Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1512
Vragen van de leden Oosenbrug en Mei Li Vos (beiden PvdA) aan de
ministers voor Wonen en Rijksdienst en van Economische Zaken over het
stimuleren van innovatie en concurrentie bij aanbestedingen (ingezonden
24 januari 2013).
Antwoord van minister Blok (Wonen en Rijksdienst) mede namens de minister
van Economische Zaken (ontvangen 6 maart 2013)Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2012–2013, nr. 1263.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «ICT-aardbeving door vonnis Oracle
vs. Staat»?1 Hoe beoordeelt u de gevolgen van het vonnis van de rechtbank
Den Haag voor het aanbestedingsbeleid van de Rijksoverheid, in het
bijzonder ten aanzien van ICT?
Antwoord 1
Ja. De uitspraak in deze zaak geeft geen aanleiding het huidige aanbestedingsbeleid van de Rijksoverheid, al dan niet ten aanzien van ICT, te herzien.
Vraag 2
Is het waar dat bij deze aanbesteding uitsluitend gevraagd werd naar
SAP-licenties om één ondersteunend ICT-systeem voor meerdere ministeries
te maken? Welk systeem werd hiervoor als basis gebruikt en hoe lang is dat
in gebruik? Op welke basis is de keuze gemaakt dat gebruik van het
SAP-systeem de technisch en bedrijfsmatig beste keuze is?
Antwoord 2
De aanbesteding bestond uit twee percelen: één voor de ICT-werkzaamheden
die nodig waren voor aanpassing van een bestaand systeem, en één voor
SAP-licenties. Beide percelen zijn conform de daarvoor geldende regels
aanbesteed.
Basis voor de aanbesteding betrof het ERP systeem (SAP Business Suite)
zoals dat in 2003 door het ministerie van SZW door middel van een Europese
aanbestedingsprocedure is verworven. Dit systeem is ingericht op basis van
het kernmodel financiële informatievoorziening en kan daardoor als basis
dienen voor de deelnemende departementen. Gebruik van het systeem door

1

ah-tk-20122013-1512
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

http://computerworld.nl/article/14276/ict-aardbeving-door-vonnis-oracle-vs--staat.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

meerdere ministeries past in het beleid van samenwerking in de financiële
kolom. Daarnaast was gebruik door meerdere ministeries in dit geval
wenselijk op bedrijfseconomische gronden. Voor het gebruik door de
samenwerkingspartners moesten vooral de departementspecifieke instellingen nog worden ingericht. Dit alles natuurlijk met inachtneming van de
bestaande wet- en regelgeving.
De uitspraak past in het beleid van hergebruik van ICT systemen zoals
vastgelegd in de I-strategie.
Vraag 3
In hoeverre is het gebruik van de SAP-licenties voor andere ministeries te
beoordelen als het hergebruik van licenties? Waren de licenties oorspronkelijk
afgegeven voor gebruik door uitsluitend het ministerie van SZW, of voor de
gehele Rijksoverheid? Wat betekent deze manier van omgaan met softwarelicenties voor andere licenties die door een onderdeel van de Rijksoverheid zijn
afgenomen?
Antwoord 3
Er is geen sprake van hergebruik van licenties, maar van hergebruik van een
systeem. De noodzakelijke licenties voor het gebruik van dit systeem door
SZW zijn destijds door de Staat verworven. Vanwege de kwantitatieve
uitbreiding voor gebruik van het systeem door de samenwerkingspartners
waren extra licenties nodig. De deelnemende departementen hebben deze
benodigde licenties verworven via bovengenoemde aanbesteding.
Vraag 4
Hoe kijkt u aan tegen de juridische eenheid van de Rijksoverheid bij
aanbestedingen? Herkent u zich in de uitspraak dat de Staat de aanbestedingsregels volledig naar zijn hand zet door, afhankelijk van de belangen, te
opereren als één aanbestedende dienst of als aparte ministeries? Zo nee,
welke consistente keus wordt hierin gemaakt?
Antwoord 4
De rechtbank heeft in haar uitspraak aansluiting gezocht bij de indeling van
aanbestedende diensten in Richtlijn 2004/18/EG en het daarop gebaseerde
Besluit aanbestedingsregels overheidsopdrachten (Bao). Dat is in lijn met het
feit dat de Staat, die anders dan de departementen rechtspersoonlijkheid
bezit, als enige lichaam naar buiten toe civielrechtelijk bindend kan optreden
en bijvoorbeeld, zoals in het onderhavige geval, partij kan zijn bij een
licentiecontract.
Rechtspersoonlijkheid kan inderdaad samenvallen met de kwalificatie
aanbestedende dienst. Dat is echter niet altijd het geval. Als sprake is van een
afgescheiden operationele eenheid binnen een rechtspersoon, kan dit
onderdeel ook zelfstandig als aanbestedende dienst worden aangemerkt. De
Europese Commissie heeft hiervoor criteria opgesteld, die zijn neergelegd in
de zogenoemde «policy guideline» uit 1993. Deze criteria worden binnen de
Staat gehanteerd bij de vraag of de Staat als geheel of op een onderdeel van
de Staat – en zo ja, welk onderdeel – als aanbestedende dienst moet worden
aangemerkt. De vraag op welk niveau een inkoopbevoegdheid is neergelegd,
moet voor iedere aanbestedingsplichtige opdracht per productgroep worden
bepaald.
Er is derhalve geen sprake van een ad hoc keuze voor de Staat, een
departement of een onderdeel van het departement als aanbestedende
dienst.
Vraag 5
Hoe wordt, in het kader van de integratie van de bedrijfsvoering van het Rijk,
omgegaan met de aanbesteding van ICT-diensten? Zal hierbij vaker het
systeem van één samenwerkingspartner als uitgangspunt genomen worden
of zal er in de aanbesteding een open procedure gevoerd worden, waarin de
technische oplossing nog niet vastligt? Hoe wordt deze keus gemaakt?
Antwoord 5
De overheid streeft naar harmonisatie en vereenvoudiging van processen met
als uitkomst een compactere en goedkopere overheid. Daarin past hergebruik
van voor rekening van de (rijks-)overheid ingerichte administratieve systemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

en/of software als uitgangspunt. Hergebruik geschiedt evenwel altijd op basis
van een zorgvuldige afweging en met inachtneming van het aanbestedingsrecht.
De keuze voor de aanbestedingsprocedure die wordt gevolgd is afhankelijk
van veel factoren. Waar het gaat om de primaire keuze voor een softwaresysteem spelen kwalitatieve aspecten als flexibiliteit en innovativiteit een
belangrijke rol. Het is van groot belang efficiënt en effectief in te kunnen
spelen op zich wijzigende wensen en behoeften. Van een algemeen beleid tot
uitvraag van specifieke technische oplossingen is geen sprake.
Vraag 6
Bent u van plan om in de toekomst meer aanbestedingen op ICT-gebied uit te
schrijven, waarbij het type software of hardware al vastligt?
Antwoord 6
In het algemeen is het aanbestedingsbeleid er op gericht zo veel als mogelijk
functioneel aan te besteden. Uitzonderingen kunnen voorkomen, mits deze
passen binnen het aanbestedingsrecht.
Vraag 7
Bent u ook van mening dat de overheid moet voorkomen dat ze afhankelijk
wordt van één aanbieder van software, zogenaamde vendor lock-in? Welke
rol ziet u bij het voorkomen van dergelijke afhankelijkheid van het gebruik
van open standaarden en open source-software? Is bij deze aanbesteding ook
overwogen om gebruik te maken van open source ERP-software? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7
Ja, de overheid moet er voor waken afhankelijk te worden van een leverancier.
Toepassing van open standaarden is onomstreden. Deze worden toegepast
tenzij het echt niet anders kan. Daarnaast wordt de mogelijkheid voor
toepassing van open source software wordt bij aanbestedingen van software
standaard in de beschouwingen betrokken.
Overigens kan een lock-in bij een leverancier ontstaan zowel bij het gebruik
van open als bij het gebruik van closed software.
Toepassing van open source software was bij de onderhavige aanbesteding
niet opportuun, gegeven de afweging om van een bestaand systeem gebruik
te maken.
Vraag 8
Deelt u de mening dat de werkwijze bij deze aanbesteding de positie van
grote softwareleveranciers, waar de overheid al klant van is, bevordert en
kleine vernieuwende aanbieders geen kans meer maken? Zo ja, waarom vindt
u dit wenselijk? Zo nee, op welke manier maken ook vernieuwende leveranciers, waarmee de overheid nog geen klantrelatie heeft, kans op ICTopdrachten?
Antwoord 8
Nee. Het betrof hier een opdracht voor een verbouwing van een systeem, die
niet op voorhand voorbehouden was aan de grote ICT-leveranciers.
Uitgangspunt bij aanbestedingen is dat in principe elke leverancier kans heeft
op verkrijging van overheidsopdrachten.
Vraag 9
Op welke wijze gaat u er voor zorgen dat de Rijksoverheid bij ICTaanbestedingen zorgt voor kennis over alternatieven en nieuwe oplossingen
naast de eerder gebruikte en bekende systemen, zodat de kansen worden
benut die de innovatie in de ICT-branche bieden?
Antwoord 9
De rijksoverheid richt zich erop om – ook in ICT aanbestedingen – innovatieve
ondernemers een kans te geven.
Om innovaties mogelijk te maken, is het van belang om vanuit de overheid
een goede verkenning van wensen en mogelijkheden te maken. Aan ieder
informatiseringsproject gaat een zorgvuldige informatie- en technische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

analyse vooraf, die ook gedeeld kan worden met het bedrijfsleven. In grote
ICT trajecten wordt zo al ruim voor de daadwerkelijke aanbesteding samengewerkt met de markt om een uitvraag te realiseren die ruimte biedt aan
haalbare innovaties. Dat kan bijvoorbeeld via een haalbaarheids- en
wensentoets in combinatie met een marktverkenning en een marktconsultatie
of een concurrentiegerichte dialoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4