Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 170

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 juli 2013
Het Verbond van Verzekeraars en de Pensioenfederatie hebben mij bij
brief van 23 januari jl. het convenant aangeboden met hun afspraken over
het behoud van arbeidsongeschiktheidspensioen voor zieke of gedeeltelijk
arbeidsongeschikte werknemers die van werkgever wisselen. Deze
afspraken treft u als bijlage bij deze brief aan1.
Met deze afspraken raakt niemand die ziek of gedeeltelijk arbeidsongeschikt is en die van werkgever wisselt, meer rechten op arbeidsongeschiktheidspensioen kwijt. De afspraken nemen daarmee de kans op
inkomensverlies weg die daarvan het gevolg kan zijn. Daarmee nemen
deze afspraken voor de 15.000 tot 20.000 (naar schatting van de pensioenuitvoerders) zieke of gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemers
belangrijke belemmeringen weg om hun loopbaan elders voort te zetten.
Het gaat hierbij om gevallen zoals de volgende.
Iemand werkt op de boekhouding van een ziekenhuis en zit met een
burn-out thuis vanwege de zoveelste reorganisatie en de spanningen die
hij hierover met zijn leidinggevende heeft. Voor die werknemer zou het
goed zijn om van werkgever te wisselen zodat hij zijn werk in een stabiele
omgeving kan doen, bijvoorbeeld op de boekhouding van een lokaal
ICT-bedrijf. Als deze werknemer geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikt
zou worden, zou hij met zo’n overstap zijn aanvulling en zijn pensioenopbouw kunnen riskeren. Dit is niet meer. Deze werknemer kan dankzij het
convenant zonder deze risico’s naar een voor hem gezondere werkomgeving gaan wat zowel hem als de werkgevers als de maatschappij ten
goede zou komen.
Een ander voorbeeld is een agente die door een steekpartij verminderd
arbeidsgeschikt is geraakt en daarom voortaan alleen bureautaken krijgt
waar ze heel ongelukkig van wordt. Zij zou wellicht wel als suppoost bij de
dierentuin werkzaam kunnen zijn. Waar ze buiten onder mensen is en het
gevoel heeft dat ze iets kan betekenen voor de mensen.
1

kst-32043-170
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 170

1

Deze afspraken – die bijdragen aan het streven dat niemand onnodig
langs de kant blijft staan – sluiten aan op de uitgangspunten voor een
wettelijke regeling op dit terrein die zijn opgenomen in de brieven van de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan uw Kamer van
16 maart 2010 en 14 oktober 20102. Die uitgangspunten waren
opgenomen naar aanleiding van de eerdere afspraken die op dit terrein
waren gemaakt tussen de Chronisch Zieken en Gehandicapten Raad, het
kenniscentrum Welder (voorheen: Breed Platform Verzekerden en Werk)
en het Verbond van Verzekeraars op 11 november 2009. Over die
afspraken is geconcludeerd dat die afspraken niet alle problemen
oplossen die kunnen ontstaan als mensen van werkgever wisselen en
daarbij overstappen van een pensioenfonds naar een ander pensioenfonds of van een pensioenfonds naar een verzekeraar of vice versa. Ook
voor deze situaties moet een sluitende regeling worden getroffen. Daarbij
werd er op gewezen dat er sprake is van flinke verschillen in systematiek
tussen pensioenfondsen en verzekeraars en tussen de verschillende
soorten pensioenfondsen en dat er daarnaast verschillende belangen aan
de orde zijn bij aanpassing van pensioencontracten en contracten met
herverzekeraars.
Bovendien sluiten deze afspraken aan op de brief van de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan uw Kamer van 27 februari 20123.
In die brief is opgemerkt dat de genoemde uitgangspunten voor een
wettelijke regeling voor de betrokken sectoren aanleiding is geweest
opnieuw de mogelijkheden te onderzoeken om zelf tot een oplossing te
komen. Begin 2011 hebben zij dit gezamenlijke voornemen aan de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid bekend gemaakt. Dit
overleg heeft tot overeenstemming geleid. Het convenant vormt daarvan
de concrete uitwerking.
Deze afspraken, zoals vastgelegd in het convenant, voldoen volledig aan
de uitgangspunten in de eerdergenoemde brieven van 2010. Ik meen ook
dat met deze afspraken het commentaar van de Commissie Gelijke
Behandeling (thans: College voor de Rechten van de Mens) op een
eerdere versie van deze afspraken, op de best mogelijke wijze is ondervangen. Ik licht dat in de bijlage bij deze brief toe.
De afspraken gelden voor elke werknemer die vanaf 1 januari 2014
gedeeltelijk arbeidsongeschikt wordt en daarna naar een andere
werkgever overstapt. De afspraken gelden dus al op betrekkelijk korte
termijn (en gelden door de 24 maanden loondoorbetaling bij ziekte dus al
voor iedereen die op 1 januari 2012 ziek is geworden en aansluitend
gedeeltelijk arbeidsongeschikt wordt en vervolgens overstapt naar een
andere werkgever).
Ik heb vertrouwen in een goede uitvoering van deze afspraken. De partijen
zijn zelf tot deze afspraken gekomen en zullen deze over 3 jaar evalueren.
De Stichting van de Arbeid ondersteunt dit convenant daarenboven met
de (bijgevoegde) aanbeveling aan partijen betrokken bij pensioenregelingen met dekking van het arbeidsongeschiktheidsrisico en aan
pensioenuitvoerders, om de regelingen uiterlijk per 1 januari 2014 in
overeenstemming te brengen met de bepalingen uit het convenant en in
de uitvoeringspraktijk ook in lijn hiernaar te handelen.
Het bovenstaande betekent dat het Verbond van Verzekeraars en de
Pensioenfederatie een goede oplossing hebben gevonden voor een
probleem dat bij de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel
«Enige wijzigingen in de Pensioenwet, de Wet verplichte beroepspensi2
3

Kamerstuk 28 172, nrs. 8 en 9
Kamerstuk 32 043, nr. 103

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 170

2

oenregeling en enige andere wetten»4 en van het kabinetsstandpunt over
de evaluatie van de Wet op de medische keuringen (Wmk)5 voor het eerst
werd gesignaleerd. Er is een probleem opgelost dat in zijn omvang
wellicht niet groot is, maar in voorkomende gevallen voor de betrokken
zieke en arbeidsongeschikte werknemers wel een ernstige belemmering
vormt in het zo goed mogelijk benutten van de mogelijkheden van deze
werknemers op de arbeidsmarkt. Nu de betrokken partijen hun verantwoordelijkheid hebben genomen om zelf tot een oplossing te komen, is
het niet nodig om hiervoor tot wetgeving over te gaan.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

4
5

Kamerstuk 31 226, nr. 23
Kamerstuk 28 172, nr. 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 170

3

Bijlage bij brief over dekking arbeidsongeschiktheidspensioen bij
baanwisseling: toets van de afspraken aan de uitgangspunten
voor een wettelijke regeling in de brief van 14 oktober 2010
Uitloopdekking
Een eerste reden waarom iemand bij wisseling van werkgever rechten kan
kwijtraken of geen dekking meer blijkt te hebben, ontstaat omdat op dit
moment niet alle pensioenuitvoerders voorzien in uitloopdekking. Bij
uitloopdekking gaat het om het behoud van het recht op een uitkering bij
arbeidsongeschiktheid na beëindiging van dienstverband.
Als de regeling niet in uitloopdekking voorziet, dan kan dat ertoe leiden
dat de volgende uitkeringen op grond van het arbeidsongeschiktheidspensioen niet plaatsvinden nadat die werknemer van werkgever is veranderd
terwijl hij nog ziek of gedeeltelijk arbeidsongeschikt is:
– De uitkering in aanvulling op de wettelijke regeling tijdens de periode
van de 24 maanden van de loondoorbetaling.
– De uitkering in aanvulling op de WGA-uitkering die volgt op de
loondoorbetaling.
– De uitkering in aanvulling op de vervolguitkering uit hoofde van de
Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA).
Deze risico’s zijn ondervangen met de afspraken onder kernpunt 1 van het
convenant. Daarin is geregeld dat de werknemer ook na overgang naar
een nieuwe werkgever het recht behoudt op het eventueel in de pensioenregeling van diens vroegere werkgever opgenomen arbeidsongeschiktheidspensioen. Daarbij blijven de voorwaarden van die pensioenregeling
onverkort van kracht. Als de mate van arbeidsongeschiktheid later
toeneemt en die toename leidt tot aanpassing van de uitkering, dan komt
die aanpassing ten laste van de pensioenuitvoerder van de vroegere
werkgever.
Deze afspraak is in overeenstemming met de brief van 14 oktober 2010. In
die brief werd er al op gewezen dat voor het arbeidsongeschiktheidspensioen volledige uitloopdekking het uitgangspunt zal zijn voor een regeling
op dit terrein omdat dit vanuit de arbeidsmobiliteit de meest wenselijke
variant is.
Inloopdekking
Een tweede reden waarom iemand bij wisseling van werkgever rechten
kan kwijtraken of geen dekking meer blijkt te hebben, ontstaat omdat
pensioenuitvoerders verschillende methoden en perioden van inloopdekking hanteren. Bij inloopdekking gaat het om de dekking tegen het
risico dat werknemers op de ingangsdatum van de verzekering of bij de
aanvang van de dienstbetrekking wegens ziekte of arbeidsongeschiktheid
niet of niet volledig in staat zijn de bedongen arbeid te verrichten dan wel
een WAO- of WIA-uitkering ontvangen.
Deze kwestie is opgelost met kernpunt 3 van het convenant. Omdat de
regeling van de oude werkgever voorziet in uitloopdekking, hoeft de
nieuwe regeling van de nieuwe werkgever geen inloopdekking te bieden,
zolang de werknemer ziek of arbeidsongeschikt blijft. Indien de
werknemer niet langer ziek is of geen WIA- of WAO-uitkering meer heeft
en deze gedurende een onafgebroken periode van ten minste vier weken
de bedongen arbeid bij de nieuwe werkgever heeft verricht, dan is voor de
arbeidsongeschiktheidsdekking voor die bedongen arbeid de regeling bij
de nieuwe werkgever van toepassing.
De gehanteerde termijn van vier weken sluit aan op die in het Burgerlijk
Wetboek en de sociale verzekeringswetgeving, waarin is geregeld dat
ziekteperiodes die elkaar opvolgen met een onderbreking van minder dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 170

4

vier weken worden samengeteld voor de berekening van de wachttijd in
de Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen (WIA).
Ik ben blij dat met deze afspraken een mooie aansluiting is bereikt tussen
uitloopdekking (die verband houdt met de bestaande arbeidsongeschiktheid) en inloopdekking (die ziet op het eventueel optreden van
nieuwe / andere arbeidsongeschiktheid) en deze uniformering tot 4
weken.
Herleving
Een derde reden waarom iemand bij wisseling van werkgever rechten kan
kwijtraken of geen dekking meer blijkt te hebben, houdt verband met
herleving. Van herleving is sprake als een bepaalde oorzaak van ziekte of
arbeidsongeschiktheid terugkomt nadat een deelnemer hersteld is
verklaard. Herleving kan thans soms leiden tot uitsluiting van dekking.
In aansluiting op de hierboven aangegeven systematiek bij de afspraken
over uitloopdekking en inloopdekking, is in kernpunt 4 van het convenant
opgenomen dat:
– Als het recht op een arbeidsongeschiktheidsuitkering herleeft binnen
vier weken nadat de uitkering is ingetrokken, dekking wordt verleend
vanuit de pensioenregeling van de «oude» werkgever.
– Een herleving van de arbeidsongeschiktheid na vier weken wordt
aangemerkt als een nieuw ziektegeval. De dekking daarvoor wordt
verleend vanuit de pensioenregeling van de nieuwe werkgever.
Daarmee is voldaan aan de opmerking in de brief van 14 oktober dat er
afspraken gemaakt moeten worden over de situatie dat een eerdere
arbeidsongeschiktheid opnieuw gaat «herleven».
Premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid
Een vierde reden waardoor iemand bij wisseling van werkgever rechten
kan kwijtraken, houdt verband met het feit dat veel pensioenregelingen
een regeling kennen die erin voorziet dat bij arbeidsongeschiktheid de
opbouw van het ouderdomspensioen (en daarmee ook het partnerpensioen en het wezenpensioen) van de deelnemer wordt voortgezet zonder
dat daarvoor premie wordt betaalt. Wisseling van werkgever kan dan tot
gevolg hebben dat die premievrijstelling niet wordt voortgezet en dus
geen verdere pensioenopbouw plaatsvindt.
De afspraak die hierover in kernpunt 2 van het convenant is gemaakt,
komt erop neer dat de «oude» pensioenuitvoerder de premievrijstelling bij
arbeidsongeschiktheid na de wisseling van werkgever zal voortzetten tot
maximaal het arbeidsongeschiktheidsniveau dat de deelnemer had op het
moment dat hij uit de regeling van de vorige werkgever trad. Als de
werknemer bij een andere werkgever zijn restcapaciteit geheel of
gedeeltelijk gaat benutten en in een andere pensioenregeling gaat
deelnemen, dan dekt de nieuwe pensioenuitvoerder premievrijstelling
over die nieuwe pensioenopbouw conform de nieuwe pensioenregeling,
voor zover sprake is van toename van de mate van arbeidsongeschiktheid.
Deze afspraak is ook in overeenstemming met de opvattingen in de brief
van 14 oktober 2010.
Carenztijden
Een laatste reden waarom iemand bij wisseling van werkgever geen
dekking meer blijkt te hebben, kan gelegen zijn in het gebruik van
carenzperioden. Een carenzperiode is een bepaalde periode vanaf de start

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 170

5

van een verzekering waarin de uitkering of de premievrijstelling kan
worden geweigerd.
Omdat bij carenzperioden vaak de redenen voor de weigering niet worden
geobjectiveerd en de termijn van de carenzperiode kan variëren van drie
maanden tot soms zelfs meer dan een jaar, leiden deze carenzperioden tot
een zeer onzekere situatie voor de deelnemer.
In kernpunt 5 van het convenant is opgenomen dat geen van de pensioenuitvoerders voortaan meer carenztijden zullen hanteren.
Deze afspraken zijn ook van toepassing op het nabestaandenpensioen,
zoals opgenomen in punt 3.5 van het convenant en komen volledig
overeen met hetgeen hierover in de brief van 10 oktober 2010 is
opgemerkt.
Anti-misbruikbepaling
Met de bovenstaande afspraken houdt verband de afspraak die is vermeld
in punt 3.5 van de toelichting. Deze geeft aan dat pensioenuitvoerders
gebruik mogen maken van een anti-misbruikbepaling.
Er is afgesproken dat de pensioenuitvoerder de uitkering van een
arbeidsongeschiktheidspensioen of premievrijstelling – geheel of
gedeeltelijk en blijvend of tijdelijk – kan weigeren als de werknemer
binnen een half jaar na aanvang van deelneming of dekking, zijn
werkzaamheden staakt wegens ziekte en de gezondheidstoestand van de
werknemer dit ten tijde van aanvang van de deelneming kennelijk moest
doen verwachten.
Het gebruik van een anti-misbruikbepaling is inherent aan de noodzaak
voor verzekeraars en pensioenfondsen om zich te kunnen beschermen
tegen het gevaar dat een verzekerde het sluiten van een verzekering
belangrijker vindt naarmate hij denkt dat het risico hoger ligt (antiselectie).
Ook bij de parlementaire behandeling van de evaluatie van de Wet op de
medische keuringen is daarop gewezen.
Met dit onderdeel van het convenant is de toepassing van deze bepaling
in de tijd begrensd en is vastgelegd dat de bewijslast bij de pensioenuitvoerder berust. Dit geeft grotere zekerheid voor de werknemers die het
betreft. Uiteraard veronderstelt dit wel dat de betrokken werknemer aan
het onderzoek meewerkt.
Gelijke behandeling
De Commissie Gelijke Behandeling (thans College voor de Rechten van de
Mens) heeft op 9 december 2012 haar oordeel uitgebracht over een
ontwerpversie van het convenant.
Het oordeel ging vooral in op de situatie dat een gedeeltelijk arbeidsongeschikte werknemer bij een werkgever werkt die geen pensioenregeling of
verzekering heeft, waarin het recht op arbeidsongeschiktheidspensioen is
geregeld. Als die werknemer vervolgens overstapt naar een werkgever bij
wie dit wel is geregeld, heeft hij op grond van dit convenant geen recht op
arbeidsongeschiktheidspensioen bij zijn nieuwe werkgever. Hoewel er
sprake is van indirect onderscheid vanwege handicap of chronische ziekte
acht de Commissie daarvoor in beginsel een rechtvaardigingsgrond
aanwezig als de pensioenuitvoerder een verzekeraar is. Maar de
Commissie kon niet beoordelen of dat ook geldt als de pensioenuitvoerder van de werkgever een pensioenfonds is.
In aansluiting op de opmerkingen in punt 3.7 van de toelichting in het
convenant kan worden opgemerkt dat het oordeel van de Commissie
Gelijke Behandeling ten aanzien van de verzekeraars gebaseerd is op de
invulling van het onzekerheidscriterium in artikel 7:925 BW (zgn.
«brandend huis-bepaling»). Deze bepaling is echter niet alleen op
verzekeraars maar ook op pensioenfondsen van toepassing. Gelet hierop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 170

6

kan aangenomen worden dat er ook bij pensioenfondsen geen sprake is
van een verboden onderscheid. Deze aanname past bij het feit dat er qua
verzekeringstechniek geen onderscheid is tussen pensioenfondsen en
verzekeraars en het maatschappelijk belang bij een uniforme regeling.
Zoals in de genoemde toelichting is aangegeven, is het op dit moment
niet duidelijk op welke manier en in welke situaties ongelijke behandeling
zich zou kunnen voordoen. Op grond daarvan is afgesproken dat als zich
in individuele gevallen een situatie voordoet die leidt tot indirect
onderscheid op grond van handicap of chronisch ziekte zonder dat
daarvoor een rechtvaardigingsgrond aanwezig is, dat dan de betreffende
pensioenuitvoerder zorgt voor een passende oplossing die recht doet aan
de doelstelling van het convenant.
Deze uitkomst is in deze omstandigheden de beste oplossing.
Overige punten
Naast de punten die betrekking hebben op de dekking van het arbeidsongeschiktheidspensioen om te komen tot een sluitende regeling, bevatte de
brief van 14 oktober 2010 nog enkele andere punten voor een wettelijke
regeling op dit terrein.
Sociale werkvoorziening
In de brief van 14 oktober 2010 was aangegeven dat bij een regeling op dit
terrein rekening moet worden houden met de bijzondere positie van het
pensioenfonds voor de sociale werkvoorziening, gelet op zijn afwijkend
deelnemersbestand. Door het afwijkend deelnemersbestand zou het te
bezwaarlijk zijn als voor dit fonds de eerder naar voren gebrachte afspraak
zou gelden, te weten: als na overstap naar een andere werkgever de mate
van arbeidsongeschiktheid toeneemt als gevolg van de oude «kwaal» en
die toename leidt tot aanpassing van de uitkering, dan komt die
aanpassing ten laste van dit pensioenfonds van de «oude werkgever» (in
dit geval het pensioenfonds voor de sociale werkvoorziening). Dat is
opgelost doordat in punt 3.2 van de toelichting van het convenant is
aangegeven dat het voorstelbaar is dat dit fonds geen dekking verleent als
de toename van de arbeidsongeschiktheid dezelfde oorzaak heeft als de
bestaande arbeidsongeschiktheid.
Geen pensioenplicht
Uitgangspunt was dat een oplossing voor de geconstateerde problemen
bij het arbeidsongeschiktheidspensioen niet tot gevolg zou hebben dat –
direct of indirect – een eerder niet bestaande pensioenplicht zou worden
geïntroduceerd.
Het convenant voldoet daaraan. De daarin gemaakte afspraken hebben
uitsluitend betrekking op de situaties waarin reeds een recht op arbeidsongeschiktheidspensioen is geregeld of in de pensioenregeling een
premievrijstelling wegens arbeidsongeschiktheid is opgenomen. De
werknemer, die van baan wisselt, behoudt de rechten die hij gehad zou
hebben als hij niet van baan was veranderd.
Resterende vragen
Op de opmerking in de brief van 14 oktober 2010 dat bij de opstelling van
de wettelijke regeling tevens zal worden bezien of er nog resterende
vragen zijn waarop is ingegaan in de brief van 25 maart 20086 heb ik in
mijn brief van 1 februari 2013 over diverse

6

Kamerstuk 30 413, nr. 108

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 170

7

pensioenonderwerpen7geconcludeerd dat er op dit terrein geen verdere
wensen bestaan.
Nabestaandenpensioen
De opmerking in de brief van 14 oktober 2010 dat er nog bekeken zal
worden of er met betrekking tot het nabestaandenpensioen nog resterende punten zijn die in het kader van de wettelijke regeling kunnen
worden meegenomen, is ondervangen met de regeling in de Verzamelwet
Pensioenen 2012. Die regeling biedt sociale partners de mogelijkheid
ouderdomspensioen uit te ruilen voor nabestaandenpensioen als er
onvoldoende dekking op nabestaandenpensioen op risicodekkingsbasis
is.
Aanvullende afspraak
In aansluiting op deze afspraken die voortvloeien uit de brief van
14 oktober 2010 hebben deze organisaties van pensioenuitvoerders
tevens afgesproken er bij sociale partners op aan te dringen dat sluitende
afspraken worden gemaakt voor de werknemers die al ziek of arbeidsongeschikt zijn wanneer hun werkgever van pensioenuitvoerder wisselt en
geen collectieve waardeoverdracht plaatsvindt (zie punt 3.9 van het
convenant). Ook deze afspraken zijn erop gericht om in die gevallen
negatieve gevolgen voor werknemers te voorkomen.

7

Kamerstuk 32 043, nr. 148

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 170

8