Factsheet
Kenmerken en spreiding van kleinschalige verblijven in Nederland
Inleiding
De meeste kinderen in Nederland groeien het beste op
wanneer dit zo thuis mogelijk plaatsvindt. Ook wanneer
dit niet binnen het ouderlijk huis kan, geldt dat de hulp
het beste zo thuis mogelijk gegeven kan worden in een
gezinshuis of een kleinschalig verblijf. Het NJI heeft
recent een publicatie opgeleverd met het overzicht van
gezinshuizen in Nederland. Het ministerie van VWS
heeft Significant Public de opdracht gegeven om te
onderzoeken hoeveel kleinschalige verblijven er in
Nederland zijn en wat de kenmerken hiervan zijn.

In de periode september tot en met oktober 2021 is via
verschillende kanalen een vragenlijst verspreid gericht
op kleinschalige verblijven. In de uitvraag is zoveel
mogelijk aangesloten bij de definitie zoals opgenomen in
de publicatie ‘richting geven aan kleinschalig verblijf’. In
afstemming met partijen die deelnemen aan het
consortium ‘kleinschaligheid in de jeugdhulp’ is op twee
punten afgeweken van de definitie:

•

•

We hebben geen leeftijdgrenzen opgenomen maar
wel expliciet benoemd dat het om hulp gaat in het
kader van de Jeugdwet.
We hebben de minimumratio van één begeleider op
vier jongeren niet opgenomen, omdat de ratio per
moment van de dag kan wisselen.

Gebruikte definitie voor de uitvraag: ‘Een kleinschalig
verblijf is een 24/7-verblijf binnen een gesloten of open
residentiële jeugdzorginstelling, op een instellingsterrein
of in een woonwijk van maximaal zes - en bij voorkeur
vier - jongeren, in een huiselijke setting door een vast
team van begeleiders, waarbij een intensieve, individuele
behandeling en/of begeleiding op maat - en zolang als
nodig - wordt gegeven, met perspectief op wonen, zorg
en onderwijs/arbeid tijdens verblijf en/of daarna’.
De uitkomsten van de vragenlijst zijn in deze factsheet
weergegeven. Het is niet zeker dat de uitkomsten in
deze factsheet een compleet beeld geven van het aantal
kleinschalige verblijven. Wel kunnen we vaststellen dat
de meeste verblijven die bekend zijn bij het consortium in
de respons zijn meegenomen en in de resultaten zijn
verwerkt.

Respons vragenlijst
In totaal zijn 123 vragenlijsten ingevuld (N=123). Op
basis van de respons kunnen we vaststellen dat het om
153 kleinschalige verblijven gaat, verspreid over 31
zorgaanbieders. In een aantal gevallen is de vragenlijst
ingevuld voor meerdere kleinschalige verblijven. De
respons per vraag ligt soms lager. Het aantal geven we
weer in de figuren.

Spreiding kleinschalige verblijven over
Nederland
Hiernaast is de spreiding van de kleinschalige verblijven
weergegeven. In de oranje gemarkeerde gemeenten zijn
een of meerdere kleinschalige verblijven gevestigd. Het
valt op dat er met name in Midden-Nederland relatief veel
kleinschalige verblijven voorkomen over de verschillende
gemeenten. In het zuiden en noorden van Nederland is
de dekking van kleinschalige verblijven minder hoog over
de verschillende gemeenten. De verwachting is dat ze
hier minder aanwezig zijn, maar kan ook duiden op een
lagere respons vanuit deze regio’s.

Factsheet
Kenmerken en spreiding van kleinschalige verblijven in Nederland
GROEPSGROOTTE (N=123)

39

Kenmerken van de groepsgrootte en
begeleiding

34
24
15

2

2

3

2

•

Veruit de meeste kleinschalige verblijven (88) hebben
een groepsgrootte van tussen de 4 en de 6
jeugdigen. Minimaal 27 van de verblijven voldoen niet
aan de definitie, omdat daar 8 of meer jeugdigen
verblijven. Van 2 verblijven is de groepsgrootte
onbekend.

•

In het aantal begeleiders is meer variatie te zien.
Sommige organisaties werken met een pool van
medewerkers die flexibel ingezet kunnen worden,
daar waar andere organisaties met een kleiner vast
team werken per kleinschalig verblijf. Van minimaal 8
verblijven is het twijfelachtig of zij aan de definitie
voldoen, omdat ze met 8 of meer begeleiders
werken. We kunnen in dat geval onvoldoende
spreken van een ‘vast team van begeleiders’.

•

De variatie in begeleiders zorgt ook voor variatie in
de ratio tussen het aantal jeugdigen per begeleider.
Het vaakst komt voor dat een verblijf 4 jeugdigen per
begeleider heeft (31). 11 verblijven hebben meer dan
4 jeugdigen per begeleider. Dat is meer dan de
definitie zoals opgenomen in de publicatie ‘richting
geven aan kleinschalig verblijf’. Echter hebben we dit
criterium niet meegenomen in dit onderzoek, omdat
de ratio per moment van de dag kan verschillen.

2

AANTAL VAN BEGELEIDERS (N=123)

43
30
9

9

9

1

1

3

5

4

2

1

6

AANTAL JEUGDIGEN PER
BEGELEIDER (N=123)

31

16
9

18

17
11

9

6

4

2

BEREIK VAN DE KLEINSCHALIGE
VERBLIJVEN (N=122)

Kenmerken van het verblijf

65
De grootste groep kleinschalige verblijven richt zich op
een of enkele gemeenten (65). Desondanks is er relatief
ook een behoorlijk aanbod voor kleinschalige verblijven
met een nationaal (34) of bovenregionaal (23) bereik.

34
23

Bovenregionaal

Nationaal

Regionaal

Veruit de meeste (104) kleinschalige verblijven zijn open
residentiële verblijven. Deze verblijven bevinden zich
vooral
in
woonwijken
(57),
maar
ook
op
instellingsterreinen (33). Alle 14 gesloten kleinschalige
verblijven begeven zich op een instellingsterrein. De 3
gemengde verblijven begeven zich in een woonwijk of
aan de rand van bewoond gebied.

LOCATIE & GESLOTEN/OPEN (N=121)
Instellingsterrein & rand bewoond gebied
Instellingsterrein & woonwijk
Instellingsterrein & platteland
Platteland
Rand bewoond gebied
Instellingsterrein
Woonwijk

2
2
3
3
4 1
33
0

Open

Gesloten

Gemengd

14
57

10

20

30

2
40

50

60

70

Factsheet
Kenmerken en spreiding van kleinschalige verblijven in Nederland
GEMIDDELDE DUUR VERBLIJF
(N=110)

24
11

23

13

Kenmerken van de doelgroep waarop
verblijven zich richten
20

14
5
N=104

Duur van het verblijf
De gemiddelde verblijfsduur van jongeren binnen de
kleinschalige voorzieningen varieert van minder dan 3
maanden tot en met 4 jaar of langer. Gezien de
spreiding in de antwoorden zijn er zowel jongeren die
er kort(er) verblijven als ook jongeren die er lang(er)
verblijven.

N=111

N=96

De meeste kleinschalige verblijven
richten zich op jongeren vanaf 8, 10, 12
tot 18 of 23 jaar. Ongeveer een derde
(32%) van de verblijven biedt ook hulp
voor jongeren van boven de 18 jaar. Een
klein aantal verblijven richt zich ook op
kinderen van jonger dan 8 jaar (14%).
De meeste kleinschalige verblijven
richten zich op zowel jongens als meisjes
(81%). 14% is uitsluitend gericht op
jongens en 5% uitsluitend op meisjes.
Wanneer gekeken wordt naar het
intelligentieniveau waarop kleinschalige
verblijven zich richten, is er sprake van
een spreiding over jongeren met een licht
verstandelijke beperking en jongeren met
een lagere, gemiddelde en hogere
begaafdheid.

Omschrijving van de doelgroep
Veel verblijven geven aan dat de doelgroep te maken
heeft met verschillende problematieken, met als gemene
deler dat de jongeren niet zelfstandig kunnen wonen en
houvast nodig hebben van professionele hulpverleners.
Ze hebben begeleiding en behandeling nodig vanuit een
veilig verblijf, om toe te groeien naar zelfstandigheid.

Sommige verblijven noemen dat zij vooral jongeren
hebben met specifieke problemen, zoals (ernstige)
gedragsproblemen, trauma’s, hechtingsproblematiek,
autisme spectrum stoornis (ASS). Een klein aantal
verblijven richt zich op het (kortdurig) opvangen van
jongeren in crisissituaties. Enkele verblijven richten zich
op jongeren met een forensisch of delinquent profiel.

Toekomstige ontwikkelingen
Veel kleinschalige verblijven zijn bezig om toe te werken
naar de definitie van kleinschalig verblijf zoals
omschreven in het document ‘richting geven aan
kleinschalig verblijf’. Ze werken soms nog met grotere
groepen, gemengde groepen, met een poule van
medewerkers waaruit een rooster wordt gemaakt of in
verblijven die nog verbouwd moeten worden richting
kleinschaligheid. De organisaties achter de verblijven zijn
bezig met het verbouwen, werken aan vaste teams of
het verkleinen van de groepen.

Kleinschalige verblijven geven daarnaast aan om de
verblijven verder door te ontwikkelen of te bestendigen.
Het is een relatief nieuwe vorm van jeugdhulp, waardoor

respondenten aangeven dat er bijvoorbeeld ook
aandacht uitgaat naar het blijven boeien en binden van
medewerkers, maar ook het trainen van personeel.

Sommige kleinschalige verblijven geven bovendien aan
dat de nieuwe werkwijze die ze hanteren nog niet altijd
bekend is bij gemeenten. Die verblijven willen in de
toekomst ook meer aandacht creëren voor hun werkwijze
bij gemeenten om bekendheid en erkenning te krijgen.

Enkele kleinschalige verblijven geven ook aan dat zij
graag andere hulpvormen en diagnostiek willen
integreren met de hulp in het kleinschalige verblijf, zoals
bijvoorbeeld ggz-behandelingen.