maatschappelijke organisaties, bedrijven en overheden. De reacties zijn
meegewogen bij de besluitvorming in de ontwerp-Rijksstructuurvisie. Bij het
schrijven van de ontwerp-Rijksstructuurvisie is zo veel mogelijk gebruik
gemaakt van de inbreng. Ook in het maatschappelijk proces RRAAM zijn de
reacties meegenomen in de aan RRAAM uitgebrachte adviezen.
Maatschappelijk proces RRAAM
In het maatschappelijk proces RRAAM zijn in de afgelopen periode
verschillende stappen gezet. Op 12 maart 2012 heeft een afvaardiging van het
RRAAM-werk, de kerngroep van maatschappelijke partijen, een eindadvies
over RRAAM aan de Minister van Infrastructuur en Milieu aangeboden. Het
eindadvies, waarin de maatschappelijk partijen aangeven dat zij in de ontwerpRijksstructuurvisie hun eerdere inbreng grotendeels terugzien, bestaat uit zes
kernboodschappen:
1. Benoem de ambitie expliciet;
2. Formuleer een streefbeeld dat inspiratie biedt voor metropolitane
ontwikkeling;
3. Houd zoveel mogelijk opties voor de toekomst open;
4. Voeg uitlokking toe aan de stapsgewijze aanpak;
5. Laat ruimtelijke kwaliteit een gezamenlijke zorg zijn;
6. Biedt perspectief op voortzetting van de samenwerking.

Pagina 6 van 18

De minister van IenM heeft het RRAAM-werk gevraagd om de ideeën voor een
vervolg op de samenwerking verder uit te werken en de in RRAAM geleerde
lessen in beeld te brengen voor toekomstige programma’s en projecten.
Op 12 juni 2013 organiseerde het maatschappelijk proces RRAAM samen met
de RRAAM-organisatie een initiatievenbijeenkomst in Almere. De deelnemers
werden uitgedaagd om hun initiatieven, plannen en opvattingen over de
adaptieve strategie, zoals weergegeven in de ontwerp-Rijksstructuurvisie, met
elkaar te delen. Dit gaf zicht op zeer uiteenlopende initiatieven, onder meer
gericht op openbaar vervoer en knooppunten, het Blauwe Hart
(Markermeer/IJmeer), Almere als Data Capital, jongeren in Almere en
monitoring.
Zienswijzeprocedure ontwerp-Rijksstructuurvisie en planMER
Van 7 mei tot en met 17 juni 2013 hebben de ontwerp-Rijksstructuurvisie en
de bijbehorende milieueffectrapportage (PlanMER) ter inzage gelegen. In die
periode heeft iedereen een zienswijze in kunnen dienen. Het Centrum
Publieksparticipatie heeft in totaal 35 zienswijzen ontvangen, waarvan 33
unieke. 20 zienswijzen zijn afkomstig van overheden, 8 van maatschappelijke
organisaties, 4 van bewoners en 3 van bedrijven.
Over het algemeen bestaat er veel steun voor de hoofdlijnen van de ontwerpRijksstructuurvisie: het belang van de versterking van de internationale
concurrentiepositie van de Noordvleugel, de drievoudige ambitie, de bijdrage
van Almere daaraan via een westelijke ontwikkeling van de stad, het
toekomstperspectief, de organische groei, de adaptieve aanpak en het open
en interactieve proces dat tot nu toe met veel betrokkenheid van partijen is
doorlopen. Er is waardering voor deze visie in tijden van crisis. Men is positief
over opzet, helderheid en bondigheid van de ontwerp-Rijksstructuurvisie. Ook
zijn er positieve commentaren over de inzet op natuurontwikkeling, als
integraal onderdeel van de drievoudige opgave. De meningen over de
IJmeerverbinding zijn verdeeld.
Aandacht wordt gevraagd voor een aantal specifieke punten, zoals:
1. Samenhang tussen het besluit op termijn over een (eventuele)
IJmeerverbinding en de westelijke ontwikkeling van Almere.
2. Belang van een besluit over de maatregelen in het kader van OV SAAL
middellange termijn.
3. Samenhang tussen verschillende natuurmaatregelen
(Luwtemaatregelen Hoornse Hop, Marker Wadden) en andere
maatregelen in het Markermeer-IJmeer.
4. Belang van recreatie, toerisme en de kernkwaliteiten van het
Markermeer (openheid, weidsheid, etc.).
5. Belang van een toereikend financieel kader.
6. Betrokkenheid en samenwerking in het vervolg, na vaststelling van de
Rijksstructuurvisie (in gesprek blijven, betrokkenheid bij monitoring en
adaptieve aanpak).
Mede op basis van deze zienswijzen stelt de minister van IenM, in
overeenstemming met de Staatssecretarissen van EZ en IenM, naar
verwachting eind 2013 de Rijksstructuurvisie vast.

Pagina 7 van 18

Een compleet beeld van de zienswijzen is te vinden op de website van het
Centrum Publieksparticipatie: www.centrumpp.nl.
Communicatie
In de eerste helft van 2013 is de nieuwsbrief (RRAAM Update) twee keer
verschenen. De leden van het RRAAM-netwerk zijn geïnformeerd via LinkedIn.
Nieuwe beschikbare informatie is op de website van RRAAM (www.rraam.nl)
geplaatst, meestal vergezeld van een nieuwsbericht.
Op 11 februari 2013 is samen met de Vereniging Deltametropool een
debatbijeenkomst over de toekomst van de Noordvleugel georganiseerd in het
Architectuurcentrum Amsterdam (ARCAM). Daarbij stonden de in 2012
uitgebracht adviezen van de London School of Economics, het College van
Rijksadviseurs en het maatschappelijk proces RRAAM centraal.
D.d. 25 april 2013 heeft de minister van IenM samen met de wethouder van
Almere en de voorzitter van het maatschappelijk proces RRAAM de
toekomstplannen van Rijk en regio voor het gebied Amsterdam-AlmereMarkermeer uit de ontwerp Rijksstructuurvisie aan de pers gepresenteerd.
In de aanloop naar de formele zienswijzeprocedure is een advertentie
geplaatst in de Staatscourant, een landelijk dagblad en een reeks regionale en
lokale dag- en weekbladen. Ook op www.rraam.nl en de website van het
Centrum Publieksparticipatie (CPP) is aandacht gevraagd voor deze procedure.

2.3

Doelstellingen RRAAM

In de Basisrapportage Groot Project RRAAM is een onderscheid gemaakt in een
lange en een korte termijn doelstelling.
De lange termijn doelstelling (2030 en verder):
Realiseren van een drievoudige ambitie (Almere als sociaal,
economisch en ecologische duurzame stad en met 60.000 woningen
gegroeid, realiseren bijbehorende ontsluiting en realiseren van een
Toekomst Bestendig Ecologisch Systeem), om daarmee de
internationale concurrentiepositie van de Noordelijke Randstad te
verbeteren.
De korte termijn (2013) doelstelling:
Transparante en door betrokken partijen zo goed mogelijk gedragen
Rijksbesluitvorming over de drievoudige ambitie, waarbij de
budgettaire consequenties aanzienlijk worden beperkt en de
kostenbatenratio substantieel verbetert.

Pagina 8 van 18

Voor beide doelstellingen geldt dat deze niet zijn veranderd. Hoe de toekomst
er uit zal komen te zien, is onzeker. In de ontwerp-Rijksstructuurvisie staat
dan ook een adaptieve aanpak centraal. Voor de lange termijn doelstelling en
het daaraan gekoppelde jaartal is de ontwikkeling van de marktvraag naar
woningen en bedrijfslocaties leidend. Dit kan leiden tot een verschuiving van
de planhorizon van 2030.

Pagina 9 van 18

3

Stand van zaken vervolg op werkmaatschappijen
en sociaal-economische agenda

De verschillende werkmaatschappijen hebben in het najaar van 2012 allemaal
hun opdrachten voltooid. Deels is dat al in de eerste helft van 2012 gebeurd.
Ook zijn voor alle sociaal-economische thema’s de beleidsvisies als onderdeel
van de realisatie van Almere 2.0 gereed. Vanwege het integrale karakter van
de opgave en de compleetheid van informatieverstrekking aan de Tweede
Kamer is in deze rapportage ook na afronding van de werkzaamheden
aandacht besteed aan het vervolg op de activiteiten van de
werkmaatschappijen en de activiteiten in het kader van de sociaaleconomische agenda.

3.1
Markermeer-IJmeer
In januari 2013 is door de Minister van IenM en de staatssecretaris van EZ
onder voorwaarden1 € 30 miljoen toegezegd aan het project Marker Wadden.
Met € 15 miljoen van de Postcodeloterij is hiermee het startkapitaal van € 45
miljoen bij elkaar. De overige middelen ten behoeve van de eerste fase van het
project Marker Wadden worden voorzien vanuit regionale en private partijen en
mogelijk Europese subsidies. De primaire verantwoordelijkheid voor het
verwerven van deze overige middelen ligt bij Natuurmonumenten.
Daarnaast is in februari 2013 is een intentieovereenkomst getekend tussen
Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat (RWS) en het Rijksvastgoed- en
ontwikkelbedrijf (RVOB). Hierin is afgesproken om op korte termijn tot een
zeggenschapsregeling voor het projectgebied te komen en tot een
samenwerkingsovereenkomst gericht op het ontwikkelen en beheren van de
eerste fase Marker Wadden. In de afgelopen periode is gewerkt aan de
voorbereiding van de samenwerkingsovereenkomst.
Verder is gestart met het opzetten van een zogenaamde natuurboekhouding.
De provincie Flevoland heeft hierin het voortouw genomen en doet dit samen
met de ministeries van IenM en EZ en de provincie Noord-Holland. Zij
verkennen op welke wijze initiatiefnemers van ruimtelijke ingrepen en
veranderend gebruik met effect op het ecologisch systeem van het
Markermeer-IJmeer gebruik kunnen maken van de ontwikkelruimte door naar
rato bij te dragen aan de realisatie van een TBES.
3.2

Gebiedsontwikkelingen

Almere Oosterwold
De gemeenten Almere en Zeewolde hebben op respectievelijk 27 juni 2013 en
4 juli 2013 de intergemeentelijke structuurvisie (ISV) Oosterwold vastgesteld.
Met deze ISV worden ontwikkelingen en initiatieven in Oosterwold beleidsmatig
vastgelegd. De ontwerp-intergemeentelijke structuurvisie heeft ter inzage

1 Voorwaarden hiervoor zijn dat de financiering van de eerste fase van het plan Marker Wadden rond is en het plan zo wordt ingericht
dat het bijdraagt aan de Natura 2000-doelstellingen.

Pagina 10 van 18

gelegen van 10 april tot en met 21 mei 2013. Hierop zijn 17 zienswijzen
binnengekomen.
Omdat de uitvoering van de ISV twee gemeenten aangaat, is aan de
Stuurgroep RRAAM extern advies uitgebracht over Oosterwold en de
bestuurlijke vormgeving van de gemeenschappelijke uitvoeringsorganisatie,
waarbij Almere en Zeewolde hun huidige samenwerking borgen.
Almere Centrum Weerwater
Op 20 maart 2013 hebben de gemeente Almere, het RVOB en RWS het
Bestuursconvenant Almere Centrum Weerwater getekend. Het convenant borgt
de voortgang van de ontwikkelingen langs de zuidoever van het Weerwater,
inclusief de verdubbeling van de A6.
3.3

Sociaal-economische agenda

Onderstaand wordt voor de thema’s waar in deze rapportageperiode nieuwe
ontwikkelingen hebben plaatsgevonden een update gegeven:
•
Economie
Het Almere Data Value Center is woensdag 12 juni officieel geopend. Het
Center is de fysieke plek van waaruit innovatieve bedrijven uit het gehele
land met hun datavraagstukken aan de slag kunnen.
•
Stedelijke Bereikbaarheid Almere (SBA)
Naast de verdere voorbereidingen van de realisatie van de maatregelen uit
het eerste fase pakket SBA, heeft een actualisatie plaatsgevonden van de
MIRT-verkenning SBA uit 2010.
•
Sport
In 2013 heeft de gemeente Almere een uitvoeringsprogramma sport
opgesteld afgeleid van de visie ‘Almere, stad van talent’. Deze visie is tot
stand gekomen in overleg met de provincie, het ministerie van VWS en
NOC*NSF.

Pagina 11 van 18

4 Stand van zaken andere projecten in relatie tot RRAAM
Voor de onderstaande projecten geldt dat zij een eigen besluitvormingstraject
kennen en buiten de scope van RRAAM vallen. De relevante samenhang wordt
echter door RRAAM gemonitord en zo nodig verwerkt in onder andere de
Rijksstructuurvisie.
OV SAAL (korte en middellange termijn)
Het project OV SAAL Korte Termijn bevindt zich in de realisatiefase. Met het
pakket gaan in het totaal ca. € 900 mln gemoeid. Indienststelling is in 2016
voorzien.
Sinds de bezuinigingen van het voorjaar 2013 bedraagt het totale budget van
OV SAAL ca. € 1,4 mld. De voor OV SAAL Middelange Termijn nog te nemen
besluiten, dienen te passen binnen het na toepassing van de korting
resterende budget van € 515 mln.
Op 25 maart 2013 is in het bestuurlijk overleg op basis van het uitgevoerde
onderzoek geconstateerd dat vanwege de geringere vervoergroei de sprong
naar hoogfrequent spoorvervoer niet eerder dan in de periode 2025-2030 aan
de orde zal zijn, maar de ambitie voor hogere frequenties overeind blijft. Voor
de middellange termijn wordt in ieder geval ingezet op het European Railway
Traffic Management System (ERTMS) aangezien dit de kwaliteit van een
kwartierdienstregeling kan verbeteren en tevens voor hoogfrequent
spoorvervoer in de toekomst noodzakelijk is. Verder is geconstateerd dat er
nog beperkt aanvullend onderzoek nodig is. De concept resultaten hiervan zijn
eind juni beschikbaar gekomen. Besluitvorming is eind augustus 2013
gepland. U bent hierover door middel van brieven van de staatssecretaris van
IenM d.d. 5 april (Kamerstuk 32404 nr. 63) en 3 juni 2013 over geïnformeerd.
Luwtemaatregelen Hoornse Hop
De MIRT-verkenning Luwtemaatregelen Hoornse Hop is op 25 september 2012
gestart, als eerste stap naar een Toekomstbestendig Ecologisch Systeem
(TBES) Markermeer-IJmeer. De luwtemaatregelen in het Markermeer moet een
(klein) deel van het Markermeer golfluwer maken waardoor de ecologie kan
herstellen. De opdracht voor uitvoering van de verkenning is in december
2012 gegund. Het afgelopen half jaar zijn er twee werkbijeenkomsten geweest
met alle belanghebbende partijen en daarnaast een expertbijeenkomst. Op
basis van deze bijeenkomsten zijn drie alternatieven opgesteld. Ook is er in
samenspraak met de partijen een beoordelingskader opgesteld om de
alternatieven tegen elkaar af te wegen. Op dit moment worden de
alternatieven verder uitgewerkt en doorgerekend. Ook in het vervolg blijft
consultatie van de regionale partijen en andere belanghebbenden een
belangrijk onderdeel van de verkenning.

Wind op Land
Op 28 maart 2013 is de ontwerp Structuurvisie Wind op land vastgesteld.
Hierin worden geen gebieden voor grootschalige windenergie in het
Markermeer aangewezen, maar wel in het IJsselmeer (o.a. langs de
Houtribdijk) en in Zuidoost Flevoland. Van 19 april tot en met 10 mei 2013

Pagina 12 van 18

heeft de structuurvisie Windenergie op land ter inzage gelegen. Deze
zienswijzen worden nu betrokken bij het opstellen van de definitieve
structuurvisie die naar verwachting in het najaar van 2013 wordt vastgesteld.

Pagina 13 van 18

5

Projectbeheersing en rapportage

5.1

Algemeen

In het afgelopen halfjaar is conform het beheersplan invulling gegeven aan de
projectbeheersing van RRAAM. De governance zoals die is neergelegd in de
Basisrapportage heeft goed gefunctioneerd en is niet veranderd ten opzichte
van de situatie zoals beschreven in de vierde Voortgangsrapportage Groot
Project RRAAM. Taken, verantwoordelijkheden en sturingslijnen zijn helder en
onveranderd.
Scopemanagement
Essentie van een verkenningsfase is dat wordt toegewerkt naar optimalisatie
en uitwerking van de verschillende oplossingsrichtingen en dat er trechtering
plaats vindt. Dit heeft geresulteerd in een ontwerp-Rijksstructuurvisie passend
binnen de scope, zoals vastgelegd in de Basisrapportage Groot Project RRAAM.
Kwaliteitsmanagement
Kwaliteitsmanagement is een continu aandachtspunt. Het is belangrijk dat het
besluitvormingsproces zorgvuldig verloopt en navolgbaar is.
In 2012 zijn de diverse onderzoeken getoetst en externe adviezen geleverd
(zie vierde Voortgangsrapportage Groot Project RRAAM). Bij de opstelling van
en de besluitvorming over de ontwerp-Rijksstructuurvisie is zo veel mogelijk
gebruik gemaakt van de inbreng van particulieren, maatschappelijke
organisaties, bedrijven en overheden (114 reacties) tijdens de
consultatieronde (van 2 juli tot en met 7 september 2012). De antwoorden op
de reacties zijn verwoord in het Reactiedocument consultatie 2012 dat als
bijlage bij de ontwerp-Rijksstructuurvisie is gevoegd.
Het RRAAM-werk heeft op 12 maart 2013 een eindadvies over de ontwerpRijksstructuurvisie uitgebracht. Uit deze adviezen blijkt dat er bij het
maatschappelijk proces RRAAM draagvlak voor de hoofdlijnen van de ontwerpRijksstructuurvisie is. Dit advies is als bijlage opgenomen in de ontwerpRijksstructuurvisie.
Op 28 mei 2013 heeft de Commissie voor de milieueffectrapportage haar
toetsingsadvies over de milieueffectrapportage RRAAM uitgebracht. Het
eindoordeel van de Commissie is dat het MER en het Werkdocument Passende
beoordeling samen met de overige bijlagenrapporten de essentiële informatie
bevatten om het milieu een volwaardige rol te geven bij de besluitvorming
over de Rijksstructuurvisie. Dit advies heeft U op 11 juni 2012 ontvangen
samen met de antwoorden op Uw vragen over de ontwerp-Rijksstructuurvisie
(Kamerstuk 31089 nr. 95).

Pagina 14 van 18

5.2

Financiën

Proceskosten
De besteding van de procesbudgetten voor RRAAM (incl. de WMIJ) blijft binnen
de begrotingen die hiervoor zijn opgesteld en geaccordeerd in de Stuurgroep
RRAAM. Vrijwel het gehele totaal beschikbare budget van ruim € 16 mln. is
inmiddels belegd en/of gereserveerd. De resterende middelen (inclusief de
resterende reservering in de post onvoorzien van € 0,715 mln) worden ingezet
voor de totstandkoming van de definitieve Rijksstructuurvisie in 2013 en de
inzet van rijk en regio bij dit traject.

5.3

Planning

Zoals reeds in de vierde Voortgangsrapportage Groot Project RRAAM is gemeld,
is de planning van de ontwerp-Rijksstructuurvisie licht aangepast ten opzichte
van de planning die is opgenomen in de Basisrapportage Groot Project RRAAM.
Aanbieding van de ontwerp-Rijksstructuurvisie aan U heeft inmiddels
plaatsgevonden op 25 april 2013, na afronding van de brede heroverweging
van de infrastructuur-middelen naar aanleiding van de bezuiniging op het
Infrafonds. Ten opzichte van deze iets aangepaste planning hebben zich in de
afgelopen periode geen wijzigingen voorgedaan. De activiteiten zoals
opgenomen in de Basisrapportage Groot Project RRAAM zijn uitgevoerd.

Pagina 15 van 18

5.4

Toprisico’s

In het afgelopen halfjaar zijn wederom activiteiten ontplooid om de risico’s zo
veel mogelijk te beheersen en te minimaliseren (risicosessies en monitoring
voortgang).
De risico’s die in de voorgaande Voortgangsrapportages Groot Project RRAAM
zijn gemeld, waren gekoppeld aan de korte termijn doelstelling van RRAAM
(transparante en door betrokken partijen zo goed mogelijk gedragen
Rijksbesluitvorming over de drievoudige ambitie). Met de in het bestuurlijk
overleg van 25 maart 2013 gemaakte afspraken tussen het Rijk en de
regionale partners en het uitbrengen van de ontwerp-Rijksstructuurvisie zijn
deze risico’s komen te vervallen.
Hieronder worden nu enkele risico’s opgesomd voor de planning van de
definitieve Rijksstructuurvisie (voorzien in november 2013):
•
Risico ten aanzien van spoedige besluitvorming over een robuuste
oplossing voor de vervoerscapaciteit OV SAAL middellange termijn.
(voorwaarde voor de gemeente Almere om medewerking te verlenen
aan de realisatie van de Rijksstructuurvisie).
•
Risico met betrekking tot het kunnen maken van financiële afspraken
met de gemeente Almere (in het kader van het Gemeentefonds, de
rijksgrondopbrengst van in totaal 15.000 woningen en het instellen van
fondsen).
•
Risico betreffende overeenstemming tussen het Rijk en de regionale
overheden in de Noordvleugel over de wijze waarop de samenwerking
na de totstandkoming van de Rijksstructuurvisie wordt voortgezet.

Pagina 16 van 18

Lijst afkortingen

BZK Binnenlandse Zaken
CieMER Commissie Milieu Effect Rapportage
CPP Centrum voor Publieksparticipatie
ERTMS European Railway Traffic management System
EZ Ministerie van Economische Zaken
IAK Integraal Afsprakenkader
ISV Intergemeentelijke Structuurvisie
IenM Ministerie van Infrastructuur en Milieu
MIRT Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport
OV SAAL Openbaar Vervoer Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad
PlanMER Milieu Effect Rapport (het product)
PRNAV Precisienavigatie
RAAM-brief Rijksbesluiten Amsterdam-Almere-Markermeer
RRAAM Rijk- en regioprogramma Almere-Amsterdam-Markermeer
RSV Rijksstructuurvisie
RVOB Rijksvastgoed Ontwikkelingsbedrijf
TBES Toekomstbestendig Ecologisch Systeem
VGR-5 Vijfde Voortgangsrapportage
WMIJ Werkmaatschappij Markermeer-IJmeer

Pagina 17 van 18

Colofon

Uitgave

Informatie
Telefoon
E-mail
Internet

: Ministerie van Infrastructuur en Milieu/
Rijksteam Amsterdam-Almere-Markermeer in
het kader van Rijk-Regio programma Amsterdam-AlmereMarkermeer (RRAAM)

: 070 – 4567050
: info@rraam.nl
: www.rraam.nl

Pagina 18 van 18