Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 958

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 7 april 2010
De vaste commissie voor Europese Zaken1 en de vaste commissie voor
Buitenlandse Zaken2 hebben op 18 maart 2010 overleg gevoerd met
minister Verhagen van Buitenlandse Zaken over:
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 2 maart
2010 betreffende het verslag van de Raad Algemene Zaken
(RAZ) en Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) van 22 februari 2010
(21 501-02, nr. 945);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 15 maart
2010 betreffende de geannoteerde agenda van de Raad
Algemene Zaken en de Raad Buitenlandse Zaken van 22 maart
2010 (21 501-02, nr. 951);
– de brief van de minister van Buitenlandse Zaken d.d. 2 maart
2010 betreffende de appreciatie van het avis van de EC inzake
de lidmaatschapsaanvraag van IJsland (23 987, nr. 107);
– eventuele fiches.
Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag
uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Waalkens
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Ormel
De griffier van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Nijssen

kst-21501-02-958
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

1

Voorzitter: Waalkens
Griffier: Nijssen
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Blom, Ten Broeke, Van
Bommel, Ormel, Vendrik en Waalkens
en minister Verhagen, die vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn
ministerie.
De voorzitter: Dames en heren, ik wil deze vergadering beginnen met de
minister van Buitenlandse Zaken en de hem vergezellende ambtenaren
welkom te heten. Op de agenda van deze bijeenkomst van de commissie
voor Europese Zaken staan twee punten: het verslag van de Raad
Algemene Zaken van 22 februari en de brief met de geannoteerde agenda
voor de Raad Algemene Zaken van maandag 22 maart. Ik zie dat er vier
sprekers zijn. We hebben een uur voor dit overleg. De spreektijd is vier
minuten per fractie.
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Binnen de Europese Unie wordt
van verschillende kanten gezegd dat de EU 2020-agenda, de opvolger van
de Lissabonstrategie, afdwingbaar moet zijn. Soms duikt zelfs de term
Europese economische regering op in de discussie. In het licht van
opmerking van de heer Herman van Rompuy dat de Europese Raad
maandelijks bijeen zou moeten komen, slaat mij dan de schrik om het
hart, want dat was volgens mij niet de bedoeling, ook niet van de
Nederlandse regering. Wat vindt de minister van deze ontwikkeling? Het
gaat nu wel heel erg snel met EU 2020; in amper drie maanden wordt
straks het economisch beleid voor de komende tien jaar vastgesteld. Het
is nogal ambitieus om dat op die wijze te doen. Hoe kan worden gegarandeerd dat dit wordt begeleid door een voldoende democratisch proces,
niet alleen door de Kamer, maar sowieso in Europa? De inhoudelijke
vraag is of de EU 2020-strategie ertoe leidt dat we verdergaan met elkaar
beconcurreren op zaken als arbeidsvoorwaarden, flexibiliseren van de
arbeidsmarkt, snijden in de verzorgingsstaat en andere maatregelen die
leiden tot een race to the bottom, of dat we ons gaan richten op het in
stand houden van verworvenheden door te investeren in onderwijs,
onderzoek en duurzaamheid. Dat was ook een onderdeel van de agenda.
Het is nodig om structurele klimaatdiplomatie te bevorderen. We juichen
dat toe. Maar wie vertegenwoordigt de Europese Unie bij het dossier
klimaatverandering? In Kopenhagen zagen we al dat de interne overeenstemming afhing van de onderhandelingen met de rest van de wereld en
dat dit op niets uitdraaide. We zien dat verschillende instituties en
functionarissen elkaar voor de voeten lopen; het voorzitterschap, de
Commissievoorzitter, de voorzitter van de Europese Raad, de Hoge
Vertegenwoordiger en de Eurocommissaris voor klimaatactie. Zij willen
allemaal een rol spelen bij dat dossier. Hoe gaan we dat in goede banen
leiden? Ziet de minister dat nog goed komen?
De totstandkoming van EDEO is uitgedraaid op een gênante publieke
machtsstrijd tussen de instituties en de lidstaten. Ik heb hierover enkele
vragen. Wordt 1 april gehaald als deadline voor het definitieve voorstel?
Als dat zo is, wordt het dan niet eens tijd dat de Kamer mag meekijken en
meepraten over de opzet? Wat vindt de minister van de klacht van
Duitsland en Frankrijk dat er te veel Britten in deze dienst zullen zitten? Het
Europees Parlement en de Europese Commissie willen meer te zeggen
hebben over de benoemingen bij EU-posten in andere landen. Klopt het
dat ontwikkelingssamenwerking formeel nog steeds onder de Commissie
ressorteert, maar in de plannen operationeel afhankelijk wordt van de
beleidskeuzes die gemaakt worden bij EDEO? Klopt het dat er scenario’s
zijn om regio’s te verdelen tussen de Commissie en EDEO? Klopt het dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

2

er ook een discussie is over de mate waarin EDEO het nabuurschap
coördineert? Wat is de visie van de minister daarop?
Mijn fractie is van mening dat inzake IJsland kan worden voortgegaan
langs de lijn van het avis. Wij zien dit als een technische voorbereiding
van daadwerkelijke onderhandelingen over lidmaatschap. De kans dat het
probleem met de lening aan IJsland van Nederland en het Verenigd
Koninkrijk kan worden opgelost, is veel groter wanneer we nu niet zeggen
dat alle stoplichten op rood staan en dat we helemaal niets kunnen doen.
Ik denk dat dit juist contraproductief zou werken. Dat is niet in het belang
van IJsland en zeker niet in het belang van Nederland. Ik ben er dan ook
van overtuigd dat we laten zien dat we vinden dat IJsland erbij hoort door
dit stapje te zetten. Als we nu de Kopenhagencriteria zouden toepassen en
Icesave niet had bestaan, zou niemand met zijn ogen knipperen als we
deze stap zouden zetten. Ik vind dan ook dat we nu dit stapje moeten
zetten om te komen tot een oplossing van het Icesave-probleem.
De heer Ten Broeke (VVD): Ik ben verbijsterd over deze opstelling van de
Socialistische Partij. Deze valt te vergelijken met die van Die Linke in
Duitsland, waar men ook liefst vandaag nog de rode loper zou uitrollen
voor IJsland. Ik ben verbijsterd, omdat de heer Van Bommel tot nu toe
altijd heel consequent was. Een van de criteria van Kopenhagen is dat
men het acquis kan overnemen, bijvoorbeeld wat betreft het depositogarantiestelsel. De heer Van Bommel zal toch erkennen dat dit er niet in zit.
Door IJsland wordt ook gediscrimineerd naar nationaliteit doordat bij het
oprichten van een nieuwe bank uitsluitend tegoeden van IJslandse
spaarders worden zeker gesteld. Daarmee worden de fundamenten van
de Europese Unie toch met voeten getreden? Hoe kan de heer Van
Bommel dat voor zijn kap nemen?
De heer Van Bommel (SP): Volgens mij is de kwestie van het depositogarantiestelsel juist onderdeel van de verplichting die valt onder het acquis
communautaire. Ik heb er alle vertrouwen in dat dit onderdeel in de
toekomst geregeld zal zijn. Wat betreft Icesave wil mijn fractie zich het
recht voorbehouden om bij een vervolgstap, namelijk het daadwerkelijk
aangaan van de onderhandelingen, te zeggen dat dit een nieuw
weegmoment is en dat er dan zicht moet zijn op een oplossing. Om de
zaak nu technisch volledig te blokkeren lijkt mij volstrekt contraproductief,
juist als het gaat om de Icesave-kwestie.
De heer Ormel (CDA): Voorzitter. Ik zal de onderwerpen die de heer Van
Bommel besprak, andersom bespreken. De heer Van Bommel vraagt veel
over IJsland, maar volgens mij is het nog zeer de vraag of dat avis ter
sprake zal komen bij deze Raad Algemene Zaken. Is dat zo of wordt het
uitgesteld en doorgeschoven naar juni? Wordt in relatie tot IJsland
gedacht aan hetzelfde scenario als bij Noorwegen? We kunnen wel van
alles zeggen over IJsland, maar er zijn berichten dat de bevolking
helemaal niet zit te wachten op toetreding tot de Europese Unie. Dat is te
vergelijken met Noorwegen, dat destijds wel een aanbod kreeg, maar
waar de bevolking tot twee keer toe nee zei in een referendum. Wij vragen
om eens te schetsen wat het geopolitieke belang van IJsland voor de
Europese Unie en voor Nederland kan zijn, gezien de ligging voor de
toegang tot de Arctische route, die in de komende jaren door klimaatverandering open kan komen te liggen. In hoeverre speelt dat mee?
De CDA-fractie begrijpt dat er bijna overeenstemming is tussen
EU-lidstaten en de Hoge Vertegenwoordiger Ashton over EDEO oftewel de
European External Action Service (EAS). Graag een rapportage over de
voortgang. Kan daarbij aangegeven worden hoe de verhouding tussen het
Europese Parlement, Ashton en de lidstaten precies ligt bij de oprichting
van de EAS? Welke punten spelen er nog? Als je in Brussel bent en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

3

«EDEO» zegt, kijkt iedereen wat wazig. Waarom wennen we onszelf er niet
aan om gewoon te spreken over de EAS?
De discussie over de Europa 2020-strategie zal overheerst worden door de
financiële crisis in Griekenland, waarover vanavond een spoeddebat zal
plaatsvinden, dus daar ga ik nu niet op in. Ook de regering van Letland is
gisteren afgetreden ten gevolge van de financiële crisis. Dat kan weer
gevolgen hebben voor Zweden. Wij steunen de inzet om de EU
2020-strategie en de opinies over het aanscherpen van het Stabiliteits- en
Groeipact aan elkaar te koppelen. Volgens ons moeten lidstaten worden
gedwongen om in goede jaren een meer solide begrotingsbeleid te
voeren. Daarmee kunnen situaties zoals in Griekenland en in andere
landen die in de gevarenzone zitten, worden voorkomen. Graag een
reactie van de minister hierop.
De Europa 2020-strategie gaat meer en meer over de financiële crisis,
terwijl de discussie in eerste instantie ging over de doelstellingen voor
innovatieve ontwikkeling, als opvolger van de Lissabondoelstellingen. De
CDA-fractie heeft eerder voorgesteld om in Eindhoven een aparte
innovatietop te organiseren. Toegegeven, hierbij spelen enige chauvinistische gevoelens een rol, maar de leidende gedachte achter dit voorstel is
vooral om een gezamenlijke inspanning voor innovatieve ontwikkelingen
te steunen en om deze niet te veronachtzamen.
Wat betreft het klimaat zijn wij van mening dat de Europese Unie in
Cancún als geopolitiek blok toch nadrukkelijker aanwezig dient te zijn dan
in Kopenhagen het geval was. Zijn de Raad en de Commissie ook
doordrongen van dit besef? Hoe wordt hieraan gewerkt? In hoeverre
wordt controle op vroege financiering uitgevoerd? Het opzetten van
financiering voor adaptatie moet worden gekoppeld aan een traject
waarbij inzichtelijk is hoe het geld wordt besteed.
De heer Blom (PvdA): Voorzitter. Laat ik maar met het laatste onderwerp
van mijn buurman beginnen, dan maken we er een mooi slingertje van. In
de afgelopen periode heb ik al het een en ander gezegd over de manier
waarop de EU een onderhandelingspositie moet vestigen wat het klimaat
betreft. In het laatste plenaire debat dat wij hierover hebben gehad, heb ik
voorgesteld om te komen tot een mandaat, zodat de EU met één mond de
onderhandelingen kan voeren. Ik heb begrepen dat de minister-president
het daar roerend mee eens was en ik ga ervan uit dat dit nog steeds het
regeringsstandpunt is. Ik ben benieuwd in hoeverre onze kabinetsleden
dat in de eerstvolgende Raad Algemene Zaken ter tafel kunnen brengen.
Ik weet dat hierover ook wordt gediscussieerd in het Europees Parlement.
Het zou wel aardig zijn als er stappen kunnen worden gezet om dit te
realiseren.
Over de EU 2020-strategie zal ik niet te lang uitweiden. Ik ben nog steeds
benieuwd naar de inzet die wordt geformuleerd. In een aantal debatten
hebben we geconcludeerd dat er weinig doelen moeten worden gesteld
die echter wel allemaal te realiseren moeten zijn. In ieder geval moet
objectief te meten zijn wat we met die EU 2020-strategie gaan doen.
Het meest heikele punt is IJsland, waarover de voorgaande sprekers ook
al wat hebben gezegd. Aan de ene kant is de vraag of we IJsland de
mogelijkheid moeten geven om de onderhandelingen over toetreding tot
de EU te starten. Het antwoord daarop is volgens mij vrij simpel. Aan de
andere kant is er nog steeds geen akkoord over het terugbetalen van de
Icesave-tegoeden. Je kunt niet zeggen dat het een niets met het ander te
maken heeft. Zoals mijn collega van de VVD-fractie memoreerde, vormt
het depositogarantiestelsel een link. Ik heb ook begrepen dat de
verwachting is dat er op zeer korte termijn een akkoord komt over het
terugbetalen van die tegoeden. Mocht dat niet het geval zijn, dan blijven
we van mening dat die zaak eerst geregeld moet worden voordat je met
elkaar gaat praten. Het kan niet zo zijn dat er onderhandelingen over
toetreding tot de Europese Unie worden gestart, terwijl dat vuiltje er nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

4

ligt. Ik zou zeggen: probeer die twee onderwerpen in één avond te regelen
en ga daarna verder. Natuurlijk is de fractie van de Partij van de Arbeid
ook van mening dat het wel reëel moet zijn, ook voor de IJslandse
bevolking. Wij zien ook wel dat de druk op de IJslandse bevolking heel
groot is, als je de hoeveelheid geld waar het om gaat, omslaat over die
bevolking. Om het even in perspectief te schetsen, dit bedrag van een
kleine 2 mld. in IJsland zou in de Nederlandse situatie neerkomen op 220
mld. Het gaat om een verschrikkelijke bak geld die door een relatief kleine
bevolking opgebracht moet worden, maar dat neemt niet weg dat ik vind
dat dit vuiltje uit de lucht moet gaan. Zolang dit niet uit de lucht is, is het
wat mij betreft niet noodzakelijk om de onderhandelingen te starten. Ik
hoop dat het geregeld wordt, want zolang dat niet zo is, staat bij mij het
stoplicht nog steeds op rood en daar schieten de IJslandse bevolking, de
Europese Unie en Nederland niets mee op. Ik hoop dat deze situatie
volgende week of misschien de week daarop verandert.
De heer Van Bommel (SP): Is de heer Blom van mening dat de Raad het
avis van IJsland helemaal niet moet behandelen? Zegt hij dat er helemaal
niets moet gebeuren of dat over dit vraagstuk een afweging moet worden
gemaakt bij de start van daadwerkelijke onderhandelingen over
hoofdstukken?
De heer Blom (PvdA): Ik heb begrepen uit eerdere uitspraken van deze
minister dat hij niets doet zonder de instemming van de Kamer, en de
opstelling van de Kamer is duidelijk. We hebben nu een aantal jaren
samengewerkt en wat mijn portefeuille betreft, heb ik de minister er nog
nooit op kunnen betrappen dat hij tijdens een Raad iets anders heeft
gedaan dan wat de Kamer tijdens een algemeen overleg heeft besloten. Ik
ga ervan uit dat de houding van de minister ten opzichte van de Kamer
niet is veranderd. Wat ik heb gezegd, is vrij simpel: zolang de zaak Icesave
niet is geregeld, is een gesprek wat mij betreft niet aan de orde. Ik hoop
dat het wel geregeld wordt, zodat dit heel snel wel aan de orde kan zijn,
maar zolang dat niet is geregeld dus niet.
De heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. Ik zal allereerst ingaan op de EU
2020. We hebben inderdaad vanavond een spoeddebat over Griekenland.
Ik zal afsluiten met IJsland en dan heb ik nog één opmerking en marge.
We hebben al een aantal keren gesproken over EU 2020. Ik heb sterk de
indruk, en dat zie ik gelukkig ook terug in de kabinetsreactie, dat de
Europese Commissie helaas alleen het kaftje van het boekje heeft
vervangen. Het ziet er toch weer erg uit als Lissabon 2010 en dat moeten
we niet hebben. Ik ga op twee punten in. Wat we niet nodig hebben, is dat
met EU 2020 een strategie wordt ontwikkeld die erop is gericht om de
armoede te bestrijden. Het beste middel om armoede te bestrijden is door
de welvaart te vergroten. Armoedebestrijding als zodanig moet niet een
doel zijn en er moet ook geen benchmark voor komen. Hetzelfde geldt
voor schooluitval, om een zijspoor te noemen dat helaas in de EU
2020-plannen wordt benoemd tot een hoofdspoor. Het is typerend voor
Europa om weer de verkeerde weg in te slaan en de verkeerde reflexen te
laten zien, waarmee het vertrouwen in de Europese Unie alleen maar een
grotere deuk oploopt.
Dan is er het gesprek over de Europese economische regering, waarbij de
heer Van Rompuy twaalf keer per jaar wil gaan vergaderen, omdat hij de
agenda zo lang vindt, zoals hij zegt. Het probleem van Europa is niet dat
de agenda zo lang is, maar dat de besluitenlijstjes zo kort zijn. Wat we niet
nodig hebben, is om de hoeveelheid Europese raden te vergroten, die zo
mogelijk nog minder besluiten. We moeten het doen met de middelen die
we hebben. Daar moet Europa nu eindelijk eens voor kiezen. In de
Nederlandse reactie zie ik hiervan iets terug, maar wat mij betreft kan dat
fors worden aangezet. In dat verband wijs ik op de bijdrage van de heer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

5

Delors, voor wie de minister deze week een laudatio heeft uitgesproken
waarover in De Volkskrant is bericht. Deze grote Europeaan, die door
Eurofielen op handen wordt gedragen, sprak zich niet alleen uit tegen een
Europees Monetair Fonds, maar ook voor de bestaande maatregelen.
Ik heb al aangegeven wat ik niet wens terug te zien in de EU
2020-strategie en ik zal ook aangeven wat ik wel hoop terug te zien. We
hebben een Europees fonds en dat is de Europese begroting. Als het aan
ons ligt, wordt deze dit jaar stevig onder handen genomen. Voor 60% van
de uitgaven geldt dat je je kunt afvragen of zij ook maar iets te maken
hebben met de doelstellingen die Europa zich zou moeten voornemen.
Zolang die uitgaven erin zitten, bijvoorbeeld voor de structuur- en
cohesiefondsen, zijn dat de middelen om in te zetten om economisch
verantwoord gedrag af te dwingen, vooral op monetair gebied. Als je het
stabiliteitspact wil handhaven, gebruik daarvoor dan de middelen die we
al hebben. Griekenland is op zoek naar 51 mld. en ontvangt elk jaar ook
nog 6 mld. van de Europese Unie. Door niemand wordt daar een link
tussen gelegd. Dat is de trieste constatering waar wij voorlopig nog toe
moeten komen. Dat draagt alleen maar meer bij aan de irrelevantie van
Europa.
De VVD-fractie is al sinds vorig jaar zomer heel helder over IJsland. Wij
vonden dat de minister eigenlijk een dagje had moeten terugkomen van
zijn vakantie om in Brussel te zeggen dat IJsland een interessant land is
en misschien op den duur een grote aanvulling kan zijn voor de Europese
Unie, maar dat er nog een vuiltje ligt dat eerst van tafel moet. Die
mogelijkheid heeft de minister toen in de wind geslagen en sindsdien is
het spel op de wagen gekomen. De trein is weer in gang gezet. We
moeten de geloofwaardigheid van de Europese Unie werkelijk serieus
nemen, zoals we aan deze kant van de tafel sinds 2005 allemaal op onze
manier zeggen. Dat kunnen we niet zeggen van een land dat zich nu al
niet houdt aan Europese regels inzake het acquis of het depositogarantiestelsel, dat met voeten wordt getreden, maar ook aan het fundamentele
principe om geen onderscheid te maken naar nationaliteit bij het opzetten
van de nieuwe Landsbanki, waarin IJslandse spaartegoeden worden
ondergebracht en zeker gesteld, terwijl de buitenlandse spaartegoeden
wel hoge risico’s lopen. Dat is onacceptabel naar elke maatstaf en elk
principe dat Europa bijeenbrengt. Dit anti-Europeanisme moet worden
gestopt. Daarom moet IJsland voorlopig nog even worden gestopt. Ook ik
zie best de belangen, maar zelfs op basis van de Kopenhagencriteria kun
je op dit moment niet vaststellen dat IJsland daarvoor in aanmerking
komt. Laten we nu eindelijk eens tegen onze eigen bevolking, maar ook
tegen de IJslandse bevolking zeggen: als u werkelijk een toekomst in
Europa wilt, begint dat met het zich houden aan de regels, maar dan moet
men dat doen en zich verantwoordelijk opstellen. Dat is helaas niet het
geval, want het onverantwoordelijke gedrag van IJslandse bankiers is
alleen maar geëvenaard door het onverantwoordelijk gedrag van
IJslandse politici. Het Europa van de heer Barroso kent maar één smaak
en dat is om de rode loper uit te rollen voor welk land er ook maar bij kan
komen.
Staan wij hierin alleen? Ik zie minister Verhagen alweer kijken en ik kan
mij helemaal voorstellen wat hij straks gaat zeggen over een alleingang,
maar dat is het in het geheel niet. Gisteren heeft de Duitse Bondsdag ook
besloten dat het genoeg is. Zij hebben geen exposure op IJsland, maar zij
vinden wel, lerend van de uitspraak van het Hof in Karlsruhe, dat men
heel voorzichtig moet zijn met een volgende uitbreiding. Men neemt daar
de parlementaire taken serieus en het wordt tijd dat wij dat hier ook eens
gaan doen, als het om uitbreiding gaat. Ik roep de minister op om nu
eindelijk gebruik te maken van de mogelijkheid om zijn veto uit te spreken
en zich te verzetten tegen het in behandeling nemen van het avis. Het is
daarvoor te vroeg. De VVD-fractie heeft vaak genoeg laten weten dat we
bereid zijn om te kijken naar een deal, maar er is ondertussen drie keer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

6

heronderhandeld. De renteniveaus zijn voortdurend verlaagd. De
IJslandse positie is veel minder beroerd dan de heer Blom net deed
voorkomen. IJsland blijft nog altijd veel welvarender dan bijvoorbeeld
Frankrijk of Duitsland, om maar even twee landen te noemen. Het wordt
vandaag of morgen tijd om nu eindelijk eens consequent te zijn. Minister
Verhagen, u weet wat u te doen staat.
De heer Vendrik (GroenLinks): Voorzitter. Dat was een lekker pittig stukje
werk van de heer Ten Broeke. Misschien moeten we op een paar puntjes
wat correcties aanbrengen, om te beginnen over IJsland. De heer Ten
Broeke onderschat het probleem van IJsland. Als je de totale claim als
gevolg van het Icesave-drama omrekent naar Nederland, kom je uit op
een buitenlandse schuld voor Nederland in de orde van grootte van 300
mld.; ongeveer de helft van het bruto binnenlands product van Nederland
op dit moment. Ik denk dat als Nederland door een paar falende bankiers
aan de rand van de afgrond gebracht zou zijn, normale burgers bij een
referendum uit hun dak zouden gaan en zich af zouden vragen of het hun
verantwoordelijkheid is om dat allemaal op te hoesten. Ik snap heel goed
waar IJsland mee bezig is. Dan kunnen wij hier heel boze woorden
spreken over verantwoordelijkheid en falende politici. Wat hebben onze
VVD-ministers het in de afgelopen twintig jaar goed gedaan bij de
kredietcrisis. Wij hadden ook een toppertje van een bankwezen, dat sterk
was gereguleerd, met fantastisch toezicht. Hebben wij niet aan de rand
van de afgrond gestaan en miljarden geïnvesteerd in ons bankwezen? Ik
denk dat hier ook van alles fout is gegaan, mijnheer Ten Broeke. Het is
makkelijk om de jij-bak richting IJsland te sturen, om te zeggen dat ze de
helft van hun welvaart moeten inleveren, maar wij hebben ook fouten
gemaakt.
Een schuld van de helft van je welvaart betaal je niet zomaar terug. Daar
heb je een lange termijn voor nodig. Als je ziet wat de Euribor doet, is een
rente van 5,5%, waarover nu wordt onderhandeld, best hoog. Daar wordt
knap op verdiend en dat hoeft niet. Dat kan best wat lager. Daar moet je
met een beetje realisme en maatvoering naar kijken. Het zou ontzettend
fijn zijn als de IJslandse economie op lange termijn zoveel koopkracht en
welvaart weet te genereren dat de helft van de welvaart onze kant op en
naar Engeland kan komen. Wat geeft de beste kans dat dit land die schuld
ooit kan terugbetalen? Dat is toetreding tot de Europese Unie. IJsland is
niet groter dan de stad Utrecht. Het is het kleinste land in de wereld met
een variabele wisselkoers. In deze tijden van globalisering is het extreem
kwetsbaar, en dat hebben ze gemerkt. Als je die schuld wilt terugzien, is
het eerste wat je moet doen, zorgen dat er perspectief komt op toetreding
tot de Europese Unie. Dat is ons belang. Heel hard roepen dat zij niet
mogen toetreden tot de Europese Unie en dat die schuld moet worden
terugbetaald, dat klinkt goed voor de VVD-achterban hier in Nederland.
Dan zijn we lekker sterk bezig met een pittig verhaal, maar het realisme is
ver te zoeken, mijnheer Ten Broeke. Ik zou zeggen dat de minister met een
beetje realisme moet handelen en moet bekijken hoe de zaken lopen. Wat
mij betreft maakt hij een start met de onderhandelingen met IJsland.
Natuurlijk mogen die onderhandelingen leiden tot een mooi akkoord, dat
IJsland op de lange termijn echt zijn best gaat doen om die schuld terug
te betalen. Maar laten we reëel zijn, de IJslandse bevolking is niet
verantwoordelijk voor het falen van Landsbanki. De rechtse regering van
IJsland heeft er de afgelopen tien jaar, met een waanzinnig model, een
potje van gemaakt, zoals we van een grote afstand hadden kunnen
verzinnen. Ook in IJsland kwam de crisis van rechts en moet deze nu door
links worden opgelost. Laten we realistisch zijn en ze vooral even helpen.
Onze minister van Buitenlandse Zaken is een reëel man en ik vertrouw
erop dat hij met een beetje gevoel voor verhoudingen in dit dossier
opereert en niet al te hard gaat roepen: eerst dit en dan dat. Geef de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

7

IJslanders een perspectief, dan zult u zien dat er ook het een en ander kan
gebeuren aan de onderhandelingstafel over die schuld.
De heer Blom (PvdA): Na het gloedvolle betoog van de heer Vendrik wil ik
een heel simpele vraag stellen. Hij zegt: eerst dit en dan dat, maar als we
dat nu eens tegelijkertijd zouden doen? Als we nu eens tegelijkertijd de
onderhandelingen starten en een deal maken waar we allemaal beter van
worden?
De heer Vendrik (GroenLinks): Dan heb ik mij onzorgvuldig uitgedrukt,
want dat is precies wat ik bedoel. Ik zeg dat er via besluitvorming in
Europa over het avis deuren worden geopend om uiteindelijk een deal te
kunnen sluiten. Volgens mij snapt minister Verhagen dat ook heel goed.
Hij is een kundig man, die dat doorheeft. Go, zou ik zeggen.
De heer Ten Broeke (VVD): Na deze tearjerker van GroenLinks moet ik
toch zeggen dat volgens mij elk medelijden volstrekt misplaatst is. Die
fantastische linkse politici namen vorig jaar wel de tijd om het toetredingsverzoek voor de Europese Unie te formuleren, maar vonden het
vervolgens niet tot hun verantwoordelijkheid behoren om bijvoorbeeld
aan de kapitaalmarkten die voor een deel die rente bepalen, te laten weten
dat zij bereid waren om in ieder geval een keer terug te betalen. Zij namen
ook niet de tijd om een onderhandeling die was gestart, in een deal te
laten uitmonden. De rentepercentages werden vervolgens verlaagd.
De voorzitter: En uw vraag is? Ik kijk ook even naar de tijd.
De heer Ten Broeke (VVD): Mijnheer Vendrik, ontkent u nu werkelijk dat
het voor een land dat zo in de problemen is, het verstandigst is om
vertrouwen van de markt terug te winnen door in de eerste plaats aan te
geven dat je goed bent voor je afspraken door terug te betalen en dat voor
de rest 75% van de schade van Landsbanki waarschijnlijk gewoon in
IJsland wordt gerecupereerd?
De heer Vendrik (GroenLinks): Ik denk dat de IJslandse regering een
gigantisch probleem heeft om vertrouwen te winnen bij de eigen
bevolking en ik denk dat het ook nog wel een probleempje is om
überhaupt een deal te sluiten. Als door de nieuwe regering niet een
levensvatbaar perspectief wordt geschetst, wordt de toekomst van de
economie van IJsland in samenhang met de verplichting om die schuld
uit hoofde van Icesave en Landsbanki terug te betalen bedreigd doordat
mensen het land verlaten. Mensen met perspectief gaan gewoon weg en
dan is de stad Utrecht, want daar praten we over, knap snel leeg en dan
hebben we helemaal geen economie. Dan kunt u die paar miljard op uw
buik schrijven, mijnheer Ten Broeke. Dat is waar de IJslandse regering
voor staat; om dat land überhaupt een perspectief te geven, zodat mensen
daar willen blijven en het hooggeschoolde deel van de arbeidsmarkt zijn
heil niet elders gaat zoeken. Dan blijft een economie achter die al een
grote klap heeft gehad en die nog een keer 20% van het bbp verliest,
zonder verdienvermogen, in een tijd van ruige globalisering. Dan kunnen
wij die hele economie, plus de schuld die erbij hoort, opbergen. Laten we
een beetje reëel zijn. Dat is de vraag waar de IJslandse regering voor
staat. Het is in ons belang om hen daarbij te helpen en volgens mij snapt
minister Verhagen dat.
Nog twee korte punten. We hebben het gehad over de klimaatonderhandelingen in Kopenhagen, die niet goed gingen. Europa speelde daarbij
geen rol. In de geannoteerde agenda staan hierover mooie teksten. Het is
niet mis dat Nederland wil inzetten op daden. Er is geregeld dat er vroege
financiering gaat komen. Dat is allemaal prima, dus regel dat en zorg dat
het op gang komt. De grote klappen moeten in Cancún gemaakt worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

8

Eerlijk gezegd heb ik nog geen strategie gezien om een herhaling van
Kopenhagen te voorkomen. Die strategie zou in twee dingen kunnen
zitten, namelijk zelf laten zien dat je nog ambitieuzer bent dan je al bent,
internationaal gezien. Dit is een oud punt van de fractie van Groen Links,
maar in de nieuwe verhoudingen verdient dit opnieuw beantwoording.
Waarom gaan we niet naar 30%? Het voorwaardelijke commitment heeft
bij Kopenhagen niet gewerkt. Valt hier niet een nieuwe strategie te kiezen?
Het komend jaar moet worden gewerkt aan een deal met een aantal
strategische partners, bijvoorbeeld in het Zuiden. Gebeurt dat? In de
stukken staat niets over wat de Europese Commissie en de Raad op dit
punt doen.
Mijn laatste opmerking betreft Europa 2020. Ik heb dit ook al gezegd bij de
Milieuraad. Vorig jaar heeft de Kamer een motie aangenomen van collega
Peters om groene innovatie hoge prioriteit te geven. Dat heeft natuurlijk
alles te maken met de vorige agenda. Dat moet geramd zitten in de EU
2020-strategie. Dat lijkt zo te zijn, maar wij hebben geruchten vernomen
dat de heren Van Rompuy en Barroso daar niet zo hard voor lopen. Is dat
zo? Als dat zo is, zouden wij een klapje moeten geven, omdat het anders
moet. De motie-Peters wordt toch wel uitgevoerd, minister?
Minister Verhagen: Voorzitter. Ik heb weer met genoegen naar de Kamer
mogen luisteren.
Ik zal de verleiding weerstaan om te zeggen dat het prettig is om
wisselende steun van oppositionele partijen te krijgen ten opzichte van
het vorige overleg, zolang je maar voldoende draagvlak houdt in het
parlement om uiteindelijk adequaat beleid te kunnen voeren dat ook in het
belang is van de Nederlandse burgers. Als het gaat om belangen zoals het
veiligstellen van werkgelegenheid, duurzame innovatie en concurrentievermogen, is helder dat de 2020-strategie van het grootste belang is. In
maart zal vooral worden gesproken over het tijdpad. De inhoud zal meer
in de Europese Raad van juni aan de orde komen.
Het is toch van belang om er nu ook inhoudelijk bij stil te staan en om het
te hebben over de focus, de doelen, over hoe je deze bereikt, etc. Daarbij
moeten niet alleen Europese, maar vooral ook nationale doeleinden
worden vastgesteld. Er worden richtsnoeren voor de verhoudingen
vastgesteld die erop gericht zijn om knelpunten voor groei op Europees
en nationaal niveau op te lossen. Op 15 maart hebben collega Van der
Hoeven en ik onze visie op de 2020-strategie aan de Kamer toegestuurd. Ik
geloof dat de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ook
medeondertekenaar was. Het was in ieder geval een brede reactie. De
inzet is om een ambitieuze maar ook realistische strategie te hebben,
zowel op Europees als op nationaal niveau.
Ik ben het met de heer Ten Broeke eens dat het natuurlijk niet Lissabon
met een kaftje moet zijn. Daardoor zou men niet tegemoetkomen aan de
problemen die we juist met Lissabon hebben gezien. Ik denk dat het goed
is dat in het commissievoorstel de focus ligt op banen en op duurzame
groei, geheel in lijn met de motie-Peters. Het is goed dat er een beperkt
aantal ambitieuze doelen in is vervat. Ik ben het ook met de heer Ten
Broeke eens dat er de nodige twijfel naar boven komt bij het armoededoel
zoals dat nu is geformuleerd. Dat verhoudt zich slecht tot een strategie die
is gericht op het creëren van economische groei en banen. Die strategie
zal natuurlijk een bijdrage leveren aan het tegengaan van armoede. Dat is
evident. Als je een baan hebt en mogelijkheden ziet voor de toekomst, dan
is dat de beste bijdrage aan het tegengaan van armoede, maar wanneer
sociale doelstellingen worden vermengd met innovatiedoelstellingen,
zoals hier is gebeurd, verlies je naar mijn mening juist de mogelijkheden
uit het oog om een duurzame bijdrage te leveren aan de bestrijding van
armoede.
Die strategie zou zich naar de mening van de Nederlandse regering
moeten concentreren op een beleid dat bijdraagt aan economische groei,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

9

innovatie en banen. Ik ben het met de heer Ten Broeke eens dat de sociale
dimensie van die strategie vooral is gericht op het vergroten van de
werkgelegenheid en daarmee van de inzetbaarheid. Gelukkig staan we
hierin niet alleen. Tegelijkertijd hoor ik ook geruchten dat de heer Barroso,
gesteund door enkele andere lidstaten, juist erg wil vasthouden aan deze
doelstelling. Het gerucht waar de heer Vendrik over sprak, is daar
misschien aan gekoppeld. Ik denk dat duurzame innovatie en groene
technologie van het allergrootste belang zijn voor het veiligstellen van
economische groei en werkgelegenheid voor de toekomst. Daarnaast vind
ik dat het ondernemersklimaat als zodanig meer aandacht verdient dan
het nu krijgt in deze notitie. Het bedrijfsleven, vooral het midden- en
kleinbedrijf, is een belangrijke motor voor economische groei en moet dus
ook een belangrijke rol hebben in die strategie. Ik zal ervoor pleiten om
het ondernemingsklimaat een prominentere plaats te geven in de
strategie, naast het behoud van die groene technologie en duurzame
innovatie die ik de heer Vendrik toezeg.
Dan kom ik op het kaftje als metafoor. Wij hebben altijd aangegeven dat
we de Lissabonstrategie eigenlijk te vrijblijvend vonden. De aanbevelingen bij de 2020-strategie zullen specifieker worden en moeten worden
voorzien van een tijdpad voor actie. Als de lidstaten niet voldoende
activiteiten ondernemen, kan de Europese Commissie op basis van de
2020-strategie een waarschuwing geven. Dat is een nieuw instrument ten
opzichte van de Lissabonstrategie, maar het komt wel voort uit het
Verdrag van Lissabon. Daar heeft Nederland voor gepleit.
Het is ook van belang dat experts van de Commissie en van de lidstaten
bezoeken zullen brengen aan en onderzoek zullen doen in lidstaten, om te
kijken naar de kwaliteit en de betrouwbaarheid van statistieken, zodat men
niet alleen op papier mooie doelstellingen bereikt, maar dit daadwerkelijk
wordt gestaafd door de feiten. Ik denk dat dit op zichzelf aanknopingspunten biedt voor een beter werkende strategie dan de Lissabonstrategie
en voor een betere dialoog tussen de lidstaten en de Commissie over de
voortgang van het beleid. Je krijgt ook een soort peer pressure omdat die
nationale prestaties in één keer in de Europese Raad in samenhang zullen
worden besproken.
Het is wel van belang dat de Europese Commissie niet alleen komt met
voorstellen voor aanbevelingen onder de Europa 2020-strategie maar ook
haar opinie over het Stabiliteits- en Groeipact publiceert. Ik denk dat de
heer Ten Broeke daarin ook zeer is geïnteresseerd.
Een dergelijke parallelle evaluatie biedt voordelen. Zo kun je het risico
voorkomen dat je in het kader van de Europa 2020-strategie zegt:
«investeren, investeren, investeren», terwijl het Stabiliteits- en Groeipact
je vraagt om de overheidsfinanciën op orde te hebben en dus te bezuinigen. Je moet dus zorgen dat de processen niet door elkaar gaan lopen
en dat de doelen van het Stabiliteits- en Groepact niet verwateren. Daar
zouden we immers niet blij mee zijn. De Europa 2020-strategie moet niet
als alibi worden gebruikt om onder de verplichtingen en de procedures
van het Stabiliteits- en Groeipact uit te komen.
Ik denk dat we met de nieuwe strategie goede doelstellingen hebben,
waaraan we moeten vasthouden. Twee zaken moeten we echter wijzigen,
namelijk de armoededoelstelling en het ondernemingsklimaat. We
moeten zekerstellen dat we datgene vasthouden waar een land als
Nederland in de toekomst zijn werkgelegenheid op zal moeten stoelen,
namelijk duurzame innovatie.
De heer Ten Broeke gaat specifiek in op de vraag wat dit inhoudt. Ik sprak
al over peer pressure, rapportages, bezoek van lidstaten, waarschuwingen
die worden gegeven et cetera. Daarmee heb je in ieder geval meer
instrumenten dan onder het Verdrag van Lissabon. Ik ben op zich geen
voorstander van het instellen van financiële sancties als strafmaatregel in
het kader van de Europa 2020-strategie. Ik vind echter wel dat de peer
pressure scherper kan zijn. Dat betekent dus de voortgang beter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

10

bijhouden, elkaar daar nadrukkelijker, ook publiekelijk, op aanspreken en
derhalve elkaar eventueel aan de schandpaal nagelen. We kunnen bezien
hoe je in dit kader de structuurfondsen beter kunt gebruiken. Dat vind ik
een interessante gedachte. Je zou de financiële instrumenten, de
incentives die er zijn, bijvoorbeeld de structuurfondsen, meer kunnen
richten op de doelen van de Europa 2020-strategie. Deze discussie zullen
we moeten voeren in het kader van de nieuwe financiële perspectieven.
Dit zal met name op de langere termijn moeten gebeuren, want tot 2013
liggen de financiële middelen vast, inclusief de verdeling van de structuuren cohesiemiddelen. Ik denk echter wel dat je beter naar dit punt zou
moeten kijken, overigens zonder je oorspronkelijke doelstelling om de
structuur- en cohesiefondsen meer te richten op de armste landen en
overschrijdingen te beperken, uit het oog te verliezen. Het ene staat
immers niet los van het andere. Landen die op grond van de aanbevelingen in het Stabiliteits- en Groeipact maatregelen moeten nemen en
daardoor minder kunnen investeren, kun je op die manier tot ontwikkeling
brengen.
De voorzitter: Is daarmee dit blok afgesloten?
Minister Verhagen: Ik heb nog het een en ander over de economische
regering en de daaraan gekoppelde Eindhoventop.
De voorzitter: Laten we dit blok dan maar afsluiten met de mogelijkheid
om vragen te stellen, ook met het oog op de tijd.
Minister Verhagen: Als eerste kom ik bij het punt van de economische
regering. Als dit inhoudt afstemming op terreinen die vallen onder de
communautaire bevoegdheden gebaseerd op Europese verdragen, een
globale richtsnoer voor economisch beleid en coördinatie op basis van
het Stabiliteits- en Groeipact, is het prima. Daarnaast kun je ervoor kiezen
dat beleidsterreinen die weliswaar vallen onder nationale bevoegdheden,
om goede redenen wel in Brussel worden afgestemd. We hebben nu ook
al een aantal maatregelen met elkaar afgestemd om het hoofd te bieden
aan de financieel-economische crisis, zonder dat het verdrag daar
daadwerkelijk om vraagt. Voorbeelden hiervan zijn het versterken van het
financieel toezicht en het vaststellen van exitstrategieën. Wat ons betreft is
dat ook een mogelijke vorm van governance. De Nederlandse regering is
het echter met de Commissie eens dat gouvernance économique als
instelling en de elementen waarnaar de heer Delors verwees, niet het pad
zijn dat we op dit moment moeten bewandelen.
De heer Ormel vraagt met enige regelmaat naar de mogelijkheid van een
innovatietop. Vanwege het belang van innovatie zou hij een dergelijke top
willen houden, bij voorkeur in Eindhoven, gelet op de cluster van
innovatie die daar is. De minister-president heeft in de Kamer al aangegeven dat hij dit verzoek onder de aandacht zal brengen van de minister
van Economische Zaken. Ik heb inmiddels van de minister van Economische Zaken begrepen dat zij het idee van een top zeer interessant vindt.
De heer Ten Broeke (VVD): Mits in Limburg {
Minister Verhagen: Nee, nee. Het werkt allemaal samen daar, hè!
De heer Ormel zal de discussie over een te organiseren top met de
minister van EZ moeten voeren. Ik wil het verzoek wel onder haar
aandacht brengen, maar gelet op het feit dat zij het een interessant idee
vindt, denk ik dat het nuttiger is om deze discussie met haar te voeren.
Dit was het blokje over de Europa 2020-strategie, voorzitter.
De voorzitter: Er is tijd voor één korte vraag van ieder commissielid.
Daarna gaan we naar het blokje over klimaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

11

De heer Van Bommel (SP): Mede ter voorkoming van een tweede termijn
heb ik één vraag. De minister zegt «op zich» geen voorstander te zijn van
financiële sancties. Dat is een politiek onduidelijke uitspraak.
Minister Verhagen: Ik ben geen voorstander van financiële sancties.
De heer Van Bommel (SP): U bent tegen financiële sancties?
Minister Verhagen: Ja. Oké. Als de heer Van Bommel het zo wil horen.
De heer Van Bommel (SP): Dat is Nederlands. Dank u wel.
De heer Ten Broeke (VVD): De minister is tegen financiële sancties, maar
hij is voor het gebruik van structuur- en cohesiefondsen als een middel
om gewenst beleid uit te voeren. Hij wil het koppelen aan het EU
2020-programma. Is hij er wel voor om structuur- en cohesiefondsen in te
zetten om verdere disciplinering van het Stabiliteits- en Groeipact af te
dwingen?
Minister Verhagen: Gedeeltelijk kan dat al en gedeeltelijk gebeurt het
ook. Ik ben bereid om naar dit punt te kijken. Juist omdat het kan, is het
het overwegen waard om het te doen.
Voorzitter. Dan kom ik bij de tweede component van de Europese
Raadsconclusies: het klimaat. We hebben hierover al gediscussieerd in het
kader van de Milieuraad en naar ik meen ook specifiek in het kader van de
Ecofin-raad. De heer Vendrik verwees hier al naar. Binnenkort zal er een
brief naar de Kamer uitgaan, waarin we meer in detail op alle elementen
van de mededeling van de Europese Commissie ingaan. Als het goed is,
komt deze brief op 19 maart in de ministerraad en zal deze daarna,
volgende week, naar de Kamer worden gestuurd.
Het is van belang dat zowel in de Milieuraad als in de Ecofin-raad een
aantal belangrijke punten overeengekomen zijn. De heer Vendrik wees
hier al op. De Commissie is allereerst gevraagd om een hernieuwde
impact assessment te maken voor de overgang van 20% emissiereductie
naar 30%. Verder is de Commissie gevraagd om een assessment te maken
van de vergelijkbaarheid van de wereldwijd gecommuniceerde reductieinspanningen die nu op tafel liggen. Verder is bevestigd dat de Unie ook
de vroege financiering zo snel mogelijk op gang moet brengen. Daarover
zou tijdens de onderhandelingen in juni in Bonn een eerste rapport
moeten worden gepubliceerd.
Met de Europese Raadsconclusies willen wij bereiken dat de vroege
financiering daadwerkelijk op gang wordt gebracht, want dat is van groot
belang, en dat we een structurele klimaatdialoog aangaan met strategisch
belangrijke partners om vertrouwen op te bouwen en meer inzicht te
krijgen in de opvattingen en belangen van andere partijen. Daar kunnen
dus ook zuidelijke lidstaten toe behoren. Ik denk dat het ook interessant is
met landen als Mexico om de dialoog aan te gaan, met het oog op de
Mexico-top en de ideeën die daar leven over financiering voor de minst
ontwikkelde landen. Het kan nuttig zijn om daarin te investeren. We willen
dus een structurele dialoog voeren over klimaat met strategisch belangrijke partners. We willen ons ervoor inzetten dat die twee elementen ook
bij de Raadsconclusies naar voren komen.
Ik geloof niet dat het grote manco opgelost kan worden door een pad van
nog ambitieuzere doelstellingen te volgen. De kans dat we met één stem
in de EU spreken wordt namelijk alleen maar kleiner als de doelstellingen
nog ambitieuzer zijn dan onze doelstellingen, die naar mijn mening al
ambitieus zijn. Een van de grote problemen bij Kopenhagen was immers
dat de Unie er in wezen niet toe deed, als ik me even heel cru mag
uitdrukken. We zullen dus vooral inbrengen dat de Europese Unie meer
met één stem spreekt. Als we de doelstellingen nog ambitieuzer zouden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

12

formuleren, vallen enkele landen uit de boot die de vorige keer ook al de
grootste tegenstribbelaars waren. Om te beginnen zou je moeten kijken
naar de vraag hoe we het zeker gaan stellen. Kom met een hoge ambtelijke onderhandelaar die niet bij de voorbereidende Europese Raad tot drie
uur ’s nachts vruchteloos probeert tot overeenstemming te komen, maar
die ervoor zorgt dat er van tevoren beter zicht is op de vraag waar
overeenstemming kan worden bereikt.
Noodzakelijk is ook een sterkere rol van de Europese Commissie, die
traditioneel een voortrekker op dit terrein is, en van de heer Van Rompuy.
Als wij ons namelijk niet duidelijker en als één blok profileren op politiek
niveau en in externe contacten dan spelen we in de vervolgdiscussie
wederom geen rol. Dat moeten we, mede gelet op de grote belangen, niet
hebben. Raad en Commissie zijn inmiddels doordrongen van dit besef.
Daarom hoop ik dat ook de discussie in de Europese Raad op dit punt tot
conclusies kan leiden.
Het is evident dat zowel Commissie als individuele lidstaten recht van
spreken hebben, omdat klimaatbeleid een gemengde competentie is. Wij
moeten ons echter niet weer richten op eindeloze en vruchteloze
discussies, maar zorgen dat we met een fatsoenlijke positie naar buiten
kunnen komen.
We hebben nu aangegeven dat de Europese Unie 2,4 mld. per jaar zal
besteden aan fast start finance. Dat is voor ons een prioriteit. Door middel
van de rapportage in juni over de vroege financiering zul je hier meer zicht
op moeten krijgen. Wij willen transparantie hebben. Dat betekent dat we
andere lidstaten oproepen om zo snel mogelijk duidelijkheid te geven,
zodat er meer zicht op is.
De heer Vendrik (GroenLinks): Ik heb een vraag over de transparantie. Ik
ben in de veronderstelling, maar misschien kan de minister van Buitenlandse Zaken dat in zijn begroting bij de aanstaande Voorjaarsnota
toelichten, dat er al een Nederlandse bijdrage van 100 mln. in dat
Europese pakket zit en dat deze dit jaar al ingaat. Kunnen we dit inzichtelijk gemaakt krijgen bij de Voorjaarsnota?
Minister Verhagen: Ja. Oké.
De heer Vendrik (GroenLinks): Ik heb ook een inhoudelijke vraag. Ik snap
dat een verhoogde Europese ambitie een debat binnen Europa uitlokt. Een
van de problemen in Kopenhagen was echter dat Europa er niet toe deed
op het moment dat het erop aankwam. Dat had te maken met het feit dat
China te lang en op onheuse gronden in de gelegenheid was om te
spreken namens een te grote club van ontwikkelingslanden. Hun grootste
hang-up is dat Westerse landen een te laag ambitieniveau hebben. Als je
overweegt om je ambitieniveau te verhogen, isoleer je daarmee de
bestaande zogenaamde woordvoerders van de arme landen. De kans
daarop neemt in ieder geval toe. Dan ben je in ieder geval in staat om een
beter gesprek te openen met de zee van arme landen – het zijn er heel
veel – die in Kopenhagen uiteindelijk de verkeerde partij kozen. Daarom is
het interessant om te heroverwegen of Europa niet al voor Bonn dan wel
Cancún naar een hoger ambitieniveau zou moeten streven. Dat levert je
namelijk strategisch voordeel op.
Minister Verhagen: Volgens mij waren de ontwikkelingslanden op twee
punten bezorgd. Ten eerste bestond het idee dat de Westerse wereld te
weinig doet, zodat de ontwikkelingslanden meer voor hun kiezen moeten
nemen terwijl ze het pad naar economische groei nog op moeten. Het
tweede punt betrof de financiële middelen die het de ontwikkelingslanden
mogelijk zouden maken om adaptatie en bepaalde maatregelen toe te
passen. Op het punt van de financiering heeft Nederland een voortrekkersrol gespeeld. Wij moeten daarbij ook inspelen op plannen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

13

Mexicaanse overheid die in Mexico aan de orde zullen komen betreffende
een coalition of the willing. Ik waag te betwijfelen of we met een
verhoging van de doelstellingen voor 2030 daadwerkelijk het verzet van
de ontwikkelingslanden kunnen wegnemen. Het is echter wel van belang
om inzicht te krijgen in de vraag waar de werkelijke belangen zitten en wat
je nodig hebt om die landen aan je kant te krijgen. Zo kun je zowel intern,
in de EU, eenheid krijgen, als ook een bepaalde flexibiliteit inbouwen. Dan
kan de EU in Mexico daadwerkelijk de rol spelen die zowel de heer
Vendrik als ikzelf wensen, ondanks het feit dat onze ambities misschien
enigszins verschillen. Dat is ook de reden dat ik de heer Vendrik steunde in
zijn idee om in te zetten op strategische partnerschappen.
De heer Vendrik (GroenLinks): Ik ben inderdaad ambitieuzer dan u.
Minister Verhagen: Op dit punt!
De heer Vendrik (GroenLinks): Het is heel vreemd, maar het klopt.
Minister Verhagen: De vraag is echter of de vijand en zo voort {
De voorzitter: Het volgende blokje betreft IJsland.
Minister Verhagen: Inderdaad, ik kom toe aan IJsland. Ik heb in Cordoba
gezegd dat ik mijn kruit droog houd. De interpretatie van deze keuze door
sommigen, namelijk dat ik zou vinden dat we al moeten gaan blokkeren, is
onjuist. Ik heb wel gezegd dat ik goed alle voors en tegens wil wegen en
dat ik niet bij voorbaat al instrumenten wilde weggeven. Daarna heb ik
onze opvattingen over een eerste reactie op het avis naar de Kamer
gestuurd.
Ik wil benadrukken dat het avis over IJsland niet op de agenda van de
aanstaande Raad Algemene Zaken of van de Europese Raad staat. Dat
heeft onder andere te maken met Duitsland. Momenteel wordt het avis
nog op technisch niveau besproken met de partners in de Europese
Commissie. Nog niet alle lidstaten hebben hun interne procedures
afgerond om IJsland in de Raad te bespreken. Ik zeg bij dezen dat het 99%
zeker is dat IJsland noch tijdens de RAZ noch tijdens de ER wordt
besproken en dat het onderwerp zal worden doorgeschoven naar de Raad
in april of mogelijk in juni.
Dan kom ik bij het punt van de appreciatie. In mijn brief heb ik twee
overwegingen naar voren gebracht. Deze staan wat mij betreft nog
volledig overeind. Mijn eerste punt is dat als we de Icesave-discussie niet
hadden gehad, er zelfs geen punt van discussie zou zijn geweest, zoals de
heer Van Bommel al aangaf. Ik denk dat Nederland zelfs Kamerbreed de
EU-ambities van IJsland steunt. Het is een gelijkgezinde partner die
belangrijke Europese waarden deelt. Laten we ook niet vergeten dat het
een trouwe NAVO-bondgenoot is.
De heer Vendrik (GroenLinks): En IJsland heeft 70% duurzame energie.
Daar kunnen wij nog een puntje aan zuigen.
Minister Verhagen: Ja, maar als wij van die geisers hadden, kwamen we
er ook aan!
De heer Vendrik (GroenLinks): Maar ze hebben het wel {
Minister Verhagen: «Denk aan de kennis over duurzame energie» staat
hier op mijn lijstje. De heer Vendrik was mij weer voor.
Laten we elkaar niets wijsmaken: op veel punten zou IJsland de Unie
verrijken. De heer Ormel wees al op de ligging voor de toegang tot de
Arctische route. Het is helder dat het niet een one-way street is waar wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

14

niets aan zouden hebben. Integendeel: we zien dat IJsland al tweederde
van de Europese wetgeving heeft uitgevoerd en voldoet aan de politieke
criteria. Dat staat nog steeds overeind. Ik wil dat nogmaals noemen,
omdat het in de discussie soms wordt vergeten.
Dan mijn tweede punt. Als IJsland lid wil worden van de Europese Unie,
zal dat land net als iedere andere potentiële kandidaat-lidstaat moeten
voldoen aan het acquis communautaire. Ook al voldoet het op dit moment
aan twee derde en ook al is het op tal van punten in ons belang dat
IJsland toetreed, het land zal moeten voldoen aan alle criteria. Ook
daarover kan geen misverstand bestaan. Om te beginnen zijn er natuurlijk
de verplichtingen die IJsland is aangegaan in het kader van de Europese
economische ruimte. Het naleven van de richtlijn inzake het depositogarantiestelsel is dus gewoon een onderdeel van de verplichtingen. Ook dat
is onderdeel van het acquis communautaire. Dit behoort tot de criteria die
IJsland dient te vervullen. Ik zeg dit tegen eenieder.
Ik constateer met voldoening – ik heb dit ook in de reactie aan de Kamer
geschreven – dat de Europese Commissie in haar avis stilstaat bij die
verplichtingen. Wij hebben daar zelf om gevraagd. Ik constateer ook dat
de Commissie aandringt op verbetering van organisatie, functioneren van
systemen en regelgeving, en met name van het toezicht op de financiële
sector. Het is, met alle respect, niet gek dat zij dat vragen. Ik vind het
positief dat dit avis stilstaat bij de knelpunten maar tegelijkertijd goede
aanknopingspunten biedt om IJsland aan zijn verplichtingen te houden.
Een aantal leden stellen dat IJsland absoluut nog geen lid mag worden en
dat het plan in de prullenbak moet zolang er geen overeenkomst over
Icesave is. Anderen zeggen dat je de wens tot toetreding juist moet
gebruiken om zo het geld voor de Nederlandse burger terug te krijgen. Ik
weet niet helemaal zeker wat het standpunt is van de PvdA-fractie. In
eerste instantie dacht ik dat de positie van de PvdA mogelijkheden bood.
Die mogelijkheid greep de heer Van Bommel ook aan. Naar aanleiding van
diens interruptie werd de deur echter dichtgeslagen maar deze ging
daarna weer wat open. Wat nog veel aparter is, is dat de heer Tang, toch
ook een PvdA’er, heel verstandige dingen zei tijdens het algemeen overleg
met de minister van Financiën over Icesave. De heer Tang wilde juist geen
koppeling. Hij zei dat de onderhandelingen een kader kunnen bieden om
IJsland aan te spreken. Nu hoor ik de heer Blom iets heel anders zeggen.
Ik krijg zo meteen graag meer verduidelijking over de positie van de PvdA
op dit punt, omdat ik hecht aan de opvatting van de Kamer.
De heer Ormel wijst op het geopolitieke belang van IJsland, de rijke
visgronden, zeeroutes et cetera. Op zich ben ik het daarmee eens. Hij wijst
ook op de tweeslachtige publieke opinie. Ik heb altijd al gezegd dat je niet
moet beginnen aan referenda, maar daarover wordt in het politieke veld
soms anders gedacht. Als je in Nederland een referendum zou houden –
de heer Ten Broeke speelde hier dankbaar op in – met de vraag of IJsland
erbij moet komen, zegt iedereen «nee», omdat men het idee heeft op die
manier het geld terug te kunnen krijgen. De publieke opinie in IJsland wil
enerzijds niets met de overeenkomst. Anderzijds heeft men op dit
moment ook niet veel op met de Europese Unie. De bevolking van IJsland
voelt zich echter wel verbonden met Europa en ziet heel goed het belang
van een lidmaatschap van de EU in relatie tot perspectieven op economische groei. De politieke partijen in IJsland die vervallen in Euroscepsis,
zijn met name de partijen die actie hebben gevoerd tegen de Icesaveleenovereenkomst. Wij hebben er belang bij om de pro-Europese krachten
wat te ondersteunen. In het algemeen wil ik zeggen dat je je niet moet
blindstaren op opiniepeilingen. Het zijn allemaal dagkoersen en die
moeten in het algemeen niet het referentiekader zijn voor een politicus.
De heer Blom vraagt hoe het staat met de onderhandelingen. Na het
referendum zijn de onderhandelingen over Icesave even op een laag pitje
gezet. Wij hebben echter wel gezegd dat we bereid te zijn om te praten,
juist omdat we op termijn ons geld zo veel mogelijk terug willen krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

15

Als je niet praat, weet je zeker dat je niets krijgt. Wij wachten op dit
moment dus op IJsland. Wij zijn elk moment bereid weer om de tafel te
gaan zitten met IJsland om te kijken onder welke voorwaarden zij in staat
zijn om aan de verplichtingen te voldoen. Daarbij hebben wij absoluut, net
als de heer Vendrik, begrip voor de gevoelens bij de bevolking. Je zou het
in Nederland eens moeten vragen als de situatie omgekeerd was!
Linksom of rechtsom moeten we echter verder met IJsland. Linksom of
rechtsom zullen we uiteindelijk ons geld moeten terugkrijgen. Daarover is
geen verschil van mening tussen Kamer en regering.
Sommige partijen willen geen stap verder met het EU-traject voordat er
zekerheid is over terugbetaling. Ik denk dat dit meer is ingegeven door
emotie dan door ratio. Zo simpel werkt het namelijk niet. Je krijgt je geld
niet terug als je zegt: jongens, jullie zoeken het maar uit. Ik heb geen
opties uitgesloten en houd mijn kruit droog. Als je dreigende taal gebruikt,
in de trant van «dan komen jullie er nooit bij» en «wij starten niets», denk
ik dat je één ding zeker weet en wel dat je niet zult komen tot een
overeenkomst over Icesave. Dat dient dus niet het Nederlandse belang.
Dat wil ik hier echt zeggen, als minister van Buitenlandse Zaken, die
verantwoordelijk is voor het veiligstellen van de Nederlandse belangen in
het buitenland. Ten eerste zie ik dat de regering van IJsland er met ons wil
uitkomen. Ze zijn het nog niet eens over de vraag op welke basis, maar
uiteindelijk willen ze er wel uitkomen. Dat is ook in hun belang. Ten
tweede wil de regering van IJsland IJsland de Unie binnenloodsen. Het is
juist de conservatieve, oppositionele kracht in IJsland die geen akkoord
over Icesave wil en die geen voorstander is van toetreding tot de
Europese Unie. Ik vind het geen verstandige politiek om die groep in de
kaart te spelen. Door te dreigen spelen we die groep naar mij mening wel
in de kaart. Een gebrek aan toekomstperspectief kan juist, zoals de heer
Vendrik al zei, het vertrek versnellen van mobiele, hoogopgeleide
IJslandse mensen die helemaal geen perspectief meer zien en hun heil
elders gaan zoeken. Wij hebben belang bij een economisch gezond
IJsland dat zijn schulden kan terugbetalen, waaronder die aan Nederland.
Tegelijkertijd wil ik IJsland aanspreken op zijn verplichtingen, inclusief de
verplichtingen op basis van het depositogarantiestelsel. Toetredingsonderhandelingen kunnen juist een kader creëren en een additioneel
instrument zijn om IJsland in Europees verband aan te spreken op de
verplichtingen in het kader van het acquis communautaire. Ik heb ze liever
aan de onderhandelingstafel dan mokkend op hun eiland in de Atlantische
Oceaan, met de rug naar Europa gekeerd.
Deze aspecten wil ik dus wegen. Ik onderstreep daarbij dat er geen sprake
kan zijn van daadwerkelijke toetreding als niet aan het gehele acquis is
voldaan, inclusief de verplichtingen op basis van het depositogarantiestelsel. Je ziet nu de eerste stappen in een lang proces. Talmt IJsland met
het inlossen van zijn verplichtingen, dan zal dat ongetwijfeld zijn weerslag
moeten krijgen op het gehele proces. Dan kun je overwegen om in plaats
van te zeggen dat je niet begint, bij het onderhandelingshoofdstuk over de
financiële diensten een hard ijkpunt te maken.
De heer Ormel (CDA): Hoofdstuk 9.
Minister Verhagen: Hoofdstuk 9. Dan bied je enerzijds perspectief en
anderzijds zeg je: «Sorry, criteria zijn criteria. U voldoet er niet aan. Als u
de laatste stap wilt zetten, moet u nu leveren».
Dit alles laat onverlet dat het gezien de bereidheid van de IJslandse
regering en de instelling van zowel het Verenigd Koninkrijk als de
Nederlandse minister van Financiën naar mijn mening mogelijk moet zijn
om door onderhandelingen tot een overeenkomst te komen die enerzijds
ons geld veilig stelt en anderzijds niet het onmogelijke vraagt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

16

De heer Blom (PvdA): De minister heeft mij aangesproken op het
PvdA-standpunt. Het gaat mij helemaal niet om dreigen. Dat heeft Paul
Tang natuurlijk ook bedoeld in dat AO. Ik ben er helemaal geen tegenstander van dat IJsland op den duur toetreedt tot de EU, om exact
dezelfde redenen als de minister noemt. Het is inderdaad waar: als er
geen affaire was geweest { Dat is allemaal oké, behalve het puntje dat Ten
Broeke noemde, dat het natuurlijk niet zo kan zijn dat een bank met twee
maten meet binnen de eigen spaarderskring. Daar komen we echter wel
uit wanneer er onderhandelingen zijn. Laten we het onderwerp eens
versimpelen. IJsland wil wat. Wij willen ook wat. Wat is er dan simpeler
om dan te zeggen: «We gaan het allebei doen. We prikken een datum
waarop we de onderhandelingen over het avis starten en tegelijkertijd
werken we dat vuiltje weg»? Wat is daar mis mee? Dat is geen kwestie van
dreigen, dat is een kwestie van als volwassen mensen met elkaar omgaan.
Dat is het standpunt van de PvdA. Natuurlij is er een koppeling tussen het
Icesave-dossier en de toetreding. Het is een illusie om te denken dat die
koppeling er niet is. Ze maakt zelfs onderdeel uit van het avis. Zelfs al zou
ik het willen, dan zou ik het dus niet eens kunnen scheiden. Ik kom
gewoon terug op een redenering op grond van boerenslimheid: we gaan
allemaal om tafel zitten, alle partijen willen iets, dus je zorgt dat iedereen
zijn zin krijgt. Dan is iedereen blij en hebben we het nergens meer over.
Minister Verhagen: Dan zegt u dus {
De voorzitter: Ik wil ook de heer Ten Broeke de gelegenheid geven om
een vraag te stellen. Bovendien kijk ik naar de tijd. Sommige mensen
hebben nog andere verplichtingen. Er komt ook nog een blokje over
EDEO. Dit was een verduidelijking van het standpunt van de PvdA. Nu is
er ruimte voor een vraag en een antwoord en dan gaan we naar het
volgende blokje. We moeten echt snelheid maken.
De heer Ten Broeke (VVD): Heel kort dan, voorzitter. Anderhalve week
geleden deed Nederland voor de vierde keer een voorstel aan de
IJslandse partners die de minister zo graag aan de onderhandelingstafel
wil hebben. Dat voorstel was om met lagere rentepercentages te gaan
werken. Omgerekend leverde dat bijna 0,5 mld. extra coulance op. IJsland
wilde dit voorstel niet eens bespreken.
De voorzitter: Uw vraag is? We hebben geen tijd voor lange
toelichtingen.
De heer Ten Broeke (VVD): Dat had u bij uw partijgenoot die hiervoor
sprak misschien ook even kunnen zeggen.
De voorzitter: Hoho. Ik bepaal hier de volgorde van de interventies en ik
bepaal of u het woord krijgt of niet. U hebt één vraag. Daarop geeft de
minister antwoord en dan gaan we naar het volgende blokje.
De heer Ten Broeke (VVD): Deze inleiding is noodzakelijk voor mijn
vraag. Als wat ik zojuist schetste inderdaad zo is, kan de minister toch niet
zeggen dat hij met IJsland aan de onderhandelingstafel zit? Daar lopen ze
immers juist, al dan niet mokkend, van weg. Het is ook niet de eerste keer
dat dit gebeurt, maar de derde keer in anderhalf jaar. We worden aan het
lijntje gehouden. Ik stel juist het belang van Nederland voorop. Tegelijkertijd kijk ik naar het belang van de Europese gemeenschap die is
gevestigd op basis van de afspraak dat je je aan je afspraken houdt. Nu is
het moment ...
De voorzitter: U hebt uw punt gemaakt. Het woord is aan de minister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

17

Minister Verhagen: Het verschil zit niet in de opvatting dat wij willen dat
het geld van de Nederlandse belastingbetaler terugkomt. De vraag is wat
de verstandigste manier is om dat zeker te stellen. Ik begrijp de interventie
van de heer Van Bommel bij de heer Blom. Zodra je voorstelt om
tegelijkertijd te beginnen met onderhandelen ga je in ieder geval
onderhandelen, ook over de toetreding. De heer Blom blokkeert dus niet
het starten van de onderhandelingen.
De heer Blom (PvdA): Als u het in combinatie ziet met het oplossen van
het andere probleem.
Minister Verhagen: Natuurlijk. De vraag is hoe je tot overeenstemming
komt. Hoe kom je tot een oplossing die ertoe leidt dat de Nederlandse
belastingbetaler zijn centen terugkrijgt, dan wel geen extra belasting hoeft
te betalen als we het geld niet terugkrijgen. Ik zeg: gebruik daarvoor het
onderhandelingstraject over de toetreding. Zet een haarscherpe valbijl bij
de vraag of je het hoofdstuk over het financieel dossier kunt afsluiten. Dan
ben je aan het onderhandelen. Als de IJslanders niet aan tafel willen
komen, is het een ander verhaal. Op basis van wat ik hoor van mijn
collega van Financiën en van de Britten, met wie we een-op-een optrekken
– dat is sowieso het belangrijkste – zeg ik dat bij IJsland wel degelijk de
bereidheid bestaat om te praten over de Icesave-overeenkomst. Ik wil niet
dat IJsland het lidmaatschap krijgt zonder dat is voldaan aan die verplichtingen. Daar hebben we dus voldoende mogelijkheden voor. Ik ben het
wel met de heer Ten Broeke eens dat veel ophoudt als de IJslanders
weigeren te praten over Icesave. Je mag tenslotte van iemand met wie je
om de tafel wil zitten in het kader van de toetredingsonderhandelingen en
de opening van hoofdstukken verwachten dat die met ons om de tafel
komt zitten om ook over dit dossier te spreken.
De voorzitter: Ik denk dat we dit voldoende gewisseld hebben. Ik verzoek
de minister om nog even kort in te gaan op EDEO. Dan ronden we dit AO
heel snel af.
Minister Verhagen: Prima. Ik wil op het voorgaande punt nog wel zeggen
dat ik een-op-een wil optrekken met het Verenigd Koninkrijk. Als zij iets
doen en wij blijven aan de andere kant hangen, hebben we een veel
groter probleem. Dan weten we zeker dat we niets terugkrijgen.
Dan kom ik toe aan het blokje over EDEO. Er is weinig veranderd ten
opzichte van de vorige keer dat we hierover spraken. We hebben nog
geen voorstel ontvangen van de Hoge Vertegenwoordiger. Ik heb al eerder
toegezegd dat ik het voorstel naar de Kamer zal sturen zodra het er is. Dan
zal ik de Kamer ook meer in detail informeren over mijn visie. Het is nog
steeds de bedoeling dat de Raad eind april op basis van het voorstel van
de Hoge Vertegenwoordiger een besluit neemt over de oprichting. De
heer Van Bommel had het over 1 april, maar het is dus eind april. We
zullen overigens alles op alles moeten zetten om die deadline te halen. De
lidstaten moeten er namelijk unaniem mee kunnen instemmen, de
Commissie zal zich erin moeten kunnen vinden en het Europees
Parlement zal geraadpleegd moeten worden. 1 april was überhaupt niet
gelukt, dus gelukkig is het eind april. Op basis van wat ik tot nu toe heb
gehoord, is het ook nog een heidens karwei om het voor eind april af te
ronden.
Er is helemaal geen sprake van dat er allemaal Engelsen en weet ik wie
zijn benoemd. Er is nog helemaal niemand benoemd en er is ook nog
helemaal niets om te benoemen.
Ik vind dat een dergelijke dienst er snel moet komen. Ik heb eerder gezegd
dat ik het in ons belang vind dat er een goed functionerende Hoge
Vertegenwoordiger komt alsmede een goed functionerende EDEO, dan
wel – om de heer Ormel tegemoet te komen – een «European External

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

18

Action Service», dus een buitenlandse dienst van de Europese Unie. Als
zo’n dienst er is, gebeurt er niet wat wij willen vermijden, namelijk dat de
EU buitenspel staat, wat we al hebben zien gebeuren in Kopenhagen. Als
we willen voorkomen dat de VS en China voortaan met zijn tweeën de
dienst uitmaken, zal er een fatsoenlijk Europees buitenlands beleid met
een fatsoenlijk functionerende HV en een fatsoenlijke diplomatieke dienst
moeten komen.
De heer Van Bommel vraagt hoe het zit met ontwikkelingssamenwerking.
EDEO zal op hoofdlijnen ook belast worden met ontwikkelingssamenwerking, wanneer het gaat over strategische programmering. Binnen de
Commissie is er natuurlijk wel gewoon een commissaris die verantwoordelijk is voor ontwikkelingssamenwerking. Deze is dus ook verantwoordelijk voor het Europees Ontwikkelingsfonds en de hulp aan Azië en
Latijns-Amerika. Voor de uitvoering van dergelijke programma’s blijft de
gewone verhouding bestaan.
De heer Van Bommel vraagt ook waar de Hoge Vertegenwoordiger zit, bij
de Commissie of bij het Raadsecretariaat. Dat is beide. Ze is vicevoorzitter
van de Europese Commissie. Volgens het verdrag krijgt ze ook een eigen
dienst. Die is voor een deel samengesteld uit het Raadsecretariaat.
Ik denk dat zowel EAS als EDEO vreselijke namen zijn. Dat ze in Brussel
niet weten wat EDEO is, kan ik mij voorstellen, want het is een Nederlandse afkorting. U weet, tweetaligheid is in Brussel wel officieel maar
toch { EDEO heet zo omdat dat in het verdrag staat. Ik denk dat we snel
naar een term toe moeten als «Europese diplomatieke dienst», net zoals
er een Nederlandse diplomatieke dienst is. Ik hoop ook dat de Europese
diplomatieke dienst van dien aard wordt dat we bij de discussie over de
heroverwegingen de Europese toekomst op sommige punten met een
gerust hart kunnen bekijken.
De voorzitter: Hiermee zijn we aan het einde gekomen van dit algemeen
overleg. Ik dank de minister en de hem vergezellende ambtenaren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

19

1

Samenstelling:
Leden: Atsma (CDA), Van Bommel (SP), ondervoorzitter, Van der Staaij
(SGP), Waalkens (PvdA), voorzitter, Ormel (CDA), Van Velzen (SP), De
Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Jan Jacob van Dijk (CDA),
Blom (PvdA), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Jonker (CDA), Irrgang (SP), De Roon (PVV), Pechtold
(D66), Ten Broeke (VVD), Gill’ard (PvdA), Jasper van Dijk (SP), Thieme
(PvdD), Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie) en Peters
(GroenLinks).
Plv. leden: Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA), Jager (CDA), De Wit (SP),
Van der Vlies (SGP), Vos (PvdA), Snijder-Hazelhoff (VVD), Van Heugten
(CDA), Lempens (SP), Schermers (CDA), Knops (CDA), Jacobi (PvdA),
Samsom (PvdA), Kuiken (PvdA), Teeven (VVD), Spies (CDA), Roemer (SP),
Wilders (PVV), Nicolaï (VVD), Van der Ham (D66), Van der Burg (VVD),
Besselink (PvdA), Van Leeuwen (SP), Ouwehand (PvdD), Voordewind
(ChristenUnie) en Vendrik (GroenLinks).
2
Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP), Waalkens (PvdA), Çörüz
(CDA), Ormel (CDA), voorzitter, Ferrier (CDA), Van Velzen (SP), Nicolaï
(VVD), De Nerée tot Babberich (CDA), Haverkamp (CDA), Blom (PvdA),
Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD),
Irrgang (SP), Knops (CDA), De Roon (PVV), Voordewind (ChristenUnie),
Pechtold (D66), ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Van Raak (SP), Gill’ard
(PvdA), Thieme (PvdD), Peters (GroenLinks) en Schippers (VVD).
Plv. leden: De Wit (SP), Van der Vlies (SGP), Vermeij (PvdA), Omtzigt
(CDA), Van Haersma Buma (CDA), Aasted-Madsen-van Stiphout (CDA),
Jasper van Dijk (SP), Van Miltenburg (VVD), Ten Hoopen (CDA), Jonker
(CDA), Boelhouwer (PvdA), Leerdam (PvdA), Arib (PvdA), Neppérus (VVD),
Lempens (SP), Schermers (CDA), Wilders (PVV), Wiegman-van Meppelen
Scheppink (ChristenUnie), Koşer Kaya (D66), Van Beek (VVD), Gesthuizen
(SP), Samsom (PvdA), Ouwehand (PvdD), Halsema (GroenLinks) en
Griffith (VVD).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-02, nr. 958

20