Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 813

Initiatiefnota van het lid Kwint over «Naar vore!
Plannen voor een gezonde popsector»

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
1. Inleiding
Muziek is overal, in mijn leven althans. Maar wanneer ik rondkijk zie ik dat
dat voor velen niet anders is. Oortjes in de metro, speakers in de
kledingzaak, muziek in de kroeg – toen dat nog kon althans – en Spotify
over de boxen in de voetbalkantine. Muziek verbindt, zelfs al kun je er
avondenlang ruzie over maken of iets nou wel of niet goed is. Misschien
juist wel daarom. Miljoenen mensen vinden elkaar in wat ze mooi vinden
of waar ze echt niet naar kunnen luisteren.
Nederland is een muziekland. Acts reizen heel de wereld over om hun
kunsten te vertonen en Nederlanders lopen, wanneer ze kunnen, podia en
festivals plat om van livemuziek – of dat nu urban, EDM of pop is – te
genieten.
Maar dat gaat niet vanzelf en is ook niet vanzelfsprekend. Achter die
optredens gaat een kwetsbare infrastructuur van oefenruimtes, opnamestudio’s, kleine en grote podia, geluidstechnici, managers, opleidingen,
podiumbouwers en nog veel meer schuil. En muzikanten, producers en
songwriters natuurlijk. De kurk waarop deze gigantische sector drijft.
Mensen die hun ziel en zaligheid geven om een keer in de lokale kroeg te
kunnen spelen of hun favoriete muziek kunnen schrijven of produceren.
Of mensen die in privéjets naar Ibiza gevlogen worden om voor
duizenden mensen hun kunsten te vertonen. Mensen te inspireren en te
vermaken. Die laatste groep kennen we allemaal, maar de kwetsbare
wereld en infrastructuur die daarachter ligt blijft vaak voor politici en
beleidsmakers onzichtbaar. En wordt dus als gegeven gezien. Die
infrastructuur en die muzikanten die zijn er, die waren er, en die zullen er
dus wel altijd zijn.
Dat is een luie leugen. Niks gaat vanzelf. Het schrijven en produceren van
een liedje niet. Het boeken van een opnamestudio niet. In een busje
stappen naar Sneek of Vlissingen om in Het Bolwerk of De Piek op te
treden niet. En helaas het betalen van je boodschappen en je huur van
wat je verdient met je muziek ook niet.

kst-35813-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

1

Te lang heeft Den Haag de popsector in zijn breedte genegeerd. Het was
een voormalig Kamerlid van een regeringspartij die – eerlijk weliswaar –
hardop zei wat een groot deel van de Kamer jarenlang dacht: «Pop staat
voor populair, dus die redden zichzelf wel, daar hoeft geen geld naartoe.»
Gelukkig begint dat beeld langzaam te kantelen, mede door het eindeloze
werk van twee van mijn voorgangers: Arda Gerkens en Jasper van Dijk.
Beiden haalden ze muzikanten naar de Kamer, gaven ze de sector een
gezicht en pleitten ze voor meer aandacht. In het geval van Arda leidde
dat zelfs tot de eerste popnota: «Oorstrelend en Hartveroverend»1.
Deze nota was ook de indirecte aanleiding voor de nota die nu voor u ligt.
Toen ik op Eurosonic aan de praat was met ESNS-oprichter Peter Smidt en
zei dat ik zat te puzzelen met het idee van een nieuw plan, reageerde hij zo
enthousiast dat ik niet meer terug kon. Een plan werd gemaakt, bijeenkomsten werden gepland, koppen bij elkaar gestoken, en toen kwam
corona.
Dat was lastig voor de nota, maar vooral een ramp voor de sector.
Miljoenen euro’s staan in de vorm van vouchers uit bij bezoekers. Zalen
moesten een groot deel van hun personeel ontslaan. Artiesten zaten
zonder werk thuis. En de hele keten van producenten, managers,
geluidstechnici, podium- en tentenbouwers en al die mensen die je
vergeet wanneer je gewoon naar een bandje staat te kijken, zag hun
gedeelde levenswerk in elkaar storten.
Dit is geen corona-noodpakket. Daar hebben we talloze ideeën voor. Van
garantiefondsen tot inkomensondersteuning, van het redden van podia
tot experimenten met evenementen. Maar daar gaat deze nota niet over.
Deze initiatiefnota is voor daarna, een visie op een dynamische, beweeglijke en fantastisch inspirerende sector. En wat de overheid meer kan doen
om die sector te ondersteunen. Niet omdat ze het zelf anders niet doen.
Zoals zoveel kunstenaars zal ook de muzikant liedjes maken wanneer
niemand hem of haar ervoor betaalt. Maar omdat we de artistieke – en
zeker ook economische – waarde van deze sector tekort doen als er maar
een handjevol mensen naartoe gaat. Muzikanten verdienen beter.
Letterlijk en figuurlijk. En als niemand meer in aanraking komt met een
instrument, verlies je de aanwas van nieuw talent.
Deze nota is een poging om de popsector in al zijn breedte – van hardcore
punk voor 25 man in de Dynamo te Eindhoven tot De Staat en Hardwell
voor tienduizenden uitzinnige bezoekers op een festivalweide (en overal
waar u pop leest mag u ook rap, metal, R&B, EDM, rock, latin, hardstyle
enz. lezen) – de erkenning te geven die zo verdiend is en het perspectief
op nog vele jaren van fantastische producties. En niet alleen omdat dat
goed is voor muzikanten, maar vooral in de overtuiging dat de hele sector
in potentie de kracht heeft om voor miljoenen Nederlanders hoop,
vermaak en inspiratie te bieden.
Ten slotte ben ik u nog een titelverklaring verschuldigd. In 2020 overleed
Geert Timmers, beter bekend als Bob Fosko. Dat hij een sleutelfunctie
heeft vervuld in de Nederlandse underground scene met zijn Raggende
Manne zal bekend zijn. Maar hij was ook een van de stuwende krachten
achter de eerste popnota van mijn voorganger Arda Gerkens en had
zichzelf al in de aanbieding gedaan om ook aan deze nota mee te werken.
Het was hem – en ons – niet gegund. Als eerbetoon aan Bob Fosko wilde
ik een van de songtitels van zijn legendarische band De Raggende Manne
als titel voor deze nota gebruiken. Maar het vinden van een songtitel die
enigszins de lading dekte en ook nog binnen het gangbare parlementaire
1

Kamerstukken 2004–2005, 30 231.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

2

taalgebruik viel, was nog geen sinecure. Uiteindelijk is het de voetbalklassieker «Naar Vore» geworden. Als uiting van hoop. Op naar iets mooiers,
iets beters, dat meer recht doet aan deze schitterende sector! Naar vore!
2. Bezoekers en concerten2
Live-concerten in clubs en op podia trokken in 2018 meer dan vijf miljoen
bezoekers. Tel daarbij op de 27,2 miljoen bezoekers van festivals in
Nederland in 2019, en je ziet hoeveel mensen jaarlijks genieten van een
optreden.
Veel Nederlanders staan niet alleen met een drankje in de hand naar een
optreden te kijken, maar nemen ook zelf regelmatig een instrument in de
hand. 1,4 miljoen Nederlanders zien zichzelf als beoefenaar van
popmuziek en geven aan in het jaar ervoor zelf popmuziek gemaakt te
hebben. Specifieker onderzoek van Van der Bork – die de ondergrens voor
het zijn van muzikant legt bij 50 minuten per week – wijst op een half
miljoen Nederlanders.3 70.000 hiervan hebben de ambitie om uiteindelijk
hun beroep te maken van hun muziek. Dat zal voor velen niet de realiteit
zijn en deze nota heeft zeker niet de ambitie om ervoor te kunnen zorgen
dat al deze mensen een goed belegde boterham kunnen verdienen in de
muziek.
Bovendien is het verre van eenvoudig om een harde knip te maken tussen
amateurmuzikant en prof. Je kunt dit beter zien als een schaal waarbij het
overgrote merendeel van deze mensen iets verdient met optreden, maar
verder primair afhankelijk is van zijn inkomen van andere werkzaamheden
of een partner. Bij de mogelijkheden om een carrière in de muziek te
ontwikkelen wordt in het volgende hoofdstuk uitgebreider stilgestaan.
Dit hoofdstuk zal enerzijds beschrijven hoe de realiteit momenteel is in de
hele keten van de popmuziek. Van oefenruimte en muziekschool tot Ziggo
Dome en Lowlands. Anderzijds zal geprobeerd worden een richting aan te
geven hoe deze infrastructuur uitgebouwd en versterkt kan worden.
Hierbij moet aangetekend worden dat een groot deel van de data
gebaseerd is op educated guesses. Omdat het merendeel van de
ondersteuning van popmuziek lokaal plaatsvindt ontbreekt vaak de
broodnodige informatie. Ook is niet altijd een hard onderscheid te maken
tussen poppodia en schouwburgen en onttrekken veel kleinere evenementen zich simpelweg aan het oog van de overheid.
De grootste branchevereniging in Nederland voor podia en festivals
(VNPF) telt 106 leden, maar Nederland heeft meer poppodia. EM-Cultuur
komt tot een 187 locaties met één of meerdere zalen die zich primair
richten op pop in de breedste zin van het woord. Het merendeel daarvan
zijn kleinere zalen met een capaciteit van minder dan 400. Het aantal
theaters ligt fors hoger, er zijn in Nederland 475 theaters die voor
popmuziek ook van belang zijn. Immers, zo rond de 20 procent van de
programmering van deze zalen richt zich ook op pop in de breedste zin
van het woord.
Daarnaast kent Nederland zo’n 1000 festivals, waarvan het niet mogelijk is
om een uitsplitsing per genre te maken. Na een explosieve groei van dit
aantal de laatste jaren, stagneert de groei en is er zelfs sprake van een
kleine afname. Voor het onderhouden van de infrastructuur vervullen
festivals sowieso een complexe dubbelrol. Ze bieden artiesten een
2
3

VNPF Facts and Figures 2019. 2.
Van der Bork, 395 minuten, 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

3

broodnodige plek om op te treden en de gages die uitgekeerd worden zijn
vaak hoger dan bij een gemiddelde clubshow. Bovendien bieden ze een
artiest de kans om een breder publiek te bereiken. Daar staat tegenover
dat het verloop stevig is. En dat een deel van de festivals buiten het eigen
speelweekend een kleinere rol heeft in het overeind houden van de
popinfrastructuur in Nederland. Hier staat tegenover dat er ook organisaties zijn die hun festival verankeren in een totaalprogramma dat wel
degelijk een forse invloed heeft op het lokale poplandschap.
Helaas is over het aantal beschikbare oefenruimtes geen zinnig woord te
zeggen. Het aantal muziekscholen is na een stevige daling de afgelopen
jaren gestabiliseerd op 130 tot 135. 350.000 tot 400.000 Nederlanders
maken hier regelmatig gebruik van.
Naast een overzicht van de aanwezige infrastructuur loont het ook de
moeite om naar de omvang van de sector en de geldstromen binnen deze
sector te kijken. Zoals Dialogic terecht constateert, kenmerkt de pop zich
als een «winner takes all»-markt, waarbij een klein deel van de makers het
overgrote deel van de verdiensten ontvangt terwijl het overgrote deel van
de makers een klein deel van de verdiensten moet verdelen.4
En waar het gemiddelde inkomen5 van de professionele muzikant rond de
17.000 euro per jaar ligt is er een kleine bovenklasse van 10 procent die
boven de 45.000 euro per jaar uitkomt en het gemiddelde fors naar boven
trekt.
Het inkomen van muzikanten en componisten is de afgelopen twintig jaar
radicaal van samenstelling veranderd. De opkomst van illegaal
downloaden heeft geleid tot een decimering van de inkomsten die
artiesten uit fysieke geluidsdragers halen. De opkomst van populaire
streamingdiensten zoals Spotify of Deezer heeft een deel van deze
inkomsten gecompenseerd, maar lang niet alle. Om nog maar te zwijgen
van Facebook en YouTube die geen inkomsten voor plays afdragen aan
artiesten, maar wel praktisch onmisbaar zijn voor het bereik van een
artiest. Echter, om hier op te vallen zijn betaalde advertenties vaak
onvermijdelijk. Zo kan het dat je ondanks miljoenen views nog altijd een
forse kostenpost hebt aan Facebook in plaats van een inkomstenbron. Er
zijn wel degelijk artiesten die goed geld verdienen aan YouTube, maar dat
wordt pas aantrekkelijk wanneer je miljoenen views hebt en de reclametijd voor je video kunt gaan vermarkten. In die zin draagt deze partij
dus alleen maar bij aan de «winner takes all»-economie die sowieso al
sterk is in de popsector. Tussen 2012 en 2019 nam de omzet aan Nederlandse fysieke verkoop af van 94 naar 41 miljoen. Maar de omzet vanuit
digitaal groeide van 30 miljoen in 2012 naar meer dan 160 miljoen in 2019.
De eerste kanttekening daarbij is wel dat de grote crash in verkoop van
cd’s in 2012 al begonnen was. De tweede kanttekening is dat de
inkomsten vanuit digitaal niet eerlijk verdeeld worden. Een buitenproportioneel deel van de opbrengsten komt ten goede aan enkele grote namen,
die bovendien vaak in het verleden al verdiend hebben aan hun fysieke
plaat. Bijvoorbeeld, het is voor een oudere band met nogal wat
evergreens achter hun naam heel fijn dat mensen op een feestje hun hits
aanzetten, maar die acts hebben vaak al relatief veel verdiend aan hun
platen. Voor nieuwe releases is het – los van het vinden van een groot
bereik – vaak lastig om hiervan rond te komen. Ter indicatie, voor een
miljoen streams op Spotify (dat zijn er ontzettend veel) krijg je ongeveer
4

Rufus Kain, Headliners op festivals: https://decorrespondent.nl/5098/hoe-headliners-het-budgetvan-s-werelds-oudste-jaarlijkse-popfestivalopslokken/752245769528–8e2e39e5.
5
Cubiss & Saskia von der Fuhr (2016), Pop, wat levert het op? Onderzoek naar de inkomsten van
popmusici in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

4

3.000 euro. Wat dan ook nog verdeeld wordt tussen muzikant, auteur,
management en publisher. Gemiddeld houdt de artiest zelf 20 procent van
dit bedrag over.
Hiervoor in de plaats zijn liveoptredens een steeds groter onderdeel van
de inkomsten van een artiest geworden. Dat lijkt op het eerste gezicht
geen probleem te zijn, maar de compensatie is verre van compleet. En
zeker in een vroeg stadium van iemands carrière – wanneer de
live-inkomsten nog beperkt zijn – kan het logistiek een forse uitdaging zijn
om een week of een weekend op tour te gaan, wanneer je ook gewoon
een baan hebt. Bovendien worden redelijk wat speelplekken in hun
voortbestaan bedreigd. Ook staan voor een steeds grotere groep de gages
onder druk. Later in deze nota zullen enkele voorstellen gedaan worden
om deze inkomenspositie te verbeteren.
Poppodia wijken af van de gangbare podia zoals we die in de overige
podiumkunsten kennen.6 Een fors aantal ontvangt helemaal geen subsidie
en met 24 procent is het gemiddelde percentage aan subsidie per zaal een
stuk lager dan in andere sectoren. Deze subsidie is vaak compleet
verstrekt door de gemeente en bestaat enerzijds uit subidies in verband
met cultuur en anderzijds – zeker bij kleinere zalen – ook uit subsidies voor
jongerenwerk. Landelijk is slechts een handvol regelingen beschikbaar,
vaak via het Fonds Podiumkunsten. Onlangs werd voor het eerst een band
– De Staat – opgenomen in de culturele basisinfrastructuur. Een
doorbraak, zeker, maar ook een teken aan de wand dat dit zolang geduurd
heeft. In totaal kregen muziekacts twee miljoen euro aan subsidie in 2019.
3. Infrastructuur
Doordat de verschillende zaken die essentieel zijn voor een gezond
popklimaat zeer versnipperd worden georganiseerd, is er geen overheid
of instantie die de samenhang bepaalt of zelfs maar in de gaten houdt.
Een hbo- of mbo-instelling bepaalt zelf of er een voor de sector relevante
opleiding wordt gestart. Een gemeente beslist of een poppodium wel of
niet blijft bestaan (of, zoals de afgelopen decennia helaas vaak gebeurde,
dat er een totale infrastructuur wordt ontmanteld ten faveure van een
multi-inzetbaar entertainmentcentrum dat bijna altijd duurder uitpakt dan
de gemeenteraad is voorgeschoteld, wat dan vaak weer gefinancierd
wordt door te beknibbelen op de exploitatie). Voor veel jongerenwerkinstellingen – die de afgelopen jaren zowel qua schaal fors gegroeid zijn
onder druk van fusies en die zwaar te lijden hebben gehad onder
bezuinigingen in het sociaal domein – is het kleine podium of het kleine
jongerencentrum iets wat ze erbij doen. Schaalvergroting van de
organisatie gecombineerd met een afnemend budget leidt er dan maar
wat vaak toe dat deze kleine speelplekken worden afgestoten.
De afgelopen jaren zien we twee trends op het gebied van podia en
oefenruimtes voor muzikanten. Een fors aantal podia dreigt te verdwijnen
en wordt op het laatste moment ofwel op korte termijn gered of verdwijnt
wel degelijk. Zoals Willemeen, Asterisk, De Kade, Apollo en De Piek.
Daarnaast zien we dat menig poppodium een exploitatierekening heeft die
als een molensteen om de nek hangt. Een peperduur pand, torenhoge
huur, jaarlijkse tekorten en dreigende sluiting. Met als gevolg dat
bezuinigd wordt op datgene waartoe het podium op aarde is. Namelijk
een mooie en uitdagende programmering. Coverbands en dansavonden
te over. En de jaarlijkse tours van de grootste Nederlandse artiesten
komen ook nog wel binnen. Dat is mooi, want hier is vraag naar, mensen
6

Dialogic, Stand van zaken Nederlandse popsector 2020: https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/rapporten/2020/09/07/dialogic-standvan-zaken-in-de-nederlandse-popsector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

5

genieten hiervan en het biedt de kans voor een kleine groep Nederlandse
muzikanten om van hun werk te leven. Tevens biedt het werkgelegenheid
aan een hoop mensen. Maar lokaal talent krijgt steeds minder de kans om
live meters te maken, om zo een betere muzikant te worden. Ook krijgen
jongeren steeds minder vaak de kans om zelf iets te organiseren. Op de
lange termijn is dat slecht voor een levendig popklimaat in Nederland. Als
artiest word je steeds beter door op te kunnen treden. En als jongere ga je
sneller achter de schermen in deze sector werken, wanneer je al op jonge
leeftijd de kans krijgt om zelf dingen die je mooi vindt te organiseren.
Daarnaast is op veel plekken sprake van een moordende concurrentie
tussen plekken die er wel zijn. Dit terwijl steden als Tilburg en Eindhoven
laten zien dat meerdere zalen in een stad elkaar ook kunnen aanvullen en
versterken.
Festivals komen en gaan en of er een festival beschikbaar is dat ruimte
biedt aan Nederlandse artiesten in jouw gemeente is verre van een
gegeven. Laat staan of je als jonge maker ondersteuning kunt krijgen met
het maken van je eerste stappen als optredend artiest.
Daarnaast is de landelijke overheid tot nu toe zeer terughoudend geweest
in het aanpakken van de grote spelers die veel geld verdienen aan de
muziek van derden, maar deze winst niet of nauwelijks delen. Ook is het
altijd maar de vraag of subsidie die voor de gehele culturele sector
bedoeld is, uiteindelijk ook deels bij de popmuziek terecht komt. Tot nu
toe is dat slechts sporadisch het geval, omdat – zoals Dialogic op basis
van gesprekken met de sector terecht constateert – zowel de regelingen
als de aanvraagprocedures niet goed aansluiten op de popsector. Ook is
er vaak veel minder ervaring met het aanvragen van dit soort subsidies
waardoor men vaak achter het net vist. Twee kanten op mist men
expertise. Aanvragers kennen hun weg niet door het woud van regelingen
en beoordelaars kennen de popsector onvoldoende om een aanvraag op
waarde te kunnen schatten.
Het eerste dat de overheid zou moeten doen om een begin te maken met
effectief popbeleid is de noodzakelijke functies in beeld brengen en
daarmee een eigen infrastructuur van de popmuziek maken en in kaart te
brengen. Landelijk, regionaal en lokaal. Ter illustratie is een schema (zie
figuur 1) ingevoegd dat ik met toestemming heb gebruikt, met dank aan
Jasper van Vugt. Niet omdat dit nu per se het moet worden, maar wel
omdat dit ontzettend helpt om de verschillende functies die nodig zijn –
per dorp, stad, regio, provincie of land – in kaart te brengen en zo dus te
kunnen zien waar de sector versterkt moet worden. Dit is ongetwijfeld niet
het meest tot de verbeelding sprekende voorstel in deze nota, maar er
moet duidelijk worden wie er nu precies waarvoor verantwoordelijk is.
Waar sommige provincies de afgelopen jaren steken hebben laten vallen,
waren er grote steden die die regionale functie over namen. Maar er
waren ook steden die hier niet toe in staat waren of simpelweg een
andere politieke keuze maakten. Dat leidt tot willekeur, onduidelijkheid en
naar elkaar kijken wie er uiteindelijk de rekening betaalt. Dat kan anders
en beter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

6

Figuur 1

Het is hierbij expliciet de bedoeling om breder te kijken dan alleen naar
mensen die «hun geld» verdienen of willen verdienen in de sector. Net als
dat gezond sportbeleid niet alleen maar profsporters voortbrengt, geldt
dat succesvol popbeleid ook tot doel heeft om meer mensen met plezier
muziek te laten maken. Daar is nog een wereld te winnen. Onder andere
door het stimuleren – binnen- en buitenschools – van op een eigentijdse
manier met muziek aan de slag gaan. Succesvolle voorbeelden zijn
(binnenschools) de Buma Music Academy en (buitenschools) Popsport,
die beiden al op jonge leeftijd jongeren stimuleren om met muziek aan de
slag te gaan, ook als ze niet van plan zijn om daar hun werk van te maken.
De kracht van popmuziek is onder meer dat deze in de praktijk vaak al zo
alom aanwezig is in de leefwereld van kinderen en jongeren dat het
eenvoudiger is om ze aan het musiceren te krijgen via iets waar ze al mee
bekend zijn dan via iets wat ze niks zegt. Die unieke kwaliteit van
popmuziek wordt nog onvoldoende gebruikt.
Binnen deze visie en het maken van een inventarisatie van wat er nodig is
aan infrastructuur voor een levendig popbeleid is een expliciete rol
weggelegd voor het nachtleven. Vanwege de creativiteit en soms de
explosiviteit, vanwege de belangrijke rol die het nachtleven zowel qua
werk als hobby speelt in het leven van tienduizenden jonge mensen en
vanwege de rol die nachtcafés, clubs en podia hebben in het binnentreden
van de livemuzieksector, hetzij op het podium, hetzij achter de schermen.
Dit overzicht van de popinfrastructuur – lokaal, regionaal en landelijk – kan
vervolgens ook als basis dienen wanneer onverhoopt oefenruimtes
wegvallen, een zaal de deuren sluit of er een ander onderdeel in de keten
verdwijnt. Bij het wegvallen van voorzieningen grijp je dan terug op deze
basisinfrastructuur om binnen de regio – bij voorkeur in samenwerking
met een provinciale popkoepel – in kaart te brengen wat er nodig is om
het popklimaat op peil te houden of te brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

7

De afgelopen jaren is er in fors wat provincies beknibbeld op de provinciale popkoepels, ze functioneren niet allemaal even goed en in Friesland
dreigt deze koepel zelfs te verdwijnen. Dat terwijl deze koepels de enige
geïnstitutionaliseerde beschermers van de popcultuur zijn. Het is juist van
belang om de rol van deze koepels te versterken in plaats van ze te laten
verpieteren. Het is dan wel van belang dat deze koepels hun tentakels
verder uitwerpen dan het traditionele bandjescircuit. De verschillen per
provincie zijn groot, maar gemiddeld gezien zijn ze beter geworteld in de
pop en rock dan in de urban en EDM. Het is dus zaak dat ze ook gebruik
maken van de expertise van mensen die deze sectoren als hun broekzak
kennen.
Als een van de voornaamste problemen constateert Dialogic in haar
rapport dat culturele ondersteuningsregelingen vaak niet toegeschreven
zijn op de popsector. Hierdoor ontstaat een situatie waarin artiesten ofwel
het onderspit delven wanneer ze aanvragen ofwel er helemaal niet meer
aan beginnen. De cijfers zijn er ook naar. Door de popkoepels te
versterken kunnen zij enerzijds artiesten adviseren bij een aanvraag en
anderzijds de overheid adviseren hoe deze regelingen beter op de sector
aan kunnen sluiten. Ook kan in overleg met deze koepels en onder meer
het Fonds Podiumkunsten en het Fonds Cultuurparticipatie een begin
gemaakt worden met het ontwerpen van subsidieregelingen die
specifiek voor deze sector geschikt zijn.7
Door een beter zicht te krijgen op de staat van de lokale, regionale en
landelijke popinfrastructuur kan een gemeente ook beter dan nu besluiten
nemen over wat er nodig is om het eigen poplandschap nog wat te
verfraaien. Op die manier is een gemeente ook beter bewapend tegen de
vastgoedontwikkelaar die met een glanzende prospectus gouden bergen
belooft wanneer er een nieuw multifunctioneel entertainmentcentrum
neer moet worden gezet.
Immers, de recente geschiedenis heeft bewezen dat waar de bouwkosten
doorgaans ver de aanvankelijke schatting overstijgen, de exploitatiekosten
gebruikt worden om de bouwkosten te betalen. Dan heb je een schitterend zalencentrum dat elk jaar in de problemen zit omdat er eigenlijk te
weinig geld over is om het op een goede en creatieve manier draaiende te
houden. Daarom adviseren wij om bij nieuwbouw altijd de exploitatie
volwaardig mee te nemen, en ook in kaart te brengen wat een nieuw,
groot centrum betekent voor de hoeveelheid oefenplekken, de breedte
van de programmering, de ruimte om artiesten een eerlijke gage te
betalen en een stabiel popklimaat in de regio.
Datzelfde geldt voor festivals. Het is zeker niet zo dat de conclusie
getrokken moet worden dat een festival een negatieve uitwerking heeft op
de regionale popcultuur. Wel zou bij het toelaten van festivals naast de nu
al gangbare afwegingen, zoals impact op geluidsoverlast en het milieu,
ook gekeken moeten worden naar wat een organisatie bereid is te doen
om ook gedurende het jaar te investeren in het popklimaat in de regio.
Zodat een gemeente weloverwogen een keuze kan maken. Hierbij zou ook
de rol die een organisatie aan jongeren zelf geeft mee moeten spelen.
Waar in theorie het publiek en de artiesten van deze sector een stuk jonger
en diverser zijn dan die in een hele hoop andere culturele sectoren, is daar
bestuurlijk en in organisaties nog lang niet altijd wat van terug te zien. En
juist om ervoor te zorgen dat ook aan de top steeds meer groepen hun
plek weten te vinden, die die kans nu nog onvoldoende krijgen, is het van
belang om al vanaf jonge leeftijd mensen de kans te geven om zelf iets
(mede) te organiseren.
7

Dialogic, Stand van zaken Nederlandse popsector 2020: https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/rapporten/2020/09/07/dialogic-standvan-zaken-in-de-nederlandse-popsector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

8

Voor een sector die draait op jongeren, is het aan de bestuurlijke top best
wel oud. En voor een sector waar de meest gedraaide artiesten in
Nederland bijna allemaal hiphop maken is het toch gênant dat nog altijd
«urban» als containerterm wordt gebruikt voor een hele paraplu aan
kunstvormen. En dat zo weinig artiesten doorstromen naar belangrijke
beleidsmakende plekken in de sector. Beter begeleiden van jonge makers,
producers en andere betrokkenen kan helpen om hun stem ook te laten
horen binnen de industrie zelf.
Speciale aandacht verdienen de kleine poppodia die hun wortels hebben
in het jeugd- en welzijnswerk. Dit omdat popcultuur hier zowel doel als
middel is. Het doel is dan het programmeren van mooie avonden voor
zowel artiest als fan, maar het middel is hier zeker net zo belangrijk. Door
met goede begeleiding jongeren al op jonge leeftijd de verantwoordelijkheid te geven over een deel van de programmering, zetten zij vaak hier
hun eerste stappen in deze sector. En door jongeren te leren dat er
genoeg kansen zijn om zelf iets neer te zetten, wanneer ze zich onvoldoende herkennen in het overige culturele aanbod, wordt hen duidelijk
gemaakt dat je wel kunt mokken dat wat er is niet leuk is, maar dat je er
ook voor kunt kiezen om dan daar zelf wat aan te doen. Bovendien trekt
deze sector bovengemiddeld veel jongeren aan met een kwetsbare
achtergrond. Door daar in een vroeg stadium aandacht aan te geven en ze
instrumenten – deze keer doorgaans in de figuurlijke zin – aan te reiken
waarmee ze iets kunnen neerzetten, verklein je de kans dat ze later
ontsporen. Een minimale financiële investering heeft zo een potentieel
groot maatschappelijk effect.
4. Makers
Het leven van menig popmuzikant gaat niet over rozen. Een matig
inkomen, op onmogelijke tijden in een busje stappen naar een plek ver
van huis om dan weer diep in de nacht thuis te zijn en de ochtend erna
weer aan het reguliere werk te moeten. Deze nota gaat dat niet voor
iedereen oplossen. Muzikanten zijn gedreven en gepassioneerde artiesten
die bereid zijn om een hoop in te leveren. Omdat ze gewoon muziek willen
maken. En misschien omdat ze de hoop hebben om uiteindelijk door te
breken en «het te maken».
Wel kan deze nota een bijdrage leveren aan het bestendigen van de
mogelijkheden van artiesten om zich muzikaal en zakelijk te ontwikkelen.
En aan het vergroten van de kansen dat je wel een fatsoenlijke boterham
kunt verdienen aan je muziek. Niet iedereen hoeft met champagne in de
privéjet te stappen. Maar een stuk meer mensen dan nu zouden van hun
werk tenminste hun huur moeten kunnen betalen.
Een fors deel van de in het bovenstaande paragraaf genoemde punten
draagt natuurlijk al bij hieraan. Immers, oefenruimtes, podia, popkoepels
en festivals zijn onmisbaar voor artiesten om meters te kunnen maken en
om hun muziek ten gehore te brengen (en dus geld te kunnen verdienen).
Maar daarmee zijn we er niet. Nog altijd wordt er in de sector goed geld
verdiend. Geld dat echter lang niet altijd terecht komt bij de makers. Het
was niet voor niks dat dat Dutch DJ Foundation (recentelijk gefuseerd met
BAM Popauteurs) werd opgericht door de ouders van enkele grote, maar
jonge dj’s om voorlichting te geven. Ze zouden de eersten niet zijn die vol
enthousiasme een deal tekenen waarbij ze afstand doen van een groot
deel van hun rechten. En dus hun toekomstige verdiensten.
Ook zonder slechte intenties van derden is het verdienmodel van artiesten
fragiel. Managers (en soms songwriters) ontvangen een deel van de
royalties en gages. Soms moeten muzikanten in de eigen band betaald

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

9

worden. En waar een poppodium vaak personeel in vaste dienst heeft, is
de artiest nog wel eens de sluitpost op de begroting. Dit zijn individueel
niet allemaal problematische zaken. De manager doet belangrijk werk. De
songwriter heeft recht op een vergoeding. En voor de barman of de
geluidstechnicus is een vast inkomen net zo belangrijk als voor ieder
ander. Maar zeker wanneer een podium of festival krap in de exploitatiekosten zit, blijft er soms te weinig over om van rond te komen voor de
artiest.
Veel muzikanten verdienen binnen de sector bij. Als boeker bij een
poppodium, als producent of componist van andermans werk, of soms
als muziekdocent. Helaas zijn er een fors aantal muziekscholen verdwenen
waardoor werkgelegenheid daar is weggevallen (los van de desastreuze
gevolgen voor het aantal jongeren dat een instrument gaat spelen). Ook
neemt muziek een minder groot deel in van het curriculum op basis- en
middelbare scholen.
Net als bij het bewaken van de infrastructuur zouden ook voor de inzet
van muzikanten op scholen de provinciale popkoepels een grote rol
kunnen spelen. Immers, zowel op de basisschool als op de middelbare
school worstelen scholen met het vinden van mensen die deze lessen
voor hun rekening kunnen nemen. Wanneer een artiest begeleid wordt
door een gediplomeerde docent kan hij of zij een gigantische meerwaarde
hebben. Een school kan dan een aanvraag doen bij de popkoepel, die de
school daarna in contact brengt met een artiest die het leuk vindt om op
deze manier enthousiasme aan kinderen over te brengen en een extra
zakcentje te verdienen. Bovendien kan een overstap naar het onderwijs na
een muzikale carrière op lange termijn ook geen kwaad, zeker gezien het
grote lerarentekort. De popkoepels kunnen op zo’n manier ook een
belangrijke rol spelen in het lokaal coördineren van de ontzettend veel
mooie initiatieven die er op het gebied van cultuurparticipatie zijn.
Maar wanneer je jongeren enthousiasmeert door de inzet van artiesten op
scholen, moeten ze daarna ook voldoende toegang hebben tot instrumenten en mogelijkheden om te ontdekken wat ze zelf leuk vinden. Of dat
nu een laptop met programmeersoftware of een elektrische gitaar is.
Daarbij zijn initiatieven zoals het Leerorkest, Muziek voor Kinderen, de
instrumentenprogramma’s van het Oranjefonds en het Jeugdfonds Sport
en Cultuur onmisbaar. Die kunnen er zorg voor dragen dat kinderen uit
gezinnen die het zich soms simpelweg niet kunnen veroorloven om een
kind een instrument en muziekles te bieden, ook een eerlijke kans krijgen.
Om te voorkomen dat artiesten altijd de sluitpost op de begroting zijn,
zouden vakbonden, andere vertegenwoordigers van artiesten en
brancheorganisaties die festivals en zalen vertegenwoordigen afspraken
moeten maken over richtsnoerbedragen. Op deze manier weet een artiest
tenminste wat hij ongeveer kan vragen. En kan een zaal makkelijker
rekening houden met een eerlijke gage. Om de kans voor lokale acts te
vergroten kunnen afspraken gemaakt worden om ook in voorprogramma’s voldoende ruimte vrij te maken. Uiteraard moet dit altijd
gebeuren in overleg met de artiest of zijn management. Het is logisch om
hier aan te sluiten bij de initiatieven rondom Fair Practice en Fair Pay die
door Kunsten»92 in overleg met de hele cultuursector zijn ontplooid.
Met de opkomst van streamingplatforms en de teruglopende kijk- en
luistercijfers op radio en tv – zeker onder jongeren – zou je de conclusie
kunnen trekken dat het belang van radio en tv afneemt. Toch is
mainstream aandacht in de media nog altijd een belangrijke katalysator
voor aandacht. Het fameuze minuutje dat acts bij De Wereld Draait Door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

10

mochten optreden was muziekliefhebbers vaak een doorn in het oog –
want waarom zo kort – maar was voor bands vaak ontzettend belangrijk.
Helaas weten redacties dit vaak ook en moeten artiesten – wanneer ze al
een kans krijgen – vaak voor een benzinevergoeding op komen draven.
Zeker bij de publieke omroep is dat eigenlijk niet te accepteren. Daarom
stellen we voor om als uitgangspunt te nemen dat voor fatsoenlijk werk
fatsoenlijk betaald moet worden. Tenminste bij de publieke omroep krijgt
daarom elke act een fatsoenlijke vergoeding. Ook wordt in gesprek met de
publieke omroep ervoor zorg gedragen dat in het zogenaamde concessiebeleidsplan – het plan waarin de ambities en doelen van de NPO worden
vastgelegd – voldoende aandacht wordt besteed aan Nederlandse
popartiesten.
Ondanks dat vinyl een forse comeback maakt, is het percentage dat een
artiest aan inkomsten binnenhaalt uit de fysieke verkoop van geluidsdragers niet meer te vergelijken met het begin van deze eeuw. Zoals al
eerder geconstateerd werd, is het optreden een belangrijker onderdeel
gaan uitmaken van de inkomstenbron. Echter, in plaats van de LP of de CD
– en ja, zelfs het cassettebandje maakt in bepaalde subculturen een
comeback – zijn streamingsdiensten nu een belangrijke bron van
inkomsten geworden. Toch kan schijn bedriegen. Waar de platte nummers
(Nederlandse platenmaatschappijen verdienden 206,8 miljoen aan
streaming en verkoop) goed lijken, komt gemiddeld slechts tussen de 10
en 50 procent bij de artiest terecht. Daarbij laten diverse artiesten aan
Dialogic weten dat het percentage vaak dichter bij de 10 dan de 50 ligt.
Daarnaast vallen ook buitenlandse acts op Nederlandse labels onder dit
bedrag.
Bovendien hebben artiesten en hun vertegenwoordigers minder invloed
dan voorheen op wat ze aan hun werk verdienen. Streamingplatforms
hanteren eigen afdrachtmodellen en daar valt weinig aan te onderhandelen. Sterker nog, onlangs kondigde Spotify aan dat artiesten de
mogelijkheid gaan krijgen om hun songs vaker te laten verschijnen in de
luistersuggesties die de streamingreus op basis van je muzieksmaak doet.
Uiteraard staat daar een lagere royalty return tegenover.8
Sowieso is de afdracht per afgespeelde track bij streamingplatforms nogal
verschillend per land. Zo krijgt een Noorse artiest bijna het dubbele per
afgespeelde track. Daarom stellen wij voor om in het belang van de artiest
een hogere vergoeding per track te innen.
Waar de streamingplatforms misschien niet veel afdragen, bieden ze
artiesten wel een schat aan informatie. Over waar hun fans zitten, wat die
nog meer luisteren en wat de tracks zijn die eruit springen. Op die manier
kunnen artiesten die hier handig mee zijn, hun kansen op commercieel
succes vergroten.
Platforms zoals YouTube, Instagram en Facebook zijn vaak echter meer
een kostenpost dan een bron van inkomsten voor artiesten. Ze zijn
onmisbaar in het bereiken van een breder publiek en in sommige gevallen
ook een manier om als artiest een relatie met je luisteraars op te bouwen.
Maar om dit bereik te genereren moet vaak geld neergelegd worden, geld
dat niet wordt terugverdiend door views op deze platforms. Immers, je
krijgt geen vergoeding voor het aantal keren dat je video’s bekeken
worden. YouTube biedt nog de mogelijkheid om te verdienen aan
advertenties voor je video, maar dit draagt primair vooral bij aan het
8

Zie: Sarah Perez, «Spotify will now allow artists and labels to promote tracks in your recommendations», op techcrunch.com, 2 november 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

11

versterken van de «winner takes all»-economie die de popsector sowieso
al is. Je kunt namelijk alleen maar wat geld verdienen wanneer je toch al
een groot bereik hebt. Voor de rest zijn deze kanalen eerder een
kostenpost (of een investering, wanneer je iets positiever ingesteld bent)
dan een reële bijdrage aan een verdienmodel.
Door van streamingplatforms en social media giganten een eerlijke
bijdrage te vragen, wordt het voor Nederlandse artiesten beter mogelijk
om mee te profiteren van de opbrengsten van hun eigen werk.
Daarnaast kan een generieke streamingheffing of investeringsverplichting,
zoals ook regelmatig wordt voorgesteld voor videodiensten, bijdragen aan
het in brede zin versterken van het Nederlandse popklimaat. Deze nota
stelt voor om een fonds naar Canadees model op te zetten.
Al lange tijd investeert Canada in een levendig popklimaat.9 En de
resultaten zijn ernaar10. Of het nu The Weeknd is, Feist of Arcade Fire,
allemaal zijn ze Canadees. Ook miljoenenacts zoals Justin Bieber, Shawn
Mendes en Drake zijn Canadees. Dat is niet een toevalstreffer of een
uitzonderlijk getalenteerde lichting. Al jarenlang investeert Canada in jong
talent, ontwikkelprogramma’s en opnames van nieuw werk. Dat gaat niet
zonder voorwaarden. Artiesten moeten een uitgebreide analyse maken
van waar ze nu staan en waar ze naartoe willen, ze moeten een deel zelf
betalen, en de opbrengsten vloeien deels terug naar de sector.
Omdat Canada de meerwaarde ziet van de hele infrastructuur is dit geld
niet alleen bedoeld voor jonge artiesten. Managers, labels, publishers,
evenementorganisatoren, allemaal kunnen ze aanspraak doen op
ondersteuning. Zolang ze zich maar richten op het ondersteunen van de
Canadese muzieksector en bereid zijn om zelf ook te investeren in een
bloeiende popcultuur. In totaal circuleert er bijna 30 miljoen aan Canadese
dollars in deze programma’s. Echter, deze verdienen zichzelf deels terug.
Op deze manier wordt het permanent mogelijk om te investeren in zowel
jong talent als meer ervaren artiesten, en de infrastructuur om de
artiesten heen overeind te houden. Ook in Duitsland heeft men goede
ervaringen met een uitgebreid ondersteuningsprogramma voor pop in de
meest brede zin van het woord11. En in Zweden neemt muziekeducatie al
op jonge leeftijd een voorname plek in het onderwijs in. Ieder kind kiest
een instrument en ouders die dit niet kunnen betalen worden geholpen.
De resultaten zijn ernaar! Hoewel Zweden 9 miljoen inwoners heeft, telt
de Zweedse Buma/Stemra maar liefst zo’n 70.000 leden, terwijl Nederland
met 17 miljoen inwoners 30.000 bij Buma aangesloten leden heeft. Ook
zijn Zweedse componisten extreem succesvol. Iedereen kent Abba, maar
meer recent was Max Martin verantwoordelijk voor een paar van de
grootste hits van het afgelopen decennium. Taylor Swift, Britney Spears,
The Weeknd, Justin Timberlake en vele anderen scoorden allemaal
nummer-1 hits die geschreven zijn door Martin. Zijn persoonlijke
economische waarde wordt ondertussen op meer dan 250 miljoen dollar
geschat. Ter inspiratie hebben we twee samenvattingen van de Canadese
en Duitse regelingen toegevoegd.
Educatie – zowel over de sector als binnen de sector – kan een belangrijke
bijdrage leveren aan het vergroten van kennis onder kunstenaars en het
voorkomen dat fouten meermaals door meerdere mensen gemaakt

9

Zie: https://www.fastcompany.com/3061816/how-canadas-philanthropic-pop-industrialcomplex-took-over-the-world.
10
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
11
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

12

worden, of dat het wiel op vele honderden plekken opnieuw wordt
uitgevonden.
Natuurlijk hebben de daadwerkelijke popopleidingen een belangrijke rol
daarbij. Niet alleen voor de studenten die ze afleveren, maar ook als
netwerkplekken waar kennis kan worden uitgewisseld. Maar in ons ideaal
is ook voor dit doel een belangrijke functie weggelegd voor de provinciale
popkoepels zoals verenigd in POPnl. Door het organiseren van evenementen over bepaalde thema’s zorgen ze voor kennisdeling. Maar
idealiter functioneren ze ook als helpdesk voor artiesten. Zij kennen de
regels en regelingen, de kansen en bedreigingen en de goede en slechte
ervaringen en kunnen op zo’n manier beginnende artiesten laagdrempelig
begeleiden. En de andere kant op kunnen ze de overheid informeren over
hoe regelingen die ongetwijfeld met de beste wil van de wereld bedacht
zijn niet aansluiten op de behoeften van een muzikant. Zo was er enkele
jaren een toursupport voor beginnende bands in het buitenland. Maar om
daarvoor in aanmerking te gaan moest je zeker een week op tour. Terwijl
juist beginnende acts vaak in het weekend in het busje stappen om hun
eerste shows in Duitsland of België te spelen. Zo maken deze koepels ook
de regelingen voor de sector beter.
Via het auteurs- en naburig recht kunnen muzikanten en auteurs ervoor
zorg dragen dat ze meedelen in de verdiensten die worden gemaakt over
een compositie. Toch valt dat in de praktijk niet altijd mee. Enerzijds
omdat van auteurs die in opdracht werken nogal eens gevraagd wordt
afstand te doen van hun rechten en anderzijds omdat de regelgeving
moet worden aangescherpt.
De gedwongen overdracht van rechten aan de opdrachtgever is een
kwalijke zaak, niet in de laatste plaats wanneer dit gebeurt door publieke
partijen. Zo vraagt de publieke omroep dit nog met regelmaat aan
componisten wanneer zij werk schrijven. In bredere zin bestaat de
noodzaak om de mooie idealen zoals die in de Fair Practice Code zijn
vastgelegd te vertalen naar het auteurs- en naburig recht. Zo zou je
tenminste van gesubsidieerde instellingen mogen vragen dat zij eventuele
conflicten afhandelen via de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht
in plaats van een bus vol dure advocaten op een armlastige ZZP’er af te
sturen. Wanneer het aan de initiatiefnemer ligt wordt deze Geschillencommissie sowieso verplicht, maar zeker voor publieke of gesubsidieerde
partijen. Een verplicht te innen collectieve vergoeding werd eerder voor
videodiensten afgedwongen door een voorstel van Groen Links en de
SP.12 Het ligt voor de hand een soortgelijke heffing ook voor audiostreaming in het leven te roepen.
In Duitsland gingen sterrenacts zoals Rammstein, Die Toten Hosen en
Helene Fischer al naar de rechter, omdat ze vinden dat in het verleden
gesloten deals over de inkomstenverdeling – die voor de dominantie van
streamingdiensten werden gesloten – niet langer recht doen aan de
realiteit in de muziekindustrie.13 Het heeft er alle schijn van dat dit het
begin is van een jarenlange serie rechtszaken om ook deze contracten
meer in lijn te brengen met de muziekmarkt anno 2021. Het is de moeite
waard om deze ontwikkelingen nauwlettend te volgen om te kijken of dit
aanknopingspunten biedt om ook de positie van Nederlandse artiesten te
verbeteren. Hetzelfde geldt voor pogingen om de verdeling in uitkeringen
door streamingsdiensten tussen masterrecht en auteursrecht aan te
passen, aangezien nu het overgrote merendeel van de uitkering belandt
12
13

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2020Z21044&did=2020D45022
Zie: https://www.theguardian.com/music/2020/jan/28/german-bands-rammstein-die-totenhosen-helene-fischer-higher-digital-fees.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

13

bij de masterrechthebbende, wat vaak de platenmaatschappij is. De vraag
is of die verdeling gezien de veranderende muziekindustrie en het
afnemende belang van bijvoorbeeld fysieke distributie van platen nog te
rechtvaardigen is.
Ten slotte stelt deze nota voor om een uitkeringsregeling zoals de WWIK
opnieuw in te voeren. Deze uitkering bestond tot 2012 en bood kunstenaars de mogelijkheid om geleidelijk hun inkomen uit hun werk op te
bouwen. Of de regeling precies zo vormgegeven moet worden valt te
bezien, maar er is grote behoefte aan een regeling die ervoor zorgt dat
artiesten juist in de fase voordat ze «geld gaan verdienen» (door een tour
of een nieuwe release) kunnen investeren in hun eigen muziek. Juist
omdat de kosten zo ver voor de baten uit gaan is het voor muzikanten
vaak ingewikkeld om deze investeringen – in zowel tijd als geld – te doen,
terwijl de meerwaarde enorm kan zijn. En het voor de overheid om
ontzettend kleine bedragen ging.
5. Beslispunten
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen de regering te verzoeken de
volgende maatregelen te nemen:
• In overleg met lokale en provinciale overheden en deskundigen te
komen tot een visie op popbeleid en de noodzakelijke bouwstenen
daartoe, teneinde te komen tot een basisinfrastructuur van wat per
regio minimaal noodzakelijk is voor een gezonde popcultuur. Hierbij
dient de functie talentontwikkeling, zowel op amateur als op professioneel niveau meegenomen te worden. (Begrote kosten: nihil)
• Het herschrijven van bestaande regelingen ter ondersteuning van
makers en sectoren, zodat ze beter aansluiten op de realiteit van de
groepen voor wie ze bedoeld zijn, zeker ook de popsector. (Begrote
kosten: nihil)
• Ondersteuning van de popsector breder te bezien dan alleen vanuit
cultureel beleid en ervoor zorg te dragen dat popcultuur – net zoals dat
dit bij sport vaak het geval is – ook vanuit de terreinen preventie en
ontwikkeling ondersteund wordt. (Begrote kosten: nihil)
• Te faciliteren dat de economische positie van een gezin er niet toe mag
leiden dat kinderen niet in aanraking komen met instrumenten of
muziekles gaan volgen.(Begrote kosten: 1 miljoen, afhankelijk van
uitkomst waar deze regelingen en ondersteuningsfondsen nu nog te
kort schieten)
• In overleg met vakbonden en brancheorganisaties te komen tot
richtsnoerbedragen die – in lijn met de Fair Practice Code – een
indicatie geven van wat een eerlijke beloning voor popmuzikanten zou
zijn. (Begrote kosten komen tot deze bedragen: nihil. Begrote kosten
om dit mogelijk te maken: 5 miljoen)
• Ervoor zorg te dragen dat tenminste de publieke omroepen artiesten
betalen wanneer ze komen optreden. En te stimuleren dat ook
commerciële aanbieders dit doen. (Begrote kosten: nihil)
• De noodzakelijke stappen te nemen om ervoor zorg te dragen dat
Nederlandse artiesten een vergelijkbare vergoeding per afgespeeld
nummer krijgen als hun collega’s in landen zoals Noorwegen. (Begrote
kosten: nihil)
• In samenspraak met brancheorganisaties met voorstellen te komen die
ertoe leiden dat ook partijen als Facebook en YouTube per stream gaan
betalen en niet voor hun verantwoordelijkheid wegduiken met het
argument dat ze slechts een podium bieden voor derden om materiaal
op te plaatsen. (Begrote kosten: nihil)
• Te komen tot een investeringsfonds voor de Nederlandse popsector
naar Canadees model, waarmee de gehele sector wordt ondersteund.
(Begrote kosten overheidsdeel: 7,5 miljoen)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

14

•

•

•

Zorg te dragen voor een sterke en daadkrachtige nationale popkoepel,
als overkoepelend orgaan voor de provinciale popkoepels, en deze
koepels onder meer in te zetten als expertisepunten voor jonge
makers, maar ook als «popmakelaar» voor scholen die gastdocenten
zoeken en bewakers van de lokale en provinciale popinfrastructuur.
(Begrote kosten: 1,5 miljoen)
Een brede doorlichting van auteurs- en naburige rechten waarbij in het
algemeen gekeken wordt naar de mogelijkheden voor het versterken
van collectief beheer en daarbinnen specifiek gekeken wordt naar een
sterkere rol voor de Geschillencommissie Auteurscontractenrecht, de
gedwongen overdracht van rechten naar opdrachtgevers en een
collectieve vergoeding voor audiostreaming. (Begrote kosten: nihil)
In kaart te brengen wat de kosten en baten van de oude WWIKregeling waren, zowel in financieel als in cultureel opzicht; en op basis
hiervan een voorstel te doen dat artiesten beter in staat stelt om in hun
levensonderhoud te voorzien. In deze regeling zouden ook producers
en songwriters kunnen worden meegenomen. (Begrote kosten
doorlichting, nihil. Begrote kosten om te komen tot een soortgelijke
regeling: nu nog onbekend, zou uit doorlichting moeten blijken)

6. Financiële consequenties
Deze initiatiefnota heeft als doel het leggen van de basis voor het
popbeleid voor de komende vier jaar. De beleidsvoorstellen die hiermee
zijn gemoeid worden geraamd op circa 15 miljoen. Afgezet tegen de baten
hiervan, namelijk bescherming van muziekscholen, jeugdcentra, kleine
popzalen, grote podia en festivals en een fatsoenlijk inkomen voor
makers, acht de indiener dit een verstandige besteding van middelen. De
indiener vraagt de Kamer ermee in te stemmen het kabinet te vragen
dekking te vinden op de Rijksbegroting 2021–2022.
7. Verantwoording en dankwoord
Zoals al gezegd ontstond het plan om deze notitie te gaan schrijven op
Eurosonic 2020 toen corona nog ver weg leek en ik even bij stond te
praten met Peter Smidt, de Godfather van ESNS en een belangrijke
steunpilaar van de popnota van Arda Gerkens.
Sindsdien is er een hoop gebeurd, werden grootse plannen gesmeed met
een tour langs popzalen, met in de middag rondetafelgesprekken en in de
avond optredens van artiesten. En toen kwam corona. Waardoor de hele
sector totaal stil kwam te liggen en een ieders inkomsten plotseling
opdroogden.
Mijn dankbaarheid aan de gehele sector is gigantisch. Ondanks dat heel
veel mensen momenteel primair worstelen met de vraag of ze aan het
eind van de maand nog een baan of een inkomen hebben, als ze dat nog
hebben, waren mensen bijna zonder uitzondering bereid om mee te
denken. Boekers, docenten, artiesten, platenbazen, festivalorganisatoren,
allemaal leverden ze hun bijdrage. Een kleine 125 mensen uit de sector
hebben gereageerd op mijn oproep, met vele nuttige suggesties. Een paar
mensen wilde ik graag specifiek bedanken.
Ten eerste, mijn vrienden die mee dachten over alle mooie ideeën die
uiteindelijk niet door konden gaan. Over een tour. Over nog veel meer.
David de Greef, Richard Theuws – die op zich wel iets anders aan zijn
hoofd had –, Valerie Land, Hendrik-Jan Derksen, Bianca Pander en Frank
Kimenai. Die, ook toen onze wilde ideeën weg vielen, bleven meedenken
over de taaie kost die uiteindelijk in deze nota terecht is gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

15

Daarnaast Arjo Klingens van de Popcoalitie, Ruben Brouwer van Mojo,
Cedric Muyres van het Music Managers Forum en Aafke Romeijn van
BAM! We zaten al in een appgroep om het te hebben over livemuziek,
maar jullie input – ondanks dat jullie genoeg te doen hadden middenin de
coronacrisis – was ontzettend waardevol.
Ten slotte, Jasper van Vugt, wiens schema ik schaamteloos gejat heb, en
die een lopende popencyclopedie en telefoonklapper tegelijk is, Henca
Maduro, die me hielp om verder te kijken dan de genres en scenes die ik
zelf al kende en waar ik zelf een netwerk had, en Frank Janssen die het
mogelijk maakte om deze notitie in concept te presenteren op Eurosonic
Noorderslag, zodat de sector daar nog de laatste tips kon geven.
Ik hoop dat we elkaar snel weer eens mogen treffen bij een live-optreden.
Dat is ondertussen zo lang geleden dat het me niet eens meer zoveel
uitmaakt bij welk optreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 813, nr. 2

16