‘Review-onderzoek’ toepassing Granuliet in ‘Over de Maas’

Inhoud
1.

Doel en uitgangspunten ............................................................................................ 3

2.

Onderzoeksvragen .................................................................................................... 3

3.

Opzet en uitvoering ................................................................................................... 4

4.

Resultaat onderzoek ................................................................................................. 5

5.

Onafhankelijk bureau ................................................................................................ 6

6.

Buiten de scope ......................................................................................................... 6

7.

Klankbordgroep......................................................................................................... 6

8.

Opdrachtgeverschap ................................................................................................. 7

9.

Doorlooptijd .............................................................................................................. 7

1

Opmerking vooraf
In de brief aan de Tweede Kamer van 5 en 31 maart jl. is aangekondigd
dat in overleg met de gemeente West Maas en Waal en de provincie
Gelderland een review worden uitgevoerd naar de milieukwaliteit van
granuliet. Deze opdrachtomschrijving beoogt invulling te geven aan de
toegezegde review.

2

1. Doel en uitgangspunten
Het ‘review-onderzoek’ geeft inzicht in (1) de milieu-hygiënische effecten
van de toepassing van granuliet in het project Over de Maas
(volksgezondheids-/ humane risico’s en ecologische risico’s) en (2) de
(on)bruikbaarheid van granuliet voor de verondieping van de plas in
relatie tot de beleidsmatig of wettelijk vastgelegde doelen van het project
Over de Maas.
Het onderzoek heeft betrekking op het granuliet (afkomstig van GIB)
zoals dat is/ wordt toegepast in het project ‘Over de Maas’. Het betreft
derhalve het materiaal dat een productieproces heeft ondergaan, waarbij
het flocculant Ecopure P-1715 is gebruikt.
2. Onderzoeksvragen
Voor de beoordeling van de effecten dient rekening te worden gehouden
met de eindsituatie die met de herinrichting wordt gerealiseerd, inclusief
een afdeklaag van drie meter. Het granuliet wordt overigens toegepast in
de kern van de verondieping, niet in deze afdeklaag.
Met het onderzoek moeten de volgende onderzoeksvragen worden
beantwoord:
• Waar is het granuliet binnen het vullichaam/de plas toegepast?
• Wat is de milieu-hygiënische kwaliteit van het granuliet?
• Zijn er milieu-hygiënisch relevante verschillen tussen de kwaliteit van
het granuliet dat reeds is toegepast in het project (bemonstering
huidige waterbodem) en het granuliet dat nog wordt toegepast
(bemonstering op het schip)? Zo ja, wat is de betekenis daarvan?
• Wat zijn de milieu-hygiënische effecten van het granuliet bij toepassing
op de kwaliteit van de waterbodem, het oppervlaktewater en eventueel
het grondwater van Over de Maas?
• Zijn er effecten te verwachten op het ecosysteem (flora en fauna)?
• Zijn er effecten te verwachten tijdens de fase van toepassing van
granuliet, hierbij rekening houdend met het gegeven dat bij een
verondieping van een plas in algemene zin een tijdelijke verslechtering
optreedt en zijn hier vervolgens blijvende effecten van te verwachten?
• Zijn er effecten van de toepassing van het granuliet die in de weg
staan van het bereiken van de formeel vastgelegde natuurdoelen voor
Over de Maas (o.a. opgenomen in de ontgrondingsvergunning, het
(her)inrichtingsplan en het bestemmingsplan) en zijn er positieve
effecten te verwachten op de te realiseren van deze natuurdoelen? Zijn
er als gevolg van de toepassing van granuliet in Over de Maas
3

•

•

gezondheidseffecten voor de mens te verwachten, uitgaande van de
maatschappelijke functie die de plas gaat vervullen?
Heeft de natuurlijke dynamiek van het riviersysteem en/of de
geohydrologische situatie invloed op de mogelijke verspreiding
(uitloging) van mogelijke aangetoonde stoffen in het granuliet.
Heeft de natuurlijke dynamiek van het riviersysteem invloed op een
proces van erosie tijdens de toepassing (voorafgaand aan het
aanbrengen van een 3 meter dikke afdeklaag) en de eindsituatie.

3. Opzet en uitvoering
Het bureau bepaalt de onderzoeksopzet om te komen tot de
beantwoording van de onderzoeksvragen, welke deskundigheid nodig is,
hoe en op welke wijze het onderzoek naar de kwaliteit van het granuliet
moet worden uitgevoerd. Naast het veld- en laboratoriumonderzoek moet
ook:
• Een wetenschappelijke review worden uitgevoerd, door
literatuuronderzoek en beoordeling van de reeds uitgevoerde
onderzoeken;
• Een duidelijk beeld worden gevormd van de te realiseren natuurdoelen
door bestudering van alle relevante formele documenten, zoals
bestemmingsplan, ontgrondingenvergunning, inrichtingsplan, etc.. De
hiervoor noodzakelijke documenten moeten door de gemeente en de
provincie beschikbaar worden gesteld.
Voor de beoordeling van de milieu-hygiënische kwaliteit en
effecten/risico’s zijn verder de volgende aandachtspunten geformuleerd:
Voor het onderzoek naar de milieu-hygiënische kwaliteit van granuliet
worden alle relevante stoffen onderzocht. Om het analysepakket te
bepalen wordt gekeken naar de herkomst van het materiaal en het
specifieke productieproces van granuliet met toepassing van flocculant.
In het kader van de beoordeling zijn twee belangrijke aandachtspunten:
• Barium. Deze stof komt van nature voor in het oorspronkelijke
moedermateriaal. Hoewel het bariumgehalte vanuit het Bbk geen
restricties voor toepassing met zich meebrengt, zal worden beoordeeld
of en welke effecten de toepassing van (bariumhoudend) granuliet met
zich meebrengt;
• De eventuele aanwezigheid, het gedrag en de effecten van
(omzettingsproducten van) het gebruikte flocculant in het granuliet.

4

Voor de bepaling van de kwaliteit wordt ten minste de volgende
steekproef genomen:
• Monstername en analyse van het granuliet dat per schip wordt
aangevoerd;
• Monstername en analyse van de reeds toegepaste granuliet in ‘Over de
Maas’.
• Monstername en analyse oppervlaktewater bij de uitstroomopening
van Over de Maas naar de rivier de Maas. Op welke stoffen wordt
geanalyseerd, is afhankelijk van de aangetroffen stoffen in het
granuliet. De waterkwaliteit bij de uitstroomopening kan een relatie
hebben met de totale vulling van de plas. De vraag die hierbij moet
worden beantwoord is of een aangetroffen stof kan worden gerelateerd
aan granuliet of niet. Hiervoor moeten ook referentiemonsters
bovenstrooms in de rivier worden geanalyseerd (bestaande
meetpunten in directe nabijheid?), er moet een vergelijking kunnen
worden gemaakt.
Het bureau wordt gevraagd te bepalen hoeveel monsters nodig zijn –
rekening houdend met de reeds uitgevoerde onderzoeken – om een
voldoende beeld van de kwaliteit te verkrijgen. De monsters zijn nodig
voor (a) chemische analyses en (b) bioassays.
Voor het bepalen van de eco(toxico)logsiche risico’s van het granuliet
worden bioassays uitgevoerd. Bioassays zijn gestandaardiseerde
laboratoriumexperimenten waarin testorganismen worden blootgesteld
aan een (extract van een) te beoordelen water(bodem)monster. Het doel
van deze bioassays is het beoordelen of de aanwezige stoffen in het
monster in die mate beschikbaar zijn dat ze (ook in combinatie met
elkaar) negatieve effecten veroorzaken. Het grote nut van bioassays is
dat hiermee deze eventuele effecten van het granuliet daadwerkelijk
worden gemeten. Dit in tegenstelling tot chemische analyses waarmee
geen effecten maar slechts gehalten van een beperkt aantal stoffen
worden gemeten.
Aan het bureau wordt gevraagd welke (kortdurende, dan wel
noodzakelijke) bioassay-methode(n) kan (kunnen) worden gebruikt voor
het onderhavige. Het bureau kan voor het onderzoek naar de
eco(toxico)logische effecten eventueel ook een alternatief voorstel in de
offerte opnemen, dat door de klankbordgroep vooraf wordt beoordeeld.
4. Resultaat onderzoek
Het resultaat van het onderzoek is een rapport waarin alle
onderzoeksvragen zijn beantwoord. Het resultaat moet in
overeenstemming zijn met de doelstelling van het onderzoek. Naast de
technische en inhoudelijke beoordeling van de resultaten, moet ook een
5

publieksamenvatting zijn opgenomen in het rapport. Voor alle
belanghebbenden moeten de resultaten goed leesbaar zijn en te
begrijpen. Voorkomen dient te worden dat verschillende partijen de
resultaten verschillend gaan interpreteren.
Wanneer uit tussenresultaten van het onderzoek blijkt dat er toch
significante en/of afwijkende effecten zijn voor milieu, gezondheid en/of
ecologie dan moeten het ministerie, de gemeente en de provincie
gelijktijdig en gelijkluidend hiervan direct in kennis worden gesteld.
5. Onafhankelijk bureau
Het onderzoek moet worden uitgevoerd door een deskundig en
onafhankelijk bureau. Onder onafhankelijk wordt verstaan dat het bureau
tot op heden geen opdracht heeft uitgevoerd m.b.t. de toepassing of
milieukwaliteit van granuliet ten behoeve van de initiatiefnemer of het
bevoegd gezag (RWS). Ook mag het bureau niet op enigerlei wijze zijn
betrokken bij activiteiten van Granuliet Import Benelux.
Bij de opdrachtverlening moet worden geborgd dat het bureau de
noodzakelijke deskundigheid (expertise en relevante ervaring) inzet.
Hiervoor zullen CV’s van de betrokken onderzoekers in het kader van de
offerteaanvraag worden opgevraagd. Voor de borging van
onafhankelijkheid worden ook de referenties nagegaan van degene die
namens het onderzoeksbureau eindverantwoordelijk is voor het uit te
voeren onderzoek.
6. Buiten de scope
Met het onderzoek wordt niet de nut en noodzaak van het totale project
of van het verondiepen in algemene zin bij ‘Over de Maas’ geëvalueerd.
Het ‘review-onderzoek’ is ook geen evaluatie van het totale beleid en het
wettelijk kader voor het ontgronden en het verondiepen van diepe
plassen.
De besluitvorming en procedures i.r.t. het handhavingsverzoek van de
gemeente heeft geen enkele relatie met het reviewonderzoek.
7. Klankbordgroep
Voor de begeleiding van het onderzoek wordt een klankbordgroep
ingesteld.
Belangrijke momenten voor overleg zijn:
•
•
•

Opdrachtomschrijving;
Offerte;
Concept rapportage;
6

•
•

Definitieve rapportage;
Communicatie.

Alle informatie en correspondentie met betrekking tot het onderzoek
wordt gedeeld met de klankbordgroep, opdat maximale transparantie
wordt betracht.
8. Opdrachtgeverschap
DG Water en Bodem van het ministerie van infrastructuur en waterstaat is
opdrachtgever voor het onderzoek. Het ministerie zal ook de kosten
dragen van deze opdracht. Alle informatie die in het onderzoek
gegenereerd wordt, wordt ter beschikking gesteld aan de leden van de
klankbordgroep.
9. Doorlooptijd
Het onderzoek moet zo spoedig als mogelijk worden uitgevoerd.

7