Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 175

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN VAN
BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 november 2017
Tijdens de begrotingsbehandeling van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) d.d. 16 november jl. (Handelingen II
2017/18, nr. 23, Begroting Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties heeft
uw Kamer, bij monde van de heer Van der Molen (CDA), gevraagd naar de
samenhang van de beleidsinzet van de Ministeries van Justitie en
Veiligheid en BZK op het thema georganiseerde en ondermijnende
criminaliteit. In deze brief gaan wij op dit verzoek in.
Het heeft hoge prioriteit om een effectieve aanpak vorm te geven en
verder uit te bouwen om ondermijnende criminaliteit, verwevenheid van
onder- en bovenwereld en ondermijning van onze democratische
rechtsorde tegen te gaan. Dat past ook bij de in het Regeerakkoord
(bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) opgenomen algemene ambitie om
pal te staan voor het Nederland van vrijheden, democratie, rechtsstaat en
internationale oriëntatie. Bij de grote maatschappelijke opgaven, waar
georganiseerde en ondermijnende criminaliteit er een van is, kiest het
kabinet nadrukkelijk voor interbestuurlijke en interdepartementale
samenwerking. Voor mensen mag het niet uitmaken met welke overheid
zij te maken hebben. Vertrekken vanuit een gedeeld beeld over de
problematiek, gezamenlijk ambities formuleren en elkaar vanuit de eigen
verantwoordelijkheden en expertise aanvullen maakt daar onderdeel van
uit.
Voor wat betreft een gedeeld beeld over de problematiek kan het
volgende worden weergegeven: de problematiek van georganiseerde,
ondermijnende criminaliteit is niet alleen een vraagstuk van criminaliteit,
maar vormt een breder maatschappelijk vraagstuk. Het is geen
verschijnsel aan de rand van de samenleving waarbij een scherp
onderscheid gemaakt kan worden tussen de «onderwereld» en «bovenwereld». Het is op allerlei manieren vertakt met en uitgezaaid in het
dagelijks leven. De aanpak ervan vergt daarom, naast de blijvende inzet
van repressieve instrumenten, ook een stevige en langdurige preventieve

kst-29911-175
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 911, nr. 175

1

inzet. Het is zaak te zorgen dat de voedingsbodem wordt aangepakt en dat
drempels worden opgeworpen om te voorkomen dat nieuwe gelegenheidsstructuren of kwetsbaarheden kunnen ontstaan. Het risico van
parallelle samenlevingen, waarin (het meedoen aan) ondermijnende
criminaliteit wordt getolereerd of zelfs gestimuleerd, moet met kracht
worden tegengegaan. Het betrekken van de samenleving en private
partijen daarbij achten wij van groot belang.
Het afgelopen decennium heeft een integrale aanpak van georganiseerde
en ondermijnende criminaliteit (GOC) steeds meer vorm gekregen. Naast
de inzet van politie, FIOD en het Openbaar Ministerie is de betrokkenheid
van gemeenten en de Belastingdienst bij de aanpak sterk gegroeid, zijn de
mogelijkheden en het gebruik van bestuurlijk instrumentarium toegenomen en heeft het RIEC-LIEC stelsel de mogelijkheden voor het
samenbrengen van partijen en hun informatie vergroot. De decentralisaties in het sociale domein bieden voorts goede kansen voor het dichter
bij elkaar brengen van interventies op het gebied van veiligheid en zorg.
Met behulp van de gemeentelijke integrale regie op kwetsbare
doelgroepen kan veel gerichter en steviger worden ingezet op preventie
en vroegsignalering.
In relatie tot het bovenstaande zijn door de politie, het Openbaar
Ministerie, de Belastingdienst, de (regio)burgemeesters, het Landelijk
Informatie en Expertise Centrum en de Ministeries van BZK, van JenV en
van Financiën gedurende het afgelopen jaar gezamenlijk een aantal
gedeelde ambities geformuleerd. Deze zijn opgenomen in de Toekomstagenda die voor de aanpak van GOC is opgesteld. De inzet zoals die in het
Regeerakkoord is opgenomen ten aanzien van het thema GOC sluit aan op
deze Toekomstagenda. 1
In de Toekomstagenda zijn de volgende gezamenlijke ambities
geformuleerd:
1. De beweging creëren van pionieren naar brede adoptie; hierbij gaat
het om het intensiever creëren van effectieve gelegenheidscoalities
van overheidspartijen en maatschappelijk middenveld en het meer
betrekken van de samenleving
2. Het wegnemen van gelegenheidsstructuren en de aanpak van
criminele markten; criminele bedrijfsprocessen worden bemoeilijkt of
verstoord, het verdienmodel van de georganiseerde, ondermijnende
criminaliteit wordt gefrustreerd en daarmee wordt het criminele
ondernemersklimaat verslechterd.
3. Het wegnemen van de sociaal maatschappelijke voedingsbodem;
negatieve impact en de innesteling van georganiseerde, ondermijnende misdaad op wijk- en buurtniveau moeten worden tegengegaan.
Dit vraagt om een ander type interventies en het aangaan van andere
samenwerkingsverbanden, met name in het sociale domein.
4. Het vergroten van de slagkracht van het overheidsoptreden en de
integrale aanpak; hierbij gaat het er om de bijdrage en inzet van
partijen minder vrijblijvend te maken, het beter en ook gecombineerd
inzetten van ieders eigen bevoegdheden, rollen expliciteren en
eventueel uitbreiden en meer gerichte uitvoeringskracht organiseren.
5. Het aanpassen van de aanpak aan verdergaande technologisering en
mondialisering;de aanpak moet zich aanpassen aan de kansen en
mogelijkheden die de verdergaande technologisering en mondialisering criminelen bieden. Big data analysis en internationale samenwerking zijn daar de meest voor de hand liggende voorbeelden van.
Het kabinet gaat, in het verlengde van het Regeerakkoord, aan de slag met
de ambities uit de Toekomstagenda om dit samen met de betrokken
1

Kamerstuk 29 911, nr. 167.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 911, nr. 175

2

partners verder te concretiseren en de aanpak als geheel op een hoger
plan te brengen.
Taakverdeling
De noodzaak van een stevig gecoördineerde aanpak van dit complexe en
veelkoppige, maatschappelijk bedreigende fenomeen is voor het kabinet
evident. De inspanningen die geleverd moeten worden om de hierboven
genoemde ambities waar te maken, vergen een intensief gezamenlijk
optrekken, waarbij het vrijwel nooit zo is dat slechts één van de betrokken
partners optreedt. Waar het gaat om de Ministeries van JenV en van BZK
geldt uiteraard wel dat er sprake is van een van elkaar verschillende
primaire focus en verantwoordelijkheid.
Het Ministerie van JenV richt zich op een integrale bestrijding van
ondermijnende criminaliteit, zowel preventief als repressief, op het
bestuurlijk instrumentarium ten behoeve van de handhaving van de
openbare orde, op het handhaven van de rechtsorde en is aanspreekbaar
op de samenhang in de totale aanpak. In dat kader richt het Ministerie van
JenV zich op een versterking van de strafrechtelijke en de bestuurlijke
aanpak van GOC. Daarnaast zet het Ministerie van JenV in op het samen
met anderen opwerpen van drempels tegen en het wegnemen van
gelegenheidsstructuren voor ondermijnende criminaliteit.
Het Ministerie van BZK richt zich op het beschermen van het democratisch
bestel en op de rol en positie van de decentrale overheden daarbinnen.
Het versterken en ondersteunen van politieke ambtsdragers in het lokaal
bestuur is essentieel als het gaat om ondermijning. Dat vertaalt zich in een
focus die primair preventief is en die gericht is op een weerbare
democratie en een weerbaar en veerkrachtig bestuur. Daarbij gaat het in
relatie tot ondermijnende criminaliteit om het beschermen van de
veiligheid en integriteit van politieke ambtsdragers en hun ambtenaren en
om het tegengaan van de beïnvloeding van democratische processen als
gevolg van agressie, geweld en omkoping. Daar waar nodig, rust BZK het
lokaal bestuur voorts toe door bijvoorbeeld het aanbieden van expertise,
kennis en trainingen en het waar nodig wijzigen en vormgeven van
nieuwe wetgeving die onder de verantwoordelijkheid van BZK valt.
Hiertoe behoort organieke wetgeving zoals de Gemeentewet, de Provinciewet, maar ook bijzondere wetgeving zoals de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek.
Meer concreet zullen de inspanningen van onze ministeries in de
komende periode, in samenhang en in aansluiting op de Toekomstagenda, op het volgende gericht zijn: onder regie van het Ministerie van
JenV zal ondermijningswetgeving worden gerealiseerd om de geconstateerde juridische knelpunten in de huidige aanpak van georganiseerde
criminaliteit en ondermijnende criminaliteit op te lossen. Vanuit dit
ministerie zullen ook in overleg met betrokken partijen voorstellen worden
gedaan voor het opzetten van het in het Regeerakkoord benoemde
ondermijningsfonds ten behoeve van de intensivering van de aanpak. Bij
het verder uitwerken van de aanpak zal nadrukkelijk rekening worden
gehouden met wensen uit de praktijk en zal worden gekeken naar
mogelijkheden voor innovatie en creativiteit bij het voorkomen en
bestrijden van ondermijning. Daar hoort bij dat wordt ingezet op
intensieve samenwerking tussen verschillende publieke en private
instanties. Op het terrein van de veiligheid en integriteit van het lokaal
bestuur zet het Ministerie van JenV onder meer in op onverminderde zorg
voor het stelsel bewaken en beveiligen en een uitbreiding van de Wet
Bibob.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 911, nr. 175

3

Vanuit het Ministerie van BZK wordt, via het operationaliseren van het
Netwerk Weerbaar Bestuur, vormgegeven aan een versterkte preventieve
inzet ten aanzien van de bescherming van de veiligheid en integriteit van
politieke ambtsdragers en hun ondersteunende ambtenarenapparaten.
Het ontwikkelen van meer preventief georiënteerde beveiligingsmaatregelen, maar ook het doorontwikkelen van het screeningsbeleid en het
vormgeven van een interventieladder, waar het gaat om maatregelen die
genomen kunnen worden bij integriteitskwesties die relateren aan
ondermijning, maken hier onderdeel van uit. Tevens zal BZK in vervolg op
het programma Vitale vakantieparken ondersteuning bieden in de aanpak
van de multi-problematiek die daar speelt. GOC is onderdeel van die
problematiek, maar daarnaast is inzet op de beleidsterreinen wonen,
bouwen en leefbaarheid bijvoorbeeld ook van het grootste belang.
Concreet richt het ministerie zich op het aanbieden van expertise, het
verbeteren van het zicht op de problematiek, het bevorderen van
huisvestingsoplossingen voor spoedzoekers en het ondersteunen van
regionale samenwerking en visievorming om te komen tot een beter
handelingsperspectief.
Gezamenlijk zetten wij ook intensief in op het wegnemen van barrières in
de informatie-uitwisseling tussen de domeinen hulpverlening, zorg en
veiligheid. Dit vergt hele precieze analyses, op basis van de knelpunten
die in de praktijk door het lokaal bestuur worden ervaren. Alleen op die
manier kan goed worden beoordeeld in hoeverre de knelpunten hun
oorsprong vinden in de geldende wetgeving, welke maatregelen nodig
zijn om de knelpunten op te lossen en welke rol de burgemeester daarin
exact heeft. Op dit punt lopen er al verschillende trajecten waarover uw
Kamer reeds is geïnformeerd.
Ter afsluiting
Afsluitend achten wij het van belang om te benadrukken dat de strategie,
die is gekoppeld aan de uitvoering van de Toekomstagenda, er voor een
belangrijk deel op gericht is om de inspanningen die gemeenten en
provincies reeds leveren te ondersteunen en verder te versterken. Een
groot aantal gemeenten en ook de provincies besteden al veel aandacht
aan het tegengaan van ondermijnende criminaliteit en ondermijning van
de democratische rechtsorde en doen dat met verve. Menig burgemeester
verdedigt de democratische rechtsorde met hand en tand en ook de
Commissarissen van de Koning sluiten nadrukkelijk het front. Wij zijn er
op gericht om door middel van geïntensiveerde interbestuurlijke
samenwerking, het zorgdragen voor een versterkt lerend vermogen, een
gezamenlijke focus op innovatie en het meer (gebieds)gericht vormgeven
aan een effectieve aanpak op basis van de ondermijningsbeelden die op
regionaal niveau worden opgesteld, de aanpak in de komende jaren een
stap verder te brengen.
Mede namens de Minister voor Rechtsbescherming,
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 911, nr. 175

4