Wageningen Economic Research

De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of

Postbus 29703

nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research

2502 LS Den Haag

bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van

E communications.ssg@wur.nl

Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing

T +31 (0)70 335 83 30

van belangrijke vragen in het domein van gezonde voeding en leefomgeving.

www.wur.nl/economic-research

Met ongeveer 30 vestigingen, 5.000 medewerkers en 10.000 studenten behoort

Evaluatie Regeling brede weersverzekering

Wageningen University & Research wereldwijd tot de aansprekende kennis­
Rapport 2016-070

instellingen binnen haar domein. De integrale benadering van de vraagstukken

ISBN 978-94-6257-934-7

en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het hart van de
unieke Wageningen aanpak.

Petra Berkhout, Marcel van Asseldonk, Ruud van der Meer, Harold van der Meulen en Huib Silvis

Evaluatie Regeling brede
weersverzekering

Petra Berkhout, Marcel van Asseldonk, Ruud van der Meer, Harold van der Meulen en Huib Silvis

Dit onderzoek is uitgevoerd door Wageningen Economic Research in opdracht van en gefinancierd door het
ministerie van Economische Zaken.

Wageningen Economic Research
Wageningen, september 2016

RAPPORT
2016-070
ISBN 978-94-6257-934-7

Berkhout, P., M. Van Asseldonk, R.W. van der Meer, H.A.B. van der Meulen en H.J. Silvis, 2016.
Evaluatie Regeling brede weersverzekering. Wageningen, Wageningen Economic Research,
Rapport 2016-070. 60 blz.; 9 fig.; 13 tab.; 26 ref.
In de open teelten van de agrarische sector zijn er weinig mogelijkheden om risico’s die
weersinvloeden kunnen hebben op de productie te voorkomen. Schade als gevolg van een extreme
weersomstandigheid (zoals hevige regenval of hagel) kan echter een grote invloed hebben op de
financiële positie van de bedrijven en de sector als geheel.
Vóór 2002 sprong de overheid geregeld bij in het vergoeden van schade als gevolg van extreme
weersomstandigheden. Om een commerciële markt te creëren stimuleert de overheid tegenwoordig
via een premiesubsidie deelname aan een brede weersverzekering. Dit rapport evalueert ten eerste of
deze premiesubsidie heeft geleid tot een commercieel aantrekkelijke verzekering en ten tweede of
deze subsidie ertoe heeft geleid dat het aantal en de omvang van de verzoeken tot schadevergoeding
is verminderd. Het antwoord op de eerste vraag is nee; het antwoord op de tweede vraag is moeilijk
objectief vast te stellen op basis van empirische gegevens.
The agricultural sector has limited opportunities to avoid risks of weather events for open field crops.
However, damage caused by extreme weather conditions (such as heavy rain or hail) can have a
major impact on the financial position of the farms and the whole agricultural sector.
Before 2002 the Dutch government regularly compensated damage caused by extreme weather
events. Nowadays the government encourages farmers to participate in a weather insurance scheme
by granting a premium subsidy, thus trying to create a commercial market for weather insurances.
This report evaluates the premium subsidy. The core questions are first if the subsidy has led to a
commercially attractive weather insurance scheme and second if the premium subsidy has reduced the
number of requests for compensation and the amount. The answer to the first question is no; due to a
lack of empirical evidence, there is no clear objective answer to the second question.
Trefwoorden: brede weersverzekering, subsidie, risico, oogstsschadevergoeding, evaluatie
Dit rapport is gratis te downloaden op http://dx.doi.org/10.18174/390180 of op
www.wur.nl/economic-research (onder Wageningen Economic Research publicaties).
© 2016 Wageningen Economic Research
Postbus 29703, 2502 LS Den Haag, T 070 335 83 30, E communications.ssg@wur.nl,
www.wur.nl/economic-research. Wageningen Economic Research is onderdeel van Wageningen
University & Research.

Wageningen Economic Research hanteert voor haar rapporten een Creative Commons
Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

© Wageningen Economic Research, onderdeel van Stichting Wageningen Research, 2016
De gebruiker mag het werk kopiëren, verspreiden en doorgeven en afgeleide werken maken. Materiaal
van derden waarvan in het werk gebruik is gemaakt en waarop intellectuele eigendomsrechten
berusten, mogen niet zonder voorafgaande toestemming van derden gebruikt worden. De gebruiker
dient bij het werk de door de maker of de licentiegever aangegeven naam te vermelden, maar niet
zodanig dat de indruk gewekt wordt dat zij daarmee instemmen met het werk van de gebruiker of het
gebruik van het werk. De gebruiker mag het werk niet voor commerciële doeleinden gebruiken.
Wageningen Economic Research aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade
voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.
Wageningen Economic Research is ISO 9001:2008 gecertificeerd.
Wageningen Economic Research 2016-070 | Projectcode 2282500138
Foto omslag: Shutterstock

Inhoud

1

2

3

4

5

Woord vooraf

5

Samenvatting

6

S.1

Hoofdvragen

6

S.2

Bereik, doeltreffendheid, doelmatigheid

6

S.3

Aanpak

7

Summary

8

S.1

Key questions

8

S.2

Scope, efficacy, efficiency

8

S.3

Approach

9

Inleiding

10

1.1

Aanleiding

10

1.2

Doelstelling

10

1.3

Aanpak

11

1.4

Opbouw van het rapport

12

Beleidstheorie

14

2.1

Inleiding

14

2.2

Risico’s en risicobeheer

14

2.3

Regeling brede weersverzekering

16

Bereik van de Regeling

18

3.1

Inleiding

18

3.2

Aantal bedrijven met een brede weersverzekering

18

3.3

Verzekerd areaal en uitgekeerde premiesubsidie

19

3.4

3.4 Structuurkenmerken deelnemers BWV

21

3.5

Conclusies op basis van de analyse van de RVO.nl-data

23

Doeltreffendheid

25

4.1

Inleiding

25

4.2

Bevindingen op basis van de enquête

25

4.3

Bevindingen op basis van de interviews

29

4.4

Conclusies op basis van de enquête en de interviews

30

Doelmatigheid

31

5.1

Inleiding

31

5.2

Aanbieders van een brede weersverzekering

31

5.3

Procedure

32

5.4

Uitvoeringskosten

33

5.5

Beoordeling

34

5.6

Vergelijking met andere EU-lidstaten

34

5.7

Conclusies

36

6

7

Oogstschadevergoedingen door de overheid

37

6.1

Inleiding

37

6.2

Oogstschadevergoedingen in het verleden

37

6.3

Oogstschade periode 2009-2016

39

6.4

Conclusies

40

Synthese en discussie

41

7.1

Synthese

41

7.2

Discussie

43

7.3

Aanbevelingen

44

Literatuur en websites

45

Bijlage 1

Agrarische verzekeringen

47

Bijlage 2

Bedrijven met en zonder BWV

49

Bijlage 3

Enquête agrarische ondernemers

52

Bijlage 4

Geïnterviewde personen

58

Woord vooraf

In de open teelten van de agrarische sector zijn er weinig mogelijkheden om risico’s die
weersinvloeden kunnen hebben op de productie te voorkomen. Schade als gevolg van een extreme
weersomstandigheid (zoals hevige regenval of hagel) kan echter een grote invloed hebben op de
financiële positie van de bedrijven en de sector als geheel. Dat bleek zelfs tijdens dit onderzoek in juni
2016, toen veel bedrijven in de land- en tuinbouw schade ondervonden van hevige regenval en
hagelbuien.
Vóór 2002 sprong de overheid geregeld bij in het vergoeden van schade door extreme
weersomstandigheden. Om een commerciële markt te creëren stimuleert de overheid tegenwoordig
via een premiesubsidie deelname aan een brede weersverzekering. Deze evaluatie - in opdracht van
het ministerie van Economische Zaken (EZ) - draait om twee vragen. Ten eerste of de premiesubsidie
heeft geleid tot een commercieel aantrekkelijke verzekering en ten tweede of de premiesubsidie ertoe
heeft geleid dat het aantal en de omvang van de schadeverzoeken is verminderd.
De evaluatie is voorzien in de Rijksbegroting 2016 en grotendeels uitgevoerd in de periode januari mei 2016. De weersoverlast in juni 2016 heeft geen invloed gehad op de resultaten van het
onderzoek, die voor juni 2016 al beschikbaar waren. Wel is op enkele plaatsen in het rapport feitelijke
informatie (onder andere over aantallen deelnemers in 2016) geactualiseerd naar aanleiding van de
schade en overlast als gevolg van de regen en hagel in juni, zodat lezers over de meest recente
informatie beschikken.
Dit onderzoek had niet kunnen plaatsvinden zonder de medewerking van geënquêteerde agrarische
ondernemers en van de gesprekspartners bij verzekeraars, landbouworganisaties en de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland (RVO.nl). We danken hen allen hartelijk voor hun tijd en inzet.
Het onderzoek is begeleid door een commissie van het ministerie van Economische Zaken, onder
voorzitterschap van Puck Bonnier. De overige leden van de begeleidingscommissie waren René ten
Hove, Pytrik Altena, Kees van Drunen en Jan Dam. Ook hen bedanken we voor hun betrokkenheid.

Prof.dr.ir. Jack (J.G.A.J.) van der Vorst
Algemeen directeur
Social Sciences Group
Wageningen University & Research

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

|5

Samenvatting

S.1

Hoofdvragen

De evaluatie van de Regeling brede weersverzekering draait om twee hoofdvragen, namelijk:
1. Is er aan het einde van de looptijd van de Regeling brede weersverzekering voor de periode 20102014 een commercieel aantrekkelijke verzekering voor de verzekeraar en voor de verzekerden,
zonder overheidssteun?
2. In welke mate heeft de Regeling brede weersverzekering ertoe geleid dat het aantal en de omvang
van de verzoeken tot schadevergoedingen aan het ministerie van EZ is verminderd?
Het antwoord op de eerste vraag is nee. Deze conclusie is bevestigd door zowel telers en
landbouworganisaties als door verzekeraars. Aan het einde van de looptijd van de eerste regeling
waren er te weinig deelnemers om een commercieel aantrekkelijke verzekering in de markt te zetten.
Ondernemers geven als belangrijkste redenen om niet deel te nemen aan dat de premie en het eigen
risico van de verzekering te hoog zijn en de dekking te beperkt.
Het antwoord op de tweede vraag is moeilijk objectief vast te stellen. Immers, de verzekering dekt
extreem weer af dat per definitie niet frequent voorkomt. Echter, in de korte looptijd sinds
openstelling van de Regeling brede weersverzekering hebben zich een aantal extreme weersituaties
voorgedaan, waarbij vanuit de sectorvertegenwoordigers geen verzoek is ingediend voor een ad-hoc
publieke schadeloosstelling. Het ministerie van Economische Zaken had een heldere boodschap en kon
wijzen op de mogelijkheid van de Regeling brede weersverzekering met ondersteuning van de
landbouworganisaties. De meest recente teeltschade van juni 2016 heeft wel geleid tot een verzoek
om tegemoetkoming, maar tot op heden (juli 2016) is het ministerie van EZ hier niet in meegegaan.

S.2

Bereik, doeltreffendheid, doelmatigheid

De aannames van de overheid bij het opstellen van de Regeling brede weersverzekering dat in een
periode van vier jaar alle openteeltondernemers een brede weersverzekering (BWV) zouden hebben
afgesloten en iedere deelnemer zijn gehele areaal met alle gewassen zou verzekeren, zijn niet
bewaarheid. Daarmee blijft het bereik van de Regeling brede weersverzekering achter bij het gestelde
doel.
De belangrijkste reden voor ondernemers om een BWV af te sluiten is dat dit de enige manier is om
vanuit de overheid bij verzekerbare gewasschade nog een vergoeding te krijgen. De mogelijkheid om
specifieke gewassen te verzekeren en het feit dat de subsidie sinds 2015 direct in mindering wordt
gebracht op de te betalen premie, zijn eveneens belangrijke beweegredenen voor het afsluiten van de
verzekering.
Het doel om commercieel aantrekkelijke verzekeringen voor de verzekeraar en voor de agrarische
ondernemingen tot stand te brengen is niet bereikt. Het doel om het aantal verzoeken tot
schadevergoeding aan het ministerie van EZ te verminderen is wel gehaald, uitgezonderd de meest
recente teeltschade in juni 2016.
De indruk is dat de uitvoering door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) van de
Regeling brede weersverzekering doelmatig gebeurt. Voor een belangrijk deel is dit toe te schrijven
aan de goede samenwerking van RVO.nl met de aanbieders van een BWV én aan de mogelijkheid om
de Regeling brede weersverzekering administratief samen te laten lopen met de Gecombineerde
opgave (de jaarlijkse aanlevering van gegevens door agrarisch ondernemers aan RVO.nl).

6 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

De kosten voor de overheid in geval er geen Regeling brede weersverzekering zou zijn geweest in de
periode 2010-2014, worden geschat op 46 mln. euro, gebaseerd op de vorstschade in de fruitteelt in
2012. Dit was een voorval waarbij in het verleden in soortgelijke gevallen tegemoetkoming werd
verleend. Ter vergelijking, de jaarlijkse premiesubsidie bedroeg 4,8 mln. euro in 2012. De geschatte
uit te betalen ad-hocschadevergoeding is ook aanzienlijk meer - ongeveer het dubbele - dan de
verstrekte premiesubsidie in de periode 2010-2014 (23 mln. euro).
Een andere benadering is om de jaarlijkse premiesubsidie van 7,8 mln. euro in 2015 te vergelijken
met de gemiddelde ad-hoctegemoetkoming voorafgaande aan de openstelling. Deze bedroeg
gemiddeld nominaal circa 12 mln. euro per jaar (totaal circa 429 mln. euro voor een tijdsbestek van
35 jaar). Ook in dat perspectief is de Regeling brede weersverzekering doelmatig geweest.

S.3

Aanpak

De aanpak van de evaluatie bestond onder meer uit het verzamelen van data via een enquête onder
akkerbouwers, fruittelers en veehouders die snijmais telen, uit interviews met belanghebbenden aan
zowel de aanbod- als vraagzijde, en uit een scenarioanalyse. In meer detail gaat het om de volgende
zes stappen (Figuur S.1.):
A. Bestuderen van de informatie van RVO.nl, aangevuld met bevindingen van stakeholders, om een
beeld te krijgen van de uitvoeringskosten van de regeling, de kwaliteit van de uitvoering en de
klanttevredenheid van derden
B. Stakeholderanalyse op basis van zeven diepte-interviews om (gevoelige) informatie te verzamelen
over vraag (LTO, NAV en NFO) en aanbod (Achmea, AgriVer, OFH en Vereinigte Hagel)
C. Analyse ontwikkelingen aanbodzijde op basis van websites en interviews met verzekeraars
D. Analyse preferentie en perceptie telers op basis van enquête
E. Analyse structuurkenmerken gebruikers versus niet-gebruikers
F.

Scenarioanalyse extreme weersituaties.

De gecombineerde resultaten van deze deelactiviteiten geven inzicht in het bereik, de doeltreffendheid
en de doelmatigheid van de Regeling.

Figuur S.1

Activiteiten voor de evaluatie

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

|7

Summary

S.1

Key questions

The evaluation of the Regeling brede weersverzekering (‘Scheme for broad insurance for bad
weather’) revolves around two key questions, namely:
1. At the end of the validity of the Scheme for broad insurance for bad weather during the period
2010 to 2014, is there a commercially attractive insurance policy for the insurer and insured
parties that does not involve government funding?
2. To what extent has the Scheme resulted in a decrease of the number, and narrowing of the scope,
of the claims for damages submitted to the Ministry of Economic Affairs?
The answer to the first question is ‘no’. This conclusion has been corroborated by growers, agricultural
organisations and insurers. At the end of the life of the first scheme, there were too few participants to
market a commercially attractive insurance policy. Entrepreneurs stated the limited cover and too high
costs of the insurance’s premium and excess as the most significant reasons not to participate.
As the insurance covers extreme weather, a phenomenon that by definition is uncommon, it is difficult
to provide an objective answer to the second question. There have, however, been a number of
extreme weather situations in the short period since the Scheme was made available, but none of the
sector representatives have submitted a claim for an ad hoc, public compensation. The Dutch Ministry
of Economic Affairs had a clear message, highlighting the availability of the Scheme with support of
agricultural organisations. While the most recent crop damage in June 2016 did result in an application
for relief, this has to date (July 2016) not been accepted by the Ministry of Economic Affairs.

S.2

Scope, efficacy, efficiency

The assumptions made by the government when designing the Scheme have not materialised. These
assumptions were that, in a four-year period, all open cultivation growers would have taken out a
broad insurance for bad weather and that every participant would have insured all crops across his or
her entire area. As a result, the scope of the Scheme remains inferior to the objective set.
The most important reason that entrepreneurs take out a broad insurance for bad weather is that this
represents the sole means of receiving compensation from the government for insurable crop damage.
In addition to this, the option to insure specific crops and the fact that, since 2015, the funding has
been deducted from the premiums to be paid are important motives to take out the insurance.
The goal of creating commercially attractive insurance policies for insurers and agricultural
entrepreneurs has not been achieved. However, with the exception of the most recent crop damage in
June 2016, the goal of decreasing the number of claims for damages to the Ministry of Economic
Affairs has been met.
The Netherlands Enterprise Agency (RVO.nl) appears to be implementing the Scheme efficiently. This
is predominantly thanks to the effective collaboration between the Agency and parties offering a broad
insurance policy for bad weather, coupled with the fact that the Scheme can be administered in
conjunction with the ‘Gecombineerde opgave,’ a scheme in which agricultural entrepreneurs submit
data to the Agency on a yearly basis.
Based on the frost damage to fruit crops in 2012, the costs to the government if there had been no
Scheme from 2010 to 2014 are estimated to amount to 46 million EUR. In the past, relief was
provided in incidents of a similar nature. In comparison, in 2012 the annual premium funding

8 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

amounted to 4.8 million EUR. The estimated ad hoc damages compensation due is also considerably
higher – around twice the amount – than the premium funding paid out in the period 2010 to 2014,
amounting to 23 million EUR.
A different approach is to compare the annual premium funding of 7.8 million EUR in 2015 with the
average ad hoc relief prior to the opening of the Scheme. On average, this amounted nominally to
around 12 million EUR per annum (with a total of approximately 429 million EUR for a time frame of
35 years). In this light, too, the Scheme has been effective.

S.3

Approach

The evaluation was conducted on the basis of data gathered via a survey among arable farmers, fruit
growers and livestock holders who grow green maize; data from interviews with interested parties on
the supply and demand side; and data from a scenario analysis. Figure S.1 provides more detail on
the following six steps:
A. Studying information from the Netherlands Enterprise Agency, supplemented by findings from
stakeholders, in order to gain a picture of the costs of implementing the Scheme, the quality of
implementation and customer satisfaction as reported by third parties.
B. Stakeholder analysis on the basis of seven in-depth interviews in order to gather sensitive
information on supply (Achmea, AgriVer, OFH and Vereinigte Hagel VVaG) and demand (LTO, NAV
and NFO).
C. Analysis of developments on the supply side on the basis of websites and interviews with insurers
D. Analysis of the preference and perception of growers on the basis of a survey
E. Analysis of structural characteristics of participants versus non-participants
F.

Scenario analysis of extreme weather situations

The combined results of these partial activities provide information on the scope, efficacy and
efficiency of the Scheme.

Figure S.1

Activities for evaluation purposes

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

|9

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

De vaststelling in 2010 van de Regeling brede weersverzekering, ondersteund met premiesubsidie via
Verordening 73/2009 van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid, kan als sluitpost worden gezien van
een lang traject. Vóór 2002 sprong de overheid op ad-hocbasis bij in het vergoeden van
onverzekerbare schade door extreme weersomstandigheden. In 2002 heeft de overheid ingezet op
een ex-ante regeling met een grotere eigen verantwoordelijkheid van de sector en de ondernemers
voor het dragen van de schade, bijvoorbeeld in de vorm van een verzekering. In overleg met de
sector is in 2009 een Regeling brede weersverzekering (hierna Regeling) opgezet. Door de premie te
subsidiëren zou een brede weersverzekering (BWV) toegankelijk worden voor alle open teelten en alle
weersrisico’s afdekken.
Een BWV is een bijzondere agrarische verzekering, waarvan de voorlopers niet succesvol zijn geweest
(zie Bijlage 1). Vanaf 2010 is een BWV aangeboden door vier aanbieders; een van de aanbieders is in
2012 - na twee jaar - gestopt vanwege de geringe deelname. De belangstelling voor de BWV was in
de opstartjaren meteen groot onder fruittelers. Onder akkerbouwers, vollegrondsgroentetelers,
bloembollentelers en boomkwekers was die aanvankelijk beperkt, maar in recente jaren is de
deelname gegroeid.

1.2

Doelstelling

Met de premiesubsidie voor een BWV beoogt de overheid deelname van agrariërs aan de private
verzekering te stimuleren en zo een markt te creëren. Bij de start in 2010 was de gedachte dat een
periode van vier jaar voldoende zou zijn om genoeg deelnemers te bereiken, maar de deelname aan
de BWV in de opstartfase 2010-2013 was beperkt. Deze periode is met een jaar verlengd (2014),
omdat er geld beschikbaar was door uitstel van de start van het nieuwe GLB naar 2015. Omdat het
aantal deelnemers nog steeds onvoldoende was, is de premiesubsidie voortgezet in een Regeling
BWV-2 die de periode 2015-2020 beslaat.
Deze evaluatie in opdracht van het ministerie van EZ, voorzien in de Rijksbegroting 2016
(Rijksbegroting 2016:240), is de eerste evaluatie van de Regeling en beoogt inzicht te geven in het
1

bereik, de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de Regeling.

Figuur 1.1 presenteert de beschikbare monitoring en effectmeting (M&E) informatie van de Regeling,
zoals opgesteld door het ministerie van EZ.
De cirkel bestaat uit vier segmenten:
• middelen
de middelen die het beleid en RVO.nl inzetten voor het uitvoeren van de Regeling
• activiteiten
activiteiten die RVO.nl en derden uitvoeren voor de Regeling
• resultaten
resultaten bij de doelgroep van de Regeling
• effecten
effecten bij de doelgroep.
1

In 2007 is een evaluatie uitgevoerd van de zogenaamde Regenschadeverzekering (Bureau Bartels, 2007), een van de
voorlopers van de BWV.

10 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

Figuur 1.1

M&E resultaatcirkel voor de Regeling (Monitoring & Effectmeting)

Bron: EZ (2016).

De hoofdvragen voor de evaluatie zijn:
1. Is er aan het einde van de looptijd van de Regeling brede weersverzekering voor de periode 20102014 een commercieel aantrekkelijke verzekering voor de verzekeraar en voor de verzekerden,
zonder overheidssteun?
2. In welke mate heeft de Regeling brede weersverzekering ertoe geleid dat het aantal en de omvang
van de verzoeken tot schadevergoedingen is verminderd?
Deze vragen worden beantwoord in de zin van doelbereik, doeltreffendheid en doelmatigheid en in de
context van:
• In welke mate speelde de regeling in op een reëel bestaande marktimperfectie (legitimiteit)?
• In hoeverre was de regeling een geschikt instrument om bij te dragen aan het oplossen van deze
imperfectie?
• Hadden effecten met minder middelen kunnen worden gerealiseerd?
• Zijn er vergelijkbare situaties in andere lidstaten? Zo ja, draaien die zonder subsidie of steun?
• Is het uitvoeringsproces van de regeling doelmatig vormgegeven?
• Wat zijn de (gekwantificeerde) uitvoeringskosten ten opzichte van de verstrekte subsidie voor
RVO.nl ten opzichte van de verstrekte subsidie en hoe ontwikkelen deze zich in de tijd?
• Wat is de kwaliteit van de uitvoering door RVO.nl en derden (bijvoorbeeld klanttevredenheid,
• risicoanalyse, controlesystematiek en onregelmatigheden)?
• Wat zijn de administratieve lasten voor een deelnemer aan de regeling?
• Geef een inschatting van de ‘total cost of ownership’ van deze regeling (totaal van administratieve
lasten voor bedrijven en uitvoeringskosten overheid) (EZ, 2016).

1.3

Aanpak

De aanpak van de evaluatie bestaat onder meer uit het verzamelen van data via een enquête onder
akkerbouwers, fruittelers en veehouders die snijmais telen, uit interviews met belanghebbenden aan

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 11

zowel de aanbod- als vraagzijde, en een scenarioanalyse. In meer detail gaat het om de volgende zes
stappen (Figuur 1.2):
A. Bestuderen van de informatie van RVO.nl, aangevuld met bevindingen van stakeholders, om een
beeld te krijgen van de uitvoeringskosten van de regeling, de kwaliteit van de uitvoering en de
klanttevredenheid van derden
B. Stakeholderanalyse op basis van zeven diepte-interviews om (gevoelige) informatie te verzamelen
over vraag (LTO, NAV en NFO) en aanbod (Achmea, AgriVer, OFH en Vereinigte Hagel)
C. Analyse ontwikkelingen aanbodzijde op basis van websites en interviews met verzekeraars
D. Analyse preferentie en perceptie telers op basis van enquête
E. Analyse structuurkenmerken gebruikers versus niet-gebruikers
F.

Scenarioanalyse extreme weersevenementen.

Figuur 1.2

Activiteiten voor de evaluatie

De gecombineerde resultaten van de hiervoor beschreven deelactiviteiten geven inzicht in het bereik,
de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de Regeling.

1.4

Opbouw van het rapport

In aansluiting op de inleiding in dit hoofdstuk, behandelt hoofdstuk 2 de beleidstheorie en opzet van
de Regeling.
Hoofstuk 3 beschrijft het bereik van de van de Regeling, de structuurkenmerken van de deelnemers,
de dynamiek hierin en de verschillen in structuurkenmerken met niet-deelnemers aan de BWV. Een en
ander is gebaseerd op data van RVO.nl.
Hoofdstuk 4 analyseert de factoren achter de doeltreffendheid van de Regeling, zowel op basis van de
enquête als op basis van de interviews met belanghebbenden.
Hoofdstuk 5 analyseert de doelmatigheid van de Regeling, waarbij een vergelijking wordt getroffen
met brede weersverzekeringen van andere landen.

12 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

Hoofdstuk 6 is gewijd aan de verzoeken tot schadevergoeding aan de overheid bij extreme
weersituaties.
Hoofdstuk 7 ten slotte geeft de synthese van de evaluatie en een discussie over de resultaten inclusief
aanbevelingen.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 13

2

Beleidstheorie

2.1

Inleiding

Dit hoofdstuk behandelt de beleidstheorie en opzet van de Regeling brede weersverzekering. Een en
ander wordt geplaatst tegen de achtergrond van de algemene theorie rondom verzekeringen, waarbij
aspecten als risicohouding en risicoperceptie, informatieasymmetrie en antiselectie aan de orde
komen. Na een korte schets van de zogenaamde holistische risicobenadering van de OESO, wordt
ingegaan op marktfalen, neveneffecten en de gevolgen ervan voor het overheidsoptreden.

2.2

Risico’s en risicobeheer

Holistische benadering
Ondernemen gaat gepaard met het nemen van risico’s. Risico’s en risicobeheerinstrumenten dienen in
hun samenhang beoordeeld te worden. De risico’s moeten op een geaccepteerd niveau worden
gebracht en gehouden, rekening houdend met de doelstellingen van de ondernemer. Dat betekent niet
dat risicobeheer altijd tot de minst risicovolle activiteiten leidt. Het is een afweging tussen risico en het
verwachte rendement. Een groot deel van de risico’s kan door de ondernemers zelf met gerichte
maatregelen worden ingeperkt of met behulp van een marktpartij, zoals verzekeraars, voldoende
afgedekt worden. Of en in welke mate een ondernemer gebruik maakt van gerichte maatregelen of
van de voorzieningen van de markt, is een beslissing van de ondernemer. Verzekeringen kunnen als
strategie voor risicospreiding een alternatief zijn voor diversificatie, bijvoorbeeld het telen van
meerdere gewassen op meerdere locaties. Verzekerde ondernemers kunnen zich dus in theorie meer
specialiseren, wat efficiëntiewinst en schaalvoordelen oplevert.
De OESO onderscheidt bij de holistische benadering drie risicosegmenten, waarvoor theoretisch gezien
verschillende risicobeheerinstrumenten het meest geëigend zijn (OESO, 2009):
1. Risico’s die vaak voorkomen waarbij de verliezen beperkt zijn. Deze risico’s worden effectief
beheerd op het bedrijf zelf (aangeduid als ‘risk retention layer’, ofwel het eigen risico).
2. Risico’s die zelden voorkomen en gepaard gaan met grote schade. Bij deze zogenaamde rampen is
vaak sprake van marktfalen. De overheid wordt vaak een rol toegedicht bij het afwikkelen van de
gevolgen van rampen (aangeduid als ‘market failure layer’).
3. Tussen deze twee segmenten bestaat een groep intermediaire risico’s waarvoor verzekeringen of
andere marktoplossingen goed kunnen functioneren. Soms ontbreken deze oplossingen of wordt
er weinig gebruik van gemaakt door ondernemers (aangeduid als ‘insurance layer’).
Tijdens en na een ramp kunnen belanghebbenden van mening verschillen over het classificeren van
een ramp. De discussie spitst zich dan toe op de grenzen tussen de 3 risicosegmenten. De classificatie
heeft invloed op wie er voor de gevolgen van een ramp (financiële) verantwoordelijkheid moet nemen.
De OESO concludeert dat er bij zogenaamde rampen voor de overheid een rol is. De overheid is
namelijk verantwoordelijk voor het corrigeren van marktfalen als publieke belangen in het geding zijn.
Ook voor de Nederlandse overheid geldt dat haar rol met betrekking tot risico’s in de land- en
tuinbouw zich beperkt tot interventies bij rampen. Publiek-private partnerships en ex-ante
arrangementen worden nagestreefd bij rampen die de capaciteit van het individuele bedrijf overstijgen
(Van Asseldonk et al., 2014).
Marktfalen
Marktfalen geldt als centraal argument voor het rechtvaardigen van directe overheidsbetrokkenheid
(Bator, 1958). Er is marktfalen wanneer de voortbrenging van, en handel in, goederen niet tot een
marktevenwicht leidt waarbij de maatschappelijke welvaart maximaal is. De markt kan geen oplossing

14 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

tot stand brengen omdat het een publiek goed betreft, of omdat er onder andere hoge
transactiekosten zijn, toetredingsbarrières en asymmetrische informatie (Krugman et al., 2006).
Met betrekking tot weersgerelateerde risico’s zijn er meerdere oorzaken waarom marktpartijen niet tot
een geschikt risicoafdekkingsysteem komen, zowel aan de vraagzijde als aanbodzijde:
• Er is informatieasymmetrie tussen de partijen die een risico ‘poolen’ (verzekerde versus
verzekeraar). Het strategische gedrag, dat door asymmetrische informatie mogelijk wordt gemaakt,
verstoort de marktwerking. Onevenwichtigheid in informatie kan namelijk leiden tot een aantal
ongewenste situaties:
­ Het verschijnsel van moraliteit (‘moral hazard’) waarbij personen hun gedrag veranderen nadat ze
een verzekering hebben afgesloten. Bijvoorbeeld verzekerde personen nemen dan meer risico’s
(zoals verbouwen van teelten op te natte gronden, of juist op te droge gronden), of spannen zich
niet of minder in om schade te voorkomen omdat ze toch wel verzekerd zijn. Moraliteit heeft dus
betrekking of verschil in informatie tussen twee partijen met een verschillend belang bij het
nemen van een beslissing.
­ Het verschijnsel van antiselectie waarbij slechts diegenen zich zullen verzekeren die ook
daadwerkelijk (meer) risico lopen indien de mogelijkheid van premiedifferentiatie ontbreekt.
• Het risicobewustzijn is vaak te laag. Ondernemers (net als alle mensen) onderschatten vaak
catastrofale risico’s en zijn daardoor niet bereid de benodigde risicopremie te betalen. In samenhang
hiermee heeft de overheid het imago dat deze de schades vergoedt als zich calamiteiten voordoen.
Als gevolg van een geringe vraag is er een te smalle basis voor verzekeringsmaatschappijen om
geschikte private verzekeringsproducten te ontwikkelen en te vermarkten.
De opvatting dat agrarische verzekeringsmarkten falen wordt vaak als argument aangevoerd voor het
rechtvaardigen van een overheidsinterventie (in het geval van de BWV een premiesubsidie). De
beslissing om tot interventie over te gaan is echter een politieke en geen wetenschappelijke uitkomst.
Daarbij speelt ook de vraag hoe overheidsbeleid voor het marktfalen compensatie kan bieden, waarbij
het middel niet erger mag zijn dan de kwaal.
Neveneffecten
Het is evident dat naarmate de premiesubsidie toeneemt ook de verzekeringsgraad toeneemt. Echter,
negatieve neveneffecten worden vaker geobserveerd bij substantiële overheidsinterventies. In het
geval van de BWV zijn potentiële negatieve neveneffecten met name:
• Verdringing (‘crowding out’) van bestaande private hagelverzekeringen. De stimuleringsmaatregel
van de overheid, via een gerichte premiesubsidie BWV, kan ertoe leiden dat bestaande
marktoplossingen benadeeld worden.
• Risicovoller gedrag telers ten koste van het algemene belang als gevolg van eerder genoemde
moraliteit.
Beleidsmakers dienen rekening te houden met de potentiële negatieve neveneffecten. Een van de
randvoorwaarden voor de implementatie van overheidsinterventies is dat risicobeheerinstrumenten
moeten bijdragen aan het voorkomen of beperken van risico’s en ook moeten bijdragen aan het
verminderen van de schade indien een bepaalde crisissituatie zich voordoet.
Overheidsinterventies
Bij de opzet van een gesubsidieerde verzekering dient met de genoemde aspecten van marktfalen en
negatieve neveneffecten rekening te worden gehouden. Op zich hoeven bovenstaande aspecten geen
onoverkomelijk probleem te zijn, maar ze betekenen dat bij het ontwikkelen van een verzekering met
name premiedifferentiatie, het eigen risico, risicopreventie en de acceptatievoorwaarden door de
verzekeringsmaatschappij van belang zijn.
Een gedifferentieerde premie (op basis van risicofactoren als grondsoort, gevoeligheid gewas en
genomen risicopreventiemaatregelen) is van belang ter voorkoming van antiselectie en ter vergroting
van het draagvlak zodat het risico meer gespreid wordt. Moral hazard kan enerzijds worden beperkt
door het invoeren van een substantieel eigen risico per verzekerde en anderzijds door het opstellen
van acceptatievoorwaarden (via artikel over algemene uitsluitingen). Door het relatief hoog eigen

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 15

risico wordt dus gekozen voor een verzekering met een continuïteitsgarantie van de verzekerde (in
plaats van een volledige schadeloosstelling).
Na verloop van tijd nemen de transactiekosten per verzekerde af bij een toenemende
verzekeringsgraad. Naarmate meer statistische claimgegevens over het optreden en de omvang van
schade bekend worden, neemt de mogelijkheid van nauwkeuriger premiedifferentiatie toe. Een grotere
spreiding van de risicoportefeuille gaat gepaard met minder heftige schommelingen van de jaarlijks
verzekerde schadelast, echter door het openstellen van een verzekering neemt de absolute schadelast
niet af (tenzij de verzekering een positief effect heeft op het nemen van risicopreventiemaatregelen).
In het gunstigste geval zal na verloop van tijd het marktfalen ondervangen worden, zodat
overheidsinterventie niet meer noodzakelijk is.

2.3

Regeling brede weersverzekering

De Regeling brede weersverzekering subsidieert de premie voor een BWV voor alle open teelten van
de sectoren akkerbouw, vollegrondsgroententeelt, bollenteelt, sierteelt, fruitteelt en boomkwekerij. De
subsidie wordt verstrekt aan een landbouwer, in de vorm van een financiële bijdrage voor de premie
ten behoeve van een verzekering tegen de financiële gevolgen van ongunstige weersomstandigheden
(Staatscourant, 2015). Onder ongunstige weersomstandigheden worden in elk geval begrepen:
a.

weersomstandigheden die volgens een schade-expert of het Koninklijk Nederlands Meteorologisch

b.

elk van de volgende weersomstandigheden:

Instituut met een natuurramp kunnen worden gelijkgesteld, en
1°. regenval2
2°. droogte3
3°. (nacht)vorst
4°. sneeuw
5°. ijzel
6°. storm
7°. hagel, of
8°. brand door blikseminslag.
De verzekering dekt - onder voorwaarden - het financieel verlies van de landbouwer voor zover dat:
1. meer is dan 30% van de gemiddelde jaarproductie in de laatste drie jaar of van de gemiddelde
productie van drie van de laatste vijf jaar waarbij de hoogste en laagste productie van deze vijf
4

jaar niet wordt meegerekend.

2. het gevolg is van een lagere opbrengst in kwantiteit of kwaliteit;
3. optreedt op een aaneengesloten stuk grond waarop één enkel gewas wordt geteeld; en
4. redelijkerwijs is toe te rekenen aan ongunstige weersomstandigheden.
De subsidie bedraagt 65% van de verzekeringspremie, exclusief belastingen. Als het totaal van de
aanvragen voor subsidies het beschikbare budget overschrijdt, wordt het subsidiepercentage
evenredig verlaagd. Dit heeft zich in de periode 2010-2015 niet voorgedaan.
Aannames bij opzetten Regeling
Bij de start van de Regeling in 2010 werd er vanuit gegaan dat in een periode van 4 jaar alle
openteeltondernemers een BWV zouden hebben (EZ, 2016). Na vier jaar zouden er dan genoeg
2

3

4

In de regeling zelf niet nader gedefinieerd. In de toelichting van de OFH (2016) op de BWV is extreme regenval
gedefinieerd als 100 mm in 24 uur of 125 mm in 48 uur of 150 mm in 96 uur. Agriver geeft op de website als
grenswaarden voor neerslagschade 50 mm in 24 uur, 84 mm in 48 uur en 100 mm in 96 uur. Vereinigte Hagel hanteert
volgens de website als grenswaarden 50 mm in 24 uur, 85 mm in 48 uur, 110 mm in 96 uur en 240 mm in 28 dagen.
In de regeling zelf niet nader gedefinieerd. In de toelichting van de OFH (2016) gedefinieerd als 328 mm tussen 1 april en
30 september; Agriver geeft geen informatie hierover op de website, Vereinigte Hagel gaat uit van een negatieve
waterbalans van 250 mm tussen 1 april en 30 september.
Het is onder voorwaarden mogelijk om bij financieel verlies van minder dan 30% tot uitkering te komen (artikel 15).

16 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

deelnemers zijn om de premiesubsidie af te kunnen bouwen. Ook werd ervan uitgegaan dat iedere
deelnemers zijn gehele areaal, met alle gewassen zou verzekeren; dit is uiteindelijk niet verplicht
gesteld. Ten slotte was de aanname dat bij een calamiteit geen schadevergoeding meer werd betaald
door de overheid.
Aan deze aannames lagen de volgende hypotheses ten grondslag:
• Het aantal deelnemers is afhankelijk van:
­ bekendheid van de Regeling
­ besef dat er geen schade wordt vergoed door de overheid
­ mogelijkheid van alternatieve maatregelen om schade te voorkomen
­ condities van de verzekering
­ regels van de subsidie.
• Voldoende deelnemers leiden tot een economisch aantrekkelijke premie, waardoor een subsidie niet
meer nodig is.
• Met name de risicovolle teelten worden verzekerd.
• Bij beschikbaarheid van een BWV, waar alle plantaardige sectoren terecht kunnen voor alle
ongunstige weersomstandigheden, vraagt de sector niet meer om schadevergoeding als gevolg van
ongunstige weersomstandigheden.
• De deelnemers stappen over van een smalle weersverzekering naar een brede weersverzekering.
• Verzekeringsmaatschappijen worden door de BWV in staat gesteld om meer kennis op te bouwen
over plantaardige teelten en de gevolgen die extreme weersomstandigheden hierop hebben.
• Meerdere aanbieders van een BWV, leidt tot concurrentie en zodoende tot economisch
aantrekkelijke premies.
• Meerdere aanbieders van een BWV leidt tot versnippering van deelnemersaantallen en zodoende tot
een langzamere afname van het premieniveau (EZ, 2016).
Deze hypotheses van het ministerie van EZ - die de basis vormden van de onderzoeksvragen
opgesteld door het ministerie van EZ - sluiten goed aan bij het theoretisch kader zoals uiteengezet in
paragraaf 2.2. In hoeverre het marktfalen is verminderd sinds openstelling van de Regeling, terwijl
negatieve neveneffecten worden vermeden, zijn hierbij de twee essentiële elementen.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 17

3

Bereik van de Regeling

3.1

Inleiding

Op basis van de data van RVO.nl schetst dit hoofdstuk het bereik van de Regeling in termen van
aantal bedrijven met een BWV en verzekerd areaal. Ook worden op basis van data van RVO.nl enkele
structuurkenmerken van de bedrijven gegeven en vergeleken met gegevens van bedrijven die geen
BWV hebben afgesloten.
Hoewel Wageningen Economic Research beschikt over de integrale landbouwtelling, ontbreekt in de
Landbouwtelling informatie over het al dan niet afsluiten van een brede weersverzekering door landen tuinbouwbedrijven. Over die informatie beschikt RVO.nl wel. RVO.nl wilde deze informatie wel
5

beschikbaar stellen, maar uit het oogpunt van privacy zonder de BRS-nummers van de bedrijven.
Hierdoor was het niet mogelijk een koppeling te maken tussen de Landbouwtelling en de gegevens
van RVO.nl. De dataset die is aangevraagd bij RVO.nl is minder uitgebreid dan de dataset die
6

beschikbaar is via de Landbouwtelling.

3.2

Aantal bedrijven met een brede weersverzekering

Op basis van koppeling tussen bestanden van RVO.nl is bepaald hoeveel bedrijven een BWV hebben
7

afgesloten per jaar en in welke sector deze bedrijven hoofdzakelijk werkzaam zijn.

Sinds 2010 is het aantal verzekerden meer dan verdubbeld tot 1.189 in 2015 (definitieve aantal
deelnemers). Voor 2016 is medio juli bekend dat 1.719 ondernemers een voorlopige aanvraag voor
premiesubsidie hebben gedaan. Het daadwerkelijke aantal afgesloten verzekeringen ligt in de regel
enkele honderden lager, maar uit deze cijfers blijkt wel een verdere stijging van het aantal
deelnemers (mondelinge info RVO.nl).
Bedrijven met hoofdzakelijk akkerbouwgewassen of fruitteelt zijn de voornaamste gebruikers van de
BWV. Van de bedrijven met fruitteelt is in 2015 22% verzekerd. In de dataset waren op basis van
gewasarealen van aardappelen, suikerbieten en uien bijna 6.500 bedrijven ingedeeld als
8

akkerbouwbedrijf. Hiervan heeft 7% een BWV. In de laatste twee jaren zit de groei van het aantal
deelnemers vooral bij de bedrijven met akkerbouwgewassen en is het aantal deelnemers met fruit
tamelijk stabiel. Figuur 3.1 toont het aantal bedrijven met een BWV naar hoofdactiviteit.

5
6

7

8

Het BRS-nummer is het registratienummer van een bedrijf zoals dat door RVO.nl wordt gebruikt en ook in de
Landbouwtelling staat.
Met financiële ondersteuning van het ministerie van EZ zijn recent de Landbouwtellingen voor een beperkt aantal jaren
gekoppeld met data van de Belastingdienst. Daardoor is het mogelijk om structuurgegevens te koppelen met fiscaaleconomische gegevens van de winst- en verliesrekening zoals opbrengsten en kosten, maar ook balansgegevens zoals
eigen vermogen, schulden en liquide middelen. Een tijdreeksanalyse van deze data van verzekerde telers versus nietverzekerde telers zou een aanvulling zijn geweest. Echter, de CBS Landbouwtelling inclusief verrijkte data met koppeling
fiscale boekhouding loopt twee jaar achter en is voor het huidige onderzoek minder geschikt (met name verzekerden in de
laatste jaren zonder verrijkte data). Voor eventueel toekomstige evaluaties is dit wel een optie.
Het gaat om een database met voorlopige cijfers over deelname 2015, omdat in april 2016 - toen de analyse plaatsvond de definitieve cijfers voor 2015 nog niet bekend waren. Alle analyses in dit hoofdstuk zijn op deze voorlopige database
gebaseerd, tenzij anders aangegeven. Zie ook Bijlage 2 voor een uitleg over het gebruik van de data.
Gegeven de trendmatige jaarlijkse daling van het aantal land- en tuinbouwbedrijven in Nederland, groeit het relatieve
aandeel verzekerde bedrijven.

18 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

1.200

Aantal bedrijven

1.000
800
600
400
200
0

2010

akkerbouw

Figuur 3.1

2011
fruit

2012
gras, snijmais

2013

2014

2015

overig

groenten

boomkwekerij

Aantal bedrijven naar hoofdactiviteit met een BWV, 2010-2015

Bron: RVO.nl, bewerking Wageningen Economic Research.

3.3

Verzekerd areaal en uitgekeerde premiesubsidie

Het verzekerde areaal is niet bekend op basis van de data van RVO.nl. Wel is bekend of een bedrijf
verzekerd is en wat het areaal van dat bedrijf is.
Tot 2012 nam het aandeel van het areaal appels en peren op bedrijven met een BWV jaarlijks flink
toe, daarna vlakte de stijging af (Figuur 3.2). In 2015 werd ruim 35% van het areaal appels en bijna
30% van het areaal peer geteeld op bedrijven met een verzekering. Bij klein fruit wordt meer gebruik
gemaakt van regenkappen, tunnels en dergelijke dan bij appel en peer. Voor die bedrijven is een BWV
minder interessant.

40
35
30

%

25
20
15
10
5
0

2010

2011

2012

2013

2014

appel

Figuur 3.2

2015

peer

Aandeel areaal appel en peer (%) op bedrijven met een BWV ten opzichte van totaal

areaal, 2010-2015
Bron: RVO.nl, bewerking Wageningen Economic Research.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 19

Bij de akkerbouwgewassen nam het areaal op bedrijven met een verzekering sinds 2013 toe
(Figuur 3.3). In 2015 wordt bijna 14% van de zaaiuien geteeld op bedrijven met een BWV. Voor de
andere akkerbouwgewassen ligt dit rond de 8%.

14
12
10

%

8
6
4
2
0

2010

2011

2012

2013

consumptieaardappel

pootaardappel

suikerbiet

zaauien

Figuur 3.3

2014

2015
zetmeelaardappel

Aandeel areaal akkerbouwgewassen (%) op bedrijven met een BWV ten opzichte van

totaal areaal, 2010-2015
Bron: RVO.nl, bewerking Wageningen Economic Research.

Ruim de helft van de verzekerden heeft een bedrijf in de provincies Flevoland, Groningen, Noord9 10

Brabant, Zeeland of Gelderland. ,

Deze spreiding vloeit voort uit het feit dat Flevoland, Groningen en

Zeeland provincies zijn met een groot areaal akkerbouw. Fruitteelt vindt voornamelijk plaats in
Gelderland en Zeeland.
In 2015 is er bijna 8 mln. euro uitgekeerd als tegemoetkoming in de premie voor de BWV. Aan
bedrijven in de provincies Gelderland en Limburg is meer dan 1 mln. uitgekeerd. Limburg is de
provincie waar het meest klein fruit wordt geteeld van Nederland. De premie voor klein fruit is hoger
dan voor appels en peren, waardoor de tegemoetkoming ook hoger is.

9
10

Zie ook Bijlage 2, Figuur B2.1.
De RVO.nl-data geven op provincieniveau inzicht in de vraag of een bedrijf een BWV heeft afgesloten, maar niet voor
welke gewassen of in welke gebieden die gewassen worden verbouwd. Een nadere uitsplitsing of een bedrijf in een gebied
ligt met een vergroot risico op extreme neerslag of droogte is daarom niet te maken.

20 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

Tabel 3.1

Uitbetaalde bedragen tegemoetkoming premie BWV naar provincie, 2010-2015
2010

2011

2012

2013

2014

2015 a)

Drenthe

63.200

81.700

97.200

97.200

139.000

242.500

Flevoland

294.200

301.900

299.200

453.600

646.900

945.200

Friesland

33.100

50.100

43.300

20.000

22.200

32.700

Gelderland

817.900

905.500

1.264.600

1.294.200

1.271.400

1.758.800

Groningen

95.000

99.800

74.900

78.300

137.600

282.000

Limburg

456.700

624.800

896.200

894.000

865.500

1.307.400

Noord-Brabant

496.700

718.300

776.400

872.100

779.000

1.098.400

Noord-Holland

17.300

42.200

40.800

85.600

59.500

112.700

Overijssel

11.700

11.300

5.200

11.300

13.100

63.300

Utrecht

181.500

235.900

272.200

239.400

228.700

401.300

Zeeland

359.800

523.900

609.500

677.500

705.600

879.500

Zuid-Holland

161.800

257.500

318.300

396.600

461.800

609.500

Onbekend

5.000

5.000

4.400

5.200

7.000

31.100

2.993.800

3.858.000

4.702.300

5.125.000

5.337.300

7.764.400

Totaal
a) op basis van definitieve cijfers.

Bron: RVO.nl, bewerking Wageningen Economic Research

Het jaarlijkse uitbetaalde bedrag aan premiesubsidie is gestegen van 3,1 mln. euro in 2010 tot
7,8 mln. euro in 2015, dat is minder dan het beschikbare premieplafond van 9 mln. euro in 2015
(Tabel 3.2).

Tabel 3.2

Jaarlijkse uitbetaalde bedrag aan premiesubsidie, 2010-2015

Begrote subsidie a)

2010

2011

2012

2013

2014

2015

9,36

10,62

12,48

12,48

13,33

9,00

4,3

4,8

5,3

5,6

7,8 b)

Uitbetaalde premiesubsidie b) 3,1
(in mln. euro)

a) Voor de periode 2010-2013 gebaseerd op de melding van de Regeling aan Brussel; voor 2014 op basis van de Regeling GLB-inkomenssteun
2006 via wetten.nl. Voor 2015 via RVO.nl;
b) Via RVO.nl. Het verschil met de bedragen in Tabel 3.1 wordt voor de jaren 2010-2015 grotendeels verklaard door de selectie van de bedrijven
(zie Bijlage 2).

3.4

Structuurkenmerken deelnemers BWV

Fruitteeltbedrijven
De fruitteeltbedrijven met een BWV zijn groter dan de bedrijven zonder. De gemiddelde omvang van
de bedrijven met een verzekering ligt rond de 20 ha; de bedrijven zonder verzekering zijn ruim 5 ha
kleiner. Ongeveer 40% van de fruitbedrijven zonder verzekering is kleiner dan 5 ha. De bedrijven
tussen de 10 en 15 ha hebben relatief het vaakst een verzekering (bijna 30% van de bedrijven met
11

een verzekering).

Op de fruitbedrijven zonder verzekering bestaat 70% van het areaal uit appel of peer (Tabel 3.3). Bij
de bedrijven met een verzekering ligt dit aandeel iets hoger (78%). In de periode 2010-2015 zijn de
veranderingen in de verhouding tussen de gewassen niet sterk veranderd.

11

Zie ook Bijlage 2, Figuur B2.2.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 21

Tabel 3.3

Verdeling gewassen (%) op bedrijven met en zonder BWV, 2010-2015
2010

2011

2012

2013

2014

2015

Niet verzekerd

Appel

37

32

31

32

32

30

Peer

44

34

34

36

38

40

Overig

19

34

35

32

30

30

Appel

49

49

47

44

44

41

Peer

34

33

35

37

37

37

Overig

17

18

17

19

20

22

Verzekerd

Uit een analyse over de periode 2007-2015 van de bedrijfsomvang blijkt dat van de fruitbedrijven met
een BWV iets meer dan de helft van de bedrijven in omvang groeide. Bij de bedrijven zonder
12

verzekering is dit minder dan de helft.
Akkerbouwbedrijven

Evenals fruitbedrijven zijn de akkerbouwbedrijven met een verzekering groter dan de bedrijven zonder
verzekering (84 respectievelijk 60 ha in 2015). Van de bedrijven die verzekerd zijn, is bijna een derde
13

groter dan 100 ha. Bij de bedrijven zonder verzekering is dit 15%.

Tabel 3.4 toont dat de hoofdgewassen ongeveer de helft van het totale areaal beslaan. Tussen de
akkerbouwbedrijven die wel en niet verzekerd zijn, is het verschil in de verdeling klein. Ook over de
jaren heen is de verdeling tussen de gewassen stabiel.
Van de bedrijven die minimaal drie jaar een verzekering hadden, is bijna 60% gegroeid in omvang. Bij
14

de bedrijven zonder verzekering was dat minder dan de helft.

Tabel 3.4

Aandeel hoofdgewas op akkerbouwbedrijven in totaal areaal naar wel/niet verzekerd,

2010-2015
Niet verzekerd

Wel verzekerd

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Consumptieaardappelen

13

13

12

13

13

12

Pootaardappelen

8

8

9

8

8

10

Zetmeelaardappelen

9

9

9

9

9

9

Suikerbieten

13

13

14

14

14

11

Zaaiuien

4

5

4

4

4

5

Overig

53

52

51

51

51

54

Consumptieaardappelen

16

16

15

16

15

14

Pootaardappelen

5

5

5

5

7

8

Zetmeelaardappelen

9

10

10

9

11

8

Suikerbieten

13

14

13

14

14

10

Zaaiuien

5

5

5

5

6

6

Overig

52

51

52

52

47

54

Grondsoort
Van de gewassen consumptieaardappelen en pootaardappelen is bekend of deze op klei/löss dan wel
zand/veen worden geteeld. In 2014 werd 7% van het areaal poot- en consumptieaardappelen geteeld
15

op klei/löss op bedrijven met een BWV.

Voor aardappelen op zand/veen was dat 4% (Tabel 3.5).

12

Zie ook Bijlage 2, Figuur B2.3.
Zie ook Bijlage 2, Figuur B2.4.
14
Zie ook Bijlage 2, Figuur B2.5.
15
Het is hierbij niet gegeven is dat de percelen met aardappels ook waren verzekerd, maar dit is wel aannemelijk.
13

22 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

Tabel 3.5

Aandeel poot- en consumptieaardappelen geteeld op bedrijven met een BWV, 2010-

2014
2010

2011

2012

2013

2014

Klei/löss

5

5

5

5

7

Zand/veen

1

1

1

1

4

Leeftijd en opleiding
Uit de RVO.nl-data blijkt dat het gemiddelde geboortejaar van de oudste ondernemer niet veel
verschilt tussen bedrijven met en zonder BWV (respectievelijk 1963 en 1960).
Van de ondernemers zonder een BWV heeft 54% een mbo-opleiding, 12% heeft een hbo- of
universitaire opleiding. Bij de ondernemers met een verzekering heeft 68% een mbo-opleiding, 20%
heeft een hbo-opleiding of hoger (Figuur 3.4).

100%

80%

60%

40%

20%

0%

niet verzekerd
lo

Figuur 3.4

lbo

verzekerd
mbo

hbo

universiteit

Opleidingsniveau van ondernemers (%) met en zonder BWV, 2013

Bron: RVO.nl, bewerking Wageningen Economic Research.

3.5

Conclusies op basis van de analyse van de RVO.nldata

Het aantal bedrijven met een BWV is meer dan verdubbeld in de periode 2010-2015. Doordat meer
bedrijven verzekerd zijn, is het totale areaal op bedrijven met een verzekering ook toegenomen. Het
verzekerde areaal werd tot 2015 niet geregistreerd in de RVO.nl-gegevens.
Ruim de helft van de verzekerden heeft een bedrijf in de provincie Flevoland, Groningen, NoordBrabant, Zeeland of Gelderland. De bedrijven met een BWV zijn gemiddeld gesproken groter dan de
bedrijven zonder een BWV; het aandeel bedrijven dat is gegroeid in omvang in de periode 2007-2015
is groter voor bedrijven met een BWV.
Het aandeel appel en peer in het areaal is groter op fruitbedrijven met een BWV; tussen de
akkerbouwbedrijven die wel of niet verzekerd zijn is er nauwelijks verschil in de aandelen van de
verschillende gewassen.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 23

De aannames dat in een periode van 4 jaar alle openteeltondernemers een BWV zouden hebben en
iedere deelnemer zijn gehele areaal met alle gewassen zou verzekeren, worden door de data van
RVO.nl niet gestaafd.
De theoretische veronderstelling dat verzekerde ondernemers zich meer kunnen specialiseren wordt
ondersteund door de gegevens over fruitbedrijven, waar het aandeel appel en peer wat groter is op
verzekerde bedrijven dan op niet-verzekerde bedrijven. De gegevens over de bedrijven met
akkerbouwgewassen ondersteunen de hypothese niet.

24 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

4

Doeltreffendheid

4.1

Inleiding

Dit hoofdstuk schetst op basis van de enquête onder agrarische ondernemers de factoren die van
invloed zijn op het al dan niet afsluiten van een BWV door ondernemers. Ook gaat het hoofdstuk in op
de bevindingen uit de interviews die zijn gehouden met vertegenwoordigers van verzekeraars en
landbouworganisaties. Op basis van deze informatie ontstaat een beeld van de doeltreffendheid van
de regeling. Onder doeltreffendheid wordt verstaan de mate waarin de Regeling het doel bereikt. De
doelen zijn volgens het ministerie van EZ (2016) ten eerste aanbod van commercieel aantrekkelijke
verzekeringen voor de verzekeraar en voor de agrarische ondernemingen, ten tweede geen/minder
verzoeken (in aantallen en budget) tot schadevergoeding aan het ministerie van EZ.

4.2

Bevindingen op basis van de enquête

Het doel van de premiesubsidie was en is om een aantrekkelijke en marktconforme
verzekeringsmogelijkheid te realiseren, waarmee bedrijven weerbaarder worden tegen ongunstige
weersomstandigheden en financieel robuuster (EZ, 2016). Ondanks de substantiële premiesubsidie is
het aantal ondernemers met een BWV beperkt. Van de weersverzekeringen is enkel de
hagelverzekering al meer dan 100 jaar zonder overheidssteun succesvol (Asseldonk et al., 2009).
Uit de enquête16 onder agrarische ondernemers blijkt dat bijna 80% van de ondernemers met een
BWV, een hagelverzekering had voordat ze een BWV afsloten. Deze cijfers ondersteunen het in
paragraaf 2.2 beschreven ‘crowding out’-effect, waarbij dankzij de overheidsinterventie een private
verzekering wordt verdrongen. Het gaat zowel om fruittelers als bedrijven met akkerbouwgewassen
(Figuur 4.1).

100%

80%

60%

40%

20%

0%

fruit

akkerbouw
ja

Figuur 4.1

totaal

nee

Verdeling naar sector van deelnemers aan de BWV (%) naar wel/niet afsluiten

hagelverzekering in het verleden
Bron: enquête Wageningen Economic Research.
16

Zie Bijlage 3 voor de opzet van de enquête.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 25

Voor de fruittelers kan volgens de OFH
‘worden gesteld dat bij een subsidiepercentage van 65% een Brede Weerpolis ongeveer
de helft kost van een traditionele Hagelschadepolis, terwijl sprake is van een bredere
dekking. Bij een subsidiepercentage van slechts 40% is een Brede Weerpolis nog steeds
goedkoper, namelijk zo’n 25%. Pas bij een subsidiepercentage lager dan 22% is een
Hagelschadepolis voordeliger’ (OFH, 2016).
Beweegredenen afsluiten BWV
De belangrijkste reden om een BWV af te sluiten is het feit dat dit de enige manier is om vanuit de
overheid bij gewasschade nog een vergoeding te krijgen, zo blijkt uit de enquête, want de overheid
springt niet meer op een andere wijze bij. Ook de mogelijkheid om specifieke gewassen te verzekeren
en het feit dat de subsidie sinds 2015 direct in mindering wordt gebracht op de te betalen premie, zijn
belangrijke overwegingen voor het afsluiten van de verzekering (Tabel 4.1).

Tabel 4.1

Redenen voor afsluiten van BWV (%)
Heel

Redelijk

onbelangrijk

onbelangrijk

Neutraal

Redelijk

Heel

belangrijk

belangrijk

Totaal

Aantrekkelijke premie

6

10

30

29

27

100

Aantrekkelijke voorwaarden

6

5

24

39

26

100

Enige manier om vanuit

7

4

9

30

50

100

Kans op schade is groot

4

6

19

40

31

100

Mogelijkheid om specifieke

5

6

14

29

46

100

5

7

19

26

42

100

Verzoek van bank

65

10

13

7

5

100

Zelf grote gewasschade gehad

11

7

19

26

37

100

overheid tegemoetkoming
bij gewasschade te krijgen

gewassen te verzekeren
Subsidie wordt direct in
mindering gebracht op
premie

Bron: enquête Wageningen Economic Research.

Respondenten zonder BWV geven als voornaamste redenen aan dat ze de dekking van de verzekering
te beperkt vinden en het eigen risico en de premie te hoog. Ook het feit dat ze veronderstellen dat de
continuïteit van het bedrijf niet in gevaar komt, de kans op gewasschade op het bedrijf klein achten en
geen gewasschade hebben gehad de afgelopen jaren zijn belangrijke redenen om geen BWV af te
sluiten (Tabel 4.2).

26 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

Tabel 4.2

Redenen om geen BWV af te sluiten (%)
Heel

Redelijk

onbelangrijk

onbelangrijk

Continuïteit van bedrijf in geen

Neutraal

Redelijk

Heel

belangrijk

belangrijk

Totaal

9

10

36

34

11

100

16

10

41

17

17

100

geval in gevaar
Hoogte van subsidie is vooraf niet
duidelijk
Dekking te beperkt

9

6

29

17

39

100

Eigen risico te hoog

8

6

16

30

40

100

Geen grote gewasschade gehad

16

10

27

28

19

100

28

17

20

17

18

100

22

13

38

17

10

100

afgelopen jaren
Alternatieve maatregelen
genomen
Weet te weinig van mogelijkheden
van een BWV af
Kans op schade door weer is klein

11

11

39

28

12

100

Bedrijf voldoet niet aan de

45

14

33

7

2

100

42

14

25

4

15

100

7

5

20

26

43

100

voorwaarden
Bij grote calamiteiten verleent
overheid wel noodsteun
Premie is te hoog
Bron: enquête Wageningen Economic Research.

Weerrisico
Van de respondenten met een verzekering gaf 66% aan dat ze schade door hagel als zeer risicovol of
erg risicovol beschouwen (Tabel 4.3). Vrijwel alle fruittelers met een verzekering vonden dat ook. In
de akkerbouw wordt regen als het belangrijkste weerrisico gezien. In de meeste gevallen schatten de
ondernemers zonder verzekering het risico lager in dan de ondernemers met een verzekering.

Tabel 4.3
Verzekerd

Niet verzekerd

Percentage respondenten dat weerrisico zeer risicovol of erg risicovol vindt
Droogte

Hagel

Regen

Sneeuw

Vorst

Totaal

10

66

46

4

32

Akkerbouw

14

46

70

2

11

Fruit

7

94

14

5

59

Totaal

11

39

28

6

18

Akkerbouw

10

25

37

6

7

Fruit

11

76

15

2

40

Bron: enquête Wageningen Economic Research.

Op de vraag naar de risicohouding van de ondernemers zijn de verschillen in de waardering van de
opties niet zo groot tussen ondernemers met en zonder een BWV. De enige uitzondering is bij de
antwoorden op de vraag of men erop gokt geen grote schade te zullen lijden. Beduidend meer
ondernemers zonder een BWV beantwoorden deze vraag positief dan ondernemers met een BWV
(Tabel 4.4 en Tabel 4.5).

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 27

Tabel 4.4

Risicohouding ondernemers met een BWV (%)
Helemaal

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal

mee

Totaal

mee eens

oneens
Ik ben in de financiële positie dat ik risico’s kan

8

23

45

21

3

100

nemen
Ik benut meer kansen dan anderen

3

9

62

22

4

100

Ik durf meer risico’s te nemen dan mijn

4

16

59

18

3

100

1

4

26

54

16

100

Ik gok erop dat ik geen grote schades zal lijden

18

41

31

8

2

100

Ik hou van experimenteren met nieuwe

14

18

47

16

4

100

3

13

37

42

6

100

6

26

44

22

2

100

2

22

48

25

3

100

collega’s
Ik geef de voorkeur aan zekerheid boven
onzekerheid

productiemethoden
Ik moet bereid zijn om risico’s te nemen om
succesvol te zijn
Nieuwe werkwijzen moeten zich eerste bewijzen
bij collega’s voordat ik ze ga toepassen
Op het bedrijf ben ik risicomijdend
Bron: enquête Wageningen Economic Research.

Tabel 4.5

Risicohouding van ondernemers zonder BWV (%)
Helemaal

Oneens

Neutraal

Eens

Helemaal

mee

Totaal

mee eens

oneens
Ik ben in de financiële positie dat ik risico’s kan

7

21

44

23

5

100

Ik benut meer kansen dan anderen

5

11

70

13

1

100

Ik durf meer risico’s te nemen dan mijn

3

16

53

27

1

100

2

12

32

43

11

100

Ik gok erop dat ik geen grote schades zal lijden

7

14

41

34

5

100

Ik hou van experimenteren met nieuwe

15

19

44

19

3

100

4

13

36

41

7

100

4

19

48

27

2

100

2

24

56

16

2

100

nemen

collega’s
Ik geef de voorkeur aan zekerheid boven
onzekerheid

productiemethoden
Ik moet bereid zijn om risico’s te nemen om
succesvol te zijn
Nieuwe werkwijzen moeten zich eerste
bewijzen bij collega’s voordat ik ze ga
toepassen
Op het bedrijf ben ik risicomijdend
Bron: enquête Wageningen Economic Research.

Rol overheid
Op de vraag of de BWV na 2020 moeten blijven bestaan, inclusief de tegemoetkoming in de premie
door de overheid zeggen vrijwel alle deelnemers aan de verzekering ‘ja’ in de enquête. De
belangrijkste reden om de weersverzekering niet te continueren is het feit dat men vindt dat
weerrisico’s tot de normale bedrijfsvoering horen.
De meerderheid van de respondenten ziet in de toekomst een rol voor de overheid weggelegd door
het subsidiëren van de premie. Vrijstellen van assurantiebelasting wordt in 26% van de gevallen
gekozen. De hoge assurantiebelasting komt ook vaak terug bij de opmerkingen die worden geplaatst
naar aanleiding in het vrije invoerveld aan het eind van de enquête. Er zijn 92 respondenten die een
opmerkingen hebben geplaatst; hiervan refereren er 28 (30%) aan de hoogte van de
assurantiebelasting.

28 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

4.3

Bevindingen op basis van de interviews17

Fruittelers
De belangstelling onder fruittelers is afhankelijk van de gevoeligheid van de regio voor weerschade.
Hagelschade is daarbij voor fruittelers het belangrijkste risico, gevolgd door vorstschade. Hoe het
bedrijfsblok is samengesteld is eveneens van belang: is er geografische spreiding van de percelen in
een gebied of bestaat het bedrijfsareaal uit één aaneengesloten blok. Ook de financiële positie van het
bedrijf wordt als factor van belang genoemd, zo wordt soms op verzoek van de bank een BWV
afgesloten.
Fruittelers kunnen zelf preventieve maatregelen nemen om de schade te beperken door het plaatsen
18

van hagelnetten. Hagelnetten vergen een forse investering

en zijn daarom vooral interessant voor

clubrassen als Kanzi. Bij eventuele hagelschade brengen deze duurdere soorten nog maar weinig op.
Een van de knelpunten die in de gesprekken naar voren kwam is de hoogte van de assurantiebelasting
die over de brutopremie moet worden betaald. Deze bedraagt nu 21%, tegen 9,7% tot
1 januari 2013.
Een mogelijk knelpunt is de hoogte van het beschikbare premieplafond van 9 mln. euro per jaar en de
dreigende premiekorting bij een grote deelname aan BWV. Tot nu toe is het premieplafond niet
overschreden, maar als de premiesubsidie sterk vermindert of wegvalt, zal het draagvlak voor de
verzekering een stuk kleiner zijn. In de fruitteelt zijn de verzekerden vooral ondernemers die
overstappen van de hagelverzekering. De verwachting is daarom dat het wegvallen van de
premiesubsidie leidt tot een terugval naar de oude situatie, waarin fruittelers kiezen voor een
hagelverzekering.
Akkerbouwers
Voor akkerbouwers bepalen de ligging van het bedrijf (al dan niet geografische spreiding van de
percelen), het bouwplan en de vraag in hoeverre waterschappen al inspelen op grote
neerslaghoeveelheden in korte tijd, of een BWV wordt afgesloten. Voor akkerbouw speelt voornamelijk
het risico op overvloedige regenval. De belangrijkste gewassen om te verzekeren zijn aardappelen,
wortels en bonen. De animo is het grootst in regio’s waar schade ook daadwerkelijk is opgetreden
(regio West-Brabant, midden Zeeland en zuiden van Zuid-Holland). Ervaring uit het verleden bij telers
met weerschade speelt hierbij ook een rol. Sommigen maken jaarlijks de afweging om wel/niet te
verzekeren.
In 2015 was er een redelijke groei onder akkerbouwers, mede omdat de premiesubsidie door RVO.NL
werd overgemaakt naar verzekeraars. Hierdoor hoeven ondernemers minder voor te financieren, wat
het gebruik heeft gestimuleerd. In de akkerbouw wordt onder de huidige voorwaarden van de
verzekering nog een lichte groei verwacht. De snelle toename de laatste jaren is in belangrijke mate
ook gekomen doordat verzekeraars sinds 2013 ook de mogelijkheid bieden om op gewasniveau een
verzekering af te sluiten. In veel gevallen wordt dan enkel voor aardappelen een verzekering
afgesloten. Voor 2013 gold de verzekering voor alle gewassen op het bedrijf.
Akkerbouwers nemen in toenemende mate zelf preventieve cultuurtechnische maatregelen om hun
percelen weerbaarder te maken tegen de gevolgen van overmatige neerslag. Het gaat dan
bijvoorbeeld om meer intensieve drainage en het frezen van sleuven om overtollig water weg te laten
lopen. Bij overvloedige regenval zijn ook deze preventieve maatregelen niet meer toereikend.
Ook voor akkerbouwers zijn knelpunten de hoogte van de assurantiebelasting over de brutopremie en
een mogelijk korting op de premiesubsidie bij het overschrijden van het maximale plafond van

17
18

Zie Bijlage 4 voor een overzicht van de geïnterviewde personen.
Volgens de NFO bedragen de kosten van een hagelnet circa 18.000 euro per ha en wordt anno 2016 zo’n 10% van het
hardfruitareaal beschermd door middel van een hagelnet.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 29

9 mln. euro. De hoogte van het eigen risico is eveneens een drempel, zeker in combinatie met de
hoogte van de verzekeringspremie.
Zonder subsidie wordt volgens de geïnterviewde personen de premie te hoog voor akkerbouwers om
zich te verzekeren en zullen de ondernemers de gevolgen van weerrisico’s moeten accepteren.
Akkerbouwers zijn vanuit het verleden wel bekend met sterke schommelingen in de resultaten (goede
en slechte jaren). Een aantal ondernemers is in staat deze schommelingen te overbruggen. Dit zijn
veelal ook de ondernemers die nu ook niet verzekerd zijn. Een aantal ondernemers kan vanwege de
financiële positie dit risico niet dragen. Voor deze groep akkerbouwers is de BWV een belangrijk
instrument, die soms ook op advies/verzoek vanuit de bank wordt afgesloten om het risico op
weerschade te beperken. De BWV in de huidige vorm geeft ondernemers de keuze of ze zich wel/niet
tegen weerrisico’s willen verzekeren.
Verzekeraars
De BWV is zonder premiesubsidie enkel in de markt te zetten als alle telers van open teelten verplicht
worden deel te nemen, zo komt naar voren uit de interviews. Zonder verplichte deelname of
premiesubsidie zal het aantal verzekerden te klein zijn vanwege de hoge premie. Als de verzekering
verplicht wordt voor alle open teelten in Nederland, speelt ook het probleem van de antiselectie niet:
bij het ontbreken van een adequate premiedifferentiatie zullen alleen díe ondernemers een
verzekering afsluiten die daadwerkelijk meer risico lopen.
De verwachting van de verzekeraars is dat bij afbouw van de premiesubsidie de transactiekosten, het
risico en het premietarief gelijk blijven, maar de premie voor de ondernemer zal toenemen. Voor veel
verzekerde telers is de subsidie een belangrijke drijfveer: indien deze verdwijnt is de verwachting dat
maar weinig telers een verzekering zullen afsluiten.
De BWV is geen verzekering maar in feite een fonds dat alleen in extreme situaties tot een uitkering
overgaat, vandaar dat er ook een hoog eigen risico is. Uiteindelijk is de kern van de verzekering het
garanderen van de continuïteit van het bedrijf, aldus de verzekeraars.

4.4

Conclusies op basis van de enquête en de interviews

De cijfers over het hoge percentage ondernemers dat is overgestapt van een hagelverzekering naar
een BWV ondersteunen het in paragraaf 2.2 beschreven ‘crowding out’-effect, waarbij dankzij de
overheidsinterventie een private verzekering wordt verdrongen. Het gaat zowel om fruittelers als
bedrijven met akkerbouwgewassen.
De belangrijkste reden om een BWV af te sluiten is het feit dat dit de enige manier is om vanuit de
overheid bij gewasschade nog een vergoeding te krijgen, zo blijkt uit de enquête. Dit ondersteunt de
aanname bij de start van de Regeling dat het aantal deelnemers afhankelijk is van het besef dat er
geen schade wordt vergoed door de overheid.
Wat betreft de voorwaarden van de verzekering, de mogelijkheid om specifieke gewassen te
verzekeren en het feit dat de subsidie sinds 2015 direct in mindering wordt gebracht op de te betalen
premie, blijken eveneens belangrijke overwegingen voor het afsluiten van de verzekering. De hoogte
van de assurantiebelasting en de mogelijke korting op de premiesubsidie bij het overschrijden van het
beschikbare premiebudget blijken belangrijke knelpunten.
Respondenten zonder BWV geven als voornaamste redenen aan dat ze de dekking van de verzekering
te beperkt vinden en het eigen risico en de premie te hoog. De regelgeving rondom de premiesubsidie
kan dus belemmerend uitwerken op deelname.

30 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

5

Doelmatigheid

5.1

Inleiding

Dit hoofdstuk beschrijft de aanbieders van een BWV en gaat in op de werking van de Regeling en de
uitvoering van de Regeling door RVO.nl en daarmee samenhangende kosten. Ook gaat het hoofdstuk
in op de aanpak die andere EU-landen hanteren wat betreft risicomanagement. Zo wordt een beeld
verkregen van de doelmatigheid van het beleid, waaronder de bereikte effecten in relatie tot de
ingezette middelen wordt verstaan en van de doelmatigheid van de uitvoering, waaronder wordt
verstaan of de Regeling op efficiënte wijze output realiseert (EZ, 2016).

5.2

Aanbieders van een brede weersverzekering

Bij de start van de Regeling in 2010 waren er vier aanbieders van een BWV: Onderlinge Weerschade
Verzekering U.A. (OWV), Agriver, Onderlinge Fruittelers Hagelverzekeringsmaatschappij (OFH) en
Vereinigte Hagel. Anno 2016 zijn er drie aanbieders van een BWV. In 2012 - na twee jaar - is OWV
gestopt vanwege de geringe deelname.
Agriver
Agriver biedt een traditionele verzekering aan voor de gevolgen van hagelschade met een eigen risico
van tenminste 3%; de ondernemer kan echter voor een hoger eigen risico kiezen, en betaalt dan een
lagere premie. Deze zogenaamde AgriVer Gewassen te velde-verzekering is uit te breiden met extra
dekking voor storm, transport, nachtvorst en brand.
De Brede Weersverzekering dekt het financiële verlies dat kan ontstaan door schade aan gewassen als
gevolg van natuurrampen en/of ongunstige weersomstandigheden. Omdat het een
calamiteitenverzekering betreft, geldt bij deze verzekering een eigen risico of drempel van 30% van
de schade.
Om in geval van regenval/droogte voor een schadevergoeding in aanmerking te komen dient te
worden voldaan aan aanvullende voorwaarden. Ten eerste moet een bepaalde grenswaarde (in mm
neerslag) zijn overschreden. Ten tweede moet de - door de EU bepaalde - schadedrempel van 30%
19

financieel verlies

overschreden zijn.

Bij schade door (nacht)vorst, sneeuw, ijzel, storm, hagel, erosie en brand door blikseminslag geldt
een vast eigen risico van 30% van de schade. Een schade-uitkering is beperkt tot maximaal de
verzekerde som minus het eigen risico. Bij deze risico’s is wel sprake van schadevergoeding op basis
van werkelijk geleden schade.
Onderlinge Fruittelers Hagelverzekeringsmaatschappij
De Onderlinge Fruittelers Hagelverzekeringsmaatschappij (OFH) is gespecialiseerd in het verzekeren
van appels, peren en ander fruit tegen hagelschade. De OFH biedt voor fruittelers een
hagelschadepolis aan, die verzekert tegen schade aan de verwachte oogst als gevolg van hagel.
Telers kunnen kiezen uit een eigen risico van 25% of 50%; naarmate de schade groter is, neemt het
eigen risico af.

19

Volgens de Regeling, artikel 12 gaat het om 30% van de gemiddelde jaarproductie in de laatste drie jaar of van de
gemiddelde productie van drie van de laatste vijf jaar waarbij de hoogste en laagste productie van deze vijf jaar niet
wordt meegerekend (Staatscourant, 2015).

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 31

Daarnaast biedt OFH voor fruittelers in Nederland de Brede Weerpolis aan, die verzekert tegen schade
als gevolg van hagel, storm, sneeuwdruk, vorst, ijzel, brand door blikseminslag, extreme droogte en
extreme regenval. De OFH meldt op de website dat de dekking van de Brede Weerpolis vooral is
gericht op het risico van hagelschade. De dekking voor de andere weerrisico’s is beperkt.
De verzekeringsdekking van de Brede Weerpolis tegen hagelschade is gelijk aan de Hagelschadepolis.
Er geldt een drempel van 30% voor schade onder de BWV.
Telers kunnen kiezen uit een eigen risico van 30% of 50%; naarmate de schade groter is, neemt het
eigen risico af.
Vereinigte Hagel
Vereinigte Hagel biedt een dekking tegen hagelschade voor alle gewassen te velde, inclusief
boomkwekerij, fruit, bloembollen en sierteeltgewassen. Daarnaast is het mogelijk een verzekering af
te sluiten voor akkerbouwgewassen voor hagel aangevuld met stormschade, en schade door vorst en
brand.
Vereinigte Hagel biedt ook de BWV aan, die verzekert tegen negen weerrisico’s/weerscalamiteiten:
hagel, storm, zware regen, erosie, vorst, sneeuw ijzel, droogte en brand door bliksem. Er geldt een
drempel van 30% voor schade onder de BWV. De teler kan kiezen voor de normale, niet volledig
subsidiabele dekking (met een premiesubsidie van minder dan 65%) en voor een hoger eigen risico en
goedkopere premie die volledig (de maximale 65%) subsidiabel is.
Premie en schade
Het Verbond van Verzekeraars heeft tot circa 2002 cijfers van agrarische verzekeraars vastgelegd
(zoals premievolume en schade-uitkeringen). Het Verbond van Verzekeraars is daarmee gestopt
omdat er in deze branche zo weinig aanbieders zijn dat openbare cijfers herleid zouden kunnen
worden tot individuele verzekeraars. Informatie over schade-uitkeringen, uitvoeringskosten en
eventuele winsten worden niet bekend gemaakt aan RVO.nl.
De OFH is de enige verzekeraar die op de website inzicht geeft in de hoogte van de premies. Bij de
andere twee verzekeraars kan deze informatie niet via de website achterhaald worden, maar dient een
offerte aangevraagd te worden.

5.3

Procedure

De Regeling is met 1.189 deelnemers in 2015 een betrekkelijk kleine regeling. Ter vergelijking, de
basisbedrijfstoeslagregeling (BBR) heeft circa 50.000 deelnemers.
In de praktijk werkt de Regeling als volgt:
• 1 april-15 mei jaar x: bij de Gecombineerde opgave geeft de ondernemer aan of hij premiesubsidie
20

wil gaan aanvragen voor BWV, welke percelen hij wil verzekeren en bij welke verzekeraar.

• RVO.nl stuurt de gegevens van de aanvragers door aan de verzekeraars, zodat deze kunnen nagaan
of de ondernemers ook daadwerkelijk een aanvraag voor een verzekering hebben gedaan.
• 1 augustus jaar x: de verzekeraars sturen de voorlopige polissen naar RVO.nl.
• augustus jaar x: RVO.nl maakt een inschatting van de financiële verplichting die RVO.nl moet
uitbetalen op basis van de polissen van de verzekeraars, om na te gaan of beschikbare budget voor
de premiesubsidie toereikend is.
• september/oktober jaar x: verzekeraars stellen de nota’s op voor de premiebetaling;
• oktober/november jaar x: de NVWA controleert in opdracht van RVO.nl de aanvragen bij één
verzekeraar op de kwaliteit van de gegevens. De controle van de perceelsoppervlaktes loopt mee
met de BBR.
20

Aanmelden na 15 mei kan gedurende een periode van maximaal 25 dagen, maar leidt tot korting op de premiesubsidie
van 1% per werkdag.

32 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

• voor 1 november jaar x: betaling verzekeringspremies door boeren.
• voor 1 november jaar x: verzekeraars sturen definitieve verzekeringsbedragen naar RVO.nl.
• december jaar x: RVO.nl betaalt merendeel van de aanvragen voor premiesubsidie uit aan de
21

verzekeraars, deels aan de ondernemers.

• voor 15 mei van jaar x+1 zijn alle premiesubsidies uitbetaald.
• voor 1 juli jaar x+1: herstelbetalingen.
• voor 1 juli jaar x+2: publicatie van de verstrekte subsidies op internet.
• diverse momenten: rapportage aan Brussel.

5.4

Uitvoeringskosten

De Regeling is voor RVO.nl relatief eenvoudig uit te voeren, door de koppeling van de deelname aan
de Gecombineerde opgave (de jaarlijkse aanlevering van gegevens door agrarisch ondernemers aan
RVO.nl) en door de nauwe samenwerking - in de zin van uitwisseling van gegevens - met de
verzekeraars. Veel van het werk is geautomatiseerd en kon tot 2015 tegen geringe meerkosten - naar
schatting van RVO.nl ‘een ton tot ruim een ton’ - worden uitgevoerd.
De uitvoering is sinds 2015 voor alle partijen wel gecompliceerder geworden, doordat sinds 2015 de
percelen worden geregistreerd waarvoor een verzekering wordt afgesloten. Deze perceelsregistratie is
een uitvloeisel van de Europese audit in 2013. Volgens deze audit bestaat het risico dat er meer
percelen worden verzekerd dan verzekerd kunnen worden, met het risico dat er te veel subsidie wordt
22

betaald aan de boer. Daarom wordt sinds 2015 gevraagd naar de percelen die worden verzekerd.

Dit

betekent meer werk voor de ondernemers, de verzekeraars en RVO.nl. De kosten voor de uitvoering
van de Regeling mét perceelsregistratie zijn niet bekend, maar zijn ruw ingeschat op drie ton
(mondelinge informatie RVO.nl).
Uit de toelichting op de Regeling in de Staatscourant (2015) blijkt dat de tijd die een ondernemer
nodig heeft om de aanvraag te doen wordt geschat op 5 minuten; per polis is de ingeschatte tijd 40
uur voor de verzekeraar. In totaal worden de administratieve lasten bij een gemiddeld aantal
23

deelnemers van 1.200 per jaar

geschat op 10.200 euro per jaar voor ondernemers en verzekeraars.

Uitgaande van de ruwe schatting van 3 ton euro voor de uitvoering door RVO.nl van de BWV in 2015
(inclusief perceelsregistratie), komen de totale lasten van de uitvoering op zo’n 3,1 ton euro. Afgezet
tegen de uitgekeerde subsidie van 7,8 mln. euro in 2015, is dat minder dan 5%.
Ter vergelijking, de Uitvoeringsregeling rechtstreekse betalingen GLB (Staatscourant, 2014) geeft aan
dat de ‘verhoging van de regeldruk die gepaard gaat met deze regelingen wordt geraamd op circa
2.431.000 euro’; dit is exclusief de kosten van RVO.nl voor de uitvoering. De aanvragen voor de
rechtstreekse betalingen maken onderdeel uit van de zogenaamde verzamelaanvraag voor Europese
steunregelingen. De verzamelaanvraag is een onderdeel van de Regeling landbouwtelling en
gecombineerde opgave en volgens deze regeling zijn de samenhangende kosten 4.605.260 euro
(exclusief de kosten voor RVO.nl) ((Staatscourant 2016). Afgezet tegen een uitgekeerd subsidiebedrag
van 781 mln. euro, komen de kosten - exclusief kosten RVO.nl - op zo’n 10% van het subsidiebedrag.
Er zijn voor zover bekend geen normen voor de hoogte van de uitvoeringskosten van een
subsidieregeling, in de zin dat de uitvoeringskosten een bepaald percentage van de uit te keren
21

Sinds 2015 kan de ondernemer ervoor kiezen de premiesubsidie via de verzekeraar te laten lopen, waarbij de verzekeraar
een voorschot geeft op de premie en daarmee ook het risico draagt in geval de aanvraag van de ondernemer niet correct
is.
22
Nederland deelt de zienswijze van de EU op dit punt niet, omdat een ondernemer nog altijd 35% van de
verzekeringspremie zelf moet betalen, maar heeft de perceelsregistratie wel geïmplementeerd om eventuele risico’s voor
het EU-fonds te voorkomen.
23
Toelichting Staatscourant (2015) Administratieve lasten: ‘In 2014 waren er een kleine 800 deelnemers. Verwacht wordt
dat deze groeit met de tijd. Indien deze verdubbeld (sic!) in de periode t/m 2020, dan is het gemiddeld aantal deelnemers
1.200.’

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 33

subsidie niet mogen overschrijden. De kosten van de uitvoering van de BWV kunnen daarom niet
worden afgezet tegen een vastgestelde norm. Uit de beperkte analyse in de voorgaande alinea’s blijkt
wel dat de BWV tegen relatief geringe kosten wordt uitgevoerd.

5.5

Beoordeling

Uit de gesprekken met de verzekeraars en de landbouworganisaties komt in het algemeen een positief
beeld naar voren van de wijze waarop RVO. nl de Regeling in nauwe samenwerking met de
verzekeraars uitvoert. De relatieve eenvoud van de uitvoering van de Regeling laat onverlet dat er
volgens ‘het veld’ - de verzekeraars en de landbouworganisaties - wel punten zijn in de uitvoering die
beter zouden kunnen.
Een voorbeeld is dat het RVO.nl niet lukt alle subsidies uit te betalen voor half december, hoewel dit
wel het streven is. Zeker in een jaar met grote schade betekent dit dat de verzekeraar veel voor moet
financieren, een voorschot op de subsidies zou dit proces vereenvoudigen. Ook het gegeven dat
eventuele kortingen op de premiesubsidie voor de ondernemer door de verzekeraar moeten worden
teruggehaald, wordt genoemd als een nadeel van de huidige wijze van uitvoering. Daar staat
tegenover dat ondernemers sinds 2015 de nettopremie betalen, wat als een belangrijke stimulans
wordt gezien voor de deelname.
Er is niet gekeken naar de optie of een andere uitvoerder de Regeling efficiënter zou kunnen
uitvoeren. Dit is minder zinvol omdat Nederland als lidstaat van de EU de Regeling moet uitvoeren
conform de eisen van de EU-wetgeving. Dit beperkt de mogelijkheid voor het laten uitvoeren van de
BWV door een andere instantie of op een andere wijze.

5.6

Vergelijking met andere EU-lidstaten

Binnen de EU is er geen geharmoniseerde aanpak van risicomanagement in de land- en tuinbouw. De
wijze waarop risicomanagementinstrumenten zijn ontwikkeld, worden toegepast en gefinancierd
verschilt sterk tussen de lidstaten. Onderstaand overzicht van de toepassing van de BWV in andere
EU-landen is gebaseerd op een studie over toepassing van risicomanagement- instrumenten in de
Europese land- en tuinbouw voor het Europees Parlement.24
In de periode 2007-2013 werd via de 1e pijler van het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) op
basis van artikel 68 van EU-verordening No 73/2009, lidstaten de mogelijkheid geboden om
risicomanagementinstrumenten financieel te ondersteunen. Deze mogelijkheid was eerst beperkt tot
de groente- en fruitsector en de wijnsector, maar werd bij de zogenaamde Health Check van het GLB
in 2008 opengesteld voor alle sectoren van de land- en tuinbouw. Tot maximaal 10% van het
nationale budget voor de bedrijfstoeslag mocht worden besteed aan het ondersteunen van
risicomanagementinstrumenten.
In de periode 2010-2013 heeft de EU via artikel 68 in totaal voor 761 mln. euro bijgedragen aan
oogstverzekeringen respectievelijk onderlinge fondsen voor dier- en plantenziekten. Het overgrote
deel van de financiële bijdrage (89%) is besteed aan het subsidiëren van verzekeringspremies.
Slechts een viertal lidstaten, Frankrijk, Italië, Nederland en Hongarije, hebben van deze voorziening
gebruik gemaakt. De grootste bedragen uitgekeerd aan Frankrijk (434 mln. euro) en Italië
(280 mln. euro). In Frankrijk verving ‘artikel 68’ een vergelijkbare nationale verzekering. De financiële
bijdrage van overheidswege bedroeg een vast percentage van 65% van het in aanmerking komende
24

IP/B/AGRI/IC/2015-075. PE 573.415 (March 2016) Research for Agri Committe - State of play of risk management tools
implemented by member states during the period 2014-2020: national and comparative frameworks. De studie biedt geen
informatie over assurantiebelastingen.

34 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

deel van de premie (het maximum toegestane percentage binnen de EU-wetgeving) voor
gewasverzekeringen. In Italië is in de periode 2010-2013 jaarlijks 70 mln. euro uitgegeven om
verzekeringen onder artikel 68 te ondersteunen. Dit werd door Dell’Aquila and Cimino (2012)
aangemerkt als een significante bijdrage aangezien het overeenkomt met 30% van de jaarlijkse
publieke bijdrage aan de agrarische verzekeringsmarkt in Italië. De bijdrage aan Nederland bedroeg
32 mln. euro. Frankrijk is de enige lidstaat geweest die op basis van artikel 68 gebruik heeft gemaakt
van onderlinge fondsen.
Bij de hervorming van het GLB in 2013 zijn voor de periode 2014-2020 de risicomanagement instrumenten van het GLB verhuisd naar pijler 2 (plattelandsontwikkeling, EU-verordening No
1305/2013). Binnen pijler 2 zijn drie instrumenten beschikbaar: (1) verzekering van gewas, dier en
plant (art. 37); (2) onderlinge fondsen (art. 38) en (3) inkomensstabilisatiefonds (art. 39). De
financiële bijdrage van overheidswege met betrekking tot art. 37, 38 en 39 is maximaal 65% van de
totale kosten van de verzekering, waarbij het opbrengstverlies groter moet zijn dan 30% van de
gemiddelde landbouwproductie in de vorige drie jaar of hoger dan het op de vorige vijf jaar
gebaseerde driejaargemiddelde waarin de hoogste en de laagste waarde niet in aanmerking worden
genomen.
Uit Tabel 5.1 blijkt dat ook binnen pijler 2 het grootste deel van het budget wordt besteed aan het
subsidiëren van verzekeringspremies (82%). Daarnaast blijkt dat binnen het huidige GLB meer
lidstaten (10 in plaats van 4) ervoor hebben gekozen om verzekeringspremies vanuit pijler 2 financieel
te ondersteunen en dat ook de uitgaven hiervoor toenemen (van 677 mln. euro naar 2.213 mln.
euro). Duidelijk is dat ook de verwachte uitgaven het grootst zijn in Italië en Frankrijk, met
respectievelijk 1.397 en 280 mln. euro voor de periode 2014-2020.

Tabel 5.1

GLB bijdragen ten behoeven van risico management maatregelen in de land- en
25

tuinbouw in verschillende lidstaten; vergelijking periode 2010-2013 en 2014-2020
Periode 2010-2013

Periode 2014-2020

Pijler 1

Pijler 2

Artikel 68

in mln. euro.

Plattelandsontwikkelingsprogramma

Verzekering (mln. euro)

677

Verzekering (mln. euro)

2.213

Frankrijk

350

Italië

1397

Italië

280

Frankrijk

280

Nederland

32

Hongarije

76

Hongarije

15

Kroatië

57

Nederland

54

Portugal

53

Litouwen

17

Letland

10

België (Vlaanderen)

5

Malta

3

Onderlinge fondsen

84

Onderlinge fondsen

357

Frankrijk

84

Roemenië

200

Italië

97

Frankrijk

60

Inkomen stabilisatie fonds

130

Italië

97

Hongarije

19

Spanje (Castilla y Leon)

14

Totaal

2.700

Totaal

761

Bron: IP/B/AGRI/IC/2015-075. PE 573.415 (March 2016); bewerking Wageningen Economic Research.

Binnen de landen die gewasverzekeringen aanbieden behoort Nederland met een verwacht bedrag van
54 mln. euro (9 mln. per jaar gedurende 6 jaar) tot de middenmoot. Van de 12 EU-lidstaten die vanuit
pijler 2 risicomanagementinstrumenten financieel ondersteunen maken alleen Spanje en Roemenië
25

Verwachte uitgaven.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 35

geen gebruik van een verzekering. Spanje beschikt al jaren over een sterk ontwikkeld
verzekeringssysteem gebaseerd op nationale premiesubsidies en heeft geen behoefte om hierin qua
financiering veranderingen aan te brengen. In Roemenië is gekozen voor een onderling fonds.
De totale publieke uitgaven van de drie instrumenten bedraagt 2.700 mln. euro voor de periode 20142020. Hiervan bedraagt de EU bijdrage vanuit pijler 2 budget 1.701 mln. euro (63%). Tussen de
12 lidstaten verschilt de EU bijdrage vanuit pijler 2 van 98% voor Frankrijk tot 27% voor Nederland.
Deze 1.701 mln. euro is minder dan 2% van het totale EU-budget van pijler 2 en 0,4% van het totale
GLB 2014-2020 budget. Dit geeft aan dat de ondersteuning vanuit GLB budget voor risico
management instrumenten zeer beperkt is.

5.7

Conclusies

Op basis van de beschikbare gegevens is de indruk dat de uitvoering door RVO.nl van de Regeling
doelmatig gebeurt. Voor een belangrijk deel is dit toe te schrijven aan het feit dat er een goede
samenwerking is met de aanbieders van een BWV én aan de mogelijkheid om de Regeling te laten
meeliften met de Gecombineerde opgave.
Op basis van de gesprekken met de verzekeraars en de landbouworganisaties rijst in het algemeen
een positief beeld op van de wijze waarop RVO.nl de Regeling uitvoert, onverlet een aantal
veranderingen die ‘het veld’ zou willen doorvoeren.
Uit de informatie over de toepassing van risicomanagementinstrumenten in andere EU-lidstaten komt
naar voren dat naast Nederland nog 9 lidstaten premiesubsidies geven voor brede
weersverzekeringen. Van de 12 EU-lidstaten die vanuit pijler 2 risicomanagementinstrumenten
financieel ondersteunen maken alleen Spanje en Roemenië geen gebruik van een verzekering. Spanje
beschikt al jaren over een sterk ontwikkeld verzekeringssysteem gebaseerd op nationale
premiesubsidies en heeft geen behoefte om hierin qua financiering veranderingen aan te brengen. In
Roemenië is gekozen voor een onderling fonds.

36 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

6

Oogstschadevergoedingen door de
overheid

6.1

Inleiding

De tweede hoofdvraag van de evaluatie is in welke mate de Regeling ertoe geleid heeft dat het aantal
en de omvang van de verzoeken tot oogstschadevergoeding is verminderd. Op basis van empirische
gegevens is deze vraag moeilijk te beantwoorden. Sinds de start van de Regeling hebben zich geen
weersituaties voorgedaan die hebben geleid tot een breed verzoek tot ex-post publieke
oogstschadeloosstelling.
Er is daarom gekozen voor een aanpak waarbij op basis van een normatieve scenarioanalyse een
indicatie wordt gegeven van het effect van de Regeling op lange termijn. Daartoe schetst dit hoofdstuk
allereerst een beeld van de historische oogstschadevergoedingen door de overheid. Vervolgens wordt
ingegaan op de effecten van de Regeling.

6.2

Oogstschadevergoedingen in het verleden

Om een indicatie te kunnen geven van het effect van de Regeling brede weersverzekering op lange
termijn, zijn allereerst de belangrijkste niet-verzekerbare schades geïnventariseerd in de periode 1975
tot aan openstelling van de BWV. Het gaat enkel om schades waarbij publieke tegemoetkoming is
verleend (voor zover deze gedocumenteerd zijn). De volgende evenementen dienen als uitgangspunt:
Rijksgroepenregeling zelfstandigen 1976, twee vorstregelingen (1979 en 1985), Regeling oogstschade
Noord-Nederland 1993, Regeling oogstschade Noord-Holland 1994, Wet Tegemoetkoming Schade
1998, Wet Tegemoetkoming Schade 1998, Oogstschaderegeling 1998, Tegemoetkomingsregeling
oogstschade 2002, Tegemoetkomingsregeling vorstschade fruitteeltsector 2005 en
Tegemoetkomingsregeling sneeuwdrukschade boomkwekerij 2005. In Tabel 6.1 zijn de belangrijkste
kenmerken van de regelingen samengevat en vervolgens worden de regelingen beknopt beschreven.
De nominale tegemoetkoming door de overheid bedroeg in totaal circa 429 mln. euro voor een
tijdsbestek van 35 jaar.

Tabel 6.1

Overzicht regelingen overheid met betrekking tot tegemoetkoming oogstschade in

periode 1975-2008
Regeling

Jaar

Gevaar

Schade

Tegemoetkoming

(mln.

overheid (mln.

euro) a)

euro)1

Periode 1973-2008
Rijksgroepenregeling zelfstandigen 1976
-

droogte

227

131

b) 1979

vorst

-

9

- 1985

vorst

45

24 c)

-

3,6

Regeling oogstschade Noord-Nederland 1993

neerslag

Regeling oogstschade Noord-Holland 1994

neerslag

5

2,5

Wet Tegemoetkoming Schade WTS1 1998

neerslag

210

126

Wet Tegemoetkoming Schade WTS2 1998

neerslag

115

82

Oogstschaderegeling OSR 1998

neerslag

118

42

Tegemoetkomingsregeling oogstschade 2002

neerslag

-

3,8

vorst

-

5,5

sneeuwdruk

7

Tegemoetkomingsregeling vorstschade fruitteeltsector 2005
Tegemoetkomingsregeling sneeuwdrukschade boomkwekerij 2005
Totaal

3,5
429

a) Niet geïndexeerd; b) - = onbekend; c) Aanname dat 54% van schade is vergoed, afgeleid van overige tegemoetkomingen.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 37

Droogteschade 1976
De schade van de zeer droge zomer in 1976 werd door de aanvragers samen op 227 mln. euro
geschat. Via de Rijksgroepenregeling zelfstandigen is voor 131 mln. euro bijstand verleend. Vooral de
rundveehouderij heeft van de droogte te lijden gehad (Van Asseldonk et al., 2000). Ook de jaren 1982
en 1993 staan te boek als extreem droge jaren, maar is er geen compensatie via publieke middelen
verleend. De droge zomer in 1982 zorgde vooral in de Noordelijke provincies, IJsselmeerpolders en
Limburg voor schade. De omvang van het schadebedrag is niet bekend. Ook over de droogteschade
voor de agrarische sector in 1993 zijn geen schadegegevens bekend (Staalduinen et al., 1999).
Vorstschade 1979
De Nederlandse fruitteelt had in 1979 te kampen met ernstige schade ten gevolge van een langdurige
strenge winter. Boomgaarden in Groningen, Friesland en in mindere mate in de Noordoostpolder en in
West-Friesland werden getroffen. Het gevolg was zware wildschade in de ondergesneeuwde
fruitaanplantingen en takbreukschade door het wegdooien van de sneeuw, waardoor een aantal
aanplantingen geheel of gedeeltelijk moest worden gerooid. De wildschade, echter niet de
takbreukschade, werd door de overheid vergoed. De uitgekeerde schade werd geraamd op
9 mln. euro (Asseldonk et al., 2000).
Vorstschade 1985
Als gevolg van wintervorstschade in 1985 zijn vele honderden hectaren fruitbomen gerooid of werden
in de daaropvolgende jaren gerooid. De totale schade werd begroot op 45 mln. euro die deels door de
overheid door middel van een speciale regeling werd vergoed (Van Asseldonk et al., 2000).
Neerslagschade 1993
Als gevolg van overvloedige regen in het Noorden in 1993 werd in het kader van Regeling
Oogstschade Noord-Nederland 3,6 mln. euro aan agrarische bedrijven uitbetaald. Van de totale
omvang van de schade zijn geen gegevens meer beschikbaar (Van Asseldonk et al., 2000).
Neerslagschade 1994
In 1994 ontstond in Noord-Holland wateroverlast als gevolg van extreme regenval. De schade bedroeg
volgens officiële taxaties 5 mln. euro. Door het ministerie van LNV is in het kader van de ‘Regeling
Oogstschade Noord-Holland’ 2,5 mln. euro beschikbaar gesteld als tegemoetkoming in de schade
(Staalduinen et al., 1999).
Neerslagschade 1998
In september 1998 viel de extreme regen, die in Zuidwest-Nederland (Delfland en Zeeland) aanleiding
gaf tot wateroverlast, verspreid over twee dagen: 13 en 14 september. Circa 201 mln. euro schade is
opgetreden in de agrarische sector (LASER, 1998). De hoogte van de tegemoetkoming bedroeg
126 mln. euro (‘WTS1’). Het noorden en oosten van Nederland (Drenthe, Overijssel, Oost Groningen)
kregen op 27 en 28 oktober 1998 ook veel regen, waarbij een enorme hoeveelheid binnen 24 uur viel.
Hierdoor kon in de akker- en tuinbouw een deel van de gewassen niet worden geoogst. De getaxeerde
teeltschade en vervolgschade is 115 mln. euro, waarvan 82 mln. euro uitgekeerd is (‘WTS2’). In de
andere gebieden konden de ondernemers een beroep doen op de Regeling oogstschaderegeling
(‘OSR’). De oogstschade is getaxeerd op 118 mln. euro met een uitgekeerde tegemoetkoming van
42 mln. euro (Laser, 1998).
Neerslagschade 2002
Aanleiding voor het opstellen van de Tegemoetkomingsregeling oogstschade 2002 was de zware
regenval in de maand augustus van het jaar 2002. De overheid heeft subsidie verstrekt (in de vorm
van garantstelling en schadetegemoetkoming) na het oprichten van een verzekering in 2004
(deelnemers met een schadetaxatie kregen met terugwerkende kracht de schade vergoed rekening
houdend met het eigen risico die van toepassing was voor de verzekering). Het gewicht van deze
structurele oplossing werd tot uitdrukking gebracht in het feit dat gedupeerde ondernemers ten minste
gedurende vijf jaren moesten zijn verzekerd om in aanmerking te komen voor tegemoetkoming van
de geleden schade in 2002. Het subsidieplafond van de Regeling bedroeg 3,8 mln. euro
(wetten.overheid.nl/BWBR0019496/geldigheidsdatum_01-07-2012 (Wetten.overheid.nl, 2012).

38 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

Vorstschade 2005
In het voorjaar van 2005 is grote schade opgetreden in met name appel- en perenboomgaarden als
gevolg van extreme vorst in de Noordoostpolder, maar ook elders in Flevoland en in de provincies
Groningen, Friesland, Drenthe en Noord-Holland zijn fruittelers getroffen. Er waren bedrijven die nog
geen 10% van de normale hoeveelheid aan kilo’s aan een boom oogsten. Via de Regeling Vorstschade
fruitteeltsector 2005 is circa 5,5 mln. euro subsidie verleend aan 82 aanvragers (LNV, 2009) na het
oprichten van een verzekering (conform neerslagschaderegeling) (Rijksoverheid, 2009).
Sneeuwdrukschade 2005
Op 25 november 2005 werden delen van Oost- en Zuid-Nederland getroffen door zware sneeuwval. In
totaal is de schade vastgesteld op 30 bedrijven in Oost-Nederland (Twente, Achterhoek en OostVeluwe) en in Brabant en Limburg. De totaal getaxeerde schade bedroeg circa 7 mln. euro. De
overheid heeft een compensatie verstrekt via de Regeling Tegemoetkomingsregeling
sneeuwdrukschade boomkwekerij met een omvang van 3,5 mln. euro, na het oprichten van een
verzekering (conform neerslagschaderegeling) (Rijskoverheid, 2008).

6.3

Oogstschade periode 2009-2016

Sinds de start van de BWV hebben zich een aantal extreme weersituaties voorgedaan (Tabel 6.2).
Schade-uitkeringen via de gesubsidieerde BWV worden niet centraal geregistreerd door het Verbond
van Verzekeraars omdat er in deze branche zo weinig aanbieders zijn dat openbare cijfers herleid
zouden kunnen worden tot individuele verzekeraars.

Tabel 6.2

Overzicht oogstschade in periode 2009-2015

Oogstschade

Jaar

Gevaar

Schade

Tegemoetkoming

(mln.

overheid

euro) a)
Periode 2009-2015
Geen ad-hoctegemoetkoming overheid 2009

Vorst

6,5

Premiesubsidie

Geen ad-hoctegemoetkoming overheid 2010

Neerslag

25

Premiesubsidie

Geen ad-hoctegemoetkoming overheid 2012

Vorst

85

Premiesubsidie

Geen ad-hoctegemoetkoming overheid 2015

Neerslag

-

b)

Premiesubsidie

Neerslag en

-

b)

Premiesubsidie

Geen ad-hoctegemoetkoming overheid (peildatum 8-7-2016),
boeren kunnen beroep doen op werktijdverkorting

2016

hagel

a) Niet geïndexeerd; b) Onbekend.

Vorstschade 2009
De strenge winter begin januari 2009 in Zuid-Nederland met vorst van tot -20,8 graden Celsius heeft
vorstschade veroorzaakt in prei en spruiten. Circa 70 telers rapporteerden schade, en in totaal betrof
het ruim 500 ha, met een getaxeerd schadebedrag van 6,5 mln. euro (Oonk-Nooren, 2009). LLTB
heeft tevergeefs geprobeerd de schade te verhalen bij de overheid. Hoewel de BWV van start is
gegaan in 2009 konden gedupeerde telers zich nog niet verzekeren voor dit voorval (dekking ging van
start in het voorjaar van 2009).
Waterschade 2010
In 2010 is met name in de Achterhoek schade als gevolg van de extreme neerslag opgetreden. In een
kort tijdsbestek viel 120 mm tot 180 mm neerslag. Ook akkerbouwers in het midden van het
stroomgebied kregen te maken met de grote hoeveelheid water. Volgens inschattingen van LTO
Nederland bedroeg de schade voor het gehele gebied rond de 25 mln. euro (Boerenbusiness, 2010).
Vorstschade 2012
Strenge vorst in februari 2012 veroorzaakte voornamelijk schade in de fruitteelt. Telers in Flevoland
en de Noordoostpolder hadden het zwaarst te lijden. Maar ook in de Betuwe, Noord-Holland en

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 39

Limburg heeft de vorst schade veroorzaakt. In bijvoorbeeld de perenteelt waren er bevroren
onderstammen en bomen met veel vruchtuitval. Niet alleen in 2012 was er schade, maar ook de jaren
daarna was er vervolgschade aan de bomen. NFO schat de schade op zeker 85 mln. euro. Het betrof
een verzekerbaar risico (echter, er is gekozen voor beperkte dekking van vorstschade om de
verzekeringstarieven acceptabel te houden) (Gfactueel, 2012).
Waterschade 2015
Tot wel honderd millimeter water kreeg het Land van Heusden & Altena op 30 en 31 augustus.
Ingeschat is dat waterschade opgetreden is op circa 1.000 ha aardappelen (Boerenbusiness, 2015). In
dit getroffen gebied was een redelijk grote groep telers verzekerd.
Waterschade en hagelschade 2016
Extreme regenval in korte tijd in het voorjaar van 2016 en een extreme hagelbui op 23 juni heeft
aanzienlijke teeltschade veroorzaakt in Zuidoost-Nederland. De schadeomvang is op moment van het
afsluiten van dit onderzoek vooralsnog niet objectief vastgesteld door onafhankelijke taxateurs.
Boeren kunnen een beroep doen op werktijdverkorting. De sectorvertegenwoordigers van LLTB en
ZLTO hebben het ministerie van EZ verzocht om noodsteun.

6.4

Conclusies

Extreme schadegebeurtenissen zijn per definitie zeldzaam en daarmee ook
tegemoetkomingsverzoeken. Echter in de korte looptijd sinds openstelling van de Regeling hebben
zich een aantal extreme weersituaties voorgedaan, waarbij vanuit de sectorvertegenwoordigers geen
verzoek is ingediend voor een ad-hoc publieke tegemoetkoming van de schadelast. Het ministerie van
Economische Zaken had een heldere boodschap en kon wijzen op de mogelijkheid van de BWV. De
meest recente teeltschade van juni 2016 heeft wel geleid tot een verzoek om tegemoetkoming, tot op
heden (juli 2016) is het ministerie van EZ hier niet in meegegaan.
De vorstschade in de fruitteelt in 2012 was een voorval waarbij in het verleden in soortgelijke gevallen
tegemoetkoming werd verleend. Als de claim op ad-hocbasis door de overheid zou zijn vergoed dan
zou de tegemoetkoming circa 46 mln. euro bedragen; dit is op basis van de aanname dat 54% van de
schade is vergoed, welk percentage is afgeleid van overige tegemoetkomingen. Ter vergelijking de
jaarlijkse premiesubsidie bedroeg 4,8 mln. euro in 2012.
Een andere benadering is om de jaarlijkse premiesubsidie van 7,8 mln. euro in 2015 (Tabel 3.2) te
vergelijken met de gemiddelde ad-hoctegemoetkoming voorafgaande aan de openstelling. Zoals
eerder weergegeven (Tabel 6.1) bedroeg de gemiddelde nominale tegemoetkoming door de overheid
circa 12 mln. euro per jaar (totaal circa 429 mln. euro voor een tijdsbestek van 35 jaar).

40 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

7

Synthese en discussie

7.1

Synthese

Hoofdvragen
De evaluatie van de Regeling draait om twee hoofdvragen, namelijk:
1. Is er aan het einde van de looptijd van de Regeling brede weersverzekering voor de periode 20102014 een commercieel aantrekkelijke verzekering voor de verzekeraar en voor de verzekerden,
zonder overheidssteun?
2. In welke mate heeft de Regeling ertoe geleid dat het aantal en de omvang van de verzoeken tot
schadevergoedingen is verminderd?
Het antwoord op de eerste vraag is nee. Deze conclusie is bevestigd door zowel telers en
landbouworganisaties als door verzekeraars. Aan het einde van de looptijd van de eerste regeling zijn
er te weinig deelnemers om een commercieel aantrekkelijke verzekering in de markt te zetten.
Ondernemers geven als belangrijkste redenen om niet deel te nemen aan dat de premie en het eigen
risico van de verzekering te hoog zijn en de dekking te beperkt.
Het antwoord op de tweede vraag is moeilijk objectief vast te stellen op basis van beschikbare
empirische gegevens. De verzekering dekt de gevolgen van extreem weer af dat per definitie niet
frequent voorkomt. In de korte looptijd sinds openstelling van de Regeling hebben zich niettemin een
aantal extreme weersituaties voorgedaan. Daarbij is vanuit de sectorvertegenwoordigers geen verzoek
ingediend voor een ad-hoc publieke tegemoetkoming van de schadelast. Het ministerie van
Economische Zaken had een heldere boodschap en kon wijzen op de mogelijkheid van deelname aan
de BWV.
De meest recente teeltschade van juni 2016 heeft wel geleid tot een verzoek om tegemoetkoming,
maar tot op heden (juli 2016) is het ministerie van EZ hier niet in meegegaan.
Overige bevindingen
Theoretisch kader
In het in hoofdstuk 2 geschetste theoretische kader is aangegeven dat er verschillende redenen zijn
waarom er marktfalen kan optreden, waardoor commerciële verzekeringen niet tot stand komen. Het
gaat dan met name om moreel wangedrag (moral hazard), antiselectie en risicobewustzijn.
Het toetsen van de mate van moral hazard en de verandering daarvan is inherent moeilijk. De
verzekeraars geven aan dat moral hazard niet een groot knelpunt is gebleken in de afgelopen vijf jaar.
Moral hazard wordt enerzijds beperkt door het opnemen van een substantieel eigen risico per
verzekerde en anderzijds door het opstellen van acceptatievoorwaarden (via artikel over algemene
uitsluitingen). Voorbeelden zijn de beperking van de verzekerde periode, om te voorkomen dat
oogsten worden uitgesteld met het risico van neerslagschade; gebruik van drempelwaarden (met
name minimale hoeveelheid neerslag per tijdseenheid), en het uitsluiten van teelten in uiterwaarden.
De verwachting is dat naarmate meer schadecijfers bekend worden de komende jaren, de
verzekeraars hun polisvoorwaarden zullen aanscherpen, en daarmee de kans op moral hazard verder
verkleinen.
Wat betreft antiselectie geldt dat deze steeds meer ingeperkt kan gaan worden, naarmate de
verzekeraars meer data kunnen vergaren over het optreden van schade. Daardoor wordt het steeds
makkelijker om de premies te differentiëren naar gewas, regio en/of neerslaghoeveelheid. Voor hagel
zijn er voldoende schadestatistieken. Dat geldt niet voor regen, maar dat is een kwestie van tijd.
Premiedifferentiatie kan ook plaatsvinden op grond van al dan niet genomen preventiemaatregelen.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 41

Het risicobewustzijn onder telers is vaak (te) laag. Ondernemers (net als alle mensen) onderschatten
vaak catastrofale risico’s en zijn daardoor niet bereid de benodigde risicopremie te betalen. Als gevolg
van een geringe vraag is er een te smalle basis voor verzekeringsmaatschappijen om geschikte private
verzekeringsproducten te ontwikkelen en aan te bieden. Sinds de openstelling van de Regeling zijn
verzekeraars actief om potentiële klanten te wijzen op risico’s en ieder jaar wordt ondernemers bij het
invullen van de Gecombineerde opgave de vraag gesteld of ze (willen) deelnemen.
De theoretische veronderstelling dat verzekerde ondernemers zich meer kunnen specialiseren wordt
ondersteund door de gegevens over fruitbedrijven, waar het aandeel appel en peer wat groter is op
verzekerde bedrijven dan op niet-verzekerde bedrijven. De gegevens over de bedrijven met
akkerbouwgewassen ondersteunen de veronderstelling niet. De bedrijven met een BWV zijn gemiddeld
gesproken groter dan de bedrijven zonder een BWV.
Het ‘crowding out’-effect, waarbij de overheidssubsidie een private verzekering verdringt, wordt
bevestigd. Uit de enquête die is gehouden onder ondernemers blijkt dat bijna 80% van de
ondernemers met een BWV, een hagelverzekering had voordat ze een BWV afsloten. Het gaat zowel
om fruittelers als bedrijven met akkerbouwgewassen.
Bereik, doeltreffendheid, doelmatigheid
De aannames van de overheid bij het opstellen van de Regeling dat in een periode van vier jaar alle
openteeltondernemers een BWV zouden hebben en iedere deelnemer zijn gehele areaal met alle
gewassen zou verzekeren, zijn niet bewaarheid. Daarmee blijft het bereik van de Regeling achter bij
het gestelde doel, dat overigens nogal ambitieus was.
Voor ondernemers is de belangrijkste reden om een BWV af te sluiten het feit dat dit de enige manier
is om vanuit de overheid bij verzekerbare gewasschade nog een vergoeding te krijgen, zo bleek uit de
enquête. De mogelijkheid om specifieke gewassen te verzekeren en het feit dat de subsidie sinds 2015
direct in mindering wordt gebracht op de te betalen premie, zijn eveneens belangrijke beweegredenen
voor het afsluiten van de verzekering.
Het doel om commercieel aantrekkelijke verzekeringen voor de verzekeraar en voor de agrarische
ondernemingen tot stand te brengen, is niet bereikt. Het doel om het aantal verzoeken tot
schadevergoeding aan het ministerie van EZ te verminderen is wel gehaald, uitgezonderd de meest
recente teeltschade in juni 2016.
Op basis van de beschikbare gegevens is de indruk dat de uitvoering door RVO.nl van de Regeling
doelmatig gebeurt. Voor een belangrijk deel is dit toe te schrijven aan het feit dat er een goede
samenwerking is met de aanbieders van een BWV én aan de mogelijkheid om de Regeling te laten
meeliften met de Gecombineerde opgave.
De lasten voor de overheid in geval er geen Regeling zou zijn geweest in de periode 2010-2014,
worden geschat op 46 mln. euro, gebaseerd op de vorstschade in de fruitteelt in 2012. Dit was een
voorval waarbij in het verleden in soortgelijke gevallen tegemoetkoming werd verleend. Ter
vergelijking: de jaarlijkse premiesubsidie bedroeg 4,8 mln. euro in 2012. De geschatte uit te betalen
ad-hocschadevergoeding is ook aanzienlijk meer dan de verstrekte premiesubsidie in de periode 20102014 (23 mln. euro).
Een andere benadering is om de jaarlijkse premiesubsidie van 7,8 mln. euro in 2015 te vergelijken
met de gemiddelde ad-hoctegemoetkoming voorafgaande aan de openstelling. Deze bedroeg
gemiddeld nominaal circa 12 mln. euro per jaar (totaal circa 429 mln. euro voor een tijdsbestek van
35 jaar). Ook in dat perspectief is de steun voor de Regeling doelmatig geweest.

42 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

7.2

Discussie

Verdere groei deelname mogelijk
Tegen de achtergrond van bovenstaande conclusies mag verwacht worden dat het aantal deelnemers
aan een BWV nog kan toenemen. Dat geldt vooral voor de akkerbouw waar de deelnamegraad een
stuk lager ligt dan bij fruittelers. De verwachte verandering van neerslagpatronen als gevolg van
klimaatverandering, en de publiciteit daaromtrent, zullen naar verwachting ook bijdragen aan een
grotere deelname.
Bij fruittelers lijkt de groei in het aantal deelnemers eruit te zijn. Fruittelers kunnen de belangrijkste
schadepost in de fruitteelt voorkomen met behulp van hagelnetten, een toenemend aantal fruittelers
maakt hiervan gebruik.
Vanuit het perspectief van de ondernemer is verzekeren een rationele stap. Ondernemen gaat gepaard
met het nemen van risico’s. Echter, een ondernemer zal vooral risico’s met een lage frequentie en een
grote omvang willen overdragen om de continuïteit van het bedrijf niet in gevaar te brengen. Met
betrekking tot teeltrisico’s zijn deze sinds de openstelling van de regeling over te dragen via het
afsluiten van een brede weersverzekering. Verzekeringen maken diversificatie (bijvoorbeeld meerdere
gewassen en locaties) als strategie voor risicospreiding minder noodzakelijk. Verzekerde ondernemers
kunnen zich dus meer specialiseren, wat efficiencywinst en schaalvoordelen oplevert. Zij hoeven zich
minder zorgen te maken over de gevolgen van zo’n calamiteit voor het bedrijf. Samenvattend: het
verzekeren van calamiteiten faciliteert bedrijfsontwikkeling van het landbouwbedrijf en zorgt voor
gemoedsrust van de teler.
Mogelijke aanpassingen in de BWV
Uit de enquête die is gehouden onder ondernemers kwam naar voren dat de beperkte dekking van de
verzekering, de hoogte van het eigen risico en de hoogte van de premie de belangrijkste redenen zijn
om geen BWV af te sluiten.
Met het opbouwen van schadestatistieken door de verzekeraars, kan er meer differentiatie komen in
de premies, zowel naar regio, gewas als genomen preventiemaatregelen. Hierdoor kunnen premies
beter toegesneden worden op de bedrijfssituatie. Voor dit onderzoek was het niet mogelijk na te gaan
in welke mate premiedifferentiatie al bestaat en wordt toegepast, omdat de verzekeraars geen inzicht
hierin geven. Dit belemmert de diepgang van de evaluatie, omdat evenmin nagegaan kan worden in
hoeverre premies al zijn aangepast aan gebieden waar meer dan gemiddeld neerslag of hagel valt of
droogte is.
Het verplicht stellen van deelname aan de BWV is een mogelijkheid om de regeling commercieel
aantrekkelijk te maken. Echter, bij het opzetten van de regeling is gebleken dat telers en
landbouworganisaties geen voorstander zijn van verplichtstelling. Ook is deze aanpassing moeilijk
wettelijk te regelen zonder grote inspanningen.
Wat als ...
De respondenten in dit onderzoek geven aan dat het wegvallen van de premiesubsidie zal leiden tot
een terugkeer naar de situatie voor de premiesubsidie. Dat wil ook zeggen dat de hagelverzekering
weer in de plaats komt van de BWV.
Denkbaar is dat de verzekeraars voor de akkerbouw opnieuw een regenverzekering in de markt zullen
zetten. Sinds de vorige regenschadeverzekering uit 2004 zijn immers ruim tien jaar verstreken waarin
data konden worden verzameld over regenschade. Dit maakt het mogelijk een fijnmaziger regeling op
te zetten. Echter de deelname zal vermoedelijk heel beperkt zijn, zoals ook al is gebleken bij de
voorloper van de BWV, omdat de premie door veel ondernemers als te hoog zal worden bevonden.
Regenschade bij akkerbouwgewassen komt vaker en grootschaliger voor dan hagelschade, waardoor
de premie voor de regenverzekering veel hoger moet liggen dan voor een hagelverzekering.
De verwachting van de verzekeraars is dat bij afbouw van de premiesubsidie de transactiekosten, het
risico en het premietarief gelijk blijven, maar de premie voor de ondernemer zal toenemen. Voor veel

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 43

verzekerde telers is de subsidie een belangrijke drijfveer. Indien deze verdwijnt is de verwachting dat
maar weinig telers een verzekering zullen blijven afsluiten.
Zonder verplichte deelname of premiesubsidie zal het aantal verzekerden te klein zijn vanwege de
hoge premie. Bij het ontbreken van een adequate premiedifferentiatie zullen alleen díe ondernemers
een verzekering afsluiten die daadwerkelijk meer risico lopen. Alleen als de verzekering verplicht
wordt voor alle open teelten in Nederland, speelt het probleem van de antiselectie niet.

7.3

Aanbevelingen

De deelname aan de huidige BWV heeft de laatste jaren een groeisprong laten zien en zal naar
verwachting nog verder kunnen groeien de komende jaren. Daarbij is de veronderstelling dat de
overheid de premiesubsidie handhaaft (65% subsidie op de verzekeringspremie) en geen noodsteun
verleent in geval van verzekerbare schade. Een substantiële deelname aan de BWV is een vereiste
voor een concurrerend aanbod van verzekeraars.
Het doorzetten van dit overheidsbeleid heeft als voordeel dat de verzekeringsmarkt de komende jaren
nog beter in staat zal worden gesteld om premies te differentiëren naar gewas en locatie. Ook kan dan
verder worden gewerkt aan het inbouwen van prikkels ten behoeve van risicopreventie op het
agrarische bedrijf. Daarnaast zou bevorderd kunnen worden dat waterschappen en lokale overheden
in samenwerking met ondernemers maatregelen nemen om het risico voor wateroverlast op het
bedrijf te verminderen.
Uitgaande van een groeiende deelname, zal bij een gelijkblijvende overheidssubsidie (9 mln. euro per
jaar), het subsidiepercentage verlaagd moeten worden. Eventuele onzekerheid over de hoogte van het
subsidiepercentage kan ten koste gaan van draagvlak onder (potentiële) verzekerden. Mogelijkheden
om dit te voorkomen zijn:
• ophogen premiesubsidiebedrag door herallocatie van EU-middelen (in overleg met de sector), al dan
niet in combinatie met een aanpassing van de hoogte van de assurantiebelasting
• vooraf bekend maken van subsidiepercentage in plaats van subsidiebedrag
• strikter hanteren dat het een calamiteitendekking betreft met 30% eigen risico per gewasblok,
waardoor de risicopremie en daarmee het subsidiebedrag omlaag kan

26

• subsidiebedrag differentiëren naar te verzekeren gevaar, om zo ‘crowding out’ van reguliere
hagelverzekeringsproducten te voorkomen.
Over enkele jaren zou opnieuw geëvalueerd kunnen worden of de BWV op eigen benen kan staan, dan
wel er mogelijkheden zijn het subsidiebedrag te verminderen omdat de verzekeringsmarkt zich verder
heeft ontwikkeld. Het verdient aanbeveling om de premies per gewas en per perceel te registreren en
toegankelijk te maken, zodat de toekomstige evaluator de ontwikkelingen in de markt voor BWV kan
volgen en beoordelen.

26

Hantering van een eigen risico per hectare is een optie om de deelname aan de BWV aantrekkelijker te maken, maar zal
ook leiden tot een hogere verzekeringspremie.

44 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

Literatuur en websites

Asseldonk, M. van, M. Meuwissen en R. Huirne (2000). Risicofinanciering van oogstschade door
extreme weersomstandigheden. IRMA-Wageningen UR, Wageningen
Asseldonk, M. van, W. Baltussen en R. Huirne (2009). ‘Het gebruik van risico-instrumenten in de
landbouwsector en de rol van de overheid’. In ESB, 94, 50 – 55
Asseldonk, M. van, R. Bergevoet, N. Bondt, en H. van der Meulen (2014). Ex-ante raamwerk overheid
bij rampen en calamiteiten in de land- en tuinbouw. LEI Wageningen UR, Den Haag
Bator, F.M., (1958). ‘The Anatomy of Market Failure’. In: The Quarterly Journal of Economics 72(3):
351-379
Boerenbusiness (2010). ‘Achterhoek gedupeerd. Akkerbouwers: 800.000 euro waterschade’. Redactie
Boerenbusiness, 16 september 2010
Boerenbusiness (2015). http://www.boerenbusiness.nl/akkerbouw/artikel/10865511/waterschapfrustreert-verzopen-aardappeltelers
Bureau Bartels (2007). Evaluatie Regenverzekering, Hoofdrapport. Amersfoort
Dell’Aquila C. en O. Cimino (2012). Stabilization of farm income in the new risk management policy of
the EU: A preliminary assessment for Italy through FADN data. Paper presented at 126th EAAE
Seminar, June 27-29, 2012, Capri, Italy
EZ (Ministerie van Economische Zaken) (2016). Probleemstellende notitie Evaluatie Brede
Weersverzekering 2010-2020. Den Haag
Gfactueel (2016). http://www.gfactueel.nl/Fruit/Nieuws/2012/9/OFH-Mogelijk-onvoldoende-dekkingvorstschade-1061840W/
IP/B/AGRI/IC/2015-075. PE 573.415 (March 2016) Research for Agri Committe - State of play of risk
management tools implemented by member states during the period 2014-2020: national and
comparative frameworks
Krugman, P., R. Wells en A. Myatt, (2006). Microeconomics. Canadian Edition. Worth Publishers
LASER (1998). Tegemoetkoming oogstschade 1998
LNV (Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij) (2009). Vorstschade 2005. Brief aan de
Tweede Kamer, kenmerk: DL, 2009/583
OESO (2009). Managing Risk in Agriculture: A Holistic Approach. OECD, Paris
OFH (2016). OFH-Toelichting brede weersverzekering 2016. Via website www.ofh.nl
Oonk-Nooren, K. (2009). ‘100 % vorstschade in prei en spruiten’. In: Boerderij, 20 feb 2009
Rijksbegroting (2016). Rijksbegroting 2016, XIII Economische Zaken. Tweede Kamer, vergaderjaar
2015-2016, 34 300 XIII, nr. 1

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 45

Rijksoverheid (2008). http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2008/11/12/tegemoetkomingsregeling-sneeuwdrukschadeboomkwekerij.html
Rijksoverheid (2009). http://www.rijksoverheid.nl/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2009/03/19/vorstschade-2005.html
Staalduinen, L.C., L. Beumer, G. Eduard en P.J.G.J. Hellegers (1999). Startnotitie ‘prijs van
waterbeheer’. LEI & NEI, Den Haag
Staatscourant (2014). Regeling van de Staatssecretaris van Economische Zaken van 11 december
2014, nr. WJZ/14194346, houdende de uitvoering van het gemeenschappelijke landbouwbeleid
voor wat betreft de rechtstreekse betalingen en het randvoorwaardenbeleid (Uitvoeringsregeling
rechtstreekse betalingen GLB). 16 december 2014, NR. 36127
Staatscourant (2015). Regeling van de Staatssecretaris van Economische Zaken van 21 januari 2015,
nr. WJZ/14170735, houdende regels tot het subsidiëren van de premie voor een brede
weersverzekering (Regeling brede weersverzekering). 23 januari 2015, Nr. 2276
Staatscourant (2016). Regeling van de Staatssecretaris van Economische Zaken van 1 maart 2016,
nr. WJZ/16016391, tot instelling van een landbouwtelling en tot het aanbieden van een
gecombineerde opgave (Regeling landbouwtelling en gecombineerde opgave 2016). 3 maart 2016,
Nr. 11633
VvV (Verbond van Verzekeraars) (2013). Agrarische verzekeringen vanaf 1995 tot heden. Interne
notitie. Den Haag
Wetten.overheid.nl (2012). http://wetten.overheid.nl/BWBR0019496/geldigheidsdatum_01-07-2012

46 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

Bijlage 1

Agrarische verzekeringen

Deze bijlage geeft een beknopt overzicht van verschillende agrarische verzekeringen sinds 1995. Dit
overzicht is gebaseerd op een notitie van het Verbond van Verzekeraars (VvV, 2013), aangevuld met
informatie van de websites van de aanbieders van de verzekeringen.
1995 Q-pol U.A.
In 1995 leidde de uitbraak van Thrips palmi tot de oprichting van de Onderlinge
Waarborgmaatschappij (OWM) Q-pol U.A. Deze onderlinge bleek niet levensvatbaar, volgens de
uitvoerende partij omdat slechts 150 glastuinders potentieel geïnteresseerd waren in deze
verzekering, terwijl er enkele duizenden verzekerden nodig waren om voldoende draagvlak te
genereren. In 1999 is de OWM Q-pol geliquideerd en de OWM Fyto U.A. op aandelen opgericht. Deze
OWM Fyto U.A. was evenmin succesvol en is in 2002 gestopt. Sindsdien worden de (on)mogelijkheden
van een plantgezondheidsfonds verkend.
1996 Avipol
De Onderlinge Waarborgmaatschappij Avipol B.A. is in 1996 opgericht op initiatief van de kring
Vermeerderaars. Het doel is om pluimveebedrijven met vleeskuikenouderdieren de mogelijkheid te
bieden zich te verzekeren tegen de risico’s van Salmonella. In de jaren daarna is de polis uitgebreid
met een dekking tegen schade veroorzaakt door de ziekte Mycoplasma gallisepticum (Mg) en de
aandoeningen Hysterie en Schijnleg.
Avipol is nog steeds succesvol, met een marktaandeel van ongeveer 80%. De premie is betrekkelijk
laag omdat de schadelast laag is. In de loop der jaren is de regelgeving rondom Salmonella
veranderd, en daarmee ook de verzekeringsdekking van Avipol. In 2011 is geprobeerd om de
gevolgen van AI-uitbraak (Vogelgriep) te verzekeren, gebruikmakend van premiesubsidie uit GLB
Artikel 68. Hiervoor bleek onvoldoende draagvlak in de sector.
Omdat het een ‘onderlinge’ verzekering is zijn de leden/verzekerden aansprakelijk voor de resultaten
van Avipol. De aansprakelijkheid is beperkt tot maximaal vier extra jaarpremies (www.avipol.nl).
1997 PotatoPol
PotatoPol is in 1997 opgericht op initiatief van LTO Nederland in samenwerking met de Nederlandse
Akkerbouw Vakbond. PotatoPol verzekert het risico van financiële schade door het onvoorzien
optreden van bruinrot-, ringrot- en PSTVd-besmettingen in aardappelen. PotatoPol verzekert op
onderlinge grondslag en heeft geen winstoogmerk. Iedere aardappelteler in Nederland kan lid worden
van PotatoPol.
In 2015 telde PotatoPol 3.104 leden. Het verzekerde areaal aardappelen was ruim 99.000 ha, dat is
circa 56% van het areaal aardappelen in Nederland. De waarde van de in verzekering gegeven
stammenteelt, pootaardappelen, consumptieaardappelen en zetmeelaardappelen was in totaal
622 mln. euro. Vanwege de catastrofale aard van het risico en de kans op besmetting door anderen,
waar weinig preventieve maatregelen voor lijken te bestaan, is deze verzekering zeer succesvol
(www.potapol.nl).
2003 Porcopol
Porcopol is in 2003 opgericht om zeugenbedrijven te kunnen verzekeren tegen de financiële gevolgen
van de ziekte van Aujeszky. Later kwam daar een verzekering bij voor de kosten van leegstand na een
ruiming wegens mond-en-klauwzeer of varkenspest. In 2012 is de verzekering stopgezet, vanwege
tanende belangstelling. Betere bedrijfshygiëne, monitoring en herstructurering van de varkenshouderij
hebben bovendien de kans op een uitbraak aanzienlijk teruggebracht.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 47

2004 Regenschadeverzekering
Telers in voornamelijk West Noord-Brabant werden in augustus 2002 getroffen door zware regenval,
waardoor een groot areaal akkerbouwgewassen en vollegrondsgroenten verloren is gegaan. Telers, die
voor de gewasschade in 2002 een compensatiebedrag ontvingen, moesten zich minimaal 5 jaar tegen
gewasschade door extreme regenval verzekeren. AgriVer en AquaPol boden de regenverzekering aan,
de overheid nam deel door het verstrekken van herverzekeringscapaciteit.
Vanwege de betrokkenheid van de overheid werd de verzekering door de Europese Commissie
getypeerd als een vorm van staatssteun, met als gevolg een hoog eigen risico.
De regenschadeverzekering is geen succes geweest. Na afloop van de verplichte 5 jaar haakten veel
verzekerden af. In totaal tekenden niet meer dan circa 800 akkerbouwers in, terwijl het potentieel om
meer dan tienduizend telers ging. In een evaluatie van de regenverzekering werd het beperkte bereik
toegeschreven aan een combinatie van factoren, waaronder de hoogte van de premie, het hoge eigen
risico (25% van het verzekerde bedrag per gewas) en de mogelijke naheffingen (Bureau Bartels,
2007). Soortgelijke verzekeringen zijn ook opgericht na de vorstschade en sneeuwschade in
27

respectievelijk 2005 .
2008 Ovopol
Deze verzekering werd opgericht ten behoeve van de leghennenhouderij. Het oogmerk van de
verzekering was het opvangen van de financiële gevolgen van residuen in eieren. Dit probleem werd
groter vanwege de nultolerantie op residuen van antibiotica. De onderlinge verzekeraar is opgericht,
maar direct daarna weer opgeheven vanwege het ontbreken van voldoende draagvlak.
Hagelverzekeringen
De verzekering tegen hagelschade bestaat sinds lange tijd en biedt dekking tegen schade als gevolg
van hagel. Er zijn verschillende aanbieders van een hagelverzekering (zie paragraaf 5.1).

27

Zie paragraaf 6.2.

48 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

Bijlage 2

Bedrijven met en zonder BWV

Door RVO.NL zijn gegevens op bedrijfsniveau verstrekt van bedrijven met en zonder BWV. Hiervoor is
een selectie gemaakt van bedrijven op basis van de aanwezigheid van bepaalde gewassen, omdat het
niet mogelijk was een selectie te maken op basis van bedrijfstype.
De gewas(groepen) die zijn aangevraagd zijn:
• opengrondsgroenten
• fruitteelt
• bloembollenteelt
• bloemkwekerij
• grasland en snijmais
• zaadteelt
• consumptieaardappelen, pootaardappelen, zetmeelaardappelen, suikerbieten en zaaiuien.
Voor de opengrondstuinbouwsectoren was het totaal areaal in een subsector zoals fruitteelt,
bloembollenteelt beschikbaar in de RVO.nl-database. Voor akkerbouw was dit niet het geval in de
database van RVO.nl. Van de akkerbouwgewassen: aardappelen, suikerbieten, zaaiuien is het areaal
opgevraagd. Vervolgens zijn bedrijven ingedeeld op basis van de gewasarealen. Als het areaal
aardappelen + suikerbieten + zaaiuien groter is dan het areaal van de overige aangevraagde
gewassen dan is het bedrijf ingedeeld als akkerbouwbedrijf.
Figuren op basis van data RVO.NL
Zuid-Holland;
9%

Drenthe;
8%

Zeeland;
12%

Flevoland;
18%

Utrecht;
3%
Overijssel;
3%
Noord-Holland;
2%

Friesland;
1%

Gelderland;
12%
Noord-Brabant;
15%
Limburg;
9%

Groningen;
10%

Figuur B2.1 Verdeling van bedrijven met een Brede weersverzekering over provincies, 2015
Bron: RVO.NL, bewerking Wageningen Economic Research.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 49

100%

Bedrijven

80%

60%

40%

20%

0%

niet verzekerd
< 5 ha

5-10 ha

verzekerd

10-15 ha

15-20 ha

20-25 ha

>25 ha

Figuur B2.2 Verdeling van fruitteeltbedrijven naar bedrijfsomvang (ha cultuurgrond) en wel of niet
verzekerd, 2015
Bron: RVO.NL, bewerking Wageningen Economic Research.

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

verzekerd

niet verzekerd
groei

gelijk

krimp

Figuur B2.3 Aandeel fruitbedrijven (%) naar ontwikkeling areaal cultuurgrond 2007-2015, naar wel/
niet verzekerd
Bron: RVO.NL, bewerking Wageningen Economic Research.

50 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

niet verzekerd
< 20 ha

20-40 ha

verzekerd

40-60 ha

60-80 ha

80-100 ha

>100 ha

Figuur B2.4 Verdeling van akkerbouwbedrijven naar bedrijfsomvang (ha cultuurgrond) en wel/niet
verzekerd, 2015
Bron: RVO.NL, bewerking Wageningen Economic Research.

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

verzekerd

niet verzekerd
groei

gelijk

krimp

Figuur B2.5 Aandeel akkerbouwbedrijven (%) naar ontwikkeling areaal cultuurgrond 2007-2015,
naar wel/niet verzekerd
Bron: RVO.NL, bewerking Wageningen Economic Research.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 51

Bijlage 3

Enquête agrarische ondernemers

Opzet en respons
Er is een enquête verstuurd naar alle ondernemers met een BWV in 2015 waarvan het emailadres
bekend is, namelijk 1.090 adressen. Op basis van de uitkomsten van de analyses van de RVO.NL-data
naar de verdeling van de deelnemers aan de BWV over de sectoren, zijn 1.000 mailadressen
geselecteerd van bedrijven zonder verzekering.
Van de enquêtes is 35% verstuurd naar fruittelers, 51% naar akkerbouwers en 15% naar bedrijven
met grasland en snijmais. Na het versturen van de enquêtes is eenmalig een herinnering gestuurd. In
totaal zijn er 511 enquêtes geheel of gedeeltelijk ingevuld (24%).
Ondernemers met een verzekering hebben in hogere mate gerespondeerd dan ondernemers zonder
een verzekering. De respondenten bestaan voor ongeveer 70% uit ondernemers met een verzekering.
Dit geldt ook voor de sectoren akkerbouw en fruitteelt.

100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

akkerbouw

fruitteelt

overig
ja

totaal

nee

Figuur B3.1 Respons naar sector en wel/niet verzekerd (%)
Bron: enquête Wageningen Economic Research.

De verdeling van de respondenten over de sectoren was ongeveer gelijk verdeeld over de wel/niet
verzekerden.

Tabel B3.1

Verdeling respondenten (%) naar sector en wel/niet verzekerd in 2015

Sector

Wel (n=348)

Niet (n=163)

Akkerbouw

49

53

Fruitteelt

39

34

Overig

11

12

Totaal

100

100

Bron: enquête Wageningen Economic Research.

52 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

De verdeling over de provincies van de respondenten met een verzekering komt behoorlijk goed
overeen met de verdeling gebaseerd op de RVO.NL-data (zie Tabel B3.2).

Tabel B3.2

Ondernemers met een BWV naar provincie (%) op basis van RVO.NL en enquête

Provincie

Enquête

RVO.nl

Drenthe

8

8

Flevoland

12

18

Friesland

2

1

Gelderland

16

12

Groningen

6

10

Limburg

9

9

Noord-Brabant

15

15

Noord-Holland

3

2

Overijssel

2

3

Utrecht

3

3

Zeeland

16

12

Zuid-Holland

7

9

Totaal

100

100

Bron: enquête Wageningen Economic Research.

In tegenstelling tot de RVO.nl-data is er in de enquête geen duidelijk verschil in bedrijfsomvang van
respondenten met en zonder verzekering in de akkerbouw en een beperkt verschil in de fruitteelt.

Tabel B3.3

Areaal cultuurgrond per bedrijf (in ha) naar sector en naar wel en niet verzekerden

Sector

Wel

Niet

Akkerbouw

78

77

Fruitteelt

21

18

Bron: enquête Wageningen Economic Research.

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 53

Vragenlijst enquête Brede Weersverzekering
Algemeen
1.
o
o
o
o
o
o
o

Wat is uw bedrijfstype?
Akkerbouw
Bloembollenteelt
Boomkwekerij
Fruitteelt
Melkveehouderij
Vollegrondsgroenteteelt
Anders, namelijk ......

2. Wat is het totale areaal cultuurgrond op uw bedrijf in 2015?
Het totale areaal bedraagt .... ha
3. Wat is het belangrijkste gewas (gemeten in oppervlakte) op uw bedrijf?
(maximaal 3 antwoorden mogelijk)
o Pootaardappelen
o Consumptie aardappelen
o Zetmeelaardappelen
o Suikerbieten
o Granen
o Uien
o Overig akkerbouw
o Vollegrondsgroentegewassen
o Appels
o Peren
o Overig fruit
o Bloembollen
o Boomkwekerij
o Grasland
o Anders, namelijk
4. Welke grondsoort komt er voor op uw bedrijf?
(meerdere antwoorden mogelijk)
o Dalgrond
o Löss
o Rivierklei
o Veen
o Zand
o Zeeklei
o Anders, namelijk
5.
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o
o

In welke provincie ligt de hoofdvestiging van uw bedrijf?
Drenthe
Flevoland
Friesland
Gelderland
Groningen
Limburg
Noord-Brabant
Noord-Holland
Overijssel
Utrecht
Zeeland
Zuid-Holland

6. Wat is uw geboortejaar?
(rolbar met mogelijke jaartallen vanaf 1920.)
7. Heeft u in 2015 een brede weersverzekering afgesloten?
o Ja (Ga verder naar vraag 8)
o Nee (Ga verder naar vraag 11)

54 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

8. Heeft u in onderstaande jaren een brede weersverzekering afgesloten?
Ja
Nee
Weet niet
2014
2013
2012
2011
2010
Reden voor afsluiten brede weersverzekering
9. Hoe belangrijk waren onderstaande argumenten om een brede weersverzekering af
te sluiten?
1 = heel onbelangrijk
2 = redelijk onbelangrijk
3 = neutraal (onbelangrijk noch belangrijk)
4 = redelijk belangrijk
5 = heel belangrijk
Nvt / geen mening
Argumenten

1

2

3

4

5

Zelf grote gewasschade gehad
Kans op schade door het weer op mijn bedrijf is groot
Wijziging in uitbetalen premie door de overheid
(RVO.NL) op de afgesloten weersverzekering
Enige manier om vanuit de overheid bij gewasschade
nog een tegemoetkoming te krijgen in de geleden
schade
Aantrekkelijke voorwaarden
Aantrekkelijke premie

N.v.t. /
geen
mening

10. Had u voor deelname aan de brede weersverzekering een aparte hagelverzekering?
o Ja
o Nee
o Weet niet
Reden voor niet afsluiten brede weersverzekering
11. Hoe belangrijk waren onderstaande argumenten voor u om geen brede
weersverzekering af te sluiten?
1 = heel onbelangrijk
2 = redelijk onbelangrijk
3 = neutraal (onbelangrijk noch belangrijk)
4 = redelijk belangrijk
5 = heel belangrijk
Nvt / geen mening
Argumenten

Kans op schade door het weer op mijn bedrijf is klein
Geen grote gewasschade gehad de afgelopen jaren
Continuïteit van mijn bedrijf komt in geen geval in
gevaar
Ik heb alternatieve maatregelen getroffen (zoals bijv.
afzonderlijke verzekering, hagelnetten, meerdere
locaties)
Dekking van de verzekering is te beperkt
Eigen risico is te hoog
Mijn bedrijf voldoet niet aan de voorwaarden van de
verzekering
Premie is te hoog

1

2

3

4

5

N.v.t. /
geen
mening

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 55

Ik weet te weinig af van de mogelijkheden om een
brede weersverzekering af te sluiten
De tegemoetkoming in de premie (vergoeding voor een
deel van de verzekeringspremie) is niet duidelijk
Mijn verwachting is dat bij grote calamiteiten de
overheid noodsteun zal verlenen
12. Weet u voor uw bedrijf/gewas de hoogte van de verzekeringspremie voor de brede
weersverzekering?
o Ja
o Nee
o Weet niet
13. Heeft u een hagelverzekering afgesloten?
o Ja
o Nee
o Weet niet
Perceptie en risicohouding
14. In welke mate zijn onderstaande factoren voor uw bedrijf risicovol?
1 = niet risicovol
2 = licht risicovol
3 = matig risicovol
4 = erg risicovol
5 = zeer risicovol
Factor
Droogte
Hagel
Regen
Sneeuw
Vorst

1

2

3

4

5

15. Geef aan in welke mate u het eens bent met de volgende stellingen
1 = helemaal mee oneens
2 = oneens
3 = neutraal (noch oneens noch eens)
4= eens
5 = helemaal mee eens
Stelling

1

2

3

4

5

Ik hou van experimenteren met nieuwe productiemethoden
Ik geef de voorkeur aan zekerheid boven onzekerheid
Ik benut meer kansen dan anderen
Ik durf meer risico’s te nemen dan mijn collega’s
Ik moet bereid zijn om risico’s te nemen om succesvol te zijn
Nieuwe werkwijzen moeten zich eerst bewijzen bij collega’s
voordat ik ze ga toepassen
Op het bedrijf ben ik risicomijdend
Ik ben in de financiële positie dat ik risico’s kan nemen
Ik gok erop dat ik geen grote schades zal lijden
Behoefte aan brede weersverzekering en randvoorwaarden
16. Vindt u het van belang dat er ook na 2020 een brede weersverzekering blijft in de
huidige vorm, dus met tegemoetkoming in de premie door de overheid (subsidie)?
o Ja, afhankelijk van de voorwaarden en kosten
o Ja, want ik verwacht dat de overheid niet meer op een andere manier bijspringt
o Nee, want ik verwacht dat de overheid betaalt in het geval van grote weersschaden
o Nee, want het behoort tot het normale bedrijfsrisico
o Nee, andere reden
o Weet niet

56 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

17. Ziet u voor de toekomst een rol weggelegd voor de overheid bij het verzekeren tegen
weerscalamiteiten?
(maximaal 2 antwoorden mogelijk)
o Nee
o Ja, door premiesubsidie
o Ja, door deze verzekering vrij te stellen van assurantiebelasting
o Ja, door garantstelling bij rampen
o Ja, door het fiscaal reserveren van de bedrijfswinst voor schade mogelijk te maken
o Ja, anders namelijk ………
Tot slot
Als u nog opmerkingen over deze enquête heeft of suggesties m.b.t. brede weersverzekeringen, dan
kunt u die hieronder kwijt.
Opmerkingen:

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 57

Bijlage 4

Geïnterviewde personen

Verzekeraars
Achmea: Willem Snoeker
AgriVer: Marien Boersma
OFH: Gert Jan van Dijk
Vereinigte Hagel: Jan Schreuder
Landbouworganisaties
ZLTO: Adrie Bossers
NAV: Kees van Dijk
NFO: Siep Koning
RVO.NL
Carla Overgaauw
Carel Vrehe

58 | Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

Wageningen Economic Research Rapport 2016-070

| 59

Wageningen Economic Research

De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of

Postbus 29703

nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research

2502 LS Den Haag

bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van

T 070 335 83 30

Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de

E communications.ssg@wur.nl

oplossing van belangrijke vragen in het domein van gezonde voeding en

www.wur.nl/economic-research

leefomgeving. Met ongeveer 30 vestigingen, 5.000 medewerkers en 10.000
studenten behoort Wageningen University & Research wereldwijd tot de
aansprekende kennisinstellingen binnen haar domein. De integrale benadering

Wageningen Economic Research

van de vraagstukken en de samenwerking tussen verschillende disciplines

RAPPORT

vormen het hart van de unieke Wageningen aanpak.

2016-070

Wageningen Economic Research

De missie van Wageningen University & Research is ‘To explore the potential of

Postbus 29703

nature to improve the quality of life’. Binnen Wageningen University & Research

2502 LS Den Haag

bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van

E communications.ssg@wur.nl

Stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing

T +31 (0)70 335 83 30

van belangrijke vragen in het domein van gezonde voeding en leefomgeving.

www.wur.nl/economic-research

Met ongeveer 30 vestigingen, 5.000 medewerkers en 10.000 studenten behoort

Evaluatie Regeling brede weersverzekering

Wageningen University & Research wereldwijd tot de aansprekende kennis­
Rapport 2016-070

instellingen binnen haar domein. De integrale benadering van de vraagstukken

ISBN 978-94-6257-934-7

en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het hart van de
unieke Wageningen aanpak.

Petra Berkhout, Marcel van Asseldonk, Ruud van der Meer, Harold van der Meulen en Huib Silvis