Plan-MER Toekomst Afsluitdijk
Hoofdrapport

Datum
Status

28 januari 2011 / actualisatie 7 juni 2011
Definitief, D4

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie juni 2011

Pagina 2 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie juni 2011

Colofon

Uitgegeven door
Informatie
Telefoon
Fax
Uitgevoerd door
O pmaak
Datum
Referentienummmer
Status
Vers ienummer

Rijks waters taat

G rontmij
28 januari 2011 / actualisatie 7 juni 2011
T&M-1028611-RJJ
Definitief
D4

Pagina 3 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie juni 2011

Pagina 4 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Inhoud

Samenvat t ing 9
1
1 .1
1 .2
1 .2 .1
1 .2 .2
1 .2 .3
1 .2 .4
1 .2 .5
1 .3
1 .3 .1
1 .3 .2
1 .3 .3
1 .3 .4
1 .3 .5
1 .4

Inleiding 17
Algemeen 17
Rijksstructuurvisie en m.e.r. 18
Structuurvis ie 18
M .e.r- plicht en Passende Beoordeling 18
Reikwijdte en detailniveau 19
Stappen in de procedure 20
Plangebied 20
Beslisinformatie voor de planontwikkeling 21
Planontwikkeling 21
O nderzoek en besluitvorming in twee stappen 23
Actualis atie van het Plan-MER 25
Verdere besluitvorming 26
Totstandkoming Plan-MER, Passende Beoordeling en KEA 26
Lees wijzer 27

2
2 .1
2 .2
2 .2 .1
2 .2 .2
2 .2 .3
2 .3

Cont ext analyse 28
Algemeen 28
Huidige situatie en gebruiksfuncties in het studiegebied 28
Afsluitdijk 29
Waddenzee 31
IJsselmeer 32
Samenhang met andere besluiten en ontwikkelingen 35

3
3 .1
3 .2
3 .2 .1
3 .2 .2
3 .2 .3
3 .2 .4
3 .2 .5
3 .2 .6
3 .3
3 .4

Ont wikkeling van A lt ernat ieven 39
Van integrale visie naar kernen en componenten 39
Beschrijving van de alternatieven 40
Basisalternatief 40
2100-Robuust 42
Monument in Balans 44
Natuurlijk A fsluitdijk 47
Waddenwerken 50
WaterMachine 53
De kernen vergeleken 56
Componenten 58

4
4 .1
4 .2
4 .2 .1
4 .2 .2
4 .2 .3
4 .2 .4
4 .3
4 .3 .1

Eff ect analyse 60
Algemeen 60
Ruimtelijke kwaliteit 63
Essentie van het as pect 63
Beoordeling van de kernen 65
Conc lusie effectbeoordeling op aspectniveau 68
Aanbevelingen voor de volgende fase 68
Natuur 69
Essentie van het as pect 69

Pagina 5 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

4 .3 .2
4 .3 .3
4 .3 .4
4 .4
4 .4 .1
4 .4 .2
4 .4 .3
4 .4 .4
4 .5
4 .5 .1
4 .5 .2
4 .5 .3
4 .5 .4
4 .6
4 .6 .1
4 .6 .2
4 .6 .3
4 .6 .4
4 .7
4 .7 .1
4 .7 .2
4 .7 .3
4 .7 .4
4 .8
4 .8 .1
4 .8 .2
4 .8 .3
4 .8 .4
4 .9
4 .9 .1
4 .9 .2
4 .9 .3
4 .9 .4
4 .10
4 .10 .1
4 .10 .2
4 .10 .3
4 .10 .4
4 .11
4 .11 .1
4 .11 .2
4 .11 .3
4 .11 .4

Beoordeling van de kernen 71
Conc lusie effectbeoordeling op aspectniveau 73
Aanbevelingen voor de volgende fase 74
Waterhuishouding en –kwaliteit 74
Essentie van het as pect 74
Beoordeling van de kernen 75
Conc lusie effectbeoordeling op aspectniveau 76
Aanbevelingen voor de volgende fase 76
Waterveiligheid 77
Essentie van het as pect 77
Beoordeling van de kernen 77
Conc lusie effectbeoordeling op aspectniveau 79
Aanbevelingen voor de volgende fase 79
Bodem en morfologie 79
Essentie van het as pect 79
Beoordeling van de kernen 80
Conc lusie effectbeoordeling op aspectniveau 82
Aanbevelingen voor de volgende fase 82
D uurzaamheid (energie en materialen) 83
Essentie van het as pect 83
Beoordeling van de kernen 83
Conc lusie effectbeoordeling op aspectniveau 85
Aanbevelingen voor de volgende fase 85
Archeologie 85
Essentie van het as pect 85
Beoordeling van de kernen 86
Conc lusie effectbeoordeling op aspectniveau 87
Aanbevelingen voor de volgende fase 87
Woon- en leefmilieu 87
Essentie van het as pect 87
Beoordeling van de kernen 88
Conc lusie effectbeoordeling op aspectniveau 88
Aanbevelingen voor de volgende fase 88
Economie en ruimte 88
Essentie van het as pect 88
Beoordeling van de kernen 88
Conc lusie effectbeoordeling op aspectniveau 92
Aanbevelingen voor de volgende fase 92
Analyse van de componenten 92
Componenten Energie 92
Componenten natuur 93
Componenten rec reatie en ruimtelijke ontwikkeling 95
Componenten mobiliteit 96

5
5 .1
5 .1 .1
5 .1 .2
5 .1 .3
5 .1 .4

Vergelijking va n alt ernat ieven 98
Vergelijking van de kernen 98
Toetsing op doelbereik 98
Vergelijking van de effec ten 100
Samenvattende analyse per kern 101
Combinaties van kernen en componenten 102

Pagina 6 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

6
6 .1
6 .2
6 .2 .1
6 .2 .2
6 .2 .3
6 .2 .4
6 .2 .5
6 .2 .6
6 .2 .7
6 .2 .8
6 .2 .9
6 .3

Voorkeursalt ernat ief 104
Het voorkeursalternatief 104
Toelic hting op de effectanalyse 105
Ruimtelijke kwaliteit 105
Natuur 106
Waterhuishouding en –kwaliteit 107
Waterveiligheid 108
Bodem en morfologie 108
D uurzaamheid (energie en materialen) 109
Archeologie 109
Woon- en leefmilieu 110
Economie en ruimte 110
Samenvattende beoordeling Voorkeursalternatief 111
Literatuur 112

Pagina 7 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Pagina 8 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Samenvatting

Plan-MER voor het Project Toekomst Af sluit dijk

Ligging van de
Afsluitdijk

Toekoms tige ontwikkeling Afsluitdij k
De directe aanleiding van het project Toekomst A fsluitdijk is de c ons tatering in 2006
dat de Afsluitdijk niet (meer) voldoet aan de geldende eisen voor waterveiligheid.
Een flinke opknapbeurt is nodig, waarbij het kabinet de ambitie heeft uitgesproken
het gebied vanuit een bredere optiek te
willen ontwikkelen. D it heeft geleid tot
een verkenning naar de combinatie van
waterveiligheid met ambities voor
onder meer natuur, rec reatie,
duurzame energie en ruimtelijke
kwaliteit. D e verkenning heeft een
viertal integrale visies van consortia
van marktpartijen opgeleverd en twee
alleen op waterveiligheid gerichte
overheids referenties . Deze zes
alternatieven vormen de bas is voor de
totstandkoming van de Structuurvisie
Toekomst A fsluitdijk, waarbij dit PlanMER ter onderbouwing van de
besluitvorming is opgesteld.
Structuurvis ie en m.e.r. plicht / Pass ende Beoordeling
De Structuurvisie T oekomst Afsluitdijk is een struc tuurvisie van het rijk, gebaseerd
op artikel 2 .3 , tweede lid van de Wet ruimtelijke ordening. De s tructuurvis ie bevat
de voorkeurs beslissing met de gewens te ruimtelijke ontwikkeling van het gebied
rond de Afsluitdijk. De voorkeursbes lissing beschrijft het voorkeursalternatief en de
onderbouwing daarvan. Het vaststellen van de s tructuurvis ie is een plan- m.e.r.plichtig besluit omdat de structuurvisie de kaders schept voor latere m.e.r.- plichtige
besluitvorming én omdat bij de structuurvisie een Passende Beoordeling hoort. De
Passende Beoordeling is noodzakelijk omdat het uitvoeren van werkzaamheden op
of naas t de Afsluitdijk mogelijk leidt tot significante effecten op de Natura2000gebieden Waddenzee en/of IJsselmeer.
De s taatsec retaris van Infrastruc tuur en Milieu vormt het bevoegd gezag voor het
Plan-MER.
Procedure
O p 29 januari 2010 heeft de toenmalige staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat
mede namens de toenmalige minister van VROM in een brief aan de T weede Kamer
een beschrijving van de inric hting van de voorgenomen s tructuurvisie voorgelegd.
O p 24 februari 2010 is openbaar kennis gegeven van het voornemen tot het
opstellen van een structuurvisie en van 25 februari tot en met 24 maart 2010
bestond de mogelijkheid ziens wijzen in te dienen op de Notitie reikwijdte en
detailniveau voor het Plan-MER. O p de Notitie zijn ac ht ziens wijzen ingebrac ht. De

Pagina 9 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Commissie voor de milieueffectrapportage heeft op 25 februari advies uitgebracht.
De ziens wijzen en het advies zijn bij het opstellen van het Plan-MER betrokken.
De Structuurvisie T oekomst Afsluitdijk is als ontwerp opgesteld. De keuze van het
voorkeursalternatief is tot s tand gekomen in overleg en overeenstemming met de
regionale bestuurlijke partners in het project. Bij de totstandkoming van de
structuurvisie zijn de belanghebbende maatschappelijke partijen, burgers en
bedrijven betrokken. D e Adviescommissie Toekomst A fsluitdijk heeft met een advies
aan de analyse en keuze bijgedragen.
Het ontwerp van de Structuurvisie Toekomst Afs luitdijk wordt met het Plan-MER,
waar de Passende Beoordeling deel van uitmaakt, van 5 juli tot en met 15 augustus
2011 ter inzage gelegd. Een ieder kan ziens wijzen indienen. Het kabinet zal
vervolgens , de struc tuurvisie vasts tellen en aan de Eerste en T weede Kamer
aanbieden. Daarna volgt de planuitwerking en besluitvorming over de
planonderdelen.
Plangebied
De s tructuurvis ie gaat over
de Afs luitdijk zelf en over
een s trook langs deze dijk
waarin maatregelen zijn
voorzien. Bij de afbakening
van het plangebied is
aanges loten bij
beschermingszone die is
vastgesteld vanuit het
oogpunt van
waterveiligheid. De effec ten
van eventuele maatregelen
zijn voor een veel groter
studiegebied bezien en in
het Plan-MER beschreven.

Onderzoek en bes luitvorming in twee stappen
Het onderzoek naar de effecten van de verschillende alternatieven en de
bestuurlijke besluitvorming zijn parallel en in onderlinge wisselwerking uitgevoerd,
waarbij in grote lijnen twee s tappen zijn te onderscheiden:
•
De eerste stap bestond uit onderzoek naar en besluitvorming over de vier
marktvisies en de beide overheids referenties . Het milieuonderzoek is medio
2010 opgezet en de res ultaten zijn benut voor de bestuurlijke trechtering
eind 2010. Daarbij is geconstateerd dat geen van de marktvisies integraal
haalbaar is . Hoofds tuk 2 tot en met 5 van het Plan-MER doet verslag van
het milieuonderzoek en de resultaten van deze eerste stap.
•
Als tweede stap is uit de kans rijke onderdelen van de diverse alternatieven
een voorkeursalternatief (VKA) opgebouwd. Bij deze tweede stap is tevens
rekenschap is gegeven van recente veranderingen in de omgeving en zijn
enkele nieuw besc hikbaar gekomen onderzoeks gegevens benut. D eze
nieuwe inzic hten zijn niet op alle punten verwerkt in de tekst. D e effecten
van het voorkeursalternatief s taan in H6 van het Plan-MER.

Pagina 10 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

De Passende Beoordeling kent een soortgelijke opbouw in twee delen.
Opzet van het onderzoek
Contextanalys e
Het Plan-MER geeft een beschrijving van de Afsluitdijk, de Waddenzee en het
IJsselmeer en geeft een overzicht van andere besluiten en ontwikkelingen in het
gebied. Voor deze beschrijving wordt hier verwezen naar H2 van het Plan-MER.
Ontwikkeling van de alternatieven
Startpunt voor het Plan-MER zijn de vier marktvisies en beide overheids referenties :
•
Basisalternatief (Ba): overslagbestendige dijk
•
2100-Robuust (21R): traditionele dijkverhoging
•
Monument in Balans (MiB): stormschild en ontwikkeling van de Koppen
•
Natuurlijk A fsluitdijk (NA): zeewering en natuurdijk
•
WaddenWerken (WW): kwelders in de Waddenzee
•
WaterMachine (WM ): overslagdijk en binnenmeer
O m de marktvisies goed te kunnen analyseren en te vergelijken zijn de effecten van
de samengestelde elementen van de vis ies afzonderlijk in beeld gebrac ht. P er vis ie
is een ‘kern’ onderscheiden: dit zijn alle elementen uit de visie geric ht op de opgave
voor waterveiligheid plus de elementen die daar vast mee verbonden zijn.
Daarnaast zijn ‘componenten’ benoemd, gericht op onder meer natuur, duurzame
energie en rec reatie. D e overheids referenties zijn volledig als kern beschouwd.
De alternatieven (kernen en componenten) zijn beschreven in H3 van het Plan-MER.
Effectanalys e
Het detailniveau en de wijze van onderzoek is afgestemd op de keuze op hoofdlijnen
die in de structuurvisie wordt gemaakt. N aast bestaande informatie is gebruik
gemaakt van geric ht nieuw onderzoek en zijn gespecialiseerde deskundigen
geraadpleegd. H et Plan-MER is opgesteld door G rontmij.
De beoordeling in Plan-MER is uitgesplits t naar de aspecten ruimtelijke kwaliteit,
natuur, waterhuishouding & – kwaliteit, waterveiligheid, bodem & morfologie,
duurzaamheid (energie en materialen), archeologie, woon- & leefmilieu en economie
& ruimte.
Een Plan-MER gebruikt meestal de autonome ontwikkeling (geen ingreep) als
vergelijkingsbasis voor de beoordeling van de alternatieven. Vanwege de noodzaak
de veiligheid op orde te brengen is ‘niets doen’ voor de Afsluitdijk geen reële optie.
Het alternatief 2100-Robuust (21R) is als vergelijkingsbasis genomen. O m ook
inzic ht te verkrijgen in de effecten van de alternatieven ten opzichte van de
autonome ontwikkeling is bovendien een vergelijking gemaakt van de effec ten van
het alternatief 21R ten opzichte van deze autonome ontwikkeling.
De effectbeoordeling vindt plaats op basis van een +/- beoordeling op een
zevenpuntsschaal.
Paragraaf 4 .1 geeft een nadere toelichting op de wijze van onderzoek.

Pagina 11 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Result at en markt visies en overheidsref erent ies
De resultaten van het effectonderzoek naar de kernen van de vier marktvisies en de
beide overheidsreferenties zijn in de tabel s amengevat. In de beide eerste
kolommen is het alternatief 21R vergeleken met de autonome ontwikkeling. I n de
volgende kolommen zijn de diverse kernen vergeleken met 21R.
O nder de tabel is een nadere toelichting gegeven, waarbij de autonome ontwikkeling
als vergelijkings basis is genomen. M eer informatie is te vinden in H4 van het
hoofdrapport met een nadere onderbouwing in het bijlagerapport. H5 gaat in op de
vergelijking van de alternatieven.
Effectvergelijking
van de kernen.

Thema

21R

MiB

Ruimtelijke kwaliteit

AO
0

21R
0/-

Ba
0

0

0

NA
0/-

WW
0

WM
0

Natuur

0

0

0

0

0

+

0/-

++

Water

0

0

0

0

0

0

0

0

Waterveiligheid

0

+

0/-

0

0/-

0

0

0/-

Bodem en morfologie

0

0

0

0

0

0

0/-

0

Duurzaam heid (ener gie

0

-

0

0

0

++

-

-

Archeologie

0

0

0

0

0

-

0/-

0/-

Woon- en leefmilieu

0

0

0

0

0

0

0

0

Economie en r uimte

0

0

0

0

0

0/+

0

0/+

en materiale n)

Beoordeling t.o.v. 21R

Voor het thema/aspect Ruimt elijke kwalit eit zijn alle alternatieven beperkt
negatief beoordeeld ten opzic hte van de autonome ontwikkeling. Dit komt doordat
de huidige situatie van de A fsluitdijk als een grote kwaliteit wordt beoordeeld.
Toevoegingen leiden tot veranderingen van die kwaliteit. Potenties voor de
toevoeging van nieuwe kwaliteit zijn in één criterium meegewogen. NA scoort
relatief het mins te, door de negatieve invloed van de energie-elementen op het
waterpanorama en het waterlandschap. Bij de andere kernen worden de negatieve
effecten op de bestaande waarden gecompenseerd door de potenties voor nieuwe
ruimtelijke kwaliteiten.
Voor het as pect Nat uur zijn de alternatieven behoudens WW gelijkwaardig aan of
beter dan de autonome ontwikkeling. WW is beperkt negatief beoordeeld omdat de
zandnok weinig kwaliteit toevoegt en wel ruimte van een waardevolle biotoop
afhaalt. D e kern WM is het meest positief door de toevoeging van het
brakwatermeer met een zoet- zoutgradiënt en de vispassage in het IJsselmeer. H et
brakwatermeer in NA is ook, maar minder, pos itief omdat de uitwisseling met het
zoete water ontbreekt.
De alternatieven die natuur toevoegen in het IJsselmeer zijn gunstiger dan
alternatieven die natuur toevoegen in de Waddenzee.
Voor het thema/aspect Wat er wordt de beoordeling vooral bepaald door de invloed
op de zoetwatervoorraad. In vrijwel alle alternatieven blijft deze volledig in stand. I n
NA en WM is er een negatief effect op de zoetwatervoorraad, welke echter relatief
eenvoudig te mitigeren is . Daarmee zijn de kernen voor dit aspect vrijwel niet
onderscheidend en scoren ze ook neutraal ten opzichte van de autonome
ontwikkeling.

Pagina 12 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Voor het thema/aspect Wat erveiligheid laten alle alternatieven een duidelijke
verbetering ten opzic hte van de autonome ontwikkeling zien. Ba, M iB en WM scoren
daarbij wat minder dan de andere alternatieven op robuustheid en aanpasbaarheid.
Voor het thema Bodem en Geomorf ologie leidt alleen het alternatief WW tot
beperkte (negatieve) effecten op de morfologie van de Waddenzee. De
geomorfologische effecten s pelen vooral lokaal. Voor het aspect Bodem zijn er op
het niveau van dit Plan-MER geen relevante en geen onderscheidende effecten.
Voor het thema/aspect Duurzaa mhei d (energie en mat erialen) is het alternatief
NA het mees t gunstig vanwege de grote energieproduc tie in dit alternatief. WW en
WM zijn het meest negatief vanwege de grote materiaalbehoefte. D e andere
alternatieven zijn ongeveer gelijkwaardig maar vanwege de materiaalbehoefte wel
negatief ten opzichte van de autonome ontwikkeling.
Voor het thema/aspect A rcheologie zijn de alternatieven op de dijk gunstiger dan
alternatieven die ingrepen naast de dijk omvatten. NA levert het meeste risico’s
vanwege het te graven Valmeer, waarvoor weinig speelruimte in de loc atiekeuze
voor de zandwinning is .
Voor het thema Woon- en leef milieu (geluid, lucht, externe veiligheid) zijn er
geen relevante effecten omdat de daarvoor alles bepalende verkeers intensiteiten in
de kernen niet veranderen.
Voor het thema Economie en R uimt e (wegverkeer, sc heepvaart, visserij,
landbouw, recreatie) zijn NA en WM het meest gunstig en pos itief vanwege de
meerwaarde die deze alternatieven in potentie hebben voor rec reatie, landbouw en
visserij.
Samenvattende analys e per kern
2100-Robuust (21R) levert ten opzichte van de referentiesituatie een grote
meerwaarde voor de waterveiligheid (robuust en aanpasbaar). D e verbreding en
verhoging van de dijk heeft verder beperkt invloed op de omgeving. Negatieve
punten zijn dat de bestaande monumenten op de dijk in het gedrang kunnen komen
en vrij veel zand nodig is voor de versterking.
Het Basisalt ernat ief (Ba) wijkt in de effecten op de omgeving niet veel af van
21R. De waterveiligheid is minder robuust. Voordeel is dat minder zand nodig is
voor de versterking en dat de monumenten minder beïnvloed worden. Het aanzicht
(verharding in plaats van gras ) verandert in negatieve zin.
De kern Monument in Balans (MiB) is voor de mees te aspecten gelijkwaardig aan
21R, maar voor de waterveiligheid minder robuust en minder aanpasbaar.
O nderscheidend is de geheel andere wijze van dijkversterking met een stormschild
in plaats van de traditionele dijkverhoging. P ositief is dat het s tormschild minder
materiaalgebruik vergt en de monumenten intact laat. Het aanzic ht van het
stormschild wordt heel uiteenlopend positief (innovatief) of negatief (inbreuk op de
traditie) beoordeeld.

Pagina 13 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

De kern Nat uurlijk Af sluit dijk (NA ) scoort ten opzichte van 21R positief op de
as pecten natuur en voor ec onomie, ruimte (recreatievaart, visserij, zilte teelten en
rec reatie) en met name duurzame energiewinning. Dit heeft te maken met de
ontwikkeling van het brakwatermeer en het Valmeer in het IJsselmeer. Negatief zijn
het omvangrijke materiaalgebruik en de negatievere scores bij ruimtelijke kwaliteit
en arc heologie.
De kern Wadddenwerken (WW) zorgt in vergelijk met 21R met de zandnok voor
voldoende waterveiligheid en voor enige extra mogelijkheden voor recreatie.
Nadelen zijn dat veel zand nodig is en dat deze nok ligt in het Wad en daardoor
invloed heeft op de morfologie en ten koste gaat van de bestaande natuur met een
hoge waardering.
De kern Wat ermachine (WM) sc oort ten opzichte van 21R positief op de as pecten
natuur (zeer positief) en economie en ruimte (recreatievaart, visserij, zilte teelten
en rec reatie) en duurzame energiewinning. Dit heeft te maken met de ontwikkeling
van het brakwatermeer in het I Jsselmeer en de wijze van waterbeheer. N egatief zijn
het omvangrijke materiaalgebruik en arc heologie. O nderdeel van deze kern is de
opzet van het waterpeil in het IJsselmeer. Dit doet de positieve invloed van het
brakwatermeer op de natuur deels teniet.
Samenvattende analys e van de componenten
De c omponenten voor energie bes taan uit zonnecellen, blue energy en
stromingsenergie. A lleen blue energy kan op termijn substantieel positief bijdragen
aan duurzaamheid (energie). Zeker van een grote centrale zijn echter ook negatieve
effecten te verwachten op natuur, water en ruimtelijke kwaliteit. D e andere
componenten zijn beperkt negatief voor natuur (s tromingsenergie en zonnecellen)
en water (stromingsenergie). Een kleine opstelling met zonnecellen is beperkt
negatief voor de ruimtelijke kwaliteit (vers torend), een grote opstelling beperkt
positief (extra accent).
Voor nat uur draagt de component ‘grote kwelderontwikkeling aan de Wadzijde’
zeer positief bij aan de natuur en positief aan de ruimtelijke kwaliteit en recreatieve
waarde. Een beperkt negatief effect is te verwachten op de morfologie (afname
kombergingsgebied en getijdeprisma). Zoet- zoutovergangen zijn overwegend
positief voor de natuur en brengen verder weinig effecten met zich mee.
Natuurvriendelijke oevers zijn –afhankelijk van de omvang- van neutraal tot beperkt
positief voor natuur, water en recreatie; de ruimtelijke kwaliteit (rechte streep van
de Afs luitdijk) wordt ec hter negatief beïnvloed. A fhankelijk van de locatie zijn
natuurvriendelijke oevers mogelijk beperkt negatief voor het defensiebelang van
schietoefeningen vanaf Breezanddijk.
Voor recreat ie en ruimt elijke ont wikkeling is de algemene lijn dat een
duurzaamheidcentrum en rec reatieve voorzieningen pos itief zijn voor de rec reatie.
De verdichting en verstoring zijn beperkt negatief voor ruimtelijke kwaliteit en
natuur.
Voor mobilit eit is geconstateerd dat een hoge brug of naviduct een beperkt
negatieve invloed heeft op ruimtelijke kwaliteit (verdichting) en duurzaamheid
(gebruik gronds toffen) en positief bijdraagt aan de mobiliteit. Hoogwaardig
openbaar vervoer is beperkt negatief voor ruimtelijke kwaliteit en natuur en alleen

Pagina 14 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

beperkt positief voor rec reatie (betere ontsluiting). Aanpassing van de vaarroutes
scoort neutraal en een extra rec reatief fietspad is beperkt positief voor de recreatie.
Combinatie van kernen en componenten
Veel c ombinaties van kernen en componenten zijn mogelijk. H et is ondoenlijk om
alle mogelijk c ombinaties te beschrijven en te analyseren. Dat levert ook geen
meerwaarde voor de te maken keuzes en de besluitvorming. De effecten van kernen
en componenten tellen in het algemeen bij elkaar op; 1 +1 = 2 , en niet meer of
minder dan 2 .
Result at en Voorkeursa lt ernat ief
Uit de kernen en c omponenten is het voorkeurs alternatief (VKA) s amenges teld. H et
VKA bestaat uit:
•
Waterveiligheid: realisatie van een overs lagbestendige dijk / renovatie van de
kunstwerken
•
Ruimtelijke kwaliteit: Een groene uits traling (vegetatie) is het uitgangspunt voor
de ruimtelijke verschijningsvorm van de overslagbes tendige dijk.
•
Natuur: ruimte voor zoet- zoutovergang en vis passeerbaarheid bij de
kunstwerken of op alternatieve plaats en / ruimte voor natuurvriendelijke oevers
bij de Koppen (I Jsselmeerzijde)
•
D uurzaamheidinitiatieven: ruimte voor pilots duurzame energie en zilte teelt /
ruimte voor een eerste stap van een duurzaamheidcentrum
•
Recreatie en toeris me: ruimte voor recreatieve voorzieningen op de Knopen
In de tabel is een vergelijking gemaakt van het VKA met de autonome ontwikkeling,
de ontwikkeling zoals die zou plaatsvinden zonder de ingrepen voor de opgave van
de waterveiligheid en de ambities in deze structuurvisie. Daarnaast is de
vergelijking weergegeven ten opzic hte van de effec ten van een traditionele
dijkverhoging (2100 Robuust / 21R). D e uitkomsten zijn onder de tabel toegelicht.
ASPECTBEOORDELING TEN
OPZICHTE VAN AUTONOME
ONTWIKKELING EN TEN
OPZICHTE VAN 21 ROBUUST

A spect beoordeling
Ruimtelijke kwaliteit
Natuur
Waterhuishouding en - kwaliteit
Waterveiligheid
Bodem en morfologie
D uurzaamheid
Archeologie
Woon- en leefmilieu
Economie en ruimte

AO
0
0
0
0
0
0
0
0
0

VKA
0
0 /+
0
0 /+
0
0 /0
0
0

21R t ov A O
0 /0
0
+
0
0
0
0

VKA t ov 21R
0 /+
0 /+
0
0 /0
0 /+
0
0 /0

Bij de vergelijking met de autonome ontwikkeling blijkt dat het VKA vooral (beperkt)
positief scoort op de aspecten waterveiligheid en natuur. De positieve score voor
waterveiligheid is gebaseerd op het zowel aanpasbaar als robuust zijn van het VKA.
De positieve score voor natuur is vooral toe te sc hrijven aan de effec ten van de
vispassages .
De lic ht negatieve score voor het as pect duurzaamheid is toe te schrijven aan de
materiaalbehoefte van het voornemen. O verigens is deze materiaalbehoefte klein in
verhouding met die van de meeste andere in het Plan-MER geanalyseerde
alternatieven.

Pagina 15 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Door maatregelen te treffen voor een groene uitstraling (vegetatie) van de
overslagbestendige dijk is het totaaleffec t van het VKA op de ruimtelijke kwaliteit
neutraal beoordeeld. O ok voor de aspectbeoordeling woon- en leefmilieu scoort het
VKA neutraal. D e ac tiviteiten die op de dijk zullen plaatsvinden hebben een heel
beperkt negatief effect voor geluid. Aangezien er rondom de Afs luitdijk slec hts een
beperkt aantal gevoelige bestemmingen te vinden zijn, is het effect neutraal
beoordeeld. Voor economie en ruimte is de totaalscore neutraal, wel bieden de
mogelijkheden voor recreatie een pos itieve impuls . O ok voor de overige as pecten is
de res ulterende beoordeling neutraal.
B EV I ND I N GEN P ASS E ND E B E OOR D E LI N G
De Passende Beoordeling is een zelfstandig leesbare bijlage bij het Plan-MER. Het
abstrac tieniveau van de Passende Beoordeling c orrespondeert met die van het PlanMER en de structuurvisie. I n de Passende Beoordeling is aangegeven welke
gevolgen de voorgenomen ruimtelijke ontwikkelingen, die in deze s tructuurvis ie
onder het VKA zijn beschreven, kunnen hebben voor Natura 2000, met name de
Natura 2000-gebieden IJsselmeer en Waddenzee. D e in de structuurvisie
beschreven ontwikkelingen zijn voor het grootste deel s trategisch van aard. De
Passende Beoordeling is daarom vooral een verkenning van de kans (het ris ico) dat
voorgenomen ontwikkelingen binnen de randvoorwaarden van de
Natuurbeschermings wet (niet) uitvoerbaar zijn.
De Passende Beoordeling is in twee stappen uitgevoerd:
Stap 1 : Risicobeoordeling Natura 2000 van de afzonderlijke kernen en
componenten uit alle vier de marktvisies en de beide kernen van de
overheids referenties .
Stap 2 : Door de beleidskeuzen naast de instandhoudingdoelstellingen N atura
2000 te leggen is een (gemotiveerd) deskundigenoordeel gegeven over de kans
op aantasting van natuurlijke kenmerken van de Natura 2000 gebieden. I n een
stoplic htoverzic ht (rood, oranje, groen; waarbij oranje aangeeft dat er welis waar
risic o’s zijn, maar dat die naar verwachting goed te beheersen/oplos baar zijn),
is aangegeven of mogelijk significant negatieve gevolgen voor
instandhoudingdoelstellingen zijn te verwac hten en in welke mate deze
redelijkerwijs mitigeerbaar zijn.
Een risic obeoordeling (s tap 1 ) van alle onderdelen van de marktvisies heeft een
belangrijke rol ges peeld in het trec hterproc es om te komen tot het VKA. Het VKA is
daarna passend beoordeeld, waarbij is beoordeeld of de voorgenomen
ontwikkelingen binnen de randvoorwaarden van de Nbw (niet) uitvoerbaar zijn.
O p grond van de Passende Beoordeling wordt geoordeeld dat de uitvoering van het
VKA binnen de randvoorwaarden van de Natuurbeschermings wet mogelijk is .
Voor een aantal onderdelen zal de verdere planuitwerking grote zorgvuldigheid
vergen om te voorkomen dat aantasting van natuurlijke kenmerken van een of
beide N atura 2000 gebieden optreedt. D it geldt vooral voor het c ombineren van
waterveiligheids maatregelen met maatregelen voor verkeers doorstroming, een
(opgeschaalde) opstelling voor Blue E nergy (in verband met permanente verstoring)
en beheers te zoet- zout overgangen.

Pagina 16 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

1

Inleiding

1.1

A lgemeen
De A fsluitdijk is één van de mees t bekende en unieke ruimtelijke en infrastructurele
elementen van ons land. De dijk scheidt twee grote wateren en natuurgebieden,
maar vormt daar tevens een verbinding tussen. Daarnaast vormt het een essentiële
verbinding tussen West- en N oord-Nederland. D e dijk is een icoon voor de historie
van de Nederlandse strijd tegen het water.
De directe aanleiding van het project Toekomst A fsluitdijk is de c ons tatering in 2006
dat de Afsluitdijk niet (meer) voldoet aan de geldende veiligheidseisen. Volgens
deze eisen moet de dijk met de kunstwerken een extreme weersituatie weerstaan,
die eens in de tienduizend jaar (1 :10 .000 ) kan voorkomen. O m aan deze eis te
voldoen is het noodzakelijk de dijk te versterken en de kunstwerken in de dijk te
renoveren of te vernieuwen.
Het kabinet heeft in 2007 in zijn Watervis ie aangegeven bij de verbetering van de
waterveiligheid op een breder vlak kansen te willen benutten. D it heeft geleid tot
een verkenning naar de combinatie van waterveiligheid met ambities voor onder
meer natuur, rec reatie, duurzame energie en ruimtelijke kwaliteit. D e verkenning
heeft geleid tot vier integrale visies van consortia van marktpartijen en een tweetal
alleen op waterveiligheid en waterbeheer gerichte overheidsreferenties . D eze zes
alternatieven vormen de bas is voor de tots tandkoming van een voorkeurs beslissing
voor de Toekoms t van de A fsluitdijk
Binnen het kabinet is de staatssecretaris van Infrastructuur en M ilieu als eerste
verantwoordelijk voor de inhoud van de struc tuurvisie. De keuze van het
voorkeursalternatief is tot s tand gekomen in overleg en overeenstemming met de
provinc ies Noord-Holland en Fryslân, de gemeenten Wieringen en Sudwes t Fryslân,
het wetterskip Frys lân, het waterschap Zuiderzeeland en het hoogheemraadschap
Hollands Noorderkwartier (de decentrale bestuurlijke partners). Bij de keuze zijn
belanghebbende maatschappelijke partijen, bedrijven en burgers betrokken. E en
Adviescommissie Toekomst A fsluitdijk, onder leiding van de heer E .H .T.M . N ijpels en
met leden vanuit wetenschap en bedrijfs leven, heeft met haar advies aan de
staatssecretaris van Infrastructuur en M ilieu aan de analyse en keuze bijgedragen.

Pagina 17 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Ligging van de
Afsluitdijk

1.2

Rijksst ruct uurvisie en m.e.r.

1.2.1

Structuurvis ie
De voorkeursbes lissing krijgt de vorm van een Structuurvisie van het Rijk conform
artikel 2 .3 , tweede lid van de Wet ruimtelijke ordening. E en s truc tuurvisie gaat
volgens dit artikel over de bij een ‘beleidsterrein behorende aspecten van het
nationale ruimtelijk beleid’, bevat ‘de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling
van die aspecten’ en gaat in op de manier waarop de betrokken bewindspersonen
zic h voorstellen ‘die voorgenomen ontwikkeling te doen verwezenlijken’.
Binnen het kabinet is de staatssecretaris van Infrastructuur en M ilieu als eerste
verantwoordelijk voor de inhoud van de struc tuurvisie. H et voornemen is om in een
bestuurs overeenkomst met de betrokken provincies en gemeenten afs praken vas t
te leggen over de realisatie van de s truc tuurvisie.

1.2.2

M.e.r-plicht en Pass ende Beoordeling
Het vaststellen van de Structuurvisie is een plan-m.e.r.- plichtig besluit omdat de
Structuurvis ie de kaders schept voor latere m.e.r.-plic htige besluitvorming én omdat
bij de Structuurvisie een Passende Beoordeling hoort in het kader van de
Natuurbeschermings wet 1998 (Nbw).

Pagina 18 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Bevoegd gezag is de Staatssec retaris van Infrastruc tuur en Milieu.
Deze latere m.e.r.-plichtige besluitvorming betreft hoogstwaarschijnlijk (afhankelijk
van het te kiezen voorkeursalternatief) de besluitvorming over de wijziging van een
zeedijk door de vaststelling van een projectplan volgens de Waterwet. Andere
m.e.r.-plic htige vervolgbesluiten zijn afhankelijk van de keuze van het
voorkeursalternatief.
De Passende Beoordeling in het kader van de Natuurbeschermings wet 1998 (Nbw)
is noodzakelijk omdat het uitvoeren van werkzaamheden op of naast de A fsluitdijk
mogelijk leidt tot significante effecten op de Natura2000-gebieden Waddenzee en/of
IJsselmeer. De Passende Beoordeling is een beoordeling of de voorgenomen
ontwikkelingen binnen de randvoorwaarden van de Nbw uitvoerbaar zijn. H et
abstrac tieniveau van de Passende Beoordeling c orrespondeert met dat van de PlanMER en de structuurvisie. I n de Passende Beoordeling is aangegeven welke
gevolgen de beleidskeuzen in de s truc tuurvisie kunnen hebben voor de
(instandhoudings doelstellingen van de) Natura2000-gebieden IJsselmeer en
Waddenzee. D e beleidskeuzen zijn voor het grootste deel s trategisch van aard.
Afhankelijk van het te kiezen alternatief is er in een later stadium mogelijk nog een
meer gedetailleerde Passende Beoordeling nodig ten behoeve van een Nbwvergunning.
1.2.3

Reikwij dte en detailniveau
Bij het opstellen van de Struc tuurvisie volgt de minis ter het MIRT-spelregelkader
(Spelregels van het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Trans port,
minis teries VenW en VRO M, 1 januari 2009). Binnen het MIRT-spelregelkader
verkeert het projec t Toekomst Afsluitdijk in de verkennings fase, waarin wordt
onderzoc ht welke alternatieven er zijn en welke daarvan de beste oplossing biedt.
Het voorkeursalternatief wordt bij een positieve beslissing opgenomen in het MIRT
Projectenboek en wordt vervolgens uitgewerkt tot een projectbeslissing.
Het Plan-MER levert belangrijke informatie voor de beoordeling van de
alternatieven. Daarbij is een benadering gekozen die past in het MIRTspelregelkader en die is afgeleid van het advies “Sneller en Beter” van de
Commissie Vers nelling Besluitvorming Infrastruc turele P rojecten (Commissie
Elverding, april 2008). Essentie van deze benadering is een brede verkenning met
belanghebbende partijen van de integrale gebieds opgave met betrekking tot de
Afsluitdijk. I n de integrale verkenning is ruimte gec reëerd voor participatie en
afweging van alternatieve oplossingen. Het resultaat van de verkenning is een
gedragen voorkeursbeslissing. De verkennings fase wordt afgerond met een
eenduidig bestuurlijk besluit, waarna binnen de kaders van dat besluit concrete
planuitwerking plaatsvindt gericht op de uitvoering. Het besluit is in dit geval de
vast te stellen Structuurvis ie en het Plan-MER is één van de producten vanuit die
verkenning. Voor meer inzicht in de wijze waarop de alternatieven in het P lan-MER
zijn ontstaan wordt verwezen naar de rapportage “Dijk en Meer” waarin alle
res ultaten van de voorafgaande s tappen zijn s amengebrac ht.
De Commissie E lverding heeft ook geadviseerd om de diepgang van de analyses af
te stemmen op de stappen in de planvorming. G lobaal en veelal kwalitatief op basis
van expert judgement in de verkenning, concreet en kwantitatief in de planstudie na
de keuze van het voorkeurs alternatief. Het doel hiervan is het beperken van de
onderzoekslas t: niet elke variant tot in detail uitwerken. Voorts is het een erkenning

Pagina 19 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

van het feit dat exactheid niet altijd nodig is en ook misleidend kan zijn omdat aan
modelmatige berekeningen vaak een grotere nauwkeurigheid en daarmee juistheid
wordt toegekend dan wetenschappelijk kan worden verantwoord.
O m die reden is in het Plan-MER ook veel gebruik gemaakt van expert judgement,
mede op bas is van de inzet van expertgroepen en stakeholders .
1.2.4

Stappen in de procedure
O p 29 januari 2010 heeft de staatssec retaris van Verkeer en Waters taat mede
namens de Minister van VROM in een brief aan de T weede Kamer een beschrijving
van de inric hting van de voorgenomen Structuurvis ie voorgelegd. O p 24 februari
2010 is openbaar kennis gegeven van het voornemen tot het opstellen van een
Structuurvis ie en van 25 februari tot en met 24 maart 2010 bestond de
mogelijkheid ziens wijzen in te dienen op de Notitie reikwijdte en detailniveau voor
het Plan-MER. O p de Notitie zijn ac ht ziens wijzen ingebracht. D e Commissie voor de
milieueffec trapportage heeft op 25 februari advies uitgebracht. In een reactienota
geeft het bevoegd gezag aan op welke wijze de ziens wijzen en het advies van de
Commissie m.e.r. bij het opstellen van het Plan-MER zijn betrokken. D e Notitie
reikwijdte en detailniveau, de ziens wijzen, het advies van de Commissie m.e.r. en
de reactienota zijn geplaatst op:
www.c entrumpp.nl/projecten/procedures /toekomstafs luitdijk.as px
Het Plan-MER en de daarvan deel uitmakende Passende Beoordeling worden samen
met het ontwerp van de Structuurvisie ter inzage gelegd, waarbij een ieder de
mogelijkheid wordt geboden om ziens wijzen in te dienen.

1.2.5

Plangebied
De s tructuurvis ie gaat over de A fsluitdijk zelf en over een s trook langs deze dijk
waarin maatregelen zijn voorzien. Bij de afbakening van het plangebied is
aanges loten bij beschermingszone die is vastgesteld vanuit het oogpunt van
waterveiligheid.
Beschermingszone A f sluit dijk
Zowel aan de zeezijde als aan de landzijde van de A fsluitdijk zijn zones aangemerkt
die door hun fysieke aanwezigheid nu en in de toekomst een bijdrage leveren aan
de veiligheid van het IJsselmeergebied tegen stormvloeden. Deze binnen- en
buitenbeschermings zones dienen de s tabiliteit van het waterkerende vermogen te
garanderen. Bovendien bevatten de beschermings zones ruimte die met het oog op
een eventuele verzwaring nodig is . D e beschermingszones zijn gedefinieerd in de
vastgestelde legger A fsluitdijk van 2 november 2009 .
De besc hermings zone omvat een s trook van 150 meter vanaf de teen van de dijk.
Het plangebied houdt op bij de aansluiting van de Afs luitdijk met het ‘vaste land’
van de provincies N oord Holland en Frys lân.
Het studiegebied van het Plan-MER, waarin de effec ten van ingrepen in het
plangebied zijn beoordeeld, is veel groter (zie paragraaf 2 .2 .)

Pagina 20 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Plangrens Struc tuurvis ie
Toekomst Afsluitd ijk

1.3

Beslisinf ormat ie voor de planont wikkeling

1.3.1

Planontwikkeling
De verkenning naar de versterking van de A fsluitdijk en de mogelijke ontwikkeling
van het gebied rond de A fsluitdijk heeft in twee stappen plaats gevonden: een
marktverkenning, waarvan de resultaten in het rapport ‘D ijk en meer’ zijn
vastgelegd en een (voortgezette) verkenning door de overheden, die heeft geleid tot
de keuze van het voorkeurs alternatief in de Structuurvisie Toekomst A fsluitdijk.

Pagina 21 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

M A R K TV E R K EN N I N G 2 0 0 7- 2 0 09
Bij de periodieke toetsing van de waterkeringen in 2006 is naar voren gekomen dat
de Afs luitdijk niet meer voldoet aan de veiligheidseisen. Versterking van de
Afsluitdijk is nodig. H et kabinet heeft daarop besloten een verkenning te starten
naar de mogelijkheden om de waterveiligheid te verhogen.
Van meet af aan heeft het kabinet de verhoging van de waterveiligheid in een
breder perspectief geplaatst door mogelijke combinaties te onderzoeken van de
verhoging van de waterveiligheid met duurzame energiewinning, verbetering van
trans port over water en land, recreatieve ontwikkelingen en ontwikkeling van natuur
en/of visserij. D at is in lijn met de Watervisie (2007) waarin het kabinet s telt
verschillende functies in het waterbeheer te willen combineren om daarmee breed
kansen te benutten.
Burgers, bedrijven, decentrale overheden en maatschappelijke organisaties zijn
vanaf het begin bij de verkenning betrokken. Vanaf oktober 2007 zijn
Rijks waters taat, de provincies Fryslân en Noord-H olland s amen met andere
betrokkenen op zoek gegaan naar gemeenschappelijke ambities voor de toekomst
van de Afsluitdijk. M aatschappelijke organisaties , spec ialisten op diverse
vakgebieden en burgers hebben in een vijftal werkateliers een breed scala aan
ideeën naar voren gebrac ht over duurzame energie, innovatieve dijkvormen,
natuurontwikkeling, beleving en recreatie. M edio maart 2008 is de fase van
ideevorming afgerond. Vervolgens is aan marktpartijen gevraagd om, mede op bas is
van deze ideeën, een vis ie op de T oekoms t van de A fsluitdijk op te stellen. Dit heeft
geleid tot ac ht integrale visies . Deze acht vis ies zijn beoordeeld op c ons istentie,
technisc he haalbaarheid van de veiligheidsoplossing, ruimtelijke kwaliteit en

Pagina 22 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

innovatiegehalte. I n september 2008 heeft de Stuurgroep Verkenning Toekomst
Afsluitdijk op basis daarvan vier visies uitgekozen. Naast de vier marktvisies zijn er
twee overheidsreferenties (Basisalternatief en 2100-Robuus t).
Aan de vier betreffende consortia van marktpartijen is gevraagd hun visie verder uit
te werken. Rijks waterstaat heeft daarnaast twee overheidsreferenties opgesteld die
uitsluitend zijn gericht op de verbetering van de waterveiligheid. De uitwerking van
de vier marktvisies en de twee overheidsreferenties staan beschreven in het rapport
‘D ijk en meer’ (maart 2009), inclusief een overzicht van kosten en baten (op basis
van kengetallen) van de visies . Aan het rapport is het eindadvies van de
Adviescommissie Verkenning Toekoms t Afsluitdijk toegevoegd. Daarin doet de
Adviescommissie aanbevelingen over vervolgonderzoek en de afbakening van het
projec t. O ver het vervolgproces beveelt de adviescommissie onder meer aan de
alternatieven uit te werken tot een voorkeurs beslissing volgens het s pelregelkader
van MIRT en conform het advies van de Commissie Elverding. D e Adviescommissie
vraagt voorts alle partijen optimaal bij het vervolgproces te betrekken en, zo
mogelijk, voor één voorkeursalternatief te kiezen.
Verkenni ng 2010 - 2011
In vervolg op het rapport ‘D ijk en meer’ heeft de s taatssecretaris van Verkeer en
Waterstaat (thans I nfrastructuur en M ilieu) de verkenning voortgezet. D it vervolg
van de verkenning is gericht op het tot stand brengen van een voorkeursbeslissing
in de vorm van een Struc tuurvisie op grond van de Wet ruimtelijke ordening.
De s tructuurvis ie bevat de voorkeursbeslissing met de gewenste ruimtelijke
ontwikkeling van het gebied rond de A fsluitdijk. D e voorkeurs beslissing markeert de
overgang tussen de verkennings- en de planuitwerkings fase. D e voorkeursbeslissing
beschrijft het voorkeurs alternatief en de onderbouwing daarvan. Het
voorkeursalternatief is het gekozen alternatief voor de uitvoering van het projec t.
Het voorkeursalternatief is onder meer onderbouwd met voorliggend
Milieueffectrapport (Plan-MER), waar een Passende Beoordeling (PB) deel van
uitmaakt, en met andere onderzoeken, waaronder een kosteneffec tiviteitsanalyse
(KEA). De keuze van het voorkeurs alternatief is tot s tand gekomen in een dialoog
tussen rijk, decentrale overheden en initiatiefnemers .
1.3.2

Onderzoek en bes luitvorming in twee stappen
Het onderzoek en bestuurlijke bes luitvorming (inclusief c ons ultatie van de
stakeholders ) zijn parallel en in onderlinge wisselwerking uitgevoerd, waarbij in
grote lijnen twee stappen zijn te onderscheiden:
•
De eerste stap bestond uit onderzoek naar en besluitvorming over de vier
marktvisies en de beide overheids referenties .
•
De tweede stap is geric ht op het onderbouwen van het voorkeursalternatief.
Deze twee s tappen worden hieronder toegelicht.
St ap 1 gericht op de ma rkt visies en ove rhei dsref erent ies
Plan-MER, Passende Beoordeling en de Kosteneffectiviteitsanalyse (KEA) zijn medio
2010 opgezet met als input de vier marktvisies , de beide overheids referenties en de
toen aanwezige kennis over omgevingsfactoren (gebiedseigenschappen, beleid en
lopende projecten).

Pagina 23 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

O m de marktvisies goed te kunnen analyseren en te vergelijken zijn de effecten van
de samengestelde elementen van de vis ies afzonderlijk in beeld gebrac ht. Deze
werkwijze maakt een gerichte analyse per element mogelijk en zet gelijksoortige
planelementen zodanig naast elkaar dat onderlinge vergelijking op een juis te wijze
kan plaatsvinden. Het splitsen van de marktvisies in elementen heeft
plaats gevonden door per visie een ‘kern’ te onderscheiden: dit zijn alle elementen
uit de visie gericht op de opgave voor waterveiligheid plus de elementen die daar
vast mee verbonden zijn. D aarnaas t zijn ‘c omponenten’ benoemd, die geric ht zijn
op naast de waterveiligheid bestaande ambities op het gebied van onder meer
natuur, duurzame energie en recreatie. De beide overheids referenties zijn volledig
als kern beschouwd. O p basis van de effec tbeschrijving per kern en component is
een beeld gevormd van zowel de oors pronkelijke marktvisies als van de
afzonderlijke onderdelen waaruit deze marktvisies zijn samengesteld.
Het Plan-MER bevat in de hoofdstukken 2 tot en met 5 het verslag van het op deze
wijze uitgevoerde onderzoek. D it onderzoek is in eind 2010 in grote lijnen afgerond
en benut bij de bestuurlijke besluitvorming over de marktvisies in november 2010 .
Deze bestuurlijke besluitvorming hield in dat geen van de marktvis ies integraal
haalbaar is . Besloten is om uit de beschikbare kans rijke onderdelen van de vis ies
een voorkeursalternatief op te bouwen.
De informatie die voor de bestuurlijke trechtering beschikbaar was , bestond niet
alleen uit de gegevens uit het Plan-MER, maar ook uit informatie vanuit een groot
aantal andere bronnen. D eze informatie is gebundeld in een A fweegkader. De
informatie in het A fweegkader is ges tructureerd volgens de indeling van het
‘moeten’, het ‘willen’ en het ‘kunnen’. M et het ‘moeten’ wordt de basis functionaliteit
aangeduid waaraan de alternatieven in ieder geval moeten voldoen. Met het ‘Willen’
worden de ambities bedoeld, wat is wenselijk boven de basis functionaliteit. I n het
onderdeel ‘Kunnen’ wordt ingegaan op de haalbaarheid van de alternatieven. Bijlage
A van het bijlagerapport licht het Afweegkader nader toe.
St ap 2 gericht op het voorkeursalt ernat ief
De hiervoor genoemde bes tuurlijke besluitvorming heeft geleid tot een trec htering
tot kans rijke onderdelen uit de marktvis ies en overheids referenties .
Voor de opgave van de waterveiligheid zijn voor de vers terking van het dijklichaam
de verhoogde dijk, de overslagbestendige dijk en het s tormschild als meest
kans rijke veiligheidsconcepten aangemerkt. Hiernaast bleven voor de invulling van
de ambities zes kansrijke componenten over, te weten:
Pilots voor diverse vormen van duurzame energie
Een duurzaamheidcentrum, wellic ht in een gefaseerde uitvoering
Een pilot voor zilte teelt
Een zout- zoet overgang tussen IJsselmeer en Waddenzee (bijv. in de vorm van
een brak binnenmeer voor natuur)
Kleinschalige rec reatie en toerisme
Een naviduct in geval van nieuwbouw van de schutsluis
De informatie uit het Plan-MER en de KEA is vervolgens benut om de samenstelling
van het voorkeursalternatief te onderbouwen, waarbij tevens rekenschap is gegeven
van recente veranderingen in de omgeving en waarbij intussen beschikbaar
gekomen onderzoeksgegevens zijn verwerkt.

Pagina 24 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

De effecten van het voorkeursalternatief, dat in het bestuurlijke keuzeproces tot
stand is gekomen, zijn beschreven in hoofdstuk 6 van dit Plan-MER. De conclusies
zijn tevens in s amengevatte vorm opgenomen in de Struc tuurvisie Toekomst
Afsluitdijk.
1.3.3

Actualis atie van het Plan-MER
Bij de effectbepaling van het voorkeursalternatief heeft een actualisatie van het
uitgevoerde onderzoek plaats gevonden en zijn aanpassingen in de rapportage
verwerkt. Voor de volgende onderwerpen is de actualisatie niet op alle punten
doorgevoerd in de tekst:
1 ) Waterafvoer
Voor de waterafvoer is bij de aanvang van het m.e.r.- onderzoek
aangenomen dat over het project Extra Spuicapaciteit A fsluitdijk (ESA)
besluitvorming zou plaatsvinden voorafgaande aan de besluitvorming over
de structuurvisie. Daarmee is ESA en de waterafvoer als onderdeel
beschouwd van de autonome ontwikkeling. Intussen is gebleken dat over
ESA nog geen besluitvorming heeft plaatsgevonden en dat thans bezien
wordt of alternatieven mogelijk zijn voor s puien in de vorm van pompen.
Voor de effec tbeoordeling in het Plan-MER is ESA in s trikte zin derhalve
geen autonome ontwikkeling. Aangezien de besluitvorming over de
waterhuis houding geen onderdeel is van het project Toekomst A fsluitdijk is
bij de actualisatie van het Plan-MER uitgegaan van c ontinuering van de
huidige situatie.
Gekozen is om de tekst van het Plan-MER niet te wijzigen. Hierin staat dus
nog vermeld dat ESA onderdeel is van de autonome ontwikkeling. D aarvoor
moet worden gelezen dat ook een andere wijze van waterafvoer kan worden
gekozen. Vervolgens is nagegaan of een andere wijze van waterafvoer leidt
tot andere conclusies over de effecten van de marktvis ies /
overheids referenties . Dat is niet het geval. De effec ten van de onderzochte
planalternatieven en van het voorkeursalternatief ondergaan geen
verandering. E ventuele c umulatie van effecten (van extra spuien of
pompen) zal onderdeel moeten zijn van de besluitvorming over ESA of een
daarvoor te kiezen alternatief.
2 ) Ruimtebeslag bij Kornwerderzand en Den O ever
Het voorkeursalternatief bevat de mogelijkheid van een beperkt
ruimtebeslag aan de zijde van de Waddenzee bij Kornwerderzand en bij D en
O ever om renovatie van de civieltechnische kuns twerken goed in te passen.
Dit ruimtebeslag is in het Plan-MER niet beoordeeld. Een aanvulling is bij de
beoordeling van het voorkeursalternatief toegevoegd.
3 ) Nieuw kabinetsbeleid
In de structuurvisie zijn raakvlakken gesignaleerd met een aantal nieuwe
beleidstrajecten van het Kabinet, zoals de Structuurvisie I nfrastruc tuur en
Ruimte, de A mvb Ruimte, de Visie E rfgoed en Ruimte, de Structuurvisie
Wind op land, het deelprogramma IJsselmeergebied (onderdeel van het
Deltaprogramma) en het traject dat in gang is gezet voor een nieuw
normstelsel voor de waterveiligheid. Waar dat al mogelijk is , heeft
afs temming van het Voorkeursalternatief plaatsgevonden met deze nog in

Pagina 25 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

ontwikkeling zijnde beleidstrajecten. H et Plan-MER bevat geen analyse van
deze beleidskaders- in- ontwikkeling.
1.3.4

Verdere bes luitvorming
Het voorkeursalternatief is vas tgelegd in de ontwerp structuurvisie. Een ieder krijgt
de gelegenheid ziens wijze in te brengen op de ontwerp structuurvisie en
onderbouwende s tudies , waaronder het Plan-MER. De staatssecretaris van
Infrastructuur en M ilieu legt deze stukken daartoe zes weken ter inzage. Met kennis
van de ziens wijzen en het advies van de Commissie voor de milieueffectrapportage
op het Plan-MER zal het kabinet vervolgens de s tructuurvis ie Toekomst A fsluitdijk
vaststellen en deze aan de Eerste en T weede Kamer aanbieden. D e Wro schrijft voor
dat Eerste en T weede Kamer vervolgens kunnen besluiten om over de structuurvisie
te beraadslagen. Van de gevolgtrekkingen die het kabinet aan de eventuele
beraadslaging verbindt stelt het kabinet het parlement op de hoogte.
Na vasts telling van de Structuurvisie volgt een planuitwerking, waarvan de inhoud
deels afhankelijk is van de inhoud van de Structuurvisie. Waarschijnlijke of
mogelijke vervolgbes luiten zijn:
• Vaststellen van een projectplan volgens de Waterwet, mede op basis van een
Besluit-MER;
• O ntgrondingsvergunning voor zandwinning in het IJsselmeer, mede op bas is van
een Besluit-MER;
• Bestemmings plan voor eventuele nieuwe activiteiten op de dijk, zoals een
eventueel duurzaamheidscentrum;
• Vergunning in kader Nbw in verband met mogelijke verstoring van
natuurwaarden in Waddenzee of IJsselmeer;
• Monumentenvergunning voor aanpassingen aan monumenten;
• O mgevingsvergunning voor bouwen en milieu, voor alle (aanpassingen aan)
bouwwerken.

1.3.5

Tots tandkoming Plan-MER, Pass ende Beoordeling en KEA
De uitvoering van het Plan-MER is opgedragen aan G rontmij. O nderbouwende
analyses over ecologie en morfologie zijn uitgevoerd door Deltares en TU D elft. O ver
(tussen)resultaten zijn bijeenkomsten gevoerd met bestuurders en
belangenorganisaties in het plangebied en met daartoe samengestelde expertteams
voor natuur, duurzame energie en ruimtelijke kwaliteit. Daarnaast is de
totstandkoming van het Plan-MER gevolgd door een Begeleidingscommissie met
vertegenwoordigers van de betrokken overheden en departementen.
De Passende Beoordeling is opgesteld door Rijks waterstaat, met als belangrijke
input een risicobeoordeling N atura 2000 die is uitgevoerd door G rontmij.
Parallel aan het Plan-MER is een Kosteneffectiviteitsanalyse (KEA) uitgevoerd door
Centraal Planbureau (CPB) en D ecisio. De uitkomsten van het Plan-MER en de KEA
zijn, s amen met andere informatie, door de Projectgroep T oekoms t Afsluitdijk
samengebracht in het Afweegkader. Gedurende het ops tellen van het Plan-MER en
de KEA is regelmatig contact geweest over uitgangspunten, reikwijdte en
detailniveau. D it heeft er mede toe geleid dat op basis van de voor het Plan-MER
verzamelde natuurinformatie een analys e is uitgevoerd met de natuurwaardeindicator, in samenwerking met het Planbureau voor de L eefomgeving (zie verder
paragraaf 4 .3 ). Deze rapportage is afzonderlijk gepubliceerd [Grontmij, 2010].

Pagina 26 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Een belangrijk versc hil tussen Plan-MER en KEA is de tijdshorizon. D e KEA
analyseert voor de periode tot 2100, aangezien de doels telling is dat tot dat jaar de
oplossingen voldoende waterkerend moeten zijn. H et Plan-MER analys eert de
effecten tijdens en na realisatie, dus in de periode 2015-2020 tot hooguit enkele
tientallen jaren (voor effecten die zic h pas na langere tiid gaan voordoen) daarna.
Met uitzondering van klimaatontwikkeling/zees piegelstijging zijn in dit Plan-MER
geen scenario’s gehanteerd voor maatschappelijke en andere ontwikkelingen tot
2100.
1.4

Leeswijzer
Hoofds tuk 2 gaat over de context van het project; de probleemstelling, de
meervoudige doelstelling, de beschrijving van de essentie van de huidige s ituatie en
autonome ontwikkeling van het studiegebied (de A fsluitdijk en ca 3km aan
weerszijden) en de samenhang met andere besluiten en ontwikkelingen.
Hoofds tuk 3 beschrijft de beschouwde alternatieven op basis van vier vis ies van
marktpartijen en twee overheids referenties . Deze zijn ten behoeve van de
effectanalyse en de ontwikkeling van een voorkeursalternatief uit elkaar gehaald tot
kernen en compone nt en. D e kernen zijn in dit Plan-MER de alternatieven. Zij
bevatten de onderdelen van de visies die essentieel zijn voor waterveiligheid en
waterhuis houding. Alle andere elementen zijn als losse componenten beschouwd,
waarvoor afzonderlijk al dan niet kan worden gekozen. I n hoofds tuk 3 is deze
systematiek verder uitgelegd.
Hoofds tuk 4 bevat de effec tanalyse. H et grootste deel van het hoofdstuk gaat over
de vergelijking van de kernen per milieuthema/aspect. Daarna wordt ingegaan op
de relevante effecten van de afzonderlijke componenten. De effec tanalyse is
samengevat en op hoofdlijnen. I n de Bijlagen is nadere onderbouwing opgenomen.
Hoofds tuk 5 bevat de vergelijking van de alternatieven op basis van de opgetelde
thema/as pectscores uit hoofds tuk 4 . Toegelic ht is op welke as pecten de kernen qua
effecten en het bereiken van de doels tellingen ec ht verschillen en waarom. O ok is
per kern ingegaan op de sterke en zwakke punten. Tot slot is in dit hoofdstuk een
kwalitatieve analyse gegeven over c ombinaties van kernen en componenten.
Hoofds tuk 6 ten s lotte beschrijft het voorkeursalternatief en de effecten van het
voorkeursalternatief.
In het Bijlagerapport is de volgende informatie opgenomen:
• uitwerking van de eisen op basis waarvan de alternatieven zijn ontwikkeld;
• uitwerking van het relevante beleidskader;
• uitgewerkte analyses van de effecten van de alternatieven per thema/aspec t.
De Passende Beoordeling is een los uitgebrachte rapportage, dat onderdeel uitmaakt
van dit Plan-MER. D e rapportage Natuurwaarde-indicator is als afzonderlijk
document bijgevoegd.

Pagina 27 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

2

Contextanalyse

2.1

A lgemeen
De directe aanleiding tot de verkenning van het project Toekoms t Afsluitdijk is de
constatering dat de Afs luitdijk niet (meer) voldoet aan de vigerende
veiligheidseisen. D e dijk (die bes taat uit het dijklic haam en in de dijk liggende
kunstwerken) moet een maatgevende s torm (dat is een storm die elk jaar een kans
van voorkomen heeft van 1 :10 .000) kunnen weerstaan. Dat is volgens de
uitgevoerde veiligheidstoetsing niet het geval. O m weer aan de eisen te voldoen is
het noodzakelijk dat:
• de dijk wordt opgehoogd dan wel zodanig wordt bekleed dat overslaande golven
geen invloed op de integriteit van de dijk kunnen hebben;
• de kunstwerken in de dijk worden gerenoveerd/vernieuwd.
In het Plan-MER gaat het om de effecten van maatregelen die te maken hebben met
het ophogen en verbreden van de dijk zelf als mede om de effecten van het
ontwikkelen van andere functies op en rond de dijk, zoals natuur, rec reatie en de
opwekking van duurzame energie.
Renovatie en nieuwbouw van kuns twerken vereist, voor zover dit noodzakelijk is om
aan bestaande functionele eisen te voldoen, geen besluiten die m.e.r.-plic htig zijn of
kunnen zijn. O ok zonder veiligheidsissue kan renovatie of nieuwbouw van
kunstwerken aan de orde zijn, bijvoorbeeld vanuit andere functionele eisen of
wensen. I n alle alternatieven die in dit Plan-MER worden beschreven is afzonderlijk
de afweging aan de orde met betrekking tot de renovatie en/of nieuwbouw van
kunstwerken. D ie afweging is geen onderdeel van dit Plan-MER. In het
voorkeursalternatief is opgenomen dat bij de renovatie van de kunstwerken enig
ruimtebeslag nodig kan zijn aan de zijde van de Waddenzee. Bij de
effectbeschrijving van het voorkeursalternatief is hieraan aandacht geschonken.
O m de effecten van de nieuwe maatregelen goed te kunnen beoordelen is eerst een
beschrijving nodig van het gebied waarin deze maatregelen zijn gedacht en van
andere bes luiten en ontwikkelingen die het studiegebied betreffen.

2.2

Huidi ge sit uat ie en gebruiksf unct ies in het st udiegebied
Het studiegebied is afgebeeld op de volgende kaart. De omvang van het
studiegebied is afhankelijk van de afstand tot de ingreep waarop effecten kunnen
optreden. Het studiegebied kan dus per effect anders zijn. De voor het Plan-MER
belangrijkste onderdelen van het s tudiegebied zijn de A fsluitdijk zelf, de Waddenzee
en het IJsselmeer. De belangrijkste func ties en waarden zijn hieronder beschreven.

Pagina 28 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Studiegebied

2.2.1

Afsluitdij k
De A fsluitdijk doorsnijdt de voormalige Zuiderzee; de naam voor het zeegebied dat
nu de Waddenzee, het IJsselmeer, M arkermeer, IJ meer en Randmeren, de
Noordoostpolder, de Wieringermeerpolder en de Flevopolders beslaat.
De A fsluitdijk is aangelegd om land te winnen en om het land achter de Afs luitdijk
veilig te stellen voor overstromingen. H et besluit om de Afsluitdijk en de
Zuiderzeewerken uit te voeren is in 1918 genomen. De bas is voor het ontwerp was
in 1891 gelegd door ingenieur L ely die ten tijde van het besluit tot aanleggen
minis ter van Waterstaat was . D e dijk is vanaf het land en vanuit de werkeilanden bij
Den O ever, Kornwerderzand en Breezanddijk opgespannen. D e dijk werd in 1932
gesloten.
Aan de Friese zijde ter hoogte van Kornwerderzand heeft het dijkverloop een slinger
die eerst naar het zuiden buigt, in een rechte lijn naar het dorp Cornwerd, en dan
terugbuigt naar het noorden, waardoor de dijk ten zuiden van Zurich de Friese kus t
bereikt. De s linger in de dijk is gemaakt in samenhang met de ‘schuine’ s troomgeul

Pagina 29 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

de Middelgronden. Het leek het beste om het sluizencomplex rec ht op de geul te
plaatsen. H ierdoor kon de uitstoom van het IJsselmeer naar de Waddenzee worden
vergemakkelijkt.

Afsluitdijk bij
Kornwerderzand

De A fsluitdijk heeft een eenduidig, asymmetrisch profiel, met een hoog zeekerend
deel aan de zijde van de Waddenzee (tuimeldijk) en een laag deel aan de
IJsselmeerzijde, waarop de s nelweg is gelegen. H et fietspad ligt ten noorden van de
snelweg, aan de voet van de tuimeldijk.
Huidig profiel
Afsluitdijk

In de jaren ’70 van de vorige eeuw is de weg over de A fsluitdijk tot een snelweg
(rijks weg A7) omgevormd. T oen zijn ook de ongelijkvloerse kruisingen bij
Breezanddijk, Kornwerderzand en een loopbrug over de s nelweg bij het monument
en bruggen over de snelweg voor de bereikbaarheid van de s puisluizen gerealiseerd.
De s nelweg heeft een groene tussenberm. Het profiel van de A fsluitdijk is vrijwel
over de gehele lengte c onsequent toegepast. Ter hoogte van Breezanddijk en bij de
aansluiting met Friesland is de dijk hoger.
Sluizen
De c omplexen van schutsluizen en spuisluizen bij Den O ever en Kornwerderzand
maken een doorvaart voor sc heepvaartverkeer en waterbeheersing mogelijk.
Bij Den O ever liggen de Stevinsluizen: 15 s puisluizen en 1 schuts luis . Bij
Kornwerderzand de L orentzsluizen: 10 spuis luizen en 2 schutsluizen.
Kleine bouwwerken
Noodzakelijke gebouwde toevoegingen hebben vooral plaats gevonden rondom de
schutsluizen: een douanegebouw bij Kornwerderzand voor de scheepvaart, huizen
voor de arbeiders aan de A fsluitdijk en later voor het s luispersoneel bij
Kornwerderzand, het peilschaalgebouw en werkloodsen.

Pagina 30 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

O p de plek waar de A fsluitdijk in 1932 is gesloten is op initiatief van de aannemers
een monument aangelegd. H et is een uitkijktoren met een brede zwarte voet met
een balkon naar het IJsselmeer. Via een wenteltrap naar boven worden de
bezoekers naar een nieuw uitzicht over de dijk en op de Waddenzee geleid.
Van recenter datum is een klein aantal toevoegingen: de wachthuizen voor de
schutsluizen, de brug over de sluizen, nieuwe werkloodsen, het pompstation en de
camping bij Breezanddijk.
Bij Breezanddijk

De s tellingen
Bijzonder onderdeel van dijk zijn de stellingen van Kornwerderzand en Den O ever.
De s tellingen vormen c omplexen van bunkers en kazematten. D e stellingen hadden
als doel het verdedigen van zowel de waterhuishoudkundige werken als de toegang
naar N ood-Holland, een snelle alternatieve route naar het westen van ons land. O m
dezelfde reden zijn de spuiwerken niet samengevoegd. M ocht de ene worden
uitgeschakeld, dan was er nog een ander spuimiddel.
Elementen
Tot slot zijn er diverse elementen als de grenspaal tussen Noord-H olland en
Friesland, de lic htopstand en van latere datum de s tandbeelden van de dijkwerker
en ingenieur Lely (bij het monument) die verbonden zijn aan de Afsluitdijk.
Monumenten
De s tellingen, de s luizen en divers e bouwwerken en elementen staan inmiddels op
de monumentenlijst.
2.2.2

Waddenzee
De Waddenzee is één van de grootste ononderbroken getijdengebieden ter wereld,
beïnvloed door dynamische processen die voor een belangrijk deel in een
onaangetaste s taat functioneren. Het is daarom op wereldschaal een uniek gebied.
O m deze redenen zijn op 26 juni 2009 de N ederlandse en D uitse Waddenzee door
de UNESCO aangewezen als Werelderfgoed op basis van de huidige bescherming en
op basis van het huidig medegebruik van de Waddenzee.
Natuur en lands chap
De Waddenzee is het grootste aaneengesloten natuurgebied van West-Europa. De
natuurgebieden op en aansluitend aan de Waddeneilanden zijn vrijwel geheel
aangewezen als Vogel- en H abitatric htlijngebieden. Voor deze VHR-gebieden worden
beheerplannen opges teld. H ierin worden relaties bepaald tussen de

Pagina 31 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

instandhoudings doelen van de relevante s oorten en habitats en de vormen van
gebruik van deze natuurgebieden.
O ndanks allerlei veranderingen is het Waddengebied een s amenhangend geheel
gebleven met een heel eigen karakter. U nieke landschappelijke kwaliteiten zijn
vooral de enorme weidsheid en openheid en de natuurlijke dynamiek van eb en
vloed. Daarnaast komen op de Waddeneilanden cultuurhistorisch waardevolle
dorpen voor. D e Waddenzee zelf vertegenwoordigt een arc heologisc he waarde in de
vorm van de aanwezigheid van een groot aantal (historische) scheeps resten.
De hoofddoelstelling van het rijks beleid is gericht op duurzame bescherming en
ontwikkeling van de Waddenzee als natuurgebied en op behoud van het open
landschap. H et rijk heeft in aansluiting op de Nota Ruimte het beleid voor de
Waddenzee uitgewerkt in de PKB Derde Nota Waddenzee.
Veiligheid en ontwikkeling
Binnen de hoofddoelstellingen uit de PKB D erde N ota Waddenzee zijn afspraken
gemaakt op het gebied van bescherming tegen overstromingen vanuit zee, de
bereikbaarheid van havens en de eilanden, de economische ontwikkeling en
bescherming van de in de bodem aanwezige archeologische waarden en in het
gebied aanwezige cultuurhistorische waarden. I n het onderzoeksprogramma ‘Kennis
voor Klimaat’ is de Waddenzee als één van de hotspots aangewezen.
Van belang voor de vaarroutes zijn onder meer de volgende as pecten: de c apaciteit
van de jac hthavens , de ruimte, kwaliteit en veiligheid van de jachthavens , de
beheersing van de effecten van de vaarrec reatie op de natuurwaarden in de
Waddenzee en de geleiding van rec reantenstromen naar alternatieve vaardoelen,
zowel op de Waddenzee als op het IJsselmeer.
Eind 2008 zijn tussen de mosselvisserij, natuurorganisaties en het ministerie van
(destijds ) LNV afspraken gemaakt om te komen tot een transitie van de
mosselsec tor en natuurherstel in de Waddenzee. I n het Plan-MER wordt dit nader
beschreven. O nderdeel van deze afspraken behelst het aanwijzen van locaties voor
mosselzaadinvanginstallaties . Eén van deze locaties ligt nabij de A fsluitdijk, maar
kan verplaatst worden als dit in het kader van de bes luitvorming over de Afsluitdijk
noodzakelijk is .
Beroepss cheepvaart
O ver de Waddenzee vindt beroepsscheepvaart plaats . D e gemiddelde
scheeps grootte is door de recente vlootvernieuwing fors toegenomen, hierdoor
varen er minder schepen en neemt de ladingstroom toe. D e drempel in de vaarweg
Boontjes tussen Kornwerderzand en Harlingen wordt in 2011 verdiept naar klasse
Va, om meer goederenvervoer over water naar Harlingen mogelijk te maken. D e
gemiddelde scheepsgrootte is door de recente vlootvernieuwing fors toegenomen,
hierdoor varen er minder schepen en neemt de ladingstroom toe.
2.2.3

I Jss elmeer
Het IJsselmeer, inclusief de oeverzones , is een belangrijk grootschalig watergebied
met bijzondere kernkwaliteiten als openheid, natuur en landsc happelijke en
cultuurhistorische waarden. H et gebied is als waterbergings gebied en
zoetwaterbekken van vitaal belang voor de veiligheid van het ac hterland en voor de

Pagina 32 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

watervoorziening. Voor de rec reatie heeft het IJsselmeer een s teeds belangrijker
betekenis gekregen. Vooral de grote watersport en de oeverrec reatie zijn tot
ontwikkeling gekomen. Daarnaast onders trepen andere gebruiksvormen het
multifunc tionele karakter van het IJsselmeer: de beroepsscheepvaart, transport
door buisleidingen, visserij en de winning van delfstoffen. D e kernkwaliteiten en de
multifunc tionaliteit van het IJsselmeer staan onder druk door een c ombinatie van
klimaatverandering, zees piegelstijging en bodemdaling. Door de aanleg van een
extra s pui (in het project ESA) wordt verwacht dat de huidige waterpeilen tot circa
2050 gehandhaafd kunnen blijven. Daarna zal er mogelijk s prake zijn van een
geleidelijke peilverhoging in verband met de verdere zeespiegels tijging om onder
vrij verval te kunnen blijven spuien naar de Waddenzee. Peilverhoging zal gepaard
moeten gaan met versterking van de primaire waterkeringen langs het IJsselmeer
waarvoor nu al ruimte moet worden gereserveerd. D it wordt nader onderzocht in
het kader van het Deltaprogramma Peilverhoging IJsselmeer.
Daarnaast is er sprake van een toename van ruimteclaims . Naast de bescherming
en ontwikkeling van natuurwaarden ontwikkelt de recreatie op en langs het
IJsselmeer zich verder, vormt de beroepsscheepvaart een milieuvriendelijk
alternatief voor het vervoer over de weg, is er ruimte nodig voor dijkversterking en
voor een duurzame visserijtak, en doen vormen van energievoorziening,
delfs toffenwinning, specieberging en militair gebruik een beroep op de grootschalige
ruimte.
Water
De voorziening van zoet water uit het IJsselmeergebied is van essentieel belang
voor onder meer de drinkwatervoorziening en de landbouw. De behoefte aan zoet
water voor deze functies zal naar verwac hting gaan toenemen. Door de te
verwac hten toename van neerslagintensiteit waardoor tijdelijk niet voldoende
gespuid kan worden, zal in de toekomst meer water in het IJsselmeer geborgen
moeten kunnen worden. Vergroting van de s puicapaciteit in de A fsluitdijk is op
relatief korte termijn al nodig.
Natuur
Het water en de oeverzones hebben (inter)nationale natuurwaarden als groot
zoetwater ecosys teem en vormen een belangrijk rust-, broed- , rui- en
foerageergebied voor vogels . D aarbij is de relatie met de Waddenzee en
aangrenzende binnendijkse gebieden van grote betekenis . Nationaal vormt het
gebied onderdeel van de Ecologische H oofdstructuur en is het aangewezen als
Natuurbeschermings wetgebied. Daarnaast is vrijwel het gehele IJsselmeer
aangewezen als speciale beschermingszone op grond van de E uropese Vogelrichtlijn.
Delen langs de kust bij Wûnseradiel zijn tevens voorgedragen als
Habitatrichtlijngebied. O p grond van de E uropese Vogel- en H abitatrichtlijn geldt de
verplichting om de aangewezen natuurwaarden in en langs het IJsselmeer in s tand
te houden en te versterken.
IJsselmeer, tussen
Breezanddijk en
Kornwerderzand

Pagina 33 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Recreatie en toeris me
Het water en de oevers van het IJsselmeer zijn belangrijk voor recreatie en
toerisme, waaronder ook de s portvisserij. L angs de kust liggen jac hthavens en
verblijfs rec reatieve accommodaties . E r zijn s tranden en andere voor rec reanten
toegankelijke oevers waarbij natuur- en landschapsbeleving een grote rol spelen. O p
het IJsselmeer is vooral de grote waters port aanwezig. D e afgelopen tien jaar
hebben zich langs de kus t voorzieningen voor water- en oeverrecreanten verder
ontwikkeld. O ntwikkelingen hebben vooral plaatsgevonden in en bij recreatiekernen.
De verwachting is dat de groei geleidelijk afneemt. Wel zal het aantal vaartuigen en
daarmee de vaardruk in havens en op het water verder toenemen; het zal ook
drukker kunnen worden doordat men vaker gaat varen.
Beroepss cheepvaart
Voor de zwaarste beroepsscheepvaart vormt de vaarroute Amsterdam via Lelystad
naar Lemmer een belangrijk onderdeel van het (inter)nationale vaarwegennet. Deze
vaarroute wordt geschikt gemaakt als een klasse Vb vaarweg (2-baksduwvaart). De
beroepsscheepvaart zal waarschijnlijk toenemen door toename van de lading per
schip.
Beroeps viss erij
De beroepsvisserij maakt deel uit van de Zuiderzeec ultuur van het gebied en is
uitgegroeid tot een intensieve binnenvisserij. D e betekenis voor de regionale en
plaatselijke economie is relatief beperkt. In het IJsselmeer en langs de kus tlijn zijn
gebieden gereserveerd voor de plaatsing van fuiken. I n de havens bevindt zic h de
infrastruc tuur voor de visserij. E r kan nog niet gesproken worden van een
ec onomisch en ecologisch duurzame IJsselmeervisserij. E r is sprake van
overbevissing en een teruglopend en onevenwic htig vis bestand. I n de afgelopen
jaren is een vermindering van de visserijintensiteit nages treefd.
De dagelijkse bedrijfsvoering van de zeevisserij, die vooral vanuit U rk werd
beoefend, heeft zich verplaatst naar de havens rondom de Waddenzee, vooral
Harlingen en Lauwers oog. E r is nog steeds een sterke relatie met Urk, waar de
visafslag en een scheeps werf zijn gevestigd.
Zandwinning
Uit het IJsselmeergebied wordt 15 tot 20% van de landelijke zandbehoefte voor de
bouwsector gedekt. Het gaat om ophoogzand en beton- en metselzand. Rekening
wordt gehouden met een toenemende behoefte aan zand uit het IJsselmeer.

Pagina 34 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Diepe delfs toffenwinning
In het IJsselmeer is naar verwac hting alleen aardgas aanwezig en winbaar. I n het
IJsselmeer is door het rijk een concessie en een aantal boorvergunningen verleend
voor de exploratie en exploitatie van diepe delfs toffen.
Leidingen
Door het I Jsselmeer loopt een belangrijke leidingzone waar enkele
hoofdtransportleidingen zijn gebundeld. Bij ruimtelijke ontwikkelingen in de
nabijheid van deze leidingzone moet met het functioneren van deze leidingen
rekening worden gehouden, inclusief de bijbehorende risicocontour.
Specieberging
In het IJsselmeer is s prake van aanvoer en afzetting van s lib. Vooral voor de
scheepvaart en de recreatie moeten de havens en vaargeulen op diepte worden
gehouden. Hierbij komt baggers pecie vrij die verspreid of geborgen moet worden,
afhankelijk van de mate van verontreiniging.
Militair gebruik
In het IJsselmeer ligt aan de noordwestkant een veiligheidszone vanwege
schietoefeningen bij Breezanddijk. Verandering van dit militaire gebruik wordt
voorlopig niet verwac ht.
2.3

Overzicht beleidskader

Samenhang met andere besl uit en en ont wikkelingen
Het Project Toekoms t Afsluitdijk kent een inhoudelijke en beleids matige samenhang
met een groot aantal andere plannen en projecten (zie ook bijlage B). D e lijst is niet
aangepas t aan de recente kabinetsvoornemens over nieuw beleid (zie 1 .3 .3 .).
O nderstaand zijn de meest relevante plannen en projec ten benoemd en is de relatie
aangegeven. Een deel van die andere plannen en projec ten is (ten behoeve van de
effectanalyses) opgenomen in de autonome ontwikkeling zoals die in dit Plan-MER is
beschreven. Projecten, zoals de Wieringerrandmeer en de hoogwaterkering Den
O ever, worden in reactie op de N otitie Reikwijdte en D etailniveau in verband
gebracht met het project Toekomst A fsluitdijk. Aangezien niet wordt verwacht dat
deze projecten invloed hebben op de effecten van de voorliggende alternatieven
voor de A fsluitdijk zijn deze projecten in dit Plan-MER verder niet betrokken.
Document

Ruimtelijk beleidskader

Relevantie voor project

Nota Ruimte

In de Nota zijn de uitga ngspunten voor

Invulling ge ven aa n de o pgave vo or het

(2005)

de ruimtelijk e o ntwikkeling va n

IJsselmeer;

Nederland v astgelegd.

Goede inpassing v an activiteiten in de

Algemeen

waarden van nat uur, la ndschap en cultuur
van het IJsselmeerge bied;
Anticipatie op een gelei delijke stijging va n
het streefpeil va n het IJsselmeergebi ed en
versterking v an de dijke n v oor de l ange
termijn;
Ruimte voor uitbreidi ng van de
spuicapaciteit van de Afsluitdijk op korte
termijn;
Behoud va n de bergingscapaciteit en
strategische zoetwatervoorraad.

Pagina 35 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Document

Ruimtelijk beleidskader

Relevantie voor project

Nationaal

Dit plan ge eft op hoo fdlijnen aa n welk

Het IJsselmeergebie d is o pge nomen in het

Waterplan

beleid het Rijk in de perio de 2009 -

Nationaal Waterpla n.

(2009)

2015 v oert om te kome n tot een

Specifieke doelstellinge n / opgave n:

duurzaam waterbeheer. Het Nationa al

Versterken van de Afsluitdi jk e n v ersterken

Waterplan richt zich op bescherming

strategische zoetwaterfunctie va n het

tegen overstrominge n, voldoende e n

IJsselmeergebied;

schoon water en diverse v ormen van

Onderzoek naar peilstijging

gebruik va n water. Ook wor den de

IJsselmeergebied en andere

maatregelen ge noemd die hiervo or

oplossingsrichtingen;

worden genomen.

Mogelijk hede n vo or het o pwekken va n
getijde nener gie wor den onderzocht bi j de
projecten Afsluitdijk. Bi j het pro ject
Afsluitdijk wor dt ook de mogeli jkhei d v an
winning van e nergie uit osmose verkend.

Beleidsnota

Deze belei dsnota is een bijl age bij het

waterveiligheid

Nationaal Waterpla n. Leide nde

2009-2015

principes zijn in deze beleidsnota:

-

Preventie als primaire pijler van bel eid;

(2009)

streven na ar a dequate bescherming,

-

Duurzame ruimtelijke pla nning;

vergroten van de veer kracht ten tijde

-

Rampenbe heersing o p or de kri jge n e n

van e en overstroming en vergr oten van

Rekening houden met de drie
lagenbena dering “Meerl aagsveiligheid”.:

houden.

het aa npassingsvermo gen van

én rek ening houden met het nie uw

watersystemen met het o og op de

normenstelsel voor waterkeringen.

toekomst.
Deltawet-

Het Deltapr ogramma bevat (onderzoek

Bescherming tege n o verstromingen e n het

Deltaprogr am

naar) ma atregele n e n v oorzieningen

veiligstellen va n de zoetwatervoorzie ning

ma

voor de waterveiligheid en

staan centraal. Het pro gramma is

zoetwatervoorziening, i nclusief de

kaderstellend voor de Afsluitdijk.

planni ng daarv an en een (gl obale)
raming v an de kosten.
Stroomgebied

In de KRW Beslisnota zijn vo or de

Rijkswaterstaat zal tot 2015 een verke nni ng

-beheer plan

Waddenzee de vol gende doelen e n

uitvoeren na ar potentiële l ocaties robuuste

Rijndelta

maatregelen opgenome n (hoo fdstuk 7, pag

natuurlijke zoet-zo ut over gang ( o.a. Afsluitdijk).

Kaderrichtlijn

38- 43, e n bi jlage B8, pag 86):

Water (2009)

- herstel v an de dynamiek vo or zover dit
bijdraa gt aa n de KRW doele n, zoals herstel
van zoet-zo utoverga nge n v asteland.
- herstel v an habitats;
- verbeter en van vispasseerbaar heid.

Waddenzee
PKB Derde

Nota waarin het rijksbelei d v oor de

Duurzame bescherming e n o ntwikkeling

Nota Wadden-

Waddenzee vo or de periode 2007-2017

van de Wa dde nzee als natuurge bied en het

zee (2007)

wordt vastgelegd.

beho ud van het unie ke o pen landschap.

Programma

Het pro gramma geeft een impuls a an

Het versterken van de natuurkwaliteiten

naar e en Rijke

natuur herstel in combinatie met een

van de Wa dde nzee ( en het IJsselmeer) bi j

Waddenzee

duurzaam gebr uik van de Waddenzee.

renovatie en het to ekomstbestendig make n

(2010)

van de Afsluit dijk. Bij de reno vatie va n de
dijk liggen de ka nsen voor natuur v ooral i n
het ‘verzachten’ van de harde schei ding en
tussen de zoet- e n zoutwaterov erga nge n
en het de els terugbrengen van de

Pagina 36 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Document

Ruimtelijk beleidskader

Relevantie voor project
dynamiek tussen het IJsselmeer e n de
Waddenzee door e en zor gvul dig spuiregiem
en ruime vispassages.

(Concept)

Voor alle Natura 2000-ge biede n

Ten tijde van het opstellen van het Plan-

Beheerpla n

moeten beheer plannen opgesteld

MER was het beheerpla n N atura 2000

Natura 2000

worden. In ee n beheer plan wordt

Waddengebie d nog niet beschikba ar.

Waddengebie d

vastgelegd hoe en wanneer de

Rekening houden met de

natuur doele n vo or ee n gebie d gehaal d

instandho udi ngsdoelstellingen die zijn

worden (be houd- o f verbeterdoelen).

vastgelegd in de aanwijzingsbesluiten voor
de gebieden, zoals di e zijn vastgesteld
(2009).

Beheer- en

Nadere uitwerking va n de PKB Derde

Beschermen en ontwikkele n v an een

Ontwikkelings

Nota Wadden waarin het Regio naal

robuust e n veerkrachtig nat uurgebied

plan

College Wa dde ngebi ed (RCW) inv ulling

waarin oo k o p ee n gezonde ma nier

Waddengebie d

geeft aan een eigentijds beheer v an de

gewoond, gewerkt en gerecreëer d ka n

(2009)

Waddenzee e n ka nsen biedt voor

worden. Te n aanzien va n dit pro ject is het

nieuwe, ruimtelijke e n sociaal-

herstel van ee n zoet-zout over gang e n het

economische o ntwikkelinge n in het

deels terugbrengen va n de dynamiek

Waddengebie d.

tussen Waddenzee en IJsselmeer via een
uitgekiend spuiregime en een vispassage
van belang.

Unesco

Waddenzee is wereldwijd het gr ootste

Handhave n natuurli jkhei d va n het

natuurlijke systeem va n za nd- en

systeem.

slikplaten e n laa ggele gen,
beschermende eilanden.
IJsselmeer
Beleidsnota

Deze belei dsnota is geschreve n om te

De vol gende beleidske uze he bbe n

IJsselmeergebi

voorzien i n ee n duidelijker kader vo or

betrekking o p het pro ject:

ed 2009- 2015

het IJsselmeergebie d. De nota

Uitbreiding spuicapaciteit Afsluitdijk

(2009)

beschrijft hoe het Ri jk de o pgav en in

Nieuw peil besluit vo or IJsselmeergbi ed

het ge bied wil aanpakk en en is

Plaatsing windturbines is mogeli jk la ngs de

onder deel v an het Nationa al Waterpla n.

zuidkant van de Afsluitdijk
Versterking Afsluitdijk i.c.m. kansen o p het
gebied va n duurzame ener gie, recreatie e n
natuuro ntwikkeling.

Integrale Visie

De visie beschrijft hoe in het

Volgens de visie mo eten er maatregelen

IJsselmeer-

IJsselmeergebied met toekomstige

genome n worden om toek omstige

gebied 2030

ontwikkelinge n die extra ruimte vrage n

ontwikkelinge n i n het waterbe heer van het

(2002)

kan wor den omge gaan, wa arbij

IJsselmeergebied m ogelijk te mak en.

rekening geho ude n wordt met de
kernkwaliteiten v an het gebie d. Het
gebied omvat het IJsselmeer, het
Markermeer, het IJme er e n de
Randmeren.
(Concept)

Voor alle Natura 2000-ge biede n moete n

Ten tijde van het opstellen van het Plan-

Beheerpla n

beheer plannen opgesteld worden. In

MER was het beheerpla n N atura 2000

IJsselmeergebi

een behe erplan wordt vastgelegd hoe

IJsselmeergebied nog niet beschikbaar

ed Nat ura

en wanneer de natuurdo elen voor een

2000-gebied

gebied ge haald worde n ( behoud- o f
verbeterdo elen).

Pagina 37 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Document

Ruimtelijk beleidskader

Relevantie voor project

Streekplan

In het streekplan wordt de gewenste

Ruimte reserveren voor extra spuicapaciteit

Fryslân (2007)

ruimtelijke o ntwikkeling va n de

in Afsluitdijk

provincie a angegev en.

Rekening houden met de kernkwaliteiten

Friesland

van de la ndschapstypen;
Stimuleren go edere nvervo er ov er water;
Stimuleren recreatie e n to erisme;
Impuls bero epsvaart.
Provinciaal

In het PVVP ( blz 89) wor dt de sluis

Passende oplossing voor kunstwerken

verkeer- en

Kornwerderzand als k nelpunt op de

Kornwerderzand vi nde n.

vervoerpla n

vaarweg v oor beroe ps- e n

Fryslân (2006)

recreatievaart be noemd va nwege de
lange wachttijden en de a fha nkelijk heid
van het getij. Do or mogelijke
peilveranderingen gaat deze situatie
verslechteren e n moet een passende
oplossing wor den gezocht.

NoordHolland
Structuurvisie

In de Structuurvisie beschrijft de

Terughoudend v oor bebo uwing in het

van provincie

provincie hoe en op welke ma nier ze

IJsselmeer;

Noord- Holland

met deze o ntwikkelinge n e n k euzes

Behoud het IJsselmeer als

(2010)

omgaat e n schets ze hoe de provi ncie

zoetwaterbekken.

er in 2040 moet k omen uit te zie n.
Extra

In het kader va n e en afzonderlijk e

De pl anstudie voor ESA wor dt in 2010

spuicapaciteit

planstudie (MER l ocatiekeuze en

afgero nd. Realisatie van ESA is v oorzien i n

Afsluitdijk 1

voorlopige inrichti ng) is in 2007 een

2016.

keuze gemaakt v oor de locatie van
ESA, in de knik va n de di jk. De weg
wordt daar bij over een brug a an de
zijde va n het IJsselmeer om de spui
heen gelei d.

1

Zie paragraaf 1.3.3. voor actuele inzichten omtrent waterhuishouding / waterafvoer

Pagina 38 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

3

Ontwikkeling van Alternatieven

3.1

Van int egrale visie naar ke rne n en component en
De marktverkenning Afsluitdijk uit 2008 heeft vier integrale marktvisies opgeleverd.
De s amens telling en mate van integraliteit is het res ultaat van de denkkrac ht van
marktpartijen. D e visies zijn niet alleen op basis van functionele eisen ontwikkeld,
maar ook op ambities voor duurzaamheid, regionale economie en innovatie en
ideeën uit de samenleving. I n het huidige traject om te komen tot een gedragen
voorkeurs beslissing is het noodzakelijk om de marktvisies objectief vergelijkbaar te
maken zonder de integraliteit kwijt te raken. Hiertoe is per visie de kern
gedefinieerd: dit zijn alle elementen uit de visie met de oplossingen voor
waterveiligheid en behoud van de huidige functionaliteit plus de elementen die daar
onlos makelijk mee verbonden zijn. D aarnaas t zijn componenten benoemd.
Componenten van de integrale visie die los te beoordelen zijn, worden omwille van
de vergelijkbaarheid apart in beeld gebrac ht.
Naar aanleiding van het advies van de Adviescommissie en de bes tuurlijke
besluitvorming wordt een aantal onderdelen uit de oors pronkelijke visies niet nader
onderzoc ht. H et gaat om het niet nader opnemen in de kernen dan wel de
componenten van:
• G rootschalige windmolenparken.
• G rootschalige woningbouw.
• O pen zoet- zoutverbindingen in het IJsselmeer (beheers te zoet- zoutverbindingen
worden wel meegenomen).
• Hoogwaardige O V-verbindingen – waarbij geldt dat een toekomstig bes luit over
hoogwaardig OV niet onmogelijk moet worden gemaakt.
De definitie is dan (zie onderstaand figuur)
• Integrale visie = oorspronkelijke integrale visie zoals door marktpartijen
ontwikkeld als tijdens de Marktverkenning A fsluitdijk 2008 .
• Kern = alle onderdelen van de visie met de oplossingen voor waterveiligheid en
behoud van de huidige functionaliteit plus de onderdelen die daar onlosmakelijk
mee verbonden zijn. De kern voldoet daarmee aan de basis functionaliteit.
• Component = een integraal onderdeel van de visie dat wel afzonderlijk
beoordeelbaar is en waarvan de effec ten omwille van vergelijkbaarheid apart in
beeld worden gebracht.

Uitsplits ing van visies in
kernen en componenten

Het ontrafelen van de integrale vis ies tot kernen en componenten is geen onderdeel
van het Plan-MER. D eze uitsplits ing is uitgevoerd door Rijks waterstaat en dient als

Pagina 39 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

input voor het effectonderzoek. In het kader van het Plan-MER is wel getoetst of
deze uiteenrafeling vanuit de optiek van milieueffectrapportage zinvol en effec tief is .
Naast de tot kern uitgewerkte integrale visies zijn er twee alternatieven die door
Rijks waters taat zelf zijn ontwikkeld. D eze alternatieven bes taan uit alleen een kern.
Componenten zijn hierbij in beginsel niet van toepassing. I n de uiteindelijke
besluitvorming kunnen wel componenten vanuit andere alternatieven aan deze
kernen worden toegevoegd.
In hoofdstuk 2 is al ingegaan op de functionele eisen op basis waarvan de
alternatieven zijn ontworpen en is de huidige vormgeving van de dijk beschreven.
In dit hoofdstuk zijn de alternatieven nader beschreven. Per alternatief is eers t
beschreven wat de kern is en welke c omponenten onderscheiden zijn. Daarna is een
eerste analyse opgenomen van de essentiële versc hillen tussen de kernen en is
nader aangegeven hoe in het Plan-MER met de c omponenten is omgegaan. Daarbij
is de oors prong van het ontwerp (overheid of marktpartij) voor het Plan-MER niet
relevant. H et gaat om de volgende alternatieven:
• Basisalternatief (Ba);
• 2100-Robuust; (21R);
• Monument in Balans (MiB);
• Natuurlijk A fsluitdijk (NA);
• WaddenWerken (WW);
• WaterMachine (WM ).

3.2

Beschrijving van de a lt ernat ieven

3.2.1

Bas is alternatief
Kern:
Het Bas isalternatief (Ba) is de minimale variant. Dit is de minst ingrijpende
oplossing om aan de vereiste niveaus voor waterkering en – huishouding te voldoen.
In dit alternatief wordt de dijk overslagbestendig gemaakt. Het dwarsprofiel van het
dijklic haam wordt aangepast; het talud wordt iets flauwer gemaakt om aan
stabiliteitseisen te kunnen voldoen. H ierdoor kan het fiets pad niet op de huidige
locatie worden gehandhaafd. Het profiel wordt iets verbreed aan de IJsselmeerzijde
zodat er een fiets pad aangelegd kan worden aan de IJsselmeerzijde van de
rijks weg.
De kunstwerken worden gerenoveerd en zodanig versterkt dat het basisalternatief
op het gebied van veiligheid zal blijven voldoen aan de eisen van de Waterwet.
Het Bas isalternatief voldoet – na het overslagbestendig maken en renoveren –
ec hter niet aan de projecteis dat de alternatieven tot 2100 probleemoplossend
moeten zijn.
Vanwege de doorgaande effecten van klimaatverandering, waardoor er nog hogere
overslagdebieten optreden, en door de veroudering van kunstwerken, zijn na 2050
nieuwe substantiële verbetermaatregelen aan het dijklichaam en de kunstwerken
noodzakelijk. Voor het dijklic haam wordt er in dit Plan-MER van uit gegaan dat de
versterking in 2050 door middel van een traditionele verhoging (c onform het
alternatief ‘2100-Robuust’) wordt gerealiseerd. Voor alle vier kunstwerken is het
uitgangspunt dat in 2050 nieuwbouw noodzakelijk is .

Pagina 40 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Basisalternatief

Kenmerke nde di mensies e n eleme nt en kern Basi salt ernat ief (Ba)
Basisprincipe veiligheid
O verslagbestendig
Hoogte boven NAP
+ 7 ,5 m
Breedte
95 m (profiel ca 5 m verbreed)
Sc hutsluizen
Den O ever en Kornwerderzand:
renovatie, na 2050 nieuwbouw op
huidige locatie
Spuien
ESA
Renovatie Den O ever en
Kornwerderzand, na 2050 nieuwbouw
Autosnelweg
2x2 rijs troken op huidige locatie
Fietspad
Verplaatsing naar IJsselmeerkant
Aanvullende werken naast de dijk
Geen

Doorsnede van het
basisaltern atief

Pagina 41 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Component en:
Het basisalternatief kent geen c omponenten.
3.2.2

2100-Robuust
Kern:
2100-Robuust (21R) vormt ten opzic hte van het basisalternatief een meer
ingrijpende aanpassing waarmee direct alle technisc he maatregelen worden
genomen om tot 2100 aan de veiligheidsnorm te kunnen voldoen. De kruin van de
dijk wordt hierin verhoogd tot c irca tien meter boven NAP. O p een niveau van c irca
vijf meter boven NAP wordt aan de waddenkant een buitenberm aangelegd ten
behoeve van inspectie en onderhoud. Deze berm beperkt de golfoploop en daarmee
ook de benodigde kruinverhoging. Dit onderhoudspad doet tevens diens t als
fietspad.
De dijk wordt circa dertig meter breder richting IJsselmeer en de snelweg wordt
verschoven en verbreed. De verbreding vindt plaats aan de IJsselmeerkant om
verschillende redenen:
• De bekleding aan de waddenkant is over het groots te deel goed, en hoeft dan
niet vervangen te worden.
• De functie van de keileemkade aan de wadkant kan behouden blijven.
• Eerder zijn al delen van de A fsluitdijk naar de IJsselmeerkant uitgebreid (bij
Breezanddijk, en tussen Kornwerderzand en de Friese kust), waardoor er
opnieuw een uniform profiel ontstaat.
• Voorziene uitbreiding voor ESA is ook aan de IJsselmeerkant.
• Aan de IJsselmeerkant is de uitvoering eenvoudiger; minder golven; geen getij.
• Uitbreiding aan de IJsselmeerkant voorkomt effecten op de morfologie van de
Waddenzee; die is gevoeliger dan het watersys teem van het I Jsselmeer.
In 2100-Robuus t worden de kunstwerken direct vernieuwd (nieuwe spuisluizen
naast de huidige spuisluizen) en wordt de veiligheid van beide sc hutsluiscomplexen
gewaarborgd door een keersluis aan de wadkant.

Pagina 42 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Alternatief 2100 -Robuust

Kenmerke nde di mensies e n eleme nt en kern 2100-Robuust (21R)
Basisprincipe veiligheid
Voldoende hoogte en breedte
Hoogte boven NAP
+ 10 m
Breedte
120 m (profiel met ca 30 meter
verbreed)
Sc hutsluizen
Den O ever; Keersluis en nieuwbouw
schutsluis
Kornwerderzand; Keersluis en
nieuwbouw schutsluis
Spuien
ESA
Nieuwbouw Den O ever oostelijk van
huidige spui;
Nieuwbouw Kornwerderzand westelijk
van huidige s pui
Autosnelweg
2x2 rijs troken verbreed en verschoven
ric hting IJsselmeer
Fietspad
Waddenkant
Aanvullende werken naast de dijk
Geen

Pagina 43 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Dwarsdoorsn ede van het
alternatief 2100 Robuust

Component en:
Het alternatief 2100-Robuust kent geen c omponenten.
3.2.3

Monument in Balans
Kern:
Monument in Balans zet in op s oberheid vanuit de visie dat de dijk zoveel mogelijk
de dijk moet blijven. I n het profiel wordt s lechts één belangrijke wijziging
aangebrac ht: om aan de basis functionaliteit te voldoen is er gekozen voor het
plaatsen van een s tormschild over de gehele lengte op de huidige dijk.
De autoweg kan daardoor op de huidige locatie blijven liggen. Het fietspad komt op
de kruin tegen de zuidzijde van het s tormschild te liggen. Fietsers houden zo zicht
op het IJsselmeer en kunnen ook over het schild de Waddenzee zien. Voor de
kunstwerken zijn in de integrale vis ie voorzieningen opgenomen die in de s plits ing
tussen kern en c omponenten bij de c omponenten zijn ondergebracht omdat ze niet
essentieel zijn voor waterveiligheid en waterbeheer. O m toch een kern te houden
die volledig functioneel is , wordt voor de kern qua kunstwerken uitgegaan van de
maatregelen uit het alternatief 2100-Robuust.

Pagina 44 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Alternatief Monument in
Balans

Kenmerke nde di mensies e n eleme nt en kern Monume nt in Balans (MiB)
Basisprincipe veiligheid
Stormschild
Hoogte boven NAP
Dijk + 8 ,4 m; schild + 9 .6 m
Breedte
90 m
Sc hutsluizen
Den O ever; Keersluis en nieuwbouw
schutsluis
Kornwerderzand; Keersluis en
nieuwbouw schutsluis
Spuien
ESA
Nieuwbouw Den O ever oostelijk van
huidige spui;
Nieuwbouw Kornwerderzand westelijk
van huidige s pui
Autosnelweg
2x2 rijs troken op huidige locatie
Kruin van de dijk, aan zuidkant van
Fietspad
stormschild
Aanvullende werken naast de dijk
Geen

Pagina 45 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Doorsnede van het
alternatief Monument in
Balans

Component en:
Het alternatief Monument in Balans kent de volgende componenten:
• Een kwaliteitsimpuls (leefbaarheid, duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit) voor de
Poorten van Fries land (omgeving Züric h) en Noord-Holland (omgeving Den
O ever). I n Frys lân krijgt de ec onomie een impuls met maatregelen gerelateerd
aan watersport of waterrec reatie, mogelijkheden voor de haven van Harlingen,
de jachtbouw in Makkum, het opnieuw onder water zetten van drie
drooggemalen Friese meren. I n Noord-Holland haakt ‘Monument in Balans ’ aan
bij het Wieringerrandmeerproject waarbij van de gemeente Wieringen weer een
eiland gemaakt wordt. In de component zitten het verbeteren van de
vaarverbinding tussen het randmeer en het IJsselmeer (naviduc t, aanpak N99 en
alternatieve route naar D en Helder). Voor beide Poorten herstel van kwaliteiten
van het estuarium en kweldervorming voor de bestaande kusten, inclusief
mogelijkheden voor zilte teelt.
• Nieuwbouw naviduct nabij Kornwerderzand (klasse Vb) inclus ief geleidedammen;
de grotere sluis faciliteert regionale ontwikkelingen, bijvoorbeeld de
scheeps bouw in Lemmer en Makkum; na de realis atie van dit naviduct krijgt de
schutsluis bij Den O ever beperkte(re) openingstijden.
• De bes taande schutsluis bij Kornwerderzand veilig buiten gebruik stellen voor de
scheepvaart en benutten als vispassage.
• Aanleg van een afs luitbare zout- zoetovergang nabij Makkum met gebruik van de
huidige schuts luis als vispassage en een s trekdam tussen Kornwerderzand en
Makkum.
• Alternatieve vaarroute naar Harlingen welke aansluit op het beoogd naviduct
Kwz; aan de wadzijde komt de geul hier vlakbij de dijk op de beoogde naviduc tlocatie; aan de IJsselmeerzijde moet een geul worden uitgebaggerd.
• Eiland van innovatie (proeftuin duurzame energie) op Breezanddijk met o.a. pilot
Blue Energy.
• D uurzaamheidscentrum op het eiland van innovatie.
• Blue Energy c entrale tussen de knik en Kornwerderzand (in combinatie met
verbrakking t.b.v. estuariumkust) aan de waddenzijde; te realiseren vanaf 2030 ;
de centrale (200MW) vereist een gebouw van ca 2 ,5 ha oppervlakte en ca 10 m
hoogte.
• Plint 21e eeuw aan de IJsselmeerkant (vanaf 2050), met ruimte voor aanvullende
fietsroute, HO V, en zonnepanelen over een lengte van 20 km langs de dijk.
• Aanvullend rec reatief gebruik Kornwerderzand.

Pagina 46 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Het stormschild, als
onderdeel van h et
alternatief Monument in
Balans

3.2.4

Natuurlij k Afsluitdij k
Kern:
De visie Natuurlijk A fsluitdijk (NA) voorziet in een versterking van de dijk door een
combinatie van toepassing van een buitenberm, binnenwaartse verlegging van de
kruin, versterking van het binnenbeloop en verbreding van de dijk met gelijktijdig
verlegging van de infrastructuur.
De dijk zelf lijkt daarmee in zijn verschijningsvorm op het alternatief 21R. In de
visie zijn veiligheid, waterbeheer en duurzame energie geïntegreerd. D aarnaas t
introduceert de visie een tweede dijk, parallel aan de Afs luitdijk, door het IJsselmeer
die de basis kan vormen voor nieuwe functies op het gebied van natuur en
rec reatie.

Pagina 47 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Alternatief Natuu rlijk
Afsluitdijk

Het zand voor de verbreding wordt gewonnen door de aanleg van een “Valmeer”,
waarin ook duurzame energie kan worden opgewekt (peak shaving, dus geen
nettoproductie van energie).
Met het Valmeer (dijk op 5 meter boven NAP; diepte 15 meter onder NAP; diameter
3 km) en de naastliggende Blue E nergy-centrale wordt voorzien in extra
spuic apaciteit voor het IJsselmeer. Gekoppeld aan het Valmeer komt een N atuurdijk
in het IJsselmeer, waardoor een brak tussenmeer onts taat direc t aan de westzijde
van ESA . Het brak tussenmeer wordt gevoed door de brakke uitlaat van de BEcentrale. De BE–centrale voert een continue s troom water af vanuit het IJsselmeer
naar het brakke tussenmeer, wat bij laag water verder uitstroomt in de Waddenzee.
Het tussenmeer staat door middel van een “doorlaatwerk” in open verbinding met
de Waddenzee.

Pagina 48 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Spuiregime Natuurlijk
Afsluitdijk.

Door de spuimogelijkheden die het Valmeer en de BE-centrale bieden kan de s pui bij
Kornwerderzand buiten werking worden gesteld. De s pui bij Den O ever wordt
vernieuwd.
O ok de schuts luizen worden versterkt. I n de integrale visie zijn hier naviducten
opgenomen. Aangezien deze naviducten als component worden geanalyseerd is in
deze kern de oplossing met een keers luis en een nieuwe s luis zoals in 2100Robuus t
voorzien.
Kenmerke nde di mensies e n eleme nt en kern Nat uurlijk A f sluit dijk (NA )
Basisprincipe veiligheid
Verhoging en verbreding
Hoogte boven NAP
9 .35 m
Breedte
120 m
Sc hutsluizen
Den O ever; Keersluis en nieuwbouw
schutsluis
Kornwerderzand; Keersluis en
nieuwbouw schutsluis
Spuien
ESA
Nieuwbouw Den O ever oostelijk van
huidige spui;
Spuicapaciteit via Valmeer/Blue Energycentrale westelijk van ESA
Aanleg doorlaat- werk
Spui Kornwerderzand buiten bedrijf
Autosnelweg
2x2 rijs troken verbreed en verschoven
ric hting IJsselmeer

Pagina 49 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Fietspad
Aanvullende werken naast de dijk

Waddenkant, onderaan de dijk langs de
snelweg
Valmeer met oostelijk deel Natuurdijk
Blue Energy-c entrale op eiland

Doorsnede van het
alternatief Natuurlijk
Afsluitdijk

Component en:
Het alternatief Natuurlijk Afsluitdijk kent de volgende componenten:
• D uurzaamheidscentrum;
• Solar wall (zonne- energiecentrale; 20 M W);
• Vliegers ten behoeve van opwekking windenergie, c apaciteit 150 M W;
• Naviduct Kornwerderzand;
• Naviduct Den O ever;
• Westelijk deel van de Natuurdijk.
3.2.5

Waddenwerken
Kern:
Het uitgangspunt van WaddenWerken (WW) is dat de Waddenzee een tekort heeft
aan (vooral) jonge kwelders . In de vis ie is ervoor gekozen om het dijklic haam met
kwelders te verbreden, waarmee een kering ontstaat die meegroeit met de zee.
Tussen Afsluitdijk en kwelders wordt een zandnok aangelegd: een zandlic haam aan
de wadzijde van de dijk, waarvan de hoogte eenvoudig kan worden aangepast. Deze
zandnok wordt afgedekt met klei en gras , waardoor een groen dijklic haam ontstaat.
De A fsluitdijk houdt haar huidige profiel.
Voor het verbeteren van de veiligheid is alleen de aanleg van de zandnok essentieel.
Dit vormt een hooggelegen voorland, dat de golfaanval op de Afs luitdijk reduceert.
De kwelder heeft geen functie voor het waarborgen van de veiligheid, maar kan wel
de zandnok beschermen tegen afkalven en zo extra stabiliteit bieden. Die stabiliteit
kan echter ook worden bereikt, zónder voorliggende kwelder, maar door een extra
verbreding van de zandnok te realiseren. Derhalve is in de kern alleen de zandnok
(met een extra breedte van 25 meter) opgenomen, en wordt het volledige
kweldergebied als component beschouwd. Verder wordt het binnentalud van de dijk
iets minder steil gemaakt. Dit brengt met zich mee dat het fietspad wordt verplaats t
naar de zandnok.
Het benodigde zand voor de zandnok wordt gewonnen in het IJsselmeer, in een
zone op enige afstand van de Afsluitdijk. Door de zandwinning wordt hier bewust
een verdiepte bodem met veel reliëf gemaakt. H ierdoor neemt de gevoeligheid voor
opwarming van het IJsselmeer in deze zone iets af.

Pagina 50 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Alternatief
Waddenwerken

Voor de kunstwerken zijn in de integrale visie voorzieningen opgenomen die in de
splitsing tussen kern en componenten bij de componenten zijn ondergebrac ht omdat
ze niet essentieel zijn voor waterveiligheid en waterbeheer. O m toch een kern te
houden die volledig functioneel is , wordt voor de kern qua kunstwerken uitgegaan
van de maatregelen uit het alternatief 2100-Robuus t. Het spuiregime wordt zodanig
ingesteld dat de invloed van de zoetwaterbellen in de Waddenzee wordt beperkt. Dit
wordt bereikt door de overmaat aan s puicapaciteit na realisatie ESA gericht in te
zetten door op de meest geschikte momenten (afgaand tij) zo kort mogelijk te
spuien.

Pagina 51 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Kenmerke nde di mensies e n eleme nt en kern WaddenWerken (WW)
Basisprincipe veiligheid
Voldoende hoogte en breedte door
zandnok; tuimeldijk verflauwd tot 1 :3
Hoogte boven NAP
Dijk: +7 ,5 m
Zandnok: + 4 ,25
Breedte
Dijk: 90 m
Zandnok: 150 m
Sc hutsluizen
Den O ever; Keersluis en nieuwbouw
schutsluis
Kornwerderzand; Keersluis en
nieuwbouw schutsluis
Spuien
ESA
Nieuwbouw Den O ever oostelijk van
huidige spui;
Nieuwbouw Kornwerderzand westelijk
van huidige s pui
Autosnelweg
2x2 rijs troken op huidige locatie
Fietspad
O p de zandnok
Aanvullende werken naast de dijk
Zandnok

Doorsnede van het
alternatief
Waddenwerken

Component en:
Het alternatief Waddenwerken kent de volgende componenten:
• Kwelderzone van 500 tot 1500 hec tare;
• L uwtebanken als afsc herming voor de kwelders en als rustplaats voor vogels en
zeehonden;
• Zout- zoetovergang bij Den O ever met een permanente kleine s pui;.
• Aanleg van een zout-zoetovergang nabij M akkum (“Makkumerbrak”);
• De vorming van een onderwaterlandschap in het IJsselmeer t.b.v. de
zandwinning;
• De hoge waddenbruggen over de voorhavens en s puicomplexen en herinric hten
oude routes ;
• Blue Energy-c entrale bij de zout- zoetovergang van DO op pilot formaat, met
mogelijke opschaling tot 25-50 MW;
• Klimaat- /duurzaamheidscentrum bij Kornwerderzand; eerste module gericht op
Waddenwerken;
• Buitendijks fietspad [2020];
• HOV-as op de zandnok.

Pagina 52 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Kwelders aan de
Waddenzeezijde, het
belangrijkste kenmerk
van de visie
Waddenwerken, in het
Plan-MER als component
geanalyseerd

3.2.6

WaterMachine
Kern:
De visie is ontwikkeld op basis van de ambitie om moerassige en brakke
natuursystemen toe te voegen en de dijk zelf zoveel mogelijk in zijn waarde te
laten. Het dijklic haam wordt over een afs tand van 25 km overslagbes tendig
gemaakt. Dat kan met de huidige kennis over sterkte van materialen tot 2065
worden toegepast. D e overige 5 kilometer wordt verhoogd.
De A fsluitdijk verandert enigszins van vorm; de kruin wordt iets verhoogd en het
binnentalud verflauwd om aan stabiliteitseisen te kunnen voldoen. H et fietspad
wordt verplaatst naar de IJsselmeerzijde. Hiervoor wordt het dijkprofiel aan de
IJsselmeerzijde met c a 8 meter verbreed. Bovendien wordt de dijk over de gehele
oppervlakte bekleed met as falt of steen dat opgewassen moet zijn tegen de kracht
van het overs laande water.
Vanwege de doorgaande effecten van klimaatverandering waardoor er nog hogere
overslagdebieten optreden, en de veroudering van kuns twerken, zijn na 2065
nieuwe substantiële verbetermaatregelen aan het dijklichaam en de kunstwerken
noodzakelijk. Voor het dijklic haam wordt er in deze Plan-MER van uit gegaan dat de
versterking in 2050 door middel van een traditionele verhoging (c onform het
alternatief ‘2100-Robuust’) wordt gerealiseerd. Voor alle vier kunstwerken is het
uitgangspunt dat in 2050 nieuwbouw noodzakelijk is .
In het oos telijk deel van het IJsselmeer (oos telijk van Breezanddijk) wordt een
zanddam aangelegd voor de opvang van zoutoverslaand water in een tussenmeer
met getijdenwerking wat potenties heeft voor natuurontwikkeling (zoetzoutovergang met kleine permanente lokstroom uit het IJsselmeer; kwelders ;
vispassages ) en een rol speelt in het waterbeheer. E r is een “nooduitlaat”
opgenomen aan het oostelijk eind van de zanddam zodat onder extreme
omstandigheden voldoende water kan worden afgevoerd.

Pagina 53 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Aangezien in de oorspronkelijke visie niet is uitgegaan van de realisatie van ESA zijn
er binnen dit alternatief twee varianten: zonder en met ESA. D e dijk zelf is in beide
varianten identiek.

Alternatief

• WM zonder Esa (WMz)

Watermachine, variant
zonder ESA.

In deze variant wordt uitgegaan van ombouw van het spuicomplex bij
Kornwerderzand tot een gemaal annex getijdencentrale door pompen in de
openingen van de spuikokers aan te brengen. Het gemaal levert extra flexibiliteit
voor de waterhuishouding op. I n normale situaties wordt het overtollige water uit
het IJsselmeer ges puid via Den O ever en is het gemaal / de getijdencentrale
‘aangesloten’ op het tussenmeer. De pompen werken dan als turbines en wekken
getijdenenergie op.
In een situatie van extreme rivierafvoer wordt het gemaal aangesloten op het
IJsselmeer door kleppen open te zetten van de “nooduitlaat” in een aan te leggen
dam die de Afsluitdijk verbindt met de zanddam. De pompen kunnen dan worden
gebruikt om overtollig IJsselmeerwater af te voeren.
Door de realisatie van de ‘watermachine’ kan zoet water gemakkelijker worden
vastgehouden bij droogte of juist worden afgevoerd bij extreme rivierafvoer. Dit
maakt het ook mogelijk het peil van het IJsselmeer direct met 0 ,25 meter op te
zetten wat de zoetwatervoorraad vergroot.

Pagina 54 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

• WM met ESA (WMm)
Alternatief
Watermachine,
Variant met ESA

In de variant met ESA wordt ESA niet als spuivoorziening gebouwd maar als pompturbinevoorziening in de Afsluitdijk (PTA). D e spuivoorziening bij Kornwerderzand
wordt dan buiten gebruik ges teld.
De ligging van de zanddam blijft gelijk; de nooduitlaat verschuift enigszins naar het
wes ten ten opzic hte van WMz (in het verlengde van ESA/PTA ). Met ESA gaat de spui
bij Kwz in dit alternatief dic ht.
Kenmerke nde di mensies e n eleme nt en kern Wat erMachi ne (WM)
Basisprincipe veiligheid
O verslagbestendigheid
Hoogte boven NAP
Dijk: + 8 ,35 m
Breedte
Dijk: 98 m (verbreding dijkprofiel met c a
8 meter)
Sc hutsluizen
Nieuwbouw schutsluis voor zowel DO als
KWZ
Spuien
Zonder ESA:
Nieuwbouw Den O ever;
Renovatie en ombouw Kornwerderzand
tot gemaal/getijdencentrale
Met E SA:
Nieuwbouw Den O ever;
Realisatie ESA als PTA (incl.
getijdencentrale)

Pagina 55 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Autosnelweg
Fietspad
Aanvullende werken naast de dijk

Kornwerderzand buiten bedrijf
2x2 rijs troken op huidige locatie
O p dijkverbreding aan IJsselmeerzijde
O ostelijk deel zanddam met verondiept
tussenmeer; nooduitlaat; zoetwaterinlaat
Met E SA verschuift de nooduitlaat iets
naar het westen tot in de lijn van ESA.

Doorsnede van het
alternatief WaterMachine

Component en:
Het alternatief WaterMac hine kent de volgende c omponenten:
• Aanleg van een nieuw naviduct bij Kornwerderzand (klasse Va);
• Verondieping getijdenbekken maakt ontwikkeling van estuariene natuur
mogelijk, inclusief mogelijkheden voor zilte teelt;
• Recreatie en ankerbaai Fryske hop; een baai van 85 ha met een bosatol met
rec reatiewoningen en een hotel, gekoppeld aan de Zanddam en aan de landzijde
verbonden met Kornwerderzand;
• Blue Energy-c entrale, als pilot bij Breezanddijk, aan de IJsselmeerkant;
• D uurzaamheidscentrum;
• Aanleg westelijke deel van de zanddam;
• Realisatie zonnecellen op het talud aan de IJsselmeerkant, tussen het fiets pad en
de s nelweg.
3.3

De kerne n verge leken
Voor het begrip van het onderscheid tussen de alternatieven, zijn de verschillen in
de ingrepen geric ht op de hoofdthema’s veiligheid en waterbeheer en enkele andere
kernverschillen s amengevat in onderstaande tabel.

Pagina 56 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Ontwerpeigenschap

Basis

Kenmerken van de

2100-

Monument in

Natuurlijk

Wadden-

Water-

Robuust

Balans

Afsluitdijk

Werken

Machine
(z/m)2

kernen.
Voldoet aa n v eilighei dseis tot

2050/2100

2100

2100

2100

2100

2065/2100

Hoofdrichting borgi ng

Op de dijk

Op de dijk

Op de dijk

Op de dijk

Wad

Op de dijk

Versterking har d/zacht,

Hard,

Hard,

Hard,

Hard,

Zacht,

Hard, artificieel

natuurlijk/artificieel

Artificieel

natuurlijk

artificieel

natuurlijk

natuurlijk

(zand/klei)

(zand, slib)

Richting verbr eding

IJsselmeer

IJsselmeer

Wad

dijklichaam

(beperkt)

Beeld va n de di jk verhar d o f

Verhard

Gras

Verhard

Gras

Gras

Verhard

Niet

Niet

Niet

IJsselmeer

Wad

IJsselmeer

Niet

Niet

Niet

IJsselmeer

Wad

Ijsselmeer

waterveiligheid

(zand/klei)
IJsselmeer

Niet

IJsselmeer
(beperkt)

gras
Aanvullende i ngre pen na ast
de di jk (r uimtelijk/ visueel)
Ruimte voor nieuwe nat uur
in de ker n o pge nomen
Spuicapaciteit

(zandnok)
ESA + DO/Kwz

ESA + DO/Kwz

ESA + DO/Kwz

ESA + DO

ESA + DO/Kwz

Zonder ESA:

versterkt;

nieuw

nieuw

nieuw+

nieuw

DO:

vernieuwe n na

Valmeer/

nieuwbo uw

blue energy

Kwz:

2050

ombouw+
pompcapaciteit
Met ESA:
DO
nieuwbo uw;
ESA/PTA
geïnte-gr eerd;
Kwz buiten
bedrijf

Schutsluizen

Renovatie DO+

NieuwDO+ Kwz

NieuwDO+

NieuwDO+

NieuwDO+

Nieuw DO+

Kwz

Met Keer-

Kwz

Kwz

Kwz

Kwz

vernieuwe n na

sluizen

Met Keer-

Met Keer-

Met Keer-

Met Keer-

sluizen

sluizen

sluizen

sluizen

2050

(zonder met
ESA)
Zandbro n/

Niet no dig

Niet bepaald

Niet no dig

Ijsselmeer,

IJsselmeer,

IJsselmeer,

Valmeer

onderwater-

grote putten

landschap

ESA = Extra Spuicapaciteit Afsluitdijk ; DO = Den Oever; Kwz = Kornwerderzand

2

z/m: zonder/met ESA

Pagina 57 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

3.4

Component en
In de voorgaande paragrafen zijn per alternatief componenten benoemd. Enkele
horen s pecifiek bij de kern waarbij ze genoemd zijn; andere componenten kunnen in
principe aan elke kern worden gekoppeld. Voorbeelden van het eers te zijn de
tweede fasen van de werken in het IJsselmeer in de alternatieven Natuurlijk
Afsluitdijk en WaterMac hine. Voorbeelden van het tweede zijn het
duurzaamheidscentrum en zonnecellen.
Verder kent een aantal componenten verschillende uitvoeringsvormen, bijvoorbeeld
in dimensies en/of loc aties . O ok die uitvoeringsvormen zijn s oms wel en soms niet
combineerbaar met de afzonderlijke kernen.
In onderstaand overzic ht is voor de componenten aangegeven welke
uitvoeringsvormen worden onderscheiden en bij welke alternatieven/kernen zij
inpasbaar zijn. . Een deel van de componenten, zoals opgenomen in paragraaf 3 .2 .,
is niet nader uitgewerkt en niet van een effectbeoordeling voorzien, aangezien de
beschrijving van de c omponent onvoldoende is uitgekristalliseerd.

Uit voeringsvormen en Toe pasbaa rhei d
Component en Energie
Zonnecellen

O p talud (hoogte systeem 2 meter) onderscheid in klein (1 km)
en groot (20 km); toepasbaar in alle alternatieven

Windenergie (vliegers )

Loc atie en dimensies onvoldoende bepaald om conc reet te
analyseren. M ogelijk pilot bij duurzaamheidscentrum in alle
alternatieven

Blue energy

D rie niveau’s ; 1 - 50- 200 M W; locaties D en O ever,
Breezanddijk, Kornwerderzand; toepasbaar in alle alternatieven

Stromingsenergie

Alle alternatieven inpas baar in de spui (turbines )

Component en Nat uur
Kwelderontwikkeling
Waddenzee

• T weede fase WW: 1500 ha + luwtebank
• Als losse component inpasbaar in de andere
alternatieven in twee uitvoeringsvormen O mvang
ordegrootte 500 ha of 1500 ha (breedte 500 meter;
lengte 10 of 30 km); met luwtebank bij DO in beide
dimensies

Zoet-zout

Waddenkant:
• als in visie WW, met gebruik van één spuikanaal spui DO
als permanente lokstroom ; koppelbaar met alle
alternatieven
IJsselmeerkant:
• aan Makkumerkant als in visies MiB en WW
• als in visieNA via brak tussenmeer en met “doorlaatwerk;
• als ïn visie Wm via brak tussenmeer en getijdencentrale
met permanente lokstroom vanuit IJsselmeer naar
tussenmeer

Pagina 58 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Uit voeringsvormen en Toe pasbaa rhei d
Natuurvriendelijke oevers
IJsselmeer

• T weede fase in NA en Wm
• Als losse component in alle alternatieven inpasbaar aan de
Afsluitdijk; omvang ordegrootte 1 km, 50 meter breed; (5
ha) of meerdere stappen van 5 ha naast elkaar

Component en
Recreat ie en rui mt elijke ont wikkeling
D uurzaamheidscentrum
O mvang: 250 .000 bezoekers per jaar; programma c onform
onderzoek E rnst & Young; locaties Breezanddijk of
Kornwerderzand; toepasbaar in alle alternatieven
Gebieds ontwikkeling

Programma onvoldoende bepaald en buiten de scope van de
Structuurvis ie/Plan-MER; elementen komen terug bij
component naviduct en component duurzaamheidscentrum

Landbouw & visserij

Landbouw: kleinschalige/extensieve zilte teelten in alle
alternatieven met kwelderontwikkeling
Visserij: kweek- en vismogelijkheden in de alternatieven met
brakwatermeren (NA en WM )

Recreatie, overig

Baai + huis jes Frsyke Hop; in WM of NA ; ontwikkeling op basis
van dit c oncept maar dic hter tegen Kwz in de andere
alternatieven;
Aanvullende recreatieve mogelijkheden op de westelijke delen
van de Natuurdijk in NA en de zanddam in WM en op de
uitgestrektere kwelderontwikkeling in Waddenwerken.
(kerns pecifieke componenten)
Kleinschalige activiteiten Breezanddijk (uitbreiding camping
oid) en/of Kwz in alle alternatieven

Component en
Mobilit eit
Naviducten (DO en Kwz)

Huidige scheepsklasse Va of grotere scheepsklasse Vb
Kan in alle alternatieven

Aanpassing Vaarroutes
(over de Wadden tussen
Kwz en Harlingen)

Alle alternatieven, mits gekoppeld aan naviduct ten wes ten van
Kornwerderzand

Bruggen (over de
sluiscomplexen)

Alle alternatieven; afwegen tegen naviduc t
O ok combineerbaar met nieuwe s luis voor grotere
scheepsklasse Vb

HOV-baan

IJsselmeerzijde in alle alternatieven
O p de kweldernok in WW

Langzaam verkeer (extra
fietsroute)

Alle alternatieven die substantieel breedte toevoegen, dus
Waddenwerken, WaterMachine, Natuurlijk Afsluitdijk

Pagina 59 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

4

Effectanalyse

4.1

A lgemeen
In dit hoofdstuk zijn de effecten van de alternatieven (kernen en componenten)
beschreven, geanalyseerd en beoordeeld. Uitgangspunten hierbij zijn:
• de Notitie reikwijdte en detailniveau en de reacties daarop in de ter visie legging;
• het advies van de Commissie voor de milieueffec trapportage.
Met verwijzing naar het advies met de titel ‘Sneller en Beter’ van de Commissie
versnelling besluitvorming infrastructurele projecten (april 2008 ) vindt het
milieueffec tonderzoek voor deze verkennings fase plaats ‘met globale inschattingen
en eenvoudige berekeningen op basis van (gevalideerde) vuis tregels .’ In aansluiting
hierop adviseert de Commissie voor de m.e.r. in dit Plan-MER ‘zoveel mogelijk te
werken met beschikbare kennis , expert judgement en globale berekeningen’ en
daarbij de ‘consistentie tussen informatie uit verschillende bronnen te borgen’. Zoals
de Commissie ook s telt moet het detailniveau zodanig zijn ‘dat keuzes tussen
alternatieven en conclusies (bijvoorbeeld ten aanzien van het kunnen voldoen aan
wettelijke eisen) afdoende kunnen worden onderbouwd.’
De effectanalyse heeft vanuit dit vertrekpunt plaats gevonden. I n de
effectbeschrijvingen is gebruik gemaakt van bestaande informatie waaronder de
kennis die in marktverkenning door consortia is ontwikkeld en gepubliceerd in de
rapportage “Dijk en Meer”. Bovendien heeft Rijks waterstaat op een aantal
onderdelen nader onderzoek laten verric hten door Deltares en TU Delft. O ok hieruit
is informatie overgenomen. Zie ook de procesverantwoording in hoofdstuk 1 .
Uitgangspunt voor de effectanalyses in het Plan-MER is dat de alternatieven
func tioneren zoals ze zijn bedoeld. Eventuele twijfels over realiteit en haalbaarheid
komen buiten het Plan-MER in het Afweegkader aan de orde.
Voor een aantal onderwerpen is nader kennis van buiten gemobiliseerd. Voor de
onderwerpen Ruimtelijke Kwaliteit, N atuur en D uurzame E nergie zijn ten behoeve
van de effectbeoordeling afzonderlijke expertbijeenkoms ten georganiseerd met
gespecialiseerde deskundigen. Voor de waardering van de natuureffecten is een
daarvoor besc hikbare methodiek (N atuurwaarde-indicator) van het Planbureau voor
de L eefomgeving eerst aangevuld voor de in het plangebied Toekomst A fsluitdijk
voorkomende habitattypen en vervolgens toegepast. De informatie daaruit is mede
benut om in de KEA de welvaartseffecten nader te kunnen kwantificeren.
Beoordelings kader
In de Notitie reikwijdte en detailniveau is een uitgebreid beoordelingskader
opgenomen, wat mede op bas is van binnen gekomen ziens wijzen en het advies van
de Commissie voor de m.e.r. op een aantal elementen is aangepast. O p grond
hiervan heeft het thema morfologie meer aandac ht gekregen en is aan de effecten
op het woon- en leefmilieu minder aandacht geschonken.
Eén en ander heeft geleid tot het volgende beoordelingskader voor dit Plan-MER.

Pagina 60 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Thema

Aspect

Operationalisatie

Wijze van beoordeling

Ruimtelijke

Ruimtelijke Kwaliteit

Openheid, same nha ng en karakteristieke

Expertteam; onderscheidend

kwaliteit

elementen
Monumente n ( bouwk undige wa arde n)

Natuur

Natuur

Gebieden: Mutaties in oppervlakte n e n

Kwantitatief

kwaliteit per natuur doeltype / habitattype
Biodiversiteit: Mutaties in de diversiteit,

Kwalitatief

inclusief de e ffecten op ha bitatsoorten en
hun ha bitats
Verbindingen: Effecten via tot stand

Kwantitatief en kwalitatief

brenge n of door breke n va n v erbindingen
Waterveiligheid

Waterveiligheid

Overstromingsrisico: Robuustheid /

kwalitatief

aanpasbaarhei d va n de kering
Water

Waterhuisho uding e n -

Huishouding: Zoetwatervo orraad / zoet-

kwaliteit

zoutoverga nge n

Kwantitatief

Effecten o p geohy drolo gie

Kwalitatief

Kwaliteit: Voldoen aan KRW-criteria /

Kwalitatief

visserijdoelen
Bodem en

Geomorfologie

morfologie
Duurzaam heid

Veranderingen in stromingen e n

Kwantitatief en kwalitatief

sedimentatieprocessen
Bodem

Kwantiteit/kwaliteit

Kwalitatief

Energie

Opgewekte / bespaar de ener gie in Kwh

Kwantitatief

Uitgestoten / bespaar de CO2
Materialen

Duurzaam gebr uik material en (inclusief

Kwantitatief/kwalitatief

zandwinni ng)
Archeologie
Woon- en

Archeologie
Geluidhinder

leefmilieu
Luchtkwaliteit

Archeologische waar den en

Bureaustudie,

scheepswrakken

risicobenadering

Aantal ge hinderde woningen /

Kwalitatief, niet wezenlijk

geluidconto ure n

onderscheidend

Emissie en immissie van fijnstof en N0x

Kwalitatief, niet wezenlijk
Onderscheidend

Externe veiligheid

Plaatsgebo nden risico

Kwalitatief, niet wezenlijk
onderscheidend

Economie en

Recreatie

Aantal bezoe kers

Kwantitatief

Landbouw, visserij,

Omvang economische activiteit,

Kwalitatief

beroepsvaart

Nautische veiligheid

ruimte

Mobiliteit

Capaciteit van de (vaar)we gen voor de

Kwalitatief, niet

verschillende verkeerssoorten

onderscheidend

Vergelij king ten opzichte van elkaar en ten opzichte van autonome ontwikkeling
In een (Plan- )MER worden de effecten van de alternatieven gewoonlijk vergeleken
met de autonome ontwikkeling, dat is de ontwikkeling van het plangebied als het
voornemen niet doorgaat. I n het project Toekomst A fsluitdijk is een andere
vergelijkingsbasis gekozen. Het achterwege laten van een ingreep aan de A fsluitdijk
is geen reële optie omdat moet worden voldaan aan de wettelijk verplichte
normstelling voor waterveiligheid. D aarvoor is uitvoering van één van de hiervoor
beschreven alternatieven nodig. Besloten is om het alternatief 2100-Robuust, als
vergelijkingsbasis / referentiealternatief te nemen. D it Plan-MER beschrijft de
effecten van alle andere alternatieven in vergelijking tot 2100-Robuust. D e keuze

Pagina 61 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

voor 2100-Robuust volgt de voorkeur voor dit referentiealternatief in de
kosteneffectiviteitsanalyse. Door een gelijke keuze van het referentiealternatief zijn
Plan-MER en KEA goed naast elkaar te gebruiken.
O m ook inzicht te verkrijgen in de effecten van de alternatieven ten opzic hte van de
autonome ontwikkeling is bovendien een vergelijking gemaakt van de effec ten van
2100 Robuust (21R) ten opzic hte van deze autonome ontwikkeling.
Dit leidt tot een effectbeoordeling in twee s tappen:
1 . het referentiealternatief 2100-Robuust wordt vergeleken met de autonome
ontwikkeling; daarbij is de beoordeling van de autonome ontwikkeling per
definitie 0 ;
2 . de overige alternatieven worden vervolgens vergeleken met het
referentiealternatief 2100-Robuust. In die vergelijking is de beoordeling van 21R
per definitie 0 .
Dit leidt tot de volgende tabelopzet voor de presentatie van de res ultaten
(beoordeling fictief):
Tabelopzet
effectbeoordeling

Aspect/crite rium

AO

21R

Ba

21R

MiB

NA

WW

WM 3

Aspect 1
Crit 1

0

+

0/-

0

0

0

0

0

Crit2

0

0

0

0

0

+

+

+

Crit 3

0

-

0/+

0

0/+

0

0

0

0

0

0

0

0

0/+

0/+

0/+

Aspectbeoordeling

Beoordeling t.o.v. 21R

Opbouw hoofdteks t en bij lagen
In dit hoofdstuk 4 is voor alle thema’s en as pecten de essentie opgenomen aan de
hand van een beschrijving (paragraaf) per thema. Wat zijn de voor het
thema/as pect relevante ingrepen, wat zijn de effecten, en hoe verhouden de kernen
zic h tot elkaar? Wat zijn belangrijke leemten in kennis en welke aanbevelingen
gelden voor de volgende fase in de planvorming? D aarna gaat het hoofdstuk in op
de afzonderlijke componenten.
In de bijlagen C t/m K zijn de volledige analyses per as pect opgenomen.
De kernen worden voor alle thema’s /aspecten met elkaar vergeleken. Voor de
componenten ligt dit anders . H et heeft geen zin een c omponent geric ht op
duurzame energieproductie te vergelijken met een component gericht op
natuurontwikkeling. De c omponenten worden daarom meer clustergewijs vergeleken
op de voor die s pecifieke componenten relevante thema’s en aspecten.

3

Wm waar relevant opgesplitst in zonder en met ESA

Pagina 62 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

De effectbeoordeling vindt plaats op basis van een +/- beoordeling op een
zevenpuntsschaal, met de volgende betekenis :
++
groot positief effect
+
positief effect
0 /+
gering positief effect
0
(vrijwel) geen effect
0 /gering negatief effect
negatief effect
-groot negatief effect
De beoordelingen worden opgeteld tot een totale aspectbeoordeling. D e sleutel
waarmee dit is gebeurd is ook per aspect in de bijlagen aangegeven.
4.2

Ruimt elijke kwalit eit

4.2.1

Ess entie van het as pect
Ruimtelijke kwaliteit wordt vaak gedefinieerd op basis van de trits gebruiks waarde,
toekomstwaarde en belevings waarde. D e gebruiks waarde van de dijk is beoordeeld
in de thema’s water (aspec ten waterveiligheid en waterhuishouding) en economie
en ruimte (thema mobiliteit). De toekomstwaarde is een kernpunt van het gehele
projec t Toekomst Afs luitdijk. D e vis ies /alternatieven zijn ontworpen om juis t die
toekomstwaarde te vergroten en te verbreden naar ook andere thema’s als natuur
en duurzaamheid. In deze paragraaf gaat het vooral over de belevings waarde en de
effecten van de alternatieven op het landschap en de c ultuurhis torie. Hiervoor is
gekozen vanwege de c ultuurhistorische waarde van de A fsluitdijk en de unieke
landschappelijke verschijningsvorm.
In de bijlage is een analyse opgenomen van de ontstaansgeschiedenis van de
Afsluitdijk. Daarin is de A fsluitdijk in grote tijds tappen verklaard en beschreven tot
de huidige situatie. Van daaruit is de dijk weer in de ac tuele grotere ruimtelijke
context geplaatst. Dit heeft tot conclusies geleid over de A fsluitdijk, haar omgeving
en de onderdelen en elementen van de dijk.
De c onclusies geven een beeld van de belangrijkste ruimtelijke en c ultuurhistorische
waarden van de A fsluitdijk:
• De A fsluitdijk heeft een grote functionaliteit met een s terke samenhang tussen
dijk en elementen en de elementen onderling; tot nog toe zijn er geen
ingrijpende ruimtelijke verandering aan de dijk gewees t.
• De A fsluitdijk is een rec hte streep door het (direct aanliggende) water met een
sterke continuïteit over de gehele lengte.
• De A fsluitdijk is gelegen in een grootschalige openheid die maximale beleving
van de dijk en de natuurelementen mogelijk maakt. Het is een visuele beleving.
Deze openheid kent twee verschillende waterlandschappen die aan beide zijden
van de Afsluitdijk door twee ruimtelijk verschillende kus ten worden afgebakend.
• De A fsluitdijk is formeel als geheel geen monument maar wel een monumentaal
geheel; op de dijk bevinden zich een beschermd dorpsgezicht en een relatief
groot aantal Rijks monumenten.
Criteria
Het contras t tussen het c ivieltec hnisch werk en de overrompelende grootsheid van
de natuurlijke omgeving (openheid) en de beleving van de natuurelementen (water,
wind en lic ht) vormt de essentie van de ruimtelijke kwaliteit van de A fsluitdijk. D e

Pagina 63 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

openheid waarin de Afsluitdijk ligt en de kenmerkende rec hte continue lijn en
structuur van de dijk zijn daarom de belangrijkste c riteria voor beoordeling. Dit is
uitgewerkt in de criteria:
• beïnvloeding van het waterpanorama en de waterlandschappen;
• beïnvloeding van het dijkperspectief.

Waterpanorama
1, ope nhei d alom;
2. Vana f de Afsluitdi jk
3. vanuit de omge ving

Dijkperspectief
1. Rechtlijnigheid
2. Dijk profiel /opbouw
3. Dijk profiel : continuïteit
4. Dijk profiel : water te gen
de di jk
5. Compartimentering
6. Begin en einde v an de
dijk

De omgeving van de dijk wordt gevormd door de waterlandschappen van
Waddenzee en IJsselmeer en hun s pecifieke kusten. De alternatieven voegen deels
elementen in deze landsc happen toe. Waar onder dijkpers pectief de effecten van de
ingrepen op de dijk zelf worden beoordeeld gaat het in het c riterium

Pagina 64 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

waterlandschappen om het inzic ht in de landschappelijke effecten van die
toevoegingen buiten het dijklichaam.

Waterlandschappen en
kusten
- Waddenzee en IJsselmeer;
- Kop van No ord-H olland
- Friese westkust

O p een ander sc haalniveau gaat het om de effec ten op de bestaande
cultuurhistorische waarden en monumenten uit de waterstaatkundige en militaire
geschiedenis .
Door te beoordelen op basis van de bes taande kwaliteiten ontstaat een helder beeld
van de ruimtelijke effec ten op de Afs luitdijk. Echter, de alternatieven hebben (in
potentie) niet alleen negatieve effecten op bes taande kwaliteiten. Zij kunnen ook
nieuwe kwaliteiten toevoegen Dit is bij het ontwerp van de visies die ten grondslag
liggen van de alternatieven ook één van de uitgangs punten geweest (zie hoofdstuk
2 ). D erhalve zijn de alternatieven ook getoetst op de potentie in de toegevoegde
nieuwe elementen om aanvullende ruimtelijke kwaliteit te leveren.
Bovenstaande leidt tot de volgende c riteria:
Beïnvloeding van waterpanorama en waterlandschappen;
Beïnvloeding van het dijkperspectief;
Beïnvloeding van het waterlandschap;
E ffec ten op monumenten;
Potenties voor nieuwe ruimtelijke kwaliteit.

•
•
•
•
•

De beoordeling op deze c riteria heeft plaatsgevonden op basis van expert
judgement.
4.2.2

Beoordeling
Ruimtelijke
kwaliteit

Beoordeling van de kernen
De effecten van de kernen op de ruimtelijke kwaliteit zijn als volgt beoordeeld:

Aspect/crite rium

AO

21R

Ba

21R

NA

WW

Beïnvloedi ng water panor ama

0

0

0

0

MiB
0/+

-

0/-

WM
-

Beïnvloedi ng dijk perspectief

0

0/-

-

0

-

0/-

0/-

-

Beïnvloedi ng v an waterlandscha ppe n

0

0

0

0

0

-

0/-

0/-

Effecten o p mo numente n

0

-

0/+

0

0/+

0

+

0/+

Potenties voor nie uwe r uimtelijke

0

0

0

0

0/+

0/+

0/+

+

0

0/-

0

0

0

0/-

0

0

kwaliteit
Aspectbeoordeling

Vergelijking in deze kolommen is t.o.v. 21R

Pagina 65 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Voor het verkrijgen van de aspectbeoordeling zijn de c riteria van gelijk gewicht
beschouwd. De gehanteerde sleutel is opgenomen in bijlage C. O ok indien de
potenties twee keer zo zwaar worden meegenomen als de andere c riteria (om te
compenseren voor het aantal criteria) blijft de aspec tbeoordeling met de
gehanteerde sleutel zoals aangegeven. Indien de potenties even zwaar worden
gewogen als de andere criteria samen verandert de as pectbeoordeling voor NA in 0
en voor WM in 0 /+. V oor de overige alternatieven blijven ook dan de
as pectbeoordelingen hetzelfde.
Deze beoordeling is hieronder toegelicht.
Scores van ++ en - - zijn niet toegekend omdat de effecten bij alle alternatieven
altijd maar in een gedeelte van het s tudiegebied optreden en een groot deel van het
studiegebied in alle alternatieven niet veranderd.
Effecten van 2100-Robuust ten opzichte van autonome ontwikkeling.
21 R
• Waterpanorama; in het IJsselmeer en de Waddenzee worden geen ingrepen
gedaan. (0 )
• Dijkperspec tief: Langs de dijk komen meer elementen te staan (vernieuwing van
de kunstwerken). H et huidige ritme intens iveert en de huidige lengtes van de dijk
nemen af. Het wordt drukker op de A fsluitdijk. (0 /-)
• Waterlandschappen; in het IJsselmeer en de Waddenzee en aan de kus ten
worden geen ingrepen gedaan; (0 )
• Cultuurhis torische monumenten: door de verbreding van de dijk zullen een aantal
elementen, zoals het Monument, moeten worden verplaatst. H et verbreden van
de dijk om de monumenten heen (om deze op hun plek te kunnen laten staan) is
niet wenselijk omdat dit teveel afbreuk doet aan de cultuurhistorisch belangrijke
rec hte lijn door het water; (- )
• Potenties voor nieuwe ruimtelijke kwaliteit; geen toevoegingen (0 )
Effecten kernen ten opzichte van het referentiealternatief 21R
Ba
• Waterpanorama: in het IJsselmeer en de Waddenzee worden geen ingrepen
gedaan. (0 )
• Dijkperspec tief: M et name de verharding van de Afsluitdijk heeft een grote impact
op de dijk en de beleving daarvan. (- )
• Waterlandschappen; in het IJsselmeer en de Waddenzee en aan de kus ten
worden geen ingrepen gedaan. (0 )
• Cultuurhis torische monumenten: minder verplaatsingen nodig dan bij 21R; wel
enige aantasting van monumenten door het overs lagbes tendig maken. (0 /+)
• Potenties voor nieuwe ruimtelijke kwaliteit; geen toevoegingen. (0 )
MiB
• Waterpanorama: Zichtbaarheid van Wad en IJsselmeer blijft in s tand, en de
zic htbaarheid van de Waddenzee voor de fietsers neemt zelfs iets toe. (0 /+)
• Dijkperspec tief: Het dijkprofiel verandert drastisch en krijgt verschillende
gezic hten door verschillende profielen en door verbrokkeling vanwege
noodzakelijke onderbrekingen van het s tormschild. De grote continuïteit en de

Pagina 66 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

daardoor afgedwongen samenhang van elementen aan de dijk s taat daardoor
onder druk. (- )
• Waterlandschappen: in het IJsselmeer en de Waddenzee en aan de kus ten
worden geen ingrepen gedaan. (0 )
• Cultuurhis torische monumenten: minder verplaatsingen nodig dan bij 21R; wel
enige aantasting van monumenten door de bouw van het s tormschild. (0 /+)
• Potenties voor nieuwe ruimtelijke kwaliteit; door uitvoering in eigentijdse
vormgeving en materialen kan het stormschild een herkenbare 21e eeuwse
toevoeging aan het profiel over de gehele lengte van de dijk zijn. (0 /+)
NA
• Waterpanorama: de weidsheid in het IJsselmeer wordt in het gedeelte tussen
Breezanddijk en Kornwerderzand aangetast. D e unieke ligging van de Afsluitdijk
als een s treep door het open water verdwijnt. (- )
• Dijkperspec tief: Door de toevoeging van diverse elementen wordt het drukker
aan de dijk. O ok wordt het beeld minder evenwichtig omdat de Friese en de
Hollandse kant van de dijk s terker van elkaar gaan verschillen. (0 /- )
• Waterlandschappen: Het IJsselmeer krijgt een toevoeging van een N atuurdijk en
een rond Valmeer. D oor de combinatie van deze twee uiterlijk verschillende
nieuwe elementen neemt de herkenbaarheid en identiteit van het IJsselmeer af.
(- )
• Cultuurhis torische monumenten: verhoging/verbreding van de dijk vergelijkbaar
met 21R, dus eenzelfde verplaats ing van monumenten noodzakelijk. (0 )
• Potenties voor nieuwe ruimtelijke kwaliteit: het absolute van de cirkel van het
Valmeer kan een positief c ontrast gaan vormen met de rechte lijn van de dijk en
herkenbaar in het kunstmatige karakter. D e Natuurdijk biedt kansen voor de
doorontwikkeling van de identiteit van het I Jsselmeer vanwege haar groter
wordende ecologische functie die in de noordelijke delen van het IJsselmeer niet
aanwezig is . Dit moet een ruimtelijk passende vertaling krijgen. D e combinatie
van beide elementen leidt niet tot een helder en leesbaar ruimtelijk geheel. H et
vertrekpunt levert derhalve ruimtelijke knelpunten op die relatief veel aandacht
vragen. (0 /+)
WW
• Waterpanorama; de weidsheid van het water in de Waddenzee wordt aangetast,
de openheid blijft groot, maar vanaf de dijk is de Waddenzee een streep in de
verte. De unieke ligging van de A fsluitdijk als een s treep door het open water
verdwijnt. (0 /- )
• Dijkperspec tief: De dijk zelf verandert niet, maar door de zandnok aan de
noordzijde vervaagt het scherpe profiel van de dijk ten opzichte van het water.
(0 /- )
• Waterlandschappen: D e brede zandnok vormt geen specifieke herkenbare
toevoeging aan het waddenlandschap en sluit in het beeld vooral aan op de
Afsluitdijk. (0 /- )
• Cultuurhis torische monumenten: de dijk zelf verandert niet ten opzic hte van de
autonome ontwikkeling, dus ten opzichte van 21R positief. (+)
• Potenties voor nieuwe ruimtelijke kwaliteit; de zandnok krijgt de groene
uitstraling van veel dijken zoals die nu langs IJsselmeer en Waddenzee aanwezig
zijn; de kern sec voegt maar beperkt nieuwe potentie toe. I n combinatie met
kweldervorming worden de potenties groter omdat dan voortgebouwd wordt op
de vormings processen in de Waddenzee. (0 /+)

Pagina 67 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

WM
• Waterpanorama: de weidsheid in het IJsselmeer wordt aangetast. D e unieke
ligging van de afs luitdijk als een streep door het open water verdwijnt. De
openheid en grootschaligheid wordt aangetas t in het oostelijk deel van het
studiegebied. De herkenbaarheid en identiteit van het waterlandschap gaat om
deze reden achteruit. Door het s terke contrast met de Afsluitdijk is het wel helder
dat de zanddijk onderdeel is van het IJsselmeer. (-)
• Dijkperspec tief: M et name de verharding (overslagbestendigheid) van de
Afsluitdijk heeft een grote impact op de dijk en de beleving daarvan.
Vergelijkbaar met Ba. (- )
• Waterlandschappen: Het IJsselmeer krijgt een toevoeging van een zanddam. De
natuurlijke vormgeving wijkt helder af van de afsluitdijk waardoor het als
onderdeel van het IJsselmeer te onderscheiden is . D e relatie tussen de
vormgeving en de plek in het IJsselmeer (identiteit) en de kus ten is niet helder.
(0 /- )
• Cultuurhis torische monumenten: als Ba. (0 /+)
• Potenties voor nieuwe ruimtelijke kwaliteit; de zanddam en het brakwatermeer
bieden kansen voor de doorontwikkeling van de identiteit van het I Jsselmeer
vanwege haar groter wordende ec ologische functie die in de noordelijke delen van
het IJsselmeer niet aanwezig is . D it moet een ruimtelijk en landschappelijke
passende vertaling krijgen naar een nieuw en aantrekkelijk gebied. (+)
4.2.3

Conclusie effectbeoordeling op aspectniveau
De ingrepen binnen de alternatieven leiden deels tot aantasting van bes taande
kwaliteiten en deels (in potentie) tot de ontwikkeling van een nieuwe ruimtelijke
kwaliteit. D it leidt tot een afwisseling van plussen en minnen waardoor de
eindbeoordeling voor alle alternatieven ten opzichte van de autonome ontwikkeling
beperkt negatief is (vanwege de hoge huidige ruimtelijke kwaliteit) en ten opzichte
van elkaar vrijwel neutraal is .
Voor een deel middelen de effec ten elkaar uit. A lternatieven die leiden tot een
aantas ting van het waterpanorama en de waterlandschappen bieden anderzijds ook
meer potentie tot de toevoeging van nieuwe ruimtelijke kwaliteit.
En alternatieven die op waterpanorama en waterlandschappen neutraal scoren
res ulteren juis t weer in meer effecten op dijkperspec tief en monumenten, vanwege
de aanpassingen aan de dijk zelf. Bij aanpassingen aan de dijk zelf nemen de
potenties voor nieuwe ruimtelijke kwaliteit (ten opzichte van wat er al is ) niet toe.
Samengevat is er geen “beste” alternatief voor het aspect ruimtelijke kwaliteit. Bij
alle alternatieven resteert een ontwerpopgave om bij uitwerking zo goed mogelijk
om te gaan met de knelpunten (zoals de monumenten) en de potenties .

4.2.4

Aanbevelingen voor de volgende fas e
Vanuit het as pect Ruimtelijke Kwaliteit zijn de volgende aanbevelingen voor de
volgende fase geformuleerd:
• Stel een s upervisor kunstwerken en een s upervisor landschap aan die
gezamenlijk als kwaliteitsteam de ontwikkeling in de volgende s tappen ten
aanzien van vormgeving en inpassing sturen en toetsen en betrek daarbij het
College voor Rijksadviseurs .

Pagina 68 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

• Stel een Ambitiedocument A rchitec tuur Nieuwe Kunstwerken op om de
randvoorwaarden voor de vormgeving van de nieuwe kunstwerken vast te leggen,
afgestemd op de bestaande waarden en afges temd op het A mbitiedocument wat
is opges teld ten behoeve van ESA.
• Stel in overleg met de Rijksdienst voor Cultureel E rfgoed een Plan van Aanpak op
om per monument na te gaan of verplaatsing wenselijk/noodzakelijk is
(afhankelijk van keuze voorkeursalternatief) en op welke wijze en waarheen dit
kan plaatsvinden.
4.3

Nat uur
Het natuuronderzoek dat in deze fase is uitgevoerd is drieledig:
• Een analyse van milieueffec ten in het Plan-MER, wat inhoudt een relatieve
beoordeling ten opzic hte van de autonome beoordeling; deze analyse is in deze
paragraaf en in bijlage D opgenomen.
• Een toets van de ecologische effecten volgens de criteria van de
Natuurbeschermings wet 1998 (Nbw). Deze toets heeft in twee stappen
plaats gevonden. T en eerste heeft een risicobeoordeling plaatsgevonden voor alle
alternatieven. Deze beoordeling biedt inzicht in de uitvoerbaarheid van elk
alternatief bezien vanuit Natura2000. Vervolgens is voor het voorkeursalternatief
een Passende Beoordeling op planniveau in het kader van de Nbw opgesteld.
Deze Passende Beoordeling bevat een (vrij) absolute ris ico-inschatting op basis
van effecten op de instandhoudingsdoels tellingen. Beide s tappen zijn in één
document samengebracht onder de titel Passende Beoordeling. De Passende
Beoordeling maakt deel uit van dit Plan-MER.
• Een bijdrage aan de KEA in de vorm van een analyse met de natuurwaardeindicator, waardoor de effec ten in kwantitatieve eenheden zijn omgezet (in
samenwerking met het Planbureau voor de L eefomgeving). De resultaten zijn in
een afzonderlijk rapport opgenomen.
Alle onderdelen van het natuuronderzoek voor de planstudie T oekomst Afsluitdijk
gaan uit van dezelfde planalternatieven en dezelfde bas isinformatie over de
alternatieven en de ec ologische oms tandigheden in het s tudiegebied. De analyse
vindt in elk onderdeel plaats vanuit een wat verschillend perspectief dan wel met
een verschillend doel.
Deze paragraaf ‘Natuur’ van het Plan-MER biedt inzicht in de positieve en negatieve
effecten van de alternatieven op de natuurwaarde zelf: het oppervlak en de kwaliteit
van habitats , de biodiversiteit en ecologische verbindingen.

4.3.1

Ess entie van het as pect
Zowel de Waddenzee als het IJsselmeer zijn aangewezen als N atura2000-gebied en
vallen dus onder de zwaarste categorie van gebieds bescherming voor natuur
De begrenzing van de Natura2000-gebieden ligt op de hoogwaterlijn, respectievelijk
op de voet van de dijk. De volledige waterlichamen vallen dus binnen deze
gebiedsbescherming. Bij elke uitbreiding van de dijk is de gebiedsbescherming dus
relevant. I n bijlage D is gespecificeerd voor welke habitats deze gebieden zijn
aangewezen. Tevens vinden divers e beschermde soorten een leefplaats op en rond
de dijk.
Aan de Waddenkant is vooral het habitattype “Permanent overstroomde
zandbanken” van belang. Hiervoor geldt een behouds doelstelling voor oppervlakte

Pagina 69 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

en een verbeterdoelstelling voor kwaliteit. Het gehele studiegebied aansluitend aan
de dijk valt onder dit habitattype. Aan de IJsselmeerkant gaat het vooral om het
foerageer- en rus tgebied van vogels .
In de bijlage D bij dit Plan-MER en in de Passende Beoordeling is uitgebreide
informatie opgenomen over het voorkomen van zoogdieren, vogels , vissen,
mac rofauna, hogere planten en algen/wieren in het s tudiegebied.
Aan de Waddenkant gaat het dan ondermeer om de gewone en grijze zeehond, om
enkele vissoorten en om op het water rus tende en foeragerende vogels ; aan de
IJsselmeerkant om de noordse woelmuis , de meervleermuis , vele broedende,
foeragerende en rustende vogelsoorten en de rivierdonderpad.
De effecten op de natuurwaarden worden beoordeeld op de volgende c riteria:
Criteria aspect natuur.
Criterium
Gebieden

Biodiversiteit
Verbindingen

Operationalisatie

•
•
•
•
•

Verandering opper vlakte habitats/natuurtype n
Verandering kwaliteit habitats/nat uurtype n
Verandering natuurlijkheid/ro buusthei d ecosysteem
Verandering diversiteit aan soorten/ habitats/natuurtypen
Verandering v erbindingen voor soorten

De verandering van oppervlakte en kwaliteit van habitats is bepaald op basis van
kaartanalyse en expert judgement. De beoordeling op het c riterium
natuurlijk/robuustheid is uitgevoerd aan de hand van de volgende onderliggende
subc riteria:
• verzachting van de scherpe overgang land/water;
• verzachting van de scherpe overgang zoet/zout;
• aansluiting bij de ruimtelijke sys teemeigen (referentie)kenmerken.
De beoordeling zoals die in detail is opgenomen in de bijlage is uitgevoerd in de
volgende stappen:
1 . Beoordeling effecten op de verschillende soortengroepen/soorten per habitat
2 . Integratie van de effecten op soortgroepniveau naar habitatniveau.
3 . Integrale beoordeling van de effecten op soort en habitatniveau op basis van de
beoordelingscriteria
Hierbij zijn de effecten onderzocht aan de hand van de volgende effecttypen:
ruimtebeslag;
vertroebeling;
waterkwaliteit;
bodemmorfologie;
waterdynamiek;
natuurlijke systeemeigen kenmerken;
migratie/barrière.

•
•
•
•
•
•
•

Tenslotte is er ondersc heid gemaakt tussen permanente effec ten en tijdelijke
effecten.

Pagina 70 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

4.3.2

Beoordeling

Aspect/crite rium

Natuur

Natuur

•
•
•
•
•

Beoordeling van de kernen
De effecten van de kernen zijn voor het aspec t natuur als volgt beoordeeld;
AO

Verandering opper vlakte

21R

Ba

21R

MiB

NA

WW

WM

0

0/-

0/+

0

0/+

+

0/-

++

0

0/-

0/-

0

0

0/+

0/-

+

0

0

0

0

0

+

0/-

++

0

0

0

0

0

0/+

0/-

++

0

0

0

0

0

0

0

++

0

0

0

0

0

+

0/-

++

habitats/natuurtype n
Verandering kwaliteit
habitats/natuurtype n
Verandering natuurlijkheid
/robuuste ecosysteem
Verandering diversiteit aan
soorten/ha bitats/natuurty pen
Verandering v erbindingen voor
soorten

Aspectbeoordeling Nat uur

Bij de optelling tot de aspectbeoordeling zijn alle c riteria als even zwaar besc houwd.
De beoordeling is hieronder toegelicht. Daarbij is het volgende van belang:
• Voor een aantal kernen is zandwinning in het IJsselmeer benodigd. M its goed
gepland kan zandwinning tot beperkt positieve effecten voor het I Jsselmeer leiden
(zie bijlage). D it mogelijke effect is niet verwerkt in de effectbeoordeling van de
kernen, omdat het zand in theorie ook elders gewonnen kan worden. In NA leidt
de zandwinning niet tot de in de bijlage besc hreven mogelijke pos itieve effecten
aangezien het zand hier binnen het Valmeer wordt gewonnen.
• In de kern WM is een peilstijging van het IJsselmeer met 25 c m opgenomen;
deze peilstijging is onderdeel van het waterbeheer in de achterliggende visie. De
effecten zijn niet geïntegreerd in de effecten van de kern, aangezien deze
peilstijging alleen noodzakelijk is indien de spuicapaciteit niet toeneemt. D oor het
opnemen van ESA als onderdeel van de autonome ontwikkeling is dat scenario in
dit Plan-MER feitelijk niet aan de orde. Het s plitsen van de effectanalyses van de
kern en van de peilstijging leidt tot meer inzicht dan het vermengen. De effec ten
van de peilstijging zijn negatief beoordeeld; beperkt negatief indien het opzetten
over een langere reeks van jaren wordt ges preid. I n de bijlage is dit nader
toegelic ht.
Effecten van 2100-Robuust ten opzichte van autonome ontwikkeling.
• Dijkverbreding aan de zuidzijde (incl verlegging s nelweg op de dijk)
De dijkverhoging en verbreding leidt tot ruimtebeslag ten koste van de huidige
vegetatie op de dijk (tijdelijk) en een zone open water aan de IJsselmeerzijde
(permanent) en tot effecten van tijdelijke verstoring (aanlegfase) in een zone van
circa 200m aan de zuidzijde van de dijk. Dit leidt tot een beperkt (tijdelijk) negatief
effect voor macrofauna, hogere planten, vogels en habitats (0 /- ). Voor vissen
worden er tijdelijk negatieve effecten verwacht voor de rivierdonderpad (- ).
E r zijn geen effecten voor natuurlijkheid, robuustheid, biodiversiteit en ecologische
verbindingen.

Pagina 71 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Effecten kernen ten opzichte van het referentiealternatief 21R
Ba
• Bekleding dijk verharden tbv overslagbestendigheid
De verharding van de dijkbekleding leidt tot ruimtebes lag van bestaande habitats en
leefgebieden op de dijk. Dit leidt tot beperkt negatieve effecten voor de kwaliteit en
diversiteit van habitats en leefgebied voor vogels over de gehele lengte van de dijk
(0 /- ). D e effecten van de verbreding op mac rofauna, hogere planten, vogels ,
habitats en vissen zijn vergelijkbaar met 21R (0 ). De verbreding is beperkt, dus het
verlies aan oppervlakte van het natura-2000 gebied is kleiner dan in 21R. (0 /+)
Het overslagbestendig maken zal leiden tot zoutinvloeden op het water aan de
IJsselmeerzijde. De frequentie en het volume hiervan is echter te verwaarlozen
t.o.v. het volume van het IJsselmeer. E r worden dus geen effecten verwacht op de
waterkwaliteit van het IJsselmeer en hiermee de soortengroepen die hierin aanwezig
zijn.
E r zijn net als in 21R geen effecten voor natuurlijkheid, robuustheid, biodiversiteit
en ecologische verbindingen.
MiB
• Aanbrengen s tormschild op de dijk
Het stormschild leidt niet tot ecologisch relevante effecten van ruimtebeslag; de
waarde van het gedeelte van de dijk waar de constructie wordt aangebrac ht is
gering. Ten opzichte van 21R is dus s prake van een beperkt positief effect (0 /+)
Het schild is van beperkte hoogte, waardoor de kansen op aanvlieging door vogels
beperkt zijn.
E r zijn net als in 21R geen effecten voor natuurlijkheid, robuustheid, biodiversiteit
en ecologische verbindingen.
NA
• Dijkverbreding aan de zuidzijde (incl. verlegging snelweg op de dijk)
E ffec ten als bij 21R (0 )
•
Aanleg Natuurdijk in IJsselmeer + Valmeer
De aanleg leidt tot een door een N atuurdijk geïsoleerd meer (circa 3 ,7 x 7 ,5 km =
circa 28km2 = 2 ,5% van het IJsselmeeroppervlak) die wordt gevoed door een
constante stroom van brak water uit de blue-energy centrale. A fvoer vindt plaats via
een extra s puisluis /doorlaatwerk. D it betekent een dagelijkse doorstroming van
water. O nder invloed van het getijde op het brakwatermeer ontstaat dagelijkse
peilvariatie en zoutvariatie. O ok de uitwisseling tussen tussenmeer en Valmeer
draagt bij aan de peilvariatie. O mdat de BEC geen slib kan verwerken is het effluent
slibarm.
Het brakwatermeer leidt tot een positief effect voor met name water- en
moerasvogels en hogere planten, maar ook tot negatieve effecten op
schelpdieretende vogels .
NA heeft een positief effect op natuurlijkheid/robuus theid van het ecosysteem
(verzachting van de scherpe overgang zoet/zout, nat/droog) en op de biodiversiteit

Pagina 72 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

(soorten en habitats ). E r is geen wezenlijk effect op de ecologische verbindingen
(verbinding tussen Waddenzee en IJsselmeer ontbreekt).
WW
•
Aanbrengen zandnok aan de waddenkant
De zandnok van 150m breed en 30km lang leidt tot areaalverlies van habitat
(H1110) in de Waddenzee, en hiermee tevens tot verlies van leefgebied voor vissen,
mac rofauna, vogels , zoogdieren. E r komt leefgebied voor terug, maar dat is
ec ologisch minder waardevol en biedt minder potentie (0 /- t.o.v. 21R).
Daarmee heeft het alternatief ook een beperkt negatief effec t op
natuurlijkheid/robuustheid en biodiversiteit. E r is geen effec t op ec ologische
verbindingen.
WM
• Bekleding dijk verharden tbv overslagbestendigheid
Als bij Ba.
• Aanleggen zanddijk in IJsselmeer en verondiepen tussenmeer
Door de getijdebeweging in het tussenmeer onstaat een min of meer natuurlijke
peilfluctuatie en, mede door de kleine maar permanente instroom van zoet
IJsselmeerwater, ontstaat een vrij s tabiele zoet-zoutgradiënt. Het tussenmeer wordt
in de loop van de tijd slibrijk door invoer van slib vanuit de Waddenzee. De
combinatie van maatregelen leidt tot relevante positieve effecten voor nieuw
habitat, en voor alle s oortgroepen, met name vogels , vissen, planten en
wieren/algen. De positieve effecten betreffen oppervlakten kwaliteit, natuurlijkheid,
diversiteit en de verbindingen tussen Waddenzee en IJsselmeer. (+ tot ++).
Daarnaast zijn er negatieve effec ten op vissen (rivierdonderpad) en
schelpdieretende vogels aan de IJsselmeerzijde.
WM leidt door de stabiele zoet- zoutgradiënt tot een groot positief effect op
natuurlijkheid/robuustheid van het ecosysteem, op de biodiversiteit en op de
verbinding tussen Waddenzee en IJsselmeer.
4.3.3

Conclusie effectbeoordeling op aspectniveau
De kern WM , en in mindere mate NA, laten duidelijke pos itieve effecten zien door de
toevoeging van een brak milieu tussen de zoute Waddenzee en het zoete
IJsselmeer. De oplossing in WM is kwalitatief hoger gewaardeerd omdat er een
grotere kans is op een s tabiele zoet- zoutgradient en de verbindings func tie beter is
uitgewerkt met de zoete lokstroom. D it verschil werkt in bijna alle c riteria door.
Het verleggen van de waterkering naar buiten, zoals in WW, scoort negatief omdat
de aan te brengen zandnok ten koste gaat van waardevol natuurgebied binnen de
Waddenzee en de waarde van het toegevoegde gebied daar niet of nauwelijks
tegenop weegt.
De overige alternatieven, waarin alleen op de dijk zelf maatregelen worden
genomen, hebben weinig effecten op het aspect natuur. Bij 21R en het BA zijn er
tijdelijke negatieve effec ten op vissen, bij MiB zijn er geen effecten te verwachten.

Pagina 73 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

4.3.4

Aanbevelingen voor de volgende fas e
Vanuit het as pect natuur zijn de volgende aanbevelingen voor de volgende fase
geformuleerd (deels afhankelijk van keuze voorkeursalternatief);
• Nader onderzoek naar de aanwezigheid en de mogelijkheid tot compensatie van
het potentieel verlies aan leefgebied driehoeksmosselen in het noordelijk deel van
het IJsselmeer, teneinde maatregelen te kunnen ontwerpen bij een keuze voor
WM of NA; het voorkomen van deze driehoeks mosselen lijkt vooral afhankelijk
van een combinatie van diepte, bodemsubstraat, voedselrijkdom en s troming;
• Nader onderzoek naar andere vormen van het toevoegen van voedselaanbod voor
de schelpdieretende vogels , bijvoorbeeld in de brakke tussenmeren;
• Nader onderzoek naar het voorkomen van de rivierdonderpad (bij keuze voor BA ,
21R, NA, WM ); waar langs de dijk komen ze voor; hoe is aanleg te optimaliseren
om effec ten zoveel mogelijk te beperken;
• Nader onderzoek naar het voor de natuur wenselijke tempo van peilverhoging in
het IJsselmeer indien een alternatief wordt gekozen waarin peilstijging is
opgenomen;
• Nader onderzoek naar de effecten van de combinatie van diverse beheerdoelen in
het voorkeursalternatief indien hierin, zoals in Wm en NA, een op natuur geric hte
inric hting en beheer moet samengaan met doelen voor waterbeheer en duurzame
energieopwekking.

4.4

Wat erhuishoudi ng en –kwalit eit

4.4.1

Ess entie van het as pect
Het IJsselmeer heeft een c ruciale functie voor het handhaven van een voldoende
zoetwatervoorraad onder meer voor de drinkwatervoorziening en de landbouw.
Belangrijk aandac htspunt in het Plan-MER is derhalve de mogelijke aantasting van
deze zoetwaterbuffer door maatregelen op of rond de dijk.
Vanuit het oogpunt van waterkwaliteit heeft de Afsluitdijk met name de functie om
zoutindringing vanuit de Waddenzee te voorkomen/beperken. Verzilting treedt op
door kwel van zout/brak water onder de dijk door en door indringing van zout water
bij de opening van de sluizen. Doordat regelmatig wordt gespuid wordt
binnenkomend zout water ook weer afgevoerd, al blijft er ook zout achter in met
name de geulsystemen aan de IJsselmeerkant van de A fsluitdijk.
Daarnaast bieden de alternatieven in meer of mindere mate mogelijkheden om de
waterkwaliteit positief te beïnvloeden en daarmee bij te dragen aan het realiseren
van KRW- doelstellingen voor het IJsselmeer.
Voor de waterhuishouding is dit vertaald naar de volgende c riteria:
• effecten op het peilbeheer;
• effecten op de zoetwatervoorraad.
Voor de waterkwaliteit is gekeken naar:
• effecten op fysisch/c hemische waterkwaliteit en doelstellingen vanuit de
kaderrichtlijn Water (KRW);
• risic o’s van verzilting in verband met drinkwater en agrarisch gebruik.
Voorts is gekeken naar geohydrologische effec ten (vers toring van het grondwater).

Pagina 74 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

4.4.2

Beoordeling
Waterhuishouding en kwaliteit

Beoordeling van de kernen
De effecten van de kernen op waterhuishouding en –kwaliteit zijn als volgt
beoordeeld:

Aspect/crite rium

AO

21R

Ba

21R

MiB

NA

WW

WM

Water
Waterhuisho uding / peilbeheer

0

0

0

0

0

0

0

+

Waterhuisho uding /

0

0

0

0

0

0/-

0

0/-

0

0

0

0

0

0/+

0

0/+

0/-

zoetwatervoorraad
Waterkwaliteit fys. / chemisch +
KRW
Risico’s van verzilting

0

0/+

0/-

0

0

0

0

Geohy drolo gische effecten

0

0

0

0

0

0/-

0

0

Aspectbeoordeling

0

0

0

0

0

0

0

0

Vergelijking i n deze kolomme n is t.o.v. 21R

Deze beoordeling is hieronder toegelicht. Voor de bepaling van de aspectbeoordeling
zijn de c riteria van gelijk gewicht beschouwd. (zie bijlage E)
In de beoordeling van Wm is bij de beoordeling voor het c riterium
zoetwatervoorraad geen rekening gehouden met een mogelijke peilopzetting van 25
cm. Zie hiervoor de toelichting bij het as pect natuur.
Effecten van 2100-Robuust ten opzichte van autonome ontwikkeling
21R
• Peilbeheer: geen veranderingen (0 ).
• Zoetwatervoorraad: zeer beperkt ruimtebeslag op IJsselmeer; geen
veranderingen (0 ).
• Waterkwaliteit: geen veranderingen (0 ).
• Risico’s verzilting: kleine afname door verhoging dijk c q vermindering
golfoverslag (0 /+).
• Geohydrologische effec ten: geen ingrepen die invloed op het grondwater kunnen
hebben (0 ).
Effecten van kernen ten opzichte van het referentiealternatief 21R
Ba
• Peilbeheer: geen veranderingen (0 ).
• Zoetwatervoorraad: zeer beperkt ruimtebeslag op IJsselmeer; geen
veranderingen (0 ).
• Waterkwaliteit: geen veranderingen (0 ).
• Risico’s verzilting: toename risico door principe van overslagbestendige dijk (0 /- ),
met name risico op zoutoverslag tijdens zware s tormen.
• Geohydrologische effec ten: geen ingrepen die invloed op het grondwater kunnen
hebben (0 ).

Pagina 75 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

MiB
Voor alle criteria conform 21R.
NA
• Peilbeheer: geen veranderingen (0 ).
• Zoetwatervoorraad: afname c a 2% door ruimtebeslag Valmeer en brakwaterneer;
beoordeeld als beperkt negatief (0 /- ); dit is te compenseren met een peilstijging
van 1 tot 2 c m.
• Waterkwaliteit: positieve impuls door natuurvriendelijke oevers aan
IJsselmeerzijde van de zanddam ; relatief beperkt deel van de oeverlengte van
het IJsselmeer dus effect beperkt positief (0 /+).
• Risico’s verzilting: als 21R (0 ).
• Geohydrologische effec ten: mogelijke verstoring van grondwaters tromingen door
diepgegraven Valmeer (0 /- ).
WW
Voor alle criteria conform 21R.
De zandnok heeft ook geen s pecifieke effecten op de waterhuis houding of
waterkwaliteit van de Waddenzee.
WM
• Peilbeheer: door pompcapaciteit flexibel inzetbaar en pos itief (+).
• Zoetwatervoorraad: afname c a 2% door ruimtebeslag brakwatermeer. beoordeeld
als beperkt negatief (0 /- ); dit is te compenseren met een peilstijging van 1 tot 2
cm.
• Waterkwaliteit: positieve impuls voor natuurvriendelijke oevers aan
IJsselmeerzijde van de zanddam; relatief beperkt deel van de oeverlengte van het
IJsselmeer dus effect beperkt positief (0 /+).
• Risico’s verzilting: ris ico aanwezig vanwege overslagbes tendigheid; kleiner dan Ba
vanwege aanwezigheid brak tussenmeer over gedeelte van de lengte van de dijk
(0 /- ).
• Geohydrologische effec ten: geen ingrepen die invloed op het grondwater kunnen
hebben.
4.4.3

Conclusie effectbeoordeling op aspectniveau
De effecten van de kernen op waterhuishouding en waterkwaliteit zijn beperkt. O p
de schaal van de watersystemen gaat het ook om beperkte ingrepen. D e kernen zijn
mede ontworpen om de waterhuis houding in stand te houden.
O p basis van een gelijke waardering voor de vijf c riteria zijn de eindscores voor alle
as pecten neutraal (0 ). H et meest onderscheidende voor de waterhuishouding is de
andere benadering van het peilbeheer in WM (pompen in plaats van spuien). Als dit
c riterium twee keer zo zwaar wordt gewaardeerd als de andere c riteria scoort Wm
0 /+.

4.4.4

Aanbevelingen voor de volgende fas e
Vanuit het as pect waterhuishouding en waterkwaliteit komen geen s pecifieke
aanbevelingen voor de volgende fase. O ptimalisatie van het peilbeheer en
spuiregimes is meer een onderdeel van het ESA-project en het D eltaprogramma
IJsselmeergebied. Alleen indien wordt gekozen voor een variant van Watermac hine

Pagina 76 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

met een pompfac iliteit (los van de besluitvorming in het ESA-project) is nader
onderzoek naar de voorgestelde peilophoging wenselijk.
4.5

Wat erveiligheid

4.5.1

Ess entie van het as pect
Bij de tweede ronde toetsen op veiligheid op grond van de Waterwet zijn voor de
Afsluitdijk divers e tekortkomingen geconstateerd. Deze hebben betrekking op de
dijk (kerende hoogte en onderdelen bekleding onvoldoende) en de s pui- en
schutsluizen (hoogte en stabiliteit onvoldoende). Bij de dijk kan in extreme situaties
zoveel water overslaan dat de bekleding aan de binnenkant van de dijk wegspoelt
en daarmee de stabiliteit van de dijk wordt bedreigd. O ok is sprake van
constructieve tekortkomingen van het oude ontwerp bij de huidige veel zwaardere
randvoorwaarden en belastingen. Bij de kunstwerken is de onderhoudssituatie en
het voorkomen van een vorm van betonrot een belangrijke oorzaak van de
onvoldoende stabiliteit.
Alle alternatieven zijn ontworpen om deze problematiek te ondervangen en te
voldoen aan de norm van 1 :10.000 . O p dat punt zijn de alternatieven dus
gelijkwaardig. Toc h zijn er verschillen die voor de waterveiligheid relevant zijn. Die
hebben te maken met de wijze waarop in een alternatief kan worden omgegaan met
of ingespeeld op veranderingen in beleid of externe omstandigheden. Dit is
uitgewerkt in de criteria robuustheid en aanpasbaarheid.
• Robuustheid: de eigenschap/kwaliteit van een ontwerp om in extreme situaties
te kunnen blijven voldoen aan de functionele eisen. Zo is een ontwerp robuuster
als er sprake is van overdimensionering, als er sprake is van minder
afhankelijkheid van menselijke of geautomatiseerde sys temen en als er s prake is
van minder in potentie kwetsbare elementen.
• Aanpas baarheid: de eigenschap/kwaliteit van een ontwerp om met relatief
eenvoudige en goedkope aanpassingen te kunnen blijven voldoen aan de
func tionele eisen bij veranderingen in uitgangspunten en randvoorwaarden zoals
normen, klimaatscenario’s (meer zeespiegelstijging na 2050) of
beleidsbeslissingen (hoger IJsselmeerpeil). H ierbij valt te denken aan
ruimtereserveringen en het niet toestaan van niet- waterkerende activiteiten die
bij latere versterkingen weer tot extra risico’s en kosten leiden.
De effecten zijn beoordeeld op basis van expert judgement.

4.5.2

Beoordeling van de kernen
De effecten van de kernen op de waterveiligheid zijn als volgt beoordeeld:

Aspect/crite rium

AO

21R

Ba

21R

MiB

NA

WW

WM

Beoordeling
Waterveiligheid

Waterveiligheid
Robuusthei d Wa dde nkant

0

+

0/-

0

0/-

0

0

0/-

Robuusthei d IJsselmeerka nt

0

+

0

0

0

0

0

0

Aanpasbaar heid Waddenk ant

0

0/+

0/-

0

0/-

0

+

0

Aanpasbaar heid

0

0/+

0/-

0

0/-

-

0/-

-

0

+

0/-

0

0/-

0

0

0/-

IJsselmeerkant
Aspectbeoordeling

Vergelijking in deze kolommen is t.o.v. 21R

Pagina 77 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

De effectbeoordeling is hieronder toegelicht. Voor de aspectbeoordeling is de
robuus theid aan de Waddenkant twee keer zo zwaar besc houwd als de overige
c riteria.
Effecten van 2100-Robuust ten opzichte van autonome ontwikkeling
21R

• Robuustheid
21R wordt positief beoordeeld ten opzic hte van de referentiesituatie. Door de
verhoging en de verbreding van de dijk en de nieuwbouw van de kunstwerken
voldoet de dijk weer aan de norm zoals die geldt voor de Waddenzijde. (+)
Dit geldt voor beide zijden van de dijk.

• Aanpas baarheid
De aanpasbaarheid aan de Waddenkant is groter dan die in de (huidige)
referentiesituatie. De dijk is breder en hoger, waardoor eventueel noodzakelijke
aanpassingen minder snel invloed op de andere functies van de dijk, zoals de
snelweg, zullen hebben. (0 /+)
De aanpasbaarheid aan de IJsselmeerkant is om vergelijkbare redenen ook groter
dan in de huidige s ituatie. Het bredere profiel maakt aanpassingen makkelijker.
(0 /+)
Effecten van kernen ten opzichte van het referentiealternatief 21R
Ba

• Robuustheid
De robuustheid aan de Waddenkant is minder dan in 21R. Een overslagbes tendige
oplossing biedt minder meerwaarde dan een dijk op voldoende hoogte. (0 /- )
Aan de IJsselmeerkant is er geen versc hil. (0 )
• Aanpas baarheid
Ba is qua aanpas baarheid te vergelijken met de referentiesituatie, en minder dan
21R. E r is minder ruimte op de dijk voor aanvullende maatregelen. Dit geldt voor
beide zijden ; (0 /- )
MiB
• Robuustheid
De robuustheid van MiB is minder dan 21R vanwege het grotere aantal in potentie
kwetsbare elementen. (0 /- ) Aan de IJsselmeerkant is er geen versc hil. (0 )
• Aanpas baarheid
MiB is qua aanpasbaarheid aan de Waddenkant minder dan 21R. Het s tormschild is
lastiger in hoogte aan te passen dan een reguliere dijk. (0 /- ) Aan de IJsselmeerkant
is MiB conform Ba. (0 /- )
NA
• Robuustheid
Q ua robuustheid is NA conform 21R (0 )

Pagina 78 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

• Aanpas baarheid
Aan de Waddenkant conform 21R; (0 )
De in de kern van NA toegevoegde elementen aan de IJsselmeerkant beperken de
aanpasbaarheid van het alternatief aan die zijde. (- )
WW
• Robuustheid
Q ua robuustheid is WW c onform 21 R (0 ).
• Aanpas baarheid
Aan de Waddenkant beter dan 21R. O phogen/aanpassen van een zanddijk is
eenvoudiger dan van de A fsluitdijk zelf. Werkzaamheden hebben ook geen invloed
op de andere func ties van de dijk (+)
Aan de IJsselmeerkant conform Ba. (0 /- )
WM
• Robuustheid
Vanwege het princ ipe van overs lagbestendigheid conform Ba.
• Aanpas baarheid
Conform NA.
4.5.3

Conclusie effectbeoordeling op aspectniveau
De alternatieven 21R, WW en NA zijn voor de waterveiligheid iets positiever dan de
andere alternatieven. Ten opzic hte van 21R scoren Ba, MiB en WW wat minder,
maar ten opzichte van de AO toc h nog positief.
Hierbij moet worden opgemerkt dat de analyse alleen is uitgevoerd voor de
dijklic hamen zelf. D e kunstwerken leveren een belangrijke bijdrage aan de kans op
falen van de dijk. In alle alternatieven zijn vergelijkbare maatregelen aan de
kunstwerken noodzakelijk om het gewenste veiligheidsniveau te bereiken.

4.5.4

Aanbevelingen voor de volgende fas e
De analyse is uitgevoerd op basis van het huidige normenkader. O ntwikkelingen in
dit normenkader zijn alleen bekeken in een gevoeligheidsanalyse voor 21R door
Deltares . Het verdient aanbeveling om voor het gekozen voorkeursalternatief een
specifieke gevoeligheids analys e uit te voeren op basis van wat er op dat moment
bekend is over de mogelijke toekomstige norms telling.

4.6

Bodem en morf ologie

4.6.1

Ess entie van het as pect
• Bodem
De waterbodem waarop de A fsluitdijk ligt, is niet gekarteerd en ontbreekt daartoe
op de bodemkaarten van StiBoKa. D eze waterbodem zal bestaan uit hetzelfde zand
zoals deze ook in de Waddenzee wordt aangetroffen. Bovenop dit zand zal met
name aan de IJsselmeerzijde vermoedelijk een sliblaag liggen.

Pagina 79 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

De op de schaal van het studiegebied s malle verbreding van de dijk heeft op het
detailniveau van het Plan-MER geen relevante effecten op de bodem en de
bodemkwaliteit. Het gebruik van bodemmaterialen wordt beoordeeld onder het
thema duurzaamheid.
• Morfologie
Het as pect Morfologie is in deze fase vooral van belang in verband met de mogelijke
keuze voor al dan niet grootschalige ingrepen aan de Waddenkant van de A fsluitdijk.
Morfologische effecten kunnen daar optreden vanwege de dynamiek van het
systeem. Aan de IJsselmeerkant is de situatie statischer en zijn er vanuit de kernen
geen effecten te verwachten. D aarom richt de analyse zich op de Waddenkant.
In de bijlage is mede aan de hand van enkele figuren ingegaan op de
geomorfologische situatie van de Waddenzee [ref TU Delft]. Na de afsluiting van het
IJsselmeer door de A fsluitdijk zijn hier grote veranderingen opgetreden door een
herverdeling van sediment (aanzanding en verdieping). De laats te tientallen jaren
lijkt een evenwic htssituatie bereikt (zie verder de bijlage).
Geomorfologie
Benaminge n gebie den in de
Westelijke Waddenzee

Van belang is de mogelijke invloed van nieuwe werken in de Waddenzee op de
grootte van het kombergingsgebied en op het getijpris ma (het volume van water
dat gedurende een getijcyclus in en uit een zeearm beweegt). G rote veranderingen
in deze eenheden kunnen in princ ipe tot op grotere afs tand invloed hebben op de
sedimentatiepatronen in de Waddenzee. Daarom zijn deze effec ten (globaal)
kwantitatief bepaald. D aarnaas t is kwalitatief ingegaan op de mogelijke invloed van
de kernen op lokale morfologische omstandigheden.

4.6.2

Beoordeling van de kernen
De effecten van de kernen op de aspecten bodem en morfologie zijn als volgt
beoordeeld:

Pagina 80 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Beoordeling

Aspect/crite rium

AO

21R

Ba

21R

MiB

NA

WW

WM

bodem en

Bodem

0

0

0

0

0

0

0

0

morfologie

Morfologie
0

0

0

0

0

0

0/-

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0/-

0

Invloed komber ging e n
getijvolume
Kwalitatief, overig
Aspectbeoordeling mor fologie

Vergelijking in deze kolommen is t.o.v. 21R

Deze beoordeling is voor het as pect morfologie hieronder toegelic ht. Binnen de
as pectbeoordeling is de invloed op komberging/getijvolume zwaarder geteld dat de
kwalitatieve overige effecten.
Voor het as pect bodem is de toelichting al hiervoor in paragraaf 4 .6 .1 aangegeven.
Effecten van 2100-Robuust ten opzichte van de autonome ontwikkeling
21R
• E ffec ten op kombergingsgebieden en getijvolumes
21R leidt niet tot (grootsc halige) morfologische aanpassingen in de Waddenzee. E r
zijn dus geen effecten op kombergingsgebieden en op getijvolumes. (0 )
• Kwalitatieve analyse overige effec ten
Het enige mogelijk relevante effect bestaat uit lokale verschuivingen van spuigeulen
door de mogelijke nieuwbouw van s pui-installaties naast de bestaande. (0 )
Bij Den O ever helpt de spuistroom om de haven op diepte en bereikbaar te houden.
Verplaatsing van de spui kan ertoe leiden dat dit effect afneemt en er in de haven
meer aanslibbing plaats vindt. D it maakt extra baggerwerkzaamheden noodzakelijk.
Effecten van de kernen ten opzichte van het referentiealternatief 21R
Ba
• E ffec ten op kombergingsgebieden en getijvolumes
Als 21R; (0 )
• Kwalitatieve analyse overige effec ten
Als 21 R; (0 )
MiB
• E ffec ten op kombergingsgebieden en getijvolumes
Als 21R; (0 )
• Kwalitatieve analyse overige effec ten
Als 21 R; (0 )
NA
• E ffec ten op kombergingsgebieden en getijvolumes
Als 21R; (0 )
• Kwalitatieve analyse overige effec ten

Pagina 81 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Als 21R; (0 )
WW
• E ffec ten op kombergingsgebieden en getijvolumes
Dit effect is alleen relevant bij de kern WW, door de zandnok van c a 150 m breedte.
In de bijlage is een berekening uitgevoerd voor zowel het gehele
kombergingsgebied M ars diep als het daarbinnen gelegen s ubkombergingsgebied
Doove Balg.
De afname in kombergings gebied en getijvolume voor het Marsdiep is ca 0 ,7% en
voor D oove Balg circa 1 ,9 % . Deze effecten zijn beperkt (0 /- );
• Kwalitatieve analyse overige effec ten
Als 21R; (0 )
WM
• E ffec ten op kombergingsgebieden en getijvolumes
Als 21R; (0 )
• Kwalitatieve analyse overige effec ten
Als 21R; (0 )
4.6.3

Conclusie effectbeoordeling op aspectniveau
• Bodem
E r zijn op het detailniveau van het Plan-MER geen relevante effecten.
• Morfologie
Alleen WW leidt tot (beperkte) effec ten op de morfologie van de Waddenzee. De
effecten zijn negatief gewaardeerd omdat het gaat om een mogelijke verandering
van het huidige relatieve evenwic ht.

4.6.4

Aanbevelingen voor de volgende fas e
Bij een keuze voor Waddenwerken of losse kwelders in combinatie met een andere
kern is een meer gedetailleerde analyse nodig van geomorfologische effecten in de
Waddenzee. D oor het indienende c ons ortium is aangegeven dat op basis van eigen
analyses deze invloed lokaal is . D e uitkomsten in de Plan-MER zijn hiermee in lijn,
dus de verwachting is gerechtvaardigd dat de effecten beperkt zijn. O ok moet in dat
onderzoek nader aandacht worden besteed aan de vraag op welke wijze een s tabiele
kwelder in dit gebied kan ontstaan en blijven bes taan. O ntstaat er een natuurlijk
evenwicht of is er regelmatig aanvulling van zand nodig om de kwelder op niveau te
houden?
Bij de keuze voor bruggen of naviduc ten zijn er zowel aan de IJsselmeerkant als aan
de Waddenkant aanvullende maatregelen nodig (geulen) om de kunstwerken voor
de scheepvaart goed bereikbaar te maken. In de volgende fase moet dit nader
worden uitgewerkt.

Pagina 82 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

O ok verandering van de locaties van de spuien (vanwege nieuwbouw) leidt tot
verandering in geulpatronen aan beide zijden van de dijk. Dit moet indien aan de
orde in een volgende fase nader worden geanalyseerd.
4.7

Duurzaa mheid (energie en mat erialen)

4.7.1

Ess entie van het as pect
Het begrip duurzaamheid is veelomvattend. De uitwerking in People, Planet, P rofit
impliceert binnen een projec t als Toekoms t Afsluitdijk aandac ht voor:
• People: menselijke aspecten zoals ruimtelijke kwaliteit, natuurbeleving en
rec reatiemogelijkheden.
• Planet: natuur en landschap, energie en materialen.
• Profit: betaalbaarheid en economische haalbaarheid.
De meeste van de hierboven genoemde aspecten worden onder hun eigen benaming
in dit Plan-MER behandeld. De P rofitaspecten zijn onderdeel van de KEA. G ezien het
veranderende klimaat en het opraken van fossiele energiebronnen is het wenselijk
om de A fsluitdijk op een klimaatvriendelijke en duurzame wijze te ontwikkelen. O m
deze redenen zijn energie en materialen als afzonderlijke as pecten van
duurzaamheid in deze paragraaf opgenomen.
In de bijlage is per alternatief een inventarisatie gemaakt van de hoeveelheid
opgewekte duurzame energie en de toegepaste materialen. O p bas is hiervan zijn de
alternatieven getoetst op de onders taande c riteria:
• opgewekte en bes paarde energie;
• uitgestoten en bes paarde CO 2-emissies ;
• duurzaam gebruik materialen.
Tussen deze c riteria bestaat de volgende relatie:
Materiaalbeoordeling
 milieu kostenkant duurzaamheid;
D uurzame energieopwekking  opbrengstkant duurzaamheid;
CO 2 emissie
 netto resultaat duurzaamheid.
De effecten zijn in de bijlage kwantitatief bepaald op basis van de hoeveelheid
noodzakelijke materialen, de energie-inhoud van die materialen en de
energieopwekking door de energieonderdelen in de afzonderlijke kernen. Alleen de
beoordeling voor WM kon niet kwantitatief worden bepaald door het ontbreken van
voldoende gedetailleerde ontwerpgegevens . Deze beoordeling heeft met een
expertbeoordeling plaatsgevonden.

4.7.2

Beoordeling van de kernen
De effecten van de kernen op het aspect duurzaamheid zijn als volgt beoordeeld:

Aspect/crite rium
Beoordeling

AO

Duurzaam gebr uik

Duurzaamheid

21R

MiB

0

21R
-

Ba
0

0

+

NA
--

WW
--

WM
--

0

0

0

0

0

++

0

0/+

0

-

0

0

0

++

-

-

-

0

0

0

++

-

-

materialen

(energie en

Opgewekte/bespaar de

materialen)

energie
Uitgestoten/bespaar de CO 2
Aspectbeoordeling

0

Vergelijking in deze kolommen is t.o.v. 21R

Pagina 83 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Deze beoordeling is hieronder toegelicht. De aspectbeoordeling is gebaseerd op de
beoordeling op het c riterium CO 2- emissie, aangezien dit het netto resultaat van de
analyse representeert.
Effectbeoordeling 2100-Robuus t t.o.v. referentiesituatie
21R
• D uurzaam gebruik materialen
Voor de verbreding en ophoging van de dijk is onder meer zand, keileem en
stortsteen noodzakelijk. In de bijlage is het energieverbruik (winning, transport,
productie, aanleg) wat samenhangt met de materialen bepaald. T en opzichte van de
autonome ontwikkeling is dit een negatief effect (-).
• O pgewekte en bespaarde energie in kWh
Geen verschil met AO (0 )
• Uitgestoten en bes paarde CO 2-emissies
Het netto-effect dat is uitgedrukt in CO 2-emissies is negatief (- ) en wordt vooral
bepaald door het materiaalgebruik en is negatief beoordeeld.
Effectbeoordeling Overige kernen t.o.v. 2100-Robuus t
Ba
• D uurzaam gebruik materialen
Materiaalbehoefte beperkt lager dan 21R; (0 )
• O pgewekte en bespaarde energie in kWh
Als 21R; (0 )
• Uitgestoten en bes paarde CO 2-emissies
Als 21R; (0 )
MiB
• D uurzaam gebruik materialen
Materiaalbehoefte s ubstantieel lager dan in 21R; (0 /+)
• O pgewekte en bespaarde energie in kWh
Als 21R; (0 )
• Uitgestoten en bes paarde CO 2-emissies
Als 21R; (0 )
NA
• D uurzaam gebruik materialen
Materiaalbehoefte 4-6 keer zoveel als in 21R; (- - )
• O pgewekte en bespaarde energie in kWh
Zeer positief vanwege grote BEC en Valmeer; (++)

Pagina 84 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

• Uitgestoten en bes paarde CO 2-emissies
Energieopbrengst weegt ruimschoots op tegen de energiebehoefte van de aanleg;
(++)
WW
• D uurzaam gebruik materialen
Vergelijkbaar met NA; (- - )
• O pgewekte en bespaarde energie in kWh
Als 21R (0 )
• Uitgestoten en bes paarde CO 2-emissies
Negatieve balans door groot materiaalverbruik; (- )
WM
• D uurzaam gebruik materialen
Materiaalbehoefte 4-6 keer zoveel als in 21R; (- - )
• O pgewekte en bespaarde energie in kWh
Kleine opwekking duurzame energie met de getijdencentrale (0 /+).
• Uitgestoten en bes paarde CO 2-emissies
Negatieve balans ; besparing vanuit opwekking getijdenenergie weegt niet op tegen
de energiebehoefte van de aanleg; (- )
4.7.3

Conclusie effectbeoordeling op aspectniveau
O mgerekend naar CO 2-emmissies is NA voor het aspect duurzaamheid het enige
alternatief dat positief bijdraagt. I n de andere alternatieven is de score neutraal (Ba,
MiB), of negatief (WW en WM ) door de grote omvang van het materiaalgebruik.

4.7.4

Aanbevelingen voor de volgende fas e
Doelstelling van Rijks waterstaat is om te komen tot een klimaatneutraal beheer van
de Afs luitdijk. A fhankelijk van het te kiezen voorkeurs alternatief moet in de
volgende fase meer gedetailleerd worden berekend hoeveel energie in de operatie
van de dijk (s puien , s luizen, wegsys teem) noodzakelijk is en met welke vormen van
duurzame energie (stromingsenergie, zon, wind) dit kan worden opgewekt.
Als er grote hoeveelheden zand nodig zijn zal vrijwel zeker uit het IIsselmeer
gewonnen moeten worden. E r zijn geen zekere reststromen zand uit huidige
winningen of ander huidig gebruik. O nderzoek is wenselijk naar een energiearme
winningsmethode.

4.8

A rcheologie

4.8.1

Ess entie van het as pect
De bodem van de Waddenzee en het IJsselmeer die door de Afs luitdijk worden
gescheiden, bevat mogelijk nog veel archeologische waarden die ons informatie
kunnen verschaffen over het (maritieme) archeologische verleden. C onform de Wet
op de archeologische monumentenzorg (Wamz) dienen initiatiefnemers van
voorgenomen bouwprojecten, te s treven naar behoud van het arc heologisch

Pagina 85 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

erfgoed. Hiertoe is een globale inventarisatie gedaan naar de mogelijke gevolgen
voor de eventueel aanwezige archeologische waarden.
Het gaat daarbij vooral om scheeps wrakken. T en noorden van de Afsluitdijk is de
dichtheid aan waarnemingen groter dan aan de zuidelijke kant. Met name in de
diepere geulen die naar de open Noordzee leiden zijn veel waarnemingen gedaan.
Het gaat niet om beschermde vondstlocaties maar de locaties dienen wel met zorg
behandeld te worden.
Het voor arc heologie gehanteerde c riterium is aantasting van archeologische
waarden. Hierbij is gekeken naar de vondsten en naar de gebieden waar een hogere
verwac htings waarde op het voorkomen van archeologische s poren bestaat. De
analyse heeft plaats gevonden door middel van kaartvergelijking.
4.8.2

Beoordeling van de kernen
De effecten op de kernen voor het as pect archeologie zijn als volgt beoordeeld:

Aspect/crite rium
Beoordeling
archeologie.

AO

21R

Ba

21R

MiB

0

0

NA

WW

WM

Archeologie
Archeologie

0

0

0

-

0/-

0/-

Vergelijking in deze kolommen is t.o.v. 21R

De beoordeling is hieronder toegelicht.

Effectbeoordeling 2100-Robuus t t.o.v. referentiesituatie
21R
De op de schaal van het studiegebied s malle verbreding van de dijk leidt niet tot
relevante effecten op het as pect archeologie. E r is één waarneming (46606, het
Peperwrak) op een zo nabije afs tand van de dijk dat beïnvloeding hiervan mogelijk
is . O mdat het geen beschermde locatie is , is het effect als neutraal gewaardeerd.
(0 )

Pagina 86 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Effectbeoordeling Overige kernen t.o.v. 2100-Robuus t
Ba
Conform 21R; (0 )
MiB
Conform 21R; (0 )
NA
Het alternatief NA is negatief gewaardeerd aangezien een deel van de ingreep plaats
vindt in een gebied met een hoge trefkans en er enkele (niet- beschermde)
vindplaatsen in het plangebied aanwezig zijn. Tevens leidt de zandwinning tot
risic o’s voor arc heologische waarden op de winlocaties , en deze is dieper en qua
locatie minder flexibel dan de andere alternatieven waarvoor zandwinning
noodzakelijk is . (- )
WW
Het alternatief WW is beperkt negatief beoordeeld aangezien de zandnok over een
aantal kilometers enkele gebieden met een hoge trefkans doorsnijdt. Tevens leidt de
zandwinning tot risico’s voor archeologische waarden op de winlocaties . (0 /- )
WM
Het alternatief Wm is beperkt negatief gewaardeerd aangezien een deel van de
ingreep plaats vindt in een gebied met een hoge trefkans en er enkele (nietbeschermde) vindplaatsen in het plangebied aanwezig zijn. T evens leidt de
zandwinning tot risico’s voor archeologische waarden op de winlocaties . (0 /- )

4.8.3

Conclusie effectbeoordeling op aspectniveau
De alternatieven zijn beperkt onderscheidend voor het aspec t arc heologie. De
alternatieven met nieuwe ingrepen in IJsselmeer of Waddenzee scoren voor dit
as pect lager dan de alternatieven die alleen maatregelen op en aan de dijk zelf
bevatten.

4.8.4

Aanbevelingen voor de volgende fas e
De aanbeveling is om, afhankelijk van de keuze van het voorkeursalternatief, een
nader onderzoek uit te voeren naar de mogelijk te treffen vindlocaties en naar
mogelijkheden om deze bij de realisatie van het voornemen in s itu te behouden.

4.9

Woon- en leef milieu

4.9.1

Ess entie van het as pect
O nder woon- en leefmilieu vallen de as pecten geluidhinder, luchtkwaliteit en externe
veiligheid. D eze as pecten worden niet bepaald door de A fsluitdijk als dijk, maar door
de Afs luitdijk als onderdeel van de autos nelweg A7.
In géén van de alternatieven zitten onderdelen die leiden tot wijzigingen in de
verkeers intensiteiten op de A fsluitdijk. E r zijn dus géén effecten op de genoemde
as pecten.

Pagina 87 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

4.9.2

Beoordeling van de kernen
De effecten op de kernen zijn voor de aspec ten binnen het thema woon- en
leefmilieu als volgt beoordeeld:

Aspect/crite rium
Beoordeling

AO

21R

Ba

21R

MiB

NA

WW

WM

Woon- en leefmilieu

woon- en
leefmilieu

Geluidhinder

0

0

0

0

0

0

0

0

Luchtkwaliteit

0

0

0

0

0

0

0

0

Externe veiligheid

0

0

0

0

0

0

0

0

Vergelijking in deze kolommen is t.o.v. 21R

4.9.3

Conclusie effectbeoordeling op aspectniveau
E r zijn geen verschillen tussen de alternatieven.

4.9.4

Aanbevelingen voor de volgende fas e
E r zijn voor deze aspec ten geen aanbevelingen voor de volgende fase.

4.10

Economie en rui mt e

4.10.1

Ess entie van het as pect
Het thema economie en ruimte omvat een aantal gebruiks functies op en rond de
Afsluitdijk: wegverkeer, scheepvaartverkeer, visserij, landbouw, rec reatie en
defensieactiviteiten.
Wegverkeer betreft de aantallen en doors troommogelijkheden van verkeer en de
bereikbaarheid voor hulpdiens ten.
Sc heepvaartverkeer betreft zowel beroepsvaart als recreatievaart en nautische
veiligheid.
Visserij: zowel in IJsselmeer als in Waddenzee.
Landbouw: in verband met de afbakening van het plangebied betreft dit vooral de
mogelijkheden voor zilte teelten; zowel zilte landbouw als viskweekmogelijkheden.
Recreatie betreft de rec reatieve mogelijkheden, zowel attracties als recreatieve
verbindingen (fiets- en voetpaden).
Defensie gebruikt de (omgeving van de) A fsluitdijk voor schietoefeningen (vanuit
Breezanddijk naar het IJsselmeer). Tevens is er sprake van een gebied waar geen
radarverstorende ontwikkelingen mogen plaatsvinden en een zone voor
laagvliegoefeningen.
De effecten zijn beoordeeld op basis van expert judgement en op basis van
onderzoek door derden voor de provincie Fryslân: het haalbaarheidsonderzoek voor
een duurzaamheidscentrum door Ernst & Young en een haalbaarheidsstudie naar
zilte teelten door G rontmij.

4.10.2

Beoordeling van de kernen
De effecten van de kernen zijn voor de aspecten binnen het thema Economie en
Ruimte als volgt beoordeeld.

Pagina 88 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Beoordeling
Economie en
ruimte

Aspect/crite rium

AO

21R

Ba

21R

MiB

NA

WW

WM

Economie en r uimte
Wegverkeer

0

0/+

0/-

0

0/-

0

0/-

beroepsvaart

0

0

0

0

Pleziervaart

0

0

0

0

Nautische veiligheid

0

0

0

0

Visserij

0

0

0

0

0/-

0

0

0

0

0

0/+

0

0/+

0

0

0

0

0

0/+

0

0/+

Scheepvaartverke er

Landbouw

0

0

0

0

0

0/+

0/+

0/+

Recreatie

0

0

0/-

0

0

+

0/+

0/+

Defe nsieactiviteiten

0

0

0

0

0

0

0

0

Themabe oordeli ng

0

0

0

0

0

0/+

0

0/+

Vergelijking in deze kolommen is t.o.v. 21R

De beoordeling is hieronder toegelicht. Voor de themabeoordeling zijn alle aspecten
even zwaar gewogen.
Effectbeoordeling 2100-Robuus t t.o.v. referentiesituatie
21R
• Wegverkeer
21R heeft na realisatie een bredere s nelweg waarvan het profiel overeenkomt met
de s nelwegen op het land. D it is gunstig voor de verkeersveiligheid en de
bereikbaarheid voor hulpdiens ten en de doorstroming bij incidenten (0 /+)

• Sc heepvaartverkeer
Geen veranderingen voor beroeps- en recreatievaart en dus ook niet voor nautische
veiligheid (0 )

• Visserij
Geen relevante veranderingen; de huidige visplaatsen aan de dijk kunnen na de
verbreding weer gebruikt worden (0 ).

• Landbouw
Geen mogelijkheden op de dijk (0 ).

• Recreatie
Geen nieuwe ontwikkelingen (0 ).
• Defensieac tiviteiten
Geen negatieve effecten (0 ).

Pagina 89 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Effectbeoordeling Overige kernen t.o.v. 2100-Robuus t
Ba

• Wegverkeer
Geen verbreding van de s nelweg, dus ten opzic hte van 21R beperkt negatief; (0 /- )

• Sc heepvaartverkeer
Conform 21R; (0 )

• Visserij
Conform 21R; (0 )

• Landbouw
Conform 21R (0 )

• Recreatie
Fietspad tussen snelweg en IJsselmeer minder aantrekkelijk dan fiets pad in
verbeterd huidig profiel wat in 21R zit. (0 /- )
• Defensieac tiviteiten
Conform 21R (0 )
MiB

• Wegverkeer
Geen verbreding van de s nelweg, dus ten opzic hte van 21R beperkt negatief; (0 /- )

• Sc heepvaartverkeer
Conform 21R; (0 )

• Visserij
Conform 21R; (0 )

• Landbouw
Conform 21R (0 )

• Recreatie
Conform 21R; (0 )
• Defensieac tiviteiten
Conform 21R (0 )
NA

• Wegverkeer
Conform 21R; (0 )

• Sc heepvaartverkeer
O ntwikkeling biedt nieuwe kansen voor de kleinere rec reatievaart in het noordelijk
deel van het IJsselmeer, maar gaat ook enigs zins ten kos te van de ruimte voor de
grote zeilvaart; (0 /+)

Pagina 90 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

• Visserij
In NA onts taat in het brakwatermeer ruimte voor vormen van visteelt en rec reatie
visserij. Tevens bieden de natuurvriendelijke oevers in het I Jsselmeer kansen voor
paaiplaatsen voor vissen; (0 /+).

• Landbouw
NA biedt in het brakwatermeer en langs de randen daarvan kansen voor de
ontwikkeling van zilte teelten. (0 /+)

• Recreatie
NA biedt extra mogelijkheden voor extens ieve rec reatie langs het I Jsselmeer op en
langs de Natuurdijk en de dam naar de BE-centrale; (+)
• Defensieac tiviteiten
Conform 21R (0 )
WW

• Wegverkeer
Geen verbreding van de s nelweg, dus ten opzic hte van 21R beperkt negatief; (0 /- )

• Sc heepvaartverkeer
Conform 21R; (0 )

• Visserij
Conform 21R; (0 )

• Landbouw
O p de zandnok in WW is beperkt ruimte voor zilte teelten, waardoor dit alternatief
licht positief scoort op het as pect landbouw. (0 /+)

• Recreatie
WW biedt aanvullende mogelijkheden voor extens ieve recreatie op de zandnok; het
positieve effect hiervan wordt deels teniet gedaan door de verplaatsing van het
fietspad naar de zandnok; hier is geen beschutting en zijn er meer risico’s voor de
sociale veiligheid. (0 /+)
WM

• Wegverkeer
Geen verbreding van de s nelweg, dus ten opzic hte van 21R beperkt negatief; (0 /- )

• Sc heepvaartverkeer
Conform NA; voor rec reatievaart 0 /+

• Visserij
Conform NA; (0 /+)

• Landbouw
Conform NA (0 /+)

Pagina 91 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

• Recreatie
Toevoeging van mogelijkheden als in NA, maar fietspad tussen snelweg en
IJsselmeer is minder aantrekkelijk. (0 /+)
• Defensieac tiviteiten
Conform 21R (0 )

4.10.3

Conclusie effectbeoordeling op aspectniveau
De alternatieven NA en WM zijn het mees t positief op de aspecten binnen het thema
Economie en ruimte. Deze alternatieven voegen extra mogelijkheden toe voor de
rec reatie, voor landbouw en voor visserij. De overige alternatieven zijn alle
ongeveer vergelijkbaar en neutraal.

4.10.4

Aanbevelingen voor de volgende fas e
Afhankelijk van de keuze van het voorkeursalternatief kan nadere uitwerking van de
aangegeven potenties voor met name recreatie, visserij en landbouw plaatsvinden.

4.11

A nalyse van de compone nt en
Voor de componenten is eerst een analyse gemaakt voor welke milieu- aspec ten de
componenten relevant is . Vervolgens is alleen op die aspecten een analyse
uitgevoerd.

4.11.1

Componenten Energie

Componenten energie.
Zonnecellen

Op talud (ho ogte systeem 2 meter) onderscheid i n klei n ( 1 km) e n gr oot ( 20 km);
toepasbaar in alle alter natieven

Blue energy

Drie niv eaus; 1 - 50- 200 MW; locaties De n Oever, Breeza nddi jk, Kornwer derzand;
toepasbaar in alle alter natieven

Stromingsenergie

Alle alternatieve n inpasbaar in de spui

Voor deze componenten zijn ruimtelijke kwaliteit, natuur, water en duurzaamheid de
mees t relevante aspec ten.
Zonnecellen
Maximaal vermogen 6 M W
De meest relevante effecten zijn:
• Ruimtelijke kwaliteit; toevoeging op grote sc haal verscherpt contrasten en
accentueert waarden; beperkt positief; op kleine schaal meer verstorend; beperkt
negatief;
• Natuur: haalt leefruimte op de dijken weg; beperkt negatief in de grote variant;
• Water: geen relevante effecten;
• D uurzaamheid: neutraal, vanwege geringe capaciteit/geringe bijdrage aan
beperking emissies CO 2.
Blue energy
De meest relevante effecten zijn:
• Ruimtelijke kwaliteit: grote vermogens vragen een heel groot gebouw; grote
gebouwen dragen bij aan verdichting op en rond de dijk; negatief;
• Natuur; aan- en afvoer van water vraagt veel pompvermogen: geluidhinder;
aanleg leidingen verstoren de morfologie; s terk negatief

Pagina 92 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

• Water; Noodzaak om zoet water in te nemen kan conflicteren met behoefte om
dit vast te houden in een droge zomer; beperkt negatief tot negatief, afhankelijk
van omvang;
• D uurzaamheid: in potentie grote opbrengst duurzame energie, dus positief
afhankelijk van omvang;
Stromings energie
O p basis van eerdere pilots direct toepasbaar in bestaande/nieuwe spuien.
De meest relevante effecten zijn:
• Ruimtelijke kwaliteit: geen
• Natuur; effect op vissen die in de s pui meekomen; beperkt negatief;
• Water; beperking van spuicapaciteit; beperkt negatief;
• D uurzaamheid: neutraal, vanwege geringe capaciteit/geringe bijdrage aan
beperking emissies CO 2
Bovenstaande leidt tot de volgende effec tbeoordeling op as pectniveau.
A spect
Component
Zonnecellen
Klein
groot
Blue Energy
Klein
Middel
G root
Stromingsenergie

4.11.2
Componenten natuur.

Ruimt elijke
kwalit eit

Nat uur

Wat er

Duurzaa mheid

0 /0 /+

0
0 /-

0
0

0
0

0
0 /0

0
-0 /-

0
0 /0 /-

0 /+
+
++
0

Componenten natuur
Kwelderontwikkeling Waddenzee

Als losse component i npasbaar i n de a ndere alternatieven in twee
uitvoeringsvorme n: geko ppel d aa n v aste wal o f gekoppeld aa n
afsluitdijk.
Omvang or degro otte 500 ha of 1500 ha ( breedte 500 meter; le ngte 10
of 30 km)

Zoet-zout

Waddenkant:

•

als in WW, met gebruik va n é én spuika naal spui DO als perma nente
lokstroom

IJsselmeerkant:

•
•
•

aan Ma kkumerka nt als i n MiB met watero verga ng door sluis Kwz
als NA via brak tussenmeer e n één spuika naal ESA;
als Wm via brak tussenme er e n getijde ncentrale met perma nente
lokstroom vanuit IJsselmeer naar tussenmeer

Natuurvrie ndelijke oevers

Als tweede fase in NA en Wm

IJsselmeer

Als losse component i npasbaar a an de Afsluitdijk; omva ng orde grootte 1
km, 50 meter bree d; (5 ha) of meerdere stappen van 5 ha na ast elkaar

Voor deze componenten zijn ruimtelijke kwaliteit, natuur, water, geomorfologie,
rec reatie en defens ie de meest relevante aspecten.

Pagina 93 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Kwelderontwikkeling Waddenzee
De meest relevante effecten voor de grote kwelder als 2 e fase WW of zelfstandig
zijn:
• Ruimtelijke kwaliteit; vergroot herkenbaarheid Waddenzee: positief
• Natuur: kwelders bieden veel areaal voor waardevolle natuur en leiden tot een
zeer positief effec t;
• Water: geen effecten, neutraal;
• Geomorfologie: beperkte invloed op kombergingsgebied en getijdeprisma;
• Recreatie: grote kansen voor extens ieve natuurgerichte recreatie;
• Defensie: geen effecten, neutraal.
Voor een kleinere kwelder zijn zowel de positieve als de negatieve effecten minder
omvangrijk.
Zoet-zoutovergang
Voor de zoet- zoutovergang als in WW zijn de effecten vergelijkbaar met die van een
kleine kwelder zoals hierboven aangegeven. Pos itief is de bijdrage aan de
vispassagemogelijkheden.
Voor een zoet- zoutovergang aan de M akkumerkant is het belangrijkste effect een
verbrakking van het natuurgebied Makkumerwaard. Dit is vanuit het oogpunt van de
natuur ongewenst. Tevens leidt deze zoet- zoutovergang tot een beperking en een
risic o voor de zoetwatervoorraad van het I Jsselmeer.
De zoet-zoutovergangen via een brak tussenmeer aan de IJsselmeerkant van de
Afsluitdijk zijn voor natuur kansrijk. De effecten zijn meegenomen onder de kernen.
De toevoeging van de component levert een groter oppervlak en daarmee meer
natuurwaarden.
Natuurvriendelij ke oevers I Jss elmeer
De toevoeging van natuurvriendelijke oevers in het IJsselmeer is zowel in de vorm
van de zanddammen (2e fase NA en WM ) als direct aan de dijk positief voor natuur,
waterkwaliteit, rec reatie en visserij. Voor ruimtelijke kwaliteit is het effec t negatief
omdat het afbreuk doet aan het beeld van de rec hte streep door het water.
De zanddammen als 2 e fase van NA of WM leiden mogelijk tot een beperking van de
mogelijkheden om vanuit Breezanddijk schietoefeningen te houden. E r is dan een
groter risico op aanwezigheid van mensen in het gebied.
Bovenstaande leidt tot de volgende effec tbeoordeling op as pectniveau.

Pagina 94 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

A spect
Component
Kwelderontwikkeling
Waddenzee
Klein
G root
Zoet-zoutovergang
Wadkant als in WW
IJsselmeerkant
M ’waard
IJsselmeerkant als
in NA
IJsselmeerkant als
in WM
Natuurvriendelijke
oevers
Klein
groot

4.11.3

Ruimt elijke
kwalit eit

Nat uur

0 /+
+

+
++

0 /+
0

Wat er

Geomorf ologie

Recreat ie

Def ensie

0
0

0
0 /-

0 /+
+

0
0

0 /+
0

0
0

0
0

0
0

0
0

0

+

0

0

0

0

0

+

0

0

0

0

0 /-

0
0 /+

0
0 /+

0
0

0
0 /+

0
0 /-

Componenten recreatie en ruimtelij ke ontwikkeling

Componenten recreatie
en ruimte lijke

Duurzaam heidscentrum

Omvang: 250.000 bezoe kers; pr ogramma co nform onderzoek Ernst &
Young; l ocaties Breezanddijk of Kornwerderzand; toepasbaar i n alle

ontwikkeling.

alternatieven
Landbouw & visserij

Landbouw: kl einschalig/e xtensief in alle alternatieven met
kwelderontwikkeling
Visserij: kweek- e n vismogeli jkhe den in de alternatiev en met
brakwatermeren (NA e n WM)

Recreatie, overig

•
•

Baai + huisjes Fryske Hop in WM o f NA; ontwikkeli ng op basis van
dit concept maar dichter tege n Kwz in de andere alter natieve n;
Aanvullende r ecreatieve mo gelijk hede n o p de westelijke dele n v an
de Nat uurdi jk en de za nddam in NA e n WM en op de uitgestrektere

•

kwelderontwikkeling in WW.
Kleinschalige activiteiten Breeza nddi jk (uitbreidi ng camping) e n/o f
Kwz in alle alter natieven

Voor deze componenten zijn ruimtelijke kwaliteit, natuur, mobiliteit en recreatie de
mees t relevante aspec ten.
Duurzaamheidscentrum
De belangrijks te effecten van een duurzaamheidscentrum zijn:
• Ruimtelijke kwaliteit; extra verdic hting, beperkt negatief;
• Natuur; meer bezoekers , meer verstoring, dus beperkt negatief;
• Mobiliteit; meer bezoekers , meer verkeer; beperkt negatief;
• Recreatie: positief.
Voorkeurslocatie vanuit de milieuas pecten: Kornwerderzand. Breezanddijk levert
meer verstoring voor de natuur op omdat het daar in de huidige situatie stiller en

Pagina 95 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

donkerder is . O ok voor ruimtelijke kwaliteit is Kornwerderzand guns tiger omdat daar
toch al meer een c omplex van gebouwen aanwezig is .
Landbouw & visserij
In een aantal kernen/componenten zijn kansen voor kleinschalige landbouw (zilte
teelten) en visserij. Deze activiteiten leiden niet tot relevante effec ten op andere
as pecten. (zie paragraaf 5 .10 )
Recreatie, overig
Toename van recreatieactiviteiten zoals de Fryske Hop leiden tot de volgende
effecten:
• Ruimtelijke kwaliteit: verdere verdichting en vers toring van het vrije uitzic ht over
het IJsselmeer, beperkt negatief;
• Natuur; meer verstoring, beperkt negatief.
Bovenstaande leidt tot de volgende effec tbeoordeling op as pectniveau.
A spect
Component
D uurzaamheidscentrum
Landbouw & Visserij
Recreatie, overig
Componenten
mobilite it.

4.11.4

Ruimt elijke
kwalit eit
0 /0
0 /-

Nat uur
0 /0
0 /-

Mobilit eit

Recreat ie

0 /0
0

+
0
+

Componenten mobiliteit
Naviducten (DO e n Kwz)

Huidige scheepsklasse Va of grotere scheepsklasse Vb
Kan in alle alternatieve n

Aanpassing Va arroutes (over de

Alle alternatiev en, mits gek oppel d a an nieuwe sluis/navi duct ten westen

Wadden tussen Kwz e n

van Kor nwerderzand

Harlinge n)
Brugge n (o ver de

Alle alternatieve n; a fwege n tegen navi duct

sluiscomplexen)

Ook combineerbaar met nieuwe sluis voor gr otere schee psklasse Vb

HOV-baan

IJsselmeerzijde in alle alter natieven; Op de kweldernok in WW

Langzaam v erkeer (extra

Alle alternatieve n die substantieel bree dte toe voege n, dus WW, WM e n

fietsroute)

NA

Voor deze componenten zijn ruimtelijke kwaliteit, natuur, duurzaamheid, mobiliteit
en rec reatie de meest relevante as pecten.
Naviducten
Inpassing van naviducten leidt tot de volgende effecten:
• Ruimtelijke kwaliteit; verdere verdichting, beperkt negatief
• D uurzaamheid: extra gebruik grondstoffen, beperkt negatief
• Mobiliteit; minder verstorende interactie tussen weg- en sc heepvaartverkeer;
positief
• Recreatie; hellingen minder aantrekkelijk voor recreatief fietsverkeer; wel
rec reatief aantrekkelijk vorm te geven/in te richten; neutraal
Aanpassing vaarroutes
De voorgestelde aanpassing van de vaarroute tussen Kornwerderzand en H arlingen
heeft geen relevante effecten.

Pagina 96 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Bruggen
Realisatie van (hoge) bruggen leidt tot de volgende effecten:
• Ruimtelijke kwaliteit; verdere verdichting, beperkt negatief;
• D uurzaamheid: extra gebruik grondstoffen, beperkt negatief;
• Mobiliteit; minder verstorende interactie tussen weg- en sc heepvaartverkeer;
positief;
• Recreatie; hellingen minder aantrekkelijk voor recreatief fietsverkeer;
mogelijkheid uitzicht rec reatief wel aantrekkelijk; neutraal.
HOV-baan
Realisatie van een HOV-baan leidt tot de volgende effecten:
• Ruimtelijke kwaliteit; toevoegen van een element; beperkt negatief;
• Natuur; bredere dijk aan I Jsselmeerzijde nodig, danwel HOV-baan op zandnok
verstoort natuurwaarden aldaar: beperkt negatief;
• Mobiliteit: toevoeging HOV: beperkt pos itief;
• Recreatie: betere onts luiting rec reatieve voorzieningen: beperkt positief.
Extra fietspad
Geen relevante negatieve effec ten; rec reatie beperkt positief
Bovenstaande leidt tot de volgende effec tbeoordeling op as pectniveau.
A spect
Component
Naviduct
Aanpassing
vaarroutes
Hoge brug
HOV-baan
Extra fietspad

Ruimt elijke
kwalit eit
0 /0

Nat uur

Mobilit eit

Recreat ie

0
0

Duurzaa mheid
0 /0

+
0

0
0

0 /0 /0

0
0 /0

0 /0
0

+
0
0

0
0 /+
0 /+

Pagina 97 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

5

Vergelijking van alternatieven

In dit hoofdstuk zijn de alternatieven vergeleken op basis van doelbereik en op bas is
van effecten. D aarbij is vooral gekeken naar de afzonderlijke kernen en daarbinnen
naar de mate van doelbereik en naar de vergelijking van de effecten.
In paragraaf 4 .11 is al een overzic ht opgenomen van de effec ten van de
componenten. Aan het eind van onderhavig hoofdstuk is een korte analyse
opgenomen van zinvolle combinatiemogelijkheden van kernen en componenten.
5.1

Vergelijking va n de kernen

5.1.1

Toetsing op doelbereik
In hoofdstuk 1 is de beslis informatie onderscheiden naar ‘moeten’, ‘willen’ en
‘kunnen’. M et het ‘moeten’ wordt de bas isfunctionaliteit aangeduid waaraan de
alternatieven in ieder geval moeten voldoen. Het gaat daarbij om Veiligheid (tegen
overstroming), Waterbeheer, Mobiliteit, Ruimtelijke kwaliteit, Cultuurhis torisc he
waarden en Natuurwaarden. I n deze paragraaf wordt, met de informatie die in
hoofds tuk 4 ‘E ffec tenanalyse’ is gepresenteerd, op een rij gezet in welke mate de
verschillende kernen voldoen aan de basis func tionaliteit (’moeten’). A ls de kern niet
volledig voldoet is geanalyseerd of c omponenten toegevoegd kunnen worden om
alsnog aan de basis functionaliteit te voldoen, en zo ja, welke c omponenten.
In de beoordeling is overigens niet aangegeven of een kern in ruime mate of maar
net aan de eisen voor de basis functionaliteit voldoet. Méér dan voldoen werkt wel
door in de effectanalyses in hoofdstuk 4 . E en kern die bijvoorbeeld bij
waterveiligheid méér dan vereist aan de bas isfunctionaliteit voldoet scoort bij de
effecten op dat aspect beter op het criterium robuustheid. De bron waarop de
beoordeling is gebaseerd is kort aangeduid. N aast de informatie uit het Plan-MER
wordt bij het invullen van het Afweegkader, ook voor het onderdeel ‘moeten’,
informatie uit andere bronnen gebruikt.

Pagina 98 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Bron in H4

Ba

21R

MiB

NA

WW

van de kernen

Veiligheid:

Criteria

Voldoet

voldoet

Voldoet,

Voldoet

Voldoet

aan de basis-

1: 10.000 tot 2100

robuusthei d

grotende els;

maar hee ft

na 2050

hoger

nieuwe

risicoprofiel

Voldoet, mits

Voldoet

Toetsing

functionaliteit

dijkversterking
nodig
Waterhuisho uding

Criteria peilbe heer

- zoetwater afvoer

en zoetwater-

Voldoet

Voldoet

Voldoet

beperkte

- zoetwaterbergi ng en -

voorraad

peilstijging

levering

wordt
doorge voerd

Mobiliteit;

Criteria weg- e n

- wegverk eer, OV en

scheepvaart-

Voldoet

Voldoet

scheepvaartverke er

verkeer

Ruimtelijke kwaliteit;
- be houd

Criteria

Voldoet

Voldoet

waterpanorama,

grotende els

landschappelijke

dijkperspectief e n

(verhardi ng

(ander

(levert in op

kwaliteiten

waterlandschappen

van de dijk)

dijkpro fiel)

openheid)

Cultuurhistorische

Criterium effect op

Voldoet

waarden;

monumente n e n

grotende els

grotende els

- monumenten

aspect archeologi e

(verplaatsing

(verplaatsing

enige

enige

- archeolo gie

Voldoet

Voldoet

Voldoet

Voldoet

Voldoet

Voldoet

Voldoet

grotende els

grotende els

grotende els

Voldoet

monumente n)
Natuurwaar den

Aspect natuur

Voldoet

Voldoet

Voldoet

Voldoet

monumente n)
Voldoet

Voldoet

- ha ndhaving

Voldoet niet
geheel

ecologische kwaliteit

In grote lijnen voldoen de alternatieven/de kernen aan de doelstellingen maar geen
enkele kern voldoet volledig aan alle doelstellingen.
Per doelstelling is gekeken of het toevoegen van componenten aan een kern kan
leiden tot het als nog volledig voldoen aan die doelstelling.
• Veiligheid; er zijn geen afzonderlijke componenten die aan Ba of WM toegevoegd
kunnen worden om volledig te voldoen; op dit aspect kan dit alleen door een
andere kern als basis voor het voorkeursalternatief te kiezen;
• Waterhuishouding; toevoeging van de component peilstijging (vanuit WM ) aan de
kernen NA of WM levert meer dan voldoende compens atie om volledig te kunnen
voldoen aan deze doels telling; dan onts taat wel een nieuw risic o voor de
doelstelling “H andhaving Natuurwaarden”. E en veel beperktere peils tijging van
enkele centimeters is ook afdoende voor de waterdoelstelling, zonder de risico’s
voor de natuurdoelstelling;
• Mobiliteit; alle kernen voldoen;
• Ruimtelijke kwaliteit; het niet volledig voldoen voor bijna alle kernen is niet op te
vangen door de toevoeging van een of meer c omponenten; zoals in hoofdstuk 4
aangegeven zijn er ook kansen voor de ontwikkeling van nieuwe ruimtelijke

Pagina 99 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

kwaliteit; van belang is dat die ontwerpopgave in de volgende fase goed wordt
opgepakt;
• Cultuurhis torische waarden; het niet volledig voldoen van 21R en NA is niet te
herstellen door het toevoegen van een c omponent; hiervoor is noodzakelijk dat
tijdig met RCE wordt overlegd over de eventuele verplaatsingen van monumenten
bij een keuze voor één van deze kernen;
• Natuurwaarden; het niet volledig voldoen van kern WW is te herstellen door de
toevoeging van een kwelder aan de kern; de ecologische kwaliteit kan dan
minimaal in stand blijven en ook verbeteren.
De c onclusie is dat de meeste componenten niet bijdragen aan het realiseren van de
harde doelstellingen. De componenten zijn vooral bedoeld om invulling te geven aan
de ambities welke verder gaan dan deze doels tellingen.
5.1.2

Vergelij king van de effecten
In het voorgaande hoofdstuk is een beoordeling per c riterium opgenomen. Deze zijn
binnen de afzonderlijke paragrafen opgeteld tot een eindbeoordeling per aspect.
O nderstaand zijn deze beoordelingen in één overzichtstabel opgenomen. D aarna is
de aspectbeoordeling in hoofdlijnen toegelic ht ten opzichte van de autonome
ontwikkeling.

Effectvergelijking
van de kernen.

Thema

21R

MiB

Ruimtelijke kwaliteit

AO
0

21R
0/-

Ba
0

0

0

NA
0/-

WW
0

WM
0

Natuur

0

0

0

0

0

+

0/-

++

Water

0

0

0

0

0

0

0

0

Waterveiligheid

0

+

0/-

0

0/-

0

0

0/-

Bodem en morfologie

0

0

0

0

0

0

0/-

0

Duurzaam heid (ener gie

0

-

0

0

0

++

-

-

Archeologie

0

0

0

0

0

-

0/-

0/-

Woon- en leefmilieu

0

0

0

0

0

0

0

0

Economie en r uimte

0

0

0

0

0

0/+

0

0/+

en materiale n)

Beoordeling t.o.v. 21R

Voor het thema/aspect Ruimt elijke kwalit eit zijn alle alternatieven beperkt
negatief beoordeeld ten opzic hte van de autonome ontwikkeling. Dit komt doordat
de huidige situatie van de A fsluitdijk als een grote kwaliteit wordt beoordeeld.
Toevoegingen leiden tot veranderingen van die kwaliteit. Potenties voor de
toevoeging van nieuwe kwaliteit zijn in één criterium meegewogen. NA scoort
relatief het mins te, door de negatieve invloed van de energie-elementen op het
waterpanorama en het waterlandschap. Bij de andere kernen worden de negatieve
effecten op de bestaande waarden gecompenseerd door de potenties voor nieuwe
ruimtelijke kwaliteiten.
Voor het as pect Nat uur zijn de alternatieven behoudens WW gelijkwaardig aan of
beter dan de autonome ontwikkeling. WW is beperkt negatief beoordeeld omdat de
zandnok weinig kwaliteit toevoegt en wel ruimte van een waardevolle biotoop
afhaalt.
De kern WM is het meest positief door de toevoeging van het brakwatermeer met
een zoet-zoutgradiënt en de vispassage in het IJsselmeer. H et brakwatermeer in NA
is ook, maar minder, positief omdat de uitwisseling met het zoete water ontbreekt.

Pagina 100 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

De alternatieven die natuur toevoegen in het IJsselmeer zijn gunstiger dan
alternatieven die natuur toevoegen in de Waddenzee.
Voor het thema/aspect Wat er wordt de beoordeling vooral bepaald door de invloed
op de zoetwatervoorraad. In vrijwel alle alternatieven blijft deze volledig in stand. I n
NA en WM is er een negatief effect op de zoetwatervoorraad, welke echter relatief
eenvoudig te mitigeren is . Daarmee zijn de kernen voor dit aspect vrijwel niet
onderscheidend en scoren ze ook neutraal ten opzichte van de autonome
ontwikkeling.
Voor het thema/aspect Wat erveiligheid laten alle alternatieven een duidelijke
verbetering ten opzic hte van de autonome ontwikkeling zien. Ba, M iB en WM scoren
daarbij wat minder dan de andere alternatieven op robuustheid en aanpasbaarheid.
Voor het thema Bodem en Geomorf ologie leidt alleen het alternatief WW tot
beperkte (negatieve) effecten op de morfologie van de Waddenzee. De
geomorfologische effecten s pelen vooral lokaal. Voor het aspect Bodem zijn er op
het niveau van dit Plan-MER geen relevante en geen onderscheidende effecten.
Voor het thema/aspect Duurzaa mhei d (energie en mat erialen) is het alternatief
NA het mees t gunstig vanwege de grote energieproduc tie in dit alternatief. WW en
WM zijn het meest negatief vanwege de grote materiaalbehoefte. D e andere
alternatieven zijn ongeveer gelijkwaardig maar vanwege de materiaalbehoefte wel
negatief ten opzichte van de autonome ontwikkeling.
Voor het thema/aspect A rcheologie zijn de alternatieven op de dijk gunstiger dan
alternatieven die ingrepen naast de dijk omvatten. NA levert het meeste risico’s
vanwege het te graven Valmeer, waarvoor weinig speelruimte in de loc atiekeuze
voor de zandwinning is .
Voor het thema Woon- en leef milieu (geluid, lucht, externe veiligheid) zijn er
geen relevante effecten omdat de daarvoor alles bepalende verkeers intensiteiten in
de kernen niet veranderen.
Voor het thema Economie en R uimt e (wegverkeer, sc heepvaart, visserij,
landbouw, recreatie) zijn NA en WM het meest gunstig en pos itief vanwege de
meerwaarde die deze alternatieven in potentie hebben voor rec reatie, landbouw en
visserij.
5.1.3

Samenvattende analys e per kern
2100-Robuust (21R) levert ten opzichte van de referentiesituatie een grote
meerwaarde voor de waterveiligheid (robuust en aanpasbaar). D e verbreding en
verhoging van de dijk heeft verder beperkt invloed op de omgeving. Negatieve
punten zijn dat de bestaande monumenten op de dijk in het gedrang kunnen komen
en vrij veel zand nodig is voor de versterking.
Het Basisalt ernat ief (Ba) wijkt in de effecten op de omgeving niet veel af van
21R. De waterveiligheid is minder robuust. Voordeel is dat minder zand nodig is

Pagina 101 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

voor de versterking en dat de monumenten minder beïnvloed worden. Het aanzicht
(verharding in plaats van gras ) verandert in negatieve zin.
De kern Monument in Balans (MiB) is voor de mees te aspecten gelijkwaardig aan
21R, maar voor de waterveiligheid minder robuust en minder aanpasbaar.
O nderscheidend is de geheel andere wijze van dijkversterking met een stormschild
in plaats van de traditionele dijkverhoging. P ositief is dat het s tormschild minder
materiaalgebruik vergt en de monumenten intact laat. Het aanzic ht van het
stormschild wordt heel uiteenlopend positief (innovatief) of negatief (inbreuk op de
traditie) beoordeeld.
De kern Nat uurlijk Af sluit dijk (NA ) scoort ten opzichte van 21R positief op de
as pecten natuur en voor ec onomie, ruimte (recreatievaart, visserij, zilte teelten en
rec reatie) en met name duurzame energiewinning. Dit heeft te maken met de
ontwikkeling van het brakwatermeer en het Valmeer in het IJsselmeer. Negatief zijn
het omvangrijke materiaalgebruik en de negatievere scores bij ruimtelijke kwaliteit
en arc heologie.
De kern Wadddenwerken (WW) zorgt in vergelijk met 21R met de zandnok voor
voldoende waterveiligheid en voor enige extra mogelijkheden voor recreatie.
Nadelen zijn dat veel zand nodig is en dat deze nok ligt in het Wad en daardoor
invloed heeft op de morfologie en ten koste gaat van de bestaande natuur met een
hoge waardering.
De kern Wat ermachine (WM) sc oort ten opzichte van 21R positief op de as pecten
natuur (zeer positief) en economie en ruimte (recreatievaart, visserij, zilte teelten
en rec reatie) en duurzame energiewinning. Dit heeft te maken met de ontwikkeling
van het brakwatermeer in het I Jsselmeer en de wijze van waterbeheer. N egatief zijn
het omvangrijke materiaalgebruik en arc heologie. O nderdeel van deze kern is de
opzet van het waterpeil in het IJsselmeer. Dit doet de positieve invloed van het
brakwatermeer op de natuur deels teniet.
5.1.4

Combinaties van kernen en componenten
Veel c ombinaties van kernen en componenten zijn mogelijk. E n zelfs is het mogelijk
elementen van kernen te combineren, bijvoorbeeld een zandnok en kwelder over
een gedeelte van de dijk aan de Waddenkant en een brak tussenmeer langs een
ander (of hetzelfde gedeelte) aan de IJsselmeerkant.
Het is dus ondoenlijk om alle mogelijk combinaties te besc hrijven en te analyseren.
Dat levert ook geen meerwaarde voor de te maken keuzes en de besluitvorming. D e
effecten van kernen en componenten tellen in het algemeen bij elkaar op; 1 +1 = 2 ,
en niet meer of minder dan 2 .
Toch is wel wat aan te geven over mogelijke combinaties door voort te bouwen op
de basis waarop de verschillende kernen en c omponenten zijn ontwikkeld, in
combinatie met het vanuit het Plan-MER verkregen inzic ht in de effecten en
aandachts punten bij de verschillende alternatieven.
Alle kernen bieden kansen voor meer kleinschalige rec reatieve ontwikkelingen op de
dijk, bijvoorbeeld in combinatie met natuurvriendelijke oevers langs een deel van de

Pagina 102 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Afsluitdijk. Alle kernen bieden ook kansen voor kleinschalige pilots op het gebied
van duurzame energie.
Het Basisalt ernat ief is ontworpen als een terugvaloptie voor het geval er te weinig
middelen zijn om de veiligheid direc t tot het jaar 2100 te kunnen garanderen.
Aangezien over enkele tientallen jaren als nog weer grote aanpassingen nodig zijn
lijkt het niet logisch om het bas isalternatief te combineren met grote gebouwde
componenten als een naviduct of een hoge brug.
2100-Robuust levert een logische opschaling van het huidige dijkprofiel. O mdat de
veiligheidsdoels telling voor lange tijd zijn gegarandeerd biedt het kansen om ook
andere ambities te koppelen. Zowel kwelderontwikkeling aan de Waddenkant, als de
ontwikkeling van natuurvriendelijke oevers of een brak tussenmeer aan de
IJsselmeerkant zijn (los van kosten en haalbaarheid in relatie tot Natura2000)
vanuit de inhoud goed voorstelbare combinaties . H et bredere profiel verdraagt ook
beter dan het huidige s malle profiel de c ombinatie met een naviduct of een hoge
brug. O ok zonnecellen zijn op een breed dijkprofiel makkelijker inpas baar, en
derhalve logischer, dan op de s mallere dijkprofielen.
Vanuit de ontwerpgedac hte is een koppeling met natuurontwikkeling aan één van
beide zijden van de dijk bij Monume nt in Balans minder logisch dan bij 2100Robuust. H et stormschild is immers mede bedoeld om de strakke lijn van de
Afsluitdijk nog meer te accentueren.
De kern van Nat uurlijk Af sluit dijk omvat al meer afzonderlijke elementen dan de
hiervoor beschreven kernen. De tweede fase Natuurdijk is de meest logische
component om hieraan te koppelen. D oor de grote elementen Valmeer en Blue
Energycentrale wordt het bij deze kern relatief eenvoudiger (minder ingrijpend) om
nog meer c omponenten te koppelen, zoals een naviduct of een brug, een
duurzaamheidscentrum (ook vanwege de relatie met de energievoorzieningen in de
kern) en een rec reatiepark met huis jes en een jac hthaven. O ok zonnecellen zijn op
een breed dijkprofiel makkelijker inpasbaar, en derhalve logisc her, dan op de
smallere dijkprofielen.
In het alternatief Waddenwerken is de logische stap na de kern het realiseren van
de kwelderc omponent met de zoet- zoutgradiënt aan de Waddenkant van de
Afsluitdijk. L os van de juridische risic o’s in relatie tot N atura2000 leidt het
toevoegen van de kwelders tot een relevante toename van de natuurwaarden en de
ruimtelijke kwaliteit.
Vanuit de blik naar buiten zijn aanvullende investeringen aan de IJsselmeerkant niet
logisch. D e brede zandnok biedt de potentie om extra componenten, zoals een
natuur- /duurzaamheidscentrum, een HO V-baan en bruggen of naviducten goed in te
passen.
Voor het alternatief Wat ermachi ne geldt grotendeel hetgeen is beschreven bij
Natuurlijk A fsluitdijk, al heeft Watermachine minder grootschalige kuns tmatige
structuren. I npassing van grote elementen leidt dan eerder tot een kwalitatieve
aantas ting. De tweede fase natuurdam is de meest logische c omponent. Het
rec reatiepark met huis jes en jachthaven past beter bij Watermachine dan bij
Natuurlijk A fsluitdijk omdat de omgeving bij Watermac hine natuurlijker is.

Pagina 103 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

6

Voorkeursalternatief

6.1 Het voorkeursalt ernat ief
O p basis van de resultaten van het Plan-MER en andere onderzoeks resultaten is een
bestuurlijke keuze van het voorkeursalternatief tot s tand gekomen. H et
veiligheidsconcept overslagbestendige dijk, in dit Plan-MER uitgewerkt in het
Basisalternatief, is daarbij als uitgangspunt gekozen. D aarnaas t zijn maatregelen
geformuleerd voor de ambities ten aanzien van natuur, duurzaamheidcentrum,
duurzame energie, recreatie, zilte teelten en mobiliteit. Het voorkeursalternatief is in
onderstaande tabel uitgewerkt. Het gaat hier om een voorbeelduitwerking, die tot
doel heeft houvast te bieden bij de effectbepaling. De werkelijke planuitwerking, die
volgt na de vaststelling van de structuurvisie, kan tot andere oplossingen leiden. O p
dat moment kan – waar nodig- een meer gedetailleerde effectbepaling plaatsvinden.
Kenmerke nde di mensies e n eleme nt en Voorkeursalt ernat ief
(voorbeelduit werking – t e det ailleren bij de planuit werking)
Basisprincipe veiligheid
O verslagbestendigheid, dijk vers tevigen
met een overs lagbestendige laag met
een groene uitstraling (vegetatie); rond
2050 nieuw besluit nemen
Hoogte boven NAP
+ 7 ,5 m
Breedte
Huidig + 5 meter IJsselmeerzijde waarop
fietspad wordt aangelegd
Sc hutsluizen + s puisluizen
Renovatie van de schut- en s puisluizen
bij D en O ever en Kornwerderzand;
Ruimte bij deze kunstwerken aan de
zijde van de Waddenzee om de kruising
van weg- en waterwegen goed vorm te
geven / de monumenten zoveel mogelijk
te ontzien
Autosnelweg
2x2 rijs troken op huidige locatie
Fietspad
IJsselmeerzijde
Natuur
Vispassage en beheerste zoet-zoutovergang bij elke s pui;
natuurvriendelijke oevers aan de
IJsselmeerzijde bij de aanlanding van de
Afsluitdijk in Noord-H olland en Fries land.
D uurzaamheidcentrum
Klein duurzaamheidcentrum (eerste
fas e) Breezanddijk
- pilot en demo- project Blue energy
D uurzame energie
- Pilots en demo- projec ten o.g.v.
getijstroomenergie bij de spuisluizen.
- Zonnestroom: proef van 100 tot max.
1000 meter zonnepanelen op het
zuidelijk talud van de dijk bij
Breezanddijk
- rec reatieve knooppunten D en
Recreatie en toeris me
O ever/Robbeplaat, Monument,
Breezanddijk, Kornwerderzand;
Zilte teelten
Pilot Zilte teelten Breezanddijk

Pagina 104 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Het ontwikkelingsperspectief, zoals opgenomen in de structuurvisie, maakt geen
onderdeel uit van het voorkeurs alternatief en is niet in de effectbeoordeling
opgenomen.
6.2 Toelicht ing op de ef f ect analyse
De effecten van het voorkeursalternatief zijn beschreven en beoordeeld op dezelfde
c riteria als de kernen en de c omponenten in de voorgaande hoofdstukken. D e
effecten van het voorkeursalternatief zijn daarbij net als voor de andere kernen
afgezet tegen de effecten van het alternatief 21R dat als referentiealternatief is
beschouwd. T eneinde de effecten van het voorkeursalternatief ook in relatie tot de
autonome ontwikkeling te kunnen beoordelen is ook de vergelijking van 21R met de
autonome ontwikkeling in onderstaande tabellen opgenomen.
Voorbeeld; als het VKA t.o.v. 21R met een plus (+) wordt beoordeeld, en 21R t.o.v.
AO met een min (- ) is het effec t van het VKA t.o.v. AO neutraal (0 ).
Per aspect is eerst de beoordeling gepresenteerd en daarna is deze toegelicht.
6.2.1

Ruimtelij ke kwaliteit
A spect /crit erium
ruimt elijke kwalit eit
Beïnvloeding waterpanorama
Beïnvloeding dijkperspectief
Beïnvloeding van
waterlandschappen
E ffec ten op monumenten
Potenties voor nieuwe
ruimtelijke kwaliteit
Aspectbeoordeling

AO

21R

21R

VKA

0
0
0

0
0 /0

0
0
0

0
0 /+
0

0
0

0

0
0

0 /+
0 /+

0

0 /-

0

0 /+

Wat erpanora ma
De zichtbaarheid van Waddenzee vanaf de uitkijkpunten en het IJsselmeer (vanaf
de weg en het fietspad) blijft in s tand. (0 t.o.v. 21R). D e zic htbaarheid van het
IJsselmeer neemt ter hoogte van Breezanddijk (duurzaamheidcentrum, blue energy
en pilots duurzame energie) zeer beperkt af. G rotendeels zal er vanuit de
auto/bus /vrachtwagen en de fiets over de gebouwen heen naar het IJsselmeer
gekeken kunnen worden. Langs een groot deel van de A fsluitdijk blijft het zicht op
het IJsselmeer ongewijzigd (0 t.o.v.21R).
Dijkperspect ief
De verstening van de overslagbestendige dijk zou een grote negatieve impac t op de
dijk en de beleving daarvan hebben. Aangezien gezorgd wordt voor een groene
uitstraling (vegetatie) wordt deze negatieve impact weggenomen (0 t.o.v. 21R). De
overige nieuwe elementen (duurzaamheidsinitiatieven, rec reatieve voorzieningen)
langs de Afs luitdijk zullen naar verwac hting een beperkte invloed hebben op het
dijkpers pectief (0 /+ t.o.v.21R).
Wat erlandschappe n
Aan de IJsselmeerzijde en Waddenzeezijde worden in het water nauwelijks ingrepen
gedaan. D e Afsluitdijk wordt aan de I Jsselmeerzijde met circa 5 meter verbreed,

Pagina 105 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

maar omdat deze ingreep over de gehele lengte wordt toegepast, is dat van
dus danige kleine ruimtelijke omvang dat deze geen effec t heeft op de ruimtelijke
kwaliteit. O ok zilte teelten en zoet- zoutovergangen bij de s puien leiden niet tot
relevante effecten op de ruimtelijke kwaliteit (0 t.o.v. 21R).
Cult uurhist orische monume nt en
Voor het voorkeursalternatief hoeven geen monumenten verplaatst te worden, wat
bij 21R wel het geval is (+ t.o.v. 21R);
Pot ent ies voor nieuwe rui mt elijke kwalit eit
De nieuwe functies /elementen, de gebouwen van het duurzaamheidcentrum, Blue
energy-centrale, pilots voor duurzame energie, e.d. kunnen een toegevoegde
waarde voor ruimtelijke kwaliteit hebben, mits deze zorgvuldig ontworpen en
uitgevoerd worden (0 /+). De ruimtelijke kwaliteit van het dijklichaam zelf is te
vergroten door een leeflaag ten behoeve van een meer landschappelijke invulling
aan te brengen.
6.2.2

Natuur
A spect /crit erium nat uur
Verandering oppervlakte
habitats/natuurtypen
Verandering kwaliteit
habitats/natuurtypen
Verandering natuurlijkheid
/robuus te ecosysteem
Verandering diversiteit aan
soorten/habitats /natuurtypen
Verandering verbindingen
voor soorten

AO
0

21R
0 /-

21R
0

VKA
0

0

0

0

0 /-

0

0

0

0 /+

0

0

0

0 /+

0

0

0

+

Aspectbeoordeling Natuur

0

0

0

0 /+

Verandering oppe rvlakt e habit at s/nat uurt ypen
Door het verstevigen van het dijkprofiel en de zonnecollectoren langs het talud van
de dijk wordt leefruimte op de dijk weggenomen. De verbreding van de dijk met 5
meter verkleint het oppervlak van het Natura2000 gebied IJsselmeer met c a. 15 ha,
ofwel 0 ,01%. D e ruimte, bij de c ivieltec hnische kunstwerken, om de renovatie goed
uit te kunnen voeren legt mogelijk enig beslag op het oppervlak van N atura2000
gebied Waddenzee. De oppervlakte zal heel beperkt zijn in omvang en natuurlijke
kwaliteit ter plekke van de kunstwerken is door scheepsverkeer en spui relatief laag.
Ten opzichte van 21R is dus s prake van een min of meer neutraal effect (0 ).
Verandering kwalit eit habit at s/nat uurt ypen
De zoet-zoutovergangen en natuurvriendelijke oevers hebben een positief effect op
de waterkwaliteit aan de Waddenzeezijde en IJsselmeerzijde. D e vispassages leiden
tot kwaliteits winst voor het IJsselmeer doordat vissen die in zoet water paaien dit
gebied makkelijker kunnen bereiken. Een blue energy centrale vraagt veel
pompvermogen om aan- en afvoer van water te regelen. Dit levert geluidhinder en
doet daarom afbreuk aan de kwaliteit van de habitats/natuurtypen.

Pagina 106 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

O p basis van eerdere pilots is getijdestroom bij de sc hutsluizen direc t toepasbaar in
bestaande/nieuwe spuien. Het effect op vissen die in de spui meekomen is beperkt
negatief. Ten opzichte van 21R is dus s prake van een beperkt negatief effect (0 /- ),
met name door de vers toring vanwege de recreatieve ontwikkelingen en de
energiewinning.
Verandering nat uurlijkhei d /robuust e ecosyst eem
De zoet-zoutovergangen hebben een positief effecten op natuurlijkheid en
robuus theid van het ecosysteem. T en opzichte van 21R is dus s prake van een
beperkt (twee kleine loc aties over een groot gebied) positief effect (0 /+).
Verandering diversit eit aan soort en/habit at s/nat uurt ypen
De vis passages en zoet- zoutovergangen zullen een licht positief effect hebben op
veranderingen in de divers iteit aan s oorten/habitats /natuurtypen (0 /+).
Verandering ve rbindingen voor soort en
Positief is de bijdrage aan de vispassagemogelijkheden en de zoet- zoutovergangen
(+).
6.2.3

Waterhuishouding en –kwaliteit
Aspect/c riterium
Water
Waterhuishouding / peilbeheer
Waterhuishouding /
zoetwatervoorraad
Waterkwaliteit fys . / chemisch + krw

AO

Risico’s van verzilting
Geohydrologische effec ten
Aspectbeoordeling

21R

21R

VKA

0
0

0
0

0
0

0
0 /-

0

0

0

0

0
0
0

0 /+
0
0

0
0
0

0 /0
0

Wat erhuishoudi ng / peilbehee r
Pilots en demo-projecten o.g.v. getijstroomenergie bij de spuisluizen geven een
kleine beperking van s puicapaciteit en zijn daarom beperkt negatief. Ten opzic hte
van 21R is dus sprake van een neutraal effect (0 ).
Wat erhuishoudi ng / zoet wat ervoorraad
Het voorkeursalternatief geeft een ruimtebeslag op het IJsselmeer van 5 meter over
de gehele lengte van de Afs luitdijk. O ok is er een kans op overslaand zout zeewater.
O p de Waddenzee is geen ruimtebeslag. De noodzaak om zoet water in te nemen
voor de blue energycentrale kan conflicteren met behoefte om dit vast te houden in
een droge zomer. Het effect van een blue energycentrale op de zoetwatervoorraad
is daarom beperkt negatief, afhankelijk van omvang.
Ten opzichte van 21R is dus s prake van een licht negatief effect (0 /- ).
Wat erkwalit eit f ys. / chemisch + krw
De zoet-zoutovergangen hebben slechts beperkte effecten in de Waddenzee. Ten
opzic hte van 21R is dus sprake van een neutraal effect (0 ).
Risico’s va n verzilt ing

Pagina 107 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Risico’s op verzilting geven een kleine toename t.o.v. 21R, omdat de dijk niet wordt
verhoogd, maar overs lagbestendig wordt gemaakt. (0 /- t.o.v. 21R, 0 t.o.v. AO ).
Geohydrologi sche ef f ect en
E r zijn geen ingrepen die invloed op het grondwater kunnen hebben (0 ).
6.2.4

Waterveiligheid
Aspect/c riterium
Waterveiligheid
Robuustheid
Waddenkant
Robuustheid
IJsselmeerkant
Aanpas baarheid
Waddenkant
Aanpas baarheid
IJsselmeerkant
Aspectbeoordeling

AO

21R

21R

VKA

0

+

0

0 /-

0

+

0

0

0

0 /+

0

0 /-

0

0 /+

0

0 /-

0

+

0

0 /-

Robuust heid
De robuustheid aan de Waddenkant is minder dan in 21R. Een overslagbes tendige
oplossing biedt minder meerwaarde dan een dijk op voldoende hoogte. (0 /- )
Aan de IJsselmeerkant is er geen versc hil. (0 )
A anpasbaarhei d
De overs lagbestendige dijk is qua aanpas baarheid te vergelijken met de
referentiesituatie, en minder dan 21R. E r is minder ruimte op de dijk voor
aanvullende maatregelen. Dit geldt voor beide zijden. (0 /- )
O verige elementen (gebouwen e.d.) zijn allen aanpas baar (te verwijderen)
waardoor deze geen effect op de beoordeling hebben.
6.2.5

Bodem en morfologie
Aspect/c riterium
Bodem
Morfologie
Invloed komberging en getijvolume
Kwalitatief, overig
Aspectbeoordeling morfologie

AO
0

21R
0

21R
0

VKA
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

Bodem
Het voorkeursalternatief heeft geen tot zeer beperkte effecten op de bodem en
scoort daarom neutraal (0 ).
Morf ologie: invloed k ombe rgi ng en get ijvolume
Het voorkeursalternatief leidt niet tot (grootschalige) morfologische aanpassingen in
de Waddenzee. E r zijn dus geen effecten op kombergings gebieden en op
getijvolumes . (0 )

Pagina 108 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Morf ologie: kwalit at ief , overig
Aangezien de spuistromen gehandhaafd blijven zijn er geen overige morfologische
effecten (0 )
6.2.6

Duurzaamheid (energie en materialen)
Aspect/c riterium
D uurzaam gebruik materialen
O pgewekte/bespaarde energie
Uitgestoten/bes paarde CO 2
Aspectbeoordeling

AO

21R
0
0
0
0

21R
0
0
0
0

0
-

VKA
0 /+
0 /+
0 /+
0 /+

Duurzaa m gebruik mat erialen
Materiaalbehoefte voor het voorkeursalternatief ligt lager dan de materialen die voor
21R benodigd zijn (+ t.o.v. 21R). De overige elementen (gebouwen e.d.) hebben
ec hter ook verschillende materialen nodig om gebouwd te kunnen worden. D aarbij
zal uiteraard zoveel mogelijk tot volledig gebruik van duurzame materialen gewenst
zijn. Ten opzic hte van 21R is resulterend s prake van een beperkt positieve
beoordeling (0 /+).
Opgewekt e en bespaarde e nergie in kWh
Zonnecellen, op de schaal zoals deze nu in het voorkeursalternatief zijn opgenomen,
hebben s lechts minimale effec ten op bespaarde energie. Blue energy heeft een
positief effect op de opgewekte en bespaarde energie, in potentie zou dit tot grote
opbrengsten bespaarde energie kunnen leiden. Stromingsenergie maakt gebruik dan
het spuiwater en heeft daarom een positief effect. Ten opzic hte van 21R is sprake
van een licht positieve beoordeling (0 /+).
Uit gest ot en/bespaarde CO 2
De blue energycentrale, pilots en demo-projecten o.g.v. getijstroomenergie bij de
spuis luizen en zonnestroom hebben alle een in potentie pos itief effec t op bespaarde
CO 2.
6.2.7

Archeologie
Aspect/c riterium
Archeologie

AO
Archeologie

21R
0

0

21R

VKA

0

0

A rcheologie
De op de schaal van het studiegebied s malle verbreding van de dijk leidt niet tot
relevante effecten op het as pect archeologie. E r is één waarneming (46606, het
Peperwrak) op een zo nabije afs tand van de dijk dat beïnvloeding hiervan mogelijk
is . O mdat het geen beschermde locatie is , is het effect neutraal gewaardeerd (0 ).

Pagina 109 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

6.2.8

Woon- en leefmilieu

Aspect/c riterium
Woon- en leefmilieu
Geluidhinder
L uchtkwaliteit
Externe veiligheid

AO
0

21R
0
0
0
0

0
0
0

21R
0
0
0
0

VKA
0
0
0
0

Geluidhinde r
Bij een blue energycentrale brengen de pompen voor de aan- en afvoer van water
enige geluidhinder met zich mee voor de recreatieve ac tiviteiten op Breezanddijk.
O ok de aantrekkende werking van de rec reatieve voorzieningen en een beperkt
duurzaamheidcentrum leidt tot meer verkeer en dus meer verkeersgeluid. O mdat er
weinig potentieel gehinderden in de omgeving van de A fsluitdijk zijn, geeft dit geen
relevante toename van de hinder (0 ).
Lucht kwalit eit
Door de toename in verkeer, zal ook de luc htkwaliteit lic ht, maar niet relevant
afnemen (0 ).
Ext erne veiligheid
E r zijn geen verschillen tussen de alternatieven.
6.2.9

Economie en ruimte
Aspect/c riterium
Economie en ruimte
Wegverkeer
Sc heepvaartverkeer
beroepsvaart
Pleziervaart
Nautische veiligheid
Visserij
Landbouw
Recreatie
Defensieac tiviteiten
Aspectbeoordeling

AO

21R

21R

VKA

0

0 /+

0

0 /-

0
0
0
0
0
0
0
0

0
0
0
0
0
0
0
0

0
0
0
0
0
0
0
0

0
0
0
0
0 /+
+
0
0

Wegverkeer
In het voorkeursalternatief is geen aanpassing van de snelweg voorzien, dus ten
opzic hte van 21R beperkt negatief; (0 /- t.o.v. 21R, 0 t.o.v. AO ).
Scheepvaa rt verkeer
Nauwelijks veranderingen voor beroeps- en rec reatievaart en dus ook niet voor
nautische veiligheid. O ok voor de pleziervaart scoort het voorkeursalternatief gelijk
aan 21R (0 t.o.v. 21R).
Visserij
Geen relevante veranderingen; de huidige visplaatsen aan de dijk kunnen na de
verbreding weer gebruikt worden (0 ).

Pagina 110 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Landbouw
Geen mogelijkheden op de dijk, wel langs de dijk mogelijkheden voor zilte teelten
(0 /+).
Recreat ie
Door de rec reatieve ontwikkelingen (waaronder het duurzaamheidcentrum) wordt
het voorkeursalternatief positief beoordeeld t.o.v. 21R (+).
Def ensieact ivit eit en
Doordat als voorwaarde geldt dat de ontwikkeling van activiteiten op Breezanddijk
(beperkt duurzaamheidcentrum, pilots en demonstratieprojecten voor
duurzaamheid) rekening moet houden met de defensieactiviteiten op Breezanddijk,
zullen deze ontwikkelingen de defensieactiviteiten niet tot nauwelijks beïnvloeden
(0 ).
6.3 Samenvat t ende beoordeling Voorke ursalt ernat ief
Aspectbeoordeling ten opzichte van Autonome ontwikkeling en ten opzichte van 21 Robuust

A spect beoordeling
Ruimtelijke kwaliteit
Natuur
Waterhuishouding en –
kwaliteit
Waterveiligheid
Bodem en morfologie
D uurzaamheid
Archeologie
Woon- en leefmilieu
Economie en ruimte

AO
0
0
0

VKA
0
0 /+
0

21R t ov A O
0 /0
0

VKA t ov 21R
0 /+
0 /+
0

0
0
0
0
0
0

0 /+
0
0 /0
0
0

+
0
0
0
0

0 /0
0 /+
0
0 /0

Bij de vergelijking met de autonome ontwikkeling blijkt dat het voorkeursalternatief
vooral (beperkt) positief scoort op de aspec ten waterveiligheid en natuur. De
positieve score voor waterveiligheid is gebaseerd op het zowel aanpasbaar als
robuus t zijn van het voorkeursalternatief. De pos itieve score voor natuur is vooral
toe te sc hrijven aan de effec ten van de vis passages .
De lic ht negatieve score voor het as pect duurzaamheid is toe te schrijven aan de
materiaalbehoefte van het voornemen. O verigens is deze materiaalbehoefte klein in
verhouding met die van de meeste andere in het Plan-MER geanalyseerde
alternatieven.
Door maatregelen te treffen voor een groene uitstraling (vegetatie) van de
overslagbestendige dijk is het totaaleffec t van het voorkeursalternatief op de
ruimtelijke kwaliteit neutraal beoordeeld. O ok voor de aspec tbeoordeling woon- en
leefmilieu scoort het voorkeursalternatief neutraal. De activiteiten die op de dijk
zullen plaatsvinden hebben een heel beperkt negatief effect voor geluid. Aangezien
er rondom de A fsluitdijk slechts een beperkt aantal gevoelige bes temmingen te
vinden zijn, is het effect neutraal beoordeeld. Voor economie en ruimte is de
totaalscore neutraal, wel bieden de mogelijkheden voor recreatie een positieve
impuls . O ok voor de overige aspecten is de res ulterende beoordeling neutraal.

Pagina 111 van 112

PlanMER Toekomst Afsluitdijk | 28 januari 2011/ actualisatie 7 juni 2011

Literatuur

Advies zoutbelasting IJsselmeer t.b.v. Toekomst A fsluitdijk, Rijks waterstaat 26 april
2011
Dijk en Meer, E indrapportage Verkenning Toekoms t Afsluitdijk, Rijks waters taat e.a,
Maart 2009 (+ achtergrondrapporten op CD bij dit rapport)
Notitie reikwijdte en detailniveau project Toekomst A fsluitdijk, openbare
kennisgeving van 24 februari 2010.
Review Waddenwerken, TU Delft, d.d. 9 maart 2010
Toekomst A fsluitdijk, Vijf onderzoeksvragen; D eltares , maart 2010
Vers lag Expertbijeenkomst N atuur, Projectteam T oekomst Afsluitdijk, d.d. 24 maart
2010
Vers lag Expertbijeenkomst Duurzame E nergie, P rojectteam Toekomst A fsluitdijk,
d.d. 9 april 2010
Haalbaarheids onderzoek World Sus tainability Centre. Eindrapport, E rnst & Young,
april 2010.
Verkenning Zilte Landbouw, G rontmij, april 2010

Pagina 112 van 112