Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 420

Noodpakket banen en economie

Nr. 272

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 mei 2021
De coronapandemie heeft in heel Europa tot grote inkomensonzekerheid
geleid voor werknemers en zelfstandig ondernemers. Het kabinet heeft
direct actie ondernomen om banen te behouden en faillissementen te
voorkomen bij bedrijven in Nederland die hard geraakt zijn door de crisis.
Daarom is snel na de start van de pandemie het noodpakket van kracht
geworden met onder andere de NOW, de TOGS en de Tozo. Later zijn daar
de TVL en de TONK aan toegevoegd. Deze maatregelen hadden en
hebben allemaal tot doel de negatieve economische gevolgen van de
crisis zo veel mogelijk te verzachten. Hier blijft het kabinet zich voor
inzetten.
Tegelijk bleek ook dat niet álle mensen geholpen kunnen worden.
Grensondernemers, woonachtig in België of Duitsland, met een onderneming in Nederland komen noch voor een Tozo-uitkering voor levensonderhoud (bijstand) in Nederland noch voor een vergelijkbare uitkering in
hun woonland België of Duitsland in aanmerking. Deze grensondernemers komen overigens wel in aanmerking voor een lening voor
bedrijfskapitaal om liquiditeitsproblemen als gevolg van de coronapandemie te voorkomen. Uw Kamer vroeg meermaals om aandacht voor
deze groep, onder andere via de motie van het lid Palland c.s.1 die het
kabinet verzocht om zich voor deze grensondernemers te blijven
inspannen, hun situatie te monitoren en hierover periodiek te rapporteren.
Daarnaast heeft uw Kamer met de kamerbreed (Handelingen II 2020/21, nr.
51, item 14) aangenomen gewijzigde motie van de leden Gijs van Dijk
(PvdA) en Palland (CDA)2 het kabinet verzocht alles op alles te zetten om
deze grensondernemers in hun levensonderhoud te ondersteunen. Tot
slot heeft de Vaste Kamercommissie mij op 15 april jl. verzocht ook te
reageren op de brief van een grensondernemer die in dit verband vraagt

1
2

kst-35420-272
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 420, nr. 132
Kamerstuk 35 669, nr. 43

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 272

1

of het juridisch mogelijk is een specifieke regeling te maken voor
pendelende grensondernemers in België en Duitsland.
In deze brief ga ik in op al uw verzoeken om u tot slot te informeren over
mijn conclusie dat er geen uitvoerbare en houdbare regeling is te treffen
die aan uw wensen tegemoetkomt. Uiteraard ben ik bereid om te zijner
tijd met u hierover in gesprek te treden.
Situatie grensondernemers België en Duitsland
De situatie van ondernemers net over de grens heeft al sinds de totstandkoming van de Tozo de aandacht van de Staatssecretarissen en mij.
Volgens informatie van de Kamer van Koophandel (KvK) zijn er in totaal
zo’n 13.600 in Nederland gevestigde ondernemingen waarvan de eigenaar
in België of Duitsland woont. Onbekend is in hoeverre zij inkomensproblemen hebben als gevolg van corona.
Grensgemeenten, individuele grensondernemers en de Europese
Commissie hebben gewezen op de omstandigheden van deze groep. In
haar brief van 1 juli 20203 heeft de toenmalige Staatssecretaris uiteengezet hoe de Tozo zich verhoudt tot de regelingen in België en Duitsland
en welke inspanningen zijn gepleegd om deze groep ondernemers te
ondersteunen.
Op mijn verzoek en ter uitvoering van de eerste motie hebben de
Euregio’s4 begin december 2020 een enquête uitgevoerd onder de
medewerkers van de Nederlands-Duitse en Nederlands-Belgische
GrensInfoPunten5 over de situatie van de hiervoor omschreven grensondernemers. Het algemene beeld uit deze enquête is dat ondernemers –
bijvoorbeeld als ze niet aan de voorwaarden voor bijstand in hun
woonland voldeden – worden terugverwezen naar Nederland, omdat zij
daar sociale premies en over een deel van het totale inkomen loon- en of
inkomstenbelasting betalen. De ondernemers woonachtig in België of
Duitsland komen namelijk niet in aanmerking voor bijvoorbeeld bijstand
in het woonland vanwege voorwaarden als partnerinkomenstoets, een
vermogenstoets, te veel eigen inkomsten of het niet beschikken over een
langdurig verblijfsrecht (langer dan 5 jaar). Het gehele rapport naar
aanleiding van de enquête vindt u bijgesloten in deze brief. Overigens
gelden soortgelijke voorwaarden ook onder de Nederlandse
Tozo-regelingen, op de Tozo 1-regeling na, die gold voor ten hoogste drie
aaneengesloten kalendermaanden in de periode maart tot en met
augustus 2020.
Alles op alles zetten voor steun voor levensonderhoud
De gewijzigde motie van de leden Van Dijk en Palland vraagt het kabinet
om alles op alles te zetten voor steun van grensondernemers. Het beeld
uit beide Kamers is dat de motie specifiek gericht is op ondernemers in
België en Duitsland. Naar aanleiding van de motie heb ik een groot aantal
mogelijkheden (opnieuw) laten onderzoeken om invulling te geven aan de
wens om deze groep grensondernemers tegemoet te komen. De
onderzochte opties bespreek ik hieronder één voor één. Daarbij ga ik in op
de mogelijkheden en de bijkomende nadelen en risico’s; zowel juridische
als ten aanzien van uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid, samenhangend
met het feit dat controle in het buitenland varieert van zeer lastig tot
onmogelijk.

3

Kamerstuk 32 851, nr. 67
Getrokken door de Euregio Rijn-Maas noord; https://euregio-rmn.de
5
https://grenzinfo.eu/nl
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 272

2

Allereerst is bezien of de doelgroep zou kunnen worden beperkt
(afgebakend) tot alleen pendelende grensondernemers in de buurlanden.
Daarvoor is gekeken naar de al bestaande definitie van «grenswerkers».
De doelgroep zou dan beperkt kunnen worden tot de zelfstandig ondernemers die als zelfstandigen werkzaamheden verrichten in Nederland
maar die wonen in een andere lidstaat en die in beginsel dagelijks of ten
minste eenmaal per week terugkeren naar hun onderneming in Nederland
(pendelen). Deze groep wordt geacht een nauwe band te hebben met
Nederland.
Omdat in principe alle EU-burgers gelijk moeten worden behandeld,
volstaat de definitie van grensondernemers niet. De voorwaarde dat
sprake is van een nauwe band met Nederland kan wel gesteld worden. De
regeling zou echter moeten gelden voor alle ondernemers die niet in
Nederland (maar elders in de EU, EER en Zwitserland) wonen, voor zover
zij een nauwe band met Nederland hebben. Ook zou het niet alleen
kunnen gaan om personen die feitelijk regelmatig naar Nederland komen
(die pendelen) om hun zelfstandige activiteiten of diensten te verrichten,
maar ook om personen die hun diensten regelmatig (digitaal) vanuit het
buitenland verrichten. Ook zij kunnen immers hun omzet in Nederland
hebben verloren. Het is juridisch dus niet mogelijk een specifieke regeling
te maken alleen voor pendelende grensondernemers in de buurlanden.
4. Opties die zijn onderzocht
a) Uitbreiding Tozo voor levensonderhoud
b) Belastingkorting en/of compensatie/aanvulling bij belastingaangifte
van ondernemers
c) Aanpassing belastingverdragen met België en Duitsland
d) Opslag op Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL)
e) Subsidieregeling gemeenten
f) Bilaterale afspraken
g) Tijdelijke tegemoetkoming ingevolge artikel 9, Kaderwet SZWsubsidies
a) Uitbreiding Tozo voor levensonderhoud
In deze variant wordt de Tozo-uitkering voor levensonderhoud ook
opengesteld voor ondernemers buiten het Nederlandse grondgebied. De
Tozo is een tijdelijke crisismaatregel en vindt zijn grondslag in de
Participatiewet. De Tozo-uitkering voor levensonderhoud maakt dus
onderdeel uit van de Participatiewet. Het basisprincipe is het territorialiteitsbeginsel. Alleen personen die rechtmatig in Nederland woonachtig
zijn, kunnen aanspraak maken op sociale bijstand en dus ook op de
Tozo-uitkering voor levensonderhoud. Zoals eerder aangegeven, worden
sociale bijstandsuitkeringen niet geëxporteerd. Export van de
Tozo-uitkering voor levensonderhoud is niet in lijn met het karakter van
een dergelijke bijstandsuitkering. Als Nederland ervoor zou kiezen dit wel
te doen, dan is het risico dat dit precedentwerking heeft. Dit kan een
onevenredige belasting voor het Nederlandse bijstandsstelsel opleveren,
aangezien dan ook de bijstand geëxporteerd zou kunnen worden. Er zou
bovendien niet gecontroleerd kunnen worden of die uitkeringen rechtmatig worden verstrekt, omdat de rechtsbasis voor het uitwisselen van de
daarvoor noodzakelijke informatie ontbreekt.
b) Belastingkorting en/of compensatie/aanvulling bij belastingaangifte van
ondernemers
Onderzocht is of de groep grensondernemers die hier de onderneming
drijft, maar in een andere lidstaat woont en die niet in aanmerking is
gekomen voor de Tozo-uitkering voor levensonderhoud of een andere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 272

3

inkomensvoorziening in het woonland en door de coronacrisis kampt met
zeer lage inkomsten, een belastingkorting gedurende het belastingjaar
2021 of een compensatie/aanvulling bij de belastingaangifte kan worden
verleend. Dat sluit aan bij het gegeven dat de ondernemers in Nederland
belasting betalen. Het is echter niet mogelijk de korting of compensatie/
aanvulling bij belastingaangifte alleen aan grensondernemers woonachtig
in Duitsland en België te bieden. Zo’n korting of compensatie/aanvulling
zou dan verstrekt moeten worden aan álle ondernemers in Nederland en
dus ook aan ondernemers die een onderneming in Nederland voeren,
maar woonachtig zijn in andere lidstaten. Het aanpassen van fiscale
regelingen en inrichten van dergelijke maatregelen is complex en vergt
veel tijd. De maatregelen zouden pas op langere termijn in werking treden
omdat uitvoering met terugwerkende kracht niet mogelijk is. De
compensatie/aanvulling en de belastingkorting zijn een tegemoetkoming
aan ondernemingen en vormen staatssteun6. Uitvoering via de fiscaliteit
is dan ook niet mogelijk, wel door een ander overheidslichaam. Het risico
van misbruik en oneigenlijk gebruik is voor beide maatregelen hoog. Uit
de aangifte kan niet worden afgeleid welke inkomsten de in het buitenland
(EU, EER en Zwitserland) wonende ondernemers hebben. Als een andere
overheidsinstantie de regeling zou dienen uit te voeren is ook vereist dat
deze beschikt over de informatie uit de aangifte en dat de overheidsinstantie over voldoende fiscale expertise beschikt. De belastingkorting is
daarenboven weinig effectief aangezien de korting niet kan worden
verstrekt als te weinig belasting verschuldigd is.
c) Aanpassing belastingverdragen met België en Duitsland
Belastingverdragen zien op de verdeling van heffingsrechten tussen
landen. In situaties waar anders dubbele belasting kan optreden, bepaalt
het verdrag welk land mag heffen van personen die in het ene land wonen
en in het andere land werken. Een belastingverdrag is daarmee niet
geschikt om een steunmaatregel in op te nemen. De aanpassing van het
belastingverdrag is daarom geen optie om grensondernemers die geen
Tozo ontvangen tegemoet te komen.
d) Opslag op Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL)
Bezien is of in de TVL een forfaitaire opslag kan worden geregeld voor
ondernemers met een substantieel omzetverlies vanwege de coronacrisis
die vanwege gebrek aan enige inkomensondersteuning een inkomen
hebben onder het Nederlandse sociaal minimum. Afbakening tot alleen in
Duitsland en België woonachtige grensondernemers is ook voor deze
regeling niet mogelijk. Voor een dergelijke regeling zou ook naar
buitenlands inkomen binnen de EU, EER en Zwitserland moeten worden
gekeken, controle en handhaving zouden ook bij deze maatregel
ondoenlijk zijn. De TVL is daarnaast gericht op het ondersteunen van
ondernemingen (in bepaalde sectoren) en niet op het ondersteunen van
individuele ondernemers/natuurlijke personen. Binnen de TVL dan een
opslag invoeren die specifiek ten goede moet komen aan in België en
Duitsland woonachtige zelfstandig ondernemers die een MKB-onderneming (in bepaalde sectoren) in Nederland voeren is niet mogelijk. Tot
slot zou de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) de regeling
moeten uitvoeren en de RVO heeft daarvoor geen capaciteit. Opschaling
van de capaciteit zou overigens geen optie zijn gelet op de andere
bezwaren.

6

Een kleine tegemoetkoming zou onder de de-minimisverordening gebracht kunnen worden.
Deze steun moet dan onder de grens van € 200.000,– zijn over een periode van drie belastingjaren totaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 272

4

e) Subsidieregeling gemeenten
Bezien is of een landelijke subsidieregeling kan worden gemaakt waarbij
de groep grensondernemers (natuurlijke personen) bij de regiogemeente
zou kunnen aankloppen voor een tegemoetkoming in de kosten voor
levensonderhoud. Een dergelijke regeling is echter net als de Tozo
uitkering levensonderhoud feitelijk sociale bijstand aan natuurlijke
personen. De facto maakt dit daarom geen verschil met het exporteren
van de Tozo. De nadelen en risico’s daarvan zijn hierboven (onder a.)
reeds beschreven. Uit de aard der zaak is het niet mogelijk aan ondernemingen sociale bijstand voor levensonderhoud te verstrekken. Dat kan
alleen aan natuurlijke personen worden verleend. Sociale bijstand wordt
niet geëxporteerd en ook de gemeente kan deze niet verstrekken aan
inwoners van andere EU-lidstaten.
f) Bilaterale afspraken
Bezien is of via diplomatieke weg met Duitsland en België bilaterale
afspraken gemaakt kunnen worden om hen ertoe te bewegen sociale
bijstand te verschaffen aan de groep grensondernemers die daar
woonachtig is, bijvoorbeeld door de inrichting van hun covid-19 gerelateerde regelingen. Duitsland zou hierbij de voorwaarde van een ononderbroken verblijfsduur van minimaal 5 jaar kunnen laten vallen. België zou
de voorwaarden van de sociale bijstand kunnen versoepelen zoals
Nederland heeft gedaan bij verstrekking van de Tozo 1 voor levensonderhoud (eerste drie maanden geen partnerinkomens- en vermogenstoets, daarna alleen partnerinkomenstoets en geen gevolgen voor het
verblijfsrecht). Hierover is uw Kamer al bij brief van 1 juli 20207 geïnformeerd. Ondanks grote inspanning vanuit Nederlandse zijde ligt het niet in
de lijn der verwachtingen dat Duitsland en België alsnog bereid zijn over
gaan tot aanpassingen van hun regelingen. Ondanks de continue
monitoring hebben de autoriteiten in Berlijn geen signalen uit de
grensstreken vernomen die aanleiding zouden zijn voor aanpassingen van
de bijstandsregels op federaal niveau. Zij verwijzen ook naar de bevoegdheden die lokale Duitse overheden hebben om soepeler met de bijstandsregels om te gaan als deze oordelen dat er sprake is van een schrijnend
geval. De autoriteiten in Brussel hebben de grondslag voor coronasteun
gebaseerd op de sociale zekerheid en zijn niet bereid het eigen systeem
om te zetten om over te stappen naar steun die gestoeld is op de sociale
bijstand (zoals in Nederland en Duitsland).
g) Tijdelijke tegemoetkoming ingevolge artikel 9, Kaderwet SZW-subsidies
Als toch voor een regeling zou worden gekozen, dan lijkt de juridisch
minst kwetsbare optie een financiële tegemoetkoming (lumpsum) te zijn –
inhoudende een spoedeisende, tijdelijke verstrekking – gebaseerd op
artikel 9 Kaderwet SZW-subsidies.
De vormgeving van een eventuele nieuwe regeling is een complexe
exercitie aangezien er veel (internationaal) juridische aspecten een rol
spelen8. De regeling moet zo ingericht worden dat deze geen sociale
bijstand is of erop lijkt, terwijl het stellen van beperkende voorwaarden
wel vereist is om te bevorderen dat de middelen ook alleen terecht komen
bij degenen voor wie deze bedoeld zijn. Als de optionele regeling toch als
bijstandsverstrekking voor levensonderhoud zou worden gezien, kan dit
7
8

Kamerstuk 32 851, nr. 67
Op dit moment zijn niet alle complexiteiten volledig in beeld, waaronder bijvoorbeeld de fiscale
behandeling van de tegemoetkoming; belastingplicht kan afhankelijk zijn van bilaterale
verdragen en het is mogelijk dat (net als bij de TOFA) wijziging van fiscale wetgeving noodzakelijk is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 272

5

gevolgen hebben voor export van bijstand. Onduidelijk is hoeveel
personen binnen de EU, EER en Zwitserland aanspraak zouden kunnen
maken op de regeling. De totale doelgroep betreft naar schatting op grond
van informatie van de KvK ongeveer 20.000 zelfstandigen, waarvan er
ongeveer 13.600 in België en Duitsland wonen. Door het stellen van
hieronder nader besproken voorwaarden gaat het om minder zelfstandigen.
Harde voorwaarde is dat er in het land waar de betrokken ondernemers
wonen voor hen het inkomen (uit onderneming + eventuele buitenlandse
voorzieningen) in een bepaalde referentieperiode onder een bepaald
bedrag moet zijn alvorens de betrokken ondernemer voor de lumpsum in
aanmerking zou kunnen komen. Daarnaast zouden zij moeten voldoen aan
andere voorwaarden, zoals die ook voor de Tozo gelden, zoals urencriterium, inschrijving Kamer van Koophandel vóór 17-3-2020, in Nederland
premies volksverzekeringen afdragen, etc.
De regeling zou dan een eenmalige financiële tegemoetkoming
verstrekken in de kosten die de ondernemer vanwege Covid-19 tussen
maart en mei 2020 heeft gemaakt, waarbij uitgegaan wordt van een vast
bedrag van € 2.000,–. Dit is geen hoog bedrag en kan in de ogen van de
buitenlandse grensondernemers als onvoldoende worden gezien, maar
een hoger of maandelijks bedrag is juridisch risicovol vanwege de
gelijkenis met bijstand. Een te hoog bedrag kan ook leiden tot klachten
van ondernemers woonachtig in Nederland die geen of minder
Tozo-uitkering hebben ontvangen dan € 2.000,–. De tegemoetkoming is
onafhankelijk van de leefvorm van de betrokken ondernemer. De
tegemoetkoming9 is geen klassieke socialezekerheidsuitkering zoals we
die in Nederland kennen: geen premiebetaling, geen verzekering, bevat
geen partnertoets en is niet structureel.
De optionele regeling is echter niet uitvoerbaar en handhaafbaar. Omdat
de betrokkenen in het buitenland verblijven is de controle van de
voorwaarden voor de tegemoetkoming zeer problematisch of zelfs
onmogelijk. Eventuele terug- en invordering is in de praktijk niet goed
uitvoerbaar. Tegelijkertijd wordt het Misbruik & Oneigenlijk gebruik
(M&O)-risico van de regeling ingeschat op zeer hoog. Bij de aanvraag zou
goed gecontroleerd moeten worden of aan de voorwaarden is voldaan.
De uitvoeringsinstanties die inmiddels gepolst zijn (waaronder de Sociale
Verzekeringsbank (SVB), de directie Uitvoering voor Beleid (UvB) van het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en de gemeente
Maastricht hebben aangegeven dat de regeling voor hen onuitvoerbaar is:
controles (van de harde voorwaarden) in het buitenland en van buitenlandse bewijsstukken zijn niet uit te voeren. Er moet dan volstaan worden
met verklaringen die een fraudeafbreukrisico alleen maar vergroten.
Europese Commissie
Zoals uw Kamer bekend is, is er informeel overleg met de Europese
Commissie waarbij de laatste stand van zaken is dat de Commissie van
oordeel is dat de Tozo uitkering voor levensonderhoud geen socialezekerheidsuitkering is in de zin van Verordening (EG) nr. 883/2004, maar een
sociale bijstandsuitkering. Sociale bijstandsuitkeringen worden door
Nederland en de andere EU lidstaten in overeenstemming met het
Europese recht alleen aan inwoners van het eigen land verstrekt. Wel
heeft de Europese Commissie vragen gesteld of het niet verstrekken van
de Tozo uitkering voor levensonderhoud aan ondernemers woonachtig
binnen de EU, EER en Zwitserland de vrijheid van vestiging niet
belemmert.
9

Gelet op artikel 107, eerste lid, VWEU vormt een dergelijke regeling staatssteun. Deze steun
blijft echter onder de grens van € 200.000,– over een periode van drie belastingjaren totaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 272

6

Mogelijke consequentie van het afzien van een regeling is dat de
Europese Commissie een infractieprocedure tegen Nederland start bij het
Europese Hof van Justitie (HvJ) vanwege schending van het gelijkheidsbeginsel of het belemmeren van de vrijheid van vestiging. Het is lastig in
te schatten wat het oordeel van het Hof in een dergelijke procedure zou
zijn. Anderzijds roept het wél treffen van een regeling ook tal van
onvoorzienbare juridische en financiële risico’s op. Ook in dat geval is het
mogelijk dat deze tot procedures leidt.
Conclusie
De verkenning heeft duidelijk gemaakt dat het niet mogelijk is om een
regeling te maken alleen voor grensondernemers woonachtig in België en
Duitsland, die de onderneming in Nederland drijven.
Het meest principiële bezwaar tegen een financiële tegemoetkoming voor
grensondernemers is dat op grond van het Europese recht en het
gelijkheidsbeginsel niet alleen maar steun kan worden verleend aan
grensondernemers in België en Duitsland. Iedere regeling zou moeten
gelden voor alle EU-burgers, die niet in Nederland verblijven, maar wel
een onderneming in Nederland hebben en hier belasting betalen. Ook
mag een maatregel geen ongelijke behandeling opleveren ten opzichte
van ondernemers die inwoner zijn van Nederland en daar een onderneming drijven. Aan elke optie -ook aan de juridisch minst kwetsbare
optie- kleven dus veel en aanzienlijke risico’s.
Als de optionele regeling toch als bijstandsverstrekking voor levensonderhoud zou worden gezien, heeft dit mogelijk gevolgen voor export van
bijstand. Ook kan deze optionele regeling leiden tot klachten en juridische
procedures, met als verschil dat invoering dan al zou hebben geleid tot
export naar het buitenland. Dat zou een onomkeerbaar proces in gang
kunnen zetten van onbedoelde export van onze sociale bijstandsregelingen, bijvoorbeeld de AIO10.
Ik acht dit soort risico’s ongewenst. Als geconcludeerd wordt dat het ook
hier om verstrekking van middelen voor levensonderhoud gaat, kan dit
alsnog consequenties hebben voor verstrekking van de Tozo-uitkering
voor levensonderhoud aan niet-inwoners van Nederland. Het zou inbreuk
maken op het Nederlandse sociale bijstandsstelsel met grote financiële
gevolgen. De keuze voor de juridisch minst kwetsbare regeling brengt
zoveel risico’s met zich mee, evenals risico’s op misbruik en oneigenlijk
gebruik (M&O), frauduleus gebruik en grote obstakels in het kader van de
uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid, dat de regeling onwenselijk is.
Alles afwegende ben ik daarom voornemens geen regeling voor grensondernemers te treffen. Ik ben mij ervan bewust dat dit een teleurstellende
conclusie is voor de ondernemers die het betreft.
Steun voor ondernemers in verband met de coronacrisis
Voor alle ondernemers in Nederland, ook degenen die niet in Nederland
woonachtig zijn zoals de grensondernemer die een brief heeft gestuurd
naar uw Kamer, zijn er in verband met de coronacrisis diverse andere
steunmaatregelen in het Nederlandse steunpakket. De groep grensondernemers in onze buurlanden kan -evenals ondernemers woonachtig binnen
de EU, EER en Zwitserland die de onderneming in Nederland drijvenonder dezelfde voorwaarden als zelfstandigen die wonen en werken in
Nederland in aanmerking komen voor een lening voor bedrijfskapitaal van
maximaal € 10.157 tegen een verlaagd rentepercentage. Daarnaast
kunnen zij – indien zij aan de voorwaarden voldoen – in aanmerking
komen voor de TVL, en begeleiding bij een tijdelijke stop van de onder10

aanvullende inkomensvoorziening ouderen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 272

7

neming (TOA11). Ondernemers die mensen in dienst hebben die in
Nederland sociaal verzekerd zijn, kunnen een beroep doen op de tijdelijke
Noodmaatregel Overbrugging voor Werkgelegenheid (NOW). Ten slotte
zijn er maatregelen getroffen voor ondernemers in Nederland met
betrekking tot extra kredietfaciliteiten, zoals Qredits, en in de belastingsfeer (zoals uitstel van betaling van belastingschulden).
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

11

Time-out-arrangement

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 420, nr. 272

8