Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

25 657

Persoonsgebonden Budgetten

26 643

Informatie- en communicatietechnologie (ICT)

Nr. 249

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2016
Met deze brief informeer ik uw Kamer, voorafgaande aan de technische
briefing van 22 juni a.s. en het algemeen overleg van 29 juni a.s., over de
toekomst van de uitvoering van het pgb. Ik bespreek daartoe het
onderzoek naar alternatieven voor de huidige uitvoering. Daarna ga ik in
op de voortgang van de uitvoering, aan de hand van bijgesloten voortgangsrapportage van de ketenregisseur1. Tot slot ga ik in op de verantwoording van de SVB over de pgb-bestedingen 2015 in het gemeentelijk
domein.
Conform de motie van de leden Potters en Van Dijk2 heb ik met ketenpartners onderzoek laten verrichten naar alternatieven voor de huidige
uitvoering van het pgb. Dit onderzoek stuur ik u hierbij toe3. In de
opdracht voor dit onderzoek zijn de criteria genoemd in de motie van de
leden Voortman en Dik-Faber meegenomen.4
Zoals in het onderstaande wordt toegelicht, is het op basis van dit
onderzoek nog te vroeg om een definitieve keuze te maken uit de
verschillende uitvoeringsvarianten (de «wie vraag»), maar kunnen nu wel
substantiële stappen worden gezet naar een betere uitvoering (de «wat»
vraag), waarbij onherroepelijk een taakherschikking plaatsvindt waarbij
budgethouders en verstrekkers meer verantwoordelijkheid krijgen.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Kamerstuk 26 643, nr. 401.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
4
Kamerstuk 26 643, nr. 400.
2
3

kst-25657-249
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 657, nr. 249

1

1. Onderzoek «Alternatieve uitvoeringsvarianten PGB trekkingsrechten»
Bij het onderzoek zijn vier uitvoeringsvarianten voor het pgb betrokken:
• De nulvariant, met behoud van de huidige uitvoering van het trekkingsrecht en de door partijen vastgestelde «no regret» werkagenda.5
• De plusvariant, die doorbouwt op het verbeterplan dat in 2015 is
opgesteld, met investeringen in de ICT van de SVB en in standaardisatie en procesvereenvoudigingen.
• De budgethoudervariant, met regie en verantwoordelijkheid over
diverse functies in de keten voor de budgethouder, waarbij hij wordt
ondersteund door een portaal met vergaand geautomatiseerde checks.
• Twee decentrale varianten, met uitvoering van het trekkingsrecht door
gemeenten respectievelijk zorgkantoren.
Motie Bergkamp
Door het lid Bergkamp6 is tijdens het debat van 8 maart jl. een met Per
Saldo ontwikkeld uitvoeringsconcept aandragen. Uiteraard is van dit plan,
dat mede door Per Saldo is ontwikkeld, uitgebreid kennis genomen. Het
uitvoeringsconcept is na 8 maart door Per Saldo nader aangepast en
uitgewerkt. Deze nadere uitwerking is de hierboven genoemde «budgethoudervariant». Zoals toegezegd aan mevrouw Bergkamp geef ik hierbij
een reflectie op dit uitvoeringsconcept.
Belangrijke elementen uit het 8 maart aangedragen voorstel omvatten de
geschetste verantwoordelijkheidsverdeling tussen budgethouder,
verstrekker en betaler, maar ook het element van uniform werken.
Daarmee zijn de argumenten zoals de onderzoekers die geven voor de
budgethoudervariant op deze onderdelen ook van toepassing op het
uitvoeringsconcept van het lid Bergkamp. De uitvoering van de betaalfunctie is in het voorstel van het lid Bergkamp belegd bij een reguliere
bank. Door de onderzoekers is onderzocht wat nodig is om de betaalfunctie door een nieuwe partij uit te kunnen laten voeren. Deze partij zou
ook een bank kunnen zijn.
Conclusies van het onderzoek
Het onderzoek naar de verschillende varianten leidt niet tot een
eenduidige voorkeursvariant. Het onderzoek geeft inzicht in de voor- en
nadelen van de verschillende varianten. Ten aanzien van de haalbaarheid
van de diverse varianten concludeert het onderzoeksbureau dat er nog
«witte vlekken» zijn, hetgeen ook logisch is, omdat sommige varianten
nog de status van een «houtskoolschets» hebben. Witte vlekken betreffen
de kosten, de transitietijd en de wijze waarop de varianten worden
ingevoerd. Voor wat betreft de implementatie per 1 januari 2018 geven de
onderzoekers aan dat dit met veel onzekerheden is omgeven. Hoewel alle
indieners aangeven dat invoering per 2018 in hun variant haalbaar is, zien
de onderzoekers verschillende redenen om uit te gaan van een langere
doorlooptijd. Dit sluit ook aan bij eerdere opmerkingen van de Algemene
Rekenkamer, Nationale ombudsman en de commissie Elias, die allen
aangeven dat de tijd genomen moet worden voor dergelijke majeure en
complexe veranderingen en dat steeds het belang van de burger – en niet
het systeem – centraal moet staan.

5
6

Deze agenda heb ik u 17 maart jl. toegezonden (Kamerstuk 25 657, nr. 235).
Kamerstuk 26 643, nr. 399.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 657, nr. 249

2

Behoudens de uitspraak dat de onderzoekers de nulvariant niet aanraden
(en dat deze bij alle betrokkenen op weinig tot geen draagvlak kan
rekenen), doen de onderzoekers geen uitspraken over de weging van de
verschillende varianten ten opzichte van elkaar. Wel concluderen de
onderzoekers dat er, naast verschillen, drie gedeelde uitgangspunten
tussen de varianten naar voren komen. Hiermee – zo stellen de onderzoekers – lijken uitgangspunten van een nieuw systeem te kunnen worden
geformuleerd, waarover alle betrokkenen het eens zijn.
Alle ketenpartijen (verstrekkers, SVB, SZW, Per Saldo en BVKZ) delen het
beeld van de onderzoekers dat het onderzoek een aantal elementen heeft
opgeleverd die in een aangepast systeem van trekkingsrechten verankerd
dienen te worden, te weten:
• Het op nieuwe wijze ontwikkelen van een portaal.
• Vergaand standaardiseren en digitaliseren.
• Taken en verantwoordelijkheden voor de verstrekker beter borgen.
Voorts wordt gedeeld dat onderzoek dient plaats te vinden naar noodzakelijke investeringen bij de SVB die op termijn overdraagbaar zijn en/of zich
terugverdienen binnen de jaren die nodig zijn voor besluitvorming over
en implementatie van een nieuwe variant.
De uitwerking van deze uitgangspunten leidt ertoe dat er onherroepelijk
een taakherschikking plaatsvindt waarbij budgethouders en verstrekkers
meer verantwoordelijkheden krijgen. In de bestuurlijke overleggen van 13
en 15 juni jl. hebben ketenpartners de conclusie getrokken dat een
gezamenlijk traject vanuit deze gemeenschappelijke basis hun voorkeur
heeft. Dit houd in dat er een grote verandering ten opzichte van de
huidige situatie wordt ingezet. Dit overigens zonder afbreuk te doen aan
de mogelijkheid op termijn een andere keuze te kunnen maken.
Het op nieuwe wijze ontwikkelen van een portaal
Het eerste gedeelde uitgangspunt betreft het op een nieuwe wijze
ontwikkelen van een portaal. In alle varianten is veel aandacht besteed
aan het dienstverlenings-concept dat voor de budgethouder beschikbaar
zou moeten zijn: een portaal waarin de budgethouder regie kan voeren op
zijn budget, liefst in de vorm van een app. In een dergelijk portaal kan de
budgethouder bijvoorbeeld zorg-overeenkomsten invullen, declaraties
indienen, wijzigingen doorgeven en facturen van zijn zorgverlener
ontvangen. Ook zou een portaal de budgethouder overzicht en inzicht
kunnen geven in de uitputting van zijn budget, in alle documenten die
hem of haar aangaan (zoals ontvangen brieven en ingediende facturen) en
in de status van zijn aanvragen, bijvoorbeeld of een zorgovereenkomst ter
accordering bij de verstrekker ligt. Tot slot zou een portaal directe
feedback bij het invullen van een declaratie of overeenkomst kunnen
leveren, doordat controles worden geautomatiseerd. Zo weet een
budgethouder bijvoorbeeld direct of een automatische betaling volgt of
niet. Naast de budgethouder hebben ook de zorgverlener (voor het
indienen van facturen en volgen van betalingen) en de verstrekker (voor
inzicht in de stand van zaken bij budgethouders) baat bij en toegang tot
een dergelijk portaal.
Het te ontwikkelen portaal zou het hart van het systeem van trekkingsrecht
moeten worden. Dit onafhankelijk van de vraag «centraal versus decentraal organiseren van de uitvoering van het pgb»; gesprekken met alle
partijen afgelopen tijd leren juist dat het veeleer gaat om het vinden van
de goede balans tussen beiden. Het beoogde portaal moet daarom in haar
ontwerp, ontwikkeling en beheer onafhankelijk zijn van een besluit over
een toekomstige uitvoerder van de betaalfunctie. Bij het ontwikkelen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 657, nr. 249

3

een portaal – zo onderschrijven alle partijen – moet primair geredeneerd
worden vanuit de budgethouder. Dat moet nu beter worden geborgd dan
in de huidige situatie.
Vergaand standaardiseren en digitaliseren
De keuze voor een dergelijk portaal betekent een nader commitment aan
vergaande standaardisering en digitalisering. De gewenste automatisering kan anders immers niet tot stand komen. Voor de budgethouder en
zorgverlener betekent dit dat modelzorgovereenkomsten en
-declaratieformulieren verplicht kunnen worden gesteld. Het gebruik van
deze standaardformulieren voorkomt fouten, biedt budgethouders
zekerheid en bescherming en maakt automatisering mogelijk. Standaardisatie betekent voor verstrekkers vooral het standaardiseren van het
berichtenverkeer. Dit kan worden gerealiseerd doordat verstrekkers voor
het trekkingsrechtenproces verplicht aansluiten op het Gemeentelijk
Gegevensknooppunt (GGK) en VECOZO. Naast toekenningsberichten
kunnen hier ook gestandaardiseerde berichten voor bijvoorbeeld
zorgovereenkomsten worden gerealiseerd.
Taken en verantwoordelijkheden voor de verstrekker beter borgen
De gestandaardiseerde omgeving en het beoogde portaal laat de taken en
verantwoordelijkheden van de verstrekker nadrukkelijk vrij. Daarbij gaat
het in essentie om de beslissing of iemand een pgb krijgt en onder welke
voorwaarden, om fraudebestrijding en om het bewaken van de kwaliteit,
doelmatigheid en rechtmatigheid van zorg en ondersteuning. Standaardiseren betreft ten principale enkel het administratief proces en belet de
wettelijk verankerende beleidsvrijheid van verstrekkers op de inhoud van
het pgb geenszins. Door de verstrekker aan de voorkant van het traject
een grotere rol te geven, kan deze verantwoordelijkheid beter worden
ingevuld. Verstrekkers krijgen daarom – zo stellen ketenpartijen voor – het
voortouw bij de beoordeling van de zorgovereenkomst, inclusief de
arbeidsrechtelijke toets die nu nog volledig door de SVB wordt uitgevoerd. Bovendien wordt de frontoffice, waar budgethouders vragen
kunnen stellen over hun pgb, zoveel mogelijk verschoven van de SVB
naar verstrekkers. Dit versterkt de 1-loket-gedachte. Het verplaatsen van
de beoordeling van de zorg-overeenkomst vermindert bovendien het
aantal «hoepels» en «loops» in het proces.
Onderzoeken van noodzakelijke investeringen bij de SVB
Met bovenstaande herschikking van de uitvoering van taken zijn veel
functies in het stelsel toegedeeld. Dan resteren thans de betaalfunctie, het
gegevensbeheer, het centraal register voor fraudedetectie en het
expertisecentrum voor werkgeverstaken. Partijen achten het raadzaam en
vragen de SVB deze functies te blijven uitvoeren gedurende de ontwikkeling en implementatie van een nader vervolg. Dit gezien het feit dat de
continuïteit van betalen nog steeds voorop staat, nog geen ander besluit
genomen kan worden en ook na een besluit een behoorlijke implementatietermijn geldt. Partijen geven hierbij aan dat investeringen in de ICT van
de SVB noodzakelijk zijn. Ook gezien de hoge uitvoeringskosten op dit
moment is het opportuun te onderzoeken of investeringen in de SVB zich
binnen redelijke termijn terugverdienen.
Uitwerking gedeelde uitgangspunten door de ketenregisseur
In Bestuurlijk overleg met ketenpartners op 15 juni jl. is de gezamenlijke
conclusie getrokken dat een logische vervolgstap is om de ketenregisseur
de opdracht te verstrekken bovengenoemde uitgangspunten nader uit te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 657, nr. 249

4

werken met alle betrokkenen. Ik wil de ketenregisseur, na overleg met de
Kamer, verzoeken eind september te rapporteren over het portaal en de
noodzaak tot investeren in de uitvoering bij de SVB. Hij kan dan in ieder
geval rapporteren over het programma van eisen voor het portaal, over
de kosten hiervan en over welke investeringen bij de SVB beoogd worden
en doelmatig zijn. Ook kan hij dan duidelijkheid geven over het tijdpad
(groei- en ontwikkelpad) van het portaal. Tot slot is het opdrachtgevers- en
eigenaarschap van het portaal van belang, zowel gedurende de ontwikkeling als in een meer structurele situatie. Ook hierover kan de ketenregisseur dan rapporteren.
Bij de vraag naar de ontwikkeling van een portaal is het uitgangspunt dit
te laten doen door een partij die daarmee veel ervaring heeft en onafhankelijk van de huidige systemen kijkt hoe een portaal het beste opgebouwd
kan worden. Voor investering in de SVB geldt dat de ketenregisseur met
alle ketenpartners zal onderzoeken welke investeringen in de SVB
noodzakelijk danwel wenselijk zijn. Het uitgangspunt daarbij is een
realistische en zakelijke analyse van de overdraagbaarheid en de
terugverdientijd van de investeringen en de inpasbaarheid binnen de
budgettaire kaders en afspraken daaromtrent. Investeringen die niet aan
deze uitgangspunten voldoen, zijn niet opportuun. Het programma van
eisen voor het portaal zal daarbij ook dienen als basis voor de achterliggende infrastructuur.
Met de hierboven beschreven aanpak streef ik naar een behoedzame en
beheerste verbetering van de uitvoering van het pgb zonder afbreuk te
doen aan de wens van ketenpartners om hiermee tempo te maken. De
hierboven beschreven doorontwikkeling sluit bovendien een keuze voor
één van de varianten in de toekomst niet uit.
Voor een succesvol vervolg is de inbreng en inzet van alle partijen
noodzakelijk. De ketenregisseur borgt hierbij expliciet de inbreng van de
budgethouders. Dan kan ook niet anders vanuit de premisse dat bij de
ontwikkeling van het portaal primair geredeneerd moet worden vanuit de
budgethouder. Tevens is voor verstrekkers een rol weggelegd. Dat is ook
verstandig, omdat bijvoorbeeld bij zorgverzekeraars veel kennis aanwezig
is over ontwikkeling en beheer van vergelijkbare portalen.
2. Voortgang werkagenda 2016, uitbetalingen en motie Keijzer
De ketenregisseur geeft in bijgesloten rapportage inzicht in de progressie
op de «no regret» werkagenda die door ketenpartners is opgesteld.7 De
voortgang van deze agenda loopt op schema. Ook de uitbetalingen aan de
zorgverleners van budgethouders blijven stabiel. In de maand mei zijn
ruim 96% van de correct ontvangen declaraties binnen 10 werkdagen
uitbetaald.8
In reactie op de motie van het lid Keijzer9 over welke stappen in het
verbeterplan getroffen worden en wat daarvan de kosten zijn, kan ik –
naast verwijzing naar genoemde werkagenda – melden dat de meeste
kosten van deze werkagenda vallen binnen de reguliere begroting van de
SVB (€ 72,2 mln. voor 2016). Over incidentele kosten die zijn gemoeid met
het afschaffen van het coulancebeleid, zoals gemeld in mijn brief van
10 juni jl., worden nog nadere afspraken gemaakt.
7

Zie hierover ook Kamerstuk 25 657, nr. 235.
De overige correct ontvangen declaraties zijn bijna allemaal binnen de wettelijke termijn van 30
dagen uitbetaald. Over februari, maart en april zijn respectievelijk 98%, 99% en 99% van de
correct ontvangen declaraties binnen 10 werkdagen uitbetaald.
9
Kamerstuk 26 643, nr. 396.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 657, nr. 249

5

3. Verantwoording over de uitbetalingen in het gemeentelijk
domein
In mijn brief van 10 juni jl. heb ik de Kamer geïnformeerd over de door de
SVB afgegeven verantwoording en controleverklaring voor de
pgb-bestedingen in de Wlz. Recent daarna zijn deze ook beschikbaar
gekomen voor de Wmo 2015 en Jeugdwet. Hieruit blijkt dat voor een
ruime meerderheid (85,54%) van de betalingen in de Wmo aan alle
afgesproken eisen die gelden bij een volledige controle is voldaan. Bij de
Jeugdwet is dit bij meer dan de helft (60,59%) van de uitbetalingen het
geval. Bij de overige uitbetalingen in beide gemeentelijke domeinen
ontbreken een of enkele gegevens in de zorgovereenkomst, zoals een
BSN-nummer of KvK-nummer. In een beperkt aantal uitbetalingen is
sprake van fouten in de declaraties, zoals een afwijkend aantal gedeclareerde uren ten opzichte van de zorgovereenkomst. Dit betekent niet dat
hier dan ook geen geleverde zorg tegenover staat. Als fraude en/of
misbruik wordt geconstateerd, zal terugvordering plaatsvinden. Over de
rechtmatigheid in het sociaal domein is de Kamer reeds eerder
geïnformeerd.10
4. Tot slot
Zoals toegezegd in mijn brief van 10 juni jl. (Kamerstuk 25 657, nr. 247) zal
ik de Kamer na het zomerreces informeren over de stand van zaken met
betrekking tot de voorgenomen herinvoering van de volledige controle op
declaraties per 1 oktober a.s. Eind oktober informeer ik de Kamer
«regulier» over de voortgang van het trekkingsrecht. Ik geef dan ook een
actualisatie van het beeld van de uitbetalingen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

10

Brief van de Minister van BZK: Kamerstuk 34 300 VII, nr. 58.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 25 657, nr. 249

6