Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 987

Voorstel van wet van de leden Berndsen-Jansen,
Recourt en Van Oosten tot wijziging van Boek 1
van het Burgerlijk Wetboek en de
Faillissementswet teneinde de omvang van de
wettelijke gemeenschap van goederen te
beperken

Nr. 11

NOTA VAN WIJZIGING
Ontvangen 20 augustus 2015
Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
A
In artikel I, onderdeel B, wordt het voorgestelde artikel 94 als volgt
gewijzigd:
1. In het tweede lid wordt de aanhef vervangen door:
De gemeenschap omvat, wat haar baten betreft, alle goederen die reeds
vóór de aanvang van de gemeenschap aan de echtgenoten gezamenlijk
toebehoorden, en alle overige goederen van de echtgenoten, door ieder
van hen afzonderlijk of door hen tezamen vanaf de aanvang van de
gemeenschap tot haar ontbinding verkregen, met uitzondering van:.
2. In het zevende lid wordt onder verlettering van onderdeel b tot
onderdeel c een nieuw onderdeel ingevoegd, luidende:
b. die behoren tot een nalatenschap waartoe een echtgenoot is
gerechtigd;
B
Artikel I, onderdeel C, komt te luiden:
C
Aan artikel 95 worden twee leden toegevoegd, luidende:
3. Indien ondernemingsvermogen buiten de gemeenschap valt, komt
ten bate van de gemeenschap een redelijke vergoeding voor de kennis,
vaardigheden en arbeid die een echtgenoot daartoe heeft aangewend,
voor zover een dergelijke vergoeding niet al op andere wijze ten bate van
beide echtgenoten komt of is gekomen.
4. Ook indien een onderneming op naam en voor rekening van een
personenvennootschap of een rechtspersoon wordt uitgeoefend, de
gerechtigdheid tot die personenvennootschap of die rechtspersoon buiten

kst-33987-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 11

1

de gemeenschap valt en de echtgenoot die daartoe is gerechtigd, in
overwegende mate bij machte is te bepalen dat de winsten van die
onderneming hem rechtstreeks of middellijk ten goede komen, komt ten
bate van de gemeenschap een redelijke vergoeding voor de kennis,
vaardigheden en arbeid die een echtgenoot daartoe heeft aangewend,
voor zover een dergelijke vergoeding niet al op andere wijze ten bate van
beide echtgenoten komt of is gekomen.
C
In artikel I, onderdeel D, vervalt onderdeel 5.
D
In artikel I wordt na onderdeel D een nieuw onderdeel ingevoegd,
luidende:
E
Artikel 100 wordt als volgt gewijzigd:
1. Onder vernummering van het tweede lid tot derde lid wordt een lid
ingevoegd, luidende:
2. Voor zover bij de ontbinding van de gemeenschap de goederen van
de gemeenschap niet toereikend zijn om de schulden van de gemeenschap te voldoen, worden deze gedragen door beide echtgenoten ieder
voor een gelijk deel, tenzij uit de eisen van redelijkheid en billijkheid,
mede in verband met de aard van de schulden, een andere draagplicht
voortvloeit.
2. Aan het derde lid (nieuw) wordt een volzin toegevoegd, luidende:
Artikel 96, derde lid, blijft van toepassing.
E
Artikel IV, tweede lid, komt te luiden:
2. Op een gemeenschap van goederen, ontstaan vóór het tijdstip van
inwerkingtreding van deze wet, is artikel 96, derde lid, niet van toepassing.
Toelichting
Algemeen
In de reacties naar aanleiding van de indiening van het wetsvoorstel
hebben de initiatiefnemers aanleiding gevonden om enkele onderdelen
van het wetsvoorstel aan te passen. Het gaat om aanpassingen die
bijdragen aan een betere uitvoerbaarheid van de nieuwe wettelijke
regeling zonder afbreuk te doen aan de uitgangspunten van het
wetsvoorstel.
De belangrijkste aanpassingen betreffen het in de gemeenschap laten
vallen van mede-eigendom tussen echtgenoten, een betere regeling ter
zake van ondernemingsvermogen dat buiten de gemeenschap valt, en de
wijziging van de regeling van de draagplicht ter zake van gemeenschapsschulden bij ontbinding van de gemeenschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 11

2

Onderdeel A (artikel 94)
In de literatuur is opgemerkt dat vooral het naast elkaar bestaan van
vier vermogens tot extra afwikkelingsproblemen zou kunnen leiden.
Eenvoudige mede-eigendomsverhoudingen tussen echtelieden naast de
gemeenschap van goederen leiden echter niet tot extra bijzondere
gemeenschappen als bedoeld in artikel 189 Boek 3 BW. Indien tussen
echtgenoten eenvoudige mede-eigendom bestaat van bijvoorbeeld vóór
het huwelijk verkregen goederen, behoren de aandelen in die
mede-eigendom tot het eigen vermogen van de echtgenoten. Er ontstaan
dus geen nieuwe afzonderlijke vermogens zoals de huwelijksgemeenschap. De aandelen in die goederen worden behandeld als alle andere
goederen. Anders dan in de literatuur wel wordt gesuggereerd, leidt dit
dus niet tot een vierde afgescheiden vermogen. Desalniettemin zou het
wel bijdragen aan de eenvoud van het nieuwe stelsel als geen onderscheid hoeft te worden gemaakt tussen eenvoudige mede-eigendom en
de gemeenschap, terwijl een dergelijk aangepast stelsel in economische
zin nagenoeg op hetzelfde neerkomt wanneer het gaat om
mede-eigendom waartoe elke echtgenoot gelijkelijk is gerechtigd.
De wijziging van de aanhef van het tweede lid van het voorgestelde
artikel 94 strekt ertoe dat goederen die reeds vóór de aanvang van de
gemeenschap aan de echtgenoten gezamenlijk toebehoorden, in de
gemeenschap vallen. Deze redactie omvat zowel de situatie waarin
goederen door beide echtgenoten tezamen op hetzelfde tijdstip zijn
verkregen, als de situatie waarin goederen aanvankelijk door de ene
echtgenoot zijn verkregen, waarna deze de onverdeelde helft aan de
andere echtgenoot heeft doorgeleverd. In het laatste geval kan men
immers niet zeggen dat deze goederen door beide echtgenoten
gezamenlijk zijn verkregen, maar wél dat deze hun (uiteindelijk)
gezamenlijk toebehoren.
De voorgestelde tekst impliceert dat, indien de echtgenoten vóór het
huwelijk voor ongelijke delen gezamenlijk gerechtigd zijn, deze
ongelijkheid door het huwelijk wordt opgeheven en zij dus ook ten
aanzien van deze goederen overeenkomstig artikel 100, eerste lid, BW bij
ontbinding van de huwelijksgemeenschap voor gelijke delen gerechtigd
worden. Indien bijvoorbeeld echtelieden vóór het huwelijk voor ongelijke
delen gerechtigd zijn, bijvoorbeeld de een voor ¼ onverdeeld aandeel en
de ander voor ¾ onverdeeld aandeel, treedt bij het aangaan van het
huwelijk een vermogensverschuiving op. Willen zij dat niet, dan moeten
zij huwelijkse voorwaarden maken. Dit verschilt overigens niet van het
huidige recht. Een en ander geldt ook voor schulden. Indien echtelieden
voor ongelijke delen draagplichtig zijn, zal die draagplicht door het
huwelijk eveneens veranderen, tenzij huwelijkse voorwaarden worden
gemaakt.
De formulering van het zevende lid bestreek niet alleen de schulden die
op een echtgenoot als erfgenaam overgaan, maar ook de schulden van
artikel 7, eerste lid, Boek 4 BW en de schulden die na het overlijden van de
erflater tot de nalatenschap als bijzondere gemeenschap in de zin van
artikel 189, tweede lid, Boek 3 BW gaan behoren. De nalatenschap zou
namelijk geen goederen kunnen bevatten, maar alleen schulden; in dat
geval volstond de voorgestelde regeling niet. Met de wijziging is die
omissie rechtgezet.
In de nota naar aanleiding van het nader verslag was voorzien in het
toevoegen van een bewijsvermoeden ten aanzien van schulden in het
achtste lid van dit artikel. De strekking van deze bepaling zou zijn dat
indien een echtgenoot het privékarakter van de schuld niet kan bewijzen,
deze geacht wordt een gemeenschapsschuld te zijn. Bij nadere
overweging hebben de initiatiefnemers ervoor gekozen alsnog daarvan af
te zien. De volgende casus illustreert waarom. A en B zijn echtgenoten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 11

3

gehuwd in de nieuwe beperkte gemeenschap van goederen. A is een
schuld aangegaan, waarvan B wil voorkomen dat die ten laste van de
gemeenschap komt. Indien er een bewijsvermoeden zou zijn dat een
schuld een gemeenschapsschuld is behoudens tegenbewijs, moet B
bewijzen dat het een eigen schuld van A is. Nu A de schuld is aangegaan,
zal hij naar alle waarschijnlijkheid dit bewijs beter kunnen leveren. Omdat
A er juist belang bij heeft dat dit bewijs niet geleverd wordt opdat het als
een gemeenschapsschuld wordt aangemerkt, pakt dit onevenredig
nadelig uit voor B. Hij wordt immers voor een bijzonder lastige bewijsopdracht gesteld. Daarom achten de initiatiefnemers het beter het bewijs vrij
te laten.
Onderdeel B (artikel 95)
In de literatuur is in overweging gegeven om de voorgestelde bepaling
inzake buiten de gemeenschap vallend ondernemingsvermogen nog eens
in overweging te nemen met het oog op de praktische uitvoerbaarheid. De
vaststelling van de ten bate van de gemeenschap komende winsten en de
ten laste van de gemeenschap komende verliezen kan in voorkomende
gevallen lastig zijn. Reden is dat niet duidelijk is welk winstbegrip daarbij
moet worden gehanteerd. De voorgestelde regeling houdt ook in dat
verliezen ten laste komen van de gemeenschap, waardoor de echtgenoot
van de ondernemer is blootgesteld aan ondernemingsrisico’s. Alles
afwegende is gekozen voor een minder vergaande regeling die aan de
gemeenschap een redelijke vergoeding toekent.
De strekking van de regeling is dat inkomen dat wordt verworven met
de aanwending van de kennis, vaardigheden en arbeid van een
echtgenoot, ten goede dient te komen aan de gemeenschap. Indien een
echtgenoot gedurende het huwelijk met zijn kennis en vaardigheden
inspanningen pleegt ten behoeve van de onderneming die niet tot de
gemeenschap behoort, dient het resultaat van deze inspanningen toch ten
gunste te komen van de gemeenschap. Zulks wordt in de thans voorgestelde tekst geregeld door te bepalen dat ten bate van de gemeenschap
een redelijke vergoeding komt voor de kennis, vaardigheden en arbeid die
een echtgenoot daartoe heeft aangewend.
De omvang van dit vergoedingsrecht is variabel en hangt af van de
concrete omstandigheden van het geval, zij het dat deze omvang is
gekoppeld aan hetgeen kan worden toegerekend aan deze inspanningen.
Zo zal ten aanzien van de echtgenoot die tijdens het huwelijk veel tijd en
energie heeft gestoken en inspanningen heeft verricht in de tot zijn
privévermogen behorende eigen onderneming, aangevangen kort vóór
aanvang van het huwelijk, daaruit kunnen worden afgeleid dat de
toegenomen waarde ervan, voor zover niet in de gemeenschap vallend,
voornamelijk is toe te rekenen aan de inspanningen tijdens het huwelijk.
De redelijke vergoeding is als vanzelf gegeven door de met die ondernemingsactiviteiten gerealiseerde toegenomen waarde. Een redelijke
vergoeding is dan ook gelijk aan die waarde, nu dit in direct verband kan
worden gebracht met deze arbeidsinspanningen indien tijdens het
huwelijk een redelijke beloning daarvoor achterwege is gebleven, zijnde
de winst die deze arbeidsinspanning heeft teweeggebracht. Indien een
dergelijke arbeidsinspanning al op de een of andere wijze in de gemeenschap vloeit of is gevloeid, zal daarmee rekening dienen te worden
gehouden bij het vaststellen van de omvang van de vergoeding.
Bij de niet op eigen naam uitgeoefende onderneming zal evenzo
moeten worden beoordeeld in hoeverre de betreffende echtgenoot met
zijn kennis, vaardigheden en inspanningen heeft bijgedragen aan
vermogensvorming in die onderneming en in hoeverre de gemeenschap
een redelijke vergoeding of beloning daarvoor reeds heeft ontvangen.
Deze redelijke vergoeding of beloning kan onder meer worden vastgesteld
aan de hand van een vergelijking met de vergoeding of beloning in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 11

4

gelijksoortige ondernemingen of van gelijksoortige ondernemers. Is deze
vergoeding of beloning niet in overeenstemming geweest met een
dergelijke redelijke vergoeding of beloning, dan ontstaat een vergoedingsrecht van de gemeenschap op deze onderneming.
Zowel tijdens het bestaan als bij ontbinding van de gemeenschap kan
een dergelijke vergoeding of beloning worden voldaan. Is deze
vergoeding of beloning niet tijdens het huwelijk voldaan, dan kan
derhalve bij ontbinding van de gemeenschap daarop alsnog aanspraak
worden gemaakt.
Onderdeel C (artikel 96)
Deze wijziging houdt in dat het voorgestelde zevende lid van artikel 96
in aangepaste vorm wordt overgeheveld naar artikel 100, aangezien deze
bepaling handelt over ontbinding van de huwelijksgemeenschap.
De aanpassing houdt het volgende in. Vanwege de kritiek op de werking
van het voorgestelde zevende lid van artikel 96, is alsnog gekozen om als
hoofdregel te handhaven dat echtgenoten voor gelijke delen draagplichtig
zijn voor de gemeenschapsschulden. Echter, daaraan is wel weer
toegevoegd dat van deze gelijke draagplicht dient te worden afgeweken
indien de aard van de schuld dit rechtvaardigt. De echtgenoot die meent
dat dient te worden afgeweken van een gelijke draagplicht, zal dan de
feiten en omstandigheden dienen te stellen die met zich brengen dat van
deze hoofdregel zal worden afgeweken. Hiermee menen de initiatiefnemers te bereiken dat met deze belangrijke uitzondering op de hoofdregel, te weten dat sprake is van een gelijke draagplicht ter zake van
gemeenschapsschulden, ruimte ontstaat voor een afwijkende draagplicht
voor zover de gemeenschap ontoereikend is om deze schulden te voldoen
en indien daartoe redenen bestaan. Men denke daarbij aan het geval dat
een echtgenoot veel schulden is aangegaan buiten medeweten van de
andere echtgenoot of indien een echtgenoot schulden is aangegaan om
onverantwoorde uitgaven te doen.
Daarbij wordt aangemerkt dat door de voorgestelde aanpassing van de
leden 3 en 4 van artikel 96 ook al een belangrijke bescherming van de niet
ondernemende echtgenoot wordt bewerkstelligd, omdat verliezen ter zake
van buiten de gemeenschap vallend ondernemingsvermogen voortaan
niet meer ten laste van de gemeenschap komen.
Onderdeel D (artikel 100)
Voor zover het betreft het eerste onderdeel van deze wijziging, de
overheveling en aanpassing van het zevende lid van artikel 96 naar artikel
100, wordt verwezen naar de toelichting in Onderdeel C hiervoor. De
tweede wijziging kan als volgt worden toegelicht.
In de literatuur is opgemerkt dat uit de thans voorgestelde bepaling niet
duidelijk wordt of het recht op de helft van de executieopbrengst en het
overnemingsrecht van artikel 96, derde lid, ook gelden in faillissement,
schuldsanering, wettelijke vereffening of na ontbinding van de gemeenschap. De initiatiefnemers zien geen reden om deze rechten in die
situaties te onthouden, zij het dat de bepalingen van de Faillissementswet
en de wettelijke vereffening van toepassing zijn. In dit opzicht zullen de
beide rechten niet anders worden behandeld dan reguliere vorderingsrechten en is er ook geen reden om hierover bijzondere bepalingen op te
nemen. Om te verduidelijken dat deze rechten ook na ontbinding van de
gemeenschap kunnen worden uitgeoefend, wordt artikel 100 aangepast.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 11

5

Onderdeel E (overgangsrecht)
Ter voorkoming van deze samenloop wordt geregeld het overgangsrecht ter zake van de schuldenregeling van artikel 96, derde lid, te laten
aansluiten bij de hoofdregel van dit wetsvoorstel.
Berndsen-Jansen
Recourt
Van Oosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 987, nr. 11

6