21 juni 2016
STANDPUNT ‘HERIJKING RECHTSBIJSTAND’
De Vereniging Asieladvocaten en -juristen Nederland (VAJN) vreest dat het
ongewijzigd doorvoeren van het Kabinetsstandpunt ten aanzien van de herijking
van de rechtsbijstand op korte termijn zal leiden tot verslechtering van de toegang
tot rechtsbijstand van asielzoekers, tot verlies van kwaliteit van die rechtsbijstand,
en tot vertraging in de behandeling van asielverzoeken en de doorstroom van het
asielproces in het algemeen.
Het asielrecht is een uitzonderlijk dynamisch rechtsgebied dat, onder invloed van
politieke besluitvorming, (Europese) jurisprudentie en geopolitieke ontwikkelingen
vrijwel dagelijks verandert. Het is bij uitstek een rechtsgebied dat om specialisatie
vraagt. Een advocaat met een algemene praktijk kan asiel niet “erbij doen”. De
wetgever heeft dit ook onderkend en de Raad voor Rechtsbijstand stelt bijzondere
opleidingseisen aan asieladvocaten.
De asieladvocatuur is geen vetpot. Een enkele uitzondering daargelaten komen alle
asielzoekers in aanmerking voor gefinancierde rechtsbijstand. Een in het asielrecht
gespecialiseerde advocaat heeft derhalve vrijwel geen betalende praktijk.
Uit de rapporten van zowel de Commissie Barkhuysen als de Commissie Wolfsen blijkt
dat het systeem zoals het er nu is grosso modo functioneert. Door toenemende
specialisatie is de kwaliteit van de rechtsbijstand aan asielzoekers gewaarborgd en de
beroepsgroep kan “verhoogde asielinstroom” opvangen. Toen gelet op die instroom
door de staatssecretaris werd besloten om asielprocedures ook in weekenden te laten
doorlopen zijn de asieladvocaten in het weekend gaan werken, zonder daarvoor enige
extra vergoeding te ontvangen.
De tijden dat asielzoekers het risico liepen in handen te vallen van laaggekwalificeerde
juristen die in deze onmondige clientèle een gemakkelijke inkomstenbron zagen, liggen
al lang achter ons. De asielrechtsbijstand is volwassen geworden en levert kwaliteit. De
plannen die nu voorliggen, zullen deze ontwikkelingen terugdraaien.
Puntengrens
Dit geldt met name voor de voorgestelde grens van 900 punten. Dit komt neer op een
opbrengst van rond de €95.000.

Vereniging Asieladvocaten en -juristen Nederland
Postbus 3269
1001 AB
Amsterdam
Tel. 020-5353171
www.vajn.org

Na aftrek van kosten (huisvesting, personeel, verzekeringen, pensioen,
opleidingskosten, afdrachten aan de Orde, etc.) zal daarvan nog maximaal ongeveer
€40.000 overblijven, waar dan nog belasting over moet worden afgedragen. Wie wil er
ondernemersrisico lopen voor een dergelijk, door de Staat gemaximeerd, bedrag? Onze
leden vrezen personeel te moeten ontslaan, of zelfs kantoren te moeten sluiten.
De commissie-Wolfsen, die de puntengrens introduceerde, gaat er inderdaad vanuit dat
die 900 punten te weinig zijn voor een economisch gezonde praktijk, maar stelt dat
advocaten daarnaast 25% omzet uit betalende zaken kunnen halen, zodat er alsnog een
omzet van €125.000 wordt gerealiseerd.
Zoals uitgelegd, is die betalende omzet in asielzaken een fictie. Asielzoekers hebben nu
eenmaal, door de bank genomen, geen geld. De keuze voor advocaten wordt dan om
andere rechtsgebieden erbij te gaan doen. Dat gaat ten koste van de zo zorgvuldig
opgebouwde, overigens door het kabinet gewenste, specialisatie. Een andere optie is om
te snijden in de kosten. De (kostbare) opleiding van nieuwe advocaten zal daarbij het
evidente eerste slachtoffer zijn. De toekomst van de beroepsgroep komt daarbij in
gevaar, en daarmee de doorstroom van asielprocedures. In een week waarin UNHCR
aankondigde dat er wereldwijd nog nooit zoveel mensen op de vlucht zijn, lijkt dat geen
verstandige keuze.
Zelfs zonder directe afname van het aantal asieladvocaten zal het niet mogelijk zijn om,
met de voorgestelde puntengrens, het aantal asielzaken dat jaarlijks wordt gevoerd te
kunnen voeren. Dat betekent dat er ofwel een enorme bottleneck zal ontstaan in de
asielketen net nu die, door investeringen in V&J, enigszins op lijkt op te krabbelen,
ofwel dat kwaliteitsmaatstaven omlaag worden geschroefd zodat rechtsbijstand aan
asielzoekers ook door “bijbeunende” advocaten zonder specialisatie in deze richting kan
worden verleend. Wanneer de gespecialiseerde advocaten zijn “volgelopen” zal er
immers een markt ontstaan voor niet-specialisten. Je mag als asielzoeker haast hopen
dat je aan het begin van het jaar aankomt, want tegen het einde neemt de kwaliteit van
de rechtsbijstand af.
De maatregel werkt ook een vorm van onzekerheid in de hand die bedrijfseconomisch
niet verantwoord is. Bij het innemen van een zaak is niet duidelijk hoeveel punten die
oplevert: 4, 12, of (in geval van bewerkelijke zaken) meer? Die duidelijkheid is er vaak
pas maanden later, als de zaak is afgerond. Een advocaat kan dus niet vooraf
voorspellen wanneer hij/zij ‘door het plafond’ gaat en moet stoppen met het innemen
van zaken.
Voorts moet niet worden onderschat hoe vaak de Staat doorprocedeert of anderszins
procedures in gang zet (de intrekking van een vergunning, bijvoorbeeld). Juist ook dan
moet in rechtsbijstand worden voorzien. Het is onaanvaardbaar wanneer die niet zou
kunnen worden geleverd omdat de puntengrens is bereikt.
Vereniging Asieladvocaten en -juristen Nederland
Postbus 3269
1001 AB
Amsterdam
Tel. 020-5353171
www.vajn.org

Intussen is volstrekt onduidelijk welk doel de maatregel zou dienen. Het aantal
asielverzoeken en -procedures is niet met een financiële prikkel te reguleren. De zaken
zullen er zijn, en de rechtsbijstand zal worden gefinancierd. Het beleg wordt alleen over
meer boterhammen uitgesmeerd. De kosten gaan niet omlaag.
De argumenten van het kabinet voor deze operatie overtuigen niet. Ondernemers (zoals
de meeste asieladvocaten zijn) worden vanaf het ene op het andere moment begrensd in
hun mogelijkheden om te ondernemen. Ze mogen niet méér verdienen dan een
ambtenaar schaal 12; een merkwaardig soort inkomenspolitiek, die alleen maar
negatieve effecten heeft.
Bovendien: nog los van alle andere evidente verschillen tussen ambtenaren en
ondernemers komt de berekening van het kabinet ook niet uit. Schaal 12 loopt tussen
€3.900 en €5.800 en levert daarmee een bepaald hoger inkomen op dan dat van
ondernemende asieladvocaten onder de nieuwe regeling, en dat is dan inclusief
arbeidsrechtelijke bescherming, vakantiegeld, pensioen, enz.
Als het gaat om kwaliteitsbewaking: daarvoor bestaat al een puntengrens van 2000
punten. Nergens is gesteld of gebleken dat die niet zou voldoen. De abrupte meer-danhalvering daarvan is volstrekt onvoldoende gemotiveerd.
Trajecttoevoegingen
Als inderdaad zou worden overwogen om ‘trajecttoevoegingen’ in te voeren in het
asielrecht, wijzen wij op het volgende.
Voor zover trajecttoevoegingen al nuttig zouden kunnen zijn, moet er wel sprake zijn
van een eenduidig en rechtlijnig ‘traject’. In het asiel is dat niet het geval. Nog maar
enkele maanden geleden heeft de staatssecretaris een verdeling geïntroduceerd van vijf
‘sporen’ waarin een asielaanvraag kan vallen. Aanvragen kunnen binnen één fase van
de procedure wisselen van spoor. Voorts kunnen er medische omstandigheden, of
gezinsomstandigheden, opduiken die weer een ander traject openen. Al met al is de weg
tussen aanvraag en inwilliging of afwijzing geen rechte lijn maar eerder een ‘boom’.
Verschillende advocaten kunnen verschillend gespecialiseerd zijn in de verschillende
takken van die boom. Dat is ook wenselijk. De IND heeft ook gespecialiseerde
afdelingen. Trajecttoevoegingen zijn hierom niet passend.
Daarnaast verstoren trajecttoevoegingen het (fundamentele) recht op vrije
advocaatkeuze. In asiel is dat recht al beperkt doordat aan asielzoekers in beginsel een
advocaat van het rooster wordt toegewezen. Dat is op zich begrijpelijk voor hen die pas
in Nederland zijn aangekomen en moeite zouden hebben met het kiezen van een
geschikte advocaat. Maar naar verloop van tijd informeren cliënten zich en willen zij
misschien een andere, meer gespecialiseerde advocaat. Dat wordt door dit voorstel
ernstig bemoeilijkt.
Vereniging Asieladvocaten en -juristen Nederland
Postbus 3269
1001 AB
Amsterdam
Tel. 020-5353171
www.vajn.org

Een veelgehoorde klacht is dat asieladvocaten, “maar kansloos doorprocederen”.
Daarvoor is geen enkel empirisch bewijs. Maar het invoeren van trajecttoevoegingen
zou hier wel eens toe kunnen leiden. Immers, waar een advocaat thans zou weigeren om
een cliënt bij te staan in een beroep dat hij/zij kansloos acht, wordt dat wel heel lastig
als die cliënt geen mogelijkheid heeft om die procedure door een andere advocaat te
laten doen. Als je als advocaat aan je cliënt bent “verbonden” voor een aantal
procedures op rij, wordt het moeilijk om die band te verbreken. Juist de flexibiliteit voor
de cliënt om te wisselen tussen procedures maakt het mogelijk om zaken te weigeren,
dan wel om door te verwijzen naar meer gespecialiseerde collega’s.
Conclusie
De VAJN is van mening dat wat niet kapot is, niet moet worden gerepareerd. En dat
geldt temeer voor een “reparatie” die een goed functionerend systeem in de kern
bedreigt, in ruil voor een minimale bezuiniging, waarvan het bovendien zeer de vraag is
of die wordt gehaald.
Nederland mag trots zijn op het degelijke systeem van rechtsbijstand aan
minvermogenden. We zouden dat moeten beschermen, niet afbreken.
Namens het bestuur en de leden van de VAJN,

Wil Eikelboom
Voorzitter

Vereniging Asieladvocaten en -juristen Nederland
Postbus 3269
1001 AB
Amsterdam
Tel. 020-5353171
www.vajn.org