Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2693
Vragen van de leden Van Haersma Buma (CDA) en Pechtold (D66) aan de
Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media over het bericht «Veel trots, weinig kennis» (ingezonden
1 juni 2018).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap) mede namens de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media (ontvangen 6 juli 2018).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Veel trots, weinig kennis» in de juni-uitgave
van het Historisch Nieuwsblad?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Komt het in het artikel geschetste beeld overeen met door uw ministerie
uitgevoerde onderzoeken over de Nederlandse identiteit en ons historisch
bewustzijn? Zo nee, waarin verschillen beide beelden?
Antwoord 2
Er is door OCW geen onderzoek gedaan naar de Nederlandse identiteit en
ons historisch bewustzijn. Het is derhalve niet mogelijk een vergelijking te
maken. Wel is het SCP op dit moment bezig met een onderzoek naar de
Nederlandse identiteit en onderlinge verbinding. Deze SCP-publicatie wordt in
de eerste helft van 2019 verwacht.
Vraag 3 en 4
Hoe wordt door u bij de uitvoering van de alinea in het regeerakkoord over
het vergroten van de kennis over onze gedeelde geschiedenis, waarden en
vrijheden de geschiedeniskennis van de gemiddelde Nederlander van een
onvoldoende naar een voldoende getrokken?
Hoe beoordeelt u het feit dat uit het Historisch Nieuwsblad-onderzoek blijkt
dat slechts 20 procent van de respondenten weet dat Nederland sinds de
negentiende eeuw, dus 200 jaar, een koninkrijk is?

ah-tk-20172018-2693
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Antwoord 3 en 4
Op basis van dit gegeven concluderen wij dat kennis over onze gedeelde
geschiedenis, waarden en vrijheden blijvend aandacht verdient. Niet voor
niets zit dit in de kern van ons onderwijs. In het regeerakkoord is een aantal
maatregelen opgenomen om het historisch democratisch bewustzijn te
versterken, namelijk het uitreiken van de Canon, het beter zichtbaar en
toegankelijk maken van historische plaatsen, kennis van het Wilhelmus (dit is
meegegeven aan het ontwikkelteam bij de integrale curriculumherziening) en
het mogelijk maken van museumbezoek en bezoek aan het parlement. Deze
maatregelen worden momenteel uitgewerkt en geïmplementeerd. Deze
combinatie van maatregelen moet bijdragen aan een versterking van het
historisch democratisch bewustzijn van jongeren.
Daarnaast wordt in diverse ontwikkelteams van curriculum.nu onderzocht
welke kennis over onze gedeelde geschiedenis, waarden en vrijheden in het
curriculum van de toekomst wordt opgenomen. Het gaat dan – conform het
regeerakkoord – onder andere over kennis over democratie, de Nederlandse
rechtsstaat en (seksuele) diversiteit.
Vraag 5
Welke relatie ziet u met de Canon van Nederland, en de wijze waarop die in
het onderwijs gebruikt wordt of gebruikt zou moeten worden, om de kennis
over ons historisch bewustzijn te vergroten?
Antwoord 5
Zowel voor het primair als het voortgezet onderwijs geldt dat de vensters van
de Canon van Nederland als uitgangspunt dienen ter illustratie van de (tien)
tijdvakken. Daarbij bestaat er in de praktijk een verschil tussen het geschiedenisonderwijs in het basisonderwijs, de onderbouw van het voortgezet
onderwijs en de bovenbouw van het voortgezet onderwijs.
In het basisonderwijs ligt de nadruk meer op de geschiedenis van Nederland.
In het voortgezet onderwijs is er meer aandacht voor internationale ontwikkelingen. Daarnaast worden historische vaardigheden en historisch redeneren
in het voortgezet onderwijs belangrijker, zoals het interpreteren van bronnen
en het kritisch beoordelen van de betrouwbaarheid ervan. Door feitenkennis
alleen wordt geen historisch bewustzijn gecreëerd, vandaar dat de examenprogramma’s van geschiedenis (en staatsinrichting) een bredere aanpak
benaderen voor leerlingen in het vmbo, havo en vwo.
In deze examenprogramma’s moeten ook keuzes worden gemaakt, aangezien
de tijd beperkt is en de omvang van de geschiedenis erg groot. Leerlingen in
het vmbo leren over de geschiedenis en staatsinrichting van Nederland vanaf
1848 tot heden. In de examenprogramma’s van havo en vwo wordt kennis
gevraagd van de prehistorie (3.000 v.Chr.) tot het heden. In beide programma’s hebben historici, vakspecialisten, curriculumexperts en geschiedenisleraren weloverwogen beslissingen genomen om een evenwichtig beeld te geven
van onze nationaal én internationaal gedeelde geschiedenis. Daarin zijn niet
alle vensters van de Canon uitgewerkt om ook ruimte te laten voor internationale ontwikkelingen in Europa en de wereld. Met de vrijheid die leraren in het
schoolexamen en in hun lessen hebben, is er genoeg ruimte voor hen om de
vensters van de Canon alsnog volledig aan te bieden.
De vensters van de Canon van Nederland dienen als uitgangspunt en ter
illustratie voor leraren bij de vormgeving van hun lessen. Op dit moment
worden in het kader van de integrale curriculumherziening voor het primair
en voortgezet onderwijs door leraren en schoolleiders voorstellen gedaan
voor de actualisatie van de kerndoelen en eindtermen. De Minister van OCW
vraagt daarom aan entoen.nu om het ontwikkelteam Mens en Maatschappij
– waar geschiedenis een onderdeel van is – te informeren over het gebruik
van de Canon in het onderwijs. Nadat Curriculum.nu in het voorjaar van 2019
haar advies heeft gepresenteerd, vragen we een nieuwe onafhankelijke
commissie om te kijken of en hoe de Canon moet worden aangepast.1

1

Hiermee geeft de Minister van OCW uitvoering aan het verzoek van de aangenomen moties
Bergkamp/Sjoerdsma (32 830, nr. 242) en Geluk-Poortvliet/Rog (32 830, nr. 237).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Vraag 6
Hoe verklaart u dat de geschiedenisvragen door jongeren tussen de 14 en 18
jaar slechter dan gemiddeld worden beantwoord?
Antwoord 6
Wij hebben geen inzage in de representativiteit van de samenstelling van de
ondervraagden over de verschillende schoolsoorten en profielen. Het is
daarmee dan ook lastig te verklaren.
Vraag 7
Hoe duidt u de grote scheidslijnen die uit het onderzoek naar boven komen
tussen verschillende leeftijdsgroepen ten aanzien van hun houding over
bijvoorbeeld dubbele paspoorten en de komst van gastarbeiders?
Antwoord 7
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 6 hebben we geen inzage in de
representativiteit van de samenstelling van de ondervraagden. Het is daarom
lastig de verschillen te duiden.
Wel zien we ook in andere studies in binnen- en buitenland dat jongeren
positiever zijn over de komst van migranten en kwesties in de multiculturele
samenleving dan ouderen. Zij groeien op in een samenleving die diverser is
en hebben meer contact met mensen met een andere nationaliteit of een
migratie-achtergrond. Overigens zijn daarbij de verschillen naar opleidingsniveau groter dan de verschillen naar leeftijd. Omdat jongere generaties
gemiddeld hoger opgeleid zijn dan oudere generaties, kan opleiding een deel
van het verschil verklaren. In het artikel van het Historisch Nieuwsblad
worden alleen verschillen tussen leeftijdsgroepen besproken. Het is onduidelijk of er daarbij gecontroleerd is voor opleidingsverschillen.
Vraag 8
Bent u bereid de geschiedenistest zelf ook te maken en de resultaten ervan te
openbaren?
Antwoord 8
Ja, we hebben allebei de geschiedenistest gemaakt. De Minister voor
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap beantwoordde zeventien van de twintig
vragen goed (bij de vragen 5, 7 en 13 gaf zij het verkeerde antwoord). De
Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media had twee van de
twintig antwoorden fout (het ging om de antwoorden op de vragen 6 en 7).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3