Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

25 424

Geestelijke gezondheidszorg

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 530

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 7 mei 2020
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 20 maart 2020 over
de Crisisstructuur ggz en de uitvoering van de motie van het lid
Ouwehand c.s. over een noodplan geestelijke gezondheidszorg (Kamerstukken 25 424 en 25 295, nr. 526).
De vragen en opmerkingen zijn op 31 maart 2020 aan de Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 1 mei
2020 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
De adjunct-griffier van de commissie,
Krijger

kst-25424-530
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

1

Inhoudsopgave

blz.

I.
II.

2
10

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Staatssecretaris

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van 20 maart 2020, die tevens gezien moet worden als de
reactie op de motie van het lid Ouwehand c.s. van 18 maart jl. (Kamerstuk
25 295, nr. 154), waarin de crisisstructuur van de geestelijke gezondheidszorg (ggz) toegelicht wordt en waarin enkele maatregelen benoemd
worden. Genoemde leden hechten er waarde aan om te benadrukken dat
het verlenen van hulp aan mensen die in psychische nood verkeren
gedurende een crisis niet over het hoofd gezien mag worden, en zien in
de brief van de Staatssecretaris dan ook terug dat niet alleen hijzelf, maar
ook andere partijen in de ggz zeer betrokken zijn. Voor deze leden staat
het echter als een paal boven water dat de structuur die is opgezet
dienend moet zijn aan de oplossingen die in deze crisistijd aan de
psychische patiënten moet worden geboden, zowel intramuraal als
ambulant. De leden van de VVD-fractie missen op verschillende onderdelen de inhoud bij enkele genoemde maatregelen en structuren, wat
heeft geleid tot de onderstaande vragen.
De leden van de VVD-fractie zien uit de brief nadrukkelijk naar voren
komen dat de partijen in de ggz met de Staatssecretaris in overleg zijn
(geweest) met betrekking tot de te nemen maatregelen. In het kort worden
in de brief met name de maatregelen naar voren gebracht die uit het
beeld van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) afkomstig zijn.
Het gaat daarbij om de meldingen die de IGJ ontvangt met betrekking tot
werknemers en het feit dat ggz-instellingen in veel gevallen de
face-to-face contacten beperkt, en enkele oplossingen die hiervoor
aangedragen worden. Genoemde leden zijn van mening dat er op dit
moment veel aandacht uit moet gaan naar patiënten die zich onvoldoende
geholpen voelen met beeldbellen of telefonisch contact, maar zien ook dat
er veel meer zaken aandacht verdienen. Vanuit de juist in werking
getreden Wet verplichte ggz (Wvggz) is bijvoorbeeld duidelijk dat
rechterlijke machtigingen verlopen en patiënten daardoor weer op straat
terechtkomen, en ook ten aanzien van ambulant te behandelen patiënten
is het nu lastiger een vinger aan de pols te houden op afstand. Daartegenover staat dat mensen die in een instelling zijn opgenomen, verstoken
zijn van bezoek (wat een terechte maatregel is vanuit het perspectief van
de coronabestrijding), waar zij wellicht wel een (enorme) behoefte aan
hebben. Dit zijn maar enkele voorbeelden. Daarom stellen de leden van de
VVD-fractie de volgende (eerste) vraag: is het mogelijk periodiek een
overzicht te verkrijgen (een eerste op zeer korte termijn) van alle
problemen die zich op grotere schaal voordoen, en waarvoor maatregelen
worden of reeds zijn getroffen, en daarvan inzichtelijk te maken wat deze
maatregelen zijn, en in volgende periodieke terugkoppelingen telkens
duidelijk te schetsen op welke manier de getroffen maatregelen zijn of
worden aangepast.
In aanvulling op die eerste vraag, zijn de leden van de VVD-fractie zeer te
spreken over de infographics die op andere beleidsterreinen breed en
centraal door de rijksoverheid worden verspreid (zoals bijvoorbeeld ten
aanzien van het pakket met economische maatregelen), waarbij
genoemde leden de (tweede) vraag stellen, namelijk of dergelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

2

infographics met veel informatie, ook van de veldpartijen in de ggz (naam,
telefoonnummer, websites, hulplijnen en dergelijke) en de maatregelen in
deze crisis, breed en centraal verspreid kunnen worden door de rijksoverheid.
De leden van VVD-fractie zijn verheugd in de brief te lezen dat de partijen
in de sector de handen ineenslaan en samenwerken om de juiste zorg in
tijden van crisis ook op de juiste plek te kunnen verlenen. De juiste plek in
feitelijke zin betekent niet voor iedereen dat dit in de thuissituatie zou
moeten zijn. Al eerder heeft de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media aangegeven dat gemeenten samen met scholen, de
kinderopvang, Veilig Thuis en de jeugdzorg ervoor moeten zorgen dat
kinderen in een gevaarlijke situatie ergens anders dan thuis leskrijgen,
bijvoorbeeld in bibliotheek of klaslokaal. Het gaat dan bijvoorbeeld om
kinderen die thuis misbruikt of mishandeld worden, dus in situaties
waarin de kinderen echt beter niet thuis kunnen zijn. Voor een grote groep
volwassenen geldt ook dat het juist de thuissituatie is die (mede) heeft
veroorzaakt, dat zij nu patiënt zijn bij een organisatie in de ggz. De leden
van de VVD-fractie stellen tot slot dan ook de (derde) vraag, namelijk of de
Staatssecretaris aan kan geven welke maatregelen het kabinet getroffen
heeft om ook in deze situaties zoveel mogelijk te voorkomen dat mensen
opgesloten zitten in een (thuis-) situatie die als onveilig gemarkeerd kan
worden. Kan de Staatssecretaris, na overleg met collega’s, aangeven voor
de hele sector ggz (dus volwassenen en jeugd) wat de maatregelen zijn
die tot nu toe genomen kunnen worden om onveilige situaties tot het
minimum te beperken?
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
Veldpartijen in de ggz werken nu aan een doorvertaling van de
RIVM-richtlijn voor toepassing in de ambulante en intramurale ggz, in
samenspraak met het RIVM en de Staatssecretaris. De leden van de
CDA-fractie vragen of deze doorvertaling gereed is en zo ja, of hierin aan
de ggz-sector voldoende houvast wordt geboden.
Genoemde leden lezen dat de crisisdiensten zijn uitgebreid en dat
patiënten hier met acute zorgvragen terecht kunnen. Doet elke
ggz-instelling hieraan mee of wordt dit regionaal georganiseerd; waarbij
deze leden tevens vragen of via de crisisdiensten adequaat zorg en
ondersteuning kan worden geboden en of dit – gezien de omstandigheden – als voldoende wordt ervaren.
Wat betreft de financiële consequenties stelt de Staatssecretaris in de brief
dat ook voor de ggz sector maatregelen worden getroffen die soms
generiek van karakter zijn, maar die mogelijk ook specifieke elementen
kunnen bevatten. De leden van de CDA-fractie begrijpen dit, maar hebben
wel behoefte aan een nadere toelichting op dit punt. Kan de Staatssecretaris een uitgebreide toelichting geven wat hij precies bedoelt en indien er
al specifieke maatregelen zijn genomen, toelichten welke dat dan zijn?
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief d.d.
20 maart jl. over de crisisstructuur ggz, als reactie op de motie van het lid
Ouwehand c.s, en willen de Staatssecretaris hierover nog maximaal drie
vragen voorleggen. Genoemde leden willen benadrukken dat goede
geestelijke gezondheidszorg juist nu in deze tijd van crisis belangrijk is. De
coronacrisis is een life-event dat disruptief kan zijn voor mensen met
psychische kwetsbaarheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

3

De leden van de D66-fractie willen ervoor waken dat noodzakelijke zorg
geen doorgang kan vinden omdat fysiek afspreken nu verminderd
mogelijk is. Door deze situatie wordt de toegevoegde waarde van goede
digitale zorg benadrukt. De huidige situatie is te vergelijken met de
omstandigheid dat men op de wachtlijst staat en noodzakelijk zorg nodig
heeft maar die nog niet krijgt. Genoemde leden zijn er tevreden over dat
goede voorbeelden worden gedeeld maar vragen de Staatssecretaris of
dit voldoende is. Welke overeenkomst ziet de Staatssecretaris met
wachttijdbegeleiding en op welke manier kan hij deze crisissituatie
aangrijpen om de inzet van digitale ggz fors te vergroten en extra te
investeren in het aanbod en de kwaliteit van digitale ggz?
De leden van de D66-fractie denken dat tijdens deze crisis er een reële
kans bestaat op zorgmijding onder ggz-patiënten en/of dat ggz-patiënten
uit beeld raken omdat het aantal contactmomenten is teruggebracht.
Genoemde leden maken zich met name zorgen om de mensen met
psychische kwetsbaarheid die nu in zelfisolatie zitten en geen bezoek of
zorgverleners over de vloer krijgen. Daarnaast zijn er poliklinieken die
helemaal geen fysieke afspraken meer plannen. Kan de Staatssecretaris
concreet aangeven wat er naast een-op-een beeldbellen verder gedaan
wordt om de continuïteit van geestelijke gezondheidszorg te garanderen
tijdens deze coronacrisis en op welke manier zorgmijding wordt
voorkomen?
De leden van de D66-fractie willen het belang van intramurale ggz
benadrukken en zij willen tevens benadrukken dat ook hier de continuïteit
van zorg prioriteit heeft, met name crisiszorg. Kan de Staatssecretaris
concreet aangeven hoe hij ervoor zorgt dat intramurale ggz gewaarborgd
blijft en specifiek voor de volgende vier punten: het behoud van de
mogelijkheid tot fysiek contact in een crisissituatie, de beschikbaarheid
van genoeg beschermingsmateriaal voor medewerkers in de ggz, het
realiseren van voldoende opnamecapaciteit in algemene zin en het
realiseren van voldoende opnamecapaciteit voor de Psychiatrische
Afdeling Algemeen Ziekenhuis (PAAZ)?
Vragen en opmerkingen van de fractie van GroenLinks
De leden van de GroenLinks-fractie willen allereerst hun waardering
uitspreken voor de inzet van zorgverleners en ambtenaren die momenteel
alles op alles zetten om de coronacrisis te bestrijden. Genoemde leden
zijn zich ervan bewust dat juist ook in de geestelijke gezondheidszorg de
continuïteit van zorg van essentieel belang is. Deze leden hechten eraan te
vermelden dat momenteel veel aandacht uitgaat naar de zichtbare
vormen van (crisis-)zorg, terwijl ook de geestelijke gezondheidszorg
urgente problemen ondervindt waardoor duizenden mensen met een
(complexe) zorgbehoefte in grote onzekerheid verkeren.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben zodoende nog vragen naar
aanleiding van de brief van de Staatssecretaris van 20 maart jl. Genoemde
leden zijn van mening dat de voorgestelde maatregelen tamelijk mager
van aard zijn, óók rekening houdende met de crisistijd waarin het kabinet
zich bevindt.
Zo signaleert het platform Lijm de Zorg een grote toename van angst en
mogelijke suïcidale gevoelens. Het wijst met name op het gebrek aan
crisisbedden voor de groep die dit betreft, zo constateren de leden van de
GroenLinks-fractie. Alleen al de angst dat zij nergens heen kunnen in
geval van nood leidt tot paniek. Inmiddels is al in acht regio’s gesignaleerd dat dit tekort er inderdaad is. Ook uit een enquête van Stichting
MIND, Landelijk Platform Psychische Gezondheid, blijkt dat er een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

4

duidelijke toename is van het aantal psychische klachten zoals angst,
depressie of paniek. Een derde van de respondenten vreest dat zij zich niet
zal redden de komende periode. Op dit moment is er daarom veel
behoefte aan maatwerk, naast het bieden van standaard-alternatieven
voor behandeling. Het is cruciaal dat hulpverleners juist nu contact krijgen
en houden met de cliënt, ook om zorgmijding te voorkomen.
Kan de Staatssecretaris naar aanleiding van het bovenstaande antwoord
geven op de volgende punten: is hij bereid om zo snel mogelijk met
– creatieve – oplossingen te komen om in de crisisbedden te voorzien,
bijvoorbeeld door delen van hotels hiervoor in te richten, zo ja, op welke
termijn, zo nee, waarom niet en kan hij daarnaast, met praktijkvoorbeelden, aangeven op welke manier hulpverleners handvatten krijgen om
daadwerkelijk maatwerk te bieden. Zo is er inmiddels door externen een
handboek opgesteld met een afwegingskader voor wanneer bellen,
face-to-face contact of video-bellen ingezet kunnen worden. Kan dit, in
samenspraak met MIND, Lijm de Zorg en andere stakeholders, als
handvat meegegeven worden en kan de Staatssecretaris tevens, in
samenspraak met zijn collega’s van VWS, ervoor zorgen dat de inmiddels
bestaande overzichtslijst van welke hulplijnen in welke situatie gebeld
kunnen worden, breed gedeeld en kenbaar gemaakt wordt?
De leden van de GroenLinks-fractie wijzen erop dat de beschikbaarheid
van persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm’s) voor zorgverleners in
ggz-instellingen en mantelzorgers sterk varieert. Ook wordt een toenemende druk gelegd op mantelzorgers en naasten van de diverse patiëntgroeperingen. Vanwege de regelmatig wegvallende professionele hulp is
juist die rol van mantelzorgers en naasten belangrijker geworden.
Daarnaast zijn veel ggz-instellingen overgeschakeld naar online werken,
maar sommige hulpverleners en/of hun cliënten hebben geen laptop met
camera, terwijl beeld en het maken van notities wel essentieel zijn.
Deze leden vragen de Staatssecretaris in te gaan op de volgende punten:
wanneer is de voorraad pbm’s op orde zodat zoveel mogelijk reguliere
geestelijke gezondheidszorg weer doorgang kan vinden, kan hij daarbij
aangeven op welke manier hij met zijn collega’s van VWS scherp blijft op
de onbelemmerde beschikbaarheid van pbm’s voor bovengenoemde
groepen, op welke manier(en) wordt door het kabinet, eventueel in
samenspraak met gemeenten, concreet gezorgd voor ondersteuning voor
de onmisbare mensen om de patiënt heen en wat wordt gedaan om
digitale middelen zo snel mogelijk toegankelijk te maken voor zorgverleners en hun cliënten.
De leden van de GroenLinks-fractie ontvangen verschillende signalen van
ggz-instellingen die in liquiditeitsproblemen zijn gekomen vanwege de
coronacrisis. Aangezien er ook vóór deze coronacrisis al sprake was van
een schrijnend tekort aan geestelijke gezondheidszorg, vragen deze leden
hoe de Staatssecretaris het behoud van het aanbod in deze periode borgt
en hoe is hij voornemens is de motie van het lid Klaver c.s.1 op dit gebied
uit te voeren.
Het kabinetsbeleid roept burgers op om zo veel mogelijk thuis te blijven.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren echter dat circa 40.000
mensen in Nederland geen vast woonadres hebben en dak- of thuisloos
zijn, waardoor het bijzonder lastig is om aan deze maatregel te voldoen.
Deze leden vernemen daarnaast uit het veld dat gemeenten niet in staat
lijken procedurele eisen aan te passen. Zij vragen of de Staatssecretaris
bereid is om ook voor deze doelgroep de kostendelersnorm – althans
tijdelijk – landelijk af te schaffen en zo nee, waarom niet; tevens vragen zij
of hij bereid is om in overleg te treden met de Vereniging van Neder1

Kamerstuk 25 295, nr. 185.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

5

landse Gemeenten (VNG) over directe maatregelen om de druk
waaronder zorgverleners momenteel staan – eventueel tijdelijk – te
verlagen en zo ja, op welke termijn dit kan plaatsvinden en zo nee,
waarom niet.
Tenslotte ontvangen de leden van de GroenLinks-fractie signalen dat op
dit moment cliënten – gedwongen – worden ontslagen bij eetstoornis- en
revalidatieklinieken bij gebrek aan voldoende apparatuur en/of personeel.
Herkent de Staatssecretaris deze signalen en zo ja, kan hij een inschatting
geven van het aantal mensen dat om deze reden niet terecht kan bij een
instelling, welke maatregelen getroffen worden om dit op korte termijn te
verhelpen en zo nee, of hij bereid is dit alsnog op te pakken in samenspraak met de desbetreffende instellingen?
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
de brief met daarin de uitwerking van de motie over een noodplan
geestelijke gezondheidszorg. Deze leden hebben naar aanleiding van de
brief de volgende drie vragen.
De leden van de SP-fractie vinden het goed te lezen dat allerlei betrokken
partijen samenwerken op dit ingewikkelde thema. Deze leden zien dat een
aantal vraagstukken nu in veel verschillende sectoren speelt, waaronder
de bezoekersregelingen en het tekort aan beschermingsmiddelen. Kan
worden toegelicht hoe aan beide vraagstukken specifiek voor de ggz
wordt gewerkt; hoe wordt bijvoorbeeld maatwerk bij de bezoekersregeling
toegepast en kunnen medewerkers binnen de ggz nog veilig hun werk
doen?
De leden van de SP-fractie begrijpen uit de brief dat er allerlei methoden
worden ingezet om de patiënten toch zorg te kunnen bieden, bijvoorbeeld
via beeldbellen en de inzet van platforms. Deze leden lezen echter ook dat
de crisisdiensten zijn uitgebreid waarbij patiënten met acute zorgvragen
terecht kunnen. Deze leden vragen welk aanbod de ggz deze patiënten
met een acute zorgvraag momenteel kan bieden.
De leden van de SP-fractie vinden het zeer belangrijk dat de ggz nadrukkelijk onderdeel uitmaakt van de nationale crisisaanpak. Wel vragen
genoemde leden aandacht voor de financiële situatie van veel
ggz-aanbieders en hun teruglopende omzet. Is de Staatssecretaris bereid,
zo vragen deze leden, om zorgverleners binnen de ggz te vertrouwen en
zorginstellingen niet (financieel) te straffen nu zij bepaalde zorg door de
corona-uitbrak in 2020 niet kunnen leveren?
Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de fractie van de Partij van de Arbeid (PvdA) hebben met
belangstelling en enige zorg de brief over de crisisstructuur in de ggz
gelezen. Vanwege de nijpende situatie en het grote effect van de
coronacrisis op het gehele zorgstelsel hebben zij zorgen over het
noodplan zoals het nu voorligt. Daarom hebben genoemde leden enkele
vragen over de stand van zaken en de noodaanpak op het gebied van de
ggz.
Erkent de Staatssecretaris dat in de ggz vele problemen worden ervaren
zoals die ook voor de rest van de zorgsector gelden, zoals bij voorbeeld
het gebrek aan beschermingsmiddelen voor medewerkers, het uitblijven
van coronavirustesten voor medewerkers, snel oplopende wachttijden,
sluitingen van onder andere beschermd wonen faciliteiten, zorgen over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

6

mogelijke liquiditeitsproblemen vanwege afzeggingen en zorg die niet
meer geleverd kan worden; welke concrete stappen neemt hij om deze
problemen op te lossen?
Erkent de Staatssecretaris tevens dat er door de coronacrisis een grotere
vraag naar maatwerkoplossingen is, wat een hoge druk legt op mantelzorgers en familieleden door bijvoorbeeld het wegvallen van dagbesteding, waardoor snelle en specifieke oplossingen moeten worden
gevonden voor onder andere videobelapplicaties die AVG-verantwoord
zijn voor zorgdoeleinden, alternatieve manieren waarop zorgverleners
toch bij cliënten langs kunnen gaan, of manieren waarop familieleden
kunnen worden ontzien wanneer de zorg hen teveel wordt? Welke acties
worden ondernomen om in deze maatwerkoplossingen te kunnen
voorzien en gebeurt dit in samenspraak met familieleden en naasten,
aangezien deze keuzes in toenemende mate een effect hebben op hun
leven?
De leden van de fractie van de PvdA zetten tevens vraagtekens bij de
invoering van de regionale doorzettingsmacht, waartoe eerder is
opgeroepen. Zeker in het geval van hoog complexe problematiek,
wanneer een cliënt specialistische ggz dringend nodig heeft, achten
genoemde leden het van groot belang dat deze regionale doorzettingsmacht wordt verankerd, zo nodig in de wet, en uitgevoerd. Aangezien de
coronacrisis de problematiek van cliënten die vastlopen in het systeem
alleen maar verder verergert en deze problemen ook voorkomen bij
mensen met minder complexe casuïstiek, vragen deze leden aan de
Staatssecretaris welke stappen hij neemt om de regionale doorzettingsmacht te verankeren en uitvoerbaar te maken voor betrokken partijen om
verdere stagnatie in het systeem waar kwetsbare personen de dupe van
worden te voorkomen.
Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de brief
over de crisisstructuur ggz en de uitvoering van de motie van het lid
Ouwehand c.s. over een noodplan geestelijke gezondheidszorg. Zij willen
de Staatssecretaris hierover de volgende drie vragen stellen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het belangrijk dat de zorg aan
ggz-patiënten zoveel mogelijk blijft doorgaan. Zij krijgen signalen dat de
zorg niet overal gecontinueerd wordt. Zij vragen de Staatssecretaris
daarom in de crisisstructuur een concrete aanpak op te nemen, waarbij
financiers (overheden, zorgverzekeraars) zekerheid bieden aan zorginstellingen en zorginstellingen op hun beurt alles doen om contact met hun
cliënten te houden, daarbij maatwerk bieden in de behandeling en ook te
leren van opgedane positieve ervaringen met e-health in de ggz.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris of hij
bereid is om het project «aandacht op afstand» van MIND – dat is gestart
om mensen met psychische nood, die nu minder hulp en therapie krijgen,
extra te ondersteunen en hun isolement te doorbreken – actief te
ondersteunen, om te voorkomen dat mensen met psychische nood tussen
wal en schip geraken.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de kostendelersnorm een belemmering vormt om kwetsbare mensen, zoals dak- en
thuislozen, tijdelijk onderdak te bieden. Tegelijkertijd krijgen ook dak- en
thuislozen de oproep om zoveel mogelijk binnen te blijven. Is de Staatssecretaris bereid om in overleg met zijn collega van SZW te kijken naar de
mogelijkheden om de kostendelersnorm tijdelijk te bevriezen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

7

Vragen en opmerkingen van de PvdD-fractie
De leden van de fractie van de PvdD willen de Staatssecretaris naar
aanleiding van zijn brief graag de volgende vragen stellen.
De leden van de PvdD-fractie vragen of er inmiddels specifieke, landelijke
richtlijnen zijn welke zorg wél door kan gaan en welke zorg uitgesteld
wordt, inclusief richtlijnen over wanneer fysiek contact noodzakelijk is, en
wanneer digitaal contact voldoende is?
Deelt de Staatssecretaris de mening van genoemde leden dat noodzakelijk
fysiek contact nooit opgeschort of vervangen mag worden door digitaal
contact vanwege een gebrek aan beschermingsmateriaal en zo ja, hoe
gaat hij ervoor zorgen dat er voldoende beschermingsmateriaal
beschikbaar is?
Hoe wordt geborgd dat de acute psychiatrische hulp door kan gaan onder
de huidige verzwarende omstandigheden?
Welke mogelijkheden ziet de Staatssecretaris om het omvallen te
voorkomen van ggz- en Jeugdzorginstellingen, waarvan sommige door de
coronacrisis in acute financiële nood verkeren, bijvoorbeeld door middel
van ondercuratelestelling?
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
De leden van de 50PLUS-fractie hebben enkele vragen naar aanleiding
van de brief over de crisisstructuur en een noodplan voor de geestelijke
gezondheidszorg.
Op het moment van schrijven was het ziekteverzuim onder medewerkers
iets verhoogd. Wat is de huidige stand van zaken en kan de Staatssecretaris dieper ingaan op de vraag hoe het personeelstekort door de
gevolgen van het coronavirus wordt opgevangen?
Het Outbreak Management Team (OMT) adviseert om patiëntcontact bij
voorkeur via beeldbellen te laten verlopen. De leden van de 50PLUSfractie vragen de Staatssecretaris of alle ggz-instellingen voldoende zijn
toegerust om dit te faciliteren en zo niet, welke maatregelen genomen
worden om dit zo snel mogelijk te regelen.
In de brief geeft de Staatssecretaris aan dat de crisisdiensten zijn
uitgebreid. De leden van de 50PLUS-fractie vragen in hoeverre die vraag
is toegenomen en of de uitbreiding voldoende is om aan de vraag te
kunnen voldoen.
II. Reactie van de Staatssecretaris
Inleiding
Hierbij dank ik uw Kamer voor de vragen naar aanleiding van mijn brief
van 20 maart 2020 over de crisisstructuur geestelijke gezondheidszorg
(ggz) en de uitvoering van de motie van het lid Ouwehand c.s. over een
noodplan geestelijke gezondheidszorg (Kamerstuk 25 424, nr. 526). De
coronacrisis heeft grote impact op ons allemaal, zo ook op mensen die
zorg of ondersteuning krijgen binnen de ggz, voorzieningen voor
beschermd wonen of maatschappelijke opvang. Ook op de professionals
die zorg verlenen aan deze mensen. Zorgverleners zien zich geplaatst voor
beperkingen in de behandeling van mensen die ggz of opvang nodig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

8

hebben en maken zich zorgen over het mentale welzijn van deze mensen
nu en in de nabije toekomst.
Ik zie om mij heen dat er hard gewerkt wordt om goede zorg te verlenen
en heb veel respect voor hoe zorgverleners, cliënten en hun naasten met
de situatie omgaan. Organisaties in het veld delen goede voorbeelden
met elkaar, verschillende partijen, zoals MIND Korrelatie, Slachtofferhulp
Nederland en 113 Zelfmoordpreventie breiden hun activiteiten uit en
mensen bieden zich vrijwillig aan om hierin te ondersteunen. Ik ben ervan
onder de indruk hoe snel er wordt ingespeeld op deze crisis. Zorgverleners die zich met hart en ziel inzetten, cliënten die begrip tonen voor de
situatie en mantelzorgers die ondanks de grote impact die dit ook op hen
heeft, hun steentje blijven bijdragen. Het doet mij goed om dat te zien en
geeft vertrouwen in deze moeilijke tijd.
Hierbij treft u de reactie op uw vragen aan.
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
Vraag 1
Is het mogelijk periodiek een overzicht te verkrijgen (een eerste op zeer
korte termijn) van alle problemen die zich op grotere schaal voordoen, en
waarvoor maatregelen worden of reeds zijn getroffen, en daarvan
inzichtelijk te maken wat deze maatregelen zijn, en in volgende periodieke
terugkoppelingen telkens duidelijk te schetsen op welke manier de
getroffen maatregelen zijn of worden aangepast.
Met de crisisstructuur, zoals ik deze aan uw Kamer heb verwoord in mijn
brief van 20 maart jl. (Kamerstuk 25 424, nr. 526) houd ik doorlopend de
vinger aan de pols in de ggz. Alle relevante partijen voor de ggz van
patiënten en naasten tot professionals, werkgevers en financiers zijn in
deze structuur vertegenwoordigd. Dat betekent ook dat ik zeer snel op de
hoogte ben van problemen in het veld en dat ik snel met deze partijen
afspraken kan maken over noodzakelijke maatregelen. Via de periodieke
brief over de stand van zaken rond COVID-19 wordt uw Kamer op de
hoogte gehouden van de relevante problemen en toegepaste maatregelen
die uit de crisisstructuur voor de ggz naar voren komen. Als voorbeeld
noem ik u de richtlijn voor de ggz die continue geactualiseerd wordt,
waarover uw Kamer met voorliggende brief ook wordt geïnformeerd over
de belangrijkste inhoudelijke aanpassingen. Ik wil uw Kamer graag op
deze manier blijven informeren. Waar dit, gegeven de aard van de
problematiek, gepast is, zal ik uw Kamer tussentijds separaat informeren
over maatregelen in de ggz.
Vraag 2
In aanvulling op die eerste vraag, zijn de leden van de VVD-fractie zeer te
spreken over de infographics die op andere beleidsterreinen breed en
centraal door de rijksoverheid worden verspreid (zoals bijvoorbeeld ten
aanzien van het pakket met economische maatregelen), waarbij
genoemde leden de (tweede) vraag stellen, namelijk of dergelijke
infographics met veel informatie, ook van de veldpartijen in de ggz (naam,
telefoonnummer, websites, hulplijnen en dergelijke) en de maatregelen in
deze crisis, breed en centraal verspreid kunnen worden door de rijksoverheid.
Het is begrijpelijk dat mensen zich door het coronavirus somber,
gespannen of misschien zelfs angstig voelen. Daarom zullen we een
infographic maken voor cliënten in de ggz en algemeen publiek, zodat zij
weten waar zij terecht kunnen met vragen op het vlak van hun mentale
gezondheid. We dragen daarbij handvatten en tips aan gebaseerd op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

9

WHO-richtlijn voor mentale gezondheid gedurende de corona-crisis. Ook
zullen we verwijzen naar de veldpartijen in de ggz (website, telefoonnummer, hulplijnen en andere contactmogelijkheden). Naar verwachting
is de infographic begin mei gereed.
Vraag 3
De leden van de fractie van de VVD hebben gevraagd naar welke
maatregelen voor de hele sector ggz (dus volwassenen en jeugd) het
kabinet heeft getroffen om zoveel mogelijk te voorkomen dat mensen
opgesloten zitten in een (thuis-) situatie die als onveilig gemarkeerd kan
worden.
Laat ik vooropstellen dat het juist in deze tijd extra belangrijk is om oog te
hebben voor (thuis)situaties die mogelijk niet veilig zijn. Want juist nu
bestaat er een grotere kans op spanningen thuis, wat zeker voor kinderen
en volwassenen in een kwetsbare situatie risicovol kan zijn. Zowel het
kabinet als diverse veldpartijen hebben maatregelen genomen om te
voorkomen dat onveilige situaties ontstaan en ook om deze vroegtijdig te
signaleren.
Het kabinet heeft geregeld dat er voor kinderen in een kwetsbare situatie
noodopvang beschikbaar is. Gemeenten en scholen regelen dit met
betrokken partijen. Ze doen dit in overleg met Veilig Thuis, de Raad voor
de Kinderbescherming en andere betrokkenen.
Er komt een extra campagne – via verschillende kanalen – om in deze tijd
nog meer aandacht voor dit onzichtbare probleem te vragen en betrokkenen te ondersteunen door het geven van handelingsperspectieven.
MIND Korrelatie is bereid om bij spanningen thuis en bij opvoedvragen
laagdrempelig professioneel te adviseren. De boodschap daarbij is: bel of
chat met de Kindertelefoon, de Luisterlijn of Mind Korrelatie. Bij vragen
over (on)veiligheid kan contact worden opgenomen met Veilig Thuis en
bij acuut gevaar kan altijd direct worden gebeld met 112.
De Kindertelefoon en de Luisterlijn zetten zich in om voldoende capaciteit
beschikbaar te hebben. Op dit moment is er voldoende capaciteit
beschikbaar, het ministerie staat hierover in nauw contact met de
Kindertelefoon en de Luisterlijn.
Als een kind of volwassene hier toestemming voor geeft, kunnen de
Kindertelefoon en de Luisterlijn contact opnemen met instanties zoals
Veilig Thuis.
Het is belangrijk dat professionals die contact hebben met kinderen en
gezinnen alert zijn en de kindcheck uitvoeren. Naar deze kindcheck wordt
ook verwezen in de richtlijn «GGZ en COVID-19». Als een professional zich
zorgen maakt over de onveiligheid van kinderen en volwassen dan
kunnen professionals hiervoor contact opnemen met Veilig Thuis. Ook
kunnen zij helpen ouders te adviseren en afstemmen met de gemeente en
wijkteams waar nodig.
Diverse organisaties zetten zich onverminderd in voor een veilig thuis
voor kinderen, volwassen en ouderen zoals de Sociale wijkteams, Veilig
Thuis, Centra Seksueel Geweld, Raad voor de Kinderbescherming,
Gecertificeerde Instellingen, Reclassering, politie en OM.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
Vraag 4
Veldpartijen in de ggz werken nu aan een doorvertaling van de
RIVM-richtlijn voor toepassing in de ambulante en intramurale ggz, in
samenspraak met het RIVM en de Staatssecretaris. De leden van de
CDA-fractie vragen of deze doorvertaling gereed is en zo ja, of hierin aan
de ggz-sector voldoende houvast wordt geboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

10

Uw Kamer is op 31 maart jl. geïnformeerd dat de richtlijn «GGZ en
COVID-19» gereed is (Kamerstuk 25 295, nr. 200). De richtlijn is opgesteld
in nauwe samenwerking tussen verschillende organisaties binnen de ggz2
en wordt door het RIVM onderschreven. In de richtlijn staan maatregelen
om infectierisico’s te verkleinen en hoe te handelen als toch een patiënt of
medewerker is besmet, met inachtneming van de zorg die patiënten nodig
hebben. Uitgangspunt is dat behandelaren samen met patiënten en
naasten op zoek gaan naar de best passende vorm van zorg. Toch is het
vaak onvermijdelijk dat de behandeling of begeleiding (deels) vervangen
wordt door meer digitale vormen, zoals beeldbellen. Partijen blijven met
elkaar in gesprek op basis van de ervaringen die nu worden opgedaan om
te bekijken op welke punten de richtlijn moet worden aangescherpt. Op de
site https://www.ggzstandaarden.nl/ is steeds een actuele versie
beschikbaar. Akwa GGZ is opdracht gegeven om het versiebeheer te
coördineren.
Vraag 5
De leden van de CDA-fractie vragen of de uitbreiding van de crisisdiensten
regionaal wordt geregeld en of elke ggz-instelling hieraan mee doet.
Tevens vragen deze leden of via de crisisdiensten adequaat zorg en
ondersteuning kan worden geboden en of dit als voldoende wordt
ervaren.
De ggz-crisisdiensten zijn georganiseerd in 28 regio’s voor acute ggz. In
elke regio is één ggz-aanbieder verantwoordelijk voor de crisisdienst(en)
in samenwerking met regionale ketenpartners. Uitbreiding van de
capaciteit wordt regionaal georganiseerd en sluit aan bij de aanpak van de
veiligheidsregio’s. De crisisdiensten leveren de zorg die zij doorgaans ook
leveren, met inachtneming van de richtlijnen van het RIVM. Uitgangspunt
is dat de crisisdiensten face-to-face contact hebben met cliënten. Bij
uitzondering kan voor een crisisbeoordeling gebruik gemaakt worden van
beeldbellen, als dat op dat moment nodig is en niet onverenigbaar is met
acute situatie die zich aandient. De crisisdiensten leggen nog steeds
huisbezoeken af en op de beoordelingslocaties kunnen mensen worden
ontvangen en psychiatrisch beoordeeld worden. Daarbij wordt rekening
gehouden met (mogelijk) besmette cliënten. Ik laat intensief volgen of de
crisisdiensten de zorgvraag in hun regio aankunnen, rekening houdend
met mogelijke fluctuaties in zorgvraag en/of personele capaciteit, als
gevolg van de corona-uitbraak. Vooralsnog krijg ik van de crisisdiensten
geen signalen dat de zorg niet afdoende geboden kan worden.
Vraag 6
De leden van de CDA-fractie vragen om een uitgebreide toelichting bij de
tekst dat ook voor de ggz sector (financiële) maatregelen worden
getroffen die soms generiek van karakter zijn, maar die mogelijk ook
specifieke elementen kunnen bevatten. Deze leden vragen wat precies
wordt bedoeld en indien er al specifieke maatregelen zijn genomen, welke
dat dan zijn.
Zorgaanbieders in de ggz kunnen actief zijn binnen de domeinen van de
Zorgverzekeringwet, de Wet langdurige zorg, de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015, de Jeugdwet en de Wet forensische zorg. De
maatregelen die binnen die domeinen in overleg met zorgverzekeraars,
zorgkantoren, gemeenten en de Dienst Justitiële Instellingen (DJI) worden
2

Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP), Landelijke Vereniging van Vrijgevestigde
Psychologen & Psychotherapeuten (LVVP), de Nederlandse Vereniging voor Psychotherapie
(NVP), Nederlands Instituut van Psychologen (NIP), de Federatie van Psychologen, Psychotherapeuten en Pedagogen (P3NL), Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland (V&VN) en GGZ
Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

11

genomen om duidelijkheid en zekerheid te kunnen bieden aan zorgaanbieders en zorgverleners over de financiële gevolgen van de coronacrisis
(zie Kamerstuk 25 295, nrs. 200 en 219, Kamerstuk 33 628, nr. 74 en het
antwoord op de vraag van GroenLinks later in dit vso over uitvoering van
de motie van het lid Klaver c.s.3), zijn ook voor ggz-aanbieders van
toepassing. De afspraken met zorgverzekeraars,
zorgkantoren, gemeenten en DJI hebben een voorliggend karakter,
hetgeen betekent dat zorgaanbieders die steun nodig hebben zich eerst
tot hen moeten richten. Per domein wordt hier nu nadere uitwerking aan
gegeven.
Het kan zo zijn dat er bij specifieke ggz-aanbieders na het verkrijgen van
deze steun nog een omzetdaling resteert. Deze aanbieders kunnen bezien
of zij met deze resterende omzetdaling in aanmerking komen voor een
van de financiële regelingen van het Rijk, zoals de Tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW), de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (TOZO) en de Tegemoetkoming
Ondernemers Getroffen Sectoren COVID-19 (TOGS).4
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
Vraag 7
De leden van de D66-fractie constateren dat de huidige situatie, waarin
noodzakelijke zorg geen doorgang kan vinden omdat fysiek afspreken nu
verminderd mogelijk is, vergelijkbaar is met de omstandigheid dat men
op de wachtlijst staat. Zij vragen welke overeenkomst ik zie met wachttijdbegeleiding en op welke manier deze crisissituatie kan worden aangegrepen om de inzet van digitale ggz fors te vergroten en extra te investeren in het aanbod en kwaliteit van digitale ggz.
Voor mensen met een ggz-zorgvraag die nog niet in behandeling zijn,
waren al verschillende vormen van (digitale) zelfhulp en ondersteuning
beschikbaar. In het Informatie- en Verwijscentrum dat nu wordt opgericht,
worden initiatieven die juist in deze periode bruikbaar zijn, verzameld en
gedeeld. Daarnaast kan digitale zorg in deze tijd een belangrijke uitkomst
bieden voor mensen die al in behandeling zijn voor een psychisch
probleem, maar waarbij het bijvoorbeeld door gezondheidsklachten
moeilijker is geworden om de behandelaar fysiek te ontmoeten. Ik ben blij
dat we de afgelopen tijd al flink hebben ingezet op de inzet van digitale
ggz. In 2018 is het versnellingsprogramma Informatie-uitwisseling Patiënt
en Professional voor de GGZ gepubliceerd, de zogenoemde VIPP GGZ.
Met die regeling wordt onder andere de opschaling van e-health
toepassingen gestimuleerd. Aanvullend heeft het ministerie vanwege
COVID-19 extra geld vrijgemaakt voor de Stimuleringsregeling eHealth
thuis (SET), waarmee zorg- en welzijnsorganisaties extra kunnen
investeren in digitale zorg op afstand. Rond de uitbraak van COVID-19 zien
we dat veel zorgaanbieders in korte tijd voor veel cliënten een omslag
hebben kunnen maken naar digitale zorgverlening via beeldbellen en
e-health. Bestaande mogelijkheden worden geïntensiveerd toegepast.
Branche- en beroepsverenigingen ondersteunen hun achterbannen in die
omslag en intensivering. Zo informeert de LVVP de achterban over
toepassingen die veilig beeldbellen biedt, onder andere via e-mental
health en virtuele spreekkamers. GGZ Nederland verzamelt op de website
beschikbare zelfhulp- en anonieme e-health-applicaties bij psychische
3
4

Kamerstuk 25 295, nr. 185.
De TOGS-regeling wordt opengesteld voor aanbieders van geestelijke gezondheids- en
verslavingszorg met overnachting, praktijken van psychiaters en dagbehandelcentra voor
geestelijke gezondheids- en verslavingszorg en praktijken van psychotherapeuten en psychologen (de sectoren met SBI-codes 86.10.4, 86.22.2 en 86.91.3). Zie Kamerstuk 35 420, nr. 16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

12

problematiek, informatie over veilige apps om een (video)verbinding met
cliënten op te zetten, praktische tips voor videobellen bij een groepsbehandeling en webinars over digitaal behandelen. Om aanbieders te
helpen bij het declareren van digitale zorg, heeft de NZa op de website
nader toegelicht hoe een op afstand gegeven consult geregistreerd kan
worden. Ik hoop en verwacht dat de ervaringen die we nu noodgedwongen door de crisis opdoen, zullen bijdragen aan de beschikbaarheid
van kwalitatief goed digitaal aanbod in de ggz, zowel voor wachttijdbegeleiding als binnen de behandeling.
Vraag 8
De leden van de D66-fractie denken dat tijdens deze crisis er een reële
kans bestaat op zorgmijding onder ggz-patiënten en/of dat ggz-patiënten
uit beeld raken omdat het aantal contactmomenten is teruggebracht.
Genoemde leden maken zich met name zorgen om de mensen met
psychische kwetsbaarheid die nu in zelfisolatie zitten en geen bezoek of
zorgverleners over de vloer krijgen. Daarnaast zijn er poliklinieken die
helemaal geen fysieke afspraken meer plannen. Kan de Staatssecretaris
concreet aangeven wat er naast een-op-een beeldbellen verder gedaan
wordt om de continuïteit van geestelijke gezondheidszorg te garanderen
tijdens deze coronacrisis en op welke manier zorgmijding wordt
voorkomen?
Ook het Ministerie van VWS kreeg eerder signalen dat sommige behandelingen stop gezet werden. In de recent vastgestelde richtlijn «GGZ en
Covid-19» van 21 april 2020 is inmiddels echter uitdrukkelijk opgenomen
dat patiënten de behandeling die zij nodig hebben ook in deze lastige tijd
krijgen. En dat betekent dat een face-to-face behandeling voorop staat.
Wanneer alternatieven even goed mogelijk zijn, of wanneer dit vanwege
de fysieke kwetsbaarheid van de patiënt, medepatiënten of de zorgverlener zelf noodzakelijk is, kan face-to-face behandeling vervangen worden
door beeldbellen of een andere vorm van digitale behandeling. Naast
genoemde richtlijn zijn er in de praktijk hulpmiddelen ontwikkeld om de
afweging van de professionals op dit punt te ondersteunen, waaronder
het afwegingskader «Ambulant contact & Corona (Kenniscentrum HAN
Sociaal). Dit afwegingskader is inmiddels breed onder relevante organisaties verspreid. Daarnaast is inmiddels een richtlijn beschikbaar met
betrekking tot de invulling van dagbesteding. Ook daar is het
uitgangspunt dat de activiteiten, al dan niet in aangepaste vorm, zoveel
mogelijk doorgang vinden. Ik zie dat zorgaanbieders op allerlei manieren
hun inzet plegen om het contact met cliënten te behouden, ook waar het
gaat om outreachende hulpverleningsvormen zoals FACT. Ik ben met deze
aanbieders in gesprek om te bezien wat nodig is en ondersteunend kan
zijn. Door volle inzet op continuering van zorgaanbod en aan te moedigen
dat mensen met mentale klachten zich juist wel melden bij de huisarts of
gebruik maken van de hulplijnen, probeer ik zoveel mogelijk te
voorkomen dat mensen buiten beeld raken.
Tot slot is vanwege de uitbraak van het Coronavirus de Stimuleringsregeling EHealth Toepassingen (SET) uitgebreid. De SET regeling beoogt
meer gebruik van eHealth toepassingen die in de thuissituatie kunnen
ondersteunen en structurele inbedding van e-health bevorderen.
Vraag 9
De leden van de D66-fractie willen het belang van intramurale ggz
benadrukken en zij willen tevens benadrukken dat ook hier de continuïteit
van zorg prioriteit heeft, met name crisiszorg. Kan de Staatssecretaris
concreet aangeven hoe hij ervoor zorgt dat intramurale ggz gewaarborgd
blijft en specifiek voor de volgende vier punten: het behoud van de
mogelijkheid tot fysiek contact in een crisissituatie, de beschikbaarheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

13

van genoeg beschermingsmateriaal voor medewerkers in de ggz, het
realiseren van voldoende opnamecapaciteit in algemene zin en het
realiseren van voldoende opnamecapaciteit voor de Psychiatrische
Afdeling Algemeen Ziekenhuis (PAAZ)?
In mijn brief van 20 maart 2020 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
crisisstructuur ggz, heb ik aangegeven dat er vijf werkgroepen zijn
geïnstalleerd waaronder één voor de intramurale zorg. In deze werkgroep
heeft het aanbod van intramurale ggz de aandacht. De ggz streeft ernaar
om die zorg te verlenen die de patiënt nodig heeft. Dat betekent ook dat
fysiek contact in crisissituaties mogelijk blijft, met inachtneming van de
richtlijnen van het RIVM. In de richtlijn «GGZ en COVID-19» wordt
beschreven hoe professionals hiermee om moeten gaan.
Waar het gaat om de beschikbaarheid van voldoende opnamecapaciteit
monitoren de NVvP en GGZ Nederland de stand van zaken over de
intramurale ggz inclusief die voor de psychiatrische afdelingen in de
algemene- en academische ziekenhuizen (PAAZ/PUK). Zij hebben daarmee
regionaal en landelijk inzicht in de beschikbare capaciteit voor intramurale
zorg. Informatie uit de netwerken van genoemde organisaties wordt weer
gedeeld binnen de crisisstructuur ggz. Voorts houdt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) vanuit haar rol ook toezicht op de ontwikkelingen binnen de ggz, ook de inspectie is aangesloten op genoemde
crisisstructuur zodat monitoring zo adequaat mogelijk vorm krijgt.
Voor de beschikbaarheid van voldoende beschermende middelen verwijs
ik u naar het antwoord op vraag 12.
Vragen en opmerkingen van de fractie van GroenLinks
Vraag 10
De fractieleden van GroenLinks constateren, aan de hand van het platform
Lijm de Zorg, dat er in 8 regio’s een tekort is aan crisisbedden. Ook blijkt
uit een enquête van Stichting MIND, Landelijk Platform Psychische
Gezondheid, dat er een toename is van het aantal psychische klachten
zoals angst, depressie of paniek. Deze leden geven aan dat er op dit
moment behoefte is aan maatwerk en dat het cruciaal is dat hulpverleners
contact houden met de cliënt. De leden van de GroenLinks-fractie vragen
of de Staatssecretaris bereid is zo snel mogelijk met creatieve oplossingen
te komen om in de behoefte aan crisisbedden te voorzien, bijvoorbeeld
door delen van hotels hiervoor in te richten, zo ja, op welke termijn, en zo
nee, waarom niet.
Voorop staat dat behandeling in de ggz altijd een kwestie is van
maatwerk, want iedere cliënt heeft een eigen unieke situatie. Zorgverleners spelen daar zo goed mogelijk op in, in lijn met de geldende
professionele standaard. De sector is op diverse niveaus bezig om
enerzijds invulling te geven aan de vereiste voorzorgsmaatregelen
vanwege COVID-19 en anderzijds de verbinding met cliënten te behouden.
In de situatie waarin we ons nu als samenleving bevinden, leveren de
ggz-crisisdiensten de zorg die zij regulier ook leveren. Hierbij is de
kwaliteitsstandaard «generieke module acute psychiatrie» leidend. Dit
houdt momenteel in dat de crisisbeoordeling, zowel ambulant als op de
beoordelingslocatie, zo veel mogelijk face-to-face plaatsvindt met
inachtneming van de richtlijnen van het RIVM. Voor zover het naar het
oordeel van de professional gezien de omstandigheden nodig is en op dat
moment passend is bij het ziektebeeld van de cliënt, kan voor de
crisisbeoordeling ook gebruik gemaakt worden van beeldbellen. Er kan in
aanvulling op het beeldbelcontact ook gebruik gemaakt worden van
e-health modules passend bij de situatie van de patiënt. Op veel locaties
wordt de acute deeltijdbehandeling, een vorm van groepstherapie die in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

14

de crisisdienstteams wordt gegeven, nog steeds aangeboden. Dit kan ook
in digitale vorm worden omgezet indien dat noodzakelijk is. Zo nodig,
blijft ook opname in de instelling mogelijk.
Met betrekking tot de drukte op de crisisdiensten is het beeld wisselend
en verschilt het per dag en per crisisdienst. Bij de meeste crisisdiensten is
het nu even druk zoals gebruikelijk of rustiger. Wel wordt er een toename
van het aantal crisispatiënten verwacht, vanwege de lagere instroom in de
reguliere ggz. Dat zou tot gevolg kunnen hebben dat personen mogelijk
langer wachten met het zoeken van zorg, totdat het te laat is en zij in een
crisis belanden. GGZ Nederland geeft aan dat er geen signalen zijn dat de
crisisdiensten te weinig capaciteit of crisisbedden beschikbaar hebben en
dat de capaciteit voldoende is om de vraag aan te kunnen. Wel worden er
voorbereidingen getroffen om een toename in de zorgvraag op te kunnen
vangen. De situatie wordt nauwgezet gemonitord en ggz-instellingen
werken scenario’s uit om de capaciteit op te kunnen schalen als dat nodig
is. Gedacht kan worden aan scenario’s waarbij een aanvullend beroep
wordt gedaan op zzp’ers en vrijgevestigde zorgaanbieders en waarbij
extra opnamebedden georganiseerd worden.
Een van de maatregelen die al wordt genomen is dat in samenwerking
met de regionale ketenpartners ook (extra) afdelingen worden ingericht
voor met het coronavirus besmette cliënten, ten behoeve van cohortverpleging. Dit sluit aan bij de inmiddels ingezette regionale aanpak van
de veiligheidsregio’s. Dit draagt eraan bij dat er voldoende
ggz-crisisbedden in de kliniek zelf beschikbaar zijn en er geen noodzaak is
om delen van hotels of andere locaties voor ggz-crisisbedden in te richten.
Instellingen blijven de situatie nauwgezet monitoren en VWS heeft
wekelijks overleg met de betrokken organisaties waarin zij hun concrete
signalen hierover bij VWS kunnen neerleggen.
Vraag 11
Er is inmiddels door externen een handboek opgesteld met een
afwegingskader voor wanneer bellen, face-to-face contact of video-bellen
ingezet kunnen worden. Kan dit, in samenspraak met MIND, Lijm de Zorg
en andere stakeholders, als handvat meegegeven worden en kan de
Staatssecretaris tevens, in samenspraak met zijn collega’s van VWS,
ervoor zorgen dat de inmiddels bestaande overzichtslijst van welke
hulplijnen in welke situatie gebeld kunnen worden, breed gedeeld en
kenbaar gemaakt wordt?
Het is in de ggz inderdaad niet altijd passend om face-to-face behandelcontact te vervangen door digitaal contact. Tegelijkertijd is het aan
professionals om die afweging zorgvuldig te maken. De door landelijke
organisaties in de ggz (met consultatie van MIND) ontwikkelde richtlijn
«GGZ en COVID-19» geeft daar handvatten voor. Daarnaast zijn hulpmiddelen ontwikkeld om professionals verder te ondersteunen in de
besluitvorming op dit punt. Zo heeft het Kenniscentrum HAN Sociaal een
afwegingskader «Ambulant contact & Corona» gemaakt. Dit afwegingskader is onder de aandacht gebracht bij de opstellers van de richtlijn
«GGZ en COVID-19» en partijen als V&VN en F-ACT Nederland hebben het
verspreid onder hun leden.
Verder is de periode waar we nu in zitten voor veel mensen stressvol.
Voor mensen met psychische klachten kan dat extra gelden. Op
www.rijksoverheid.nl is daarom een overzicht gemaakt van vragen over
het coronavirus en ggz. Op deze website is ook een overzicht te vinden
van hulplijnen die mensen direct kunnen bellen als ze last hebben van
angst, somberheid of andere klachten. Daarnaast verwijzen de landelijke
organisaties van zorgaanbieders, zorgprofessionals, cliënten en hun
naasten naar dit overzicht vanaf hun websites naar het overzicht op
https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/coronavirus-COVID-19/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

15

veelgestelde-vragen-per-onderwerp/zorg/ggz over het coronavirus en de
geestelijke gezondheidszorg. Bovendien zal een infographic worden
gemaakt, zie mijn antwoord op vraag 2.
Vraag 12
De leden van de GroenLinks-fractie wijzen erop dat de beschikbaarheid
van persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm’s) voor zorgverleners in
ggz-instellingen en mantelzorgers sterk varieert. Ook wordt een toenemende druk gelegd op mantelzorgers en naasten van de diverse patiëntgroeperingen. Vanwege de regelmatig wegvallende professionele hulp is
juist die rol van mantelzorgers en naasten belangrijker geworden.
Daarnaast zijn veel ggz-instellingen overgeschakeld naar online werken,
maar sommige hulpverleners en/of hun cliënten hebben geen laptop met
camera, terwijl beeld en het maken van notities wel essentieel zijn.
Deze leden vragen de Staatssecretaris in te gaan op de volgende punten:
wanneer is de voorraad pbm’s op orde zodat zoveel mogelijk reguliere
geestelijke gezondheidszorg weer doorgang kan vinden, kan hij daarbij
aangeven op welke manier hij met zijn collega’s van VWS scherp blijft op
de onbelemmerde beschikbaarheid van pbm’s voor bovengenoemde
groepen.
Het kabinet werkt met man en macht om zoveel mogelijk persoonlijke
beschermingsmiddelen beschikbaar te krijgen voor de Nederlandse
gezondheidszorg. In verschillende Kamerbrieven heeft de Minister van
VWS u geïnformeerd over de sporen die hiervoor worden gevolgd: de
inkoop van beschermingsmiddelen via het Landelijk Consortium
Hulpmiddelen (LCH), de productie van beschermingsmiddelen in
Nederland en het hergebruiken van beschermingsmiddelen.
Zorgmedewerkers moeten beschermd hun werk kunnen uitvoeren. De
beschermingsmiddelen die we ter beschikking hebben, moeten dan ook
eerlijk worden verdeeld zodat de beschikbare beschermingsmiddelen daar
terecht komen waar ze het hardste nodig zijn. Sinds 13 april jl. is het
nieuwe verdeelmodel van kracht, waarin ook de ggz benoemd wordt.
Naar aanleiding daarvan heeft GGD GHOR Nederland op maandag
20 april jl. laten weten dat inmiddels de meerderheid van de chirurgische
mondmaskers en de FFP1-maskers aan de (langdurige) zorg (buiten het
ziekenhuis) wordt uitgeleverd. Het merendeel van de FFP2-maskers wordt
uitgeleverd aan de curatieve medisch specialistische zorg. Dit is conform
verwachting, gegeven de typen handelingen die in de verschillende
sectoren worden uitgevoerd en het bijbehorende besmettingsrisico voor
de zorgmedewerker.
Het verdeelmodel zal de komende weken doorontwikkeld worden. Ook de
zorg door mantelzorgers wordt betrokken bij de verdeling. Dit betekent
dat ook zij, conform de RIVM-richtlijnen, beschermingsmiddelen geleverd
kunnen krijgen als dat passend is bij de zorg die zij verlenen. Juist ook
voor deze groep is het van belang goed aan te geven wanneer welke
bescherming nodig is bij zorg aan mensen met (verdenking op) COVID-19.
Vraag 13
Op welke manier(en) wordt door het kabinet, eventueel in samenspraak
met gemeenten, concreet gezorgd voor ondersteuning voor de onmisbare
mensen om de patiënt heen en wat wordt gedaan om digitale middelen zo
snel mogelijk toegankelijk te maken voor zorgverleners en hun cliënten.
Ik vind het belangrijk om ook naasten van patiënten te ondersteunen in
deze zware tijd. Daarom heeft MantelzorgNL de openingstijden van de
mantelzorglijn verruimd en een uitgebreide lijst van vragen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

16

antwoorden opgesteld om mantelzorgers van de juiste informatie te
voorzien.
Op dit moment breng ik de initiatieven die voor de mentale steun voor
zorgpersoneel bruikbaar zijn in beeld en deel deze onder de betrokken
organisaties.
Dit wordt ook afgestemd met de landelijke organisaties van zorgaanbieders, zorgprofessionals en cliënten en hun naasten via de crisisstructuur ggz. De VNG is namens de gemeenten bij dit overleg aangesloten. Begin mei verwacht ik een overzicht te kunnen publiceren. Voor
mentale ondersteuning kunnen zorgprofessionals verder ook terecht
binnen de eigen zorgorganisatie, maar ook elders is hulp te krijgen. Zo
bieden vakbond CNV en Werkgeversorganisatie Regioplus «Sterk in je
Werk – Extra Coaching». Professionele coaches bieden op vrijwillige basis
een luisterend oor en laagdrempelige mentale ondersteuning en
verwijzen zo nodig door naar gespecialiseerde hulp. Zorgprofessionals
kunnen zich 7 dagen per week aanmelden op Sterk in je werk. Zorgprofessionals die zich vóór twaalf uur aanmelden op de site, worden dezelfde
dag nog teruggebeld en anders vóór 12 uur de dag erna.
Verder is extra geld vrijgemaakt voor de Stimuleringsregeling e-health
thuis (SET), waarmee zorg- en welzijnsorganisaties extra kunnen
investeren in digitale zorg op afstand. Rond de uitbraak van COVID-19 zien
we dat veel zorgaanbieders in korte tijd voor veel cliënten een omslag
hebben kunnen maken naar digitale zorgverlening via beeldbellen en
e-health. Bestaande mogelijkheden worden geïntensiveerd toegepast. De
landelijke organisaties van zorgaanbieders, zorgprofessionals, cliënten en
hun naasten ondersteunen hun achterbannen in die omslag en intensivering.
Vraag 14
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Staatssecretaris het
behoud van het ggz-aanbod in deze periode borgt en hoe hij voornemens
is de motie van het lid Klaver c.s.5 op dit gebied uit te voeren.
Zorgaanbieders in de ggz kunnen actief zijn binnen de domeinen van de
Zorgverzekeringwet, de Wet langdurige zorg, de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015, de Jeugdwet en de Wet forensische zorg. De
afgelopen weken is vanuit VWS constructief overleg gevoerd met de
zorgverzekeraars, de zorgkantoren en de gemeenten om in deze onzekere
tijden zo snel mogelijk duidelijkheid en zekerheid aan zorgaanbieders en
zorgverleners te kunnen bieden over de financiële gevolgen van de
coronacrisis. Bij de maatregelen staat steeds voorop dat we zorgverleners
op korte termijn in staat willen blijven stellen om te doen wat nodig is en
daarbij voor de lange termijn de continuïteit van zorg en ondersteuning te
borgen.
De VNG heeft haar leden op 18 maart jl. opgeroepen gecontracteerde
zorgaanbieders door te betalen, ook als er geen of een andere prestatie
wordt geleverd.6 Door vraaguitval of verminderde inzetbaarheid van
personeel (door verhoogd ziekteverzuim) zal de omvang van zorg en
ondersteuning tijdelijk feitelijk kunnen afwijken van de normale situatie.
Het Rijk heeft de oproep van de VNG kracht bijgezet door op 25 maart jl.,
in afstemming met de VNG, een zeer dringend beroep op gemeenten te
doen om hun aanbieders van jeugdhulp, jeugdbescherming, jeugdreclassering en maatschappelijke ondersteuning financieel zekerheid en ruimte
te bieden, van 1 maart 2020 tot in elk geval 1 juni 2020.7 VNG heeft hier in
5

Kamerstuk 25 295, nr. 185.
https://vng.nl/brieven/gevolgen-uitbraak-coronavirus-voor-gemeenten-en-vng.
7
https://vng.nl/nieuws/afspraken-met-rijk-over-continuiteit-financiering-sd.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

17

een handreiking nadere invulling aan gegeven zodat gemeenten
eenduidig vorm geven aan het bieden van omzetzekerheid aan hun
aanbieders in het sociaal domein.8
Zorgkantoren hebben in een brief van 23 maart 2020 aanbieders in de
langdurige zorg op hoofdlijnen duidelijkheid geboden ten aanzien van
onder andere de financiering van extra kosten, de compensatie van
omzetderving en het op peil houden van liquiditeit. Waar zorgaanbieders
de komende periode te maken krijgen met extra kosten voor de zorgverlening, zullen deze worden vergoed via een nieuwe regeling van de NZa.
Indien zorgaanbieders te maken hebben met teruglopende omzet als
gevolg van de coronacrisis, worden zij daarvoor gecompenseerd. Het
uitgangspunt is hierbij dat in elk geval tot 1 juni wordt vergoed conform
de omzet in het contract of een zo goed mogelijke inschatting daarvan. De
maatregelen die toezien op vergoeding van extra kosten die zorgaanbieders maken en op de compensatie van gederfde omzet worden door de
NZa uitgewerkt in een beleidsregel. De NZa verwacht de beleidsregel in
mei te kunnen publiceren. In de opdrachtbrief die op 16 april 2020 door
het Ministerie van VWS aan de NZa is gestuurd zijn de contouren van de
maatregelen uitgewerkt. Zorgverzekeraars Nederland (ZN) heeft met een
brief de uitwerking bij alle zorgaanbieders in de langdurige zorg onder de
aandacht gebracht.
Over het op peil houden van liquiditeit heeft Zorginstituut Nederland (ZIN)
op 31 maart 2020 een brief verzonden aan de zorgkantoren en het CAK.
Hierin is bevestigd dat tot nader aankondiging de bevoorschotting op het
huidige niveau gehandhaafd blijft, en dus niet zoals gebruikelijk zal
worden aangepast op basis van de werkelijke productie, en dat zorgkantoren de bevoorschotting kunnen ophogen voor gemaakte extra kosten
als gevolg van de uitbraak van het coronavirus.
Op 30 maart 2020 heeft de Divisie Forensische Zorg en Justitiële Jeugdinrichtingen (DForZo/JJI) van DJI brancheverenigingen geïnformeerd over
de maatregelen die worden genomen om aanbieders van forensische zorg
financiële zekerheid te bieden. De Minister voor Rechtsbescherming heeft
de Tweede Kamer hierover geïnformeerd (Kamerstuk 33 628, nr. 74). Extra
kosten die optreden als gevolg van de coronacrisis worden vergoed. Het
gaat dan bijvoorbeeld om kosten als gevolg van beschermingsmaatregelen. Om de liquiditeit op peil te houden wordt aan forensische
zorgaanbieders de mogelijkheid geboden een (extra) voorschot aan te
vragen. Indien forensische zorgaanbieders te maken hebben met een
significante daling van de omzet als gevolg van de coronacrisis worden zij
hiervoor gecompenseerd. De Dienst Justitiële Instellingen (DJI) zal voor
zover nodig zo soepel mogelijk omgaan met regelgeving en termijnen die
een belemmerend effect kunnen hebben op de continuïteit van de zorg in
deze periode.
Op 5 april jl. hebben zorgverzekeraars de verschillende brancheverenigingen in de curatieve zorg geïnformeerd over de wijze waarop zij de
continuïteit van zorg gaan borgen op korte en langere termijn.9 Zorgverzekeraars bieden zorgaanbieders de mogelijkheid om een continuïteitsbijdrage aan te vragen. Het doel hiervan is de capaciteit van het zorgaanbod
gedurende de coronacrisis in stand te houden, wanneer vraaguitval het
dekken van doorlopende kosten van het zorgaanbod bemoeilijkt. Dit
aanbod geldt voor gecontracteerde en ongecontracteerde zorgaanbieders,
voor zorg gedekt onder de zorgverzekering (basisverzekering) en voor
zorg gedekt onder aanvullende zorgverzekeringen, voor de periode van
8
9

https://vng.nl/nieuws/afspraken-continuiteit-financiering-sd-uitgewerkt.
Brief van Zorgverzekeraars Nederland aan de branche- en beroepsorganisaties in het zorgveld
d.d. 5 april (B-20-5256).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

18

1 maart tot en met 30 juni, met de mogelijkheid van verlenging indien
noodzakelijk. De hoogte van de continuïteitsbijdrage is een percentage
van de in normale omstandigheden door zorgverzekeraars vergoede
omzet, waarbij dit percentage afhankelijk is van de vaste kosten in een
bepaalde zorgsector en de mate waarin de zorgverlening in de sector
ondanks de huidige situatie toch doorgang kan vinden. De continuïteitsbijdrage hoeft niet te worden terugbetaald, maar wordt, voor zover billijk en
mogelijk, wel verrekend met de productie gedurende de looptijd van de
continuïteitsbijdrage en met de eventuele hogere productie als gevolg van
inhaaleffecten daarna.
Een voorwaarde om in aanmerking te komen voor de continuïteitsbijdrageregeling is dat de zorgaanbieder geen aanspraak maakt op relevante
rijksregelingen in het kader van de coronacrisis, behalve eventueel voor
het deel omzetdaling dat mogelijk resteert na aftrek van de vergoeding
door de regeling van zorgverzekeraars. Voor dat deel omzetdaling kunnen
ggz-aanbieders – indien zij voldoen aan de voorwaarden en rekening
houdend met de vergoedingen die zij eventueel verder nog krijgen vanuit
zorgkantoren, gemeenten en DJI – in aanmerking komen voor de Tijdelijke
Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW), de Tijdelijke
Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers (TOZO) en de
Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren COVID-19 (TOGS).10
De Minister van VWS heeft een aanwijzing aan de NZa gegeven,11 opdat
de juiste prestatiebeschrijvingen en daarmee de betaaltitels beschikbaar
komen, zowel voor extra zorgkosten als voor de continuïteit van zorg in
verband met corona (deze aanwijzing heeft betrekking op zowel de zorg in
het basispakket, delen van de aanvullend verzekerde zorg als de forensische zorg). De zakelijke inhoud van deze aanwijzing is door middel van
een aparte brief bij het parlement voorgehangen (Kamerstuk 25 295,
nr. 274).
Tot slot hebben er vanuit VWS ook gesprekken plaatsgevonden met
banken. In deze gesprekken is gebleken dat zorgaanbieders ook terecht
kunnen bij hun bank. Banken bieden (zorg)ondernemers de mogelijkheid
om aflossingsverplichtingen op hun leningen op te schorten voor zes
maanden. Ook wanneer een zorgaanbieder tijdelijk extra liquiditeit nodig
heeft kan hij zich melden bij zijn bank. Wanneer zicht is op een continuïteitsbijdrage zal de bank overwegen of een kredietuitbreiding verantwoord is.
Vraag 15
Het kabinetsbeleid roept burgers op om zo veel mogelijk thuis te blijven.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren echter dat circa 40.000
mensen in Nederland geen vast woonadres hebben en dak- of thuisloos
zijn, waardoor het bijzonder lastig is om aan deze maatregel te voldoen.
Deze leden vernemen daarnaast uit het veld dat gemeenten niet in staat
lijken procedurele eisen aan te passen. Zij vragen of de Staatssecretaris
bereid is om ook voor deze doelgroep de kostendelersnorm – althans
tijdelijk – landelijk af te schaffen en zo nee, waarom niet.

10

De TOGS-regeling wordt opengesteld voor aanbieders van geestelijke gezondheids- en
verslavingszorg met overnachting, praktijken van psychiaters en dagbehandelcentra voor
geestelijke gezondheids- en verslavingszorg en praktijken van psychotherapeuten en
psychologen (de sectoren met SBI-codes 86.10.4, 86.22.2 en 86.91.3). Zie Kamerstuk 35 420,
nr. 16.
11
Stcrt. 2020, nr. 23915.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

19

VWS heeft samen met het RIVM, IGJ, Valente, VNG en Como een richtlijn
vastgesteld die beschrijft hoe de opvang voor dak- en thuisloze mensen
georganiseerd moet worden tijdens de coronacrisis. De richtlijn is bedoeld
voor gemeenten en opvangorganisaties en ziet op het zo goed mogelijk
helpen en ondersteunen van dak- en thuisloze mensen, rekening houdend
met de RIVM-richtlijnen om het besmettingsgevaar zo klein mogelijk te
houden. Er vindt meerdere keren per week overleg plaats met Valente en
VNG om de ontwikkelingen te monitoren en bij te sturen waar nodig.
Het is niet nodig om de kostendelersnorm vanuit de wetgever generiek op
te schorten voor alle kostendelende bijstandsgerechtigden gedurende de
coronacrisis. Het behoort nu al tot de bevoegdheid en de verantwoordelijkheid van de gemeente om al dan niet in specifieke situaties een
uitzondering te maken en de kostendelersnorm niet van toepassing te
verklaren. Hierbij gaat het uitdrukkelijk om maatwerk te leveren voor
mensen in een crisissituatie, dakloze mensen of mensen die dakloos
dreigen te raken. De gemeente dient vast te stellen dat het gaat om
tijdelijk verblijf. Het is aan de gemeente om vast te stellen of de huidige
periode waarbij sprake kan zijn van tijdelijke opvang gedurende de
coronacrisis hierop van toepassing is.
Vraag 16
Tevens vragen zij of hij bereid is om in overleg te treden met de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) over directe maatregelen
om de druk waaronder zorgverleners momenteel staan – eventueel
tijdelijk – te verlagen en zo ja, op welke termijn dit kan plaatsvinden en zo
nee, waarom niet.
Ik heb zeer veel waardering voor medewerkers die in deze moeilijke tijd
actief zijn in de maatschappelijke opvang. Ik herken het beeld dat zij
momenteel onder (extra) hoge druk staan.
Ik vind het vooral van belang dat organisaties lokaal het gesprek aangaan
met de gemeente als zij knelpunten ervaren bij de opvang van dak- en
thuisloze mensen en dat gezamenlijk gezocht wordt naar oplossingen. Rijk
en gemeenten hebben financiële afspraken gemaakt over de meerkosten
die het directe gevolg zijn van extra maatregelen die (onder andere) in de
opvang als gevolg van de crisis genomen moeten worden.
Vraag 17
De leden van de GroenLinks-fractie geven aan signalen te ontvangen dat
op dit moment cliënten – gedwongen – worden ontslagen bij eetstoornisen revalidatieklinieken bij gebrek aan voldoende apparatuur en/of
personeel. Herkent de Staatssecretaris deze signalen en zo ja, kan hij een
inschatting geven van het aantal mensen dat om deze reden niet terecht
kan bij een instelling, welke maatregelen getroffen worden om dit op
korte termijn te verhelpen en zo nee, of hij bereid is dit alsnog op te
pakken in samenspraak met de desbetreffende instellingen?
Ook in de ggz wordt rekening gehouden met de mogelijkheid dat binnen
afzienbare termijn meer ruimte nodig is voor mensen die intramuraal
worden behandeld en besmet zijn met COVID-19. Dat betekent dat de
mogelijkheden voor cohort-verpleging worden ingericht. Met het oog op
deze cohort-verpleging wordt bezien in hoeverre sommige cliënten
vervroegd met ontslag kunnen. Instellingen stellen voorwaarden aan
vervroegd ontslag, wat betekent dat mensen niet zomaar naar huis
worden gestuurd. In de richtlijn «GGZ en COVID-19» zijn voorwaarden
opgenomen voor vervroegd ontslag. Zo dient te worden gekeken naar de
woonomstandigheden van een cliënt. Navraag in het veld leert dat er op
dit moment in de ggz geen mensen zijn voor wie de intramurale behan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

20

deling wordt omgezet in een poliklinische, vanwege gebrek aan personeel
of apparatuur. Ik vind het belangrijk om te melden dat er op dit moment
ook een andere beweging plaatsvindt. Sommige mensen worden langer
in een instelling behandeld, omdat het voor hen niet mogelijk is om zich
aan de algemene regels omtrent corona (social distancing) te houden.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
Vraag 18
De leden van de SP-fractie vinden het goed te lezen dat allerlei betrokken
partijen samenwerken op dit ingewikkelde thema. Deze leden zien dat een
aantal vraagstukken nu in veel verschillende sectoren speelt, waaronder
de bezoekersregelingen en het tekort aan beschermingsmiddelen. Kan
worden toegelicht hoe aan beide vraagstukken specifiek voor de ggz
wordt gewerkt; hoe wordt bijvoorbeeld maatwerk bij de bezoekersregeling
toegepast en kunnen medewerkers binnen de ggz nog veilig hun werk
doen?
Voor de informatie over beschermingsmiddelen in de ggz verwijs ik u naar
mijn antwoord op vraag 12.
Voor de bezoekersregelingen in de ggz geldt het volgende. In de richtlijn
«GGZ en COVID-19» is beschreven hoe in de ggz met de bezoekregeling
kan worden omgegaan. Uitgangspunt is dat zowel veiligheid van cliënt en
medewerker enerzijds als contact houden en professionele inzet anderzijds kunnen worden gefaciliteerd. Met de bedoeling de kans op
besmetting zo klein mogelijk te houden, zullen instellingen ruimte moeten
hebben om hun eigen afwegingen en keuzes te maken, waarbij een
compleet bezoekverbod reëel kan zijn. Maatwerk wordt dus toegepast
door organisaties zelf te laten bepalen wat zij passend achten. Wanneer er
bijvoorbeeld met name ouderen in een locatie verblijven kan de instelling
ervoor kiezen restrictiever te zijn dan in de richtlijn is opgenomen.
Gezien de grote mentale risico’s van isolatie is een algehele bezoekersstop
in de ggz vooralsnog niet aan de orde en zal er voorlopig sprake zijn van
maatwerk. Bezoek van naasten geeft persoonlijke aandacht en rust in een
periode dat deze kwetsbare groep daar extra behoefte aan heeft en kan de
stabiliteit ten goede komen. Indien geen bezoek mogelijk is proberen veel
instellingen contact te onderhouden met naasten door (beeld)bellen of
andere digitale vormen van communicatie.
Via de crisisstructuur blijf ik in gesprek met de sector over persoonlijke
beschermingsmiddelen, de druk op cliënten en mantelzorgers en andere
actuele ontwikkelingen om medewerkers zo veilig mogelijk hun werk te
kunnen laten doen.
Vraag 19
De leden van de SP-fractie vragen welk aanbod de ggz de patiënten met
een acute zorgvraag momenteel kan bieden.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op
vraag 10.
Vraag 20
De leden van de SP-fractie vragen aandacht voor de financiële situatie van
veel ggz-aanbieders en hun teruglopende omzet. Is de Staatssecretaris
bereid, zo vragen deze leden, om zorgverleners binnen de ggz te
vertrouwen en zorginstellingen niet (financieel) te straffen nu zij bepaalde
zorg door de corona-uitbraak in 2020 niet kunnen leveren?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord vraag 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

21

Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
Vraag 21
Erkent de Staatssecretaris dat in de ggz vele problemen worden ervaren
zoals die ook voor de rest van de zorgsector gelden, zoals bij voorbeeld
het gebrek aan beschermingsmiddelen voor medewerkers, het uitblijven
van coronavirustesten voor medewerkers, snel oplopende wachttijden,
sluitingen van onder andere beschermd wonen faciliteiten, zorgen over
mogelijke liquiditeitsproblemen vanwege afzeggingen en zorg die niet
meer geleverd kan worden; welke concrete stappen neemt hij om deze
problemen op te lossen?
De ggz ervaart net als andere onderdelen van de zorgsector problemen,
als gevolg van de coronacrisis. Ik vind het van groot belang dat deze
problemen zo snel mogelijk worden aangepakt, en ik zet me daar dan ook
met mijn collega-bewindspersonen en de partijen in het veld voor in.
Belangrijke resultaten van die inzet heeft u kunnen lezen in de brief die uw
Kamer hierover op 21 april jl. heeft ontvangen.
Vraag 22
Erkent de Staatssecretaris tevens dat er door de coronacrisis een grotere
vraag naar maatwerkoplossingen is, wat een hoge druk legt op mantelzorgers en familieleden door bijvoorbeeld het wegvallen van dagbesteding, waardoor snelle en specifieke oplossingen moeten worden
gevonden voor onder andere videobelapplicaties die AVG-verantwoord
zijn voor zorgdoeleinden, alternatieve manieren waarop zorgverleners
toch bij cliënten langs kunnen gaan, of manieren waarop familieleden
kunnen worden ontzien wanneer de zorg hen teveel wordt? Welke acties
worden ondernomen om in deze maatwerkoplossingen te kunnen
voorzien en gebeurt dit in samenspraak met familieleden en naasten,
aangezien deze keuzes in toenemende mate een effect hebben op hun
leven?
Ik volg de ontwikkelingen van de groep kwetsbare personen en hun
mantelzorgers nauwgezet en ik spreek mijn grote waardering uit voor
4,5 miljoen mantelzorgers die hun naasten verzorgen onder deze moeilijke
omstandigheden. Onze gezamenlijke inzet is erop gericht om ook voor
mantelzorgers heldere communicatie over de publieke gezondheidsrichtlijnen te geven en de gevolgen hiervan voor mantelzorgers in beeld
brengen. De maatregelen van het kabinet die gelden tot en met 19 mei
2020, hebben verregaande impact op het zorgen voor een naaste. Zo moet
het hele gezin (huishouden) bijvoorbeeld thuisblijven als er een zieke in
huis is (behalve als men in een cruciaal beroep werkzaam is) en is
dagbesteding vaak afgeschaald. Ik wil stimuleren dat mantelzorgers zich
vooral op de zorgtaken kunnen richten. Daarom heeft MantelzorgNL de
openingstijden van de mantelzorglijn verruimd en een uitgebreide lijst
van Q&A’s opgesteld om mantelzorgers van de juiste informatie te
voorzien. Ook is er een richtlijn mantelzorgondersteuning gepubliceerd op
de website van de rijksoverheid12 met de verschillende vormen van
ondersteuning en zorg voor mantelzorgers. Centraal in de richtlijn staat de
zorgladder die in beeld brengt hoe zorg en ondersteuning opgeschaald
kan worden van het eigen netwerk tot aan crisisopvang. Aansluitend
hierop is er ook een richtlijn over dagbesteding en dagopvang13 waarbij
het uitgangspunt is de continuïteit van zorg en ondersteuning. Ook nu
wordt van gemeenten en aanbieders een uiterste inspanning gevraagd
12

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/richtlijnen/2020/04/16/richtlijnmantelzorgondersteuning.
13
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/richtlijnen/2020/04/16/richtlijn-dagbesteding-endagopvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

22

om in goed overleg met de cliënten, naasten en hun mantelzorger,
passende zorg en ondersteuning te leveren, rekening houdend met de
(soms gewijzigde) omstandigheden en de richtlijnen van de RIVM.
Vraag 23
De leden van de PvdA vragen welke stappen ik neem om de regionale
doorzettingsmacht voor mensen met een hoogcomplexe zorgvraag te
verankeren en uitvoerbaar te maken voor betrokken partijen, om verdere
stagnatie in het systeem waar kwetsbare personen de dupe van worden te
voorkomen.
Op 13 maart jl. heb ik u het zogenoemde «Plan van aanpak toegankelijkheid en beschikbaarheid hoogcomplexe ggz» van verzekeraars en
ggz-aanbieders toegestuurd (Kamerstuk 25 424, nr. 528). Kern van dit plan
is dat patiënten waar een hoogcomplex zorgaanbod voor nodig is, met
prioriteit een behandelaanbod op maat krijgen en dat de toegankelijkheid
en beschikbaarheid van zorg voor deze doelgroep wordt verbeterd.
Partijen hebben aangegeven dit in te vullen door per 1 april van start te
gaan met een landelijk sluitend netwerk van aanbieders en financiers, in
de vorm van zeven regiotafels. Zo’n regiotafel staat onder leiding van een
grote ggz-aanbieder in die regio. Zij hebben als taak passend behandelaanbod te vinden en als dat vanuit de inhoud is geformuleerd en
gevonden, zorgt de zorgverzekeraar voor passende financiering. De tafels
hanteren het principe van doorzettingskracht op basis van gezamenlijke
verantwoordelijkheid. Dat betekent dat er net zo lang wordt opgeschaald,
totdat er passende zorg of ondersteuning is gevonden. Daarvoor stellen
partijen zich garant.
De regiotafels zijn een sluitstuk van het aanbod van opschalingsmogelijkheden dat al langer bestaat, met hoogcomplexe voorzieningen in de ggz,
zorgbemiddeling door zorgverzekeraars en het werk van de Unit
Complexe Zorgvragen van het ministerie. Hierbij moet wel moet wel
worden opgemerkt dat ondanks al deze mogelijkheden en inspanningen
die alle betrokkenen plegen, er situaties zullen blijven waarin het lastig is
om aanbod te vinden dat precies voldoet aan de zorgbehoefte en
individuele verwachtingen. Ook in dat geval worden patiënten niet
losgelaten, maar zoeken professionals met hen naar een ander
perspectief.
Wat mij betreft nemen zorgaanbieders en zorgverzekeraars met dit plan
hun verantwoordelijkheid voor de hoogcomplexe doelgroep. In mijn
Kamerbrief had ik al aangegeven dat het nu zaak is dat partijen aan de
slag gaan. In de twee weken tussen de aanbieding van het plan aan uw
Kamer en 1 april, de startdatum van de regiotafels, zijn de gevolgen van
COVID-19 ook voor de ggz steeds zichtbaarder geworden. Deze tijd vraagt
van partijen een herprioritering en andere inzet van menskracht en
middelen. ZN en GGZ Nederland hebben mij laten weten dat de crisis
rond COVID-19 niets afdoet aan het belang dat zij hechten aan goede zorg
voor de hoogcomplexe patiëntgroep. Voor vrijwel alle regio’s is inmiddels
een plan gereed voor het opzetten en inregelen van de regionale
casuïstiektafels. Door de Corona-crisis zijn nog niet alle noodzakelijke
verbindingen in de regio tot stand gebracht, dat zal in de komende
periode tot stand worden gebracht. Wel constateren ZN en GGZ
Nederland dat door de crisis een dynamiek ontstaat waarbij regionale
spelers zich verenigen om de zorg voor kwetsbare en zieke patiënten te
organiseren en de doorstroom gestimuleerd wordt. Beide branchepartijen
kondigen aan dat zij een projectleider aanstellen voor de landelijke
monitoring van dit plan. Daarnaast heb ik met de VNG afgesproken dat zij
op papier gaan zetten hoe zij hun aandeel in het organiseren van passend
aanbod voor mensen met een hoogcomplexe zorgvraag gaan invullen,
aansluitend bij het plan dat er al ligt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

23

Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
Vraag 24
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het belangrijk dat de zorg aan
ggz-patiënten zoveel mogelijk blijft doorgaan. Zij krijgen signalen dat de
zorg niet overal gecontinueerd wordt. Zij vragen de Staatssecretaris
daarom in de crisisstructuur een concrete aanpak op te nemen, waarbij
financiers (overheden, zorgverzekeraars) zekerheid bieden aan zorginstellingen en zorginstellingen op hun beurt alles doen om contact met hun
cliënten te houden, daarbij maatwerk bieden in de behandeling en ook te
leren van opgedane positieve ervaringen met e-health in de ggz.
Voorop staat dat de inzet van eenieder erop gericht is dat zorg zoveel
mogelijk door kan gaan. Dit moet echter wel veilig voor zowel patiënt als
zorgverlener gebeuren. Daarom is het ook zo belangrijk dat de veldpartijen een richtlijn «GGZ en COVID-19» hebben vastgesteld. Voor de inzet
richting- en met financiers verwijs ik u naar de Kamerbrief van 7 april jl.
(Kamerstuk 25 295, nr. 219) waarin uw Kamer wordt geïnformeerd over de
resultaten van het overleg met zorgverzekeraars, de zorgkantoren en de
gemeenten met als doel in deze onzekere tijden zo snel mogelijk duidelijkheid en zekerheid te kunnen bieden aan aanbieders en zorgverleners
over de financiële gevolgen van de crisis. Zorgaanbieders volgen de
richtlijn «GGZ en COVID-19» die hen handvatten biedt om door te gaan
met behandelingen.
Binnen de opgezette crisisstructuur vindt uitwisseling plaats van
ervaringen en aanpak in de ggz gedurende deze crisis. En op verschillende
manieren, zoals via ledennieuwsbrieven van brancheorganisaties en
social media zorgen veldpartijen dat goede voorbeelden van alternatieve
zorgverlening worden verspreid. Daarbij is vanzelfsprekend aandacht voor
innovatieve methoden met betrekking tot zorg op afstand (zoals beeldbellen of applicaties voor e-mental health) worden ingezet.
Vraag 25
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris of hij
bereid is om het project «aandacht op afstand» van MIND – dat is gestart
om mensen met psychische nood, die nu minder hulp en therapie krijgen,
extra te ondersteunen en hun isolement te doorbreken – actief te
ondersteunen, om te voorkomen dat mensen met psychische nood tussen
wal en schip geraken.
Ik vind het belangrijk dat wordt voorkomen dat psychische problemen
tijdens de coronacrisis verergeren en dat mensen worden geholpen
mentaal overeind te blijven door het geven van een steun in de rug, te
zorgen voor afleiding en het verschaffen van betrouwbare informatie.
Daarom heb ik met MIND de mogelijkheden verkend voor het verlenen
van een subsidie om het project «aandacht op afstand» deels te financieren. MIND heeft de aanvraag voor deze subsidie op 14 april 2020 bij mij
ingediend.
Vraag 26
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de kostendelersnorm een belemmering vormt om kwetsbare mensen, zoals dak- en
thuislozen, tijdelijk onderdak te bieden. Tegelijkertijd krijgen ook dak- en
thuislozen de oproep om zoveel mogelijk binnen te blijven. Is de Staatssecretaris bereid om in overleg met zijn collega van SZW te kijken naar de
mogelijkheden om de kostendelersnorm tijdelijk te bevriezen?
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik graag naar het antwoord op
vraag 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

24

Vragen en opmerkingen van de PvdD-fractie
Vraag 27
De leden van de PvdD-fractie vragen of er inmiddels specifieke, landelijke
richtlijnen zijn welke zorg wél door kan gaan en welke zorg uitgesteld
wordt, inclusief richtlijnen over wanneer fysiek contact noodzakelijk is, en
wanneer digitaal contact voldoende is?
In de richtlijn «GGZ en COVID-19» staan maatregelen om infectierisico’s te
verkleinen en hoe te handelen als een patiënt of medewerker toch is
besmet, met inachtneming van de zorg die patiënten nodig hebben.
Uitgangspunt is dat behandelaren samen met patiënten en naasten op
zoek gaat naar de best passende vorm. Toch zal de behandeling of
begeleiding die normaal via fysiek contact plaatsvindt soms (deels)
vervangen worden door meer digitale vormen, zoals beeldbellen.
Het is belangrijk dat patiënten zoveel mogelijk de noodzakelijke behandeling en begeleiding blijven krijgen voor hun psychische klachten.
Afspraken worden alleen uitgesteld als dit verantwoord is en dit gebeurt
zo veel mogelijk in goed overleg met de patiënt.
Voor de meest kwetsbare patiënten worden in de richtlijn de voorwaarden
genoemd waaronder persoonlijk contact mogelijk blijft. Dit geldt ook voor
de opname vervangende dagbehandeling en de groepsbehandeling van
ernstig getraumatiseerde patiënten.
Ook de ambulante behandeling en begeleiding zoals F-ACT en IHT
(intensive home treatment) voor mensen met een ernstige psychiatrische
aandoening gaan zo veel mogelijk door, waar mogelijk face-to-face,
uiteraard onder de noodzakelijke voorzorgsmaatregelen conform de
richtlijnen van het RIVM.
Vraag 28
Deelt de Staatssecretaris de mening van genoemde leden dat noodzakelijk
fysiek contact nooit opgeschort of vervangen mag worden door digitaal
contact vanwege een gebrek aan beschermingsmateriaal en zo ja, hoe
gaat hij ervoor zorgen dat er voldoende beschermingsmateriaal
beschikbaar is?
Het is uiteraard zeer onwenselijk dat een noodzakelijke fysieke ontmoeting
vervangen wordt door digitaal contact vanwege een gebrek aan beschermingsmateriaal. Daarom werken we er met man en macht aan om dit
materiaal voldoende beschikbaar te hebben (zie voor een toelichting
daarop mijn antwoord op vraag 12).
Vraag 29
De leden van de PvdD-fractie vragen hoe geborgd wordt dat de acute
psychiatrische hulp onder de huidige verzwarende omstandigheden door
kan gaan.
Alle ggz-aanbieders die acute zorg leveren geven prioriteit aan de acute
zorg en maken met hun regionale partners afspraken om de continuïteit
van zorg te waarborgen. De ggz-crisisdiensten leveren onder de huidige
omstandigheden de zorg die zij regulier ook leveren, met inachtneming
van de richtlijnen van het RIVM. Recentelijk is ook het testbeleid uitgebreid, zodat ook in de ggz werkende medewerkers met klachten laagdrempelig kunnen worden getest. Zoals in andere sectoren ook speelt, is het
van belang dat voldoende persoonlijke beschermingsmiddelen
beschikbaar zijn. Het kabinet blijft zich uiteraard inspannen voor
voldoende beschikbaarheid van persoonlijke beschermingsmiddelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

25

In samenwerking met de veiligheidsregio’s en regionale ketenpartners
worden (extra) afdelingen opgezet waar patiënten met een (mogelijke)
besmetting met het coronavirus verpleegd kunnen worden. Indien het
noodzakelijk wordt, is uitbreiding van de personele capaciteit mogelijk
door bijvoorbeeld interne herverdeling van medewerkers.
Vraag 30
De leden van de fractie van de PvdD vragen welke mogelijkheden de
Staatssecretaris ziet om het omvallen te voorkomen van ggz- en Jeugdzorginstellingen, waarvan sommige door de coronacrisis in acute financiële
nood verkeren, bijvoorbeeld door middel van ondercuratelestelling.
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik naar het antwoord op
vraag 14 van de Groen Links-fractie.
Vragen en opmerkingen van de 50PLUS-fractie
Vraag 31
Op het moment van schrijven was het ziekteverzuim onder medewerkers
iets verhoogd. Wat is de huidige stand van zaken en kan de Staatssecretaris dieper ingaan op de vraag hoe het personeelstekort door de
gevolgen van het coronavirus wordt opgevangen?
In het kader van de monitoring van de voortgang van het Actieprogramma Werken in de Zorg rapporteert het Ministerie van VWS tweemaal
per jaar over de meeste actuele ziekteverzuimcijfers van het CBS. Het
meest actuele CBS ziekteverzuimpercentage heeft betrekking op het derde
kwartaal van 2019 en is voor de branche ggz 5,5%. Het meest recente
beeld dat via de crisisstructuur ggz wordt ontvangen, is dat het ziekteverzuim weliswaar enigszins verhoogd is, maar dat dit op dit moment niet
leidt tot problemen in het bieden van zorgcontinuïteit.
Voor voldoende personeel in de zorg, inclusief de ggz, is een aantal
maatregelen genomen. Allereerst kunnen artsen en verpleegkundigen die
sinds 1 januari 2018 niet langer BIG-geregistreerd zijn, zelfstandig ingezet
worden. Ook wordt de verplichte herregistratie voor de Wet BIG tot nader
order uitgesteld, zodat zorgprofessionals zich kunnen concentreren op
hun werk. Daarnaast is ruim twee weken geleden het platform «Extra
handen voor de zorg» van start gegaan. Door dit platform worden mensen
met een zorgachtergrond die willen helpen, gekoppeld aan zorgorganisaties die tijdelijk nieuwe collega’s zoeken. Dit platform staat ook open
voor mensen die willen helpen in de ggz en ggz instellingen die op zoek
zijn naar extra personeel.
Vraag 32
De leden van de 50PLUS-fractie constateren dat het RIVM aanbeveelt om
zoveel mogelijk gebruik te maken van beeldbellen en vragen of alle
ggz-instellingen voldoende zijn toegerust om beeldbellen te faciliteren en
zo niet, welke maatregelen genomen worden om dit zo snel mogelijk te
regelen.
Ik wil vooropstellen dat het in de ggz erg belangrijk is om zorgvuldig af te
wegen welke vorm van behandeling het beste past bij de situatie en de
cliënt. In veel gevallen kan face-to-face behandeling goed vervangen
worden door digitaal behandelen, bijvoorbeeld in de vorm van (beeld)bellen. Maar dat kan lang niet altijd, ook niet in deze crisissituatie. Zo
blijkt face-to-face contact bijvoorbeeld belangrijk bij patiënten die zorg
krijgen van een F-ACT-team, niet in de laatste plaats omdat zij niet altijd de
beschikking hebben over digitale middelen. Het is aan professionals om
een goede afweging te maken in de wijze van zorgverlening en de richtlijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

26

geeft daartoe ook expliciet de ruimte. GGZ Nederland geeft aan dat haar
leden versneld ervaring opdoen met alternatieven voor face-to-face
contacten. Het beeld van GGZ Nederland is dat het inzetten van digitale
zorg in deze periode betrekkelijk voorspoedig is gegaan, zowel op de
poliklinieken als bij het werken in de wijk. Veel zorgaanbieders hebben
contact opgenomen met hun cliënten en in onderling overleg besloten
hoe de zorg (behandeling én begeleiding) samen voort te zetten. Daarbij
wordt face-to-face contact ook voortgezet, indien noodzakelijk. De andere
branchepartij van ggz-instellingen, MeerGGZ, geeft aan dat hun leden
reeds in bepaalde mate de mogelijkheid hadden om digitaal behandelgerelateerd contact met cliënten te hebben en dat door deze crisis de
capaciteit sinds medio maart wordt uitgebreid waar dit nodig is en op
korte termijn gerealiseerd kan worden. Om zorgaanbieders en patiënten te
ondersteunen bij de omslag naar digitaal behandelen, heeft het ministerie
vanwege COVID-19 extra geld vrijgemaakt voor de Stimuleringsregeling
eHealth thuis (SET), waarmee zorg- en welzijnsorganisaties extra kunnen
investeren in digitale zorg op afstand. Zorgaanbieders kunnen hier
bijvoorbeeld gebruik van maken om de F-ACT-doelgroep ta faciliteren.
Vraag 33
De leden van 50PLUS-fractie vragen in hoeverre de vraag naar crisiszorg
is toegenomen en of de uitbreiding van de crisisdiensten voldoende is om
aan de vraag te voldoen.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik graag naar het antwoord op
vraag 10.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 424, nr. 530

27