> Retouradres Postbus 20701 2500 ES Den Haag

Onderzoeksraad Integriteit Overheid
T.a.v. mevr. drs. C.E. Roozemond
Postbus 556
2501 CN Den Haag

Datum
Betreft

5 oktober 2016
Reactie Defensie op adviesrapport vermoede misstanden

Bestuursstaf
Plein 4
MPC 58 B
Postbus 20701
2500 ES Den Haag
www.defensie.nl

Onze referentie
BS2016020915
Bijlagen
2
Bij beantwoording datum,
onze referentie en betreft
vermelden

Geachte mevrouw Roozemond,
Op 14 juli 2016 heeft uw Onderzoeksraad Integriteit Overheid (hierna de Raad)
advies uitgebracht ten aanzien van een melding van een vermoeden van
missstanden bij het ministerie van Defensie. Hierbij geef ik u desgevraagd mijn
reactie.
Ik ben u zeer erkentelijk voor het onderzoek door de Raad. De Raad heeft een
aantal waardevolle constateringen gedaan die Defensie kan gebruiken om zich
verder te verbeteren. Voorts hecht ik eraan te benadrukken dat ik respect heb voor
de betrokkenheid en moed die de melder ertoe hebben gebracht in het belang van
de XXX, van het personeel van de XXX en van de door de XXX te beschermen
personen, verbetermogelijkheden onder de aandacht te brengen.
Het spreekt voor zich dat Defensie streeft naar zo min mogelijk integriteitsschendingen, en als deze zich toch voordoen, dat deze worden gemeld en
zorgvuldig worden opgepakt en afgehandeld. Het advies van de Raad is door
Defensie bestudeerd, mede in het licht van de aanbevelingen die door de
Commissie Onderzoek en Advies van de XXX (hierna COA) zijn gedaan en die reeds
hebben geleid tot een aantal verbetermaatregelen. Hierna ga ik in op een aantal
onderdelen van het advies van de Raad.
Wijze van uitvoering van het interne onderzoek
De Raad concludeert dat de COA een omvangrijk onderzoek heeft uitgevoerd en
dat in het rapport een aantal scherpe analyses en stevige conclusies staan.
Desondanks had het onderzoek op twee onderdelen beter gekund.
Ik volg de Raad in het oordeel over de selectie van de getuigen. Daarbij ben ik van
oordeel dat het ontbreken van een verantwoording in het onderzoeksrapport ten
aanzien van de selectie van getuigen ruimte laat voor onduidelijkheid over de
juistheid van de inschatting die heeft geleid tot die selectie.

Pagina 1 van 4

Voorts onderschrijf ik de conclusie van de Raad, dat de COA de melder meer tijd
had kunnen gunnen voor een reactie op het rapport. Interne onderzoeken hebben
doorgaans grote impact op en gevolgen voor een melder, getuigen en andere
betrokkenen. De eisen van zorgvuldigheid wegen dan ook zwaar. Om in de
toekomst meer recht te doen aan de beginselen van zorgvuldigheid en hoor en
wederhoor worden het protocol interne onderzoeken en procedures waar nodig
verder aangepast.
Geconstateerde misstanden
De Raad heeft geconcludeerd dat er in twee gevallen sprake is geweest van
misstanden wegens gevaar voor de veiligheid. De Raad heeft, anders dan de COA,
geconcludeerd dat het ontbreken van certificering van een of meer personeelsleden
van de XXX voor het gebruik van wapens en de schending van de gedragscode met
betrekking tot het alcoholgebruik, een gevaar opleveren voor de veiligheid en
daarmee moeten worden gekwalificeerd als misstand. Dat er in twee gevallen
sprake is geweest van een misstand neem ik hoog op, omdat veiligheid van het
personeel en veiligheid van de door de XXX te beschermen personen hoog staan.
De Raad concludeert als eerste misstand dat de certificering van medewerkers van
de XXX voor inzet van bepaalde wapens niet op orde is geweest. Ik onderschrijf de
conclusie van de Raad dat medewerkers er op moeten kunnen vertrouwen dat zij
door de werkgever worden gefaciliteerd om voldoende geoefend en getraind hun
werkzaamheden met de hen ter beschikking staande wapens te kunnen uitvoeren.
Juist de uitvoering van de taken van de XXX, die onder moeilijke omstandigheden
plaatsvindt, verstrekkende gevolgen kan hebben en waarover altijd verantwoording
moet kunnen worden afgelegd, vereist dat er geen onduidelijkheid mag bestaan
over de certificering van het personeel. Met certificering wordt aangetoond dat
personeel voldoende is opgeleid en getraind in het gebruik van een bepaald wapen.
Ik hecht derhalve zeer aan het op orde zijn van de certificering van medewerkers
van de XXX voor het gebruik van geweldsmiddelen. Hierbij zij opgemerkt dat, gelet
op de aard van het werk van de XXX in risicogebieden, niet kan worden uitgesloten
dat in uitzonderlijke gevallen een medewerker niet gecertificeerd is voor het
gebruik van een bepaald wapen waarover op dat moment kan worden beschikt. Dit
betekent overigens niet altijd dat die medewerker niet getraind en geoefend is in
het gebruik van wapens in het algemeen, of van dat specifieke wapen. Met de Raad
ben ik van oordeel dat iedere twijfel over de deskundigheid en getraindheid van
XXX-medewerkers moet worden voorkomen en dat prioriteit moet worden gegeven
aan certificering van 100 procent van het XXX-personeel.
De Raad is voorts van oordeel dat de gedragscode met betrekking tot
alcoholgebruik (de zogenaamde two can rule) niet juist werd toegepast en
onvoldoende werd gehandhaafd. Daarover kan ik kort zijn. Het gebruik van alcohol
is onwenselijk gedurende opdrachten van de XXX. Gelet op de gevaarlijke situaties
waarin deze beveiligingsopdrachten worden uitgevoerd, alsmede het feit dat de
aard van het werk ertoe kan leiden dat ook de medewerkers van de XXX
onverwacht in gevaarlijke situaties terecht kunnen komen, is continue alertheid
geboden. Inmiddels is bij de XXX de “no can rule”, dus een totaalverbod op het
gebruik van alcohol, afgekondigd voor opdrachten van de XXX. De commandant
van de XXX ziet er nauwgezet op toe dat deze regel wordt gehandhaafd.

Pagina 2 van 4

Andere verbetermogelijkheden
Uit het advies van de Raad komt voorts naar voren dat melder feiten en
omstandigheden heeft gemeld die weliswaar geen misstanden zijn, maar dat de
meldingen daarover al wel hebben geleid tot het verbeteren van de veiligheid van
de medewerkers van de XXX en van de XXX-organisatie. Als gevolg van de
explosieve groei die de XXX sinds 2009 heeft doorgemaakt door een nieuwe taak,
te weten de beveiliging van een aantal ambassades in het buitenland, waaronder in
risicovolle gebieden, is een aantal randvoorwaarden voor het op een goede manier
uitoefenen van taken door de XXX achtergebleven. De melder heeft dit terecht
gesignaleerd.
Zoals reeds eerder gesteld, is de XXX een organisatie die haar taken uitvoert onder
moeilijke en risicovolle omstandigheden. Teneinde zeker te stellen dat een
dergelijke organisatie goed functioneert, is het noodzakelijk dat procedures en
protocollen op orde zijn. Heldere en eenduidige procedures, neergelegd in
brondocumenten, handboeken, protocollen en instructies dragen immers bij aan de
veiligheid van het personeel. Dit geldt evenzeer voor de medische voorzieningen.
De kwaliteit van de medische ondersteuning en zorg voor de XXX-medewerkers
dient vanzelfsprekend op orde te zijn. En hoewel dringende operationele situaties
ertoe kunnen leiden dat nieuwe, onbekende wapens moeten worden gebruikt die
mogelijk niet zijn getest, is het uiteraard noodzakelijk dat de volgende lichtingen
van de XXX die deze wapens gaan gebruiken, daarop wel voldoende worden
opgeleid en getraind. Voorts dienen communicatie over de escalatieprocedure en
de toepassing hiervan eveneens helder te zijn, zodat de medewerkers er op kunnen
vertrouwen dat de juiste afwegingen worden gemaakt om taken veilig uit te
voeren.
De COA heeft het vorenstaande ook onderkend. De commandant XXX heeft vrijwel
direct na oplevering van het rapport door de COA opdracht gegeven om de
geconstateerde verbetermogelijkheden met prioriteit te realiseren. Zo zijn
bijvoorbeeld twee AMV-verpleegkundigen toegevoegd aan de organisatie, wordt er
aan handboeken en protocollen gewerkt en wordt bezien hoe de escalatieprocedure
beter kan worden geborgd. Het streven is alle verbeteringen voor 1 januari 2017 te
hebben geïmplementeerd.
Integriteit
De XXX is door de aard van haar taken per definitie kwetsbaar voor
integriteitschendingen. De Raad stelt dan ook terecht dat het voor een goed
functionerende organisatie van groot belang is dat er sprake is van een open en
veilige omgeving waarin vragen mogen worden gesteld, kritiek kan worden geuit
en de dialoog over integriteit wordt gestimuleerd. Het meldsysteem bij Defensie
functioneert, maar de kennis over de behandeling van een melding en over de
bescherming van de melder is niet bij iedere leidinggevende of P&O-adviseur
aanwezig gebleken. Naar aanleiding van het rapport van de Commissie-Van der
Steenhoven is reeds een aantal acties in gang gezet om het integriteitzorgsysteem
bij Defensie verder te verbeteren. De commandant van de XXX heeft voorts te
kennen gegeven te zullen werken aan transparantie en veiligheid binnen de cultuur
van de XXX en dit met persoonlijke aandacht te zullen volgen.

Pagina 3 van 4

Gevolgen voor de melder
Ik betreur het ten zeerste dat de melder nadelige (rechtspositionele) gevolgen
heeft ondervonden van het doen van een melding van vermoede misstanden. Dit
moet, zoals de Raad ook terecht adviseert, worden rechtgezet door het bevoegd
gezag. In navolging van de stelling van de Commissie Van der Steenhoven dat
integriteitzaken ‘chefsache’ zijn, vinden op hoog ambtelijk niveau gesprekken
plaats met de melder. Defensie heeft de intentie met deze gesprekken afspraken te
maken met melder over herstel van loopbaanperspectief, eerherstel en
compensatie voor de door melder geleden schade zodat recht wordt gedaan aan de
melder.
Publicatie
Met het oog op publicatie van het advies van uw Raad en de reactie van Defensie,
hecht ik er aan dat het advies niet alleen wordt geanonimiseerd, maar dat ook het
soort wapens, de locaties, plaatsnamen en (beveiligings)procedures onleesbaar
worden gemaakt zoals in de gevoegde bijlage. Dit heeft uiteraard alles te maken
met de veiligheid van het personeel van de XXX, de door ons te beschermen
personen en de staatsveiligheid.

DE SECRETARIS-GENERAAL

Drs. W.J.P. Geerts

Pagina 4 van 4