Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

33 576

Natuurbeleid

Nr. 221

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 februari 2021
Hierbij stuur ik uw Kamer, zoals aangekondigd bij de aanbieding van de
uitgewerkte Bossenstrategie van Rijk en provincies (Kamerstuk 33 576, nr.
202), het rapport «De ecologische aspecten van vlaktekap in het Nederlandse bos» toe1. Het rapport is in mijn opdracht opgesteld door
Wageningen Universiteit en Research (WUR). Hiermee heb ik uitvoering
gegeven aan de motie van de leden Beckerman en Smeulders (Kamerstuk
35 309, nr. 15), waarin werd verzocht de ecologische effecten van
vlaktekap op de kwaliteit van bosecosystemen te laten onderzoeken.
In deze brief geef ik ook een reactie op het rapport «Ecologische effecten
van vlaktekap op de kwaliteit van bosecosystemen» van Stichting
NatuurAlert Nederland, zoals mij is verzocht door uw vaste commissie
voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit op 16 december 2020.
Context van beide rapporten
Naast het in mijn opdracht opgestelde WUR-rapport heeft de Stichting
NatuurAlert Nederland op eigen initiatief een rapport laten opstellen over
vlaktekap. De rapporten van de WUR en van Stichting NatuurAlert gaan
beide in op de ecologische gevolgen van vlaktekap. Op verzoek van mijn
ministerie hebben verschillende gesprekken plaatsgevonden tussen de
opstellers van beide rapporten. Daarbij zijn de concept-rapporten
uitgewisseld en becommentarieerd.
Rapport «De ecologische aspecten van vlaktekap in het Nederlandse bos» (WUR)
Een belangrijke notie vooraf is dat het rapport zich richt op vlaktekap als
onderdeel van het gangbare bosbeheer (bijvoorbeeld om het bos te
verjongen en om hout te oogsten), en niet op het permanent verwijderen
1

kst-33576-221
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 576, nr. 221

1

van bos, bijvoorbeeld bij omvorming naar andere vormen van natuur. Het
rapport geeft een overzicht van de verschillende type vlaktekap als
onderdeel van het bosbeheer in Nederland. Hierbij zijn de schaal, de
oppervlakte van de kapvlakte en de mate van beschutting langs de randen
of door schermbomen de belangrijkste variabelen. Er is volgens de
onderzoekers sprake van grootschalige vlaktekap (kaalkap) wanneer de
kapvlakte een grotere overspanning heeft dan 2–3 maal de hoogte van de
omringende bomen, waarbij 0,5 hectare als globale ondergrens voor
kaalkap kan worden aangehouden.
De onderzoekers schatten in dat grootschalige vlaktekap jaarlijks wordt
toegepast op een oppervlakte van 300 tot 500 hectare, ofwel bij 0,1% tot
0,2% van het totale Nederlandse bosareaal. Uit het rapport blijkt dat het
Nederlandse bos hoofdzakelijk kleinschalig (met ingrepen kleiner dan 0,5
ha) wordt beheerd.
Het rapport geeft een analyse van de effecten van vlaktekap op de
koolstofopslag, voedingsstoffenhuishouding en biodiversiteit. Uit het
rapport blijkt dat kap van bomen leidt tot verlies aan koolstof in de
bodem. Grootschalige vlaktekap leidt tot de grootste verliezen, maar deze
nemen af naarmate de beschutting van het kronendak toeneemt. Door
hergroei van het bos herstelt de voorraad koolstof in de bodemen en
gemiddeld over het gehele areaal neemt de koolstofvoorraad in
bosbodems in Nederland nog steeds toe. Voor lichtsoorten (grove den, eik
of berk) is vlaktegewijze kap vaak noodzakelijk om tot voldoende
verjonging te komen. Echter, naarmate het kapoppervlak groter is, is de
verstoring groter, wordt het bosbeeld sterker verstoord, vindt er extra
afbraak van organische stof en uitspoeling van voedingsstoffen plaats, en
wordt de bosontwikkeling teruggezet in de tijd.
Voor wat betreft de effecten op biodiversiteit laat het rapport zien dat
grootschalige vlaktekap ongunstig is voor typische bossoorten die op een
kapvlakte niet kunnen overleven en slechts zeer langzaam herstellen
vanuit resterende bronpopulaties. In oude bossen met hoge natuurkwaliteit kan kaalkap een bedreiging zijn voor veel typische bossoorten, en is
daar om die reden ongewenst. In jonge bosecosystemen of in bossen met
een lange gebruiksgeschiedenis kan vlaktekap, in de context van een
gevarieerd boslandschap, samen met uitkap en niets doen, bijdragen aan
het handhaven van de soortenrijkdom. De effecten van vlaktekap op het
voorkomen van beschermde plant- en diersoorten zijn volgens het rapport
niet eenduidig. Voor typische bossoorten is vlaktekap, met name kaalkap,
ongunstig, maar voor andere beschermde soorten, zoals nachtzwaluw en
draaihals, creëert kaalkap een gunstig habitat. Het rapport beschrijft dat
het Nederlandse bosbeheer kleinschaliger is geworden, met nadruk op
meervoudige functievervulling, menging van soorten, behoud van een
gevarieerde bosstructuur, en gebruik van natuurlijke verjonging. Kleinschalige vlaktekap past daar volgens de onderzoekers goed in.
Ik zie het rapport als ondersteuning van de beleidslijn die ik, samen met
de provincies, in de Bossenstrategie heb gekozen. Het rapport bevestigt
het belang van kleinschalig bosbeheer, dat meer gebruik maakt van
natuurlijke processen. Het ondersteunt tevens ons uitgangspunt,
verwoord in de in februari 2020 verschenen ambities en uitgangspunten
van de Bossenstrategie (Kamerstuk 33 576, nr. 186) om in het regulier
beheer 0,5 ha als maximum te hanteren voor de omvang van kapvlakten.
Incidenteel, bijvoorbeeld bij calamiteiten en ziektes, kan het noodzakelijk
blijven over te gaan tot een grotere kapvlakte. In de gedragscode
soortenbescherming bosbeheer, die op 27 november 2020 formeel is
ingediend door de Vereniging van Bos-en Natuureigenaren (VBNE), is het
maximum van 0,5 ha opgenomen. Alleen voor vlaktekap tot 0,5 ha kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 576, nr. 221

2

gebruik worden gemaakt van de vrijstelling van een gedragscode; voor
een kapvlakte groter dan 0,5 ha is een ontheffing nodig op grond van de
Wet natuurbescherming. Voor het overige zal het uitgangspunt van 0,5 ha
als maximum worden meegenomen bij de uitvoering van de Bossenstrategie.
Rapport «Ecologische gevolgen van vlaktekap op de kwaliteit van
bosecosystemen» (Stichting NatuurAlert Nederland)
Het rapport dat in opdracht van de Stichting NatuurAlert is opgesteld,
komt in zijn analyse gedeeltelijk overeen met het rapport dat de WUR ter
uitvoering van de motie Beckerman en Smeulders heeft geschreven, met
name in de beschrijving van risico’s van bomenkap voor biodiversiteit,
koolstofvastlegging en bosontwikkeling. Echter: de conclusie die in dit
rapport wordt getrokken, namelijk dat alle vormen van vlaktekap
negatieve ecologische effecten hebben, verschillen sterk met die in het
WUR-rapport. Dit verschil wordt veroorzaakt door enerzijds het hanteren
van verschillende uitgangspunten en anderzijds verschillende opvattingen
over de ecologische effecten van vlaktekap. Zo houdt het WUR-rapport
rekening met verschillen in aard en omvang van kapvlakten, die voor de
ecologische effecten van groot belang kunnen zijn. Het rapport van
Stichting NatuurAlert stelt alle vormen van vlaktekap gelijk aan kaalkap
(zie de definitielijst in bijlage 2 van het rapport). Op grond daarvan
concludeert het rapport dat alle vormen van vlaktekap negatieve effecten
zullen hebben op de biodiversiteit.
Het rapport gaat daarbij vooral in op de effecten die optreden op de
locatie waar de kap plaatsvindt. Zo wordt geconcludeerd dat vlaktekap
geen ruimte biedt voor oude bomen. Op de locatie waar de ingreep
plaatsvindt is dat evident, maar vanzelfsprekend sluit lokale kap niet uit
dat bomen elders in het bos oud kunnen worden. Ook refereert het
rapport aan onderzoeken die betrekking hebben op internationaal
gangbare kapvlakten, van soms tientallen hectare groot, en projecteert het
rapport die onderzoeken vervolgens op de Nederlandse situatie, waar we
het uitgangspunt hanteren van kapvlakten met een maximum van 0,5
hectare.
Ten slotte
Ik ben mij bewust van de maatschappelijke discussie over het kappen van
bomen. Dat was een van de aanleidingen voor het gaan maken van de
Bossenstrategie en ook in het participatietraject bij het opstellen van de
Bossenstrategie is blijk gegeven van de grote maatschappelijke betrokkenheid bij het onderwerp bomen en bos. Tevens is duidelijk geworden
dat de meningen, ook binnen de wetenschap, over het onderwerp nogal
uiteenlopen. De twee onderzoeksrapporten over de ecologische effecten
van (vormen van vlaktekap) zijn hiervan een kenmerkend voorbeeld.
Ik ben van mening dat ik, samen met de provincies, met de Bossenstrategie een ambitieus kader heb neergezet voor het bosbeleid in de
komende tien jaar. Hierin stellen we ook nieuwe normen; het
uitgangspunt van kapvlakten van maximaal 0,5 ha. is er hier een
belangrijk voorbeeld van. Anderzijds willen we met de Bossenstrategie
voldoende ruimte bieden aan bosbeheerders om de ambities en uitgangspunten, met behulp van eigen vakmanschap, in de praktijk te brengen. De
bossenstrategie stelt kaders en uitganspunten, waarbinnen ruimte is voor
maatwerk. We staan samen voor de uitdaging om het bos veerkrachtiger
en vitaler te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 576, nr. 221

3

In de bossenstrategie is opgenomen dat provincies samen met terreinbeheerders mogelijkheden verkennen voor invulling van de kwaliteitsimpuls
voor het bos en deze opnemen in een uitvoeringsplan. We zullen, bij de
uitvoering van de Bossenstrategie, in gesprek gaan met bosbeheerders
over het bosbeheer, mede op basis van de rapporten over de ecologische
gevolgen van kapvlakten. Ook zullen we kennishiaten, zoals vermeld in
het WUR-rapport, meenemen in de kennisagenda van de Bossenstrategie.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 33 576, nr. 221

4