Vervolgonderzoek
Bereikbaarheid Ameland
2030
Deelrapportage effectbeoordeling natuur

Rijkswaterstaat
15 augustus 2023

Project
Opdrachtgever

Document
Status
Datum
Referentie

Vervolgonderzoek Bereikbaarheid Ameland 2030
Rijkswaterstaat

Deelrapportage effectbeoordeling natuur
Definitief
15 augustus 2023
126248-6.1.1/23-013.291

Het kwaliteitsmanagementsysteem van Witteveen+Bos is gecertificeerd op basis van ISO 9001.
© Witteveen+Bos
Niets uit dit document mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt in enige vorm zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van
Witteveen+Bos noch mag het zonder dergelijke toestemming worden gebruikt voor enig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd, behoudens
schriftelijk anders overeengekomen. Witteveen+Bos aanvaardt geen aansprakelijkheid voor enigerlei schade die voortvloeit uit of verband houdt met
het wijzigen van de inhoud van het door Witteveen+Bos geleverde document.

Informatie uit dit rapport is alleen te bezien in samenhang met de overige rapporten die onderdeel uitmaken van VBA2030, alsook de projectnota.

INHOUDSOPGAVE

1

INLEIDING

5

1.1

Aanleiding VBA2030

5

1.2

Doelstellingen Vervolgonderzoek bereikbaarheid Ameland 2030

6

1.2.1

7

Doel deelrapport natuur

1.3

Leeswijzer

7

2

UITGANGSPUNTEN

8

2.1

Inleiding

8

2.2

Algemene uitgangspunten

8

2.3

Ecosysteem

8

2.4

Natuurwetgeving

9

3

HUIDIGE SITUATIE EN AUTONOME ONTWIKKELINGEN

10

3.1

Plan- en studiegebied

10

3.2

Referentiesituatie

11

3.2.1

12

Systeemanalyses en autonome ontwikkelingen

4

ONDERZOEKSMETHODIEK

14

4.1

Inleiding

14

4.2

Ingrepen per alternatief

14

4.2.1
4.2.2
4.2.3
4.2.4
4.2.5
4.2.6

Alternatief 1.1
Alternatief 1.2
Alternatief 1.3
Alternatief 2.1
Alternatief 2.2
Alternatief 2.3

14
16
17
18
19
21

4.3

Ingreep-effectrelaties ecosysteem

22

4.4

Effectrelaties natuurwetgeving

24

4.5

Beoordelingskaders

24

4.5.1

24

Beoordelingskader ecosysteem

4.5.2

5

Natuurwetgeving

27

EFFECTBESCHRIJVING EN -BEOORDELING ECOSYSTEEM PER
ALTERNATIEF

29

5.1

Inleiding

29

5.2

Effectbeoordelingen

29

5.2.1
5.2.2
5.2.3
5.2.4
5.2.5
5.2.6

29
31
33
36
40
42

Alternatief 1.1
Alternatief 1.2
Alternatief 1.3
Alternatief 2.1
Alternatief 2.2
Alternatief 2.3

5.3

Leemten in kennis

45

6

EFFECTBESCHRIJVING EN -BEOORDELING NATUURWETGEVING PER
ALTERNATIEF

46

6.1

Inleiding

46

6.2

Effectbeoordelingen

46

6.2.1
6.2.2
6.2.3
6.2.4
6.2.5
6.2.6

46
48
50
51
54
56

Alternatief 1.1
Alternatief 1.2
Alternatief 1.3
Alternatief 2.1
Alternatief 2.2
Alternatief 2.3

6.3

Leemten in kennis

58

7

CONCLUSIE

59

8

REFERENTIES

62

Laatste pagina

62

Bijlage(n)
I

Achtergrond beoordeling versnippering

Aantal pagina's
2

1
INLEIDING
Voorliggend document betreft het deelrapport effectbeoordeling natuur voor het Vervolgonderzoek
Bereikbaarheid Ameland 2030. Dit document geeft inzicht in de effecten van de mogelijke alternatieven voor
een duurzame en betrouwbare verbinding naar het eiland Ameland tot het jaar 2100, beschouwd vanuit
natuurwetgeving en effecten op het ecosysteem.

1.1

Aanleiding VBA2030

De vaarverbinding tussen Ameland en Holwert is essentieel voor de bereikbaarheid van Ameland. De geulen
tussen Ameland en Holwert worden sinds enkele decennia langer en ondieper als gevolg van natuurlijke
morfologische ontwikkelingen. Daardoor moet er over een steeds grotere lengte, steeds meer gebaggerd
worden om de route bevaarbaar te houden. Het baggeren leidt tot een toename van de druk op het
ecosysteem van de Waddenzee. Ook neemt de kans op vertragingen en stremmingen toe als gevolg van de
morfologische veranderingen. Onderzoek heeft uitgewezen dat het in de toekomst niet mogelijk is om de
vaarverbinding structureel en voldoende te verbeteren door slechts de huidige baggerwerkzaamheden te
optimaliseren. Een lange termijnoplossing, die verder kijkt dan alleen het optimaliseren van
baggerwerkzaamheden, voor de bereikbaarheid van Ameland is daarom nodig om een duurzame en
betrouwbare vaarweg te garanderen.
Rijkswaterstaat, de provincie Fryslân en de gemeentes Ameland en Noardeast-Fryslân hebben in december
2019 de notitie ‘Lange Termijn Oplossingsrichtingen bereikbaarheid Ameland na 2030’ (LTOA) opgeleverd.
Daarin worden drie lange termijn oplossingsrichtingen gepresenteerd. De minister heeft besloten
vervolgonderzoek uit te laten voeren naar twee van de drie oplossingsrichtingen:
- optimalisatie van het bestaande;
- verplaatsen van de vertrek- en aankomstlocatie.
Het project ‘Vervolgonderzoek bereikbaarheid Ameland 2030’ (VBA2030) betreft het vervolgonderzoek naar
de twee oplossingsrichtingen uit de LTOA (zie afbeelding 1.1).
De minister heeft het standpunt dat de niet-varende oplossing (het tunnelalternatief) niet nader onderzocht
dient te worden: ‘De complexe uitvoering met zeer forse investerings- en instandhoudingskosten is niet te
rechtvaardigen gelet op het beperkte aantal vervoersbewegingen. Daarbij grijpt een tunnel in op de
sociaaleconomische structuur van Ameland en het Waddengebied in algemene zin’.

5 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Afbeelding 1.1 Oplossingsrichtingen bereikbaarheid Ameland

1.2

Doelstellingen Vervolgonderzoek bereikbaarheid Ameland 2030

In de LTOA is besloten dat het uitgangspunt is: een toekomstbestendige en vraaggestuurde verbinding met
het vasteland. In 2030 functioneert het infrastructuurnetwerk klimaat- en energieneutraal, wordt een varende
oplossing duurzaam aangedreven en wordt gestreefd naar circulariteit om brede welvaart te bereiken. Dit
sluit aan bij de ambitie uit Waddenagenda 2050: In 2050 is het Waddengebied duurzaam en veilig
bereikbaar en past de mobiliteit bij de status van het Werelderfgoed. De opgave is de mobiliteit te
verduurzamen en de bereikbaarheid ook op de lange termijn te blijven garanderen. Tegelijk is de opgave de
baggerinspanningen te verminderen en de impact op natuur en milieu zo gering mogelijk te laten zijn.
Op basis hiervan zijn voor het VBA2030 de volgende projectdoelstellingen geformuleerd:
1 het uitvoeren van onderzoeken op het gebied van morfologie, ecologie en bereikbaarheid met een
tijdshorizon van 2100;
2 het komen tot een set van duurzame en betrouwbare mogelijke alternatieven die bestuurlijk, financieel,
technisch en juridisch realiseerbaar zijn. De mogelijke alternatieven dienen op transparante, navolgbare
en gestructureerde wijze tot stand te komen, waarbij oog is voor draagvlak, inbreng en betrokkenheid
van de omgeving en relevante belanghebbenden;
3 het vastleggen en onderbouwen van de mogelijke alternatieven in een projectnota ten behoeve van
besluitvorming door de Minister over het vervolgtraject, inclusief een advies over welke
oplossingsrichting(en) kansrijk is (zijn).
Projectopzet VBA2030
VBA2030 is opgedeeld in twee fasen. In fase 1 zijn onderzoeken uitgevoerd naar morfologie, ecologie,
mobiliteit en ruimtelijke kwaliteit én zijn op basis van deze onderzoeken in totaal 13 mogelijke alternatieven
opgesteld voor de vaarverbinding. Mede op basis van informatie uit de uitgevoerde onderzoeken zijn het
doelbereik, de effecten, en de kosten van deze alternatieven globaal in beeld gebracht. Op basis van deze
informatie zijn in fase 2 alternatieven samengesteld waarin de meest probleemoplossende maatregelen zijn
opgenomen.
In fase 2 worden de alternatieven ingepast in de omgeving en uitgewerkt tot op het niveau van een
inpassend ontwerp. Daardoor wordt de beoordeling van het doelbereik, de effecten (waaronder het
ruimtebeslag), en de kosten van de alternatieven betrouwbaarder. In fase 2 worden ook de ‘no regret’maatregelen en kansen bepaald. Door maatregelen die in fase 2 niet verder worden uitgewerkt in het
kansendossier op te nemen, wordt geborgd dat deze maatregelen in een vervolgtraject nog wel in beeld zijn.

6 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Doel deelrapport natuur
In dit rapport zijn de alternatieven die inpassend ontworpen zijn in fase 2 beoordeeld vanuit het perspectief
van het ecosysteem en vanuit de natuurwetgeving. Dit resulteert in twee separate beoordelingen per
alternatief, waarin het eerste stelt of het alternatief een verslechtering of verbetering van de ecologische
knelpunten veroorzaakt. Deze knelpunten zijn beschreven in de ecosysteemanalyse die is uitgevoerd voor dit
project [lit. 1]. Het tweede oordeel beschouwt in welke mate er negatieve effecten optreden bezien vanuit
natuurwetgeving. Hierbij ligt de nadruk op de gebiedsbescherming (Natura 2000 en Kaderrichtlijn Water),
met als achtergronddocument de Notitie Kansen en beperkingen Natuurwetgeving [lit. 2] en de notitie
Maakbaarheid [lit. 3].

1.3

Leeswijzer

Tabel 1.1 Leeswijzer
Hoofdstuk

Beschrijving

2

beschrijft de uitgangspunten en de kaders voor dit deelrapport

3

beschrijft de huidige situatie en de autonome ontwikkelingen die relevant zijn voor dit thema

4

beschrijft de onderzoeksmethodiek met daarin de ingreep-effect relaties per alternatief

5

beschrijft de feitelijke effecten van de alternatieven, inclusief de mogelijke mitigerende maatregelen

6

geeft een samenvatting en conclusie van het thema.

7 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

2
UITGANGSPUNTEN
2.1

Inleiding

In dit hoofdstuk zijn de uitgangspunten voor de effectbeoordeling beschreven. Voor het deelrapport is
ervoor gekozen om de alternatieven te beoordelen op twee thema’s:
- ecosysteem;
- natuurwetgeving.
Hiervoor is gekozen omdat de beoordeling vanuit het ecosysteem toestaat om te beoordelen welke effecten
de alternatieven hebben op de natuurlijke dynamiek van de Waddenzee, en daarbij hoe ze daarmee het
ecosysteem op de lange termijn beïnvloeden. Een positief effect op de ecologie in de Waddenzee betekent
niet direct dat het project zondermeer vergunbaar is. Een verlies aan areaal van een beschermd habitat met
een behoud- of verbeteropgave kan immers onvergunbaar zijn, ook al leidt dat verlies tot een positieve
bijdrage aan de kwaliteit van een ander habitattype. De beoordeling vanuit het perspectief van de
natuurwetgeving geeft daarom inzicht in de kans op vergunbaarheid van de alternatieven. Bij het
beoordelen vanuit het perspectief van de natuurwetgeving is gekeken naar zowel de aanleg- als
gebruiksfase, in het kader van Natura 2000 en de Kaderrichtlijn Water (KRW).

2.2

Algemene uitgangspunten

Bij de beoordeling zijn de volgende uitgangspunten aangehouden:
- de huidige vaarverbinding tussen Holwert en Ameland inclusief autonome ontwikkelingen vormt de
referentiesituatie;
- in de basis wordt bij deze beoordeling uitgegaan van realistische worst-case aannames, en is er dus nog
geen rekening gehouden met eventuele mitigerende maatregelen;
- het thema natuur hangt nauw samen met het thema ‘morfologie’, en in de effectbeschrijving en beoordeling wordt gebruik gemaakt van de resultaten uit de analyses die in dat kader zijn uitgevoerd.

2.3

Ecosysteem

Voor de beoordeling vanuit het perspectief van het ecosysteem zijn de volgende uitgangspunten
gehanteerd:
- de reikwijdte van het beoordelingskader voor dit deelaspect ‘natuur’ is vastgesteld in een notitie
voorafgaand aan dit document (Oplegnotitie beoordelingskader fase 2 [lit. 4]);
- de beoordeling is gebaseerd op de ecosysteemanalyse die voor dit project is uitgevoerd [lit. 1]. Daarbij
vormen de knelpunten die in de ecosysteemanalyse zijn vastgesteld, de leidraad voor de beschouwing
van de alternatieven;
- de beoordeling richt zich op de eindsituatie (ordegrootte tietallen jaren na aanleg), waarin de tijdelijk
negatieve effecten van het alternatief in aangelegde situatie en eventuele tijdelijke negatieve effecten als
gevolg van de aanleg zelf hebben kunnen herstellen;
- aspecten van het ontwerp die op hoofdlijnen niet afwijken van de referentiesituatie (zoals de
aanmeerlocatie op Ameland) zijn niet opgenomen in de effectbeschrijving en -beoordeling.

8 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

2.4

Natuurwetgeving

Voor de beoordeling aan de hand van de natuurwetgeving zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
- de beoordeling aan de hand van de natuurwetgeving richt zich op zowel de aanleg- als de gebruiksfase;
- Natura 2000 en de Kaderrichtlijn Water zijn opgenomen als indicatoren ten aanzien van de beoordeling
op vergunbaarheid;
- een toets ten aanzien van de feitelijke vergunbaarheid van de alternatieven is niet uitgevoerd, omdat
hiervoor een Passende Beoordeling moet worden opgesteld; dit vindt plaats op niveau van soorten en
habitattypen en niet op het meer geaggregeerde niveau zoals toegepast in voorliggend document. Een
dergelijke beoordeling kan in een vervolgfase na VBA2030 worden uitgevoerd;
- bij de beoordeling van het alternatief is telkens het ‘meest negatieve’ aspect als maatgevend beschouwd.
Dit aspect is dan ook in meer detail uitgewerkt. In geval van onzekerheid zijn worst-case aannames
gedaan;
- de beoordeling op natuurwetgeving is niet gewogen ten opzichte van de referentiesituatie. Alle ingrepen
waarbij (tijdelijk) negatieve effecten optreden zijn meegenomen, ook als deze gelijk zijn voor alle
alternatieven. Dit sluit aan bij reguliere mer-producers, waardoor een correcter beeld ontstaat van de
vergunningsrisico’s. Ook voor stikstofdepositie als gevolg van het baggeren zijn op deze wijze
beoordeeld; alternatieven waarbij de permanente stikstofdepositie groter is dan 0 zijn negatief
beoordeeld, ongeacht of deze een verbetering ten opzichte van de huidige situatie bereiken
(zie paragraaf 4.5.2);
- de ecosysteembeschouwing, als juridisch alternatief van een Passende Beoordeling met
doelensystematiek, is in dit deelrapport op advies van het Bevoegd Gezag niet opgenomen.

9 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

3
HUIDIGE SITUATIE EN AUTONOME ONTWIKKELINGEN
Dit hoofdstuk presenteert het plangebied, het studiegebied en de referentiesituatie. Het plangebied omvat
de vaarverbinding tussen Holwert en Ameland, inclusief de veerdam in Holwert, de veerdam van Nes en de
vaarroute zelf.

3.1

Plan- en studiegebied

Het plangebied is het gebied waarin ingrepen worden voorzien voor het realiseren van de alternatieven. Het
studiegebied begrenst het gebied waarbinnen de effecten van alternatieven worden onderzocht. Daarmee
kunnen het plan- en studiegebied van elkaar verschillen per het te onderzoeken effect.
Het plangebied voor de 6 te beschouwen alternatieven betreft de aanmeerlocatie bij Holwert, de locatie bij
Ferwert en de bestaande aanmeerlocatie bij Nes. Ook de vaargeul en de Waddenzee die zich tussen
Ameland en de vaste wal bevinden zijn onderdeel van dit plangebied. Dit plangebied is weergegeven in
onderstaande afbeelding. De rode arceringen omvatten de alternatieven voor het VBA2030, met de
zoekgebieden in het oranje.

Afbeelding 3.1 Plangebied VBA2030

10 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Het plangebied is uitgebreid beschreven in de Notitie Plangebied (ref: 126248/22-004.809). In deze notitie
zijn de huidige aanmeerlocaties bij Holwert en Nes, en de eventuele locatie bij Ferwert beschreven. Per
locatie is de ligging en omgeving beschreven, de (parkeer)voorzieningen op de veerdammen inclusief de OV
verbindingen, en een globale constructieve analyse van de veerdammen. Daarnaast is de huidige
dienstregeling met de huidige autoschepen en sneldienst beschreven, met daarin de te varen route.
Het studiegebied is begrensd in afbeelding 3.2 voor het VBA2030. Het gebied bevat de volgende
geografische gebieden en grenzen:
- het eiland Ameland (rood);
- het kombergingsgebied Borndiep en aangrenzende gebieden van het Vlie en Pinkegat (blauw):
· op de vaste wal (geel):
- zuidelijke begrensd door de N357 en N358;
- westelijke begrensd door een rechte lijn van Zwarte Haan tot aan de N357;
- oostelijke begrensd door een rechte lijn van Het Schoor tot aan de N358.

Afbeelding 3.2 Studiegebied VBA2030

Deelrapport Natuur
Tot het studiegebied wordt de Nederlandse Waddenzee gerekend, met een nadruk op de mogelijke effecten
in het kombergingsgebied Borndiep. Dit is het gebied waar de grootste effecten worden verwacht.

3.2

Referentiesituatie

Deze paragraaf beschrijft de huidige en bestaande situatie van de vaarverbinding tussen Holwert en
Ameland, inclusief de veerdam in Holwert, de veerdam van Nes en de vaarroute. Voor een uitgebreidere
beschrijving wordt naast de reeds genoemde notitie plangebied, ook verwezen naar de 'Notitie mogelijke
alternatieven’ (met referentie 126248-22-011.356), behorende bij fase 1 van het VBA2030.
Aanmeerlocatie vaste wal
In de huidige veerverbinding vertrekt de veerboot richting Ameland vanaf de veerdam ten noorden van de
plaats Holwert (provincie Friesland). Haaks op de zeedijk ligt een uit grond gevormde veerdam, deze strekt
zich ongeveer 2 kilometer uit in de Waddenzee. De veerdam is aan de weerszijden voorzien van een harde
talud bescherming. De voorzieningen (parkeerplaatsen, restaurant, transferium etc.) liggen buitendijks. De
kop van de veerdam steekt in de zuidzijde van de vaargeul. Ten oosten en westen van de veerdam liggen
begroeide kwelders. Doordat de bovenzijde van de buitendijkse veerdam op een hoogte van circa 3,3 m
boven NAP ligt, komt deze geregeld bij verhoogde waterstanden onderwater te staan.

11 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

De zuidzijde van de dam is te bereiken via de gebiedsontsluitingsweg N356 of het fietspad dat gescheiden
ligt van de rijbaan vanaf Holwert.
Ferwert ligt ten westen van Holwert en ligt langs de ontsluitingsweg naar Leeuwarden. Bij Ferwert zijn geen
voorzieningen of wegen aanwezig die tot aan de Waddenzee reiken. Het dorp Ferwert en de Waddenzee
worden gescheiden door de zeedijk en de kwelders die daar zeewaarts van liggen.
Aanmeerlocatie Ameland
De huidige aankomstlocatie van de veerboot op Ameland is al lange tijd gelegen nabij het dorp Nes. De uit
grond gevormde veerdam met harde taludbescherming strekt circa 700 m de Waddenzee in vanaf de zeedijk
en ligt daarmee buitendijks. Ondanks de ophoging van de kop van de veerdam in 2017 (naar 2,25 m NAP),
komt de veerdam geregeld onderwater te staan. De veerdam is met het eiland verbonden middels een
fietspad en autoweg. Vergeleken met de voorzieningen op de veerdam van Holwert, zijn de voorzieningen
rondom de veerdam in Nes meer gericht op toeristen die het eiland komen bezoeken. Op de veerdam is er
bijvoorbeeld een transferium, waar overgestapt kan worden van en naar fietsen, bussen en taxi’s, en een
jachthaven. De parkeermogelijkheden voor auto’s zijn beperkt.
Vaarverbinding
De veerverbinding naar Ameland wordt gerealiseerd door drie veerboten van rederij Wagenborg. Deze
worden allen aangedreven door dieselmotoren. Voor zover nu vastgesteld kan worden, wordt de boot vanaf
de kade van brandstof voorzien, en vindt dit 2 keer per week plaats. De vaargeul tussen Holwert en Nes
volgt over vrijwel het gehele traject verschillende natuurlijke geulen. Om de verbinding tussen Holwert en
Nes te waarborgen, wordt in een deel van deze geulen nagenoeg continu (vrijwel dagelijks)
baggeronderhoud uitgevoerd om de geulen op voldoende diepte (maximaal NAP - 4,0 m en minimaal
NAP -3,8 m) en breedte (maximaal 60 m, minimaal 50 m) te houden. In 2019 is een bochtafsnijding
gerealiseerd, waardoor de vaarroute destijds 750 meter korter is geworden.
Dienstregeling
Van de drie veerboten die nu worden ingezet, worden twee boten gebruikt voor de reguliere dienst en één
voor de sneldienst. De sneldienst biedt plaats aan 48 personen en de reguliere autoveren hebben ieder
plaats voor 72 auto’s en 1200 personen. Gezamenlijk hebben de drie veerboten de capaciteit om jaarlijks
7,7 miljoen passagiers te vervoeren, maar in de praktijk zijn de veerboten meestal niet tot de volledige
capaciteit gevuld. Wagenborg rapporteerde een gemiddelde bezettingsgraad van circa 9,5% voor passagiers
en 55 % voor voertuigen op het autodek in 2019. De dienstregeling is afhankelijk van het seizoen en dag van
de week. Op rustige dagen vertrekt de reguliere veerdienst 7 keer vanaf Holwert, op drukke dagen 4 tot 6
keer vaker. Op de sneldienst wordt één schip ingezet. Op de reguliere dienst wordt op rustige dagen één
schip ingezet en op drukke dagen/piekdagen worden twee schepen ingezet.
De veerdienst is regelmatig vertraagd door technische en natuurlijke omstandigheden. In totaal was 19,4 %
van de afvaarten vertraagd in 2020. Al deze vertragingen waren van toepassing op de reguliere veerdienst.
De sneldienst was geen één keer vertraagd in 2020. In het verleden werd de dienstverlening met de reguliere
boot gestremd bij een waterstand van NAP -1,80 m bij afgaand tij te Nes, of een waterstand van
NAP -1,60 m in combinatie met een windkracht > 8 Beaufort. In 2023 zijn er problemen opgetreden
waardoor de veerboten tijdelijk niet afvaren bij waterstanden onder NAP -1,4 m. Rijkswaterstaat heeft sinds
begin jaren ’90 extra baggerschepen ingezet om de vaargeul aan de benodigde dimensies te laten voldoen.

3.2.1

Systeemanalyses en autonome ontwikkelingen

De referentiesituatie betreft de situatie ‘niks doen’ inclusief de autonome ontwikkelingen. De autonome
ontwikkelingen op het gebied van morfologie, ecologie en mobiliteit zijn in fase 1 van het VBA2030 uitvoerig
geanalyseerd in de hoofdonderzoeken.

12 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Deze onderzoeken bevatten ook een verdiepende systeemanalyse van de thema’s:
- morfologisch onderzoek (met referentie 126248-22-007.365);
- ecologisch onderzoek (met referentie 126248-22-006.727);
- bereikbaarheidsonderzoek (met referentie 126248-22-007.249)
Bij het opstellen van deze onderzoeken zijn externe begeleidingscommissies betrokken, met daarin experts
in hun vakgebied. De bovengenoemde systeemanalyses geven een uitputtende beschrijving van de
referentiesituatie inclusief autonome ontwikkelingen. Voor het onderhavige deelrapport is met name het
ecologisch onderzoek relevant.
Deelrapport natuur
In de systeemanalyse ecologie zijn knelpunten geïdentificeerd [lit. 1]. Deze knelpunten beperken het
natuurlijk functioneren van het ecosysteem en hebben een raakvlak met de vaarverbinding. De knelpunten
uit de systeemanalyse zijn:
- vertroebeling;
- bodemberoering;
- versnippering;
- plaat-kwelderdynamiek;
- verstoring;
- stikstofdepositie.
Deze knelpunten vormen de basis voor de effectbeoordeling zoals gepresenteerd wordt in hoofdstuk 5. Ze
zijn nader toegelicht in paragraaf 4.3. Hoofdstuk 4 beschrijft ook de ingrepen die opgenomen zijn in de
alternatieven en het effect dat deze ingrepen hebben op de ‘natuur’ inclusief de relatie met bovengenoemde
knelpunten. Daarbij wordt zowel de aanlegfase als de gebruiksfase beschouwd.
Voor de referentiesituatie geldt dat instandhouding ook tot ingrepen leidt die effecten hebben op de natuur.
Deze zijn gepresenteerd in tabel 3.1. In de effectbeoordeling zijn de alternatieven beoordeeld ten opzichte
van de referentiesituatie, en daarmee ten opzichte van de ingrepen in onderstaande tabel. Dit is in hoofdstuk
4 en 5 nader toegelicht.

Tabel 3.1 Omschrijving referentiesituatie. Alle aantallen betreffen ruwe schattingen
Bouwsteen

Omschrijving

Gebruiksfase

aanmeerlocatie Holwert

gronddam buiten begrenzing van Natura 2000,
gebruik leidt tot verstoring in Natura 2000 gebied.

-

vaarverbinding

vaargeul

13 | 62

autoschepen en sneldienst

regulier baggeronderhoud

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

-

directe verstoring door licht, geluid,
beweging en aanwezigheid van 130
ha (in Natura 2000-gebied)
veerdam beperkt plaatkwelderdynamiek

-

directe verstoring door licht, geluid,
beweging en aanwezigheid van 1180
ha (in Natura 2000-gebied)
stikstofdepositie door schepen

-

2,5 miljoen m3/jaar baggerbezwaar
35 ha continue gebaggerd oppervlak

4
ONDERZOEKSMETHODIEK
4.1

Inleiding

De verschillende alternatieven zijn beoordeeld op basis van de te verwachten effecten op het ecosysteem en
de verwachte effecten die invloed hebben op de vergunbaarheid in het kader van natuurwetgeving. In dit
hoofdstuk is de onderzoeksmethodiek toegelicht, waarmee in hoofdstuk 5 en 6 de beoordeling uit wordt
gevoerd. In paragraaf 4.2 zijn de ingrepen per alternatief beschreven. Vervolgens zijn de ingreepeffectrelaties op de relevante thema’s in het kader van het ecosysteem (4.3) en natuurwetgeving (4.4)
beschreven, om tot slot tot een beoordelingskader te komen.

4.2

Ingrepen per alternatief

Per alternatief is beschouwd welke relevante ingreep-effect relaties optreden. Dit is aan de hand van de vier
typen ‘bouwstenen’ uitgevoerd, zoals opgenomen in het ontwerpdossier schetsontwerp fase 2 [lit. 5]:
1 vertrek-/aankomstlocatie Ameland;
2 vertrek-/aankomstlocatie vaste wal Friesland;
3 vaarverbinding;
4 vaargeul.
Details van de benodigde werkzaamheden voor elk van de alternatieven zijn uiteengezet in de Notitie
maakbaarheid alternatieven [lit. 3]. In dit hoofdstuk zijn deze werkzaamheden samengevat met het oog op
relevantie voor de te beschouwen bouwstenen. In hoofdstuk 5 en 6 zijn de alternatieven beschouwd ten
opzichte van elkaar en de referentiesituatie.

4.2.1

Alternatief 1.1

Het alternatief 1.1 onderscheidt zich met name door de aanleg van een nieuwe pier, ongeveer 1.200 m ten
westen van de huidige pier bij Holwert, waardoor de vaarroute korter wordt en het baggerbezwaar afneemt.
In tabel 4.1 is het alternatief met bijbehorende ingrepen samengevat [lit. 3], ook weergegeven in
afbeelding 4.1.

14 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Tabel 4.1 Omschrijving ingrepen alternatief 1.1. Alle aantallen voor de aanleg- en gebruiksfase betreffen ruwe schattingen
Bouwsteen

Omschrijving

Ingreep aanlegfase

Ingreep gebruiksfase

aanmeerlocatie
Holwert

bestaande veerdam bij
Holwert vervangen door
hybride veerdam die circa
1.200 m westelijk van de
huidige wordt gebouwd. Het
landwaartse deel van de
nieuwe pier wordt gebouwd
als gronddam en het
zeewaartse deel op palen. De
parkeervoorzieningen voor
lang parkeren worden
binnendijks geplaatst

ruimtebeslag (100 m buffer, 110 ha):
gronddam 35 ha
dek op palen van 25 ha
havenhoofd inclusief ligplaatsen
van 15 ha
verwijderen oude veerdam (35
ha)

ruimtebeslag (9 ha):
gronddam van 3 ha
dek op palen van 2 ha
havenhoofd inclusief
ligplaatsen van 4 ha
vrijkomen areaal oude
veerdam (10 ha)
verandering van verstoord
gebied (netto toename 50
ha)
verandering plaatkwelderdynamiek

aanmeerlocatie
Ameland

de pier bij Nes wordt
verhoogd om rekening te
houden met
zeespiegelstijging

tijdelijk ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd

ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd

vaarverbinding

autoschepen met dezelfde
afmetingen als de huidige

niet van toepassing

-

verstoring aanlegfase:
circa 20 kwartalen (5 jaar)
aanleg nieuwe pier
verwijderen oude pier
aanbrengen 700 buispalen,
diameter 1,5 m

vaargeul

de vaargeul wordt 1.200 m
korter

niet van toepassing

-

gelijk aan huidige
stikstofdepositie
afname verstoring (netto
afname 180 ha)
1,9 miljoen m3/jaar
baggerbezwaar;
26 ha gebaggerd
oppervlak

Afbeelding 4.1 Alternatief 1.1. Let op: de afbeelding geeft de vaarroute vóór 2022 weer, deze is ondertussen aangepast (vloedgeul
en doorsteek)

15 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

4.2.2

Alternatief 1.2

Alternatief 1.2 maakt gebruik van de bestaande aanmeerlocaties, en realiseert de dienstregeling met kleinere
autoschepen ten opzichte van de referentiesituatie. Hierdoor wordt de minimale doorsnede van de vaargeul
kleiner, waardoor het baggerbezwaar afneemt. In tabel 4.2 en afbeelding 4.2 is alternatief 1.2 met
bijbehorende ingrepen samengevat.

Tabel 4.2 Omschrijving ingrepen alternatief 1.2. Alle aantallen voor de aanleg- en gebruiksfase betreffen ruwe schattingen
Bouwsteen

Omschrijving

Ingreep aanlegfase

Ingreep gebruiksfase

aanmeerlocatie Holwert

de bestaande pier in
Holwert blijft behouden.
De pier wordt verhoogd
om rekening te houden
met zeespiegelstijging

ruimtebeslag (100 m
buffer):
veerdam (35 ha)

ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd
(afhankelijk van de eventuele
verbreding van taluds bij
ophoging)

aanmeerlocatie Ameland

de pier bij Nes wordt
verhoogd om rekening te
houden met
zeespiegelstijging

-

vaarverbinding

drie kleinere schepen

niet van toepassing

verstoring aanlegfase:
9 kwartalen (2 ¼ jaar)
veerdam
tijdelijk ruimtebeslag
wordt in later stadium
vastgelegd

ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd
(afhankelijk van de eventuele
verbreding van taluds bij
ophoging)
-

vaargeul

16 | 62

de minimale doorsnede
van de vaargeul wordt
ongeveer 80 % van de
huidige minimale
doorsnede

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

niet van toepassing

-

verhoging
verstoringsfrequentie
stikstofdepositie
1,9 miljoen m3/jaar
baggerbezwaar
25 ha gebaggerd
oppervlak
verandering verhouding
geulen/platen

Afbeelding 4.2 Alternatief 1.2. Let op: de afbeelding geeft de vaarroute vóór 2022 weer, deze is ondertussen aangepast (vloedgeul
en doorsteek)

4.2.3

Alternatief 1.3

Alternatief 1.3 onderscheidt zich van de andere alternatieven doordat de afvaart van autoschepen alleen bij
hoogwater plaatsvindt (boven NAP + 0,0 m). In tabel 4.3 is het alternatief met bijbehorende ingrepen
samengevat. Het wordt afgebeeld in afbeelding 4.3.

Tabel 4.3 Omschrijving ingrepen alternatief 1.3. Alle aantallen voor de aanleg- en gebruiksfase betreffen ruwe schattingen
Bouwsteen

Omschrijving

Ingreep aanlegfase

Ingreep gebruiksfase

aanmeerlocatie
Holwert

de bestaande pier in Holwert
blijft behouden. De pier
wordt verhoogd om
rekening te houden met
zeespiegelstijging

ruimtebeslag (100 m buffer):
veerdam (35 ha)

ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd
(afhankelijk van de eventuele
verbreding van taluds bij
ophoging)

aanmeerlocatie
Ameland

de pier bij Nes wordt
verhoogd om rekening te
houden met
zeespiegelstijging

tijdelijk ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd

ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd
(afhankelijk van de eventuele
verbreding van taluds bij
ophoging)

vaarverbinding

(huidige) autoschepen varen
alleen bij hoogwater
(waterstand > NAP + 0,0 m)
waardoor er minder
overtochten per dag
mogelijk zijn

niet van toepassing

-

de minimale doorsnede van
de vaargeul wordt ongeveer

niet van toepassing

vaargeul

17 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

verstoring aanlegfase:
9 kwartalen (2 ¼ jaar)

-

-

verlaging
verstoringsfrequentie
stikstofdepositie

1,3 miljoen m3/jaar
baggerbezwaar;

Bouwsteen

Omschrijving

Ingreep aanlegfase

60 % van de huidige
minimale doorsnede

Ingreep gebruiksfase
-

35 ha gebaggerd
oppervlak;
verandering verhouding
geulen/platen

Afbeelding 4.3 Alternatief 1.3. Let op: de afbeelding geeft de vaarroute vóór 2022 weer, deze is ondertussen aangepast (vloedgeul
en doorsteek)

4.2.4

Alternatief 2.1

Alternatief 2.1 betreft een nieuwe veerverbinding vanaf Ferwert, waarvoor op die locatie een nieuwe
veerdam als gronddam wordt gerealiseerd. Deze alternatieve route leidt tot een lager baggerbezwaar
doordat de natuurlijke geul bij Ferwert (Dantziggat) een grotere doorsnede heeft. De relevante ingrepen van
alternatief 2.1 worden gepresenteerd in tabel 4.4.

Tabel 4.4 Omschrijving ingrepen alternatief 2.1. Alle aantallen voor de aanleg- en gebruiksfase betreffen ruwe schattingen
Bouwsteen

Omschrijving

Ingreep aanlegfase

Ingreep gebruiksfase

aanmeerlocatie
Ferwert

een nieuwe pier bij Ferwert.
De gehele nieuwe pier wordt
gebouwd als gronddam. De
parkeervoorzieningen voor
lang parkeren worden
binnendijks geplaatst.
De bestaande veerdam bij
Holwert wordt verwijderd.

ruimtebeslag (100 m buffer, 125 ha):
gronddam (75 ha)
havenhoofd inclusief ligplaatsen
(15 ha)
verwijderen oude veerdam (35
ha)

ruimtebeslag (14 ha):
gronddam (10 ha)
havenhoofd inclusief
ligplaatsen (4 ha)
vrijkomen areaal oude
veerdam (10 ha)
verandering van verstoord
gebied (netto toename
110 ha)

18 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

verstoring aanlegfase:
13 kwartalen (3 ¼ jaar)
aanleg nieuwe pier;

Bouwsteen

Omschrijving

Ingreep aanlegfase

Ingreep gebruiksfase

-

-

verwijderen oude pier;

verandering plaatkwelderdynamiek

aanmeerlocatie
Ameland

De pier bij Nes wordt
verhoogd om rekening te
houden met
zeespiegelstijging

tijdelijk ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd

ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd
(afhankelijk van de eventuele
verbreding van taluds bij
ophoging)

vaarverbinding

autoschepen met dezelfde
afmetingen en capaciteit als
de huidige

niet van toepassing

-

alternatieve route, met
dezelfde ontwerpdoorsnede
als huidige vaargeul

niet van toepassing

vaargeul

-

verplaatsing verstoring
(netto afname 160 ha)
stikstofdepositie
0,6 miljoen m3/jaar
baggerbezwaar
12 ha gebaggerd
oppervlak
verandering verhouding
geulen/platen

Afbeelding 4.4 Alternatief 2.1

4.2.5

Alternatief 2.2

In alternatief 2.2, wordt de veerverbinding vanaf Ferwert gerealiseerd middels een hybride veerdam, die
deels op palen staat en deels uit een gronddam bestaat. Net als in alternatief 2.1 leidt de alternatieve route
vanaf Ferwert tot een lager baggerbezwaar dan in de referentiesituatie (tabel 4.5).

19 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Tabel 4.5 Omschrijving ingrepen alternatief 2.2. Alle aantallen voor de aanleg- en gebruiksfase betreffen ruwe schattingen
Bouwsteen

Omschrijving

Ingreep aanlegfase

Ingreep gebruiksfase

aanmeerlocatie
Ferwert

een nieuwe hybride veerdam
bij Ferwert. Het landwaartse
deel van de nieuwe veerdam
wordt gebouwd als
gronddam en het zeewaartse
deel op palen. De
parkeervoorzieningen voor
lang parkeren worden
binnendijks geplaatst.
De bestaande veerdam bij
Ferwert wordt verwijderd

ruimtebeslag (100 m buffer, 122 ha):
gronddam (34 ha)
pier (39 ha)
havenhoofd inclusief ligplaatsen
(15 ha)
verwijderen oude veerdam (35
ha)

ruimtebeslag (10 ha):
gronddam (3 ha);
pier (3 ha);
havenhoofd inclusief
ligplaatsen (4 ha)
vrijkomen areaal oude
veerdam (10 ha)
verandering van verstoord
gebied (netto toename
110 ha)
verandering kwelder
dynamiek

aanmeerlocatie
Ameland

de pier bij Nes wordt
verhoogd om rekening te
houden met
zeespiegelstijging

tijdelijk ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd

ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd
(afhankelijk van de eventuele
verbreding van taluds bij
ophoging)

vaarverbinding

autoschepen met dezelfde
afmetingen en capaciteit als
de huidige. De autoschepen
varen in dit alternatief
volgens een 5-kwartiers
dienstregeling

niet van toepassing

-

alternatieve route, met zelfde
ontwerpdoorsnede als
huidige vaargeul

niet van toepassing

vaargeul

verstoring aanlegfase:
24 kwartalen (6 jaar)
aanleg nieuwe pier
verwijderen oude pier
circa 850 stalen buispalen
(diameter 1,5 m)
circa 180 palenjukken (2*1 m)

-

-

20 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

verplaatsing verstoring
(netto afname 160 ha)
stikstofdepositie

0,6 miljoen m3/jaar
baggerbezwaar;
12 ha gebaggerd
oppervlak;
verandering verhouding
geulen/platen

Afbeelding 4.5 Alternatief 2.2

4.2.6

Alternatief 2.3

In alternatief 2.3 wordt eveneens een nieuwe hybride veerdam voorzien bij Ferwert. In dit alternatief worden
daarnaast kleinere autoschepen voorzien (gelijk aan de schepen in alternatief 1.2). De nieuwe route en
kleinere minimale doorsnede van de vaargeul leidt tot een lager baggerbezwaar ten opzichte van de
referentiesituatie (tabel 4.6).

Tabel 4.6 Omschrijving ingrepen alternatief 2.3. Alle aantallen voor de aanleg- en gebruiksfase betreffen ruwe schattingen
Bouwsteen

Omschrijving

Ingreep aanlegfase

Ingreep gebruiksfase

aanmeerlocatie
Ferwert

een nieuwe hybride veerdam
bij Ferwert. Het landwaartse
deel van de nieuwe veerdam
wordt gebouwd als
gronddam en het zeewaartse
deel op palen. De
parkeervoorzieningen voor
lang parkeren worden
binnendijks geplaatst.
De bestaande veerdam bij
Holwert wordt verwijderd

ruimtebeslag (100 m buffer, 122 ha):
gronddam (34 ha)
pier (39 ha)
havenhoofd inclusief ligplaatsen
(15 ha)
verwijderen oude veerdam (35
ha)

ruimtebeslag (10 ha):
gronddam (3 ha)
pier (3 ha)
havenhoofd inclusief
ligplaatsen (4 ha)
vrijkomen areaal oude
veerdam (10 ha)
verandering van verstoord
gebied (netto toename
110 ha)
verandering kwelder
dynamiek

de pier bij Nes wordt
verhoogd om rekening te
houden met
zeespiegelstijging

tijdelijk ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd

aanmeerlocatie
Ameland

21 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

verstoring aanlegfase:
24 kwartalen (6 jaar)
aanleg nieuwe pier
verwijderen oude pier
circa 850 stalen buispalen
(diameter 1,5 m)
circa 180 palenjukken (2*1 m)

ruimtebeslag wordt in later
stadium vastgelegd
(afhankelijk van de eventuele

Bouwsteen

Omschrijving

Ingreep aanlegfase

Ingreep gebruiksfase
verbreding van taluds bij
ophoging)

vaarverbinding

vaargeul

drie kleinere autoschepen.
De autoschepen varen in dit
alternatief volgens een 5kwartiers dienstregeling;

niet van toepassing

de minimale doorsnede van
de vaargeul wordt ongeveer
80 % van de huidige
minimale doorsnede

niet van toepassing

-

verplaatsing verstoring
(netto afname 160 ha)
stikstofdepositie
0,5 miljoen m3/jaar
baggerbezwaar
9 ha gebaggerd oppervlak
verandering verhouding
geulen/platen

Afbeelding 4.6 Alternatief 2.3

4.3

Ingreep-effectrelaties ecosysteem

De alternatieven zijn beoordeeld aan de hand van de knelpunten die in de ecosysteemanalyse zijn
vastgelegd [lit. 1]. In onderstaande paragrafen zijn deze knelpunten nader toegelicht en zijn de ingreepeffectrelaties tussen de alternatieven en de knelpunten bepaald. Uitzondering hierop is het knelpunt
stikstofdepositie. Er is voor gekozen dit onderdeel alleen te behandelen in de context van de
natuurwetgeving (paragraaf 4.4).
Vertroebeling
Het baggeren van de vaargeul leidt tot een verhoging van de natuurlijke concentratie van slib en sediment in
de waterkolom. Hierbij gaat het met name om het slibrijke baggermateriaal, wat tot een verhoogde
vertroebeling leidt. In de referentiesituatie wordt 1,1 miljoen m 3/jaar slibrijk materiaal gebaggerd (zie
effectbeoordeling morfologie voor achtergrond). Verhoogde vertroebeling vermindert het doorzicht.

22 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Vertroebeling kan, onder bepaalde voorwaarden, de primaire productie van fytoplankton beperken. In
extreme scenario’s kan dit doorwerking hebben op het voedselweb [lit. 1].
Daarnaast kan een langdurig verhoogde slibconcentratie nadelige effecten hebben op filterfeeders, zoals
mosselen. Dit kan onder meer leiden tot een achteruitgang van de kwaliteit van schelpdierbanken.
Referentiesituatie vertroebeling
In onderstaande afbeelding zijn de oppervlaktes waar de gemiddelde slibconcentratie (oktober-december
2019) in de waterkolom (nabij wateroppervlak) met 10 %, 20 % en 30 % toeneemt ten opzichte van de
situatie zónder baggeren en verspreiden in de huidige situatie. Deze verschilt enigszins van de
referentiesituatie, omdat de referentiesituatie een prognose is voor 2100 (zie deelrapport morfologie voor
achtergrondinformatie).

Voor de referentiesituatie en de alternatieven zijn de oppervlaktes waar de gemiddelde slibconcentratie in
de waterkolom (nabij wateroppervlak) met 10 %, 20 % en 30 % toeneemt ten opzichte van een situatie
zonder baggeren en verspreiden bepaald voor het zichtjaar 2100. Hierbij is gerekend met het baggervolume
slibrijkmateriaal dat verwacht wordt voor de verschillende alternatieven. De oppervlaktes waarbij verhoogde
slibconcentraties optreden zijn opgenomen in de beoordeling. Voor de referentiesituatie is het oppervlak
waar minimaal 10 % verhoging plaatsvindt 254 ha, voor 20 % is dit 9 ha en voor 30 % is dit 5 ha.
Bodemberoering
Als gevolg van de frequente baggerwerkzaamheden is de biomassa bodemfauna in de intensief gebaggerde
gebieden waarschijnlijk verwaarloosbaar laag [lit. 1]. Momenteel worden delen van de vaargeul wekelijks
gebaggerd (totaal 35 ha), waardoor geen herstel van de bodemfauna kan optreden. Wanneer hier gestopt
wordt met baggeren (of de frequentie sterk afneemt), kan bodemfauna terugkeren en de kwaliteit herstellen.
Als de natuurlijke dynamiek dit toelaat, zouden hier dan langer levende soorten zich kunnen vestigen. In de
referentiesituatie wordt een oppervlak van ongeveer 35 ha frequent (wekelijks) gebaggerd.
Versnippering
Er is een relatie tussen de soortenrijkdom en het oppervlak van een gebied [lit. 6]. Met name toppredatoren
en koloniedieren kunnen enkel voorkomen op een groot areaal van geschikt habitat. Het opsplitsen van
gebieden kan mogelijk leiden tot een verlies van deze soorten. De huidige pier doorkruist een deel van
kweldergebied Fryslân Bûtendyks [lit. 1]. In de alternatieven wordt onder meer een verplaatsing van de pier
locatie naar het westen overwogen. Dit leidt tot verschillende vormen van versnippering. In de
referentiesituatie is het kwelderoppervlak ten oosten van de pier ongeveer 250 ha, en 3.100 ha ten westen
van de pier.
Verstoring
Door menselijke activiteiten en aanwezigheid vindt verstoring van (beschermde) soorten plaats. Dit betreft
met name vogels en zeezoogdieren. Binnen de beoordeling ecosysteem is beschouwd welke verandering
van het verstoord gebied plaatsvindt per alternatief en in welke mate dit gevoelige leefgebieden betreft.

23 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Hierbij is een verstoringsafstand van 500 m gehanteerd. In de referentiesituatie is sprake van verstoring langs
de pier, op het havenhoofd en langs de vaarroute, hoewel de aanname ook is dat er sprake is van een zekere
gewenning [lit. 1].
Natuurlijke plaat-kwelderdynamiek
De kwelder langs de Friese kust kent een onnatuurlijke ontstaansgeschiedenis, wat de huidige kwaliteit en
het beheer van de kwelder beïnvloedt [lit. 1]. De pier bij Holwert draagt bij aan het verlagen van de
dynamiek op de kwelder, door verminderde golfslag en meer opslibbing, wat ten koste gaat van de kwaliteit.
Het verwijderen, aanpassen of aanleggen van een nieuwe pier heeft invloed op de kwelderkwaliteit nabij de
huidige pier en op eventuele nieuwe aanmeerlocaties. Wanneer de dynamiek toeneemt komt dit ten goede
van de diversiteit en kwaliteit van de kwelder, maar dit kan ook ten koste gaan van het kwelderareaal.

4.4

Effectrelaties natuurwetgeving

De beoordeling natuurwetgeving richt zich op de vraag of het alternatief (waarschijnlijk) is toegestaan. Het
beoordelingskader richt zich zowel op de aanlegfase als de gebruiksfase, met specifiek aandacht voor
gebiedsbescherming:
- tijdelijk en permanent ruimtebeslag Natura 2000 Waddenzee:
· habitattypen;
· leefgebied van habitatrichtlijnsoorten;
· leefgebied van broedvogels en niet-broedvogels;
- tijdelijke en permanente stikstofdepositie op Habitattypen:
· Natura 2000 Duinen van Ameland;
· Natura 2000 Waddenzee;
- tijdelijke en permanente verstoring Natura 2000 Waddenzee:
· habitattypen (incl. typische soorten);
· habitatrichtlijnsoorten;
· broedvogels en niet-broedvogels;
- kaderrichtlijn water:
· tijdelijk en permanent ruimtebeslag;
· kwaliteitselementen KRW-waterlichaam.

4.5

Beoordelingskaders

In hoofdstuk 5 en 6 zijn de effectrelaties beoordeeld aan de hand van de onderstaande beoordelingskaders.

4.5.1

Beoordelingskader ecosysteem

Vertroebeling
Beoordeeld is in welke mate er verandering optreedt in de oppervlaktes waarbij verhoogde vertroebeling
plaatsvindt (tabel 4.7). De drempelwaarde voor een (zeer) positief en (zeer) negatief effect zijn relatief hoog,
omdat het onzeker is of een verlaging van de vertroebeling ook op ecosysteemniveau impact heeft [lit. 1.].
Het Borndiep is van nature geen helder systeem, en het baggerbezwaar vormt slechts een fractie van de van
nature aanwezige sedimentconcentraties in de waterkolom (zie kader in paragraaf 4.3, tijdelijke en lokale
verhogingen van 10-30%). Golven en scheepvaart kunnen ook leiden tot vertroebeling, door het opwervelen
van slib op de bodem. Daarnaast is het onzeker of vertroebeling de beperkende factor vormt voor de
primaire productie in het gebied, of de kwaliteit van mosselbanken direct beïnvloedt.

24 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Tabel 4.7 Beoordelingskader vertroebeling
beoordeling

wanneer toegekend

++

zeer positief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

>75 % afname van vertroebeling in vergelijking met
achtergrondconcentratie ten opzichte van referentiesituatie

+

positief ten opzichte van de referentiesituatie

25-75 % afname van vertroebeling in vergelijking met
achtergrondconcentratie ten opzichte van. referentiesituatie

0

geen effect ten opzichte van de
referentiesituatie

>25 % toe- of afname van vertroebeling in vergelijking met
achtergrondconcentratie ten opzichte van referentiesituatie

-

negatief effect ten opzichte van. de
referentiesituatie

25-75 % toename van vertroebeling in vergelijking met
achtergrondconcentratie ten opzichte van referentiesituatie

--

zeer negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

>75 % toename van vertroebeling in vergelijking met
achtergrondconcentratie ten opzichte van referentiesituatie

Bodemberoering
Beschouwd is in welke mate de oppervlakte van het gebaggerde gebied toe- of afneemt (tabel 4.8). Indien
van toepassing is hierbij de frequentie van het baggeren meegenomen.

Tabel 4.8 Beoordelingskader bodemberoering
Beoordeling

Wanneer toegekend

++

zeer positief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

>50 % afname van gebaggerd oppervlak ten opzichte van met de
referentiesituatie

+

positief ten opzichte van. de referentiesituatie

10-50 % afname van gebaggerd oppervlak ten opzichte van met de
referentiesituatie

0

geen effect ten opzichte van de
referentiesituatie

>10 % toe- of afname van gebaggerd oppervlak ten opzichte van
met de referentiesituatie

-

negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

10-50 % toename van gebaggerd oppervlak ten opzichte van met de
referentiesituatie

--

zeer negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

>50 % toename van gebaggerd oppervlak ten opzichte van met de
referentiesituatie

Versnippering
Beoordeeld is in welke mate versnippering mogelijk invloed heeft op de soortenrijkdom op de kwelder
(tabel 4.9). Voor deze analyse wordt gebruikgemaakt van een soortenrijkdom-oppervlak relatie (toegelicht in
bijlage I). De beschreven methode is semi-kwantitatief, maar door de onzekerheid hierin is er voor gekozen
om de beoordeling kwalitatief te houden.

25 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Tabel 4.9 Beoordelingskader versnippering
Beoordeling

Wanneer Toegekend

++

zeer positief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

grootschalige afname van versnippering ten opzichte van de
referentiesituatie

+

positief ten opzichte van de referentiesituatie

afname van versnippering ten opzichte van de referentiesituatie

0

geen effect ten opzichte van de referentiesituatie

geen (aantoonbare) verandering ten opzichte van de
referentiesituatie

-

negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

toename van versnippering ten opzichte van de referentiesituatie

--

zeer negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

grootschalige toename van versnippering ten opzichte van de
referentiesituatie

Verstoring
Voor de beoordeling is bepaald of een aantoonbare netto toe- of afname van verstoring plaatsvindt in het
buitendijks gebied, op basis van een buffer van 500 meter rond het ruimtebeslag (tabel 4.10). Wanneer
sprake is van een toename van verstoring van een momenteel hoogwaardig gebied (zoals
zeehondenrustplaats of foerageergebied van vogels), dan is deze verstoring als zeer negatief beoordeeld.
Op deze wijze is zowel het verstoord areaal als de kwaliteit van dit gebied meegenomen.
De verstoring gedurende de aanlegfase beschouwd is onder het onderdeel natuurwetgeving.

Tabel 4.10 Beoordelingskader verstoring
Beoordeling

Wanneer toegekend

++

zeer positief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

afname mate van verstoring, waarbij (potentieel) hoogwaardig gebied
onverstoord wordt, ten opzichte van de referentiesituatie

+

positief ten opzichte van de
referentiesituatie

afname mate van verstoring (ongeacht gebiedswaarde) ten opzichte
van de referentiesituatie

0

geen effect ten opzichte van de
referentiesituatie

geen aantoonbare verandering verstoring beperkt ten opzichte van
de referentiesituatie

-

negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

toename mate van verstoring buitendijks (excl. hoogwaardige
gebieden) ten opzichte van de referentiesituatie

--

zeer negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

toename mate van verstoring op (potentieel) hoogwaardig gebied
ten opzichte van de referentiesituatie

Natuurlijke plaat-kwelderdynamiek
Voor de verschillende alternatieven is beschouwd hoe de natuurlijke plaat-kwelderdynamiek zich mogelijk
ontwikkelt (tabel 4.11). Hierbij wordt voor de beoordeling op ecosysteemniveau de oppervlakte waarop
dynamiek toe- of afneemt beoordeeld. Een toename van dynamiek, waardoor dynamische gradiënten tussen
jonge en oude vegetatie kunnen ontstaan, wordt als een positieve ontwikkeling gezien. Een negatief oordeel
geldt wanneer der natuurlijke dynamiek in een gebied afneemt. Afhankelijk van de omvang van dit gebied is,
op basis van expert-judgement, een zeer negatief oordeel gegeven.

26 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Tabel 4.11 Beoordelingskader natuurlijke plaat-kwelderdynamiek
Beoordeling

Wanneer toegekend

++

zeer positief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

verbetering natuurlijke plaat-kwelderdynamiek, waarbij geen
sprake is van half-natuurlijke situatie

+

positief ten opzichte van de referentiesituatie

verbetering natuurlijke plaat-kwelderdynamiek, waarbij halfnatuurlijke situatie deels behouden blijft

0

geen effect ten opzichte van de
referentiesituatie

kleinschalige of onzekere ontwikkeling van plaat-kwelderdynamiek

-

negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

verslechtering natuurlijke plaat-kwelderdynamiek, waarbij sprake is
van kleinschalige uitbreiding van half-natuurlijke kwelders

--

zeer negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

verslechtering natuurlijke plaat-kwelderdynamiek, waarbij sprake is
van grootschalige uitbreiding van half-natuurlijke kwelders

Eindoordeel
Voor de beoordeling op het ecosysteem zijn de effecten op bovenstaande knelpunten samengevoegd
(tabel 4.12). Hierbij zijn de losse beoordelingen (aantallen plussen en minnen) bij elkaar opgeteld, om tot een
netto oordeel te komen. Daarbij zijn de alternatieven met een netto oordeel tussen de -1 en +1 als neutraal
beoordeeld. In deze gevallen wordt geen aantoonbare verbetering of verslechtering van het ecosysteem
verwacht of zijn de effecten dusdanig uiteenlopend dat op de huidige kennisbasis geen sluitend oordeel kan
worden gegeven.

Tabel 4.12 Beoordelingskader ecosysteem van de knelpunten
Beoordeling

Wanneer toegekend

++

zeer positief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

netto oordeel van +3 op knelpunten ten opzichte van referentie
situatie

+

positief ten opzichte van de referentiesituatie

netto oordeel van +2 op knelpunten ten opzichte van referentie
situatie

0

geen effect ten opzichte van de
referentiesituatie

netto oordeel tussen -1 en +1 op knelpunten ten opzichte van
referentie situatie

-

negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

netto oordeel van -2 op knelpunten ten opzichte van referentie
situatie

--

zeer negatief effect ten opzichte van de
referentiesituatie

netto oordeel van -3 op knelpunten ten opzichte van referentie
situatie

4.5.2

Natuurwetgeving

De onderdelen, zoals beschreven in paragraaf 4.4, zijn per alternatief beschouwd. De beoordeling op natuurwetgeving (hoofdstuk
6) is niet gedaan ten opzichte van de referentiesituatie; de alternatieven zijn absoluut beoordeeld (

tabel 4.13). Zo is het verstorend effect van een grote sneldienst meegenomen in de beoordeling, ondanks
dat dit in alle alternatieven van toepassing is. Ook is permanente stikstofdepositie (van het baggeren) als
negatief beoordeeld, zelfs als sprake is van een reductie ten opzichte van de huidige situatie. Deze worden
bezien vanuit het vigerende beleid, waardoor bij projecten die verder in de toekomst kijken (zoals VBA2030)
sprake is van een bepaalde onzekerheid. Temeer omdat er op het moment een nieuw beheerplan wordt
ontwikkeld. Om toch een uitspraak te kunnen doen over de vergunningsrisico’s is ervoor gekozen de
alternatieven te beschouwen onder de huidige regelgeving. Op basis van expert-judgement is bepaald of
een (zeer) negatief of (zeer) positief effect optreedt. Hierbij is het meest kritieke aspect geïdentificeerd

27 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

(bijvoorbeeld permanent ruimtebeslag). Dit is vervolgens maatgevend voor de beoordeling op
natuurwetgeving.
In

tabel 4.13 is de beoordeling voor het aspect natuurwetgeving weergegeven. Een alternatief dat vanwege de
te verwachten effecten op de natuur waarschijnlijk alleen vergunbaar is doormiddel van het doorlopen van
een ADC-toets wordt het meest negatief beoordeeld (--).

Tabel 4.13 Beoordelingskader natuurwetgeving van de effecten zoals behandeld in 4.4
Beoordeling

Wanneer toegekend

++

zeer positief

alternatief waarschijnlijk uitvoerbaar onder huidige natuurwetgeving, met grootschalige positieve
effecten

+

positief

alternatief waarschijnlijk uitvoerbaar onder huidige natuurwetgeving, met positieve effecten

0

neutraal

alternatief waarschijnlijk uitvoerbaar onder huidige natuurwetgeving, zonder negatieve effecten

-

negatief

alternatief waarschijnlijk uitvoerbaar onder huidige natuurwetgeving, waarbij beheersbare
negatieve effecten optreden

--

zeer negatief

alternatief waarschijnlijk enkel mogelijk door middel van ADC-toets

28 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

5
EFFECTBESCHRIJVING EN -BEOORDELING ECOSYSTEEM PER ALTERNATIEF
5.1

Inleiding

Bij de effectbeschrijving en -beoordeling ecosysteem zijn de gevolgen voor de ecologie op de lange
(gebruiks)termijn beoordeeld voor de diverse alternatieven, ten opzichte van de referentiesituatie. Hierbij
wordt dus niet ingegaan op vergunbaarheid (dit komt in hoofdstuk 6 aan bod) of effecten in de aanlegfase.
Voor zowel de referentiesituatie als elk van de alternatieven is het onderhouden en verhogen van de pier bij
Nes vereist om aan de beschikbaarheidseisen te voldoen bij een verhoogde zeespiegel. Aangezien dit aspect
geen onderscheidende factor is tussen de alternatieven, is deze ingreep niet meegenomen. Ditzelfde geldt
voor de inzet van een grotere sneldienst, wat buiten beschouwing is gelaten. Deze factoren komen in
hoofdstuk 6 wel aan de orde.

5.2

Effectbeoordelingen

De alternatieven zijn beoordeeld op de onderdelen vertroebeling, bodemberoering, versnippering,
verstoring, en natuurlijke plaat-kwelderdynamiek zoals omschreven in hoofdstuk 4. Voor elk alternatief volgt
eerst een beschrijving van de effecten van de ingreep op deze onderdelen, en vervolgens de beoordeling.

5.2.1

Alternatief 1.1

De relevante effecten voor alternatief 1.1 zijn samengevat in tabel 5.1.

Tabel 5.1 Relevante effecten voor alternatief 1.1
Onderwerp

Effect gebruiksfase

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie van 0,5 miljoen m3/jaar

bodemberoering

afname van het oppervlak dat structureel gebaggerd wordt met 9 ha

versnippering

afname maximaal kwelderareaal met 200 ha

verstoring

verschuiving van verstoord gebied, met afname door kortere vaarroute (-180 ha) en toename
door nieuwe pier (+50 ha)

natuurlijke plaatkwelderdynamiek

toename natuurlijke plaat-kwelderdynamiek met oppervlakte van maximaal 36 ha

Vertroebeling
In alternatief 1.1 neemt het jaarlijks baggerbezwaar van slibrijkmateriaal af met 0,5 miljoen m3/jaar. Dit is een
afname van 45 % ten opzichte van de referentiesituatie (zie deelrapport morfologie voor nadere toelichting).
Hierdoor vindt in een kleiner gebied verhoogde vertroebeling als gevolg van baggeren plaats.

29 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Dit komt het functioneren van het ecosysteem ten goede, omdat minder vertroebelingspluimen langs
schelpdierbanken gaan, en zichtjagers en vissen mogelijk profiteren. Ook wordt de primaire productie
(fytoplankton) in mindere mate beperkt door menselijk handelen. De vertroebeling als gevolg van
baggerwerkzaamheden heeft in dit deel van de Waddenzee echter beperkte impact op de primaire
productie [lit. 1]. Zo kan scheepvaart ook sediment opwervelen, wanneer de afstand tot de kiel en de bodem
klein is. Er wordt verwacht dat de eventuele doorwerking op het voedselweb als gevolg van een lager
baggerbezwaar beperkt zal zijn. De afname van 45 % ten opzichte van de referentiesituatie is beoordeeld als
positief.
Bodemberoering
Door het realiseren van een nieuwe veerdam in alternatief 1.1, en het daarmee verkorten van de vaargeul,
neemt de bodemberoering af (afbeelding 5.1). In plaats van een gebied van 17 ha (in de referentie) wordt er
in dit scenario 9 ha gebaggerd in gebied VA33. Het gebaggerde gebied wordt nog steeds frequent (dagelijks
tot wekelijks) gebaggerd. Voor de rest van het traject geldt dat het baggerbezwaar hetzelfde blijft als in het
referentiescenario, waardoor in totaal sprake is van een afname van ongeveer 27 % in areaal waarbinnen
structureel gebaggerd wordt. In deze gebieden kan herstel van de bodemfauna (die nu nagenoeg afwezig is
in de gebaggerde gebieden) optreden. Met het herstel van wormen en schelpdieren op en in de bodem,
worden ook predatoren verwacht (onder andere krabben en vissen). Het effect op bodemberoering wordt als
positief beoordeeld.

Afbeelding 5.1 Verschil in bodemberoering tussen de referentiesituatie (links) en alternatief 1.1 (rechts)

Versnippering
In alternatief 1.1 wordt de kwelder ten westen van de bestaande pier in Holwert doorkruist, waardoor het
westelijke deel van de aaneengesloten kwelder afneemt (van circa 3.100 naar 2.900 ha), en ten oosten
toeneemt (van 250 ha naar 450 ha).
Uitgaande van de soorten-oppervlak relatie, zoals toegelicht in bijlage I, wordt geen aantoonbare
verandering van de soortenrijkdom verwacht. De veranderingen zijn dusdanig klein dat deze binnen de
onzekerheidsmarge van de soorten-oppervlak relatie vallen. Omdat er geen aantoonbare verandering van de
soortenrijkdom wordt verwacht, is het effect van alternatief 1.1 op versnippering neutraal beoordeeld.
Verstoring
In alternatief 1.1 wordt een nieuwe veerdam aangelegd ten westen van de bestaande veerdam. De veerdam
is langer, en heeft (mede door het kleinere havenhoofd) buitendijks een ongeveer even groot oppervlak als
de huidige veerdam. De grotere lengte van de veerdam leidt tot een groter verstoringsgebied buitendijks
(een toename van 50 ha). Doordat de vaargeul met ongeveer 1 km wordt verkort in dit alternatief, wordt het
verstoringsgebied kleiner van de vaargeul kleiner (een afname van 180 ha). Het verschil in verstoring ten
opzichte van de referentie is beperkt in verhouding met de totale verstoring als gevolg van de
vaarverbinding. Het gebied waar de verstoring afneemt zal niet geschikt zijn voor rustende zeehonden,
waardoor de ecologische meerwaarde voor deze (gevoelige) soort beperkt is. Wel kan het waardevol gebied
voor foeragerende vogels vormen, hoewel hier momenteel geen schelpdierbanken voorkomen. De
veerdienst zelf verandert niet ten opzichte van de referentiesituatie.

30 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Gezien de beperkte verandering in de mate van verstoring, door een kortere vaargeul en verplaatsing van
het verstoord gebied, is het effect van alternatief 1.1 op verstoring neutraal beoordeeld.
Natuurlijke plaat-kwelderdynamiek
De nieuwe (verplaatste) veerdam heeft naar verwachting geen effect op de lokale kwelderontwikkeling,
omdat het een hybride dam betreft waarvan het zeewaartse deel op palen staat.
Echter neemt bij het verwijderen van de bestaande veerdam bij Holwert het oppervlak van de kwelder met
maximaal 36 ha af ten gunste van de platen, omdat ruimte ontstaat voor natuurlijke dynamiek en erosie van
de kwelder. Door het niet meer baggeren van de eerste 1.700 m van de geul zal deels dichtslibben, waardoor
de geuldoorsnede afneemt. Mogelijk migreert de geul iets verder zuidelijk na het afbreken van de bestaande
veerdam. Deze migratie zal beperkt zijn, omdat de geul al vrij dicht tegen de kwelderrand ligt (zie
deelrapport morfologie).
De huidige kwaliteit van de kwelder ten oosten van de pier is beperkt, doordat er sprake is van verruiging bij
lage dynamiek en een half-natuurlijke situatie [lit. 1]. Een verlies van maximaal 36 ha komt overeen met
ongeveer 15 % van het kwelderareaal ten oosten van de huidige pier (en 10 % van het kwelderareaal in de
situatie voor alternatief 1.1.). Dit verlies kan grotendeels worden bijgestuurd aan de hand van beheer.
Eventueel verlies aan kwelderareaal komt ten gunste van het plaatareaal. Door het verwijderen van de pier
krijgt de natuurlijke dynamiek meer ruimte, waardoor er meer invloed is van zoutwater, erosie en
sedimentatie wat verscheidenheid van de kwelder verhoogt. Met een meer natuurlijke kwelderrand, vindt bij
stormen afkalving en overspoeling plaats. Dit zet de vegetatie terug in de successie, waardoor de typerende
pioniersoorten op natuurlijke wijze in stand worden gehouden. Dit komt de kwaliteit van de kwelder ten
goede. In alternatief 1.1 krijgt, door het verwijderen van de oude pier, natuurlijke dynamiek op het oostelijke
deel van de kwelder meer ruimte. Dit netto effect op plaat-kwelderdynamiek wordt als positief beoordeeld.
Beoordeling
Alternatief 1.1 wordt als zeer positief beoordeeld (netto +3), omdat er op meerdere knelpunten sprake is
van een verbetering, zonder dat er een verslechtering optreedt op andere knelpunten (tabel 5.2).

Tabel 5.2 Beoordeling ecosysteemeffecten alternatief 1.1 - verplaatsen pier Holwert
Onderwerp

Effect gebruiksfase

Beoordeling
ecosysteem

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie van 0,5 miljoen m 3/jaar

positief

bodemberoering

afname van 9 ha verstoorde bodem bij Holwert

positief

versnippering

afname maximaal kwelderareaal met 200 ha

neutraal

verstoring

verschuiving van verstoord gebied, met afname door kortere vaarroute

neutraal

natuurlijke plaatkwelderdynamiek

toename plaat-kwelderdynamiek met oppervlakte van maximaal 36 ha, waarbij
sprake blijft van half-natuurlijke situatie

positief

conclusie

verbetering op bodemberoering, vertroebeling en plaat-kwelderdynamiek

zeer positief

5.2.2

Alternatief 1.2

De relevante effecten voor alternatief 1.2 zijn samengevat in tabel 5.3.

31 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Tabel 5.3 Relevante effecten voor alternatief 1.2
Onderwerp

Effect gebruiksfase

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie met 0,3 miljoen m3/jaar

bodemberoering

afname van bodemberoering met 10 ha

versnippering

geen verandering ten opzichte van referentiesituatie

verstoring

geen verandering ten opzichte van referentiesituatie

natuurlijke plaat-kwelderdynamiek

geen verandering ten opzichte van referentiesituatie

Vertroebeling
Bij alternatief 1.2 kan de vaargeul worden versmald, omdat er kleinere schepen worden ingezet. Hierdoor
neemt het jaarlijks baggerbezwaar van slibrijkmateriaal af met 0,3 miljoen m3/jaar (27 % afname ten opzichte
van de referentiesituatie). Evenals alternatief 1.1 komt dit het functioneren van het ecosysteem ten goede,
maar de kans dat dit doorwerking op het voedselweb heeft is klein. De afname van de vertroebeling is
positief beoordeeld.
Bodemberoering
In afbeelding 5.2 is het veranderende baggerbezwaar in alternatief 1.2 weergegeven. De breedte van de
vaargeul verkleint, van 50 meter in de referentiesituatie naar 34 meter. Dit komt netto neer op een afname
van verstoorde bodem door de baggerwerkzaamheden van 10 ha (afname van 29 % van het huidige areaal).
Het gebaggerde gebied wordt wel frequent (dagelijks tot wekelijks) gebaggerd. Hierdoor kan lokaal herstel
van bodemfauna optreden. De afname in bodemberoering is positief beoordeeld.

Afbeelding 5.2 Bodemberoering bij alternatief 1.2

32 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Versnippering
In alternatief 1.2 vindt geen verplaatsing van de aanmeerlocatie aan de zijde van Holwert plaats. Hierdoor
vindt er geen verandering van de versnippering van de kwelder plaats ten opzichte van de referentiesituatie.
Het effect van alternatief 1.2 op versnippering is neutraal beoordeeld.
Verstoring
Bij alternatief 1.2 worden drie kleinere schepen ingezet. De verwachting is dat het verstoringsbereik van deze
schepen niet anders zal zijn dan de referentiesituatie. Daarnaast is bekend dat veel soorten gewenning
vertonen bij reguliere scheepvaart.
Gezien de beperkte verandering in verstoring, door de inzet van andere schepen, is het effect van alternatief
1.2 op verstoring neutraal beoordeeld.
Natuurlijke plaat-kwelderdynamiek
In dit alternatief zal de kwelder ten oosten van de bestaande pier blijven aangroeien, binnen de huidige
omvang van de kwelderwerken. Hierdoor vindt verdere verruiging en uitbreiding van de kwelder plaats [lit.
1]. De verruiging en de ontwikkeling van de kwelder kan deels worden bijgestuurd door middel van beheer.
Deze half-natuurlijke situatie is vanuit het ecosysteem functioneren niet wenselijk. Doordat er in het
alternatief 1.2 netto uitbreiding van de kwelder plaatsvindt die overeenkomt met de referentiesituatie, is het
effect op de plaat-kwelderdynamiek als neutraal beoordeeld.
Beoordeling
Alternatief 1.2 wordt als positief beoordeeld (netto +2), omdat er ten opzichte van de referentiesituatie op
meerdere knelpunten sprake is van een verbetering, en op geen van de knelpunten sprake is van
verslechtering (tabel 5.4). Het oordeel is minder positief van alternatief 1.1, omdat bij alternatief 1.1 de
natuurlijke plaat-kwelderdynamiek verbetert.

Tabel 5.4 Beoordeling ecosysteemeffecten alternatief 1.2
Onderwerp

Effect gebruiksfase

Beoordeling
ecosysteem

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie van 0,3 miljoen m3/jaar

positief

bodemberoering

afname van bodemberoering met 10 ha

positief

versnippering

geen verandering ten opzichte van referentie situatie

neutraal

verstoring

geen verandering ten opzichte van referentie situatie

neutraal

natuurlijke plaat-kwelderdynamiek

behoud huidige kwelder met half-natuurlijk systeem

neutraal

conclusie

verbetering op bodemberoering en vertroebeling

positief

5.2.3

Alternatief 1.3

De relevante effecten voor alternatief 1.3 zijn samengevat in

33 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

tabel 5.5. Het verschil tussen alternatief 1.2 en 1.3 betreft enkel de mate van vertroebeling, bodemberoering
en verstoring. Ten behoeve van de leesbaarheid zijn enkel deze factoren behandeld.

34 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Tabel 5.5 Relevante effecten voor alternatief 1.3
Onderwerp

Effect gebruiksfase

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie met 0,6 miljoen m3/jaar

bodemberoering

geen verandering ten opzichte van referentie situatie

versnippering

geen verandering ten opzichte van referentie situatie

verstoring

geen verandering ten opzichte van referentie situatie

natuurlijke plaat-kwelderdynamiek

geen verandering ten opzichte van referentiesituatie

Vertroebeling
Ook in alternatief 1.3 neemt het baggerbezwaar af, doordat de ontwerpdoorsnede wordt versmald. Echter is
de afname in slibrijk baggerspecie beperkt tot 0,5 miljoen m3 per jaar. Deze afname van 54 % resulteert ook
in een afname in het oppervlak met een verhoogde vertroebeling als gevolg van het baggeren met van
54 %. Overeenkomend met de beoordelingen in alternatief 1.1 en 1.2 is deze afname als positief
beoordeeld.
Bodemberoering
Alternatief 1.3 heeft een ontwerpdoorsnede die 40 % kleiner is dan de referentiesituatie. Daardoor hoeft er
minder te worden gebaggerd (een verlaagd baggerbezwaar). De oppervlakte van de verstoorde bodem blijft
echter gelijk als in de referentiesituatie, omdat de geulbreedte bij de bodem niet verandert. Deze is zowel in
de referentiesituatie als bij dit alternatief 50 m (deelrapport morfologie). Ook neemt de frequentie van de
baggerwerkzaamheden niet systematisch af. Hierdoor is er geen sprake van herstel van waardevolle
bodemfauna. Er vindt geen aantoonbare verbetering van de huidige situatie plaats, waarin de mate van
bodemberoering een belangrijk knelpunt voor het ecosysteem functioneren is [lit. 1]. Het effect van
alternatief 1.3 op bodemberoering wordt daarom als neutraal beoordeeld, omdat de grote
oppervlakteverstoring door de baggerwerkzaamheden niet afneemt.
Verstoring
Bij alternatief 1.3 neemt het aantal afvaarten van de autoveer af ten opzichte van de referentiesituatie. Dit
zou mogelijk tot een afname van de verstoring kunnen leiden. Echter blijft er sprake van reguliere verstoring,
door menselijke activiteiten op de pier, de sneldienst en het gebruik van de vaarroute.
Gezien de beperkte verandering in verstoring, is het effect van alternatief 1.3 op verstoring neutraal
beoordeeld.
Beoordeling
Alternatief 1.3 wordt als neutraal beoordeeld (netto +1), omdat er geen structurele verbetering op de
relevante knelpunten is (tabel 5.6). De afname van de vertroebeling is positief beoordeeld, maar de
meerwaarde op ecosysteem niveau is te beperkt om van een positief effect van dit alternatief te spreken.

Tabel 5.6 Beoordeling ecosysteemeffecten alternatief 1.3
Onderwerp

Effect gebruiksfase

Beoordeling
ecosysteem

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie van 0,6 miljoen m3/jaar

positief

bodemberoering

geen verandering ten opzichte van referentie situatie

neutraal

versnippering

geen verandering ten opzichte van referentie situatie

neutraal

verstoring

geen verandering ten opzichte van referentie situatie

neutraal

natuurlijke plaat-kwelderdynamiek

behoud huidige kwelder met half-natuurlijk systeem

neutraal

conclusie

enkel verbetering op vertroebeling

neutraal

35 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

5.2.4

Alternatief 2.1

De relevante effecten voor alternatief 2.1 zijn samengevat in tabel 5.7.

Tabel 5.7 Relevante effecten voor alternatief 2.1
Onderwerp

Effect gebruiksfase

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie met 0,9 miljoen m3/jaar

bodemberoering

afname bodemberoering van 23 ha

versnippering

afname maximaal kwelderareaal met 800 ha

verstoring

toename verstoring door grotere pier (toename 110 ha) en verandering verstoord
gebied vaarroute: kortere route (-160 ha), maar langs hoogwaardige gebieden

natuurlijke plaat-kwelderdynamiek

toename kwelderareaal met 0,4-95 ha

Vertroebeling
In oplossingsrichting 2, en dus ook alternatief 2.1, neemt het baggerbezwaar sterk af. Het gebied waar in
deze oplossingsrichting wel gebaggerd zal moeten worden, is daarnaast ook nog eens relatief zandig - en
dus slibarm. Hierdoor is de mate van vertroebeling als gevolg van het baggeren veel lager dan in de
referentiesituatie. Er is sprake van een afname van orde 80 % slibrijke baggerspecie per jaar ten opzichte van
de referentiesituatie.
In de referentiesituatie vindt door het storten van baggerspecie op een oppervlakte van 245 ha een
verhoging van 10 % van de achtergrondconcentratie slib plaats (zie het kader in 4.3 en de effectbeoordeling
morfologie voor toelichting). In alternatief 2.1 is de oppervlakte waar deze verhoging optreedt 46 ha.1 Dit
komt het functioneren van het ecosysteem ten goede, omdat minder vertroebelingspluimen langs
schelpdierbanken gaan, en zichtjagers mogelijk profiteren. Ook wordt de primaire productie in mindere mate
beperkt door menselijk handelen, hoewel de vertroebeling als gevolg van baggerwerkzaamheden in dit deel
van de Waddenzee beperkte impact op de primaire productie heeft en eventuele doorwerking op het
voedselweb dus beperkt zal zijn [lit. 1]. Toch is de afname van de onnatuurlijke vertroebeling dusdanig hoog
(80 %), dat dit als zeer positief is beoordeeld.
Bodemberoering
In alternatief 2.1 is het grootste gedeelte van de vaarroute anders dan in de referentiesituatie. Bij het gebied
met drempels (zie afbeelding 5.3) neemt het gebaggerde oppervlakte af omdat alleen de meest noordelijke
drempel gebaggerd dient te worden. Voor het overige deel van de route wordt slechts een klein oppervlakte
gebaggerd bij Dantziggat en bij de veerdam van Ferwert. Dit betekent een netto afname van gebaggerde
oppervlakte van 23 ha (66 % ten opzichte van de referentie situatie). In het gebied dat gebaggerd moet
worden blijft de onderhoudsfrequentie wel hoog, waardoor de bodemkwaliteit op deze plekken laag zal zijn
(of blijven). Doordat het gebaggerd oppervlak afneemt, neemt onverstoorde oppervlak toe. Daar zal de
kwaliteit van de bodemfauna (die nu zeer laag is) herstellen. De aanwezigheid van wormen en schelpdieren
zal ook weer predatoren aantrekken. Dit effect wordt als zeer positief beoordeeld.

1

Voor de arealen met een verhoging van slibconcentratie van 20 % en 30 %, zijn dit veranderingen van respectievelijk 9 ha naar
2 ha en van 5 ha naar 1 ha.

36 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Afbeelding 5.3 Bodemberoering bij alternatief 2.1

Versnippering
Door het realiseren van een nieuwe veerdam nabij Ferwert neemt het aaneengesloten oppervlak leefgebied
ten westen van de pier significant af. De nieuwe veerdam versnippert immers een groot aaneengesloten
gebied. Het aaneengesloten gebied ten oosten van een eventuele veerdam bij Ferwert is daardoor groter
dan het gebied dat ten oosten van de huidige veerdam bij Holwert ligt. In de situatie met een veerdam bij
Ferwert zou het gaan om oppervlaktes van respectievelijk 2.200 ha en 1.050 ha ten westen en ten oosten van
de veerdam, waar dit nu 3.000 ha en 250 ha is (alle deze oppervlaktes zijn ruwe benaderingen).
Dit leidt mogelijk tot een verandering van soortenrijkdom in beide deelgebieden, door randeffecten en
veranderende verstoring (zie bijlage I voor toelichting). De soortenrijkdom zal in het westen mogelijk
afnemen met 5-15 %, doordat het totale oppervlak te klein is voor bepaalde soorten. Dit verlies treft soorten
met een groot (aaneengesloten) leefgebied, zoals de blauwe kiekendief of de rotgans. Voor dergelijke
soorten is er geen alternatief met de omvang van Fryslân Bûtendyks aanwezig. Anderzijds neemt het areaal
van de kwelder ten oosten van de pier toe, waardoor hier de diversiteit aan soorten juist toeneemt met
30-40 %. Bij deze toename worden meer algemene soorten verwacht, die nu al in het westelijk deel van de
kwelder voorkomen.
Het effect van een nieuwe veerdam (dus voor alle alternatieven binnen oplossingsrichting 2) op
versnippering is negatief beoordeeld.
Verstoring
In alternatief 2.1 neemt de netto verstoring op rond de pier toe met ongeveer 110 ha, omdat de nieuwe pier
langer is dan de referentiesituatie. Momenteel vindt in de beoogde vaarroute weinig scheepvaart plaats,
waardoor er een nieuw gebied verstoord wordt. Echter wordt de vaarroute korter, waardoor de verstoring
rond de vaargeul met ongeveer 160 ha afneemt (beide uitgaande van een buffer van 500 m).

37 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Bij dit alternatief neemt de verstoring bij rustgebieden van zeehonden toe (afbeelding 5.4,
zeehondenrustplekken met een 500 m buffer). Anderzijds is wel bekend dat er een zekere mate van
gewenning optreedt bij reguliere scheepvaart. Verder is de data waarop de zeehondenrustplaatsen zijn
gebaseerd relatief gedateerd, en neemt de verstoring nabij de oude vaarroute af, waar ook
zeehondenrustplaatsen aanwezig zijn (wel op grotere afstand dan 500 m).

Afbeelding 5.4 Zeehondenrustplaatsen met een 500 m buffer en verschillende vaarroutes. De meest westelijke route betreft
oplossingsrichting 2 (alternatief 2.1, 2.2, 2.3)

Ook verstoort de nieuwe pier de kwelder, die als rust-, broed- en foerageergebied voor vogels fungeert. Dit
gebeurt over een grotere lengte, omdat de lengte van de pier buitendijks in alternatief 2.1 groter is dan in de
referentiesituatie (respectievelijk 3.400 m en 1.900 m). Dit leidt tot een verstoord oppervlak van 240 ha, bijna
een verdubbeling ten opzichte van de huidige situatie. In de zomerpolders, die de nieuwe pier doorkruist,
broeden jaarlijks grote aantallen ganzen waardoor het een belangrijk broedgebied is. Daarnaast vindt er
verstoring plaats nabij schelpdierbanken, die ook een belangrijk foerageergebied voor vogels vormen.
Hoewel het voorkomen van schelpdierbanken sterk varieert tussen jaren, zijn er locaties dichtbij de beoogde
veerdam voorzien is waar dergelijke banken kunnen voorkomen. Er is dus sprake van een toename van
verstoring op foerageergebied van vogels.

38 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Afbeelding 5.5 Schelpdierbanken, de huidige vaarroute en de alternatieve vaarroute voor oplossingsrichting 2 met een
verstoringscontour van de pier van 500 meter

Tegelijk neemt de verstoring af bij de bestaande pier en bestaande vaarroute. Er komen momenteel echter
geen schelpdierbanken voor rond de bestaande pier, en het is op voorhand niet te bepalen of dergelijke
banken wel zouden kunnen ontstaan wanneer de pier verschoven wordt en het baggerbezwaar afneemt.
Conclusie verstoring
De effecten van alternatief 2.1 op verstoring zijn:
- netto toename van verstoring op de kwelder en zomerpolder (160 ha), wat een relevant leefgebied is
voor vogels;
- netto afname veroorzaakt door schepen in de vaarverbinding (110 ha), maar toename van verstoring op:
· relevant foerageergebied van vogels (schelpdierbanken);
· zeehondenrustplaatsen.
Aangezien sprake is van een toename van de verstoring op relevante leefgebieden is het effect van
alternatief 2.1 op verstoring beoordeeld als zeer negatief. Voetnoot bij dit oordeel is, dat de beoordeling
niet soortspecifiek is. Er is dus geen rekening gehouden met de huidige staat van instandhouding of
eventuele uitwijkmogelijkheden van soorten.
Natuurlijke plaat-kwelderdynamiek
De nieuwe gronddam bij Ferwert leidt naar verwachting tot een toename van het kwelderareaal rondom de
dam, met minimaal 30 ha (ondergrens) en maximaal 131 ha (bovengrens). Dit gaat ten koste van het areaal
wadplaten. Daarbij neemt de oppervlakte van de kwelder met maximaal 36 ha af bij het verwijderen van de
bestaande pier bij Holwert. Dit komt netto neer op een grote onzekerheidsmarge: tussen een afname van 6
ha en een toename van ongeveer 95 ha kwelder.
Ondanks de onzekerheid over de kwelderontwikkeling is het wel waarschijnlijk dat in alternatief 2.1 de
natuurlijke dynamiek over een groter areaal wordt ingeperkt dan in de huidige situatie. Dit komt door de
gronddam, die in dit alternatief groter is dan in de huidige situatie, en verder op het wad komt te liggen.

39 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

In de luwte van deze dam neemt de natuurlijke dynamiek af, waardoor de ecologische kwaliteit van dit
gebied zal afnemen. Hierbij is het mogelijk dat de geschiktheid voor schelpdierbanken parallel aan de
kwelder zal afnemen (zie afbeelding 5.5). Ook zal kweldervorming optreden. Hoewel kweldervorming
mogelijk van waarde kan zijn voor bepaalde soorten, zal dit ook de dynamiek op bestaande kwelder
inperken. Hierdoor zal de kwaliteit in dit gebied afnemen (versnelde successie en verruiging). Deze negatieve
ontwikkelingen staan niet in verhouding tot de positieve ontwikkeling als gevolg van het verwijderen van de
oude veerdam.
In alternatief 2.1 wordt de natuurlijke plaat-kwelderdynamiek over een groter areaal wordt ingeperkt door
menselijk handelen. Hierdoor treedt uitbreiding van de kwelder op. Deze effecten zijn als negatief
beoordeeld als negatief.
Beoordeling
Alternatief 2.1 is als neutraal beoordeeld (netto 0), omdat de effecten dusdanig tegenstrijdig zijn dat geen
eenduidig oordeel kan worden gegeven (tabel 5.8). Er is sprake van zeer positieve effecten maar ook
negatieve effecten (met grote onzekerheidsmarges) op verschillende knelpunten. Ook zijn er kansen voor
het mitigeren van negatieve effecten, door het beperken van verstoring, wat het eindoordeel ten goede kan
komen. In paragraaf 5.3 zijn de mogelijkheden tot mitigatie verder toegelicht. De potentie van dit alternatief
is dan ook positief, maar op basis van het detailniveau van deze studie is het oordeel neutraal.

Tabel 5.8 Beoordeling ecosysteemeffecten alternatief 2.1
Onderwerp

Effect gebruiksfase

Beoordeling
ecosysteem

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie van 0,9 miljoen m 3/jaar

zeer positief

bodemberoering

afname bodemberoering van 23 ha

zeer positief

versnippering

afname maximaal kwelderareaal met 800 ha

negatief

verstoring

toename verstoring door grotere pier en verandering verstoord gebied

zeer negatief

natuurlijke plaatkwelderdynamiek

afname natuurlijke plaat-kwelderdynamiek, waardoor kwelderareaal toeneemt met
0,4-95 ha

negatief

conclusie

sterke verbetering vertroebeling en bodemberoering, verslechtering
versnippering en natuurlijke plaat-kwelderdynamiek en sterke verslechtering
verstoring

neutraal

5.2.5

Alternatief 2.2

De relevante effecten voor alternatief 2.2 zijn samengevat in tabel 5.9. Het verschil tussen alternatief 2.1 en
2.2 betreft enkel de mate van versnippering, verstoring, en de plaat-kwelder dynamiek. Ten behoeve van de
leesbaarheid zijn enkel deze factoren behandeld.

Tabel 5.9 Relevante effecten voor alternatief 2.2
Onderwerp

Effect gebruiksfase

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie van 0,9 miljoen m3/jaar

bodemberoering

afname bodemberoering van 23 ha

versnippering

vergroting areaal ten oosten van pier, ten koste van westelijk deel (verandering van 800 ha)

verstoring

toename verstoring door grotere pier (toename 110 ha) en verandering verstoord gebied vaarroute:
kortere route (-160 ha), maar langs hoogwaardige gebieden

40 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Onderwerp

Effect gebruiksfase

natuurlijke plaatkwelderdynamiek

toename plaat-kwelderdynamiek met maximaal oppervlakte maximaal 36 ha

Versnippering
In alternatief 2.2 wordt het deel van de pier in het getijdengebied op palen geplaatst. Voor de beoordeling
van versnippering is het onafgebroken areaal relevant. Het feit dat een deel van de pier op palen wordt
geplaatst heeft op dit oordeel (met het detailniveau van de huidige beoordeling), daar geen invloed op. De
mate van versnippering in alternatief 2.2 is daarmee hetzelfde als voor alternatief 2.1. De toename van
versnippering wordt als negatief beoordeeld.
Verstoring
Doordat in alternatief 2.2 een deel van de pier op palen komt te staan, kunnen mensen minder makkelijk het
wad betreden dan bij de aanleg van een gronddam. Hoewel dit tot een afname van verstoring kan leiden,
treedt ook in dit alternatief nog steeds een grote mate van verstoring op door de vaarroute en doorkruising
van de kwelder, in lijn met alternatief 2.1 Daarom worden de effecten op verstoring nog steeds als zeer
negatief beoordeeld.
Natuurlijke plaat-kwelderdynamiek
De hybride dam heeft naar verwachting een verwaarloosbaar effect op de morfologische ontwikkeling van
de kwelders, wadplaten en geulen. Net als bij alternatief 2.1 wordt de positie van de kwelderrand verder
primair bepaald door het kwelderbeheer. Er is hier uitgegaan van een blijvende stimulering van
de kweldergroei middels kwelderwerken. Daarnaast wordt de huidige pier bij Holwert verwijderd, waardoor
de plaat-kwelder dynamiek toeneemt (zie paragraaf 5.2.1). Het effect van alternatief 2.2 op kwelderdynamiek
wordt daarom als positief beoordeeld.
Beoordeling
Alternatief 2.2 wordt als positief beoordeeld (netto +2), omdat er ten opzichte van de referentiesituatie op
meerdere knelpunten sprake is van een (zeer sterke) verbetering, met een (zeer sterke) verslechtering op
andere knelpunten (tabel 5.10). De onzekerheidsmarge van dit oordeel is echter zeer groot, met name op
negatieve effecten. Hierbij zal moeten worden onderzocht wat de soortspecifieke effecten zijn van het
alternatief en in hoeverre deze soorten in hun doelpopulatie (staat van instandhouding) zouden worden
beperkt. Ook bij dit alternatief zijn er mogelijkheden tot mitigatie, die in paragraaf 5.3 verder zijn toegelicht.
Hoewel de effecten tegenstrijdig zijn en een hoge mate van onzekerheid kennen is het oordeel dat
alternatief 2.2 netto een positief effect heeft.

Tabel 5.10 Beoordeling ecosysteemeffecten alternatief 2.2
Onderwerp

Effect gebruiksfase

Beoordeling
ecosysteem

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie van 0,9 miljoen m 3/jaar

zeer positief

bodemberoering

afname bodemberoering van 23 ha

zeer positief

versnippering

afname maximaal kwelderareaal met 800 ha

negatief

verstoring

toename verstoring door grotere pier en verandering verstoord gebied

zeer negatief

natuurlijke plaatkwelderdynamiek

toename natuurlijke plaat-kwelderdynamiek met maximaal oppervlakte
maximaal 36 ha

positief

conclusie

sterke verbetering vertroebeling en bodemberoering, verbetering plaatkwelderdynamiek, verslechtering versnippering en sterke verslechtering
verstoring

positief

41 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

5.2.6

Alternatief 2.3

De relevante effecten voor alternatief 2.3 zijn samengevat in tabel 5.11. Alternatief 2.2 en 2.3 komen sterk
overeen, waardoor de situatie grotendeels hetzelfde is. Ten behoeve van de leesbaarheid is enkel de
bodemberoering en de verstoring in alternatief 2.3 los behandeld. Ook de beoordelingen van deze aspecten
zijn hetzelfde als voor alternatief 2.2.

Tabel 5.11 Relevante effecten voor alternatief 2.3
Onderwerp

Effect gebruiksfase

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie van 0,9 miljoen m 3/jaar

bodemberoering

afname bodemberoering van 26 ha

versnippering

afname maximaal kwelderareaal met 800 ha

verstoring

toename verstoring door grotere pier en verandering verstoord gebied

natuurlijke plaatkwelderdynamiek

toename plaat-kwelderdynamiek met maximaal oppervlakte maximaal 36 ha

Bodemberoering
Aangezien in alternatief 2.3 niet alleen de pier verplaatst is, maar er ook kleinere schepen worden ingezet,
neemt het gebaggerde oppervlakte in dit scenario het meest af van alle alternatieven.1 Alternatief 2.3
resulteert in een netto afname van gebaggerd oppervlak van 26 ha (op 9 ha wordt er nog wel gebaggerd).
Dit is een afname van ongeveer 73 % ten opzichte van de referentiesituatie. Dit effect wordt als zeer positief
beoordeeld.

1 Dit heeft geen consequentie voor de afname van de slibrijke baggerspecie, waardoor het oordeel op vertroebeling niet anders

is dan alternatief 2.1 en 2.2.

42 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Afbeelding 5.6 Bodemberoering bij alternatief 2.3

Verstoring
Het feit dat bij alternatief 2.3 kleinere schepen worden ingezet, draagt niet bij aan een substantiële verlaging
van de verstoring. De verstoring neemt daarmee in alternatief 2.3 op dezelfde manier toe als in alternatief
2.2, en wordt dus ook hier als zeer negatief beoordeeld.
Beoordeling
Overeenkomend met alternatief 2.2 wordt alternatief 2.3 als positief beoordeeld (netto +1, tabel 5.12). De
onzekerheidsmarge van dit oordeel is echter zeer groot.

Tabel 5.12 Beoordeling ecosysteemeffecten alternatief 2.3
Onderwerp

Effect gebruiksfase

Beoordeling
ecosysteem

vertroebeling

afname slibrijke baggerspecie van 0,9 miljoen m 3/jaar

zeer positief

bodemberoering

afname bodemberoering van 26 ha

zeer positief

versnippering

afname maximaal kwelderareaal met 800 ha

negatief

verstoring

toename verstoring door grotere pier en verandering verstoord gebied

zeer negatief

natuurlijke plaatkwelderdynamiek

toename natuurlijke plaat-kwelderdynamiek met maximaal oppervlakte maximaal
36 ha

positief

conclusie

sterke verbetering vertroebeling en bodemberoering, verbetering plaatkwelderdynamiek, verslechtering versnippering en sterke verslechtering
verstoring

positief

43 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

5.3

Mogelijkheden tot mitigatie

De alternatieven zijn nog niet in voldoende detailniveau uitgewerkt om mitigerende maatregelen volledig
mee te kunnen nemen in de beoordeling. Wel zijn er mitigerende maatregelen denkbaar die invloed kunnen
hebben op de beoordelingen. De belangrijkste mogelijkheden zijn in onderstaande alinea’s samengevat. Of
volledige compensatie en mitigatie in de praktijk mogelijk zal blijken, is afhankelijk van diverse factoren, en
dit zal in een Passende Beoordeling onderbouwd moeten worden.
Vertroebeling en bodemberoering
Op het onderwerp vertroebeling zijn op dit moment geen mitigerende maatregelen voorzien die de mate en
de effecten van vertroebeling op een relevante manier beïnvloeden. Dit geldt ook voor bodemberoering.
Versnippering
Wat betreft versnippering, in deze effectbeoordeling beoordeeld op het wel of niet doorkruisen van
leefgebied, wordt ook geen directe mitigatie voorzien. Ter mitigatie kan vooral gedacht worden aan
ontwerpaanpassingen waarbij de pier wordt geïntegreerd in het landschap (middels een groen dak). Dit
heeft mogelijk weer een groter ruimtebeslag.
Kwelderbeheer
Kwelderbeheer kan daarnaast wel de effecten van de ingreep op plaat-kwelderdynamiek beïnvloeden. Door
het toepassen van bepaalde vormen van begrazing, beweiding of aanleg en onderhoud van kwelderdammen
kan beheer grote invloed hebben op erosie, afslag en successie op de kwelder. In de beoordeling van
alternatieven is een toename aan natuurlijke dynamiek positief beoordeeld. Door aanvullend beheer kan
dynamiek tot op zekere hoogte bevorderd of ingeperkt worden, waardoor ongewenste erosie kan worden
beperkt. Vanwege de grote onzekerheid in voorspelde kwelderontwikkeling bij de alternatieven, is de
mogelijke invloed van dergelijke mitigatie op de beoordeling ook zeer onzeker.
Verstoring
In het kader van mitigatie is verstoring het relevantste onderwerp, omdat dat in de beoordeling het meest
onderscheidend is. Verstoring wordt in de huidige situatie hoofdzakelijk veroorzaakt door betreding van het
wad vanaf de pier, en verstoring van autoverkeer op de aanrijroute [lit. 1]. In de verschillende alternatieven
zijn dan ook deze factoren sterk bepalend voor de (negatieve) beoordelingen. Ter mitigatie zijn twee
maatregelen te nemen:
- beperken (visuele) verstoring op aanrijroute, zoals het overkappen of afschermen van de aanrijroute;
- beperken betreding van het wad vanaf havenhoofd en pier. Deze maatregel is met name effectief bij de
alternatieven waar de pier op palen komt te staan (1.1, 2.2 en 2.3): de combinatie van de fysieke afstand
tot het wad (> 5 m boven wad) èn het feit dat mensen het wad niet kunnen betreden vanaf de pier, leidt
tot een relevante verlaging van het verstorende effect.
De combinatie van bovenstaande beoordelen leidt tot een dusdanige verlaging van de verstoring dat het
oordeel in een andere beoordelingsklasse komt (tabel 5.13).

Tabel 5.13 Mogelijkheden tot mitigatie van verstoring
beoordeling verstoring voor
mitigatie

beoordeling verstoring na
mitigatie

eindoordeel voor
mitigatie

eindoordeel na
mitigatie

1.1

neutraal

positief

zeer positief

zeer positief

1.2

neutraal

neutraal

positief

positief

1.3

neutraal

neutraal

neutraal

neutraal

2.1

zeer negatief

zeer negatief

neutraal

neutraal

2.2

zeer negatief

negatief

positief

zeer positief

2.3

zeer negatief

negatief

positief

zeer positief

44 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Aangezien alternatieven 1.2 en 1.3 alleen een aanpassing aan de vaargeul en het materieel betreffen, is het
type verstoring hetzelfde als in de referentiesituatie en wordt hier geen mitigatie voorzien. Alternatieven 2.2
en 2.3 kennen door het toepassen van mitigatie grote potentie, omdat verstoring (het onderdeel dat het
slechts beoordeeld wordt) in relevante mate, over een grote oppervlakte, verminderd kan worden.

5.4

Leemten in kennis

Met de huidige kennisbasis is een eenduidige uitspraak over de ecologische meerwaarde lastig te maken,
met name voor de alternatieven binnen oplossingsrichting 2. De huidige beoordeling is een sterke
simplificatie van de werkelijkheid, waarbij (deels kwalitatieve oordelen) zijn gesommeerd. Deze effecten laten
zich moeilijk duiden. Ook is verminderde verstoring in het ene gebied moeilijk te vergelijken met
toenemende verstoring in een ander gebied, mede omdat er in de gebieden verschillende soorten
voorkomen. De belangrijkste kennisleemtes zijn:
- veranderingen in ecologisch relevant areaal:
· in hoeverre leidt het verplaatsen van de pier naar Ferwert structureel tot aantasting van de broed- en
rustpopulatie vogels in Fryslân Bûtenduyks: hoeveel vogels zullen er verloren gaan of bijkomen?
· in hoeverre leidt het verplaatsen van de vaarroute Ferwert-Ameland tot verstoring van zeehonden en
wadvogels: hoeveel vogels en zeehonden zullen verloren gaan of bijkomen?
· hoe belangrijk zijn de projectlocaties in het licht van het hele ecosysteem in de Waddenzee en de
doelstelling voor de Waddenzee?
- wat is de ecologische meerwaarde van de (grote) afname van het baggerbezwaar, de vertroebeling, de
afgenomen verstoringsduur en verstoord oppervlak Waddenzee door de nieuwe vaarroute? Wat levert
dat voor het ecosysteem in de Waddenzee als geheel op?
- hoe kunnen verschillende ecologische effecten tegen elkaar worden afgewogen?
- cumulatieve effecten;
- mitigatie en optimalisatie:
· wat is de ecologische potentie van de oude veerdam en het afnemen van verstoring op deze locatie?
· in welke mate kan de plaat-kwelderdynamiek worden gestuurd door beheer en hoe kan hierbij
maximale ecologische kwaliteit worden behaald?
· hoe beperken mitigerende maatregelen (bijvoorbeeld: pier op palen met geluidsschermen, afdekking
van de pier, stillere voertuigen op de pier, hogere pier) de mate van verstoring op de pier bij Ferwert
(aanzienlijk)?
· welke impact hebben ontwerpkeuzes met betrekking tot bijvoorbeeld stalen buispalen en
bijbehorende coating?
- wat zijn de effecten van onderwatergeluid, als gevolg van het baggeren en scheepvaart, op het
ecosysteem, en in hoeverre zijn deze te mitigeren?
Zelfs wanneer de kennisbasis van de positieve en negatieve ontwikkelingen verbetert, is het maar de vraag
of een eenduidig oordeel vanuit het ecosysteem kan worden gegeven, omdat de gevolgen uiteenlopend
zijn: niet alle soorten hebben baat bij dezelfde ontwikkeling. Hierdoor zal uiteindelijk de meerwaarde voor de
ene soort moeten worden afgewogen, ten opzichte van het verlies voor een andere soort. Uiteindelijk is het
dan een politieke-/beleidskeuze (welke soorten of habitatten zijn het belangrijkste) of een keuze op grond
van juridische aspecten (vergunbaarheid). Pas als de effecten voor alle soorten en habitatten voor alle
alternatieven in detail worden onderzocht is het mogelijk om een overwogen beleidskeuze te kunnen
maken, waarmee mogelijk een juridische onderbouwing mogelijk wordt. Het gaat dan om de exacte
verwachte ecologische negatieve en positieve effecten op relevante natuurdoelen in relatie tot verschillende
beleidskaders (onder andere Natura 2000, KRW, UNESCO, Agenda voor de Waddenzee 2050), zowel van de
alternatieven als de huidige referentiesituatie. Het detailniveau van een dergelijke studie zal eerder passen
binnen een MER of Passende Beoordeling, waarbij (bij voorkeur) verschillende alternatieven kunnen worden
afgewogen.

45 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

6
EFFECTBESCHRIJVING EN -BEOORDELING NATUURWETGEVING PER ALTERNATIEF
6.1

Inleiding

Bij de effectbeschrijving en -beoordeling zijn in dit hoofdstuk de alternatieven beoordeeld op
natuurwetgeving en de verwachte vergunbaarheid van de alternatieven voor zowel de aanleg- als
gebruiksfase. Hierbij is rekening gehouden met de voor het studiegebied relevantste beleidskaders, te weten
Natura 2000 en de Kaderrichtlijn Water (KRW). De beoordeling is gedaan in absolute zin, en dus niet ten
opzichte van de referentiesituatie. Dit sluit aan bij reguliere mer-systematiek, waardoor een accurater beeld
ontstaat van de vergunningsrisico’s.

6.2

Effectbeoordelingen

Voor elk relevant kader volgt eerst een beschrijving van de mogelijke effecten van de ingreep, en vervolgens
de beoordeling. Ten behoeve van de leesbaarheid is met name aandacht voor de meest negatieve ingreep.
Dit is immers uiteindelijk maatgevend voor het oordeel op natuurwetgeving. Mogelijke mitigerende
maatregelen zijn in de initiële beoordeling niet meegenomen. In paragraaf 6.3 zijn de meest relevante
mitigatiemogelijkheden samengevat.

6.2.1

Alternatief 1.1

In tabel 6.1 zijn de relevante effecten van alternatief 1.1 in het kader van natuurwetgeving weergegeven
(verdere toelichting in de paragrafen onder de tabel).

Tabel 6.1 Effecten relevant voor natuurwetgeving, alternatief 1.1
Kader

Groep

Onderwerp

Effect aanlegfase (100 m buffer)

Effect gebruiksfase

Natura 2000

habitattype

H1140A (en klein
deel H1110A)

ruimtebeslag ~20 ha

ruimtebeslag ~5 ha

H1310A

kleinschalig ruimtebeslag ~9 ha

ruimtebeslag ~2 ha

H1320A

kleinschalig ruimtebeslag ~0,1 ha

ruimtebeslag ~1 ha

H1330A

kleinschalig ruimtebeslag ~5 ha

ruimtebeslag ~1 ha

duinhabitattypen
eilanden

stikstofdepositie gevoelige
habitattypen

kleinschalige verhoging
door dienstregeling,
verlaging door afname
baggeren

habitatsoorten

zeezoogdieren

met name verstoring door
constructie veerdam (circa 700
buispalen)

niet van toepassing

vogels

rustgebied

46 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Kader

Groep

Onderwerp

Effect aanlegfase (100 m buffer)

Effect gebruiksfase

broedgebied

met name verstoring door
constructie nieuwe veerdam
(circa 700 buispalen) en het
verwijderen oude veerdam
Holwert gedurende circa 20
kwartalen (5 jaar)

verandering verstoord
gebied op kwelder

tijdelijk ruimtebeslag door
werkstroken en werkzaamheden
nieuwe pier (~30 ha)

permanent ruimtebeslag
van KRW-waterlichaam
door nieuwe pier (~8 ha)

foerageergebied

Kaderrichtlijn
Water

NL81_10
(Waddenzee
vastelandskust)
- ecologisch
relevant areaal

vis
macrofauna

oeverplanten

NL81_1
(Waddenzee)

waterplanten

niet van toepassing

ecologisch
relevant areaal

niet van toepassing

niet van toepassing

Aanlegfase
Natura 2000
In alternatief 1.1 vindt tijdens de aanleg ruimtebeslag plaats op verschillende habitattypen nabij Holwert. In
tabel 6.1 zijn de oppervlaktes hiervoor opgenomen. Hierbij is uitgegaan van een grove schatting van het
aantal hectare tijdelijk ruimtebeslag met een bufferzone van 100 meter rond het permanente ruimtebeslag.
Ook moet een werkgeul worden gebaggerd (totaal 0,5 miljoen m3). De omvang van deze effecten zijn
dusdanig groot dat dit als zeer negatief is beoordeeld. Naast ruimtebeslag is er sprake van verstoring in de
aanlegfase door de constructie van de nieuwe pier en het verwijderen van de oude pier. De huidige schatting
is dat de aanlegfase ongeveer 5 jaar zal duren, waarbij onder meer circa 700 palen zullen worden geplaatst
in de Waddenzee en de kwelder (van de pier en het havenhoofd). Hierdoor treedt verstoring van leefgebied
van (beschermde) zeezoogdieren, vissen en vogels op. De omvang en duur van deze activiteiten wordt als
verstorend beschouwd (negatief).
Daarnaast speelt stikstofdepositie een rol in de beoordeling. Gezien de huidige wetgeving, het vervallen van
de bouwvrijstelling, en aangezien er stikstofgevoelige habitattypen rond het plangebied liggen, zal de mate
van stikstofdepositie in de aanlegfase een belangrijke rol spelen in de beoordeling. Door de duur van de
werkzaamheden en de constructiemethode zal sprake zijn van negatieve effecten.
KRW
In het kader van de KRW is er tijdelijk ruimtebeslag (30 ha) van het KRW-waterlichaam Waddenzee
vastelandskust (NL81_10). De nieuwe pier doorkruist 1,7 km relevant areaal voor oeverplanten, en 2 km
relevant areaal voor vis en macrofauna. Tijdelijke achteruitgang is niet toegestaan, met de nuance dat dit
gemeten wordt ten opzichte van het gehele waterlichaam Waddenzee. Wel zullen relevante negatieve
effecten volledig moeten worden gecompenseerd. De huidige regelgeving in acht nemend worden de
effecten negatief beoordeeld op vergunbaarheid.
Gebruiksfase
Natura 2000
In dit alternatief vindt permanent ruimtebeslag en permanente verstoring plaats in Natura 2000-gebied
Waddenzee door de aanleg van een nieuwe pier. Voor het permanente ruimtebeslag van een nieuwe
veerdam moeten mitigerende of compenserende maatregelen genomen worden. Dat kan door de
bestaande veerdam te verwijderen en het areaal waar deze ligt toe te voegen aan het Natura 2000-gebied
Waddenzee (wijzigingsbesluit). De oppervlaktes van de huidige pier (inclusief havenhoofd, 10 ha) en de
constructie van alternatief 1.1 (9 ha) zijn ongeveer gelijk.

47 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Daarbij wordt een deel van de pier op palen aangelegd, waardoor het areaal mogelijk nog als habitattype
zou kunnen classificeren. Dit beperkt het permanent ruimtebeslag, wat de compensatieopgave ten gunste
komt of zelfs beperkt tot een mitigatieopgave.
Daarnaast verandert de verhouding platen en kwelders door het verwijderen van de bestaande pier bij
Holwert, en daarmee veranderen de oppervlakten van de voorkomende habitattypen (een afname (totaal
35 ha) van H1310A, H1320A en H1330A, ten gunste van een toename van H1140A). Al deze habitattypen
hebben in Natura 2000-gebied Waddenzee een behoudsopgave.
Gezien de grote mate van onzekerheid, waarbij waarschijnlijk nog steeds sprake is van permanent
ruimtebeslag van leefgebied of een verandering in de verhouding tussen habitattype, is dit alternatief als
zeer negatief beoordeeld.
In alternatief 1.1 neemt in de gebruiksfase de stikstofuitstoot door baggerwerkzaamheden af, omdat er
minder gebaggerd hoeft te worden. Ondanks de afname blijft er sprake van permanente stikstofdepositie in
de gebruiksfase. Hierdoor blijft sprake van een negatief effect.
KRW
Voor de KRW geldt dat er permanent ruimtebeslag (11 ha) van het KRW-waterlichaam Waddenzeekust
(NL81_10) plaatsvindt. De nieuwe pier doorkruist over een lengte van 1,7 km relevant areaal voor
oeverplanten, en 2 km relevant areaal voor vis en macrofauna. Hiervoor dient gecompenseerd te worden.
Aangezien de bestaande pier niet als ecologisch relevant areaal is aangemerkt, kan ook in het kader van de
KRW de verwijdering van de oude pier niet zonder meer als compensatie worden aangedragen. In de
praktijk is een compensatieopgave binnen de KRW echter eenvoudiger te realiseren dan een
compensatieopgave binnen Natura 2000. De mate van onzekerheid op dit onderwerp is dan ook groot. De
huidige regelgeving in ach nemend is het oordeel zeer negatief.
Beoordeling
Zeer negatief: alternatief waarschijnlijk enkel mogelijk door middel van ADC-toets doordat permanent
ruimtebeslag van habitattype en leefgebied plaatsvindt. In het kader van ruimtebeslag en het beperken van
verstoring zijn er opties tot mitigatie, die nu niet zijn meegenomen en in meer detail behandeld zijn in
paragraaf 6.3. De belangrijkste onzekerheden zijn op welke wijze de compensatie-opgave gerealiseerd kan
worden, en de vigerende stikstofwetgeving voor de aanlegfase ten tijde van de vergunningaanvraag.

Tabel 6.2 Beoordeling natuurwetgeving alternatief 1.1
Fase

Effecten

Beoordeling Natuurwetgeving

aanleg

groot ruimtebeslag, lange aanlegfase, stikstof

zeer negatief

gebruik

permanent ruimtebeslag, grote onzekerheid, stikstof

zeer negatief

conclusie

waarschijnlijk enkel mogelijk door middel van ADC-toets

zeer negatief

6.2.2

Alternatief 1.2

In tabel 6.3 zijn de relevante effecten van alternatief 1.2 in het kader van natuurwetgeving weergegeven.

48 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Tabel 6.3 Effecten relevant voor natuurwetgeving, alternatief 1.2
Kader

Groep

Onderwerp

Effect aanlegfase

Effect gebruiksfase

Natura 2000

habitattype

H1140A

tijdelijk ruimtebeslag

niet van toepassing

H1330A

tijdelijk ruimtebeslag

lichte toename verstoring van
typische soorten door hogere
frequentie overvaart

duinhabitattypen
eilanden

stikstofdepositie
gevoelige habitattypen

kleinschalige verhoging door
dienstregeling, verlaging door
afname baggeren

habitatsoorten

zeezoogdieren

niet van toepassing

lichte toename verstoring door
hogere frequentie overvaart

vogels

rustgebied

tijdelijke verstoring

lichte toename verstoring door
hogere frequentie overvaart

niet van toepassing

niet van toepassing

niet van toepassing

niet van toepassing

H1310A
H1320A

broedgebied
foerageergebied
Kaderrichtlijn
Water

NL81_10
(Waddenzee
vastelandskust)
- ecologisch
relevant areaal

vis

NL81_1
(Waddenzee)

ecologisch
relevant areaal

macrofauna
oeverplanten
waterplanten

Aanlegfase
Natura 2000
Alternatief 1.2 kent in de aanlegfase een verhoging van de pier bij Holwert. De geschatte verstoringsduur is 9
kwartalen, en er is tijdelijk ruimtebeslag van 35 ha (een 100 meter buffer rond de bestaande pier) met
bijbehorende verstoring op vogels. Deze verstoring vindt plaats in een gebied dat, gegeven het huidige
gebruik van de pier, ook tot op zekere mate verstoord is. Het effect wordt als negatief beoordeeld.
In alternatief 1.2 is eveneens sprake van stikstofdepositie tijdens de aanlegfase, wat een negatief effect is.
KRW
De huidige pier valt niet onder ecologisch relevant areaal van KRW waterlichaam Waddenzeekust (NL81_10).
Tijdelijke achteruitgang is niet toegestaan, met de nuance dat dit gemeten wordt ten opzichte van het
gehele waterlichaam Waddenzee. In de Beleidsregel toetsingskader waterkwaliteit is vastgesteld dat nieuwe
activiteiten in of op bestaande infrastructuurwerken, zoals dijken of dammen of wegen, uitgesloten zijn van
uitgebreide toetsing. Voor alternatief 1.2 geldt hierom een neutraal oordeel.
Gebruiksfase
Natura 2000
In de gebruiksfase treedt een toename op van verstoring, omdat er meer schepen gaan varen: drie kleinere
veerdiensten in plaats van twee. Hierbij treedt een lichte toename van verstoring op over het gehele traject,
die in het kader van Natura 2000 met name van belang is voor bepaalde typische soorten van H1330A,
habitatsoorten, en vogels. Dit is een negatief effect.

49 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

In alternatief 1.1 neemt in de gebruiksfase de stikstofuitstoot door baggerwerkzaamheden af, omdat er
minder gebaggerd hoeft te worden. Ondanks de afname blijft er sprake van permanente stikstofdepositie in
de gebruiksfase Hierdoor blijft sprake van een negatief effect.
KRW
Gezien er geen permanent ruimtebeslag is op ecologisch relevant areaal en de activiteiten binnen het
ruimtebeslag van de bestaande pier plaatsvinden, is er in het kader van de KRW geen uitgebreide toetsing
van toepassing. Voor alternatief 1.2 geldt hier een neutraal oordeel.
Beoordeling
Negatief: alternatief waarschijnlijk vergunbaar binnen huidige natuurwetgeving, waarbij beheersbare
negatieve effecten optreden. Door middel van optimalisatie kan het permanent ruimtebeslag worden
beperkt, waardoor het waarschijnlijk een zeer klein areaal betreft. Ook is de mate van verstoring tijdens de
aanlegfase relatief beperkt in zowel omvang als tijd, waardoor de gevolgen voor de natuur beperkt zijn. Een
belangrijke onzekerheid is (veranderende) stikstofwetgeving.

Tabel 6.4 Beoordeling natuurwetgeving alternatief 1.2
fase

effecten

beoordeling
natuurwetgeving

aanleg

verstoring aanlegfase, stikstof

negatief

gebruik

verstoring gebruiksfase, stikstof

negatief

conclusie

alternatief waarschijnlijk uitvoerbaar onder huidige natuurwetgeving, waarbij
beheersbare negatieve effecten optreden

negatief

6.2.3

Alternatief 1.3

In tabel 6.5 zijn de relevante effecten van alternatief 1.3 in het kader van natuurwetgeving weergegeven. Het
verschil met alternatief 1.2 is de inzet van het type schip en de dienstregeling. Ten behoeve van de
leesbaarheid is enkel verstoring en stikstofdepositie in de gebruiksfase behandeld in de beoordeling.

Tabel 6.5 Effecten relevant voor natuurwetgeving, alternatief 1.3
Kader

Groep

Onderwerp

Effect aanlegfase

Effect gebruiksfase

Natura 2000

habitattype

H1140A

niet van toepassing

geen direct effect

H1310A

niet van toepassing

H1320A
H1330A
duinhabitattypen
eilanden

stikstofdepositie
gevoelige habitattypen

niet van toepassing

habitatsoorten

zeezoogdieren

zeer beperkt

lichte afname van verstoring
door minder vaarten

vogels

rustgebied

zeer beperkt

lichte afname van verstoring
door minder vaarten

niet van toepassing

niet van toepassing

broedgebied
foerageergebied
Kaderrichtlijn
Water

NL81_10
(Waddenzee
vastelandskust) -

vis
macrofauna
oeverplanten

50 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Kader

Groep

Onderwerp

ecologisch relevant
areaal

waterplanten

NL81_1
(Waddenzee)

ecologisch relevant
areaal

Effect aanlegfase

Effect gebruiksfase

niet van toepassing

niet van toepassing

Aanlegfase
De aanlegfase van alternatief 1.3 komt overeen met de aanlegfase van alternatief 1.2, waarbij een negatief
oordeel maatgevend is.
Gebruiksfase
In de gebruiksfase zijn er in het kader van Natura 2000-natuurwetgeving op veel onderdelen geen negatieve
effecten te verwachten, aangezien zowel de verstoring als het baggerbezwaar in dit alternatief verminderen.
De vermindering van het aantal afvaarten zou mogelijk een positief effect kunnen hebben, maar het is
onzeker of dit effect aantoonbare gevolgen zal hebben.
Evenals de overige alternatieven, blijft in de gebruiksfase echter sprake van stikstofdepositie, wat als negatief
wordt beoordeeld.
Beoordeling
Negatief: alternatief waarschijnlijk vergunbaar binnen huidige natuurwetgeving waarbij beheersbare
negatieve effecten optreden. Dit oordeel komt overeen met het oordeel van alternatief 1.2.
Tabel 6.6 Beoordeling natuurwetgeving alternatief 1.3
fase

effecten

beoordeling
natuurwetgeving

aanleg

verstoring aanlegfase, stikstof

negatief

gebruik

verstoring gebruiksfase, stikstof

negatief

conclusie

alternatief waarschijnlijk uitvoerbaar onder huidige natuurwetgeving, waarbij
beheersbare negatieve effecten optreden

negatief

6.2.4

Alternatief 2.1

In tabel 6.7 zijn de relevante effecten van alternatief 2.1 in het kader van natuurwetgeving weergegeven.

Tabel 6.7 Effecten relevant voor natuurwetgeving, alternatief 2.1
Kader

Groep

Onderwerp

Effect aanlegfase

Effect gebruiksfase

Natura 2000

habitattype

H1140A (en klein
deel H1110A)

ruimtebeslag ~30 ha

ruimtebeslag ~8 ha

H1310A

kleinschalig ruimtebeslag ~9 ha

ruimtebeslag ~2 ha

H1320A

niet van toepassing

niet van toepassing

H1330A

kleinschalig ruimtebeslag ~15 ha

ruimtebeslag ~3 ha

duinhabitattypen

stikstofdepositie op
stikstofgevoelige habitattypen

niet van toepassing

zeezoogdieren

met name verstoring door
constructie nieuwe pier en
havenhoofd

verstoring
zeehondenligplaatsen,
art. 2.5-gebied

habitatsoorten

51 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Kader

Groep

Onderwerp

Effect aanlegfase

Effect gebruiksfase

vogels

rustgebied

met name verstoring door
constructie nieuwe gronddam
gedurende ca. 13 kwartalen (3 ¼
jaar)

verstoring door verkeer en
de aanwezigheid van
mensen op en rond de
dam

tijdelijk ruimtebeslag door
werkstroken en werkzaamheden
nieuwe pier (~50 ha)

permanent ruimtebeslag
~10 ha

oeverplanten

tijdelijk ruimtebeslag ~20 ha

permanent ruimtebeslag
~2 ha

waterplanten

niet van toepassing

niet van toepassing

ecologisch
relevant areaal

tijdelijk ruimtebeslag ~3 ha
relevant areaal vis en macrofauna

permanent ruimtebeslag
maximaal 1 ha relevant
areaal vis en macrofauna

broedgebied
foerageergebied
Kaderrichtlijn
Water

NL81_10
(Waddenzee
vastelandskust)
- ecologisch
relevant areaal

NL81_1
(Waddenzee)

vis
macrofauna

Aanlegfase
Natura 2000
In de aanlegfase is er grootschalig ruimtebeslag op verschillende habitattypen van Natura 2000-gebied
Waddenzee, waarvan het grootste deel op H1140A (~50 ha) en de kwelder (~30 ha).
Naast ruimtebeslag is er sprake van verstoring in de aanlegfase door de constructie van de nieuwe
gronddam en het verwijderen van de oude pier. De huidige schatting is dat de aanlegfase ongeveer 13
kwartalen zal duren, waarbij een groot deel van de werkzaamheden in de kwelder van Fryslân Bûtendyks
plaatsvinden. Hierdoor treedt verstoring van leefgebied van (beschermde) zeezoogdieren, vissen en vogels
op. Voor vogels geldt dat deze verstoring plaatsvindt in een gebied dat momenteel redelijk onverstoord is
door menselijk gebruik [lit. 7]. Bij dit alternatief hoeven echter geen palen worden geplaatst, waardoor het
verstoringsbereik van de werkzaamheden enigszins beperkt is. De omvang en duur van deze activiteiten
wordt als verstorend beschouwd (negatief).
In alternatief 2.1 is eveneens sprake van stikstofdepositie tijdens de aanlegfase, wat een negatief effect is.
KRW
In het kader van de KRW is er tijdelijk ruimtebeslag (90 ha) van het KRW-waterlichaam Waddenzee
vastelandskust (NL81_10). Hiervan is 70 ha relevant areaal voor vis en macrofauna, en 30 ha relevant areaal
voor oeverplanten. Hiervoor dient met inachtneming van de huidige regelgeving ook in de aanlegfase naar
compensatie gezocht te worden. Waardoor sprake is van een negatief effect
Gebruiksfase
Natura 2000
In alternatief 2.1 vindt er een permanent ruimtebeslag en permanente verstoring plaats in Natura 2000gebied Waddenzee. Dit kan, net als bij alternatief 1.1, een significant negatief effect hebben op het behalen
van de instandhoudingsdoelstellingen van de Waddenzee. Dit moet worden gecompenseerd of gemitigeerd.
Dat kan door de bestaande veerdam te verwijderen en het areaal waar deze ligt toe te voegen aan het
Natura 2000-gebied Waddenzee (wijzigingsbesluit). Daarbij geldt dat het oppervlak van de huidige veerdam
(10 ha) kleiner is dan de veerdam zoals opgenomen in alternatief 2.1 (14 ha), waardoor 1 op 1 compensatie
voor dit alternatief niet mogelijk is.

52 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Ook verandert de verhouding platen en kwelders door het verwijderen van de bestaande pier bij Holwert, en
daarmee veranderen de oppervlakten van de voorkomende habitattypen (een afname (totaal 35 ha) van
H1310A, H1320A en H1330A, ten gunste van een toename van H1140A bij Holwert, maar een verwachte
toename aan kwelderhabitattypen bij Ferwert van 35 - 130 ha, ten koste van H1140A). Al deze habitattypen
hebben in Natura 2000-gebied Waddenzee een behoudsopgave.
Gezien de grote mate van onzekerheid, waarbij waarschijnlijk nog steeds sprake is van permanent
ruimtebeslag van leefgebied of een verandering in de verhouding tussen habitattype, is dit alternatief als
zeer negatief beoordeeld.
Naast het permanent ruimtebeslag, is er ook sprake van verstoring van leefgebied. Hierbij doorkruist de pier
een belangrijk broed- en rustgebied van vogels. Dit gebied staat bekend om zijn waarde voor grote
hoeveelheden ganzen, die in de zomerpolders broeden. Hoewel een zekere mate van gewenning verwacht
mag worden van de lijnvormige verstoring op de pier, is sprake van een negatief oordeel.
In alternatief 2.1 wordt een andere vaarroute voorgesteld. Hierdoor vindt feitelijk een verschuiving van de
verstoring plaats. In afbeelding 6.1 is deze verplaatsing van verstoring weergegeven voor zeehonden. De
nieuwe route gaat door een geul waar aan weerszijden zeehondenrustplekken zijn, en gaat door art. 2.5gebied. Hiermee ligt grofweg de helft van de vaarweg (5,4 km) binnen 1.500 meter van deze rustplaatsen, en
zit er op delen niet meer dan 90 meter tussen de rustplaatsen en de vaarroute. In de oude situatie bevindt
3,1 km van de vaarweg zich binnen 1.500 meter van de rustplaatsen, en is de minimale afstand ~550 meter.
Daarnaast treedt er over het traject geluidsverstoring op van de schepen, relevant voor bruinvissen en
zeehonden (onderwater), en vogels en zeehonden (boven water). De verandering van het permanent
verstoord gebied wordt als negatief beoordeeld.

Afbeelding 6.1 Zeehondenrustplaatsen met een 1500 m buffer, artikel 2.5-gebieden (aangewezen gebieden met
toegangsbeperking in Waddenzee), de huidige vaarroute en de alternatieve vaarroute

53 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Evenals de overige alternatieven, blijft in de gebruiksfase sprake van stikstofdepositie, wat als negatief wordt
beoordeeld.
KRW
Er vindt permanent ruimtebeslag plaats op ecologisch relevant areaal in het kader van de KRW, grofweg
10 ha voor macrofauna en vis, en 2 ha voor oeverplanten. Hiervoor dient gecompenseerd te worden.
Aangezien de bestaande pier niet als ecologisch relevant areaal is aangemerkt (zoals het ook niet als
Natura 2000-gebied is aangemerkt), kan ook in het kader van de KRW de verwijdering van de oude pier niet
zonder meer als compensatie worden aangedragen. Het oordeel is dan ook zeer negatief vanuit
natuurwetgeving.
Beoordeling
Zeer negatief: alternatief waarschijnlijk enkel mogelijk door middel van ADC-toets. De opties tot mitigatie
zijn, in het kader van ruimtebeslag en het beperken van verstoring, door de grote schaal van de
werkzaamheden en het doorkruisen van belangrijk gebied in het kader van Natura 2000 en de Kaderrichtlijn
Water, beperkt (zie paragraaf 6.3). De belangrijkste onzekerheden zijn op welke wijze een compensatieopgave gerealiseerd kan worden, de significantie van de toename van verstoring (waaronder in art. 2.5gebied), en stikstofwetgeving (voor de aanlegfase).
Tabel 6.8 Beoordeling natuurwetgeving alternatief 2.1
Fase

Effecten

Beoordeling Natuurwetgeving

aanleg

groot ruimtebeslag, lange aanlegfase, stikstof

zeer negatief

gebruik

permanent ruimtebeslag, grote onzekerheid, stikstof

zeer negatief

conclusie

waarschijnlijk enkel mogelijk door middel van ADC-toets

zeer negatief

6.2.5

Alternatief 2.2

In tabel 6.9 zijn de relevante effecten van alternatief 2.2 in het kader van natuurwetgeving weergegeven
(verdere toelichting in de paragrafen onder de tabel).

Tabel 6.9 Effecten relevant voor natuurwetgeving, alternatief 2.2
Kader

Groep

Onderwerp

Effect aanlegfase

Effect gebruiksfase

Natura 2000

habitattype

H1140A

ruimtebeslag maximaal ~30 ha

ruimtebeslag maximaal 5 ha

H1310A

ruimtebeslag maximaal ~9 ha

ruimtebeslag maximaal 1 ha

H1320A

niet van toepassing

niet van toepassing

H1330A

ruimtebeslag ~15 ha

ruimtebeslag ~3 ha

duinhabitattypen

stikstofdepositie op
stikstofgevoelige habitattypen

toename stikstofdepositie
door toename sneldienst,
afname door afname
baggerbezwaar

habitatsoorten

zeezoogdieren

met name verstoring door
constructie nieuwe pier en
havenhoofd (ca. 850 buispalen
en 180 betonjukken)

verstoring
zeehondenligplaatsen,
art. 2.5-gebied

vogels

rustgebied

met name verstoring door
constructie nieuwe pier en
havenhoofd (ca. 850 buispalen
en 180 betonjukken) en het
verwijderen oude veerdam

verstoring door verkeer en de
aanwezigheid van mensen op
en rond de dam en pier

broedgebied
foerageergebied

54 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Kader

Groep

Onderwerp

Effect aanlegfase

Effect gebruiksfase

Holwert gedurende circa 24
kwartalen (6 jaar)
Kaderrichtlijn
Water

NL81_10
(Waddenzee
vastelandskust)
- ecologisch
relevant areaal

NL81_1
(Waddenzee)

vis

tijdelijk ruimtebeslag
~50 ha

permanent ruimtebeslag
maximaal ~8 ha

oeverplanten

tijdelijk ruimtebeslag ~20 ha

permanent ruimtebeslag
maximaal ~2 ha

waterplanten

niet van toepassing

niet van toepassing

ecologisch
relevant areaal

tijdelijk ruimtebeslag ~3 ha
relevant areaal vis en
macrofauna

permanent ruimtebeslag
maximaal 1 ha relevant areaal
vis en macrofauna

macrofauna

Aanlegfase
Natura 2000
Het belangrijkste verschil tussen de aanlegfase van alternatief 2.1 en 2.2 is dat de aanlegfase van 2.2 langer is
(24 kwartalen) en dat hierbij een groot aantal palen moeten worden geplaatst. Voor de aanleg van het deel
op palen dient er gebaggerd te worden (totaal 700.000 m3). De omvang en duur van deze verstoring is
dusdanig groot dat de kans op significant negatieve gevolgen gedurende de aanlegfase groot is. Met name
de verstoring van leefgebied van (beschermde) zeezoogdieren, vissen en vogels relevant, omdat het
momenteel relatief onverstoord gebied betreft [lit. 7]. De omvang en duur van deze activiteiten wordt als
verstorend beschouwd (zeer negatief).
Evenals de overige alternatieven, blijft in de gebruiksfase sprake van stikstofdepositie, wat als negatief wordt
beoordeeld.
KRW
In het kader van de KRW is er tijdelijk ruimtebeslag (90 ha), wat overeenkomt met alternatief 2.1. De
beoordeling (negatief) is van toepassing.
Gebruiksfase
De gebruiksfase van alternatief 2.2 komt overeen met gebruiksfase van alternatief 2.1, met als belangrijkste
uitzondering dat bij alternatief 2.2 een deel van de pier op palen wordt geplaatst. Hierdoor zou een deel van
het areaal waar de veerdam komt nog als habitattype geclassificeerd kunnen worden. Ook geldt dat het deel
van de veerdam dat op palen geplaatst wordt smaller is, waardoor het totale ruimtebeslag van alternatief 2.2
kleiner is dan het ruimtebeslag van alternatief 2.1. Alternatief 2.2 heeft een nagenoeg gelijk ruimtebeslag als
de bestaande veerdam. Het kleinere permanente ruimtebeslag komt de compensatieopgave ten gunste en
kan deze mogelijk zelfs beperken tot een mitigatieopgave. De verstoring in alternatief 2,2 is gelijk aan de
verstoring in alternatief 2.2.
Gezien de grote mate van onzekerheid, waarbij waarschijnlijk nog steeds sprake is van permanent
ruimtebeslag van leefgebied en een toename van verstoring, is dit alternatief als zeer negatief beoordeeld.
Beoordeling
Zeer negatief: alternatief waarschijnlijk enkel mogelijk door middel van ADC-toets, overeenkomend met de
beoordeling van alternatief 2.1. Wel wordt bij dit alternatief een deel van de pier op palen geplaatst, wat de
mate van permanent ruimtebeslag beperkt.

55 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Tabel 6.10 Beoordeling natuurwetgeving alternatief 2.2
Fase

Effecten

Beoordeling Natuurwetgeving

aanleg

groot ruimtebeslag, lange aanlegfase, stikstof

zeer negatief

gebruik

permanent ruimtebeslag, grote onzekerheid, stikstof

zeer negatief

conclusie

waarschijnlijk enkel mogelijk door middel van ADC-toets

zeer negatief

6.2.6

Alternatief 2.3

In tabel 6.11 zijn de relevante effecten van alternatief 2.3 in het kader van natuurwetgeving weergegeven.
Het verschil met alternatief 2.2 is de inzet van het type schip en het baggerbezwaar. Ten behoeve van de
leesbaarheid is enkel verstoring en stikstofdepositie in de gebruiksfase behandeld in de beoordeling. Op de
overige onderdelen zijn er geen verschillen tussen alternatief 2.3 en alternatief 2.2.

Tabel 6.11 Effecten relevant voor natuurwetgeving, alternatief 2.3
Kader

Groep

Onderwerp

Effect aanlegfase

Effect gebruiksfase

Natura 2000

habitattype

H1140A

ruimtebeslag maximaal
~30 ha

ruimtebeslag maximaal 5 ha

H1310A

ruimtebeslag maximaal
~9 ha

ruimtebeslag maximaal 1 ha

H1320A

niet van toepassing

niet van toepassing

H1330A

ruimtebeslag ~15 ha

ruimtebeslag ~3 ha

duinhabitattypen

stikstofdepositie op
stikstofgevoelige
habitattypen

toename stikstofdepositiedoor
toename sneldienst, afname
door afname baggerbezwaar

habitatsoorten

zeezoogdieren

met name verstoring
door constructie nieuwe
pier en havenhoofd (ca.
850 buispalen en 180
betonjukken)

verstoring
zeehondenligplaatsen,
art. 2.5-gebied

vogels

rustgebied

met name verstoring
door constructie nieuwe
pier en havenhoofd (ca.
850 buispalen en 180
betonjukken) en het
verwijderen oude
veerdam Holwert
gedurende circa 24
kwartalen (6 jaar)

verstoring door verkeer en de
aanwezigheid van mensen op
en rond de dam en pier

tijdelijk ruimtebeslag
~50 ha

permanent ruimtebeslag
maximaal ~8 ha

oeverplanten

tijdelijk ruimtebeslag ~20
ha

permanent ruimtebeslag
maximaal ~2 ha

waterplanten

niet van toepassing

niet van toepassing

ecologisch
relevant areaal

tijdelijk ruimtebeslag ~3
ha relevant areaal vis en
macrofauna

permanent ruimtebeslag
maximaal 1 ha relevant areaal
vis en macrofauna

broedgebied
foerageergebied

Kaderrichtlijn
Water

NL81_10
(Waddenzee
vastelandskust) ecologisch
relevant areaal

NL81_1
(Waddenzee)

56 | 62

vis
macrofauna

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Aanlegfase
De aanlegfase van alternatief 2.3 komt overeen met de aanlegfase, zowel in tijdsduur als omvang, van
alternatief 2.2, waarbij een zeer negatief oordeel maatgevend is.
Gebruiksfase
Natura 2000
In alternatief 2.3 vindt er op dezelfde manier als in alternatief 2.2 een permanent ruimtebeslag en
permanente verstoring plaats in Natura 2000-gebied Waddenzee. De inzet van kleinere schepen heeft hierop
geen aantoonbare invloed. Het oordeel zeer negatief is maatgevend.
Beoordeling
Zeer negatief: alternatief waarschijnlijk enkel mogelijk door middel van ADC-toets, overeenkomend met de
beoordeling van alternatief 2.2.

Tabel 6.12 Beoordeling natuurwetgeving alternatief 2.3
Onderwerp

Effecten

Beoordeling Natuurwetgeving

aanleg

groot ruimtebeslag, lange aanlegfase, stikstof

zeer negatief

gebruik

permanent ruimtebeslag, grote onzekerheid, stikstof

zeer negatief

conclusie

waarschijnlijk enkel mogelijk door middel van ADC-toets

zeer negatief

6.3

Mogelijkheden tot mitigatie

Er zijn diverse mitigerende maatregelen denkbaar die invloed kunnen hebben op de vergunbaarheid van de
verschillende alternatieven (in het kader van natuurwetgeving). Los van de potentiële positieve effecten
wordt, gezien de grote juridische risico’s van de meeste alternatieven, sterk geadviseerd al deze mitigerende
maatregelen uit te voeren. Of volledige mitigatie en eventuele compensatie in de praktijk mogelijk zal
blijken, is afhankelijk van diverse factoren (waaronder de afwegingen van Bevoegd Gezag), en dit zal in een
Passende Beoordeling verder onderbouwd moeten worden.
Aanleg
Tijdens de aanleg van alternatief 1.1, 2.2 en 2.3 kan worden gemitigeerd door het toepassen van een andere
constructiemethode, zoals een cantilever bridge, zodat er geen werkgeul gebaggerd hoeft te worden ten
behoeve van de aanleg van een (deel van de) pier en havenhoofd op palen. Een dergelijke aanlegmethode
verkleint de effecten op de natuur, verkort de aanlegduur en vergroot de kans op vergunbaarheid. Indien het
behoud van de kwelderhabitattypen ten oosten van de oude pier gewenst is (in het kader van de Natura
2000-behoudsopgave) kan worden gemitigeerd door een deel van de gronddam te laten staan, waardoor de
kwelder zich hier stand kan houden en de verandering in habitattype wordt beperkt.
Vanzelfsprekend dient er, zoals aangegeven in de Notitie maakbaarheid alternatieven [lit. 3] bij alle
alternatieven rekening te worden gehouden met het broedseizoen. Zo kan er buiten het broedseizoen
worden gewerkt om verstoring te voorkomen. Ook kan de aanleg zo veel mogelijk emissievrij worden
uitgevoerd, wat de stikstofdepositie tijdens de aanleg beperkt.
Gebruik
Waar een pier (deels) op palen wordt geplaatst (1.1, 2.2, 2.3) is mogelijk geen sprake van habitatvernietiging,
mits onder de pier classificerende habitattypen zouden kunnen voorkomen. Ook zou eventueel optredende
versnippering van leefgebied sterk kunnen worden verminderd. Het waarborgen van optimale abiotische
condities onder en boven de pier zou een mitigerende maatregel kunnen vormen.

57 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

Indien het behoud van de kwelderhabitattypen ten oosten van de oude pier gewenst is (in het kader van de
Natura 2000-behoudsopgave) kan worden gemitigeerd door een deel van de gronddam te laten staan,
waardoor de kwelder zich hier stand kan houden en de verandering in habitattype wordt beperkt.
Ook kunnen, in lijn met de mitigerende maatregelen in hoofdstuk 5, maatregelen worden genomen om de
verstoring te beperken, zoals het afdekken van de aanrijroute of het beperken van individueel autoverkeer
over de pier. Daarnaast kan toekomstige permanente stikstofuitstoot die wordt veroorzaakt door de inzet
van (meer) schepen worden verminderd, door het gebruik van schonere schepen met de juiste filters.

6.4

Leemten in kennis

Bovenstaande beoordeling is slechts een eerste beschouwing vanuit natuurwetgeving. Hierbij zijn tal van
factoren nog niet aan bod gekomen, zoals de effecten van onderwatergeluid of soortspecifieke effecten op
habitatsoorten en (niet)broedvogels. Dergelijke afwegingen zullen in een Passende Beoordeling moeten
worden gedaan. Hierbij zijn de volgende aandachtspunten van toepassing:
- kunnen significant negatieve effecten worden uitgesloten door middel van mitigatie, wegend ten
opzichte van de huidige staat van instandhouding?
- zo niet, hoe kan de compensatieopgave worden gerealiseerd? Biedt het verwijderen van de oude pier
(juridisch) voldoende ruimte ter compensatie van eventuele negatieve gevolgen?
- hoe wordt er omgegaan met cumulatieve effecten?
- wat zijn de negatieve effecten, beschouwd vanuit andere wettelijke en beleidskaders?

58 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

7
CONCLUSIE
De beoordelingen van de alternatieven zijn opgenomen in tabel 7.1.

Tabel 7.1 Conclusie beoordelingen ecosysteem en natuurwetgeving (ongemitigeerd)
Beoordeling ecosysteem

Beoordeling natuurwetgeving

1.1

++

verbetering op bodemberoering, vertroebeling en
natuurlijke plaat-kwelderdynamiek

--

groot tijdelijk en permanent ruimtebeslag
langdurige verstoring Natura 2000 en
KRW, stikstof

1.2

+

verbetering op bodemberoering en vertroebeling

-

beheersbaar ruimtebeslag en verstoring
Natura 2000 en KRW, stikstof

1.3

0

verbetering op vertroebeling

-

beheersbaar ruimtebeslag en verstoring
Natura 2000 en KRW, stikstof

2.1

0

sterke verbetering vertroebeling en bodemberoering,
verslechtering versnippering en natuurlijke plaatkwelderdynamiek en sterke verslechtering verstoring

--

groot tijdelijk en permanent ruimtebeslag
langdurige verstoring Natura 2000 en
KRW, stikstof

2.2

+

sterke verbetering vertroebeling en bodemberoering,
verbetering natuurlijke plaat-kwelderdynamiek,
verslechtering versnippering en sterke verslechtering
verstoring

--

groot tijdelijk en permanent ruimtebeslag
langdurige verstoring Natura 2000 en
KRW, stikstof

2.3

+

sterke verbetering vertroebeling en bodemberoering,
verbetering natuurlijke plaat-kwelderdynamiek,
verslechtering versnippering en sterke verslechtering
verstoring

--

groot tijdelijk en permanent ruimtebeslag
langdurige verstoring Natura 2000 en
KRW, stikstof

7.1

Ecosysteem

De alternatieven die minder knelpunten hebben met het ecosysteem van de Waddenzee (zie [lit. 1]), zijn
positief beoordeeld. De grootste positieve verandering wordt toegekend aan alternatief 1.1, en in potentie
aan 2.2 en 2.3. Het netto ruimtebeslag van een nieuwe veerdam is (ongeveer) 0, het baggerbezwaar neemt af
(vooral in oplossingsrichting 2) en door een deel van de veerdam op palen te plaatsen en de bestaande
veerdam te verwijderen neemt de natuurlijke dynamiek in de kwelders toe. Het verlagen van het
baggerbezwaar is ecologisch waardevol (ondanks dat de effecten van vertroebeling beperkt lijken). Dat komt
mede doordat in het areaal dat niet langer (semi-) permanent gebaggerd wordt, de typerende bodemfauna
kan herstellen. Nadeel van oplossingsrichting 2 (verplaatsen van de veerdam naar Ferwert) is dat hierdoor
een toename van verstoring en versnippering plaatsvindt. Daardoor krijgen alternatieven 2.2 en 2.3
(voorlopig) een minder positief oordeel dan alternatief 1.1. Indien in het ontwerp voldoende mitigerende
maatregelen opgenomen worden om met name de verstoring te beperken kan het netto positieve effect van
alternatieven 2.2 en 2.3 op het ecosysteem eveneens zeer positief worden. Mogelijk zelfs beter dan dat van
alternatief 1.1, door de veel grotere reductie in het baggerbezwaar.

59 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

De ecologische verbetering van alternatief 1.2 is kleiner. Dit alternatief realiseert weliswaar een afname in
vertroebeling en bodemberoering door baggerwerkzaamheden, maar doordat de bestaande veerdam in
gebruik blijft neemt de natuurlijke dynamiek in de kwelders niet toe. De half-natuurlijke situatie op de
kwelder rondom de veerdam is beperkend voor de kwaliteit van dit habitat. Dit alternatief betreft eerder een
optimalisatie van de huidige situatie, dan een ecosysteemverbetering.
Alternatief 1.3 biedt geen structurele verbetering op de relevante knelpunten, ondanks de afname in de
mate van vertroebeling. Het oppervlak dat voortdurend gebaggerd moet worden neemt niet af in dit
alternatief. Doordat de bestaande veerdam in gebruik blijft neemt de natuurlijke dynamiek in de kwelders
niet toe.
Voor alternatief 2.1 geldt ook dat met de huidige ontwerpaannames geen sprake is van meerwaarde voor
het ecosysteem. De effecten van de toename van verstoring, versnippering en verdere beperking van de
natuurlijke plaat-kwelder dynamiek als gevolg van de gronddam, wegen niet op tegen de effecten van het
verlaagde baggerbezwaar. Mitigerende maatregelen kunnen ook het oordeel over dit alternatief verbeteren,
waarbij het plaatsen van een deel van de veerdam op palen een relevante maatregel lijkt.

7.2

Natuurwetgeving

Onder de huidige ontwerpaannames kent alternatief 2.1 het grootste vergunningsrisico, gevolgd door
alternatief 2.2 en 2.3 en in mindere mate alternatief 1.1. Het is waarschijnlijk dat deze alternatieven enkel
doormiddel van een ADC-toets vergunbaar zijn. Alternatief 1.2 en 1.3 hebben een beheersbaar
vergunningsrisico.
Mitigatiemaatregelen, zoals een groter deel van de veerdam op palen plaatsen of het beperken van
verstoring door middel van ontwerpaanpassingen, beperken negatieve effecten. Dit verlaagt het
vergunningsrisico. Tijdens de aanleg is het gebruik van een methode zoals een cantilever bridge een
essentiële mitigerende maatregel om negatieve effecten te beperken. Gezien het vergunningrisico van de
alternatieven wordt geadviseerd om alle voorgestelde mitigatiemaatregelen op te nemen in het
vervolgonderzoek.

7.3

Leemtes in kennis

De belangrijkste onzekerheid van de alternatieven is wat de (soortspecifieke) gevolgen zijn op gebied van
versnippering en verstoring. Naar aanleiding van paragraaf 5.4 en 6.4 zijn de belangrijkste
onderzoeksvragen:
- hoe worden de soorten op de kwelder beïnvloed door een nieuwe pier, inclusief cumulatieve effecten?
- wat is de huidige staat van instandhouding van deze soorten en bestaan er voldoende
uitwijkmogelijkheden binnen het Waddengebied?
- in hoeverre kunnen mitigerende maatregelen de mate van verstoring op de pier bij Ferwert beperken?
- wat is de ecologische potentie van de oude veerdam?
- wat is de ecologische meerwaarde van de (grote) afname van het baggerbezwaar, (vergraven oppervlak
en vertroebeling)?
- wat zijn de gevolgen van de verstoring van de nieuwe vaarroute voor met name zeezoogdieren?
- wat zijn de negatieve effecten, beschouwd vanuit andere wettelijke en beleidskaders?
Deze factoren zullen tegen elkaar moeten worden afgewogen. Dit zal complex blijven, omdat gevolgen
optreden op verschillende soorten en soortgroepen. Een dergelijke studie kent een detailniveau van een
Passende Beoordeling, maar wordt bij voorkeur toegepast om alternatieven tegen elkaar uit te zetten.

60 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

7.4

Conclusie

Voor met name oplossingsrichting 2 geldt dat er grote onzekerheid is over de gevolgen van de negatieve
effecten. Wanneer de negatieve effecten worden gemitigeerd, is het waarschijnlijk dat de effecten op het
ecosysteem zeer positief zijn. Bij alternatief 1.1 is al sprake van een duidelijke meerwaarde voor het
ecosysteem op de lange termijn, wat de grotere (tijdelijke) negatieve gevolgen vanuit natuurwetgeving deels
rechtvaardigt. Alternatief 1.2 lijkt op basis van de huidige beoordeling de minst risicovolle route vanuit
vergunbaarheid om een verbetering van de huidige situatie te realiseren.
De ecologische waarde van alternatief 1.3 lijkt dusdanig beperkt, dat vanuit het thema ‘natuur’ geen reden
wordt gezien dit alternatief nader te verkennen. Voor alternatief 2.1 geldt dat het vergunningsrisico groter is
dan de overige alternatieven en de ecologische meerwaarde relatief laag is. Beide alternatieven zijn vanuit
natuur niet kansrijk. De overige alternatieven, 1.1, 1.2, 2.2 en 2.3, leveren in potentie een grotere verbetering
van het ecosysteem op, mits optimalisatie en mitigatie wordt toegepast. Een belangrijke voorwaarde is dat
een nieuwe veerdam geen groter (en bij voorkeur kleiner) ruimtebeslag heeft dan de huidige, zodat het
verwijderen van de bestaande veerdam kan worden opgenomen ter mitigatie/compensatie. Daarnaast dient
onderzocht te worden of een eventuele hybride veerdam aangelegd kan worden met materieel waarmee het
graven van een toegangsgeul ten behoeve van de aanleg niet nodig is.

61 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

8
REFERENTIES
1

9

Van der Endt, J. J., B. Schilt, W. Gotjé, and W. Ridderinkhof, ‘Ecosysteemanalyse Waddenzee Vervolgonderzoek Bereikbaarheid Ameland.’ Witteveen+Bos, 2022.
Van der Endt, J. J., W. Gotjé, W. Ridderinkhof, and A. J. Esmeijer-Liu, ‘Notitie Kansen en beperkingen
Natuurwetgeving.’ Witteveen+Bos, 2022.
Mustafa, A., I. Koevoets, and J. Overbosch- de Graaf, ‘Notitie maakbaarheid alternatieven.
Vervolgonderzoek bereikbaarheid Ameland 2030,’ Witteveen+Bos, 2023.
Wijmenga, D., ‘Vervolgonderzoek Bereikbaarheid Ameland- 2030. Oplegnotitie beoordelingskader
fase 2.,’ Witteveen+Bos, in opdracht van Rijkswaterstaat, 2023.
Ridderinkhof, W., ‘Vervolgonderzoek bereikbaarheid Ameland 2030. Ontwerpdossier Schetsontwerp
fase 2,’ Witteveen+Bos, in opdracht van Rijkswaterstaat, 2023.
Rosenzweig, M. L., Species Diversity in Space and Time, 1st ed. Cambridge University Press, 1995;
Fieten, N., M. Frauendorf, and B. J. Ens, ‘‘Quickscan’ handelingsperspectief voor
hoogwatervluchtplaatsen in de Nederlandse Waddenzee Mogelijke maatregelen ten aanzien van
menselijke verstoring,’ Altenburg & Wymenga, Sovon, EcoSpace, 2022.
Drakare, S., J. J. Lennon, and H. Hillebrand, ‘The imprint of the geographical, evolutionary and
ecological context on species-area relationships: Imprint on species-area relationships,’ Ecology
Letters, vol. 9, no. 2, pp. 215–227, Feb. 2006, doi: 10.1111/j.1461-0248.2005. 00848.x;
Nationale Databank Flora en Fauna, ‘NDFF database,’ 2023.

62 | 62

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Definitief

2
3
4
5
6
7

8

Bijlage(n)

I
BIJLAGE: ACHTERGROND BEOORDELING VERSNIPPERING

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Bijlage l | Definitief

Theoretische achtergrond
Voor de beschouwing van het effect van versnippering is gebruik gemaakt van de relatie tussen
soortenrijkdom en oppervlak (species-area relationship) [lit. 6]. Deze theorie stelt dat de soortenrijkdom van
een gebied een logaritmisch verband kent met het oppervlak. Voor de beschouwing binnen het project
Vervolgonderzoek Bereikbaarheid Ameland 2030 is deze theorie gebruikt om een indicatie te geven aan de
mate van versnippering in de verschillende alternatieven. Dit betreft een semi-kwantitatieve benadering.
De soortenrijkdom-oppervlak relatie wordt als volgt gedefinieerd:
𝑆 = 𝑐 ∗ 𝐴𝑧
waar S de soortenrijkdom is, c een constante is die indicatief is voor het aantal soorten per oppervlakteeenheid, A het oppervlak is, en z de toename weergeeft. In dit verband neemt de soortenrijkdom bij kleine
oppervlaktes sterk toe per extra oppervlakte-eenheid. Naarmate de oppervlaktes groter worden, is deze
toename steeds meer marginaal. De ecologische achtergrond hiervan is dat er veel soorten zijn met een
relatief klein leefgebied, waardoor deze al vanaf kleine oppervlaktes kunnen voorkomen. Top predatoren zijn
meer zeldzaam en kunnen alleen voorkomen wanneer er een groot leefgebied aanwezig is.
Model
De functie kent c en z als constanten. Op basis van een meta-analyse is een z tussen 0,2 en 0,4 aannemelijk,
waarbij 0,3 gebruikelijk is [lit. 8]. Met deze drie waarden van z zijn verschillende waarden voor c bepaald aan
de hand van datapunten voor de soortenrijkdom in het studiegebied. Hiervoor is gebruik gemaakt van de
NDFF-data (afgelopen 5 jaar).

Tabel I.1 Soortenrijkdom ten oosten en westen van de pier bij Holwert
Deelgebied

Oppervlak (ha)

Indicatieve soortenrijkdom [lit. 9]

kwelder ten oosten van pier Holwert

250 ha

410

kwelder ten westen van pier Holwert

3.100 ha

793

Voor deze methode is geen onderscheid in soorten gemaakt; het betreft alle NDFF-waarnemingen in het
gebied. Voor de bepaling van c binnen dit project is een selectie ook niet strikt noodzakelijk, omdat het een
relatieve beschouwing is van alternatieven. Ook is de constante c altijd gebiedsspecifiek, waarbij de waarde
van c met name de hoogte van de functie bepaald en niet zo zeer de vorm. Daarnaast zijn met de
datapunten uit bovenstaande tabel verschillende waarden voor c bepaald, voor drie waardes van z (als
foutmarge). Dit resulteert in de volgende functies waar S een indicatie van de soortenrijkdom is en A wordt
gegeven in ha.
𝑆0,2 = 146 ∗ 𝐴0,2
𝑆0,3 = 72 ∗ 𝐴0,3
𝑆0,4 = 35 ∗ 𝐴0,4
Beschouwing alternatieven
Uit de functie blijkt dat het deelgebied ten oosten van de pier beperkte soortenrijkdom kent; iedere
vergroting van het areaal zou lokaal tot een verhoging van de soortenrijkdom kunnen leiden. Aan de andere
kant is het areaal ten westen van de huidige pier dusdanig groot dat de soortenrijkdom dichter bij de
asymptotische waarde ligt. Hier zou een oppervlakverandering een minder direct effect hebben op de
soortenrijkdom. Belangrijke voetnoot hierbij is dat met name toppredatoren of koloniesoorten baat hebben
bij een groot areaal. Wanneer het maximale areaal afneemt, zouden met name deze soorten daaronder
kunnen leiden.
Per alternatief zijn de oppervlaktes van de kwelder ten oosten en ten westen van een nieuwe pier bepaald.
Met deze waarde, en de parameters c en z, is een schatting gedaan van de soortenrijkdom per alternatief.

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Bijlage l | Definitief

Tabel I.2 Geschatte soortenrijkdom ten oosten en westen van de pier bij Holwert per gewijzigde pier locatie (alternatief 1.1 en
oplossingsrichting 2)
Deelgebied

Oppervlak (ha)

Indicatieve soortenrijkdom
ondergrens

Indicatieve soortenrijkdom
bovengrens

alternatief 1.1 ten westen van
nieuwe pier

450 ha

403

495

alternatief 1.1 ten oosten van
nieuwe pier

2.900 ha

719

849

oplossingsrichting 2 ten
westen van nieuwe pier

2.200 ha

681

760

oplossingsrichting 2 ten
oosten van nieuwe pier

900 ha

532

569

Afbeelding I.1 Geschatte soortenrijkdom per oppervlakte (ha), met verschillende waarden voor z. De rode punten geven de input
data vanuit de NDFF weer. De verticale lijnen geven de oppervlaktes aan voor alternatief 1.1 (blauw) en
oplossingsrichting 2 (groen)

Bovenstaande analyse kent veel onzekerheid. Zoals aangegeven is er geen soorten selectie gedaan.
Daarnaast is de NDFF-data geen complete dataset en afhankelijk van (vrijwillige) waarnemingen. Ook is er
geen rekening gehouden met het verschil aan habitats in de deelgebieden, zoals de aanwezigheid van
zomerpolders. De analyse dient dan ook gebruikt te worden als een beschouwing van mogelijke effecten van
versnippering en niet als directe voorspelling van de soortenrijkdom in de verschillende alternatieven. Bij de
beoordeling van de alternatieven is bovenstaande methode dan uit enkel gebruikt als indicatie voor de
kwalitatieve beoordeling.

Witteveen+Bos | 126248-6.1.1/23-013.291 | Bijlage l | Definitief