Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

35 420

Noodpakket banen en economie

Nr. 531

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 december 2023
Met deze brief informeer ik uw Kamer mede namens de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Minister voor Armoedebeleid,
Participatie en Pensioenen en de Staatssecretaris van Financiën –
Fiscaliteit en Belastingdienst over het rapport van de aanjager problematische schulden voor ondernemers. De heer Bruno Tideman is in
september 2022 als aanjager aanpak problematische schulden voor
ondernemers aangesteld voor een periode van een jaar. Zijn opdracht was
het versterken van de regievoering over de aanpak van problematische
schulden van ondernemers en het aanjagen van oplossingen voor
problematische schuldensituaties van door de coronacrisis getroffen
ondernemers. Het kabinet weet dat ondernemers een moeilijke periode
achter de rug hebben en begrijpt dat de weg naar herstel in deze tijd extra
uitdagend is. We zijn daarom blij om het rapport van de heer Tideman te
ontvangen. Namens het Kabinet wil ik de heer Tideman hartelijk danken
voor het rapport en de inzichten die hieruit voortkomen. In deze brief vindt
uw Kamer een reactie op dit rapport en de daarin opgenomen aanbevelingen. Deze brief richt zich hoofdzakelijk op de aanbevelingen die
ondanks de demissionaire status van het kabinet direct kunnen worden
uitgevoerd. Daarnaast informeer ik uw Kamer via deze brief ook over de
tussentijdse aanbevelingen van de aanjager uit het voorjaar 2023 die,
gezien hun noodzaak, al door het kabinet in gang zijn gezet. Met deze brief
acht ik daarmee de motie van het lid Graus1 en de motie van het lid De
Jong c.s.2 afgedaan. In de bijlage van deze brief zijn alle aanbevelingen
van de aanjager met een reactie van het kabinet opgenomen.
Aanleiding en stand van zaken
Tijdens de coronacrisis hebben veel ondernemers een zware tijd doorgemaakt omdat hun onderneming direct of indirect geraakt werd door
1
2

kst-35420-531
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 35 420, nr. 502.
Kamerstuk 35 420, nr. 391.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

1

maatregelen die zijn genomen ter bescherming van de volksgezondheid.
Het kabinet is ondernemers dan ook erkentelijk voor bijdrage die zij
hebben geleverd in deze ongebruikelijke tijd. Om getroffen ondernemers
hierin te ondersteunen heeft het kabinet een steunpakket geïntroduceerd.
Dit betrof regelingen als de Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL),
Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW) en belastinguitstel. Het effect hiervan is zichtbaar geweest met een historisch laag
aantal faillissementen tijdens deze periode3. De steunmaatregelen zijn
beëindigd met het eindigden van de coronacrisis. Sinds 1 april 2022
moeten ondernemers weer voldoen aan hun belastingverplichtingen.
Daarnaast moeten ondernemers die van het betalingsuitstel gebruik
hebben gemaakt deze coronabelastingschuld vanaf 1 oktober 2022 in
termijnen aflossen, evenals eventueel te veel ontvangen TVL en
NOW-subsidies. Het kabinet ziet dan ook dat sinds eind 2022 het aantal
faillissementen weer oploopt. We begrijpen de zorgen die hiermee
gepaard gaan omdat faillissementen niet alleen zakelijke gevolgen
hebben, maar ook persoonlijke uitdagingen met zich meebrengen. Hoewel
het aantal faillissementen momenteel stijgt is het aantal nog altijd relatief
laag in verhouding tot het totale aantal ondernemingen en de historische
faillissementscijfers van voor de coronaperiode. Achter de statistieken
schuilen menselijke verhalen van veerkracht, opoffering en vastberadenheid. We willen de persoonlijke inspanning die ondernemers brengen
erkennen, en begrijpen dat schulden niet alleen financiële lasten zijn,
maar ook emotioneel belastend zijn.Het kabinet is zich bewust van de
uitdagingen waarmee ondernemers momenteel worden geconfronteerd.
We volgen de ontwikkelingen zorgvuldig om, indien nodig, gepaste
maatregelen te kunnen nemen. Het kabinet streeft naar het bieden van
een evenwichtige benadering tussen het voorkomen van faillissementen
en het ondersteunen van ondernemers en het faciliteren van een gezonde
en veerkrachtige economie.
Voortgang van de (terug)betaling
Sinds 1 oktober 2022 hebben ongeveer 266.000 ondernemers een
betalingsregeling gekregen voor het aflossen van hun totale (corona)belastingschuld tot 1 april 2022, dus ook voor eventuele belastingschulden
van vóór de coronacrisis. Zij mogen die schuld in beginsel in 60 maandelijkse termijnen aflossen. Daarnaast moeten zij voldoen aan hun nieuw
opkomende verplichtingen. Niet alle ondernemers blijken echter in staat
om de ontstane schulden af te lossen. In de Kamerbrief van 16 oktober jl.
is toegelicht dat inmiddels 34.000 ondernemers niet meer deelnemen aan
de betalingsregeling (bijvoorbeeld doordat deze ingetrokken is) en er
ongeveer 60.000 ondernemers zijn met een betalingsachterstand4. Op
peildatum 25 september 2023 hebben nog ongeveer 193.000 ondernemers
een betalingsregeling voor coronabelastingschulden. Uw Kamer ontvangt
in april 2024 de volgende periodieke rapportage over de stand van zaken
van de betalingsregeling coronabelastingschuld, en in de tussentijd als
daar aanleiding toe is.
Veel ondernemers zijn persoonlijk aansprakelijk voor hun schulden; zij zijn
extra kwetsbaar. Ondernemers en ondernemingen die op dit moment
geconfronteerd worden met een betalingsachterstand en die hun
schulden niet kunnen betalen, kunnen wanneer aan bepaalde
voorwaarden wordt voldaan in aanmerking komen voor sanering van hun
schulden. De Belastingdienst neemt nog tot 1 april 2024 genoegen met
hetzelfde uitkeringspercentage dat aan concurrente crediteuren wordt
aangeboden. Hierdoor wordt de kans vergroot dat andere schuldeisers
3
4

Centraal Bureau voor de Statistiek: Historisch laag aantal faillissementen in 2021 (januari 2022).
Kamerstukken II 31 066/35 420, nr. 1300.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

2

willen meewerken aan een akkoord. Per 15 november is deze regeling
aangepast, juist om bedrijfsbeëindiging via turboliquidatie verder te
faciliteren.5
Ondernemers die een te hoog bedrag aan TVL-subsidie hebben
ontvangen, dienen dit terug te betalen. In de laatste integrale voortgangsrapportage steunpakket met focus op NOW, TVL en fiscale steun6 staat
vermeld dat 5% van de terugbetalingsregelingen voor de TVL is
afgesloten voor een periode van meer dan 24 maanden. Bij de voorbereiding voor de begrotingsbehandeling is geconstateerd dat dit onjuist is
opgenomen in de voortgangsrapportage.
Van de ondernemers met een betalingsregeling voor de TVL heeft 52%
een betalingsregeling voor de duur van twee jaar getroffen. Daarnaast is
11% van de betalingsregelingen getroffen voor een duur variërend tussen
1 tot en met 24 maanden en 37% wordt met maatwerk vastgesteld. Hierbij
wordt rekening gehouden met de omstandigheden van de ondernemer.
Deze maatwerk-betalingsregelingen variëren in looptijd tussen de 25 tot
en met 60 maanden.
Tussentijdse aanbevelingen (voorjaar 2023)
Voordat de aanjager zijn definitieve rapport heeft opgesteld, heeft de
aanjager in mei 2023 het kabinet voorzien van een tussentijds rapport met
daarin een aantal voorlopige bevindingen. Dit zodat het kabinet met
enkele bevindingen al direct aan de slag kon gaan.
Activeringscampagne
In zijn voorlopige bevindingen heeft de aanjager geadviseerd om
ondernemers te activeren door snel te starten met (nog) gerichte(re)
communicatie bijvoorbeeld via een (social)mediacampagne. Deze
aanbeveling is vanuit de Belastingdienst direct opgepakt, zoals ook in de
gezamenlijke voortgangsrapportage coronasteunmaatregelen7 is gemeld.
Dit heeft geleid tot een communicatiecampagne voor hulp aan ondernemers op verschillende sociale media. In samenwerking met de Kamer
van Koophandel (KVK), VNO-NCW en Geldfit Zakelijk is een boodschap
geformuleerd en is beeldmateriaal gemaakt.
De campagne was gericht op ondernemers met betalingsproblemen, hun
directe omgeving en hun fiscaal dienstverleners, om aan te geven dat
ondernemers met financiële problemen hulp kunnen krijgen. Voor hulp
werd op dat moment vooral verwezen naar Geldfit Zakelijk. De campagne
is verspreid onder verschillende stakeholders, met de vraag om de tekst
en de beelden te gebruiken in hun nieuwsbrieven. Ook KVK, VNO-NCW,
MKB Nederland, Instituut Midden- en Kleinbedrijf, SZW, NVVK8 en VNG9
hebben berichten geplaatst in nieuwsbrieven en/of sociale media. De
effectiviteit hiervan was terug te zien in de daling van het aantal ondernemers die nog geen enkele actie hadden ondernomen. Waar dit voor de
zomer nog circa 50 à 60 duizend ondernemers betrof, is dit over de zomer
gedaald tot ongeveer 35.000.

5

Stb. 2023, 243.
Kamerstuk 35 420, nr. 528.
7
Kamerstuk 35 420, nr. 528.
8
Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet, branchevereniging voor schuldhulp en financiële
dienstverlening.
9
Vereniging Nederlandse Gemeenten.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

3

Verlenging van het saneringsbeleid
De aanjager heeft bij de voorlopige bevindingen ook aandacht gevraagd
voor een eventuele verlenging van de tijdelijke versoepeling van het
saneringsbeleid van de Belastingdienst. De versoepeling houdt in dat dat
de Belastingdienst bij saneringen genoegen neemt met hetzelfde
uitkeringspercentage dat aan concurrente schuldeisers toekomt. Deze
versoepeling is inmiddels verlengd van 1 oktober 2023 tot 1 april 2024.10
Vanuit monitoringscijfers is gebleken dat de toename van het aantal
saneringsverzoeken bij de Belastingdienst later is gestart dan eerder
verwacht. Met deze verlenging van de versoepeling neemt de
slagingskans van saneringsakkoorden toe, omdat het voor concurrente
schuldeisers aantrekkelijker wordt om eraan deel te nemen: zij ontvangen
immers een hoger bedrag dan voorheen. Hierdoor is de kans groter dat in
de kern levensvatbare ondernemingen blijven bestaan.
Kwijtscheldingsbeleid van het UWV
In de tussenrapportage heeft de schuldenaanjager al enkele voorlopige
aanbevelingen gedaan die ondertussen onderdeel zijn geworden, of al
onderdeel waren, van staand beleid of reguliere dienstverlening van het
UWV. De aanjager heeft bijvoorbeeld het UWV bevraagd op haar
kwijtscheldingsbeleid. Mede naar aanleiding van vragen en opmerkingen
van herstructureringsdeskundigen en insolventieadvocaten, alsmede naar
aanleiding van de aanbeveling van de schuldenaanjager in de tussentijdse
rapportage, heeft het UWV haar kwijtscheldingsbeleid aangepast. Het gaat
hierbij om een procesmatige aanpassing om sneller tot een oordeel te
komen.
Samenvatting van de aanbevelingen die direct kunnen worden
opgepakt
Informatie schuldhulpverlening via accountants
De aanjager raadt aan om hulpverlening vanuit het rijk die beschikbaar is
voor het saneren of reorganiseren van een bedrijf bij ondernemers
duidelijker aan de man te brengen door te bevorderen dat accountants die
voor ondernemers met financiële problemen werken hen hierop te wijzen.
Via het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat wordt deze
mogelijkheid onderzocht om ondernemers op deze hulpverlening te
wijzen via de branche vereniging voor accountants.
Persoonlijke contact bij invordering van schulden door de Belastingdienst
Daarnaast raadt de aanjager aan om bij de (dwang)invordering van de
schulden te streven naar zoveel mogelijk persoonlijke contactmomenten
met de ondernemer met schulden. Bij deze contactmomenten dient de
ondernemer gewezen te worden op de hulpverlening die beschikbaar is
en moet aan de ondernemer toestemming gevraagd worden voor het
delen van diens contactgegevens met organisaties die de ondernemer
warm kunnen doorverwijzen. Vanzelfsprekend streeft de Belastingdienst
naar zoveel mogelijk persoonlijk contact met ondernemers, zeker wanneer
desbetreffende zaken zoveel impact hebben. Gezien de grote aantallen
ondernemers bij wie sprake is van het niet (tijdig) betalen van een
belastingschuld, kan dit niet in alle gevallen. Verder kunnen bij het delen
van contactgegevens formeelrechtelijke aspecten spelen die nader in kaart
zouden moeten worden gebracht. Uiteraard doet de Belastingdienst er
alles aan om ondernemers met betalingsproblemen zorgvuldig te
10

Kamerstuk 31 066 en 35 420, nr. 1277.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

4

ondersteunen. Met name door het bieden van handelingsperspectief, door
ze bijvoorbeeld te wijzen op de mogelijke versoepelingen in de betalingsregeling voor coronabelastingschuld of door te wijzen op de mogelijkheden die een saneringsverzoek biedt. Bij schriftelijke aankondigingen van
dwangmaatregelen en in contact met de Belastingtelefoon worden
ondernemers verder op weg geholpen door te verwijzen naar de KVK en
gemeente (voor problematische schulden) en in het kader van de
begeleiding van de corona-regeling ook naar Geldfit Zakelijk.
Persoonlijke contact bij invordering van schulden door het UWV
Het UWV handelt in lijn met de aanbeveling. Dit doet zij onder andere
door bij de terugvordering van te veel uitgekeerde NOW-subsidie in te
zetten op zo veel mogelijk persoonlijk contact met werkgevers die (een
deel van) de NOW voorschotten moeten terugbetalen. Er wordt op diverse
manieren contact gezocht met de werkgevers. Dit gebeurt indien nodig
meermaals, zowel per brief, via het digitale kanaal van het UWV en
telefonisch. Ook voordat het UWV een vordering overdraagt aan de
deurwaarder, neemt het UWV telefonisch of per brief contact op. Daarbij
heeft het UWV een schulddienstverleningsteam dat in contact treedt met
werkgevers met schulden om met hen indien nodig specifieke afspraken
te maken rondom het terugbetalen van hun NOW schulden. Dit team
verwijst werkgevers ook door naar andere (schuldhulp)organisaties en
desgewenst naar de gemeentelijke schuldhulpverlening.
Persoonlijke contact bij invordering van schulden door RVO
Ook de RVO begrijpt dat in een tijd van hoge inflatie, hoge energieprijzen
en lagere koopkracht het terugbetalen van TVL lastig kan zijn. Daarom
heeft RVO ruime betalingsregelingen en is extra maatwerk mogelijk.
Hiervoor is persoonlijk contact met de ondernemer essentieel.
RVO biedt ondernemers zo veel mogelijk maatwerk, flexibiliteit en
persoonlijk contact aan, indien zij (een deel) van het verkregen voorschot
aan TVL terug moeten betalen. Zo kan een ondernemer kiezen voor een
terugbetaaltermijn van 6, 12, 18 of 24 maanden. Ook is een tijdelijke uitstel
van betaling mogelijk en worden bedragen kleiner dan vijfhonderd euro
kwijt gescholden. Indien dat nog steeds niet past bij de situatie van de
ondernemer zijn er maatwerkoplossingen mogelijk tot een termijn van
vijf jaar. Tussentijds kan een ondernemer ook zijn betalingsregeling
aanpassen. Met elke ondernemer die moet terugbetalen wordt persoonlijk
contact opgenomen. Dit gebeurt per brief, email en telefonisch. Indien na
minimaal 6 pogingen van persoonlijk contact zoeken geen reactie van een
ondernemer komt, gaat RVO over tot de overdracht van de vordering aan
het CJIB. Meestal zijn er dan al enkele maanden verstreken. Zodra de
overdracht naar het CJIB heeft plaats gevonden verstuurt RVO nog een
ansichtkaart naar de ondernemer met een laatste aanbod om een
betalingsregeling af te sluiten met RVO. In circa 10% van de gevallen sluit
de ondernemer dan alsnog een betalingsregeling.
Vorderingsoverzicht Rijk en Betalingsregeling Rijk
Ook onderstreept de aanjager het belang om voortgang te maken met het
project Vorderingenoverzicht Rijk en een gezamenlijke Betalingsregeling
Rijk. Het doel van het Vorderingenoverzicht Rijk is om mensen de
mogelijkheid te bieden een overzicht van hun actuele betalingsverplichtingen aan overheidsorganisaties in te zien. Zo weten mensen welke
vorderingen open staan en kunnen zij op basis daarvan de noodzakelijke
of gewenste acties ondernemen. De Betalingsregeling Rijk is erop gericht
om te komen tot één betalingsregeling voor vorderingen bij de Rijks-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

5

overheid. De Betalingsregeling Rijk biedt een concreet en laagdrempelig
handelingsperspectief in de fase voorafgaand aan de deurwaarder vanuit
de gedachte: één overheidsdebiteur, één schuldenlast en één afloscapaciteit. Over beide initiatieven heeft de Minister voor Armoedebeleid,
Participatie en Pensioenen uw Kamer op 6 oktober jl. geïnformeerd dat de
ambitie is dat alle partijen betrokken bij de clustering Rijksincasso11 eind
2025 bij het Vorderingenoverzicht Rijk zijn aangesloten. Het streven is dat
al deze partijen in 2027 de mogelijkheid bieden om een gezamenlijke
betalingsregeling aan te gaan.12 Tot die tijd zijn er betalingsregelingen per
organisatie mogelijk.
Verder noemt de aanjager de pilot die de NVVK samen met het Waarborgfonds saneringskredieten is gestart een goed initiatief. Deze pilot
onderzoekt de mogelijkheid van verbreding van het Waarborgfonds
saneringskredieten voor ondernemers. Met een saneringskrediet lost een
(gemeentelijke) kredietbank de schulden van de ondernemer bij verschillende schuldeisers in één keer af waardoor de ondernemer nog maar één
schuldeiser heeft. Doel van deze pilot is om de behoefte te peilen en de
feitelijke risico’s in kaart te brengen op (gemiddeld) hogere kredieten.
Deze pilot loopt tot en met 31 december 2024.
Ook is een aanbeveling van de aanjager om het griffierecht van de Wet
Homologatie Onderhands Akkoord (WHOA) te verlagen. Zoals is aangekondigd in een brief van de Minister voor Rechtsbescherming aan de
Tweede Kamer van 27 juni jl., zal ervoor worden gezorgd dat zowel
verzoeken tot homologatie van een akkoord op grond van de WHOA als
verzoeken tot afwijzing van een dergelijk akkoord onder hetzelfde lagere
griffierecht komen te vallen.13
Tot slot
Het kabinet begrijpt de diepgaande zorgen van veel ondernemers over de
hoge energieprijzen, inflatie in het algemeen, en een uitdagende
arbeidsmarkt. De impact op ondernemers kan overweldigend zijn, zeker
wanneer zij daarnaast kampen met coronaschulden. Daarom worden de
ontwikkelingen op dit gebied op de voet gevolgd, we zijn ons bewust zijn
van de menselijke kant van deze uitdagingen. De inzet van het kabinet is
erop gericht alle ondernemers met schulden te bereiken en waar mogelijk
faillissementen van levensvatbare bedrijven te voorkomen. Tegelijk is het
onvermijdelijk dat er bedrijven zijn die, om welke reden dan ook, in een
toestand komen waarbij schuldeisers niet meer betaald kunnen worden
en het ondernemingsmodel niet (meer) levensvatbaar is. Een faillissement
is soms onvermijdbaar en tegengaan daarvan is dan ook geen doel op
zichzelf. Het kabinet onderkent dat hoewel faillissement bij onze economie
horen het voor ondernemers en hun gezinnen enorme impact kan
hebben. Het stopzetten van een bedrijf, hoe noodzakelijk ook, heeft
namelijk diepgaande persoonlijke gevolgen. We realiseren ons dat
schulden niet alleen financiële obstakels zijn, maar ook emotionele lasten

11

Het betreft: de Belastingdienst, het CAK, het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), de
Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), Rijksdienst voor Ondernemende Nederland (RVO), de
Sociale Verzekeringsbank (SVB), Dienst Toeslagen en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (het UWV).
12
Kamerstuk 24 515, nr. 724.
13
Brief van de Minister voor Rechtsbescherming aan de Tweede Kamer van 27 juni 2023,
Kamerstukken II 2022/23, 29 279, nr. 800, p. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

6

met zich meedragen. Het kabinet spant zich in om de impact van
faillissementen zo veel mogelijk te beperken door goede begeleiding en
hulpverlening aan ondernemers.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

7

BIJLAGE:

AANBEVELINGEN IN DE EINDRAPPORTAGE VOORZIEN VAN
REACTIE
De aanjager schulden doet in zijn eindrapportage verschillende aanbevelingen voor een verbeterde schuldhulpverlening aan ondernemers. Deze
bijlage informeert de kamer over deze aanbevelingen en de reactie van
het kabinet hierop.
1.
Verplicht de Belastingdienst om krachtens de Wgs (structurele)
betalingsachterstanden van zelfstandige ondernemers te melden
aan de gemeenten.
Reactie:
Voor iedereen met geldzorgen, ook voor zelfstandig ondernemers, is het
cruciaal dat financiële problemen vroegtijdig gesignaleerd worden en
hulp beschikbaar is. Om mensen met beginnende schuldenproblematiek
sneller in beeld te hebben is per 1 januari 2021 de Wet gemeentelijke
schuldhulpverlening (Wgs) gewijzigd, waardoor vroeg signalering
duidelijker verankerd is in de wet. Naast signalen van de zorgverzekeraars,
energiebedrijven, woningverhuurders en drinkwaterbedrijven biedt de
wet mogelijkheden om via pilots te verkennen of aanvullende signalen de
vroeg signalering verbeteren.
De Belastingdienst en Dienst Toeslagen onderzoeken de mogelijkheden
om deel te nemen aan een experiment waarbij signalen over betalingsachterstanden bij de Belastingdienst en Dienst Toeslagen worden gedeeld
met deelnemende gemeenten. Onderzocht wordt of deze signalen
voorspellers zijn van problematische schulden en er op die manier een
nieuwe groep mensen met schulden in beeld komt bij gemeenten.
Daarnaast wordt bij uitvoering van de pilot gekeken naar de uitvoeringstechnische (on)mogelijkheden bij de Belastingdienst, Dienst Toeslagen en
de deelnemende gemeenten. Voorwaarde is dat deelnemende gemeenten
over voldoende capaciteit beschikken om die signalen daadwerkelijk te
kunnen behandelen en contact te zoeken met de burger. De Belastingdienst en Dienst Toeslagen komen voor het einde van het jaar met een
voorstel voor SZW voor een concept-ministeriële regeling om te zorgen
voor de juridische basis en inkadering van het experiment. Om tot een
uitvoerbare regeling te komen wordt gezamenlijk uitgewerkt hoe op een
veilige, proportionele en effectieve wijze gegevensdeling plaats kan
vinden en hoe goede informatie en dienstverlening geboden kan worden
aan de mensen die het betreft.
2.
Bevorder dat accountants ondernemers met financiële problemen
voor wie zij werken (schriftelijk) wijzen op de mogelijkheden van
het saneren of reorganiseren van bedrijfsactiviteiten en de
hulpverlening die daarvoor beschikbaar is.
Reactie:
Via het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat wordt de
mogelijkheid onderzocht om een informatie campagne te starten in
samenwerking met de brancheverenigingen voor accountants om
ondernemers te wijzen op de beschikbare hulpverlening.
3.
Streef bij de (dwang)invordering van de schulden naar zoveel
mogelijk persoonlijke contactmomenten met de ondernemer met
schulden. Bij deze contactmomenten dient de ondernemer
gewezen te worden op de hulpverlening die beschikbaar is en aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

8

de ondernemer toestemming gevraagd worden voor het delen van
diens contactgegevens met organisaties die de ondernemer warm
kunnen doorverwijzen.
Reactie:
De belastingdienst begrijpt het belang van persoonlijk contact met
ondernemers, maar gezien de aantallen is het voor de Belastingdienst
onmogelijk om persoonlijke contactmomenten te hebben in alle gevallen
waarin sprake is van het niet (tijdig) betalen van een belastingschuld. Bij
het delen van contactgegevens kunnen juridische belemmeringen spelen
die nader in kaart zouden moeten worden gebracht.
Bij schriftelijke aankondigingen van dwangmaatregelen en in contact met
de Belastingtelefoon wordt handelingsperspectief geboden in de vorm
van de verwijzing naar KVK en gemeente (voor problematische schulden)
en in het kader van de begeleiding bij de coronaschulden ook naar Geldfit
Zakelijk.
Het UWV zet bij de terugvordering van te veel uitgekeerde NOW-subsidie
in op zo veel mogelijk persoonlijk contact met werkgevers die (een deel
van) de NOW voorschotten moeten terugbetalen. Er wordt op diverse
manieren contact gezocht met de werkgevers. Dit gebeurt indien nodig
meermaals, zowel per brief, via het digitale kanaal van UWV en telefonisch. Voordat het UWV een vordering overdraagt aan een gerechtsdeurwaarder, neemt het UWV telefonisch of per brief contact op. Daarbij heeft
het UWV een schulddienstverleningsteam dat in contact treedt met
werkgevers met schulden om met hen indien nodig specifieke afspraken
te maken rondom het terugbetalen van hun NOW schulden. Dit team
verwijst werkgevers ook door naar andere (schuldhulp)organisaties en
desgewenst naar de gemeentelijke schuldhulpverlening.
4.
Organiseer (regionale) vangnetten voor ondernemers met
(financiële) problemen in de vorm van een netwerk van de
belangrijkste private en (semi)publieke organisaties die een rol
spelen bij de voorlichting, advisering en schuldhulpverlening aan
ondernemers (waaronder de gemeente).
Reactie:
In deze aanbeveling verwijst de aanjager naar het advies Dienstbare
Dienstverlening uit zomer 2022 van het Nederlands Comité voor Ondernemerschap. De aanbeveling van de aanjager sluit daarmee aan op een al
lopend traject binnen het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
voor een verbeterde dienstverlening aan het mkb. De aanbeveling van de
aanjager wordt in dit traject zoveel mogelijk meegenomen. Besluitvorming op het gebied van dienstverlening is aan het nieuwe kabinet.
5.
Zorg voor een ondernemersgericht toegangspunt tot dit
ecosysteem waar de ondernemer met (financiële) problemen zich
online kan aanmelden voor een kosteloos gesprek, advies en
warme doorverwijzing binnen het achterliggende netwerk of de
gemeentelijke schuldhulpverlening.
Reactie:
Een centraal, onafhankelijk, online toegangspunt is een waardevolle
aanvulling op de bestaande toegangspunten tot het ecosysteem rond de
ondernemer. Een goed voorbeeld hiervan is Ondernemer Centraal van de
gemeente Utrecht en het ondernemersloket in Lelystad. Ondernemers
kiezen hun eigen toegangspunt, online of persoonlijk. In een goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

9

functionerend ecosysteem komen zij altijd in één stap via warme
doorverwijzing op de juiste plek terecht. Dit vraagt om goede samenwerkingsafspraken, een infrastructuur voor warme doorverwijzing en kennis
van elkaars dienstverlening, met helder onderscheid tussen triage (eerste
lijn) en hulpverlening (tweede lijn).
Het is goed om hierbij uit te gaan van een ecosysteem waarin ondernemers terecht kunnen voor zowel schuldhulp als generieke ondersteuning en versterking van ondernemerschap. Deze aanbeveling raakt
eveneens aan de verbeterde publieke dienstverlening voor het mkb met
minder versnippering waar door het Ministerie van economische zaken en
klimaat momenteel aan wordt gewerkt. Daarnaast biedt het Ondernemersklankbord een vergelijkbare dienst. Eventuele versterking of uitbreiding is
aan een volgend kabinet.
6.
Zorg dat zelfstandige ondernemers met schulden in het hele land
ondersteuning kunnen krijgen bij het bijwerken of reconstrueren
van hun boekhouding en (7) Zorg voor een voucherregeling om
deze ondernemers in staat te stellen hun boekhouding alsnog bij
te laten werken.
Reactie:
Het onderhouden van een boekhouding wordt gezien als de eigen
verantwoordelijkheid van de ondernemer, het kabinet ziet daarom geen
noodzaak om hierin structureel te voorzien. Een dergelijke (financiële)
ondersteuning van de bedrijfsvoering van ondernemers werkt marktverstorend ten opzichte van ondernemers die hun zaken in deze wel op orde
hebben.
In veel gemeenten is in samenwerking met plaatselijke hogescholen en
het Ondernemersklankbord een Zaak-aanpak beschikbaar voor ondernemers die een Bbz14 aanvraag doen. Wanneer een onvoldoende
bijgehouden boekhouding een knelpunt vormt bij de Bbz-aanvraag, wordt
deze door inzet van studenten via de Zaak bijgewerkt.
8.
Maak in een zo vroeg mogelijk stadium een financiële prognose
om de levensvatbaarheid en/of financierbaarheid van de onderneming te beoordelen volgens een eenduidige methodiek.
Reactie:
Er wordt met experts gekeken of de huidige werkwijze bij de levensvatbaarheidstoets eenvoudiger kan. Ook voor het saneringskrediet voor
ondernemers is een toets op levensvatbaarheid en afloscapaciteit van
belang. De discussie over het betalen van de kosten staat vaak in de weg
aan de totstandkoming van een succesvolle regeling. Een op te stellen
handreiking gegevensuitvraag Bbz kan van dienst zijn bij het bevorderen
van meer uniformiteit in het Bbz bij het uitvoeren van de levensvatbaarheidtoets. Deze handreiking wordt dit najaar nog verwacht.
9.
Roep een voucherregeling in het leven voor de kosten van het
opstellen van deze prognose.
Reactie:
De beoordeling hiervan is aan een nieuw kabinet.

14

Besluit bijstandverlening zelfstandigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

10

10.
Haal de Bbz kredietverlening weg bij de gemeenten en breng deze
onder bij een landelijke opererende, professionele kredietverstrekker die saneringskredieten kan verstrekken aan ondernemers in zwaar weer.
Reactie:
Het advies om de Bbz kredietverlening weg te halen bij gemeenten en in
plaats daarvan onder te brengen bij een landelijke opererende, professionele kredietverstrekker vergt wetswijziging en is daarom ter beoordeling
aan het nieuwe kabinet. Hierbij dienen wel een paar zaken te worden
opgemerkt. Enerzijds dat dit voorstel gefocust is op sanering van
schulden, terwijl sanering via een Bbz-lening bedrijfskapitaal alleen onder
bepaalde voorwaarden kan en maar een klein onderdeel vormt van de
bedoeling van de bijstand in de vorm van bedrijfskrediet. Er kan ook
behoefte aan bedrijfskrediet zijn voor dringend noodzakelijke investeringen waarvoor onvoldoende middelen beschikbaar zijn. Anderzijds
wordt opgemerkt dat zolang de kredieten van overheidswege met publiek
geld worden gefinancierd er ook aandacht voor zal moeten zijn dat
verstrekking binnen de staatssteunkaders gebeurt met aandacht voor
marktconformiteit. Een gestandaardiseerd levensvatbaarheidsonderzoek
kan ertoe leiden dat de zelfstandig ondernemer niet in aanmerking komt
voor een bedrijfskrediet net zomin als bij voorliggende professionele
kredietverstrekkers.
In het Bbz is een levensvatbaar bedrijf of zelfstandig beroep immers het
bedrijf of zelfstandig beroep waaruit de zelfstandige naar verwachting na
bijstandsverlening een inkomen zal verwerven dat, samen met het overige
inkomen, toereikend is voor de voortzetting van het bedrijf of zelfstandig
beroep en voor de voorziening in het bestaan. In het Bbz-levensvatbaarheidsonderzoek telt overig inkomen en partnerinkomen mee bij de
beoordeling of sprake is van een levensvatbaar bedrijf of zelfstandig
beroep. Daardoor is de norm lager/socialer dan bij voorliggende professionele geldverstrekkers waar overig inkomen of partnerinkomen niet
meetelt en waar alleen wordt gekeken of het bedrijf of zelfstandig beroep
rendeert. Bij een gestandaardiseerd levensvatbaarheidsonderzoek dat
voor iedereen gelijk is, dat wordt gehanteerd door alle geldverstrekkers,
ligt het in de rede dat de levensvatbaarheidtoets dan een hogere drempel
krijgt om een bedrijf aan te merken als levensvatbaar bedrijf. Overig
inkomen en partnerinkomen zullen daarbij evenals in de Participatiewet in
principe altijd meetellen zolang als het Bbz een bijstandsuitkering is.
11.
Breid de pilot van het waarborgfonds saneringskredieten uit tot
voorliggende financieringsvoorzieningen.
Begin van dit jaar is een pilot gestart naar de mogelijkheid van verbreding
van het Waarborgfonds saneringskredieten voor ondernemers. Met een
saneringskrediet lost een (gemeentelijke) kredietbank de schulden van de
ondernemer bij verschillende schuldeisers in één keer af waardoor de
ondernemer nog maar één schuldeiser heeft. Met het wijzigen van de
aflosperiode in de Msnp15 en de duur van het Wnsp-traject per 1 juli 2023
naar anderhalf jaar is ook de aflosperiode voor dir saneringskrediet
anderhalf jaar waar dit voorheen drie jaar was. Doel van deze pilot is om
de behoefte te peilen en de feitelijke risico’s in kaart te brengen op
(gemiddeld) hogere kredieten. Deze pilot loopt tot en met 31 december
2024.

15

Minnelijke schuldsanering natuurlijke personen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

11

12.
Maak het voor particulieren (fiscaal) aantrekkelijk om risicodragend kapitaal te verstrekken bij bedrijfssaneringen of cofinanciering te doen.
Reactie:
Dit betreft nieuw beleid en beoordeling hiervan is daarom aan een nieuw
kabinet.
13.
Maak de TOA-regeling toegankelijker.
Reactie:
Deze mogelijkheid is in de tussentijdse rapportage van de aanjager
onderzocht. Het Time-out-arrangement (TOA) in zijn huidige vorm loopt af
in het voorjaar van 2024 Gezien deze geringe resterende tijd past een
eventuele aanpassing op de TOA niet meer binnen deze termijn. Daarom
wordt een aanpassing op de TOA aan een nieuw kabinet overgelaten. Wel
wordt er onderzocht of de TOA toegankelijk kan blijven voor ondernemers
over het hele jaar 2024 binnen de gestelde financiële kaders.
De TOA is een mogelijkheid tijdens een WHOA traject. De toegankelijkheid
en gebruik van de TOA is daarmee afhankelijk van de toegankelijkheid van
de WHOA. Informatie over de WHOA wordt gecommuniceerd via de
website van de KVK en via het ondernemersplein van de KVK. Uit de data
van de website blijkt dat de informatie goed gevonden wordt. De WHOA
pagina’s van kvk.nl worden door ruim 18.500 unieke bezoekers gevonden,
in relatie tot het aantal WHOA-uitspraken is dit een goede score en kan
geconcludeerd worden dat de regeling voldoende onder de aandacht is.
Hiermee is invulling gegeven aan de toezegging uit het debat van
22 november 2022 om te toetsen of de website van de WHOA voldoende
is of dat er meer communicatie nodig is om de regeling onder de
aandacht te brengen.16
14.
Verlaag het griffierecht van de WHOA.
Reactie:
Deze aanbeveling neemt het kabinet over. Zoals is aangekondigd in een
brief van de Minister voor Rechtsbescherming aan de Tweede Kamer van
27 juni jl., zal ervoor worden gezorgd dat zowel verzoeken tot homologatie
van een akkoord op grond van de Wet homologatie onderhands akkoord
(WHOA) als verzoeken tot afwijzing van een dergelijk akkoord onder
hetzelfde lagere griffierecht komen te vallen.17
15.
Financier WHOA Quick Scans.
Reactie:
De aanjager doelt hier op het mogelijk maken om het TOA-krediet te
gebruiken voor het financieren van een WHOA Quickscan. Deze aanbeveling is daarmee opgenomen in aanbeveling 13, daarom verwijs ik voor
het antwoord naar reactie op aanbeveling 13. Daarnaast benoemt de
aanjager hier het gebruiken van een subsidie of een voucher. De beoordeling hiervan laat ik aan een nieuw kabinet.

16
17

Toegezegd op 22 november 2022 tijdens Begroting Economische Zaken en Klimaat (XIII).
Brief van de Minister voor Rechtsbescherming aan de Tweede Kamer van 27 juni 2023,
Kamerstukken II 2022/23, 29 279, nr. 800, p. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

12

16.
Verzamel structureel data over de effectiviteit van (financiële)
ondersteuning van ondernemers met problematische schulden.
Reactie:
Dit is tevens een onderdeel dat wordt meegenomen in het traject voor
verbeterde mkb dienstverlening dat loopt binnen het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat. Dit is daarom aan een nieuw kabinet.
17.
Professionaliseer en reguleer de schuldhulpverlening van
ondernemers.
Reactie:
Binnen de reguliere schuldhulpverlening wordt op dit moment door het
Ministerie van SZW samen met VNG, Divosa en NVVK gewerkt aan een
verbeterplan basisdienstverlening. Doel van dit plan is om de kwaliteit van
de schuldhulpverlening te verbeteren. In de basisdienstverlening worden
verschillende elementen beschreven. Het doel van de basisdienstverlening is om het aantal schuldregelingen jaarlijks te verdubbelen. Indien
het aantal schuldregelingen op geleidelijke schaal wordt verdubbeld, is de
verwachting dat de kabinetsdoelstelling om het aantal huishouden met
problematische schulden te halveren per 2030 dichterbij komt. Met het
aanbieden van de elementen van basisdienstverlening worden de
verschillen tussen gemeenten ten opzichte van bereik en aanbod
verkleind. Verbetering van de kwaliteit van de schuldhulphulpverlening
aan ondernemers maakt onderdeel uit van dit traject.Uw Kamer is op
16 november jl. geïnformeerd over de basisdienstverlening voor
schuldhulpverlening.18
18.
Breid de pilot toevoeging Wsnp uit met een toevoeging voor de
uitvoering van een schuldenregeling in het kader van de Msnp.
Reactie:
De Wet op het consumentenkrediet biedt de mogelijkheid aan bepaalde
beroepsgroepen, zoals accountants, advocaten en (Wsnp19)-bewindvoerders om schuldbemiddeling uit te oefenen. Daarnaast hebben
gemeenten de mogelijkheid om een instelling te mandateren om
schuldbemiddeling uit te voeren. In het geval van ondernemers zou dit
bijvoorbeeld een schuldhulpverlenende instelling kunnen zijn, gespecialiseerd op ondernemers met schulden.
De Tweede Kamer heeft begin 2023 een motie aangenomen waarbij deze
aanbeveling aansluit van Kamerlid Ceder (Christen Unie) die de regering
verzoekt om samen met betrokken partijen te verkennen of de bestaande
pilot toevoeging verzoek Wsnp uitgebreid kan worden met de
mogelijkheid om een stagnerend minnelijk traject vlot te trekken met
behulp van het stelsel van toevoegingen.20 In deze pilot is door de
schuldhulpverlening en Wsnp-bewindvoerders ingezet om een
Wsnp-verzoek op te stellen en in te dienen om zo de doorstroom naar de
Wsnp te verbeteren. De verkenning met betrekking tot deze motie loopt
nog.
19.

18

Kamerstuk II, 2023/24, 24 515, nr. 730.
Wet schuldsanering natuurlijke personen.
20
Kamerstukken II, 2022/23, 24 515, nr. 678.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

13

Experimenteer met de Msnp voor ondernemers om best practices
te ontwikkelen.
Reactie:
Gemeenten/schuldhulpverleners maken gebruik van de Msnp en
ondersteunen ondernemers bij een oplossing voor hun problematische
schulden met behoud van de onderneming. Het ophalen van goede
voorbeelden en het leren van elkaars ervaringen maakt onderdeel uit van
de aanpak van het programma Verbinden Schuldendomein van de VNG.
Ook de NVVK pilot saneringskredieten voor ondernemers in samenwerking met het Waarborgfonds saneringskredieten is een belangrijk
voorbeeld.
20.
Maak mogelijk dat ondernemers die een Msnp traject doorlopen
een afkoelingsperiode kunnen vragen.
Reactie:
Als een ondernemer (natuurlijk persoon) naast zijn privé schulden
persoonlijk aansprakelijk is voor zakelijke schulden dan staat de weg naar
de schuldhulpverlening open en daarmee ook de weg naar een minnelijke
schuldregeling (Msnp). Inzet van het breed moratorium, oftewel een
afkoelingsperiode om orde op zaken te stellen, behoort dan ook tot de
mogelijkheden. Het breed moratorium is onlangs geëvalueerd. De
komende periode zal hier verder naar worden gekeken, in samenhang met
het dwangakkoord in artikel 287a Faillissementswet.
Voor de Belastingdienst geldt dat zodra hij in het kader van een aanstaand
Msnp traject (een afschrift van) een zogenoemde stabilisatie-overeenkomst van een schuldhulpverlener ontvangt, de Belastingdienst in
beginsel geen dwanginvorderingsmaatregelen neemt voor een periode
van maximaal 8 maanden. Als er al invorderingsmaatregelen zijn
genomen schort de Belastingdienst deze op, zo nodig in overleg met de
schuldhulpverlener. Daarnaast vindt in beginsel geen verrekening meer
plaats. Dit is vergelijkbaar met een afkoelingsperiode.
Via de landelijke convenanten die door de NVVK met alle grote overheidspartijen zijn afgesloten (waaronder de Belastingdienst), is het nu al
mogelijk voor hulpverleners om voor de hulpvrager om maximaal
8 maanden schuldenrust in de stabilisatiefase te verzoeken. Ook de
ontwikkeling van een Landelijke pauzeknop moet bijdragen aan het
creëren van schuldenrust. Via de pauzeknop vraagt een inwoner met
schulden aan schuldeisers om de schulden te «pauzeren» zodat deze niet
verder oplopen door incassomaatregelen. Voor de inwoner ontstaat rust
waardoor de begeleiding sneller kan starten. Dit zorgt voor motivatie bij
mensen met schulden om zich aan te melden bij schuldhulpverlening.
21.
Stel het dwangakkoord ex artikel 287a Fw open voor rechtspersonen bij wie sprake is van persoonlijke aansprakelijkheid van de
betrokken ondernemer.
Reactie:
Het dwangakkoord in artikel 287a Faillissementswet is een akkoordregeling voor natuurlijke personen waarbij de rechter één of meer schuldeisers die op onredelijke gronden weigeren mee te werken aan een
buitengerechtelijke schuldregeling, alsnog aan deze regeling kan binden.
Als een ondernemer (natuurlijk persoon) naast zijn privé schulden
persoonlijk aansprakelijk is voor zakelijke schulden dan staat de weg naar
de gemeentelijke schuldhulpverlening open.Weigerachtige schuldeisers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

14

die niet willen meewerken aan een minnelijke schuldregeling kunnen
vanuit de schuldhulpverlening via een dwangakkoord door de rechter
gedwongen worden mee te werken aan een schuldregeling. Deze
aanbeveling roept op om het dwangakkoord voor natuurlijke personen
breder mogelijk te maken, ook zonder gemeentelijk voortraject. De
achterliggende gedachte is dat voor sommige natuurlijke personen,
bijvoorbeeld zzp-ers en kleine ondernemers, dit een betere en snellere
oplossing kan zijn om van hun schulden af te komen dan een Msnp of
Wsnp, terwijl schuldeisers meer en soms sneller zekerheid krijgen over
hoeveel zij op hun vordering mogen verwachten. Ter sanering van deze
schulden kan het een mogelijkheid bieden om tot een overeenkomst
((dwang)akkoord) tussen schuldeisers en de schuldenaar te komen, zo
nodig met tussenkomst van de rechter en tegen de wil van een
minderheid van de schuldeisers. Deze mogelijkheid zal verder worden
onderzocht.
22.
Beoordeel het dwangakkoord van ondernemers ex artikel 287a
Fw door dit te vergelijken met wat de schuldeisers in een
faillissement zouden ontvangen.
Reactie:
De rechter beoordeelt bij toepassing van het dwangakkoord op grond van
artikel 287a Faillissementswet onder meer of de uitwerking van het
schuldregelingsvoorstel (Msnp) een gunstiger resultaat heeft voor de
schuldeisers dan in de situatie dat de wettelijke schuldsaneringsregeling
(Wsnp) van toepassing zou zijn. Een vergelijk wordt in de praktijk dus al
gemaakt. Echter is dat sinds 1 juli 2023 niet langer gebaseerd op 3 jaar
maar op 18 maanden omdat voor de standaardduur van zowel een Msnp
als een Wsnp-traject sindsdien 18 maanden geldt. De aanjager geeft aan
dat een termijn van 18 maanden voor ondernemers te kort kan zijn om
een passend schuldregelingsvoorstel op te baseren. Hij stelt voor om niet
naar de verwachte Wsnp uitkomst te kijken, maar het voorgestelde
akkoord te vergelijken met hetgeen de schuldeisers in een faillissement
van de ondernemer zouden ontvangen. In de WHOA geldt het «no creditor
worse off»-principe, kort gezegd dat geen enkele schuldeiser slechter af
mag zijn dan in een faillissement. Dit criterium zou ook kunnen worden
toegepast bij een dwangakkoord voor natuurlijke personen. Deze
mogelijkheid zal verder worden verkend bij het onderzoek naar de
verbetering van het dwangakkoord.
23.
Beslis zo snel mogelijk op kwijtscheldingsverzoeken, (24) Hanteer
de menselijke maat en (25) Lever bij kwijtschelding maatwerk
voor zover dat binnen de kaders van beleid en regelgeving
mogelijk is, wees niet rigide.
Reactie:
Iedere mogelijkheid tot persoonlijk contact met de ondernemer en
effectieve doorverwijzing naar beschikbare hulp moet hiertoe worden
aangegrepen. Ook dit is een aanbeveling waaraan al zoveel mogelijk
uitvoering wordt gegeven en het kabinet onderschrijft deze aanbeveling.
Hier bestaat ook een raakvlak met de verbetering van de overheidsdienstverlening zoals onder andere opgenomen in de actieagenda
mkb-dienstverlening.
In het betreffende hoofdstuk worden opmerkingen gemaakt over de
(werkwijze van de) Belastingdienst. Omdat het gaat om niet nader
geduide signalen is het op dit moment niet mogelijk om hierop adequaat
te reageren. Uiteraard staat de Belastingdienst open voor signalen en gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

15

de Belastingdienst met de heer Tideman in gesprek over de achtergrond
van de signalen.
De beoordeling van verzoeken om kwijtschelding (en sanering) is bij de
Belastingdienst altijd maatwerk. Ook roept de tijdelijke instructie
saneringen op tot een «welwillende blik».
Ten onrechte ontvangen NOW-subsidie dient te worden terugbetaald. Het
gaat immers om subsidie die ten onrechte is verstrekt omdat de uiteindelijke omzetdaling lager was dan eerder door de werkgever was ingeschat
of omdat de loonsom is gedaald. Naast dat het UWV een ruim terugbetalingsbeleid hanteert, kan een werkgever het UWV wel verzoeken om de
openstaande NOW-schulden (deels) kwijt te schelden, zodat de onderneming met een gezonde financiële basis kan worden voortgezet of om de
onderneming op een nette manier te beëindigen. Hoewel het UWV in
principe terughoudend omgaat met dergelijke verzoeken, heeft het UWV
een kwijtscheldingsbeleid opgesteld dat specifiek ziet op kwijtschelding
van NOW-schulden. Het UWV toetst elk verzoek inhoudelijk aan de
gestelde voorwaarden. Deze voorwaarden heeft het UWV op haar website
gepubliceerd. Mede naar aanleiding van vragen en opmerkingen van
herstructureringsdeskundige en insolventieadvocaten, alsmede naar
aanleiding van de aanbeveling van de schuldenaanjager in de tussentijdse
rapportage, heeft het UWV het reeds bestaande beleid voor (geheel of
gedeeltelijk) kwijtschelden van NOW-schulden recentelijk beperkt
aangepast. Ten opzichte van het eerdere beleid ligt de nadruk nu meer op
een inhoudelijke toetst (in combinatie met het voldoen aan noodzakelijke
voorwaarden) in plaats van een formele toets (op grond van de WHOA).
Met deze proceswijziging maakt het UWV geen onderscheid meer in
verzoeken die al dan niet onderdeel uitmaken van een WHOA-traject. In de
praktijk betekent dit dat het UWV waarschijnlijk binnengekomen
verzoeken tot kwijtschelding sneller inhoudelijk zal toetsen. Deze
inhoudelijke toets is niet gewijzigd.
26.
Wees creatief bij oplossingen die zelfstandig ondernemers in
staat stellen hun eigen woning te behouden.
Reactie:
Het Bbz voorziet al in mogelijkheden om de eigen woning te behouden en
mogelijkheden om er een hypotheek op te vestigen bij wijze van zekerheid
voor de terugbetaling van het bedrijfskrediet. Daarnaast kunnen
gemeenten en gemeentelijke kredietbanken saneringskredieten
verstrekken als er sprake is van overwaarde op de eigen woning van de
ondernemer. De overwaarde dient dan als zekerheid van het saneringskrediet.
(Aanbeveling 27 betreft aantal punten, zie hieronder de reactie per punt)
27.
Geef gevolg aan mijn aanbevelingen aan de Belastingdienst, het
UWV en RVO.
•

Schaal de bezetting op en verbeter de dienstverlening. Zorg
voor speciale behandelteams die dit soort kwijtscheldingsverzoeken behandelen. Het is belangrijk dat de kwantiteit en de
kwaliteit wordt geborgd.

Reactie:
De Belastingdienst onderschrijft deze aanbeveling. Tegelijkertijd is het,
gezien de grote aantallen ondernemers (en burgers) en de beperkte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

16

capaciteit waarmee de Belastingdienst te maken heeft, niet mogelijk om
iedereen persoonlijk te benaderen. Ook is het niet mogelijk om te werken
met speciale behandelteams. De krapte op de arbeidsmarkt is hierbij van
invloed, waarbij de inzet gericht blijft op het vinden van voldoende
gekwalificeerd personeel. In het licht van de beperkt beschikbare
capaciteit wordt onderzocht of het meest urgente werk nog efficiënter kan
worden georganiseerd, waarbij het belang van de ondernemers niet uit
het oog wordt verloren. Op dit moment worden verzoeken van ondernemers (bijvoorbeeld om uitstel van betaling of sanering) al met prioriteit
boven andere werkzaamheden in behandeling genomen.
•

•

Wees daadwerkelijk welwillend en bied ruimte voor maatwerk,
dat recht doet aan de bijzondere omstandigheden van de
ondernemer.
Neem niet direct een afwijzende beslissing, maar biedt eerst
gelegenheid voor overleg. Geef ondernemers gelegenheid om
eventuele omissies recht te zetten en eventueel te komen tot
een aanpassing van het aanbod.

Reactie:
De Belastingdienst onderkent de wens om maatwerk te leveren en zal
daar waar nodig en mogelijk ook naar streven, zonder het belang van
rechtsgelijkheid uit het oog te verliezen. Gezien de aantallen ondernemers
(en burgers) waarmee de Belastingdienst te maken heeft, is het niet
mogelijk in alle gevallen persoonlijk contact te hebben met mensen met
schulden.
•

Zorg voor via de e-mail bereikbare aanspreekpunten met
deskundigheid en doorzettingsmacht voor intermediairs en
schuldhulpverlening. Zorg dat documentatie (zoals Excelbestanden) digitaal kan worden aangeleverd. Dit bevordert de
snelheid en dit soort stukken laten zich niet altijd goed
printen.

Reactie:
De technische en organisatorische mogelijkheden worden verkend om
met intermediairs en schuldhulpverleners beter en directer verbonden te
zijn, zoals dat al voor bewindvoerders geldt.
•

Neem de kwijtscheldingswinst mee in de saneringsakkoorden.

Reactie:
Op 1 januari 2022 zijn de verliesverrekeningsregels van artikel 20,
tweede lid van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 aangepast.
Deze aanpassing kan ertoe leiden dat na de totstandkoming van een
saneringsakkoord (zoals een WHOA-akkoord) aan een onderneming een
belastingaanslag wordt opgelegd waarin de kwijtscheldingswinst wordt
belast. Deze aanslag maakt geen onderdeel uit van het saneringsakkoord
en moet alsnog voldaan worden. Er zijn bij de Belastingdienst gevallen
bekend waarin deze problematiek speelt. De aanbeveling benadrukt het
belang om te onderzoeken of, en zo ja hoe, voor deze situaties een
oplossing kan worden gevonden. Zoals toegezegd bij de Nota naar
aanleiding van het nader verslag bij de Fiscale verzamelwet 2024, wordt
nader bezien of en zo ja, op welke wijze, al dan niet geclausuleerd, nadere
maatregelen moeten worden getroffen. De budgettaire aspecten en de
uitvoeringsaspecten worden in de afweging betrokken. Het kabinet streeft
ernaar de Tweede Kamer hierover in het eerste kwartaal van 2024 nader te
informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

17

•

Wees voorspelbaar en niet te strikt bij de afbakening van
dwangcrediteuren in een WHOA-akkoord. Hiermee wordt
onnodige onrust bij deze groep van crediteuren voorkomen.

Reactie:
De Belastingdienst onderschrijft in het algemeen de behoefte aan
voorspelbaar beleid dat ruimte laat voor maatwerk in dit verband.
•

Vraag als het UWV en RVO het advies van de Belastingdienst
(en volg dat advies) over WHOA-akkoorden die worden
voorgesteld. De Belastingdienst is meer ervaren in behandeling kwijtscheldingsverzoeken.

Reactie:
Op dit moment vindt er geen afstemming plaats tussen de Belastingdienst
en het UWV over de afhandeling van lopende kwijtscheldingsverzoeken.
Noch over ieders inhoudelijke beoordeling van de ingediende financiële
stukken van het bedrijf dat een kwijtscheldingsverzoek heeft ingediend.
Noch over het uitwisselen van informatie over het al dan niet instemmen
met een kwijtscheldingsverzoek. Hoewel het zeker leerzaam en nuttig kan
zijn om kennis en ervaringen uit te wisselen. Ten aanzien van het laatste
punt is het belangrijk om op te merken dat het UWV en Belastingdienst als
schuldeisers verschillende posities innemen. De Belastingdienst is in
bepaalde situaties een preferente schuldeiser, het UWV is dat voor NOW
schulden niet. Dit kan ertoe leiden dat het innemen van verschillende
standpunten aangewezen kan zijn. Daarnaast is een nauwere samenwerking op niveau van concrete casuïstiek gecompliceerd als gevolg van
privacywetgeving. Een volgend kabinet zou eventueel kunnen kijken naar
verdere mogelijkheden voor samenwerking in combinatie met de
privacywetgeving.
Er bestaat wel een mogelijkheid om te komen tot afstemming van de
uitkomsten van betalingsregelingen van de Belastingdienst, RVO en het
UWV in specifieke cases mits de betrokken werkgevers hiervoor
toestemming geven. Voor dat doel hebben de Belastingdienst, RVO en het
UWV een casuïstiektafel ingericht. Eventuele oplossingen moeten wel
passen binnen de bestaande kaders van wet- en regelgeving en beleid van
de betrokken overheidspartijen.
28.
Maak voortgang met project Vorderingenoverzicht Rijk, en
29. Maak voortgang met een gezamenlijke Betalingsregeling Rijk.
Reactie:
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen heeft uw
Kamer op 6 oktober jl. geïnformeerd dat de ambitie is dat alle partijen
betrokken bij de clustering Rijksincasso21 eind 2025 bij het Vorderingenoverzicht Rijk zijn aangesloten. Het streven is dat al deze partijen in 2027
de mogelijkheid bieden om een gezamenlijke betalingsregeling aan te
gaan. Tot die tijd zijn er betalingsregelingen per organisatie mogelijk.
30.
Maak voortgang met het project DDAS (Datadelen op Armoede
en Schulden).

21

Het betreft: de Belastingdienst, het CAK, het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB), de
Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), Rijksdienst voor Ondernemende Nederland (RVO), de
Sociale Verzekeringsbank (SVB), Dienst Toeslagen en het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (het UWV).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

18

Reactie:
Het Ministerie van SZW is in gesprek met de VNG, als penvoerder van het
project DDAS, over de subsidiëring van de vervolgfases van het project
Datadelen op Armoede en Schulden (DDAS). Het doel van het project is
om een eenduidige en landelijke uitvraag van cijfers met betrekking tot de
gemeentelijke schuldhulpverlening mogelijk te maken. Fases 3 en 4
behelzen onder andere een gestandaardiseerde set aan definities en een
gestandaardiseerde uitvraag van schuldendata bij gemeenten. De inzet is
om fases 3 en 4 begin 2024 van start te laten gaan.
31.
Voer geen rigide of complexe wetgeving in die het herstructureren of doorstarten van bedrijven bemoeilijkt.
Reactie:
Er kunnen goede redenen zijn, zoals de bescherming van werknemers, om
met een bepaald wetsvoorstel te komen, zoals de Wet overgang van
ondernemingen in faillissement. Doel van dit voorstel is om werknemers
beter te beschermen, terwijl voor ondernemers meer duidelijkheid
ontstaat over welke werknemers mee overgaan na een doorstart in
faillissement. Bij het ontwerpen van een wetsvoorstel wordt vanzelfsprekend ook gekeken naar de gevolgen voor ondernemingen, bijvoorbeeld in het kader van een doorstart in faillissement.
De aanbeveling sluit in algemene zin aan bij het traject voor verbeterde
mkb dienstverlening waar het advies van het comité voor ondernemerschap was om bij de ontwikkeling van nieuwe regelingen en regelgeving
te beredeneren vanuit de behoefte van de ondernemer. De verdere
uitwerking van nieuwe beleid op dit thema komt toe aan een nieuw
kabinet.
32.
Ontwikkel regelgeving of beleid om de instroom van kwetsbare
zelfstandigen te beperken en hun zelfredzaamheid en veerkracht
te vergroten.
Reactie:
Het kabinet kan zich vinden in de aanbeveling om de instroom van
kwetsbare zelfstandigen te beperken en hun zelfredzaamheid en
veerkracht te vergroten. Eerder constateerde het kabinet dat de verschillen
tussen werknemers en (kwetsbare) zelfstandigen groot zijn. Het kabinet
zet in op het gelijker maken van het speelveld tussen werknemers en
zelfstandigen, en op minder verschillen in (fiscale)behandeling tussen
werknemers met een vaste (duurzame) arbeidsrelatie en werknemers met
een flexibel contract. Naar verwachting vermindert dit de instroom van
kwetsbare zelfstandigen en maakt het de stap naar loondienst gemakkelijker. Dit heeft het kabinet gemeld in haar brief rondom arbeidsmarktbeleid.22 Voorstellen uit dit brede pakket rondom het bieden van meer
zekerheid aan flexwerkers en het verduidelijken van de scheidslijn tussen
werknemers en zelfstandigen en het vergemakkelijken van het opeisen
van rechten door kwetsbare zelfstandigen zijn reeds in internetconsultatie
geweest (wetsvoorstel meer zekerheid voor flexwerkers) of recent gegaan
(wetsvoorstel verduidelijken beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden). De daadwerkelijke toepassingen hiervan zijn echter aan het
nieuwe kabinet.
33.

22

Kamerstuk II 29 544 nr. 1176.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

19

Stimuleer dat startende zelfstandigen een basiscursus ondernemerschap doorlopen.
Reactie:
De KVK biedt ondernemers uitgebreide informatie over het hebben en
onderhouden van een bedrijf. Daarnaast voorziet de markt in ruime mate
in informatie, hulpmiddelen en opleidingen om (aspirant)ondernemers te
helpen een deugdelijke bedrijfsvoering op te zetten. Het is niet aan de
overheid om hierin te interveniëren.
34.
Verplicht iedere startende zelfstandige om een voorlopige
aanslag voor de Inkomstenbelasting aan te vragen.
Reactie:
Het doel van de aanbeveling is om ervoor te zorgen dat startende
ondernemers «bij blijven» met de financiële verplichtingen die uit hun
bedrijfsvoering voortvloeien. Het invoeren van een voorlopige aanslag
voor de inkomstenbelasting voor startende ondernemers leidt tot een
aanvullende administratieve last. Het vraagt daarnaast een goed inzicht in
de te verwachten inkomsten in het eerste levensjaar van de onderneming.
Aanpassing van de voorlopige aanslag vergt een inspanning van de
ondernemer zelf: hij moet opnieuw aangifte doen met inachtneming van
de gewijzigde omstandigheden/verwachtingen. De financiële positie van
de ondernemer wordt daarmee niet per definitie overzichtelijker. Mede
gezien het aantal kleine ondernemers met schulden, is het de vraag of
deze ondernemers met een verplichting geholpen zijn. Ook is het een
inbreuk op de autonomie van ondernemers. Op vrijwillige basis is het
aanvragen van een voorlopige aanslag uiteraard al mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 35 420, nr. 531

20