Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 676

NAVO

Nr. 353

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 februari 2021
Hierbij ontvangt u de geannoteerde agenda ten behoeve van de bijeenkomst van NAVO-ministers van Defensie op 17 en 18 februari 2021. Deze
bijeenkomst vindt plaats via een videoverbinding. Er vinden twee
werksessies plaats over de volgende onderwerpen: (1) afschrikking en
verdediging, lastenverdeling en NAVO 2030, (2) NAVO-missies in
Afghanistan en Irak. Daarnaast is er een informele sessie in aanwezigheid
van EU Hoge Vertegenwoordiger Borrell en de ministers van Defensie van
Finland en Zweden over trans-Atlantische veiligheid en de uitdagingen
waar zowel de NAVO als de EU mee worden geconfronteerd. De bijeenkomst is een goede gelegenheid voor een eerste gedachtewisseling over
deze onderwerpen met de nieuwe Amerikaanse Minister van Defensie. In
het kader van de lopende discussies in de NAVO over Afghanistan,
informeer ik de Kamer tevens over de voorzorgsmaatregelen die
Nederland in samenwerking met Duitsland treft om de veiligheid van de
aanwezige militairen te verzekeren.
Afschrikking en verdediging, lastenverdeling en NAVO 2030
Afschrikking en verdediging van het NAVO-verdragsgebied
De ministers bespreken de stand van zaken aangaande de implementatie
van het concept for the deterrence and defence of the Euro-Atlantic Area
(DDA). Op de agenda staat het politiek-militair advies over SACEUR’s
voortgangsrapportage over de implementatie van het DDA, inclusief
SACEUR’s Area-wide Strategic Plan (SASP). Het SASP is de vertaling van
het concept voor afschrikking en verdediging naar een militair-strategisch
plan voor de inzet van NAVO-troepen voor crisismanagement,
afschrikking en collectieve verdediging. Het plan zal leiden tot een
herbeschouwing van benodigde capaciteiten en dient in de zomer van
2021 gereed te zijn. Nederland onderschrijft het belang van het SASP, in
het kader van responsiveness: het vermogen van het bondgenootschap
om op de juiste plaats en tijd te kunnen reageren met de benodigde
capaciteiten, om de gewenste effecten te kunnen bereiken.

kst-28676-353
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 353

1

NAVO Warfighting Capstone Concept
De ministers buigen zich over het politiek-militair advies inzake het NAVO
Warfighting Capstone Concept (NWCC). Waar het DDA concept, en de
praktische vertaling daarvan in het SASP, gericht is op bondgenootschappelijke afschrikking, verdediging en crisismanagement nu en in de nabije
toekomst, kijkt het NWCC 20 jaar vooruit. Vanuit die vooruitblik geeft het
richting aan de lange termijn ontwikkeling van het militaire machtsinstrument van de NAVO. Het concept is ook van belang voor het NAVO
defensieplanningsproces (NDPP), aangezien toekomstige capaciteitsbehoeften tijdig ingebracht moeten worden hierin. De Defensievisie 2035 is
in lijn met de lange termijn visie van de NAVO, bijvoorbeeld op het gebied
van innovatie, digitalisering en het belang van een goede informatievoorziening.
NATO Readiness Initiative
Tijdens de bijeenkomst wordt het politiek-militair advies over het jaarlijkse
voortgangsrapport van het NAVO Readiness Initiative (NRI) vastgesteld.
Het NRI levert een bijdrage aan de verbetering van de militaire gereedheid
van de bondgenoten. Er wordt toegewerkt naar NAVO-eenheden die
binnen dertig of minder dagen inzetbaar zijn. Het NRI speelt een belangrijke rol bij geloofwaardige afschrikking en collectieve verdediging van het
NAVO-verdragsgebied. De kritische tekortkomingen in de uitvoering van
het NRI worden onder de aandacht gebracht. De SG NAVO zal een beroep
doen op de bondgenoten om deze tekorten te vullen en verzoekt om
inzicht te geven in de voortgang bij het verbeteren van de gereedheid van
de aangeboden eenheden.
Lucht- en raketverdediging
In het kader van afschrikking en verdediging worden de ministers
gevraagd om de herziening van het Integrated Air and Missile Defence
(IAMD) Standing Defence Plan goed te keuren. De ontwikkelingen in de
veiligheidssituatie in de afgelopen jaren vragen om een NAVO-brede
360-gradenbenadering voor lucht- en raketverdediging en een grotere
nadruk op de mogelijkheid voor een snelle transitie naar een crisissituatie.
Bij de bijeenkomst wordt mogelijk ook ingegaan op de toekomst van het
Air Command and Control System (ACCS) en eventuele alternatieve
benaderingen. ACCS is een NAVO-breed ICT-programma voor de
operationele aansturing van geïntegreerde lucht- en raketverdediging.
Meerdere bondgenoten, waaronder Nederland, vragen zich af of ACCS
voldoende gericht is op toekomstige Air Command and Control (AirC2)
behoeften en pleiten daarom voor een herziene AirC2 toekomstvisie.
Lastenverdeling
De ministers spreken over de stand van zaken met betrekking tot de
implementatie van de in 2014 in Wales gemaakte bondgenootschappelijke
afspraken over de defensie-uitgaven. De SG NAVO presenteert een
rapport gebaseerd op de updates over de nationale plannen die eind 2020
door de bondgenoten zijn ingediend. Tijdens de NAVO-Top in Brussel
(2018) is afgesproken dat de bondgenoten jaarlijks inzichtelijk maken hoe
ze in de jaren tot aan 2024 de defensie-uitgaven in de richting van de
NAVO-norm van 2% van het bruto binnenlands product (bbp) bewegen.
Nederland heeft zijn actualisering van de nationale defensie-uitgaven eind
2020 aan de SG NAVO aangeboden. De actualisering is ter informatie aan
uw Kamer aangeboden (Kamerstuk 28 676, nr. 350). Daarin heb ik
aangegeven dat het gat tussen het gemiddelde van de Europese bondge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 353

2

noten (1,8% van het bbp) en de Nederlandse defensie-uitgaven (1,48% van
het bbp) in 2020 verder is gegroeid.
NAVO 2030
Op 25 november 2020 overhandigde de NAVO-Reflectiegroep een rapport
aan de SG NAVO, in het kader van het Forward Looking Reflection Process
(of: NAVO 2030). De ministers gaan in discussie over de aspecten van het
rapport die betrekking hebben op defensie. Gespreksonderwerpen zijn
bijvoorbeeld de rol en impact van nieuwe en ontwrichtende technologieën, een grotere Europese verantwoordelijkheid op defensiegebied, die
bijdraagt aan de versterking van de NAVO, en het voorstel tot het
actualiseren van het NAVO Strategisch Concept. Met een geactualiseerd
Strategisch Concept kan de NAVO beter anticiperen op nieuwe en hybride
dreigingen en de actuele uitdagingen voor de veiligheid van het
NAVO-verdragsgebied. De SG NAVO zal op basis van het rapport, de
besprekingen met bondgenoten en een uitgebreid consultatieproces met
andere belanghebbenden, aanbevelingen doen aan NAVO staatshoofden
en regeringsleiders ten behoeve van hun bijeenkomst in de loop van 2021.
Nederland ziet het rapport als een belangrijke bijdrage aan de discussie
over aanpassing van het Strategisch Concept en hecht aan een helder
tijdspad voor discussie.
Missies en operaties
Tijdens de tweede werksessie gaan de ministers in op de lopende
NAVO-missies en operaties, met bijzondere aandacht voor Afghanistan en
de toekomst van de missie in Irak. De SG zal voorts aandacht vragen voor
de vulling van NAVO-activiteiten, -missies en -operaties, met name de
vulling van maritieme capaciteiten en de bijdragen aan de NAVO
Response Force, en het NAVO Readiness Initiative. Nederland stelt
transparantie over de (on)mogelijkheden om te voldoen aan wat de NAVO
graag aan Nederlandse bijdrage ziet, voorop.
Afghanistan
De ministers bespreken de militaire aanwezigheid van de NAVO in
Afghanistan na 1 mei 2021. In het akkoord dat de VS en de Taliban sloten,
is een voorwaardelijke terugtrekking van alle Amerikaanse en buitenlandse troepen per mei 2021 opgenomen. Eén van de voorwaarden waar
aan is voldaan, weliswaar zes maanden later dan in het akkoord
afgesproken, is de start van de Afghanistan Peace Negotiations. Deze
vredesonderhandelingen tussen de Taliban en de Afghaanse regering
verlopen vooralsnog traag. Toch biedt een politiek akkoord tussen de
partijen nog altijd de beste kans op een toekomstig stabiel Afghanistan.
Tegelijkertijd verslechtert de veiligheidssituatie in het land en is het
geweldsniveau van de Taliban zorgelijk hoog. Wat het Afghanistan-beleid
van de regering Biden zal zijn, is nog niet duidelijk, maar zal van invloed
zijn op de uiteindelijk NAVO-koers, wegens de essentiële rol die Amerikaanse capaciteiten hebben bij de instandhouding van de Resolute
Support-missie.
In deze context moet de NAVO anticiperen op diverse scenario’s waarin de
dreiging van Taliban-aanvallen op coalitietroepen mogelijk toeneemt. Met
het oog hierop stelt Nederland op verzoek van Duitsland, militaire
capaciteit gereed voor een gezamenlijke inspanning op het gebied van
force protection in Train, Advise & Assist Command-North (TAAC-N). De
militairen gaan in het geval van inzet dezelfde beveiligingstaken uitvoeren
als de reeds aanwezige Nederlandse force protection-capaciteit. De taken
vallen binnen het bestaande mandaat voor de Nederlandse bijdrage aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 353

3

Resolute Support dat doorloopt tot eind 2021. Deze eenheid kan worden
ingezet in het geval de veiligheidssituatie zodanig verslechtert dat de al
aanwezige force protection de veiligheid van de eigen troepen en de
NAVO-bondgenoten in TAAC-N niet meer kan garanderen. De Nederlandse capaciteit die met deze gereedstelling in Nederland gepaard gaat,
bedraagt ongeveer 80 militairen. Eventuele inzet zou derhalve een
ophoging van het totaal aantal militairen binnen het bestaande mandaat
betreffen. Als het kabinet tot inzet van deze eenheid besluit, zal deze
binnen twee tot drie weken inzetbaar in Afghanistan moeten kunnen zijn.
Uw Kamer wordt in dat geval conform het Toetsingskader met een
aanvullende Artikel 100-brief geïnformeerd. Met de gereedstelling
onderschrijft Nederland het strategische partnerschap met Duitsland
binnen Resolute Support en het uitgangspunt in together, adjust together,
out together. Zoals eerder aan uw Kamer is gemeld, hecht Nederland aan
het behoud van de behaalde resultaten van de afgelopen jaren
(Kamerstuk 27 925, nr. 756, Kamerstuk 28 676, nr. 349 en Kamerstukken
29 521 en 27 925, nr. 407). Een militaire terugtrekking zou daar niet ten
koste van moeten gaan. Voortgang op het vredesproces is volgens
Nederland daarom een belangrijke overweging. Nederland zal deze
boodschap tijdens de bijeenkomst van NAVO-ministers van Defensie
uitdragen en blijft benadrukken dat besluiten over de aanwezigheid van
de NAVO in Afghanistan gezamenlijk moeten worden genomen.
Irak
Op 6 november jl. bent u in het verslag van de bijeenkomst van de
NAVO-Ministers van Defensie op 22 en 23 oktober jl. (Kamerstuk 28 676,
nr. 348) geïnformeerd over de aanpassing van de NAVO-missie Irak (NMI).
De NAVO-missie gaat zich op verzoek van Irak in de nabije toekomst
richten op advisering en training van een breder scala aan Iraakse
veiligheidsinstituties dan enkel het Iraakse Ministerie van Defensie. NMI
zal zich daarbij in brede zin gaan richten op het versterken van deze
instituties, om zo een verdere stabilisatie te bewerkstelligen en de
terroristische dreiging nog effectiever te bestrijden.
In oktober 2020 stemden de ministers er reeds mee in dat het operatieplan
van NMI zou worden herzien. Zoals verwacht ligt het herziene operatieplan nu ter besluitvorming voor. Dit operatieplan geeft inzicht in welke
aanvullende militaire en civiele capaciteiten er precies nodig zijn voor de
toekomstige NMI. Het plan voorziet op korte termijn (waarschijnlijk eerste
helft van 2021) in een groei van ongeveer 500 naar ongeveer 1.000
personen (militair en civiel), waarbij NMI voor wat betreft force protection
en zogenaamde enabling-capaciteiten (bijvoorbeeld logistieke en
medische ondersteuning) grotendeels afhankelijk blijft van Operation
Inherent Resolve (OIR) van de anti-ISIS coalitie. Daarnaast anticipeert het
operatieplan op een zelfstandig opererend NMI op de middellange termijn
(waarschijnlijk tweede helft van 2021). De huidige inschatting is dat de
missie daarvoor stapsgewijs zal uitbreiden naar ongeveer 4.100 personen
(militair en civiel), aangezien de NAVO uiteindelijk zelf alle force protection
en enabling-capaciteiten zal leveren. Of en zo ja per wanneer dit scenario
van kracht wordt, is echter afhankelijk van de wensen van de Iraakse
autoriteiten en van ontwikkelingen binnen OIR, dat zich in de laatste fase
van het militaire campagneplan in de strijd tegen ISIS bevindt1.
Het kabinet heeft op dit moment een politiek mandaat om tot eind 2021
ongeveer 20 personen aan de NAVO-missie bij te dragen. Nadat het
nieuwe operatieplan definitief is vastgesteld, zal het kabinet vervolgens
wegen hoe Nederland ook in de toekomst een bijdrage aan NMI kan
1

. Zie ook Kamerstuk 27 925, nr. 755.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 353

4

blijven leveren. Het belang van een stabiel Irak, dat zelf in staat is om
terroristische dreigingen het hoofd te bieden, is immers onverminderd
groot.
Trans-Atlantische veiligheid
Tijdens de derde, informele sessie spreken bondgenoten met de EU Hoge
Vertegenwoordiger Borrell en de ministers van Defensie van Finland en
Zweden over gezamenlijke uitdagingen voor de trans-Atlantische
veiligheid. Het streven van het kabinet, zoals ook vermeld in de Defensievisie 2035, is dat Europa, dus ook de EU, op militair vlak verantwoordelijkheid neemt, op een manier die ook de NAVO versterkt. Nederland vindt
het tevens belangrijk dat de EU en de NAVO afspraken maken om beter
samen te werken, bijvoorbeeld op onderwerpen als militaire mobiliteit,
het vergroten van de weerbaarheid van kritieke infrastructuur, de
veiligheid rondom de Europese grenzen, en het tegengaan van terrorisme
en cyber- en hybride dreigingen. Tijdens deze sessie wordt ook ingegaan
op de uitdagingen en kansen op het gebied van Emerging and Disruptive
Technologies (EDT) en de toepassing van EDT bij defensie- en veiligheidsvraagstukken. Nederland hecht belang aan aandacht voor de juridischethische aspecten van de ontwikkeling en toepassing van EDT.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 353

5