Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 041

Duurzaamheidsagenda

Nr. 11

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 februari 2015
Verantwoord omgaan met grondstoffen en zorgen dat er geen afval
ontstaat, zijn belangrijk voor een transitie naar een Circulaire Economie
(CE). Daarom wordt er gewerkt aan een brede aanpak voor het reduceren
van het gebruik van draagtassen door consumenten en in het bijzonder
aan het reduceren van het aantal plastic draagtassen.
Ik heb hierover een aantal keren met uw Kamer van gedachten gewisseld.
Deze brief schetst de aanpak voor de gewenste reductie.
Deze stap past goed bij de Europese ontwikkelingen. Binnen de Europese
Unie (EU) is er, zoals u weet, een akkoord bereikt voor het terugdringen
van het gebruik van bepaalde plastic tassen. De lidstaten worden verplicht
om maatregelen te nemen. De in deze brief geschetste brede aanpak met
als onderdeel deze regelgeving sluit aan bij dit Europese doel.
Het Kamerlid Dijkstra heeft vragen gesteld over dit onderwerp. In de
beantwoording op deze vragen die u parallel ontvangt, vindt u meer
detailinformatie.
Het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) deed onlangs onderzoek
naar de milieudruk van de diverse materialen die gebruikt worden voor de
draagtassen. Ik heb bij het formuleren van de brede aanpak voor
draagtassen gebruik gemaakt van de gerapporteerde conclusies en bied u
het eindrapport van het KIDV bij deze aan1.
Preventie eerst: minder draagtassen gebruiken
De grootste milieuwinst is te halen door minder draagtassen aan te
bieden en minder draagtassen te accepteren bij de kassa. Consumenten
kunnen zelf een tas meenemen bij het doen van inkopen en winkeliers
kunnen terughoudend zijn bij het meegeven van tassen. Op deze manier
wordt verantwoord omgegaan met grondstoffen. Dit vergt bewustzijn én
1

kst-33041-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 041, nr. 11

1

inzet van alle partijen. Natuurlijk zijn er mitsen en maren. We kunnen
consumenten niet verplichten zelf een tas mee te nemen en de winkelier
wil service verlenen aan de klant. Om die reden is gekozen voor een brede
aanpak om ook andere maatregelen te nemen en deze te ondersteunen
met een communicatieaanpak.
Communicatieaanpak
Samen met de brancheorganisaties zal er gewerkt worden aan een brede
communicatieaanpak. Deze communicatieaanpak is bedoeld om de
bewustwording zowel vóór als achter de toonbank te vergroten. Uit de
pilot van het KIDV «Mag het een tasje minder zijn?» is gebleken dat de
bekendheid met het doel van een maatregel bepalend is voor de
draagvlak.
De boodschap zal gericht zijn op het bereiken van een zo groot mogelijk
milieudrukvermindering door in te zetten op:
− reductie van het totale gebruik van het aantal draagtassen.
− het zo vaak mogelijk gebruiken van een aangeschafte draagtas. De
consument zal gestimuleerd worden om een draagtas zo vaak mogelijk
te hergebruiken.
− uitleg over verbod op gratis plastic tassen.
− het op de juiste manier weggooien van de draagtas wanneer deze niet
meer te hergebruiken is, zodat recycling mogelijk is.
Verbod gratis plastic draagtassen
Als onderdeel van de brede aanpak zal het gebruik van plastic draagtassen worden verminderd. Naast verantwoord omgaan met grondstoffen, is het ook van belang om afval te voorkomen. Plastic draagtassen
vragen om bijzondere aandacht in deze aanpak met name vanwege de
negatieve effecten op het milieu na de gebruiksfase.
Om deze redenen zullen, naast de preventieve aanpak voor alle draagtassen, gratis plastic draagtassen worden verboden. Met het verbod op
gratis plastic tassen bij een toonbankinstelling wordt er geen einde
gemaakt aan het in de handel brengen van plastic tassen in Nederland,
het gaat alleen om het gratis weggeven ervan.
Het verbod zal per 1 januari 2016 ingaan en heeft betrekking op gratis
plastic tassen bij de toonbank. In het verbod zal een uitzondering gemaakt
worden voor plastic tassen die noodzakelijk zijn vanwege functionaliteit
en voedselveiligheid.
De volgende overwegingen liggen aan het verbod ten grondslag:
1. Plastic is een bijzonder materiaal. Het is licht, sterk en goedkoop. In het
milieu zijn deze eigenschappen echter minder gunstig. Doordat plastic
nauwelijks afbreekt hoopt het zich op. De plastic soep in de zee is
hiervan een gevolg.
Uit de jaarlijkse strandmonitoring door Rijkswaterstaat blijkt dat van de
tien meest gevonden items op de stranden, plastic tassen op nummer
drie staan.
2. De plastic soep komt uit vele bronnen. Het aandeel van Nederlandse
plastic tassen in de plastic soep is moeilijk te kwantificeren, maar dat
hoeft het nemen van maatregelen niet te weerhouden. Ook andere
bronnen moeten aangepakt worden. Dat doen we onder meer in het
kader van de Kaderrichtlijn Mariene Strategie. Daarnaast heb ik uw
Kamer toegezegd om een aantal onderzoeken te doen op het gebied
van zwerfafval. Het gaat hierbij om het in kaart brengen van de
hoeveelheid zwerfafval op bepaalde locaties in Nederland, best
practices in beeld te brengen uit het buitenland en de hoeveelheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 041, nr. 11

2

flesjes en blikjes in kaart te brengen op plekken in Nederland. In deze
exercitie zal ik ook het aantal tassen op land in beeld laten brengen. De
uitkomsten van deze onderzoeken zal ik samen met een aanpak voor
zwerfafval medio dit jaar aan uw Kamer toesturen. Deze aanpak zal ook
bijdragen aan het bestrijden van zwerfafval.
3. Een wettelijk verbod voorkomt verder dat toonbankinstellingen vanuit
concurrentie-oogpunt in de verleiding komen een plastic draagtas
gratis mee te geven.
Het is natuurlijk niet de bedoeling dat goedwillende toonbankinstellingen klanten verliezen omdat de concurrent een plastic draagtas
weggeeft.
4. Als een winkelier als service een gratis draagtas mee wil geven dan
kan er een ander materiaal dan plastic gekozen worden. Of er kan een
vergoeding voor worden gevraagd. Als mensen een plastic tas niet
gratis meekrijgen en weten waarom dat is, dan zal dat bijdragen aan
bewust en duurzaam gedrag.
5. Uit het onderzoek van het KIDV «Mag het een tasje minder zijn?» bleek
dat goede communicatie in combinatie met beprijzing bijdraagt aan
significante reductie, namelijk 77%, van de uitgifte van plastic
draagtassen bij het verkooppunt.
Het onderzoek van het KIDV geeft de winkelier concrete aanknopingspunten.
Voorbeelden hiervan zijn het minimaliseren van het aantal uitgegeven
draagtassen door er geld voor te vragen, goede communicatie en
stimuleren van meermalig gebruik van de draagtassen.
6. Ook bij de consumenten is er steun om het gebruik van plastic
draagtassen te verminderen. Voorafgaand aan het voorstel van de
Europese Commissie om plastic tassen te reduceren, is er in het kader
van de impact assessment een enquête gehouden onder de Europese
bevolking2. Hieruit bleek dat het publiek bijzonder bezorgd is over het
niet-duurzame verbruik van plastic draagtassen en veel verwacht van
EU-maatregelen op dit gebied.
7. Er zijn situaties waarbij plastic tasjes wel aanvaardbaar zijn. Bij het
meenemen van etenswaren spelen voedselveiligheidsaspecten mee.
Om die reden zullen plastic tassen die noodzakelijk zijn vanwege
functionaliteit of voedselveiligheid uitgezonderd worden van het
verbod. Om praktische redenen zal het verbod op gratis plastic
draagtassen zich richten op de uitgifte aan de toonbank.
8. De branches waarmee ik in gesprek ben, zoals de Raad Nederlandse
Detailhandel, de ambulante handel, Koninklijke Horeca Nederland, de
bakkers en de slagers zijn voorstander van een verbod op alle gratis
plastic tassen. Deze branches willen naast een uitzondering voor
plastic tassen vanwege voedselveiligheid, ook een uitzondering maken
voor het meest duurzame materiaal uit de KIDV studie.
De resultaten van deze studie laten ondermeer zien dat qua materialen
(gerecycled) polypropeen (PP), polyester (PET) en jute de meest
duurzame materialen zijn voor big shoppers. Voor middelgrote
draagtassen zijn dit polyester (PET), (gerecycled) lagedichtheidpolyetheen (LDPE) en gerecycled papier.
In dit onderzoek is geen rekening gehouden met de milieueffecten van
zwerfafval. De reden hiervoor is dat er momenteel nog geen LCAmethodiek beschikbaar is. Vanwege het feit dat plastic zich ophoopt in
2

http://ec.europa.eu/yourvoice/consultations/2011/index_en.htm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 041, nr. 11

3

het milieu en niet afbreekt, is plastic voor mij geen duurzaam
alternatief.
Om die reden zal alleen een uitzondering gemaakt worden voor de
plastic tassen die nodig zijn vanwege functionaliteit en voedselveiligheid.
Of biobased en biodegradable tassen uitgezonderd gaan worden,
bekijk ik nog. Enerzijds wil ik mogelijkheden bieden voor gewenste
ontwikkelingen in de richting van vergroening van de economie en het
stimuleren van de omschakeling van fossiele naar hernieuwbare
grondstoffen en anderzijds moet er wel sprake zijn van afbraak van het
materiaal, in de open lucht en ook in de zee.
Wettelijke invulling
Het verbod op gratis plastic draagtassen zal duidelijk, uitvoerbaar en
handhaafbaar moeten zijn. Het verbod wordt opgenomen in een Ministeriële Regeling. In het Besluit beheer verpakkingen 2014 is hier al een
mogelijkheid voor gemaakt. In artikel 3 lid 6 is een bepaling opgenomen
om bij een ministeriële regeling bepaalde ongevulde verpakkingen niet
gratis te laten verstrekken aan de eindgebruiker. Ik verwacht dat de tekst
van deze regeling vóór de zomer van dit jaar gereed is. De Inspectie
Leefomgeving en Transport (ILT) zal als toezichthouder optreden. Die
gebruikt het normale bestuursrechtelijke instrumentarium waarbij een
dwangsom kan worden opgelegd of andere bestuursrechtelijke maatregelen. De hoogte van de dwangsom is gerelateerd aan het verkregen
economisch voordeel.
Om voldoende aanlooptijd te hebben tot de inwerkingtreding van de
maatregelen is het streven om het verbod per 1 januari 2016 in werking te
laten treden.
Op de goede manier weggooien
Zelf meegenomen draagtassen kunnen nog steeds verkeerd weggegooid
worden. Plastic tassen moeten niet een last worden omdat ze in het milieu
komen.
Uit de analyses van restafval blijkt dat het overgrote deel van de plastic
draagtassen nu in het restafval terecht komt. Een deel van de plastic
draagtassen komt in het milieu terecht.
Zoals eerder aangegeven blijkt dit ook uit het feit dat plastic tassen in de
top-10 staan van gevonden voorwerpen op stranden. Momenteel vindt in
een breder kader onderzoek plaats naar zwerfafval; omvang, samenstelling en het aandeel van bijvoorbeeld plastic tassen in zwerfafval. Het
zal in deze fase van het onderzoek niet mogelijk zijn om voor heel
Nederland een uitspraak te doen over de samenstelling van zwerfafval en
het aandeel van de plastic tassen daarin. Wel is het mogelijk om een beeld
te krijgen op basis van de voor het onderzoek geselecteerde locaties in
Nederland. De onderzoeksconclusies zullen worden benut om de huidige
aanpak en monitoring van zwerfafval verder te verbeteren. De uitkomsten
zal ik samen met de brief over de aanpak medio dit jaar aan uw Kamer
aanbieden.
Vanuit een verantwoorde omgang met grondstoffen is het goed een
plastic tas zo vaak mogelijk te hergebruiken. Uiteindelijk is recycling
mogelijk door inzameling via afvalscheiding. Een tas is immers een
verpakking en hiervoor hebben we een inzamelstructuur. De nog steeds
stijgende resultaten van de gescheiden inzameling van kunststof
verpakkingen geven het vertrouwen dat ook de plastic tassen terug
kunnen komen als recyclaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 041, nr. 11

4

Hier heeft de burger een rol in. Mijn ministerie levert samen met partners
via het programma Duurzaam Doen bij aan het relevant, leuk en makkelijk
maken van duurzame keuzes.
Materialenstudie Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV)
KIDV deed onlangs onderzoek naar de milieudruk van verschillende
materialen waar draagtassen uit bestaan. De relevante uitkomsten van
deze studie heb ik benut bij mijn aanpak voor de draagtassen.
Vanzelfsprekend valt de grootste winst te halen door minder tassen te
gebruiken.
Een andere conclusie van de studie is dat het beter is voor het milieu om
tassen vaker te gebruiken. Een tas die slechts één keer wordt gebruikt, is
slecht voor het milieu. In zijn rapportage heeft het KIDV de milieuimpact
van draagtassen op het zwerfafval niet meegenomen. De milieudruk via
zwerfafval blijkt niet objectief vast te stellen.
De reden hiervoor is dat er momenteel nog geen LCA-methodiek
beschikbaar is. In het onderzoek is wel gekeken naar de afbreekbaarheid
van materialen van draagtassen.
Zoals eerder genoemd wordt nu in het kader van zwerfafval in den brede
een aantal onderzoeken gedaan. Daarin wordt ernaar gestreefd in kaart te
brengen wat het aandeel van de plastic tassen is in het zwerfafval.
De in deze brief beschreven brede aanpak sluit goed aan bij programma
Van Afval Naar Grondstof, dat zich richt op een circulaire economie en
draagt naar verwachting bij aan duurzamer gedrag van consumenten en
winkeliers.
Ik vertrouw erop hiermee de Kamer voldoende geïnformeerd te hebben.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
W.J. Mansveld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 041, nr. 11

5