Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 V

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het
jaar 2011

Nr. 133

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 februari 2011
Graag bied ik u hierbij de reactie aan op het verzoek van de vaste
commissie voor Buitenlandse Zaken van 1 februari 2011 met kenmerk
2011Z01948/2011D04905waarin u verzoekt om een brief met feitenrelaas
over de zaak Baahrami. Een Nederlands staatsburger is onder verschrikkelijke omstandigheden ter dood gebracht en ik acht het van groot belang
het handelen van de Nederlandse overheid in deze zaak zeer helder te
beschrijven.
De werkomstandigheden voor onze Ambassade in Teheran en de
persoonlijke risico’s die gelopen worden door personen die zich in hebben
gespannen voor mevrouw Baahrami, leggen beperkingen op aan de mate
van openheid die ik in deze brief kan betrachten als het gaat om de
contacten met diverse personen en instellingen. Ik voeg conform de
suggestie in uw verzoek van 1 februari een bijlage toe aan deze brief, met
daarin informatie die ter strikt vertrouwelijke inzage voor de leden kan
worden gelegd.1
Inleiding
Hieronder volgt eerst een korte schets van de omstandigheden en
verhoudingen waarin met de Iraanse overheid gewerkt kan worden op het
gebied van consulaire dienstverlening en mensenrechtenzaken. Daarop
volgt een weergave van de koers die ik heb gevolgd met betrekking tot het
dossier van mevrouw Baahrami alsmede een uitvoerig feitenrelaas.

1

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor
de leden, bij het Centraal Informatiepunt van
de Tweede Kamer der Staten-Generaal.

kst-32500-V-133
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Fundamenteel in deze zaak is het feit dat Iran de dubbele nationaliteit,
zoals mevrouw Baahrami deze had, weigert te erkennen. Iran erkent niet
dat Iraanse onderdanen tevens een andere nationaliteit kunnen hebben.
De Iraanse autoriteiten weigeren dan ook consequent de Nederlandse
regering als gesprekspartner over dossiers waarin sprake is van
Nederlands-Iraanse burgers. Voor de Iraanse overheid zijn deze burgers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 133

1

uitsluitend Iraniërs en wordt elke Nederlandse bemoeienis en belangstelling opgevat als een agressieve inmenging in interne aangelegenheden.
Dit betekent in de zaak van mevrouw Baahrami dat niet of nauwelijks
officiële informatie over haar kon worden ontvangen van de Iraanse
autoriteiten. Schriftelijke informatie is in het geheel niet overhandigd en
mondelinge informatie werd incidenteel verstrekt als zogenaamde «blijk
van goede wil». De inhoud van de verstrekte informatie door de Iraniërs
was soms intern tegenstrijdig en de betrouwbaarheid van die informatie
kon niet worden getoetst. De Nederlandse Ambassade in Teheran heeft
via vertrouwelijke contacten en via diverse media soms aanvullende
informatie kunnen krijgen over Nederlandse gedetineerden. Maar ook
hiervoor geldt dat niet altijd te verifiëren was hoe betrouwbaar deze
informatie was.
Nadat begin 2010 geruchten opdoken in de media dat een NederlandsIraanse vrouw in Iran gedetineerd zou zijn, zijn diverse pogingen gedaan
om de identiteit en achtergrond van deze vrouw bevestigd te krijgen. Dit is
niet alleen door de regering gedaan maar ook door mensenrechtenorganisaties. Deze zoektocht werd bemoeilijkt door het feit dat de familie van
mevrouw Bahraami pas in juni 2010 contact opnam met de Ambassade in
Teheran. Nadat de arrestatie van mevrouw Baahrami en haar Nederlandse
nationaliteit eind juli 2010 waren bevestigd, is een koers uitgezet die
voorzag in intensieve contacten op hoog niveau via diverse kanalen, met
politieke escalatie-mogelijkheden. Deze contacten met de Iraanse
autoriteiten betroffen zowel Nederlandse interventies als bi- en multilaterale acties in internationaal verband.
De gekozen koers maakte het mogelijk om in te spelen op de stand van
zaken en, afhankelijk van de reacties die wij van Iraanse zijde kregen, het
niveau van interventie af te wisselen. Bij tegenwerking van de Iraanse
autoriteiten werd van Nederlandse kant op een hoger niveau geïntervenieerd. Bij een tegemoetkomende opstelling van de Iraanse autoriteiten
kon worden gede-escaleerd om opnieuw een zo groot mogelijk palet aan
opschalingen te hebben.
Direct na de bevestiging van haar detentie, identiteit en Nederlandse
nationaliteit is op hoog ambtelijk en ambassadeursniveau aangedrongen
op toegang tot mevrouw Baahrami en op een eerlijk proces met bijstand
door een advocaat van eigen keuze. Het feit dat haar eerste advocaat al
snel zelf werd gearresteerd, vormde een belangrijke hindernis bij het
verkrijgen van inzicht in de procesgang. Zoals uit het feitenrelaas zal
blijken, is dit een onophoudelijk aandringen geweest. In het ruime half
jaar dat ligt tussen de vaststelling van haar Nederlandse nationaliteit en
de uitvoering van het doodsvonnis is in Den Haag en Teheran keer op keer
contact gezocht met de Iraniërs waarbij ons standpunt telkenmale
nadrukkelijk naar voren is gebracht.
Nadat op 5 januari 2011 berichten kwamen van haar vonnis, heb ik direct
persoonlijk de Iraanse ambassadeur ontboden om opheldering te vragen
over het vonnis en tegelijkertijd aan de Iraanse regering mijn diepe
verontwaardiging en hevig protest duidelijk te maken.
Direct na het vernemen van het doodvonnis is besloten om mevrouw
Baahrami juridische steun aan te bieden. In de regel dienen de gedetineerden zelf zorg te dragen voor juridische bijstand en wordt door de
Nederlandse vertegenwoordiging consulaire bijstand verleend. Het is niet
gebruikelijk, zoals de Kamer bekend is, dat de Nederlandse ambassades
juridische bijstand bieden of financieren aan Nederlandse gedetineerden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 133

2

in het buitenland. Ik heb deze beleidslijn met betrekking tot de zaak van
mevrouw Baahrami ook aan de Tweede Kamer gemeld in antwoord op
schriftelijke vragen d.d. 24 augustus 2010. Gezien de ernst van uitgesproken doodvonnissen, wordt in die gevallen wel (financiering van)
juridische bijstand aangeboden. Ook in het geval van mevrouw Baahrami
is deze lijn gevolgd. Ten behoeve van de beroepsprocedure is door de
Ambassade in Teheran in overleg met de familie bijstand door twee
vooraanstaande advocaten georganiseerd. Met deze advocaten is
intensief overleg gevoerd over de te volgen strategie in deze fase van het
strafproces inclusief de nog uitstaande zaken.
Nadat de doodstraf bleek te zijn uitgesproken, stonden nog twee wegen
open, te weten het aantekenen van beroep tegen het vonnis, en – als het
vonnis onherroepelijk bleek – de mogelijkheid om gratie te vragen. Zowel
een beroep als een gratieverzoek diende zoals gebruikelijk door de
advocaat van Baahrami te worden ingediend.
Door de Iraanse ambassadeur is in een formeel onderhoud op 19 januari
aangegeven dat als eerste het vonnis bevestigd zou dienen te worden
door de «prosecutor general.» Mocht deze het vonnis bevestigen, dan zou
beroep open staan bij het Hooggerechtshof.
Een verzoek tot gratie was pas aan de orde na het onherroepelijk worden
van het vonnis. Een dergelijk verzoek vereist volgens de Iraanse
wetgeving dat betrokkene schuld bekent. Was het tot een gratieverzoek
door mevrouw Baahrami gekomen, dan zou de Nederlandse regering een
dergelijk verzoek op het hoogste niveau uiteraard politiek hebben
ondersteund.
Bemiddeling door bevriende landen werd voorbereid. Bovendien werd
een aanvullend appel namens de Nederlandse regering aan de Opperste
Leider overwogen.
Van de Iraanse regering is nog op 28 januari, de middag vóór de executie
van mevrouw Baahrami, op 29 januari de verzekering gekregen dat er tijd
was voor die laatste fase waarin een beroep wordt gedaan op gratie of
clementie. Er waren bovendien nog twee andere aanklachten tegen
mevrouw Baahrami, die – zo werd ons verzekerd door de ambassadeur –
eerst moesten worden afgerond voordat er sprake zou zijn van voltrekking
van de doodstraf. Een verdachte sub judice zou niet kunnen worden
geëxecuteerd. Maar voordat de regering dat spoor in kon slaan was
mevrouw Baahrami geëxecuteerd.
Feitenrelaas
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken (zowel het departement als de
ambassade in Teheran) heeft voorjaar 2010 uit diverse bronnen vernomen
dat op 27 december 2009 tijdens de demonstraties rond Ashura in Iran
een Nederlands onderdaan zou zijn gearresteerd. Onmiddellijk na
ontvangst van deze berichten heeft het ministerie zich ingespannen om de
identiteit van de gemelde arrestant te verifiëren. Onder meer doordat van
de Iraanse autoriteiten geen enkel bericht of bevestiging over de arrestatie
van betrokkene werd verkregen, en omdat door familie of bekenden van
betrokkene lange tijd geen contact is opgenomen met het ministerie of
ambassade, is met deze controle op identiteit en nationaliteit veel tijd
gemoeid geweest.
Een complicerende factor daarbij was eveneens dat betrokkene in de
afgelopen jaren een officiële naamsverandering heeft ondergaan. Eind juli
2010 kon worden vastgesteld dat betrokkene Sahra Baahrami was, in 1965
geboren te Teheran. Betrokkene is begin 1994 in Nederland aangekomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 133

3

en heette toen Sahra Mehrabi. Zij heeft in 1996 – na een eerdere afwijzing
in 1995 – een verblijfsvergunning verkregen en is in 1999 genaturaliseerd.
In 2006 is zij vanuit Nederland geëmigreerd naar het VK.
Zij had een dochter en schoonzoon in Teheran. Tevens had zij een zoon in
Nederland, met wie het ministerie eenmalig contact heeft gehad.
Ten tijde van de verificatie van nationaliteit en identiteit van mevrouw
Baahrami, verkreeg het Ministerie van Buitenlandse Zaken informatie dat
Mevrouw Baahrami een strafblad had in Nederland. Zonder op de details
in te kunnen gaan, kan bevestigd worden dat mevrouw Baahrami in het
verleden in Nederland is veroordeeld voor het overtreden van de
Opiumwet en voor het doen verstrekken, bezitten en gebruiken van
vervalste reisdocumenten. Deze feiten waren vanaf het begin bekend,
maar hebben geen enkele invloed gehad op het handelen van de
Nederlandse overheid. Van Nederlandse zijde is steeds getracht de
volledige consulaire bijstand aan mevrouw Baahrami te verlenen.
Op 1 augustus 2010 startte de Nederlandse ambassade in Teheran het
traject dat altijd wordt doorlopen ten aanzien van Nederlandse gedetineerden in het buitenland. Over dit beleid is meerdere malen met uw
Kamer van gedachten gewisseld.
De Ambassade stuurde op 1 augustus een note verbale naar het Iraanse
Ministerie van Buitenlandse Zaken gestuurd. Daarin verzocht Nederland
om informatie over de situatie van mevrouw Baahrami en de reden van
haar vermeende arrestatie. Ook benadrukte Nederland dat mevrouw
Baahrami recht had op een eerlijk proces en bijstand door een advocaat
van haar keuze, en eiste Nederland op grond van consulaire verdragen
toegang tot mevrouw Baahrami teneinde consulaire bijstand te kunnen
verlenen. Op de note verbale is ondanks herhaald aandringen nooit
antwoord gegeven van Iraanse zijde.
Op 22 augustus kon door de Tijdelijk Zaakgelastigde in Teheran – na
aandringen – een demarche worden uitgevoerd bij de plaatsvervangend
Directeur-Generaal voor Iraniërs in het buitenland, Razzaghmanesh.
Verzocht werd om informatie over de aanklacht tegen betrokkene,
aangedrongen werd op de vrije keuze van een advocaat en het mogen
bezoeken van mw. Baahrami. Van Iraanse zijde werd toen de lijn uitgedragen die al bekend was uit eerdere zaken rond bipatride gedetineerden
en die ook niet zou veranderen in de maanden die volgden: Iran
beschouwt deze personen als uitsluitend Iraans. De Nederlandse
nationaliteit wordt in deze gevallen door Iran niet erkend en Iran staat
geen enkele buitenlandse betrokkenheid toe.
Op 24 augustus kon ook de Iraanse ambassadeur in Nederland, Khazem
Gharib Abadi, geen opheldering over de zaak verschaffen.
Op 25 augustus 2010 bracht de zojuist gearriveerde nieuwe Nederlandse
ambassadeur in Teheran de kwestie op bij Directeur-Generaal Protocol
Mozaffari. Mozaffari wenste echter niet inhoudelijk op de zaak in te gaan,
maar zou het verzoek doorgeleiden.
Op basis van de door de Ambassade uit vertrouwelijke bron verkregen
informatie over mogelijke aanklachten en rechtsgang zijn op 26 augustus
alle EU-lidstaten geïnformeerd over deze zaak. Er is aan EU-partners
gemeld dat mevrouw Baahrami mogelijk verdacht werd van drugsbezit en
«moharebeh», een specifieke Iraanse aanklacht die inhoudt dat de
verdachte wordt beschouwd als «vijand van God» en vijand van het
Iraanse regime.
Naar aanleiding van deze informatie heeft de Belgische ambassadeur, als
lokale EU-Voorzitter, de zaak van mevrouw Baahrami aan de orde gesteld
tijdens een demarche bij de Iraanse Directeur voor Mensenrechten van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 133

4

het Iraanse Ministerie van Buitenlandse Zaken, Bahreini, op 29 augustus.
Hij vroeg wederom om informatie over de situatie van mevrouw
Baahrami, pleitte voor een eerlijk proces en verzocht toestemming voor
Nederlandse consulaire bijstand. Bahreini herhaalde het Iraanse
standpunt: het ging hier om een Iraanse burger, en dus werd de zaak
volgens het Iraanse rechtssysteem behandeld. Bahreini beloofde meer
informatie over het vervolg van de zaak, maar die informatie werd nooit
ontvangen. Bahreini verwees naar de consulaire afdeling van het Iraanse
Ministerie van Buitenlandse Zaken voor verzoeken om consulaire bijstand
te mogen verlenen.
De nieuw aangetreden Nederlandse ambassadeur in Teheran bood op
29 augustus een kopie van zijn geloofsbrieven aan aan de toenmalige
Iraanse Minister van Buitenlandse Zaken Manouchehr Mottaki. Hij stelde
de situatie van Nederlands-Iraanse bipatride gedetineerden aan de orde
en de zaak van mevrouw Baahrami in het bijzonder, daarbij wederom
vragend om informatie, consulaire toegang en een eerlijk proces. Het
Iraanse antwoord was zoals bij alle voorgaande gelegenheden: Iran erkent
geen dubbele nationaliteit en dus wordt mevrouw Baahrami als Iraanse
beschouwd en behandeld.
De directeur van de Directie Noord-Afrika en Midden-Oosten heeft op
9 september in een gesprek had met de Iraanse ambassadeur Abadi weer
aangedrongen op consulaire toegang, een eerlijk proces en informatie
over Baahrami’s situatie. Hij sprak tevens zijn grote zorg uit over de
situatie van mevrouw Sotoudeh, de advocate van mevrouw Baahrami, die
inmiddels ook was gedetineerd. Ambassadeur Abadi refereerde aan het
interview met de Iraanse president Ahmadinejad dat de avond voor het
gesprek door NOVA werd uitgezonden. Ahmadinejad zei daarin expliciet
dat Iran geen dubbele nationaliteit erkent. Ambassadeur Abadi
antwoordde niet op vragen over de situatie van de advocate van mevrouw
Baahrami. Hij liet weten dat de media-aandacht voor mevrouw Baahrami
averechts zou werken.
Op 28 september werd ambassadeur Abadi ontboden op het Ministerie
van Buitenlandse Zaken door de Directeur-Generaal Politieke Zaken
(DGPZ). Ambassadeur Abadi had van zijn Ministerie in Teheran informatie
gekregen over de aanklachten tegen Baahrami en haar proces. De
aanklachten zouden zijn: drugsbezit en drugshandel alsmede betrokkenheid bij internationale drugssmokkel; het bezitten en gebruiken van
valse paspoorten; en tenslotte de betrokkenheid bij terroristische
activiteiten waarbij doden en gewonden waren gevallen. Ambassadeur
Abadi verzekerde dat mevrouw Baahrami haar eigen advocaat had
kunnen kiezen: mevrouw Sotoudeh was gevangen genomen, maar
inmiddels had mevrouw Baahrami een andere advocaat van haar keuze
gekregen. Ook zou er regelmatig contact tussen mevrouw Baahrami en
haar familie geweest zijn. Er werd geen bewijs gegeven van deze
beweringen. Wederom klaagde ambassadeur Abadi over de mediaaandacht voor deze zaak. In reactie op deze informatie pleitte de DirecteurGeneraal voor consulaire toegang en benadrukte hij het belang van een
eerlijk proces.
In de weken die hierop volgden werd de zaak meer dan vijftien keer
opgebracht bij verscheidene gesprekspartners, waarbij het Iraanse
antwoord hetzelfde bleef: Iran beschouwt mevrouw Baahrami als Iraanse
en accepteert geen buitenlandse inmenging.
Op 11 oktober werd door de Nederlandse ambassadeur in Teheran een
demarche uitgevoerd bij de Directeur-Generaal voor Europese Zaken Tajik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 133

5

Op 19 oktober was DG Tajik in Nederland voor bilaterale besprekingen. Hij
had toen gesprekken met DGPZ en de Nederlandse Mensenrechtenambassadeur, waarin het onderwerp bipatride gedetineerden werd
besproken en weer werd aangedrongen op informatie, consulaire toegang
en een eerlijk proces.
Op 24 oktober bood de Nederlandse ambassadeur in Teheran zijn
geloofsbrieven aan aan de Iraanse president Ahmadinejad. Hierbij waren
met de zaak bekende Iraanse ambtenaren aanwezig. Ambassadeur Kole
heeft bij deze gelegenheid met klem aandacht gevraagd voor de Nederlandse gedetineerden in Iraanse gevangenissen en de zaak van mevrouw
Baahrami in het bijzonder, doch president Ahmadinejad reageerde niet op
de opmerkingen over Baahrami.
Pas op 15 november werd de Nederlandse ambassadeur in Teheran
ontvangen door de vice-minister voor Consulaire Zaken Ghashqavi. Op
28 november demarcheerde de Nederlandse ambassadeur bij de
vice-minister voor Europese Zaken, Ahani. Op 30 november demarcheerde de Nederlandse ambassadeur wederom bij eerdergenoemde DG
Europese Zaken Tajik.
Bij al deze gelegenheden werd de zaak van mevrouw Baahrami
opgebracht.
Op 14 december sprak de directeur van de Directie Noord-Afrika en
Midden-Oosten opnieuw met ambassadeur Abadi. De voortgang in
mevrouw Baahrami’s proces was daarin het voornaamste gespreksonderwerp. Ambassadeur Abadi liet weten dat mevrouw Baahrami’s eerste
rechtszaak inmiddels plaats had gevonden, maar dat hij niet wist wat de
uitkomst daarvan was. Hij gaf aan dat de familie goed toegang tot
mevrouw Baahrami had en dat ze in contact was met haar eigen advocaat.
Op 5 januari berichtten de media dat mevrouw Baahrami ter dood was
veroordeeld voor drugsdelicten. Dit nieuws is direct met EU-partners
gedeeld en er is gevraagd om actie in EU-verband, zowel in Teheran door
het Hongaarse EU-Voorzitterschap als door Hoge Vertegenwoordiger
Ashton in Brussel. Het VK, Frankrijk, Duitsland en Spanje steunden het
Nederlandse verzoek.
In een serie demarches werd de Nederlandse ontzetting over dit vonnis
overgebracht: in Teheran demarcheerde de Nederlandse ambassadeur bij
de Directeur-Generaal Protocol; op 5 januari werd ambassadeur Abadi
gevraagd te komen spreken met de Directeur Consulaire Zaken en
Directeur Noord-Afrika en Midden-Oosten en vervolgens sprak ik zelf op
7 januari met ambassadeur Abadi.
Op 8 januari demarcheerde de ambassadeur in Teheran bij DG Shakeri
voor Iraniërs in het buitenland. Deze merkte op dat hij ook zou willen
spreken over de positie van Iraanse gedetineerden in Nederland. Deze
suggestie werd gezien als een opening om tot een bredere discussie te
komen, waarbinnen de situatie van mevrouw Baahrami kon worden
opgebracht. Hierover is vervolgens het gesprek aangegaan met de Iraanse
ambassadeur in Nederland.
Vanaf mijn aantreden als minister van Buitenlandse Zaken heb ik de
kwestie van mevrouw Baahrami bij diverse collega-ministers aan de orde
gesteld en hen gevraagd om zich eveneens voor haar in te zetten. Dat is
vervolgens ook concreet gebeurd. Ik heb op 11 januari, dus nadat het
doodvonnis bevestigd was, in een gesprek met Hoge Vertegenwoordiger
Ashton gevraagd om EU-optreden in deze zaak. Mevrouw Ashton toonde
zich bereid om namens de EU bij de Iraanse autoriteiten te demarcheren
en te vragen om opheldering over het vonnis en de verdere rechtsgang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 133

6

Dit gebeurde op 12 en 13 januari: de lokale Hongaarse EU-Voorzitter
demarcheerde namens HV Ashton bij de Iraanse Directeur-Generaal
Consulaire Zaken Mirfakhar in Teheran. De managing director van de
European External Action Service Mingarelli sprak met de Iraanse
Permanente Vertegenwoordiger bij de EU Ali Ashgar Khaji in Brussel.
Tegelijkertijd vroeg het VK om opheldering over de doodstraf tegen
Baahrami in een gesprek met de Iraanse chargé d’affaires in Londen.
Op 14 januari bracht ambassadeur Abadi een kennismakingsbezoek aan
Staatssecretaris van Justitie Teeven. Ook hij bracht de zorgen over het
doodvonnis aan ambassadeur Abadi over en verzocht om meer
informatie.
Conform staand beleid (zie hierboven) bood Buitenlandse Zaken onmiddellijk na het bekend worden van het doodvonnis juridische en financiële
bijstand aan aan de advocaat en familie van Baahrami. Op 19, 24 en
25 januari werden in Teheran hierover gesprekken gevoerd met de
advocaat en dochter van Baahrami. Er werd besloten tot het aanstellen
van twee advocaten die door Nederland betaald zouden worden.
Op 19 januari werd ambassadeur Abadi voor de derde keer gevraagd naar
het ministerie te komen om meer informatie te geven over het
doodvonnis en de stand van zaken van Baahrami’s proces. Er werd hem
officieel gemeld dat Nederland juridische bijstand aan mevrouw Baahrami
verstrekte. Tegenover de directeuren Consulaire Zaken en Noord-Afrika en
Midden-Oosten verklaarde ambassadeur Abadi dat er weliswaar een
doodvonnis was geveld in de drugszaak, maar dat dit vonnis moest
worden bevestigd door de procureur-generaal. Tevens liepen nog twee
aanklachten tegen mevrouw Baahrami. Abadi stelde verder dat het
doodvonnis niet uitgevoerd zou worden voordat het juridische proces
geheel zou zijn afgerond. Ook schetste hij mogelijkheden voor beroep. Hij
stelde expliciet dat het juridische dossier van Baahrami compleet moet
worden afgesloten. «Zolang er geen vonnis is geveld in de twee andere
zaken zal het doodvonnis niet worden voltrokken». Hij gaf aan dat
behandeling door een «clemency committee» ook nog op zich kon laten
wachten. Letterlijk stelde hij «There is time». In de Iraanse media was
volgens Abadi te lezen dat Baahrami een verzoek bij dit comité zou
hebben ingediend. Bij het indienen van een dergelijk verzoek geeft de
verdachte toe schuldig te zijn. De advocaat zou dit haar hebben aangeraden, gezien het sterke bewijs. Goed gedrag zou zeer belangrijk zijn in de
beoordeling van het comité.
Op de Nederlandse vraag wat de «consulaire besprekingen», zoals
genoemd door DG Shakeri op 8 januari in gesprek met de Nederlandse
Ambassadeur, precies inhielden kwam geen eenduidig antwoord, maar hij
zou dit opnemen met zijn ministerie.
Op 27 januari meldde ambassade Teheran dat men van de advocaat had
vernomen dat het Hooggerechtshof de doodstraf had bevestigd zonder
dat de procureur generaal zou zijn gehoord. Deze gang van zaken was
compleet onverwacht en in afwijking van de door ambassadeur Abadi
geschetste procedure.
Op 28 januari vroeg de Directeur Noord-Afrika en Midden-Oosten daarom
telefonisch opheldering bij ambassadeur Abadi. Deze was net teruggekeerd uit Teheran maar kon niet meer informatie geven. Wel bevestigde
hij dat het proces tegen mevrouw Baahrami nog gaande was en dat de
situatie ten op zichte van zijn relaas van 19 januari ongewijzigd was.
Letterlijk zei hij: «Laten we over een dag of tien weer bij elkaar komen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 133

7

Op zaterdag 29 januari werd uit de media vernomen dat mevrouw
Baahrami was opgehangen. Ik heb ambassadeur Abadi direct ontboden
om dit bericht te laten bevestigen. Dat kon hij pas ’s middags, na contact
met het Iraanse Ministerie van Buitenlandse Zaken. Hierop heb ik direct
mijn EU-collega’s geïnformeerd. Daarbij heb ik Hoge Vertegenwoordiger
Ashton gevraagd een verklaring uit te vaardigen waarin deze executie
scherp wordt veroordeeld. Deze verklaring werd op 31 januari uitgebracht.
In de verklaring spreekt Ashton namens de EU haar ontzetting uit over het
feit dat de Iraanse autoriteiten Nederland geen consulaire toegang hebben
verleend en geen transparant en eerlijk proces hebben gegarandeerd. De
Verenigde Staten en het VK vaardigden op 1 februari een zelfde soort
statement uit. Turkije sloot zich hier op 2 februari jl. bij aan.
Na de bevestiging van de executie van mw. Baahrami heeft de ambassade
telefonisch contact met de familie gezocht, condoleances overgebracht en
hen uitgenodigd voor een ontmoeting op de ambassade. De familie gaf
echter aan vooralsnog geen contact te willen. Eerder deze week werd
wederom contact gezocht met de familie maar tot op heden werd geen
antwoord gekregen.
Bezetting Ambassade
In antwoord op uw vraag naar het aantal stafleden en hun taken op de
Nederlandse Ambassade in Teheran kan ik u mededelen dat de uitgezonden staf van de Ambassade thans bestaat uit de Ambassadeur; zijn
plaatsvervanger, twee beleidsmedewerkers en vijf ondersteunende
stafleden, onder andere voor visumzaken. In totaal dus 9 personen.
Rol van voormalig minster Bot
In antwoord op de vraag naar de rol van voormalig minister van BZ Bot,
kan ik u mededelen dat de interventie van oud-minister Bot mij niet
bekend was. Ik vernam hierover uit de media. Daarin stelt hij op verzoek
van vrienden van de familie Baahrami te hebben gehandeld. Hij heeft mij
hierover niet geïnformeerd. Ook de familie heeft noch de ambassade in
Teheran, noch het ministerie in Den Haag hierover geïnformeerd. De
uitkomsten van deze interventie zijn ons onbekend.
Brandstofgarantie voor Minister Mottaki
Graag ga ik nog in op het voorgenomen bezoek van de voormalige
Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Mottaki aan Nederland in het
kader van een OPCW-conferentie op 29 en 30 november 2010. Vlak voor
deze conferentie, op vrijdagavond 26 november 2010, is van Iraanse zijde
gevraagd om een tankgarantie van de zijde van de Nederlandse overheid
voor het vliegtuig van minister Mottaki. Bij uitblijven van die garantie
heeft minister Mottaki op zaterdagmorgen 27 november 2010 laten weten
niet te zullen komen.
Zoals al eerder in antwoord op Kamervragen gesteld, is de Nederlandse
overheid niet in een positie om particuliere bedrijven te verplichten
kerosine te leveren. Dat is een beslissing van de individuele bedrijven zelf.
In het licht van het Iraanse verzoek om brandstof is contact gezocht met
een van deze bedrijven. Daaruit is opgemaakt dat voor het bedrijfsleven
tevens de Amerikaanse sanctiewetgeving t.a.v. Iran van belang is.
Ik heb, in tegenstelling tot aanhoudende geruchten, geen toestemming
aan de Amerikaanse autoriteiten gevraagd. Wel is navraag gedaan naar
het Amerikaanse beleid ter zake bij Iraanse bezoeken aan de Verenigde
Naties in New York én naar de precieze reikwijdte van de Amerikaanse
sanctiewetgeving CISADA. In antwoord hierop is door het Amerikaanse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 133

8

ministerie van Buitenlandse Zaken in algemene zin gesteld, dat de
Amerikaanse sanctiewetgeving voorziet in een «waiver» voor leveranties
tot een bepaalde waarde. Dit antwoord kwam op zondagavond
28 november 2010 binnen toen Iran al had besloten de reis af te zeggen.
Minister Mottaki had zeer wel naar Nederland kunnen komen. De
vice-minister voor juridische en internationale zaken Akhoundzadeh kwam
op zondag 28 november 2010 per lijnvlucht naar Nederland. Vice-minister
Akhoundzadeh (qua rang equivalent van een Nederlandse directeurgeneraal) informeerde op 29 november naar de mogelijkheid van een
onderhoud met mij. Aangeboden werd een gesprek op op vergelijkbaar
ambtelijk niveau. De Iraanse ambassade stemde hiermee in, maar de
ontmoeting werd evenwel op het laatste moment zonder opgaaf van
reden van Iraanse zijde afgezegd.
Conclusie
Zoals duidelijk wordt uit voorgaande is de Nederlandse boodschap
consistent geweest: Nederland vraagt nadrukkelijk informatie, wijst Iran
op het recht consulaire bijstand aan een onderdaan te mogen verlenen,
eist consulaire toegang en eist een eerlijk proces. Daarbij is gekozen voor
een traject van geleidelijke escalatie, zowel in Den Haag als in Teheran.
Zowel de president van Iran als de minister van Buitenlandse Zaken en
zijn ambtenaren waren volledig op de hoogte van de zaak. Er is steeds
contact geweest met de Iraanse autoriteiten en in de gesprekken is van
Iraanse zijde benadrukt dat alle uitstaande zaken tegen Baahrami volledig
voltooid zou moeten zijn alvorens het doodvonnis zou worden uitgevoerd.
Er zijn van Iraanse zijde openingen geboden, zoals het voorstel tot
«consulaire besprekingen», waar Nederland serieus mee aan het werk is
gegaan teneinde op alle manieren naar een oplossing te zoeken. Er waren
diverse opties geidentificeerd die de regering direct kon toepassen in
reactie op welke ontwikkeling dan ook, waaronder het indienen van een
gratieverzoek of het op andere manieren benaderen van sleutelfiguren
binnen het Iraanse regime teneinde een mogelijke executie van mevrouw
Baahrami te voorkomen. Op zaterdag 29 januari bleek dat de regering is
misleid door de uitspraak van vrijdag dat we over tien dagen verder
zouden spreken. Daardoor is mij de mogelijkheid ontnomen om verder te
escaleren en tot het uiterste te gaan om het leven van mevrouw Baahrami
proberen te redden.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 V, nr. 133

9