Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

33 134 (R1972)

Regels omtrent de verkrijging en het verlies van
de nationaliteit van zeeschepen (Rijkswet
nationaliteit zeeschepen)

Nr. 15

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET NADER VERSLAG
Ontvangen 3 december 2020
Inleiding
Met belangstelling heeft de Koninkrijksregering kennisgenomen van de
nadere bevindingen van de vaste commissie voor Infrastructuur en
Waterstaat, belast met het voorbereidend onderzoek van het voorstel van
rijkswet houdende regels omtrent de verkrijging en het verlies van de
nationaliteit van zeeschepen (Rijkswet nationaliteit zeeschepen; hierna: de
Rijkswet) en zij dankt de commissie voor haar spoedige reactie.
Zoals eerder aan de commissie is gemeld, heeft de beantwoording van de
vragen in het nader verslag langer geduurd dan gehoopt. Naar aanleiding
van de vragen en de wens tot zorgvuldige beantwoording zijn diverse
gesprekken gevoerd tussen de landen van het Koninkrijk onderling, met
andere Nederlandse ministeries en met verschillende sectorpartijen. Als
resultaat daarvan zijn diverse wijzigingen opgenomen in de separaat aan
de Kamer voorgelegde tweede nota van wijziging. De Koninkrijksregering
is van mening dat daarmee belangrijke waarborgen aan het regime onder
het voorstel worden toegevoegd. Eén van deze met sectorpartijen
besproken waarborgen ziet op de mogelijke gevolgen op het gebied van
arbeidsrecht en sociale zekerheid voor zeevarenden aan boord van een
schip dat bareboat-out gaat. De Koninkrijksregering is van oordeel dat met
het gewijzigde voorstel van rijkswet op grond van een zorgvuldige
belangenafweging een goede balans is gevonden tussen enerzijds de
behartiging van de arbeidsrechtelijke en sociaalrechtelijke positie van
zeevarenden in geval van bareboat-out en anderzijds het belang van het
waarborgen van de aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van het
Nederlandse scheepsregister.
De Koninkrijksregering spreekt de hoop uit dat met onderstaande
beantwoording van de aanvullende vragen de openbare behandeling van
het voorstel van Rijkswet genoegzaam is voorbereid.

kst-33134-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

1

Algemeen
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren (PvdD) stellen vragen
ten aanzien van de walvisjacht door Japan. De vragen hebben betrekking
op het standpunt van de regering over deze walvisjacht, onder meer ten
opzichte van wetenschappelijke onderzoek en de inzet van de Nederlandse regering voor een aanpassing van het Walvisvaartverdrag. De
Koninkrijksregering merkt naar aanleiding van de vragen op dat er geen
sprake is van een standpuntwijziging inzake de walvisjacht. De regering
heeft de afgelopen jaren in alle schriftelijke en mondelinge contacten met
de Kamer het hierna volgende antwoord gegeven.
Het Walvisvaartverdrag staat toe dat landen walvissen doden voor
wetenschappelijke doeleinden. Dit vereist geen voorafgaande
toestemming van de International Whaling Commission (IWC). Japan
beroept zich voor haar walvisvangsten op deze mogelijkheid en handelt
daarmee naar eigen zeggen rechtmatig. Het moratorium uit 1986 heeft
alleen betrekking op commerciële walvisvangsten.
Nederland behoort tot de landen die het bejagen van walvissen voor
wetenschappelijk onderzoek niet nodig achten en dus ongewenst vinden,
zeker in de omvang waarin Japan dit doet. Ook heeft het Internationaal
Gerechtshof op 31 maart 2014 vastgesteld dat de Japanse walvisvaart in
de Zuidelijke Oceaan in de vorm die het toen had, niet als wetenschappelijk onderzoek kan worden aangemerkt en daarmee in strijd is met het
Walvisvaartverdrag. De inzet van de Nederlandse regering is om in de
IWC tot een aanpassing van het Verdrag te komen welke een eind maakt
aan deze en andere vormen van walvisjacht. In de tussentijd blijft de
regering in de IWC en in bilaterale contacten een beroep doen op Japan
om in de geest van het moratorium op de commerciële jacht te handelen,
en derhalve de huidige vangsten te beëindigen.
Teboekstelling, ongeacht waar ter wereld
Op de vraag van de VVD-fractie over een eventuele dubbele teboekstelling
kan door de Koninkrijksregering het volgende worden opgemerkt.
Het valt niet uit te sluiten dat er landen zijn die inschrijving in hun
privaatrechtelijk register vereisen alvorens de vlag van dat land kan
worden verkregen. Het moge duidelijk zijn dat de Rijkswet hier niets aan
kan veranderen. Een reder die zijn schip onder een dergelijke vlag wil
laten varen, zal de teboekstelling in Nederland of in een van de andere
landen van het Koninkrijk ongedaan moeten maken om dubbele teboekstelling te voorkomen. Een zeeschip kan immers maar in één land te boek
worden gesteld. In de artikelen 7, onderdeel b, en 10, onderdeel b, van het
voorstel is dan ook als voorwaarde voor registratie in het vlagregister
gesteld dat het zeeschip niet tegelijkertijd in meer dan een land of staat te
boek is gesteld.
In landen die geen inschrijving in hun privaatrechtelijk register vereisen
voor vlagverlening, kunnen reders gebruik maken van de in de Rijkswet
geboden mogelijkheid voor bareboat-out. Bij inschrijving in een buitenlands rompbevrachtingsregister vaart het schip onder de desbetreffende
buitenlandse vlag. Als het zeeschip in Nederland te boek gesteld blijft, kan
een verklaring worden aangevraagd bij de Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT) waarin staat dat de Nederlandse wetgeving geen bezwaar
heeft tegen de voorgenomen inschrijving en dat gedurende de
inschrijving de Nederlandse vlag niet zal worden gevoerd (zogenaamde
bareboat-out verklaring). Met deze mogelijkheid wordt – de vanuit
economisch oogpunt onwenselijke situatie – voorkomen dat de teboekstelling van een schip en mogelijk zelfs de gehele bedrijfsvoering naar het
buitenland wordt verplaatst wanneer de keuze wordt gemaakt (tijdelijk) de
vlag van een ander land te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

2

Bestaande nationale wetgeving
Naar aanleiding van de vraag van de VVD-fractie over het feit dat in
bestaande Nederlandse nationaliteitswetgeving slechts een bevoegdheid
voor de Minister is opgenomen om de nationaliteit in te trekken, bevestigt
de Koninkrijksregering dat het onderscheid tussen imperatieve en
facultatieve doorhalingsgronden grotendeels is overgenomen uit zowel de
huidige Nederlandse wetgeving als uit het Zeebrievenbesluit van Curaçao
en Sint Maarten. De in artikel 13, eerste lid, onderdelen a en b,
opgenomen imperatieve gronden zijn ontleend aan de Nederlandse
Zeebrievenwet, waarin die gronden om de zeebrief in te trekken thans
facultatief zijn. De Koninkrijksregering is echter van mening dat imperatieve doorhaling van de inschrijving in het vlagregister noodzakelijk is
vanwege het belang van het Koninkrijk bij de in die onderdelen
opgenomen gronden. De in onderdeel c genoemde imperatieve grond is
ontleend aan de imperatieve gronden om de zeebrief, dan wel de
rompbevrachtingsovereenkomst, in te trekken die thans zijn opgenomen
in het Zeebrievenbesluit van Curaçao en Sint Maarten, respectievelijk de
Nederlandse Wet nationaliteit zeeschepen in rompbevrachting.
Op de vraag of een toezichtstraject met waarschuwingen niet minder nut
heeft als de Koninkrijksregering gebonden is de inschrijving in het
vlagregister door te halen als de genoemde situatie zich voordoet, merkt
de Koninkrijksregering op dat bij imperatieve doorhalingsgronden er geen
sprake is van waarschuwingen. In geval van een imperatieve doorhalingsgrond heeft het toezichttraject een andere doelstelling. Het toezichtstraject
is in die gevallen bedoeld om vast te stellen of het vermeende feit zich,
afhankelijk van de doorhalingsgrond, daadwerkelijk voordoet of heeft
voorgedaan. Indien dat wordt vastgesteld, zal tot doorhaling worden
overgegaan.
Overigens heeft de Koninkrijksregering gemeend om ten aanzien van de
imperatieve doorhalingsgrond in artikel 13, tweede lid, onderdeel e, een
herstelmogelijkheid te creëren door toe te voegen dat doorhaling slechts
geschiedt indien «bij voortduring» niet wordt voldaan aan de in dat lid
bedoelde eisen. Het voorstel hiertoe is opgenomen in de tweede nota van
wijziging en aldaar nader toegelicht.
Bestuursrechtelijk optreden
Waarborgen
In reactie op de vraag van de leden van de PvdA-fractie of voorlegging
van een doorhalingsbesluit aan de rechter verplicht is, verwijst de
Koninkrijksregering naar artikel 13, eerste lid, van het voorstel. Daarin is
bepaald dat de betrokken, voor scheepvaart verantwoordelijke, Minister
van één van de vier landen binnen het Koninkrijk niet overgaat tot
doorhaling van de inschrijving van een zeeschip in het vlagregister
wegens de in de onderdelen a tot en met c genoemde situaties, dan nadat
hierover overleg met de Minister van Buitenlandse Zaken heeft plaatsgehad. Een besluit tot weigering of doorhaling hoeft niet te worden
voorgelegd aan een rechter.
In reactie op de vraag van de leden van de fracties van de VVD, D66 en
CDA inzake een procedure met voldoende waarborgen kan door de
Koninkrijksregering het volgende worden opgemerkt. In (Europees)
Nederland is de Algemene wet bestuursrecht van toepassing op besluiten
die op grond van het voorstel tot rijkswet worden genomen. In elk van de
Caribische landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten is de in dat land
geldende Landsverordening administratieve rechtspraak van toepassing
op besluiten genomen op grond van het voorstel tot rijkswet. Hierdoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

3

heeft de reder, rompbevrachter of eigenaar van het betrokken zeeschip de
mogelijkheid om bezwaar te maken tegen een dergelijk besluit.
In artikel 26, tweede lid, van het voorstel is bepaald dat bij wet, onderscheidenlijk landsverordening, de mogelijkheid geregeld wordt om een
voorziening te vragen tegen de op grond van de Rijkswet genomen
besluiten. In de reeds genoemde landsregelgeving is de mogelijkheid tot
een verzoek om een voorlopige voorziening en een verzoek tot
opschorting van het besluit reeds opgenomen. De reder, rompbevrachter
of de eigenaar van het zeeschip heeft daardoor de mogelijk om een
voorziening te vragen tegen de op grond van de Rijkswet genomen
besluiten.
Naast de verplichting voor elk van de landen om te regelen dat een
(voorlopige) voorziening kan worden gevraagd, is in artikel 26, tweede lid,
van het voorstel voorts bepaald dat elk van de landen in hun eigen
landsregelgeving regels kunnen stellen omtrent een verzoek om
voorlopige voorziening en de opschorting van de werking van een besluit
op grond van artikel 13. Door de tweede nota van wijziging wordt het ook
mogelijk om in landsregelgeving regels te stellen omtrent een verzoek om
voorlopige voorziening en de opschorting van de werking van een besluit
op grond van artikel 12 van het voorstel. In de artikelsgewijze toelichting
bij artikel 26 van het voorstel is hierbij aangegeven dat de administratieve
rechtsbescherming een aangelegenheid betreft van de autonome landen.
Zoals reeds is aangegeven, regelen de Nederlandse Algemene wet
bestuursrecht en de respectievelijke Landsverordeningen administratieve
rechtspraak ook deze mogelijkheden.
Door middel van een afzonderlijke Aanpassingswet Rijkswet nationaliteit
zeeschepen zullen verschillende Nederlandse wetten in overeenstemming
worden gebracht met deze Rijkswet. Het betreft onder andere de
Algemene wet bestuursrecht. In artikel 4 van Bijlage 2 bij de Algemene
wet bestuursrecht zal de Rijkswet worden toegevoegd, zodat geregeld
wordt dat beroep in eerste en enige aanleg kan worden ingesteld bij het
College van Beroep voor het bedrijfsleven (Cbb). De verwijzingen naar
artikel 311a van het Wetboek van Koophandel en de Wet nationaliteit
zeeschepen in rompbevrachting zullen in artikel 4 van Bijlage 2 bij de
Algemene wet bestuursrecht worden geschrapt.
Ten slotte verdient het vermelding dat indien beroep wordt ingesteld bij
het Cbb, het toetsingskader van de aan de zaak toegewezen rechter of
rechters mede bepaald zal worden door de aard van de doorhalingsgrond.
In geval van een imperatieve doorhalingsgrond zal de rechter enkel
toetsen of de doorhaling overeenkomstig de vereisten opgenomen in de
Algemene wet bestuursrecht zorgvuldig is voorbereid. Dit betekent dat de
rechter toetst of de beoordeling van de feiten die heeft plaatsgevonden
voorafgaand aan de doorhaling, correct heeft plaatsgevonden.
In geval van een facultatieve doorhalingsgrond kan de rechter naast een
toets op basis van een zorgvuldige voorbereiding eveneens het besluit om
al dan niet tot doorhaling over te gaan, toetsen. Daarbij gaat de rechter,
met inachtneming van de discretionaire bevoegdheid van de Minister, na
of het besluit tot doorhaling in redelijkheid genomen had mogen worden,
gelet op de daarbij betrokken belangen.
Invulling toezichttraject
Naar aanleiding van de vragen van de fracties van de VVD, PvdA, CDA en
D66 over de wijze waarop aan het toezichtstraject invulling wordt
gegeven, merkt de Koninkrijksregering het volgende op.
Het voorstel kent imperatieve en facultatieve doorhalingsgronden. Zowel
in geval van een facultatieve als van een imperatieve doorhalingsgrond
wordt invulling gegeven aan het toezichtstraject. De ILT is verantwoordelijk voor het houden van toezicht. Tijdens het toezichtstraject onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

4

houdt de ILT contact met de scheepseigenaar of met de rompbevrachter
via de vestiging van laatstgenoemden in Nederland.
Het toezichtstraject bestaat uit verschillende fasen: het verzamelen van
feiten (onderzoek), het beoordelen van feiten (conclusies) en uiteindelijk
de fase waarin op basis van de beoordeling wordt besloten tot het al dan
niet doorhalen (besluit). Tijdens het toezichtstraject zal de scheepseigenaar of rompbevrachter in de gelegenheid worden gesteld zijn
zienswijze te geven op de geconstateerde feiten en omstandigheden. De
precieze invulling van het toezichtstraject is verder afhankelijk van de aard
van de doorhalingsgrond.
De Rnz geeft in artikel 13 de volgende imperatieve gronden voor
doorhaling van de inschrijving in het vlagregister:
• om redenen van algemeen belang als bedoeld in het eerste lid;
• om wezenlijke administratieve redenen als bedoeld in het tweede lid;
• wegens niet-naleving van wettelijke voorschriften als bedoeld in het
derde lid.
In het kader van het toezichtstraject worden eerst de feiten en informatie
verzameld die relevant zijn voor de beoordeling. De reactie van de
scheepseigenaar of rompbevrachter op de bevindingen van de ILT maakt
deel uit van de beoordeling van de feiten. Na het verzamelen van alle
feiten vindt een beoordeling plaats of er sprake is van een situatie als
bedoeld in de eerste tot en met vierde lid genoemde gronden.
De in het eerste lid genoemde feiten zijn gerelateerd aan het beleidsterrein van de Minister van Buitenlandse Zaken. Daarom wordt tijdens het
toezichttraject bij de beoordeling van de vraag of sprake is van een
zodanige inbreuk op de rechtsorde dat het onwenselijk is dat het schip
langer deel uitmaakt van de rechtsgemeenschap van het Koninkrijk,
overleg gepleegd met de Minister van Buitenlandse Zaken.
Doorhaling van de inschrijving in het vlagregister vanwege wezenlijke
administratieve redenen ziet onder meer op de situatie waarbij de staat
van het schip wezenlijk is veranderd (onderdelen a en b), op het
doorhalen van een zeeschip in het privaatrechtelijk register waar het te
boek staat (onderdeel f) en op de situatie waarin de rompbevrachtingsovereenkomst wordt beëindigd (onderdeel g). Het toezichtstraject kan in
deze situaties bijvoorbeeld op basis van eigen conclusies tijdens een
inspectie worden gestart, waarna de scheepseigenaar of rompbevrachter
met de bevindingen van de ILT worden geconfronteerd. Wanneer wordt
verzocht tot doorhaling (onderdeel c), zal wordt gecontroleerd of de
persoon die dat verzoekt daartoe gerechtigd is. In deze situaties wordt
tijdens het toezichtstraject bekeken of die situatie werkelijk aan de orde is
of is geweest, en is het onderzoek vooral gericht op het verzamelen van
de feiten.
Wanneer niet langer wordt voldaan aan de wezenlijke voorwaarden voor
inschrijving (tweede lid, onderdelen d en e), of indien de zeggenschap of
verantwoordelijkheid van de rompbevrachter gedurende de looptijd van
de rompbevrachtingsovereenkomst wezenlijk wordt aangetast
(onderdeel h), biedt dit een grond voor doorhaling. Voorwaarde voor
doorhaling is dat een andere beslissing op de aanvraag genomen zou zijn
indien ten tijde van de beoordeling van de aanvraag bekend zou zijn
geweest dat de gegevens onjuist of onvolledig waren, (onderdeel d) of dat
thans niet meer wordt voldaan aan de gestelde vestigingseisen
(onderdeel e). Voorwaarde bij de grond in het tweede lid, onderdeel h, is
dat de verantwoordelijkheid of de zeggenschap van de rompbevrachter
wordt aangetast. Ook bij deze doorhalingsgronden zal door de ILT nauw
contact worden onderhouden met de scheepseigenaar of met de
rompbevrachter via de vestiging van laatstgenoemden in Nederland. Deze
doorhalingsgronden geven de overtreder meer ruimte om gedurende het
toezichtstraject, na constatering van een mogelijke overtreding,
doorhaling te voorkomen. Zo vereist het met de tweede nota van wijziging
aan te passen onderdeel e bijvoorbeeld dat «bij voortduring» niet is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

5

voldaan aan nader genoemde eisen. Tijdens het toezichtstraject zal
daarom onderzocht worden of het niet voldoen een eenmalig incident
betreft. In dat geval kan het zijn dat niet direct tot doorhaling wordt
overgegaan.
Ten slotte moet op grond van de Rnz de inschrijving van een zeeschip in
het vlagregister doorgehaald worden indien er ernstige redenen zijn te
veronderstellen dat het zeeschip bestemd is of gebruikt wordt voor het
plegen van ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht
(derde lid). Tijdens het toezichtstraject kan het een rol spelen of de
vermeende schending ook strafrechtelijk wordt onderzocht. In dat geval
biedt artikel 14 van het voorstel de mogelijkheid om vooralsnog niet tot
doorhaling over te gaan. In deze gevallen zal tijdens het toezichtstraject
overleg plaatsvinden met de betrokken Minister van Justitie, via deze, met
het Openbaar Ministerie, dat verantwoordelijk is voor het strafrechtelijk
onderzoek. Als het belang van het strafrechtelijke onderzoek zich
hiertegen niet meer verzet, kan alsnog tot doorhaling van het schip
worden overgegaan.
Bij een vermoeden van een schending van het volkenrecht, waarbij de
interpretatie van bepaalde volkenrechtelijke verplichtingen of bepaalde
delicten aan de orde kan zijn, zal voor de eventuele doorhaling overleg
plaatsvinden met de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Justitie en
Veiligheid.
Het toezichtstraject bij facultatieve doorhalingsgronden (vierde lid) is
grotendeels gelijk aan het toezichtstraject bij imperatieve gronden. Ook bij
de facultatieve gronden zal er sprake zijn van het verzamelen en
vervolgens beoordelen van de feiten, en zal de reder of rompbevrachter in
de gelegenheid worden gesteld om zijn zienswijze te geven. Het belangrijkste verschil tussen de facultatieve en imperatieve doorhalingsgronden
is gelegen in het feit dat er op een andere manier invulling wordt gegeven
aan het uiteindelijke besluit.
Bij een facultatieve doorhalingsgrond heeft de Minister wie het aangaat
een afwegingsmarge bij het te nemen besluit. In geval van een imperatieve grond zal na het onderzoek, wanneer de beoordeling daar aanleiding
toe geeft, altijd doorhaling van de vlagregistratie volgen. In het geval van
doorhaling van de vlagregistratie vanwege een facultatieve grond kan de
Minister besluiten om na zorgvuldig onderzoek niet direct tot doorhaling
over te gaan, maar bijvoorbeeld eerst met een waarschuwing of een
hersteltermijn te volstaan (waarna doorhaling kan volgen als de
overtreding voortduurt of vaker plaatsvindt). Doorhaling wordt in dat
kader gezien als ultimum remedium. Echter, wanneer het geconstateerde
tijdens het onderzoek dusdanig ernstig is dat het geven van een
waarschuwing of het voorzien in een hersteltermijn niet in de rede ligt,
kan ook bij een facultatieve doorhalingsgrond de inschrijving in het
vlagregister direct worden doorgehaald.
Opnemen bepaling in Rnz over toezichttraject
Op de vragen van de fracties van de VVD en CDA over het al dan niet
opnemen van een bepaling in het wetsvoorstel om de Minister een
bevoegdheid te geven om regels op te stellen die invulling geven aan het
toezichtstraject, kan door de Koninkrijksregering het volgende worden
opgemerkt.
Het wetsvoorstel vindt haar grondslag in artikel 3, eerste lid, onderdeel e,
van het Statuut. In dat onderdeel is bepaald dat de regeling van de
nationaliteit van schepen en het stellen van eisen met betrekking tot de
veiligheid en de navigatie van zeeschepen die de vlag van het Koninkrijk
voeren, een koninkrijksaangelegenheid is. Zoals in reactie van de
Koninkrijksregering op de vraag van de fracties van de VVD, CDA en D66
over procedurele waarborgen hierboven reeds is gesteld, is de adminis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

6

tratieve rechtsbescherming een aangelegenheid van de autonome landen
en valt dit niet onder het genoemde onderdeel van het Statuut. Daardoor
is de Koninkrijksregering van mening dat het ongepast is om een
dergelijke bepaling inzake de wijze van invulling geven aan een toezichttraject in rijksregelgeving op te nemen.
In aanvulling op het voorgaande en ter beantwoording van de vraag van
de D66-fractie over het opnemen van waarborgen voor een zorgvuldige
procedure, merkt de Koninkrijksregering op dat artikel 38 van het Statuut
de mogelijkheid biedt dat de landen van het Koninkrijk onderling
regelingen kunnen treffen voor die onderwerpen die tot de aangelegenheden van de autonome landen behoren. De Koninkrijksregering is echter
van mening dat het treffen van onderlinge regelingen ter invulling van het
toezichttraject onnodig is. In Nederland is immers de Algemene wet
bestuursrecht van toepassing voor wat betreft het toezichttraject. Deze
wet biedt waarborgen voor zorgvuldige voorbereiding van besluiten
alsmede waarborgen voor administratieve rechtsbescherming en geldt
ook voor besluiten die worden genomen op grond van het wetsvoorstel.
Daarnaast is in elk van de Caribische landen van het Koninkrijk een
Landsverordening administratieve rechtspraak van toepassing. Naar de
mening van de Koninkrijksregering biedt deze regelgeving voldoende
waarborgen voor een zorgvuldige procedure en de administratieve
rechtspraak, waardoor additionele waarborgen in de Rijkswet niet nodig
zijn.
Onderscheid in imperatief en facultatief stelsel
Naar aanleiding van de vragen van de fracties van CDA en D66 over het
onderscheid tussen het imperatieve en het facultatieve stelsel en de
verhouding tussen het imperatieve stelsel en het toezichttraject, merkt de
Koninkrijksregering op dat artikelen 12 en 13 van het voorstel de gronden
bevatten om de inschrijving van een zeeschip in het vlagregister te
weigeren of door te halen. Deze gronden zijn ofwel facultatief – de
Minister van Infrastructuur en Waterstaat en de voor scheepvaart
verantwoordelijke Ministers van de Caribische landen hebben in die
gevallen een afwegingsmarge – ofwel imperatief. In geval van imperatieve
gronden bestaat geen afwegingsmarge voor de Ministers. Zoals bij de
vragen van de VVD-fractie over de bestaande nationale wetgeving is
toegelicht, is het onderscheid tussen imperatieve en facultatieve doorhalingsgronden grotendeels gebaseerd op reeds bestaande regelgeving.
Met betrekking tot de vraag van de CDA-fractie of ook een geheel
niet-imperatief stelsel is overwogen, merkt de Koninkrijksregering op dat
het hebben van een afwegingsmarge in een aantal gevallen gewenst is,
maar dat in andere gevallen gebruik moet worden gemaakt van een
imperatief stelsel. Zo geldt – in geval van artikel 13, eerste lid – imperatieve doorhaling voor gronden die het gehele Koninkrijk als zodanig
kunnen schaden. Het gaat hierbij om feiten die een zodanige inbreuk
vormen op de rechtsorde van het Koninkrijk, dat het niet langer gewenst
is dat het desbetreffende zeeschip deel uitmaakt van de rechtsgemeenschap van (één van) de landen. Het Koninkrijk is gehouden de volkenrechtelijke verplichtingen na te leven die het is aangegaan. In dergelijke
gevallen is er naar de mening van de Koninkrijksregering geen ruimte
voor een toezichttraject waarbij de ondertoezichtstaande in de
gelegenheid wordt gesteld zich te conformeren aan de gestelde normen.
Bij de in artikel 13, tweede lid, genoemde imperatieve gronden gaat het
onder meer om de wezenlijke voorwaarden voor inschrijving van het
schip in het vlagregister. De vlaggenstaat zal te allen tijde effectief zijn
rechtsmacht moeten kunnen uitoefenen, zo volgt uit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

7

VN-Zeerechtverdrag1. Wanneer de zeggenschap van de reder of rompbevrachter aanzienlijk vermindert of wegvalt, vervalt tevens de mogelijkheid
voor de vlaggenstaat om effectief zijn rechtsmacht uit te oefenen en dat
levert strijd op met het VN-Zeerechtverdrag. Vanuit dat belang acht de
Koninkrijksregering een afwegingsmarge voor de Ministers niet geschikt.
Ook in artikel 13, derde lid, wordt gebruik gemaakt van een imperatieve
doorhalingsgrond indien er ernstige redenen zijn te veronderstellen dat
het zeeschip bestemd is of gebruikt wordt voor het plegen van ernstige
schendingen van het internationaal humanitair recht. Het plegen van
dergelijke feiten wordt als een zodanig ernstige schending van de
Nederlandse, Arubaanse, Curaçaose, Sint Maartense dan wel de internationale rechtsorde beschouwd, dat een ernstig vermoeden van het plegen
daarvan zal leiden tot doorhaling van de registratie van het zeeschip.
Met het oog op het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden, dat stelt
dat de regeling van de nationaliteit van schepen een Koninkrijksaangelegenheid is, waarborgt imperatieve doorhaling daarbij een uniforme
toepassing binnen het Koninkrijk. De discretionaire bevoegdheid tot al
dan niet doorhalen bij de facultatieve doorhalingsgronden leidt mogelijk
tot verschillende interpretaties en toepassingen terwijl die schending het
Koninkrijk als geheel kan schaden. Dergelijke verschillen zijn niet
wenselijk voor de hierboven beschreven situaties waar gebruik wordt
gemaakt van imperatieve doorhalingsgronden.
Naar aanleiding van de vragen van Uw Kamer en in samenspraak met de
sociale partners heeft de Koninkrijksregering nog eens kritisch gekeken
naar de mogelijkheid om de imperatieve doorhalingsbevoegdheid ten
aanzien van artikel 13, tweede lid, onderdeel e, aan te passen. Naar
aanleiding hiervan is besloten om de imperatieve doorhaling in geval van
het niet voldoen aan de in artikel 7, onderdeel f, en artikel 10, onderdeel c,
genoemde eisen tot het voeren van een wezenlijke administratie om te
zetten in een facultatieve doorhaling. Ook zijn in artikel 13, tweede lid,
onderdeel e, de woorden «bij voortduring» toe gevoegd. Hieruit blijkt dat
bij het incidenteel niet voldoen aan de vestigingseisen niet direct tot
doorhaling wordt overgegaan. Beide wijzigingen zijn opgenomen in de
separaat aan Uw Kamer voorgelegde tweede nota van wijziging.
De in artikel 13, vierde lid, genoemde facultatieve doorhalingsgronden
zien op de niet-naleving van wettelijke voorschriften, in welk geval
doorhaling een handhavingsinstrument is. Zoals ook in de memorie van
toelichting bij het voorstel wordt toegelicht, zijn de gronden in dit vierde
lid onder te verdelen in twee categorieën. Ten eerste betreft het gedragingen waarvan door middel van onherroepelijk geworden strafrechtelijke
of bestuursrechtelijke sancties vast is komen te staan dat sprake is van
misdrijven of (herhaaldelijke) overtredingen. Ten tweede zijn gronden
opgenomen voor gedragingen die in het licht van de zeevaart zodanig
zwaar zijn dat een ernstig vermoeden voldoende is om bij wijze van
bestuursrechtelijke sanctiemaatregel de nationaliteit te ontnemen.
Zoals bij de vragen van de fracties VVD, PvdA, CDA en D66 over de
invulling van het toezichtstraject is aangegeven, kan in geval van een
facultatieve doorhalingsgrond de Minister besluiten om na zorgvuldig
onderzoek niet direct tot doorhaling over te gaan, maar bijvoorbeeld eerst
met een waarschuwing of een hersteltermijn te volstaan. In die gevallen
kan doorhaling volgen als de overtreding voortduurt of vaker plaatsvindt.
Indien de niet-naleving dusdanig ernstig is dat het geven van een
waarschuwing of het voorzien in een hersteltermijn niet in de rede ligt,
kan ook bij een facultatieve doorhalingsgrond de inschrijving in het
vlagregister direct worden doorgehaald.
1

Het op 10 december 1982 te Montego-Bay totstandgekomen Verdrag inzake het recht van de
zee (Trb. 1983, 83).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

8

In reactie op de vraag van de VVD-fractie om verduidelijking van
artikel 13, tweede lid, merkt de Koninkrijksregering op dat in zowel
artikel 13, tweede lid, onderdelen g en h, als in artikel 9 en andere
artikelen in de Rijkswet met «rompbevrachtingsovereenkomst» telkens
bedoeld wordt, de overeenkomst die ten grondslag ligt aan de rompbevrachting. Een begripsbepaling van «rompbevrachting» is opgenomen in
artikel 1 van het voorstel.
Voorts vraagt de fractie van de VVD of artikel 13, derde lid, nader kan
worden gespecificeerd, bijvoorbeeld door een verwijzing naar verdragen
op te nemen. De fracties van het CDA en D66 vragen wat met de intrekkingsgrond in artikel 13, derde lid, wordt bedoeld.
Naar aanleiding van deze vragen merkt de Koninkrijksregering op dat in
artikel 13, derde lid, wordt geregeld dat de inschrijving van een zeeschip
in het vlagregister wordt doorgehaald indien er ernstige redenen zijn te
veronderstellen dat het zeeschip bestemd is of gebruikt wordt voor het
plegen van ernstige schendingen van het internationaal humanitair recht
(internationale misdrijven). Zoals in de artikelsgewijze toelichting is
aangegeven betreft het in de context van dit voorstel in ieder geval
misdrijven zoals genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en de
zwaardere oorlogsmisdrijven, als omschreven in het Statuut van Rome
inzake het Internationale Strafhof (Trb. 2000, 120) en het misdrijf
omschreven in het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke
of mensonterende behandeling of bestraffing (Trb. 1985, 69). Ook betreft
het oorlogsmisdrijven die hun volkenrechtelijke grondslag in hoofdzaak
vinden in de Verdragen van Genève van 1949 en de Aanvullende
Protocollen daarbij van 1977. Deze internationale misdrijven zijn in
Nederland strafbaar gesteld in de Wet internationale misdrijven. Het
opnemen van verwijzingen naar bepaalde verdragen wordt daarom niet
nodig geacht en kan zelfs beperkend zijn.
Voorts vraagt de fractie van D66 of de doorhaling van de inschrijving in
het vlagregister op grond van artikel 13, derde lid, van een schip hiermee
een politieke keuze kan worden. Zoals hierboven is uiteengezet bepaalt
artikel 13, derde lid, dat alleen tot doorhaling wordt overgegaan indien er
ernstige redenen zijn te veronderstellen dat het schip wordt gebruikt voor
het plegen van een ernstige schending. Dergelijke schendingen zijn nader
gespecificeerd in de relevante bronnen van het volkenrecht en de
genoemde Wet internationale misdrijven. Het toetsingskader voor de
vraag of een schip gebruikt wordt voor het plegen van een ernstige
schending en daarom doorgehaald moet worden, wordt gevormd door de
relevante bronnen van het volkenrecht in combinatie met de Rijkswet.
Derhalve bestaat er geen ruimte voor politieke keuzes voor wat betreft het
al dan niet doorhalen van de inschrijving in het vlagregister van een schip.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie over wat
wordt verstaan onder «uitzendingen waarvoor geen machtiging is
verleend», merkt de Koninkrijksregering hierover het volgende op.
Uitgangspunt bij de in artikel 13, vierde lid, onderdeel d, opgesomde
delicten is dat het gaat om feiten die logischerwijze met behulp van
schepen worden gepleegd en dus een probleem in het kader van de
scheepvaart kunnen vormen. Het door de VVD-fractie genoemde
onderdeel 3 is gebaseerd op artikel 109 van het VN-Zeerechtverdrag. Dit
artikel ziet op «uitzendingen vanaf de volle zee waarvoor geen machtiging
is verleend», wat wordt omschreven als het overbrengen van radio- of
televisie-uitzendingen vanaf een schip of installatie in volle zee, bedoeld
voor ontvangst door het publiek, in strijd met internationale voorschriften.
Noodsignalen zijn uitgezonderd van deze omschrijving en zijn derhalve
toegestaan. Artikel 13, vierde lid, onderdeel d, subonderdelen 1 tot en met
3, ziet op strafbare feiten die ingevolge artikel 110, eerste lid, onderdeel c,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

9

van het VN-Zeerechtverdrag kunnen leiden tot uitoefening van het recht
van onderzoek door een derde staat.
Naar aanleiding van de vragen van zowel de leden van de VVD-fractie als
de leden van de CDA-fractie over wie in artikel 13, lid 4, sub f, allemaal
vallen onder het begrip «betrokkenen», merkt de Koninkrijksregering op
dat, zoals in de memorie van toelichting is uiteengezet, de grondslag van
onderdeel f dient om in gevallen waar handelingen worden verricht
waarvan de betrokkenen weten of behoren te weten dat die ernstige
schade kunnen toebrengen aan andere schepen, diens opvarenden of
lading, effectief te kunnen optreden. Met «betrokkenen» wordt in dit
verband gedoeld op de personen die betrokken zijn bij het verrichten van
de handelingen, bedoeld in onderdeel f. Deze personen weten of behoren
te weten dat die handeling(en) ernstige schade tot gevolg kunnen hebben
voor andere schepen, zich daarop bevindende opvarenden of daarop
aanwezige lading, en die ernstige schade zich als gevolg van die handelingen daadwerkelijk heeft voorgedaan. Bij «betrokkenen» kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een betrokken reder of kapitein, de eigenaar
van het schip of de rompbevrachter, maar ook andere personen die bij de
schadeveroorzakende handeling betrokken zijn.
Naar aanleiding van de vraag van de CDA-fractie om verduidelijking van
artikel 13, eerste lid, onderdeel b, wordt opgemerkt dat dit onderdeel de
doorhaling van de inschrijving in het scheepsregister gebiedt, indien een
zeeschip zodanig wordt gebruikt dat het Koninkrijk in een gewapend
conflict wordt of kan worden betrokken. Wanneer sprake is van een
gewapend conflict wordt bepaald op basis van het volkenrecht. Het
kabinet verwijst in dit verband naar de beschrijving in de memorie van
toelichting bij de Wet Internationale Misdrijven (Kamerstukken II 2002/03,
28 337, nr. 3).
Indien een schip dat de vlag van het Koninkrijk voert hetzij direct actief
deelneemt in het conflict, hetzij direct ondersteunende handelingen
verricht ten behoeve van een van de partijen bij het conflict, is dit een
reden voor doorhaling van de inschrijving van het schip. Aangezien de
genoemde feiten gerelateerd zijn aan het beleidsterrein van de Minister
van Buitenlandse Zaken wordt overleg voorgeschreven alvorens tot
doorhaling in het register over te gaan. Overigens dient te worden
opgemerkt dat artikel 13, eerste lid, onderdeel b, geen nieuwe bepaling is.
Een vergelijkbare bepaling is sinds 1963 opgenomen in artikel 8, vierde
lid, onderdeel b, van de Zeebrievenwet.
Zowel de leden van de CDA-fractie als de leden van de D66-fractie vragen
een nadere toelichting op datgene wat wordt bedoeld met de in artikel 13,
lid 1, sub c, genoemde «onverenigbaarheid met de volkenrechtelijke
verplichtingen».
De Koninkrijksregering merkt hierover het volgende op. Het Koninkrijk is
gehouden om de volkenrechtelijke verplichtingen die het is aangegaan, na
te leven. De toepassing van deze bepaling is bedoeld voor situaties waarin
het Koninkrijk aansprakelijk kan worden gesteld voor de schending van
zijn volkenrechtelijke verplichtingen als gevolg van gedragingen van een
schip dat de vlag van het Koninkrijk voert. De verwijzing in artikel 13,
eerste lid, onderdeel c, naar volkenrechtelijke verplichtingen doelt op
verschillende bronnen van het volkenrecht. Hierbij kan worden gedacht
aan verplichtingen voortvloeiend uit verdragen of gewoonterecht. Ook
kunnen bepaalde internationale organisaties verplichtingen opleggen aan
hun lidstaten, zoals onder meer gebeurt in resoluties van de
VN-Veiligheidsraad. Het kan hier bijvoorbeeld gaan om het opleggen van
(economische) sancties of het instellen van een wapenembargo door de
VN-Veiligheidsraad. Voor Nederland geldt ook het nakomen van
EU-sancties als een volkenrechtelijke verplichting. Door middel van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

10

tweede nota van wijziging wordt in de artikelen 12 en 13 van het voorstel
een lid toegevoegd waarin wordt bepaald dat dergelijke EU-sancties ook
voor de Caribische landen als verplichting gelden.
Artikel 13, eerste lid, onderdeel c, vormt de tegenhanger van artikel 12,
eerste lid, onderdeel c, en is overgenomen uit artikel 8, eerste lid,
onderdeel g, van de Wet nationaliteit zeeschepen in rompbevrachting en
het overeenkomstige artikel 9, onderdeel g, van het Zeebrievenbesluit van
Curaçao en Sint Maarten.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 134 (R1972), nr. 15

11