Onderzoeksrapport
ladingresiduen

Een onderzoek naar het lozen van ladingresiduen van schepen
afkomstig van Tata Steel

Onderzoeksrapport ladingresiduen
Een onderzoek naar het lozen van ladingresiduen van schepen afkomstig
van Tata Steel

Datum

25 mei 2022

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Colofon

Uitgegeven door

Inspectie Leefomgeving en Transport
Directie Toezicht en opsporing
Afdeling Toezicht milieu

Postbus 16191, 2500 BD Den Haag
088 489 00 00
www.ilent.nl

Pagina 5 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Inhoud

Colofon—5
Inhoud—7
●

Samenvatting—9

1
1.1
1.2
1.3
1.4

Inleiding—11
Aanleiding—11
Doelstelling van het onderzoek—11
Onderzoeksaanpak—12
Tweede deelonderzoek—12

2
2.1
2.2
2.3

Wettelijk kader en inrichting toezicht—13
Internationale wet- en regelgeving—13
Nationale wet- en regelgeving—14
Inrichting toezicht—15

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Bevindingen inspecties ILT en ketenpartners —17
Inleiding—17
Aantal uitgevoerde inspecties—17
Aantal niet-nalevingen algemeen—19
Aantal niet-nalevingen ladingresiduen—20
Intensivering toezicht—21

Bijlage A

Wet- en regelgeving artikelsgewijs—23

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

●

Samenvatting

Dit onderzoeksrapport is het eerste van een tweedelig onderzoek naar mogelijke
lozingen van ladingresiduen vanaf zeeschepen die Tata Steel als bestemming
hadden. Dit eerste deelonderzoek richt zich op de relevante wet- en regelgeving,
het toezicht daarop en een overzicht van de inspectieresultaten uit de afgelopen 5
jaar bij deze zeeschepen.
De aanleiding van dit onderzoek betrof berichtgeving in het Noordhollands Dagblad
over mogelijk illegale lozingen van ladingresiduen van schepen afkomstig van Tata
Steel en een bijna gelijktijdige bevinding van de Inspectie Leefomgeving en
Transport over een schip met een vervuild dek aan de kade van Tata Steel. Met dit
onderzoek is nagegaan of er - op basis van de inspectieresultaten van de Inspectie
Leefomgeving en Transport en de andere toezichthouders - aanwijzingen zijn dat er
illegale lozingen plaatsvinden van ladingresiduen bij schepen die bij Tata Steel
hebben gelost.
Het toezicht op mogelijke illegale lozing van ladingresiduen vindt plaats binnen de
kaders van de (internationale) scheepvaartregelgeving. De kapitein van een schip is
verantwoordelijk voor de naleving van die (internationale) wet- en regelgeving. Het
uitgangspunt daarbij is te zorgen dat ladingresiduen niet illegaal worden geloosd. In
havens en in kwetsbare zeegebieden, zoals de Noordzee, mogen ladingresiduen niet
worden geloosd. Het meenemen van ladingresiduen is echter niet verboden als die
in een andere haven kunnen worden afgegeven. Doel van de regelgeving is het
voorkomen van vervuiling op zee. Om die reden treden toezichthouders preventief
op bij constatering van afvaarten met vervuilde dekken of niet opgeruimde
ladingresiduen. Het vuil of het residu kan namelijk door wind, regenval of de
zeegang van boord spoelen, waardoor een illegale lozing ontstaat.
Van 2017 t/m 2021 hebben de Inspectie Leefomgeving en Transport en de Port of
Amsterdam op grond van de Wet voorkoming verontreiniging door schepen 309
inspecties uitgevoerd bij schepen die bij Tata Steel aan de kade lagen. Hierbij zijn
geen illegale lozingen van ladingresiduen geconstateerd. Wel zijn enkele
onvolkomenheden in de afgifte van scheepsafvalstoffen geconstateerd. Een schip
moet, voordat het uit de haven vertrekt, afvalstoffen die aan boord zijn aan de
havenontvangstvoorzieningen afgeven; anders mag het schip niet vertrekken. Met
ingang van 2019 is de Port of Amsterdam actief gaan registeren op dekken die
vervuild raken bij het lossen van ladingen. In de periode 2019 t/m 2021 zijn 21
bevindingen geweest.
Rijkswaterstaat heeft over een periode van 5 jaar één constatering van
ladingresiduen aan boord van een boot van bootslieden gedaan. De bootslieden
waren ingehuurd door Tata Steel. Het onderzoek naar dit incident loopt nog. Naast
deze constatering heeft Rijkswaterstaat in de periode 2017 t/m 2021 180 inspecties
uitgevoerd, waarbij de ladingresiduen zijn meegenomen. Hierbij zijn geen
overtredingen geconstateerd met het lozen van ladingresiduen.
De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied heeft in de periode 2017 t/m 2021 71
inspecties op de kade bij Tata Steel uitgevoerd. De nadruk ligt hierbij op het
vrijkomen van stof. Hierbij zijn geen overtredingen geconstateerd voor het lozen
van ladingresiduen.

Pagina 9 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

De Kustwacht heeft in de periode 2017 t/m 2021 8 keer een constatering gedaan op
zee van een schip met een vervuild dek afkomstig van Tata Steel. Hierbij is één keer
een waarschuwing gegeven vanwege het schoonspuiten van het dek. Bij de andere
constateringen heeft de Kustwacht contact gezocht met de kapitein en verzocht het
dek schoon te maken. De Kustwacht heeft op een later tijdstip gecontroleerd of de
dekken schoon zijn gemaakt.
In totaal hebben in de afgelopen vijf jaar 560 inspecties plaatsgevonden bij de
schepen aan de kade van Tata Steel. Dat komt neer op gemiddeld minimaal 2
inspecties per week. Hierbij geldt dat in 2020 en 2021 minder inspecties zijn
uitgevoerd vanwege corona. Er zijn geen overtredingen met betrekking tot het lozen
van ladingresiduen geconstateerd.
Uit de bevindingen van 2019 tot 2022 van de Port of Amsterdam en d e Kustwacht
wordt een toename geconstateerd van schepen die met een vervuild dek willen
vertrekken of dat schepen met een vervuild dek op de Noordzee wordt aangetroffen.
Het vertrek met onopgeruimde ladingresiduen op het dek geeft als risico’s dat
ladingresiduen in zee kunnen komen door bijvoorbeeld de krachten van wind en
water.
Om deze ontwikkeling nader te onderzoeken, wordt de komende periode het
preventief toezicht met drones in samenwerking met de andere toezichthouders
voortgezet. Op basis van de bevindingen aan het eind van het jaar zal gewogen
worden op welke wijze de naleving het beste bevorderd kan worden. Zodat het
risico op illegale lozingen kan worden verkleind in het belang van een schone zee.

Pagina 10 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

1

Inleiding

Dit onderzoeksrapport is het eerste van een tweedelig onderzoek naar mogelijke
lozingen van ladingresiduen vanaf zeeschepen die Tata Steel als bestemming
hadden. Dit eerste deelonderzoek richt zich op de relevante wet- en regelgeving,
het toezicht daarop en een overzicht van de inspectieresultaten uit de afgelopen 5
jaar bij deze zeeschepen.
Het tweede deelonderzoek gaat over de resultaten van de intensivering van het
preventief toezicht op schone scheepsdekken van zeeschepen die hebben gelost of
geladen bij Tata Steel. Dit toezicht loopt tot eind 2022, waardoor publicatie van de
resultaten van het tweede deelonderzoek begin 2023 verwacht wordt.
1.1

Aanleiding
In het vragenuur van dinsdag 15 februari 2022 heeft de staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat de leden van de Tweede Kamer een onderzoek van de
Inspectie Leefomgeving en Transport (hierna ILT) toegezegd. Doel van het
onderzoek is om geconstateerde overtredingen van de afgelopen jaren van het
verbod op het lozen van ladingresiduen in de omgeving van Tata Steel in kaart te
brengen.
De aanleiding voor deze toezegging waren berichtgeving in het Noordhollands
Dagblad (hierna NHD) over mogelijke lozing van ladingresiduen 1 en een
waarneming2 van een vervuild dek door de ILT een dag daarvoor.
De strekking van de berichtgeving van het NHD was dat grote hoeveelheden
steenkool en ijzererts bij het schoonmaken van de (dekken van) vertrekkende
schepen overboord worden geveegd en terechtkomen tuss en de pieren in de haven
en in de Noordzee.
De waarneming van de ILT betrof een schip aan de kade met een grote hoeveelheid
ladingresiduen aan dek. De ILT heeft daarop via de scheepsagent de kapitein
verzocht om voor vertrek de ladingresiduen af te geven. Hierbij was geen sprake
van een overtreding. Aangezien het schip pas vertrok toen het reeds donker was,
was geen dronetoezicht meer mogelijk om te controleren of de ladingresiduen bij
vertrek van het schip waren opgeruimd.

1.2

Doelstelling van het onderzoek
Dit deelonderzoek naar lozingen van ladingresiduen moet twee zaken in beeld
brengen:
1. de mate waarin deze lozingen plaatsvinden, op basis van de
inspectieresultaten van de verschillende toezichthouders die bij dit
onderwerp betrokken zijn, en
2. welke wet- en regelgeving van toepassing zijn en welke instanties daarbij
een rol in het toezicht hebben.

1

’Tata-troep geloosd in Noordzee’, Noordhollands Dagblad d.d. 11 februari 2022
De waarneming werd gedaan tijdens een proefvlucht die tot doel had te onderzoeken of drones
behulpzaam kunnen zijn bij het uitvoeren van inspecties op scheepsafvalstoffen.
2

Pagina 11 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

1.3

Onderzoeksaanpak
Voor deze rapportage is onderzoek gedaan naar het aantal overtredingen van het
lozen van ladingresiduen bij zeeschepen van en naar Tata Steel tussen 2017 en
2022. Deze periode is vastgesteld omdat de recente jaren, 2020 en 2021, niet
representatief zijn vanwege de coronamaatregelen.
Ter voorbereiding hierop is eerst inzichtelijk gemaakt welke regels van toepassing
zijn op het toezicht en de handhaving op de afgifte van scheepsafvalstoffen in het
algemeen en het lozen van ladingresiduen in het bijzonder. Daarbij is tevens in
beeld gebracht bij welke instanties het toezicht en de handhaving op deze wet- en
regelgeving zijn belegd.
Voor het onderzoek heeft de ILT gebruik gemaakt van de gegevens van eigen
inspecties en van de andere betrokken toezichthouders over het aantal uitgevoerde
inspecties en overtredingen. Deze gegevens zijn bij elkaar gebracht en
geanalyseerd.
Het NHD is gevraagd om zijn dronebeelden voor dit onderzoek aan de ILT te geven.
De beelden zijn op 12 mei 2022 ontvangen. De ILT heeft na bestudering van de
beelden geen overtredingen van het lozen van ladingresiduen waargenomen.
Het onderzoek heeft zich uitsluitend gericht op de inspecties op de zeeschepen die
Tata Steel hebben aangedaan en op basis van de bevindingen van de ILT en de
andere betrokken toezichthouders. Er is geen onderzoek gedaan naar betalingen 3
door Tata Steel aan de kapitein voor het schoon maken van het dek of het
meenemen van ladingresiduen. De kern van de regelgeving is dat de kapitein
ladingresiduen niet illegaal mag lozen.

1.4

Tweede deelonderzoek
Met de betrokken toezichthoudende instanties zijn afspraken gemaakt over een
intensivering van het preventief toezicht op zeeschepen in de haven van IJmuiden.
Dit in het kader de bevindingen van de Port of Amsterdam en de Kustwacht dat er
een toename is van schepen die met een vervuild dek willen vertrekken of dat
schepen met een vervuild dek op de Noordzee wordt aangetroffen. Het toezicht
wordt in de rest van het jaar 2022 uitgevoerd. Over de bevindingen wordt begin
2023 gerapporteerd in het tweede deelonderzoek.

3

In de berichtgeving in het Noordhollands Dagblad werd melding gedaan dat Tata Steel de bemanning van
schepen contant betaalt voor het dumpen van ladingresiduen.

Pagina 12 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

2

Wettelijk kader en inrichting toezicht

De internationale voorschriften voor het lozen van ladingresiduen van vaste stoffen
die zeeschepen in bulk vervoeren, zijn opgenomen in het Internationaal Verdrag ter
voorkoming van verontreiniging door schepen 4 (hierna MARPOL-verdrag) en de
Europese richtlijn betreffende haven-ontvangst-voorzieningen voor scheepsafval
en ladingresiduen 5. De nationale voorschriften zijn opgenomen in de Wet
voorkoming verontreiniging door schepen (hierna Wvvs) en de Waterwet. Hieronder
volgt per regelgeving een korte uiteenzetting.
2.1

Internationale wet- en regelgeving
MARPOL-verdrag
Het MARPOL-verdrag staat aan de basis van de wet en regelgeving over
ladingresiduen en scheepsafvalstoffen. De doelstelling van het MARPOL-verdrag is
het voorkomen van verontreiniging van de zee door van lozingen van schadelijke
stoffen vanaf zeeschepen. Daartoe heeft de International Maritime Organisation
(IMO) voorschriften opgesteld die lozingen in bepaalde gebieden verbieden en
grenzen stellen aan de lozingen in de gebieden waar deze wel zijn toegestaan.
In het MARPOL-verdrag worden hierbij twee situaties beschreven. De eerste situatie
is dat het schip tijdens zijn reis naar de volgende haven buiten een aangewezen
kwetsbaar zeegebied terechtkomt. De tweede situatie is dat het schip tijdens haar
reis naar de volgende haven binnen één of meerdere aaneengesloten kwetsbare
zeegebieden blijft. De Noordzee is één van de in het MARPOL-verdrag aangewezen
kwetsbare zeegebieden.
In de eerste situatie is bepaald dat de ladingresiduen aan boord mogen blijven
totdat het schip het aangewezen kwetsbare zee gebied heeft verlaten. Hierna mogen
zij onder voorwaarden in zee worden geloosd.
In de tweede situatie is bepaald dat de ladingresiduen door de kapitein vóór het
vertrek moeten worden afgegeven bij de haven-ontvangst-voorziening of uiterlijk in
de eerstvolgende aanloophaven binnen een kwetsbaar zeegebied. In deze situatie
mogen ladingresiduen onderweg niet in aangewezen kwetsbare zeegebieden worden
geloosd. Alleen als in de tweede situatie in beide havens binnen een aangewezen
kwetsbaar zeegebied geen toereikende haven-ontvangst-voorziening is, mogen
lozingen van ladingsresiduen onder strikte voorwaarden volgens het MARPOL verdrag in zee plaatsvinden. Deze voorwaarden zijn verder uitgewerkt in de bijlage
A onder het op zee lozen van ladingresiduen binnen en buiten een kwetsbaar
zeegebied. De landen die dit MARPOL-verdrag ondertekend hebben, moeten zorgen
voor haven-ontvangst-voorzieningen voor deze stoffen.
Op basis van de twee situaties kan worden geconcludeerd dat het lozen van
ladingresiduen in havens of in kwetsbare zeegebieden, zoals de Noordzee verboden
is.

4

1973, zoals gewijzigd door het Protocol van 1978
Richtlijn (EU) 2019/883 van het Europees Parlement en de Raad inzake havenontvangstvoorzieningen voor
de afvalafgifte van schepen
5

Pagina 13 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Ladingresiduen vallen in het MARPOL-verdrag6, onder de term schadelijke stoffen en
worden in die bijlage gedefinieerd als: “de overblijfselen van enige lading die niet
onder andere bijlagen bij dit Verdrag vallen en die op het dek of in de ruimen
achterblijven na het laden of lossen, met inbegrip van overtollige lading of gemorste
lading, hetzij in natte of droge toestand of me egevoerd in waswater, maar omvat
geen ladingstof die op het dek achterblijft na het vegen of stof op de
buitenoppervlakken van het schip”.
Europese richtlijn betreffende haven-ontvangst-voorzieningen voor scheepsafval
en ladingresiduen
Met het oog op het tegengaan van - met name illegale - lozingen van schadelijke
stoffen op zee, heeft de Europese Commissie een aanvullende richtlijn vastgesteld.
Deze richtlijn schrijft in de eerste plaats voor dat alle schepen die een Europese
haven aandoen in principe al het aan boord aanwezige scheepsafval in die haven
moeten afgeven. Onder dit scheepsafval valt het grootste deel van de schadelijke
stoffen die aan boord ontstaan bij de normale bedrijfsvoering. Dit zijn bijvoorbeeld
afval uit de keuken en de machinekamer.
Zo geldt voor de scheepvaart in beginsel een afgifteplicht. Onderscheid moet
worden gemaakt tussen de afgifte van scheepsafval en de afgifte van
ladingresiduen. Afgifte van scheepsafval is onder de richtlijn in beginsel steeds
verplicht bij aanloop van een haven in de Europese Unie. Afgifte van ladingresiduen
is alleen verplicht als dit uit het MARPOL-verdrag voortvloeit.
Op grond van recente aanpassing van deze Europese richtlijn vallen ladingresiduen
onder de definitie van scheepsafval. Dit betekent voor ladingresiduen dat deze in
beginsel voor vertrek moeten worden afgegeven bij een haven-ontvangstvoorziening, tenzij het schip voor dit afval voldoende aangewezen opslagcapaciteit
heeft. Echter de Nederlandse wet- en regelgeving waarin die aanpassing van de
Europese richtlijn is geïmplementeerd, is nog niet van kracht7.
De kapitein van het schip is naast een goede bedrijfsvoering ook de
eerstverantwoordelijke voor de naleving van de regels rond om scheepsafvalstoffen
en ladingresiduen.
2.2

Nationale wet- en regelgeving
Wet voorkoming verontreiniging door schepen (Wvvs)
De verplichtingen uit het MARPOL-verdrag en de Europese Richtlijn voor havenontvangst-voorzieningen voor scheepsafval en ladingresiduen staan in de Wvvs. In
bijlage A staat een artikelsgewijze weergave van de wet en regelgeving.
Op dit moment kan alleen het lozen van ladingresiduen in zee een overtreding zijn,
niet het meenemen ervan. De Kustwacht controleert hier, op verzoek van de ILT,
op. Dit kan wel het geval zijn zodra de genoemde nieuwe Europese richtlijn in de
Nederlandse wet- en regelgeving is geïmplementeerd. In die nieuwe Europese
richtlijn zijn de regels met betrekking tot de afgifte van ladingresiduen namelijk
aangescherpt.
Waterwet
Bij eventuele lozingen van ladingresiduen op binnenwater en (o.a. de haven) is de
Waterwet van toepassing. In het algemeen geldt volgens de Waterwet dat dit soort
lozingen verboden zijn.

6
7

Bijlage V
Het voorstel is in procedure en wacht op besluitvorming door de Eerste Kamer

Pagina 14 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

2.3

Inrichting toezicht
Bij het toezicht op het lozen van ladingresiduen wordt onderscheid gemaakt tussen
lozen op zee en lozen op binnenwateren.
De ILT is in de Wvvs, artikel 14 lid 1, aangewezen als toezichthouder op het
voorkomen van lozingen van scheepsafvalstoffen en ladingresiduen door
zeeschepen.
Medewerkers van de divisie Havenmeester van Havenbedrijf Amsterdam N.V. (Port
of Amsterdam) zijn in de Wvvs, artikel 14, lid 2, aangewezen als
medetoezichthouder op het voorkomen van lozingen van scheepsafvalstoffen en
ladingresiduen door zeeschepen in het ambtsgebied van het Havenbedrijf
Amsterdam. Bovendien zijn de medewerkers van Port of Amsterdam, op grond van
de Waterwet, aangewezen als toezichthouder op lozingen in oppervlaktewater
binnen hun ambtsgebied.
Rijkswaterstaat is in de Waterwet, artikel 8.3 lid 1, in de zeehavens de
toezichthouder voor lozingen op de binnenwateren die onder het beheer van het Rijk
vallen (de zogenoemde rijkswateren). Zonder vergunning zijn lozingen op de
rijkswateren niet toegestaan. De haven van IJmuiden is een rijkswater.
De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied ziet toe op het laden en lossen en de
omgang met restanten die achterblijven op de kade. Zodra een schip in de haven
van IJmuiden aan de kade van Tata Steel ligt, maakt het namelijk onderdeel uit van
de inrichting (Tata Steel). Dit om hinder naar de leefomgeving te beperken
Op zee houdt de Kustwacht toezicht met schepen en een vliegtuig. Als de Kustwacht
een lozing ziet, meldt zij dit bij de ILT. Op basis van die melding voert de ILT een
nader onderzoek uit.

Pagina 15 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Pagina 16 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

3

Bevindingen inspecties ILT en ketenpartners

3.1

Inleiding
Om inzicht te krijgen in inspecties naar illegale lozingen van ladingresiduen zijn
verschillende informatiebronnen geraadpleegd en gegevens opgevraagd. De ILT legt
zijn inspecties vast in de zaaksystemen Navis en Thetis-Eu8.
De andere instanties die toezien op lozing van ladingresiduen, zijn;
Port of Amsterdam,
Rijkswaterstaat,
De Kustwacht en,
Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG).
Deze partijen zijn door de ILT gevraagd om informatie aa n te leveren over de
periode 2017 t/m 2021 over het aantal uitgevoerde inspecties en de bevindingen
met betrekking tot het lozen van ladingresiduen.

3.2

Aantal uitgevoerde inspecties
Bij de schepen die Tata Steel bezoeken, worden inspecties uitgevoerd door de ILT,
Port of Amsterdam, Rijkswaterstaat en de ODNZKG. Jaarlijks doen 100 tot 120
schepen Tata Steel aan. De schepen verblijven daar meestal enkele dagen voor het
laden en lossen. Op basis van de ontvangen gegevens van Rijkswaterstaat, Port of
Amsterdam, Kustwacht en ILT is er sprake van minimaal 2 inspecties per week. De
resultaten worden per toezichthouder nader toegelicht.
ILT
In de periode van 2017 t/m 2021 heeft de ILT bij 124 schepen die bij Tata Steel
afmeerden inspecties uitgevoerd. In figuur 1 is de verdeling per jaar opgenomen.

Aantal inspecties ILT bij schepen Tata Steel
35
30

32

31

25
25

20

21

15
15

10
5
0
2017

2018

2019

2020

2021

Figuur 1: Aantal door de ILT uitgevoerde inspecties gericht op bezoekende schepen Tata Steel

8

Navis is het zaaksysteem wat de ILT in gebruik had tot 2018. Thetis -EU is het zaaksysteem wat binnen
Europa wordt gebruikt en vanaf 2018 door de ILT wordt gebruikt.

Pagina 17 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

In 2020 en 2021 zijn minder inspecties uitgevoerd vanwege de coronamaatregelen.
Port of Amsterdam
De Port of Amsterdam heeft in de periode 2017 t/m 2021 in totaal 185 inspecties
uitgevoerd bij schepen die Tata Steel hebben aangedaan. De verdeling per jaar is in
figuur 2 opgenomen. In 2019 waren er minder inspecties vanwege krapte in de
bezetting en in 2020 en 2021 als gevolg van de coronamaatregelen.

Aantal inspecties Port of Amsterdam bij
schepen Tata Steel
70
60

61

50

52

40
30

31

20

24

17

10
0
2017

2018

2019

2020

2021

Figuur 2: Aantal door Port of Amsterdam uitgevoerde inspecties gericht op bezoekende
schepen Tata Steel

Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat voert regelmatig bij Tata Steel inspecties uit voor de naleving van
de regelgeving voor lozingen op het rijkswater en kadewerkzaamheden. Daarnaast
vindt één keer per maand een milieuvlucht met helikopter plaats, ook voor visuele
inspectie van de scheepsdekken. Twee keer per maand maakt Rijkswaterstaat een
fysieke toezichtronde met een inspectie van de schepen vanaf de kade. In de
periode 2017 t/m 2021 heeft Rijkswaterstaat 180 inspecties (milieuvlucht en fysieke
toezichtronde) uitgevoerd, waarbij de ladingresiduen zijn meegenomen. Hier zijn
geen overtredingen geconstateerd met het lozen van ladingresiduen.
In het zaaksysteem van Rijkswaterstaat zijn daarnaast 135 zaken geregistreerd
over controles van lozingen en andere werkzaamheden. Een onderdeel van deze
inspecties kunnen scheepsladingen zijn. Het is onduidelijk bij hoeveel inspecties dit
het geval is. De aantallen zijn derhalve niet meegenomen bij de totalen van de
uitgevoerde inspecties naar ladingresiduen.
ODNZKG
De ODNZKG ziet toe op het laden en lossen. ODNZKG registreert op verschillende
wijzen de inspecties die een relatie kunnen hebben met het lossen van schepen bij
Tata Steel. Dit zijn inspecties die vanuit het onderdeel grondstoffenlogistiek zijn
uitgevoerd of maandelijkse stofcontroles.
Van alle inspecties die tussen 2017 en 2022 bij Tata Stee l zijn uitgevoerd, zijn er 71
waarbij specifiek is gekeken naar scheepsverlading.

Pagina 18 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

De Kustwacht
De Kustwacht controleert op verzoek van de ILT of er lozingen op zee plaatsvinden.
De Kustwacht voert jaarlijkse 1.500 tot 2.000 patrouilles uit op zee. Contro le op
lozingen is één van de onderdelen tijdens deze patrouilles. Bij constatering van
lozingen informeert de Kustwacht de ILT.
De Landelijke Eenheid
Vanwege de omvang van de data zijn alleen de jaren 2020 en 2021 geanalyseerd.
De Landelijke Eenheid heeft geen meldingen in 2020 en 2021 ontvangen over het
lozen van ladingresiduen van schepen afkomstig van Tata Steel.
3.3

Aantal niet-nalevingen algemeen
In de periode 2017 t/m 2021 heeft de ILT bij 24 schepen die bij Tata Steel
aanmeerden onvolkomenheden geconstateerd op het gebied van de afgifte van
scheepsafvalstoffen, dit zijn dus geen ladingresiduen. In figuur 3 is de verhouding
tussen inspecties met en zonder onvolkomenheden weergegeven.

Inspecties ILT en overtredingen
35
30

6

5

25
4
20

6
15
26

3

26
21

10

12

5

15

0
2017

2018

2019

Geen overtredingen

2020

2021

Overtredingen

Figuur 3: aantal inspecties ILT zonder overtredingen en met overtredingen

De ILT constateerde vooral dat er te veel scheepsafval aan boord was en dat dit
voor vertrek moest worden afgegeven aan de wal.
Als onvoldoende opslagcapaciteit resteert op het schip voor de vervolgreis is de
kapitein namelijk verplicht om de scheepsafvalstoffen af te geven. De kapitein moet
voor vertrek administratief aantonen dat de scheepsafvalstoffen zijn afgegeven aan
de haven-ontvangst-voorziening. De ILT controleert aan de hand van de
afgiftebonnen of de scheepsafvalstoffen zijn afgegeven.
Bij de ketenpartners zijn alleen overtredingen opgevraagd specifiek op de lozing van
ladingresiduen. Deze zijn weergegeven in 3.4.

Pagina 19 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Geconstateerde niet-nalevingen door ketenpartners:
1. De ODNZKG heeft in 2021 een dwangsom opgelegd voor het stof dat vrij
kwam bij het lossen van de zeeschepen. De ILT heeft verder geen data
ontvangen van andere overtredingen.
2. overtredingen dan lozingen van ladingresiduen.
3.4

Aantal niet-nalevingen ladingresiduen
ILT
De ILT heeft in de periode 2017 t/m 2021 geen constateringen gedaan over het
illegaal lozen van ladingresiduen op zee door schepen die bij Tata Steel hebben
aangemeerd. De ILT kan hier alleen op handhaven als er sprake is van heterdaad.
De ILT kan de kapitein van een schip niet verplichten om de ladingresiduen af te
geven aan de havenontvangstvoorziening van de haven waar het schip ligt. In de
concepttekst van de wijziging van de Wvvs is die verplichting, vanuit de Europese
regelgeving (EU richtlijn 2019/833), wel opgenomen. Aangezien de gewijzigde Wvvs
nog niet van kracht is, is handhaving op dit moment nog niet mogelijk.
De naast gelegen foto laat een
voorbeeld zien van een zeeschip
dat wegvaart met ladingresiduen.
Op de luiken die de ladingruimen
afsluiten zijn duidelijk sporen te
zien van de lading die bij het
lossen op het dek zijn
achtergebleven. Het wegvaren
met ladingsresiduen is op zichzelf
geen overtreding.

Port of Amsterdam
Bij Port of Amsterdam is sinds 2019 het item “schone dekken” toegevoegd aan het
toezicht registratiesysteem waardoor deze specifieke data is te ontsluiten. Bij een
constatering van een vervuild dek verzoekt de Port of Amsterdam aan de kapitein
om een foto van een schoon dek te sturen voordat het schip vertrekt. Dit is
preventief om te voorkomen dat het vuil of het residu door wind, regenval of
zeegang overboord gaan. Als de kapitein geen foto aanlevert van een schoon dek
mag het schip niet vertrekken. In 2019 kwam het 5 keer voor dat een dek van een
schip dat bij Tata Steel zou vertrekken, onvoldoende schoon was, in 2020 6 keer en
in 2021 10 keer. In totaal gaat het om 21 bevindingen.

Pagina 20 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Aantal inspecties Port of Amsterdam
en opmerkingen ladingresiduen
70
60
50

40
30

61
52

10

20

5

10

19

6

21

11
0

2017

2018

Inspecties zonder opmerking

2019

2020

2021

Inspecties met opmerking ladingresiduen

Figuur 4: Aantal door Port of Amsterdam uitgevoerde inspecties gericht op bezoekende
schepen Tata Steel en opmerkingen ladingresiduen

Rijkswaterstaat
Rijkswaterstaat heeft in oktober 2021 bij een bootje van de bootlieden veel kolen op
het dek aangetroffen. Dit bootje is niet van Tata Steel maar van de
bootliedenorganisatie. Het bootje was wel in dienst van Tata Steel bezig met
werkzaamheden voor Tata Steel. Onderzoek van dit incident loopt nog.
Kustwacht
In de periode 2017 t/m 2021 heeft de kustwacht 8 keer ladingresiduen op het dek
geregistreerd in het zaaksysteem bij schepen afkomstig van Tata Stee l. In 2017 was
dit er 1, in 2020 2 en in 2021 zijn dit 5 constateringen geweest. Hierbij is 1
waarschuwing gegeven vanwege het schoonspuiten van het dek. Bij de andere
constateringen heeft de Kustwacht contact gezocht met de kapitein van het schip en
verzocht om het dek schoon te maken. Op een later tijdstip is geconstateerd dat het
dek is schoongemaakt.
3.5

Intensivering toezicht
De ILT heeft vanaf 7 maart 2022 het preventief toezicht op de vertrekkende
schepen bij Tata Steel, met de inzet van drones, tijdelijk geïntensiveerd naar
tweemaal per week. Daarnaast heeft de ILT afspraken gemaakt met
Rijkswaterstaat, Port of Amsterdam en de ODNZKG over de intensiteit van het
toezicht en het uitwisselen van bevindingen. Door het uitwisselen van bevindingen
en signalen wordt het toezicht versterkt. Zo kan ODNZKG de dronebeelden van de
ILT gebruiken voor de handhaving van de stofcontroles.

Pagina 21 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Pagina 22 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Bijlage A

Wet- en regelgeving artikelsgewijs

Grens zee <> binnenwater
Artikel 2, lid 1 Wet grenzen Nederlandse territoriale zee:
De laagwaterlijn langs de kust vormt, met de in het tweede en vierde lid genoemde
basislijnen, voor zover deze zeewaarts daarvan zijn gelegen, de grens tussen de
binnenwateren en de territoriale zee van Nederland.
Artikel 2, lid 4:
In de Maasmond en in de havenmonden van Scheveningen en IJmuiden geldt als
basislijn de verbindingslijn van de lichten op de koppen der havenhoofden.
Op zee - algemeen
Artikel 1 Wvvs:
h. schadelijke stof: stof die valt onder het toepassingsbereik van Bijlage I, II, III,
IV of V van het Verdrag (=MARPOL-verdrag);
Artikel 5, lid 1 Wvvs:
Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur worden ter bescherming en
behoud van het milieu regels gesteld met betrekking tot:
a. verboden lozingen van schadelijke stoffen in zee vanaf schepen;
Artikel 5, lid 3 Wvvs:
De krachtens het eerste lid gestelde regels zijn ook van toepassing op buitenlandse
schepen:
a. in de Nederlandse territoriale zee of, voorzover het in dat lid bedoelde verbod
betrekking heeft op de voorschriften van het Verdrag of voorzover met dat
verbod toepassing wordt gegeven aan artikel 220 van het VN-Zeerechtverdrag,
in de Nederlandse exclusieve economische zone;
Artikel 12c, lid 1 Wvvs:
De kapitein van een schip dat een haven a andoet die is aangewezen krachtens
artikel 6, eerste lid, geeft de bij of krachtens algemene maatregel van bestuur aan
te wijzen schadelijke stoffen dan wel restanten van schadelijke stoffen af bij een
havenontvangstvoorziening.
Artikel 2 Besluit voorkoming verontreiniging door schepen:
Als schadelijke stoffen als bedoeld in artikel 1, onderdeel h, van de wet worden
aangewezen:
f.
vuilnis als bedoeld in voorschrift 1 van Bijlage V van het Verdrag (=MARPOL verdrag);
Artikel 29, lid 5 Besluit voorkoming verontreiniging door schepen:
Het is verboden vanaf een schip vuilnis als bedoeld in voorschrift 1 van Bijlage V
van het Verdrag in zee te lozen, anders dan met inachtneming van de in die Bijlage
gegeven voorschriften, met dien verstande dat:
a. in het gebied van de Middellandse Zee, het gebied van de Oostzee, het
Golfgebied, het gebied van de Noordzee en het Caribisch gebied, bedoeld in
voorschrift 1 van die Bijlage, en in het Antarctisch gebied voorschrift 6 van die
Bijlage van toepassing is;

Pagina 23 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

b.

in de overige bijzondere gebieden, bedoeld in voorschrift 1 van die Bijlage,
voorschrift 4 van die Bijlage van toepassing is, en in deze gebieden voorschrift
6 van die Bijlage van toepassing wordt op een nader bij besluit van Onze
Minister vast te stellen tijdstip, dat wordt bekendgemaakt in de Staatscourant;

Voorschrift 1 Bijlage V MARPOL-verdrag:
9. Garbage (vuilnis) means all kinds of food wastes, domestic wastes and
operational wastes, all plastics, cargo residues (=ladingresiduen), incinerator ashes ,
cooking oil, fishing gear, and animal carcasses generated during the normal
operation of the ship and liable to be disposed of continuously or periodically except
those substances which are defined or listed in other Annexes to the present
Convention. Garbage does not include fresh fish and parts thereof generated as a
result of fishing activities undertaken during the voyage, or as a result of
aquaculture activities which involve the transport of fish including shellfish for
placement in the aquaculture facility and the transport of harvested fish including
shellfish from such facilities to shore for processing.
2. Cargo residues (=ladingresiduen) means the remnants of any cargo which are
not covered by other Annexes to the present Convention and which r emain on the
deck or in holds following loading or unloading, including loading and unloading
excess or spillage, whether in wet or dry condition or entrained in wash water but
does not include cargo dust remaining on the deck after sweeping or dust on the
external surfaces of the ship.
De haven Velsen/IJmuiden is een aangewezen haven krachtens artikel 6, eerste lid
Wvvs, alwaar voor vuilnis als bedoeld in voorschrift 1 van Bijlage V MARPOL een
toereikende havenontvangstvoorziening dient te zijn.
Op zee – lozen ladingresiduen buiten een “Special area”
Voorschrift 4 Bijlage V MARPOL-verdrag
Discharge of garbage outside special areas
1 Discharge of the following garbage into the sea outside special areas shall only be
permitted while the ship is en route and as far as practicable from the nearest land,
but in any case not less than:
(…)
.3 12 nautical miles from the nearest land for cargo residues that cannot be
recovered using commonly available methods for unloading. These cargo
residues shall not contain any substances classified as harmful to the marine
environment, in accordance with the criteria set out in appendix I of this
Annex.
2 Cleaning agents or additives contained in cargo hold, deck and external surfaces
wash water may be discharged into the sea, but these substances must not be
harmful to the marine environment, taking into account guidelines developed by the
Organization.
3 Solid bulk cargoes as defined in regulation VI/1-1.2 of the International
Convention for the Safety of Life at Sea (SOLAS), 1974 , as amended, other than
grain, shall be classified in accordance with appendix I of this Annex, and declared
by the shipper as to whether or not they are harmful to the marine environment.

Pagina 24 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

4 When garbage is mixed with or contaminated by other substances prohibited from
discharge or having different discharge requirements, the more stringent
requirements shall apply.
Op zee – lozen binnen een “Special area”
Voorschrift 6 Bijlage V MARPOL-verdrag
Discharge of garbage within special areas
1 Discharge of the following garbage into the sea within special areas shall only be
permitted while the ship is en route and as follows:
(…)
.2 Discharge of cargo residues that cannot be recovered using commonly
available methods for unloading, where all the following conditions are
satisfied:
.1 Cargo residues contained in hold washing water do not include
any substances classified as harmful to the marine environment
according to the criteria set out in appendix I of this Annex;
.2 Solid bulk cargoes as defined in regulation VI/1-1.2 of the
International Convention for the Safety of Life at Sea (SOLAS), 1974
, as amended, other than grain, shall be classified in accordance with
appendix I of this Annex, and declared by the shipper as to whether
or not they are harmful to the marine environment;
.3 Cleaning agents or additives contained in hold washing water do
not include any substances classified as harmful to the marine
environment taking into account guidelines developed by the
Organization;
.4 Both the port of departure and the next port of destination are
within the special area and the ship will not transit outside the
special area between those ports;
.5 No adequate reception facilities are available at those ports taking
into account guidelines developed by the Organization; and
.6 Where the conditions of subparagraphs .2.1 to .2.5 of this
paragraph have been fulfilled, discharge of cargo hold washing water
containing residues shall be made as far as practicable from the
nearest land or the nearest ice shelf and not less than 12 nautical
miles from the nearest land or the nearest ice shelf.
2 Cleaning agents or additives contained in deck and external surfaces wash water
may be discharged into the sea, but only if these substances are not harmful to the
marine environment, taking into account guidelines developed by the Organization.
(…)
4 When garbage is mixed with or contaminated by other substances prohibited from
discharge or having different discharge requirements, the more stringent
requirements shall apply.

Pagina 25 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Op binnenwater – algemeen
Artikel 6.1 Waterwet:
In dit hoofdstuk en de daarop berustende bepalingen wordt, tenzij anders bepaald,
verstaan onder:
stoffen: afvalstoffen, verontreinigende of schadelijke stoffen;
Artikel 6.2, lid 1 Waterwet:
Het is verboden om stoffen te brengen in een oppervlaktewaterlichaam, tenzij:
a. een daartoe strekkende vergunning is verleend door Onze Minister of, ten
aanzien van regionale wateren, het bestuur van het betrokken waterschap;
b. daarvoor vrijstelling is verleend bij of krachtens algemene maatregel van
bestuur;
c.
artikel 6.3, eerste tot en met derde lid, van toepassing is.
Artikel 6.8 Waterwet:
Ieder die handelingen verricht of nalaat en die weet of redelijkerwijs had kunnen
vermoeden dat door die handelingen of het nalaten daarvan de bodem of oever van
een oppervlaktewaterlichaam kan worden verontreinigd of aangetast, is verplicht
alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd om
die verontreiniging of aantasting te voorkomen, dan wel indien die verontreiniging of
aantasting zich voordoet, de verontreiniging of de aantasting en de directe gevolgen
daarvan te beperken en zoveel mogelijk ongedaan te maken. Indien de
verontreiniging of aantasting het gevolg is van een ongewoon voorval, worden de
maatregelen onverwijld genomen.
Artikel 6.12 Waterwet:
Dit hoofdstuk is niet van toepassing op:
a. handelingen waaromtrent regels zijn gesteld bij of krachtens de Kernen ergiewet
of de Wet voorkoming verontreiniging door schepen;
Op binnenwater – schip binnen een inrichting (gemeerd)
Artikel 1.1, lid 1 Activiteitenbesluit milieubeheer:
In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
lozen: het brengen van:
a. stoffen als bedoeld in artikel 6.1 van de Waterwet in een
oppervlaktewaterlichaam;
Artikel 2.1, lid 1 Activiteitenbesluit milieubeheer:
Degene die een inrichting drijft en weet of redelijkerwijs had kunnen weten dat door
het in werking zijn dan wel het al dan niet tijdelijk buiten werking stellen van de
inrichting nadelige gevolgen voor het milieu ontstaan of kunnen ontstaan, die niet of
onvoldoende worden voorkomen of beperkt door naleving van de bij of krachtens dit
besluit gestelde regels, voorkomt die gevolgen of beperkt die voor zover voorkomen
niet mogelijk is en voor zover dit redelijkerwijs van hem kan worden gevergd.
Artikel 2.1, lid 2 Activiteitenbesluit milieubeheer:
Onder het voorkomen of beperken van het ontstaan van nadelige g evolgen voor het
milieu als bedoeld in het eerste lid wordt verstaan:
d. het voorkomen dan wel voor zover dat niet mogelijk is het zoveel mogelijk
beperken van de verontreiniging van een oppervlaktewaterlichaam;

Pagina 26 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Op binnenwater – schip buiten een inrichting (varend naar zee)
Artikel 1.1 Besluit lozen buiten inrichtingen:
In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
lozen: brengen van:
b. stoffen als bedoeld in artikel 6.1 van de Waterwet in een
oppervlaktewaterlichaam;
Artikel 2.1, lid 1 Besluit lozen buiten inrichtingen:
Degene die loost en weet of redelijkerwijs had kunnen weten dat door het lozen
nadelige gevolgen voor het milieu ontstaan of kunnen ontstaan, die niet of
onvoldoende worden voorkomen of beperkt door naleving v an de bij of krachtens dit
besluit gestelde voorschriften, voorkomt die gevolgen of beperkt die voor zover
voorkomen niet mogelijk is en voor zover dit redelijkerwijs van hem kan worden
gevergd.
Artikel 2.1, lid 2 Besluit lozen buiten inrichtingen:
Onder het voorkomen of beperken van het ontstaan van nadelige gevolgen voor het
milieu, bedoeld in het eerste lid, wordt verstaan:
c.
het voorkomen dan wel voor zover dat niet mogelijk is het zoveel mogelijk
beperken van de verontreiniging van een oppervlaktewaterlichaam;
Toezicht en handhaving op zee
Toezicht:
Artikel 14 lid 1 Wvvs:
Met het toezicht op de naleving van het bepaalde bij of krachtens deze wet zijn
belast de ambtenaren van de Inspectie Verkeer en Waterstaat. Zij oefenen ten
aanzien van Nederlandse schepen en schepen als bedoeld in artikel 2 van de
Vaartuigenwet 1930 BES hun taak overal ter wereld uit.
Aanhouding:
Artikel 20 lid 1 Wvvs:
Een ambtenaar van de Inspectie Verkeer en Waterstaat is bevoegd een schip aan te
houden:
e. indien hij gegronde redenen heeft om aan te nemen dat de kapitein in strijd
met artikel 12b, 12c, 12d, dan wel 12e handelt dan wel zal handelen;
Artikel 20 lid 2 Wvvs:
Het eerste lid, onderdelen e, f, g en i, is van overeenkomstige toepassing op een
buitenlands schip, dat zich in een Nederlandse haven bevindt.
Toezicht en handhaving op binnenwater binnen een inrichting (gemeerd)
Artikel 1.1, lid 1 Activiteitenbesluit milieubeheer:
In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
beheerder: beheerder als bedoeld in artikel 1.1 van de Waterwet;
Artikel 1.2 Activiteitenbesluit milieubeheer:
In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
bevoegd gezag: bevoegd gezag als bedoeld in artikel 1.1 van de Wet milieubeheer,
alsmede:
b. de beheerder, indien het lozen betreft als bedoeld in artikel 6.2 van de
Waterwet.

Pagina 27 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Toezicht en handhaving op binnenwater buiten een inrichting (varend naar
zee)
Artikel 1.4, lid 4 Besluit lozen buiten inrichtingen:
Onze Minister van Infrastructuur en Waterstaat is bevoegd gezag voor zover het
betreft lozen als bedoeld in artikel 6.2, eerste lid, van de Waterwet in een
oppervlaktewaterlichaam in beheer bij het Rijk.
Strafrechtelijke handhaving
Daarnaast kan een strafrechtelijk proces-verbaal worden opgemaakt bij overtreding
van de Wvvs (bijvoorbeeld indien een lozing plaatsvindt waar/terwijl dat niet is
toegestaan).
De overtreding is strafbaar gesteld in artikel 1a van de Wet op de economische
delicten.

Pagina 28 van 30

Onderzoeksrapport ladingresiduen | 25 mei 2022

Pagina 29 van 30

Dit is een uitgave van de
Inspectie Leefomgeving en Transport
Postbus 16191 | 2500 BD Den Haag
088 489 00 00
www.ilent.nl
@inspectieLenT
Mei 2022