Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 753

Rechtsbijstand

Nr. 249

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 maart 2022
Per brief van 20 januari 2022 heeft de vaste commissie van Justitie en
Veiligheid van uw Kamer mij verzocht om een stand van zaken ten aanzien
van de stelselvernieuwing rechtsbijstand en een toelichting op de plannen
van het nieuwe kabinet hieromtrent. Dit naar aanleiding van de zesde
voortgangsrapportage stelselvernieuwing rechtsbijstand die op
16 december 2021 door mijn voorganger aan uw Kamer, in afschrift aan
de Eerste Kamer, is gezonden.1
In het Coalitieakkoord is vastgelegd dat de onder het vorige kabinet
ingezette stelselvernieuwing wordt voortgezet.2 Dit betekent dat we
doorgaan met de vernieuwing van het stelsel van gesubsidieerde
rechtsbijstand die eind 2018 is gestart. De stelselvernieuwing heeft als
doel iedere rechtzoekende in Nederland een laagdrempelige, snelle en
duurzame oplossing te laten vinden voor zijn of haar (juridische)
probleem. Een vernieuwing die lerenderwijs en in fasen tot stand wordt
gebracht. Met een dertigtal pilots en experimenten wordt in de praktijk
beproefd wat werkt en wat vervolgens – waar nodig – in wetgeving zal
worden vastgelegd.
Deze vernieuwing blijven we vormgeven langs drie pijlers, te weten:
(1) versterken van de eerstelijnsrechtshulp met als doel het bieden van
laagdrempelige informatie en advies voor alle rechtzoekenden in
Nederland;
(2) versterken van de tweedelijnsrechtshulp door verbetering van de
kwaliteit, de vergoedingen en de doelmatigheid van de rechtsbijstand
door verschillende typen dienstverleners;
(3) versterken van het vertrouwen tussen burger en overheid door het
voorkomen van (onnodige) procedures binnen het bestuursrecht.
Daarnaast is het doel het bevorderen van burgergerichte dienstverle-

1
2

kst-31753-249
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 31 753, nr. 248.
Coalitieakkoord Rutte IV, budgettaire bijlage, p. 12, bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 753, nr. 249

1

ning en burgergerichte (toepassing van) wet- en regelgeving, met oog
voor de menselijke maat en ruimte voor maatwerk.
De lopende activiteiten, pilots en experimenten in de bovengenoemde
drie pijlers zijn reeds uitvoerig beschreven in de zesde voortgangsrapportage, waarnaar ik kortheidshalve verwijs.
Zoals in het Coalitieakkoord is opgenomen, zet het kabinet in op
versterking van de sociale advocatuur.3 Met ingang van 1 januari 2022 zijn
de vergoedingen voor (sociaal) advocaten, mediators en bijzondere
curatoren aangepast conform scenario 1 van commissie-Van der Meer.4
Daarbij is de onder het vorige kabinet ingeboekte besparing vanwege
verwachte opbrengsten van de maatregelen van de stelselvernieuwing
komen te vervallen.5 Hierdoor zijn betere vergoedingen voor rechtsbijstandsverleners werkzaam in het stelsel vooruitlopend op de inwerkingtreding van het nieuwe stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand
gerealiseerd. Daarbij houden we in het oog dat deze vergoedingen ook in
de toekomst passend blijven.
Een aantal actuele thema’s vraagt daarnaast onverminderd de aandacht,
zoals de zelfredzaamheid van de rechtzoekende. Op grond van het
zelfredzaamheidscriterium in de Wet op de Rechtsbijstand (hierna: WRb)
wordt gekeken of een rechtzoekende zelf in staat is om tot een oplossing
van zijn of haar probleem te komen of dat de inzet van een advocaat of
mediator daarvoor nodig is. Dit draagt bij aan een betaalbaar en
beheersbaar stelsel van gesubsidieerde rechtsbijstand. Dat het van belang
is de zelfredzaamheid van een rechtzoekende juist in te schatten, blijkt
onder andere uit het WRR-rapport Weten is nog geen doen uit 2017.6 Ook
de recente toeslagenaffaire noopt ertoe de toetsing op zelfredzaamheid
opnieuw tegen het licht te houden. In de zesde voortgangsrapportage van
december 2021 zijn een aantal acties rondom dit thema toegelicht,
waaronder onderzoek door het WODC en de tijdelijke Regeling Advies
Toevoeging Zelfredzaamheid (hierna: RATZ), die sinds 1 juli 2021 van
kracht is. Naar aanleiding van de resultaten van het WODC-onderzoek en
de ervaringen met de RATZ wordt bezien of aanpassing van het zelfredzaamheidscriterium in de rede ligt.
Een ander belangrijk vraagstuk is de wijze waarop de substantiële
maatschappelijke bijdrage van de gehele advocatuur aan het stelsel van
gesubsidieerde rechtsbijstand gestalte kan krijgen, conform de afspraak in
het Coalitieakkoord.7 Ik zet het gesprek met de betrokken partijen,
waaronder de NOvA, hierover voort en informeer u over de uitkomsten en
vervolgstappen in de komende voortgangsrapportage, die ik voor het
zomerreces aan uw Kamer zal sturen.
Tot slot nog het volgende. Conform de huidige planning moet het nieuwe
stelsel er in 2025 staan. Daarvoor is nodig dat de wetgeving en alle
daarmee samenhangende input, waaronder de opbrengst van alle
lopende pilots en experimenten en de inrichting van eerste en tweede lijn,
ruimschoots voor dat moment voorhanden en gereed zijn. Het realiseren
van alle ingezette acties en maatregelen van het programma, binnen de
looptijd is een forse ambitie, die het uiterste vraagt van alle betrokken
3

Coalitieakkoord Rutte IV, p. 1, bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77
Dit is gerealiseerd door middel van een anticiperende beleidsregel. Het formele regelgevingstraject, waarin hiervoor een aanpassing van het Besluit vergoedingen rechtsbijstand en het
Besluit toevoeging mediation is voorzien, loopt nog.
5
«De ingeboekte besparing voor de sociale advocatuur wordt geschrapt». Coalitieakkoord Rutte
IV, budgettaire bijlage, p. 12, bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77
6
«WRR-rapport nr. 97: Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief op redzaamheid»,
april 2017, raadpleegbaar op www.wrr.nl
7
Coalitieakkoord Rutte IV, p. 16, bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 753, nr. 249

2

partijen. Daarnaast hebben de coronamaatregelen de nodige impact
gehad op de voortgang van de stelselvernieuwing.
Aan de start van mijn ambtstermijn wil ik dan ook, met inachtneming van
het voorgaande, nadrukkelijk stilstaan bij de wijze waarop we de
stelselvernieuwing, en de verschillende lopende acties en activiteiten, in
deze kabinetsperiode samen met alle betrokken partijen zullen voortzetten. De gesprekken hierover met de betrokken partners zijn momenteel
gaande. Hierbij wordt tevens bezien of bepaalde onderdelen van de
stelselvernieuwing een nadere beschouwing verdienen. In de komende
voortgangsrapportage informeer ik uw Kamer over de uitkomsten.
Mijn inzet voor de komende periode is om het recht voor alle Nederlanders zo toegankelijk en betaalbaar mogelijk te maken en de problemen
van rechtzoekenden in een zo vroeg mogelijk stadium te helpen oplossen.
De ingezette stelselvernieuwing draagt daar in belangrijke mate aan bij.
Ik zie ernaar uit om samen met alle betrokken partijen en in goede
samenwerking met uw Kamer de schouders te zetten onder deze
uitdagende opgave.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 753, nr. 249

3