Nederlandse Organisatie voor
toegepast-natuurwetenschappelijk
onderzoek / Netherlands Organisation
for Applied Scientific Research

Centrum Zorg en Bouw
Churchilllaan 11
Utrecht
www.tno.nl

TNO-rapport

T 088 86 629 00
F 088 86 629 50
zorgenbouw@tno.nl

Investeringskosten
per zorgzwaartepakket
Basis voor een NHC voor de Care

Datum

12 november 2009

Auteur(s)

Harry van der Aalst
Norman Egter van Wissekerke
Oscar Verhoeff

Aantal pagina's
Aantal bijlagen

40
9

Opdrachtgever

Nederlandse Zorgautoriteit

Projectnummer

034.20589

Alle rechten voorbehouden.
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van
druk, foto-kopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande
toestemming van TNO.
Indien dit rapport in opdracht werd uitgebracht, wordt voor de rechten en verplichtingen van
opdrachtgever en opdrachtnemer verwezen naar de Algemene Voorwaarden voor onderzoeksopdrachten aan TNO, dan wel de betreffende terzake tussen de partijen gesloten
overeenkomst.
Het ter inzage geven van het TNO-rapport aan direct belang-hebbenden is toegestaan.
© 2009 TNO

TNO-rapport

2 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Inhoudsopgave
1

Inleiding .......................................................................................................................... 3

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Kenmerken ZZP’s (stap 1)............................................................................................ 5
Type bouw ....................................................................................................................... 5
Type huisvesting .............................................................................................................. 9
Bijzondere doelgroepen ................................................................................................. 10
Bijzondere voorzieningen .............................................................................................. 12

3
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Rekenoppervlakte functie (stap 2).............................................................................. 14
Verblijf........................................................................................................................... 14
Ondersteunende begeleiding.......................................................................................... 16
Behandeling / activerende begeleiding .......................................................................... 18
Ondersteunende diensten ............................................................................................... 20
Oppervlakte totaal.......................................................................................................... 21

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7

Investeringskosten per ZZP (stap 3) .......................................................................... 22
Grondkosten................................................................................................................... 22
Investeringskosten (exclusief grond- en startkosten)..................................................... 23
Financiële toeslagen....................................................................................................... 23
Keukenvoorzieningen .................................................................................................... 25
Startkosten ..................................................................................................................... 26
Budgettair bouwen......................................................................................................... 26
Kosten die buiten het model blijven .............................................................................. 26

5
5.1
5.2

Regionale Instellingen voor Beschermd Wonen (RIBW) ......................................... 27
Uitkomsten gesprekken.................................................................................................. 27
Oppervlakte en investeringskosten ................................................................................ 28

6

Bepaling van de NHC per ZZP................................................................................... 30

7

Bijlagen ......................................................................................................................... 31
Bijlage A Type bouw per ZZP in de sector GHZ
Bijlage B Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector V&V
Bijlage C Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector GHZ
Bijlage D Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector GGZ B
Bijlage E Investeringskosten per ZZP voor de sector V&V
Bijlage F Investeringskosten per ZZP voor de sector GHZ
Bijlage G Investeringskosten per ZZP voor de sector GGZ B
Bijlage H Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector GGZ C
Bijlage I Investeringskosten per ZZP voor de sector GGZ C

3 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

1

Inleiding
In juni 2009 heeft de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) haar advies “Naar integrale
tarieven in de AWBZ, een zorgvuldige aanpak” uitgebracht aan de Staatssecretaris van
VWS. Het Centrum Zorg en Bouw, onderdeel van TNO, heeft de Nederlandse
Zorgautoriteit ondersteund bij het opstellen van haar advies, vooral ten aanzien van de
berekening van de integrale tarieven. Op verzoek van de NZa wordt in dit rapport de
achtergrond van deze berekening nader uiteengezet.
Aanleiding voor het advies van de NZa zijn de veranderingen in de manier waarop de
kapitaallasten van intramurale zorggebouwen worden vergoed. Vanaf 2011 wordt de
huidige budgetsystematiek en het systeem van nacalculatie vervangen door een
prestatie-gebonden vergoeding op basis van landelijke uniforme tarieven. Deze
vergoeding wordt opgenomen in de tarieven van de zorgzwaartepakketten (ZZP’s) en
wordt dan ook het integrale tarief genoemd. Het nieuwe systeem kent drie essentiële
verschillen ten opzichte van het huidige systeem:
1. De vergoeding voor de kapitaallasten wordt niet langer per individueel geval
berekend. Er komt een landelijk uniforme en normatieve vergoeding.
2. De vergoeding van de kapitaallasten is niet langer gekoppeld aan een bouwproject,
maar wordt afhankelijk van de productie. Het tarief wordt dus gekoppeld aan de
cliënt.
3. Het moment van investeren en de vergoeding van de kapitaallasten worden
ontkoppeld.
Als uitgangspunt voor het integrale tarief geldt dat deze voldoende moet zijn om
nieuwbouw te kunnen realiseren op basis van de meest recente bouwnormen.
Tot 1 januari 2009 vormden de prestatie-eisen voor nieuwbouw van AWBZvoorzieningen 1 en de kengetallen zoals opgenomen in de Bouwkostennota 2 het kader
voor deze bouwnormen. In deze prestatie-eisen en kostenkengetallen werd rekening
gehouden met de zorgzwaarte van de doelgroepen en de aard van de hiervoor
gerealiseerde huisvesting (a-specifiek of specifiek, bijzondere voorzieningen voor
bijzondere doelgroepen).
De overgang naar een nieuw bekostigingsstelsel moet in principe kostenneutraal
plaatsvinden. Om een verantwoorde verrekening van de kapitaallasten naar de tarieven
binnen de zorgzwaartepakketten (ZZP’s) te kunnen maken, zijn met gebruikmaking van
de voornoemde prestatie-eisen en kostenkengetallen investeringsbedragen per ZZP
afgeleid. Deze investeringsbedragen vormen de basis voor de berekening van het
integrale tarief als onderdeel van de verschillende ZZP’s.
De afleiding van investeringsbedragen en koppeling aan ZZP’s vindt in 3
opeenvolgende stappen plaats.
In de eerste stap (hoofdstuk 2) wordt een koppeling gelegd tussen de in de prestatieeisen vermelde doelgroepen, huisvestingstypen en voorzieningen enerzijds en de
verschillende ZZP’s anderzijds.

1

2

Prestatie-eisen voor nieuwbouw van AWBZ-voorzieningen, rapportnummer 0.122, College bouw
zorginstellingen, april 2007
Bouwkostennota 2008, College bouw zorginstellingen

4 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Hiertoe worden de ZZP’s onderverdeeld aan de hand van een viertal kenmerken:
• Type bouw: a-specifiek of specifiek;
• Verblijfstype: individueel verblijf, afdelingsverblijf of groepsverblijf;
• Bijzondere kenmerken doelgroepen;
• Bijzondere voorzieningen.
Aan de hand van de kenmerken kan bij de tweede stap (hoofdstuk 3) per ZZP een
rekenoppervlakte worden vastgesteld voor de vier verschillende functies: verblijf,
ondersteunende begeleiding, behandeling / activerende begeleiding en ondersteunende
diensten.
In de derde stap (hoofdstuk 4) wordt de rekenoppervlakte gebruikt om een
investeringsbedrag te bepalen. Hierbij wordt tevens rekening gehouden met diverse
financiële toeslagen. Dit investeringsbedrag vormt de basis voor de bepaling van een
NHC.
Een uitzondering wordt gevormd door de C-categorie binnen de sector GGZ. Deze
categorie heeft betrekking op de huisvesting van Regionale Instellingen voor
Beschermd Wonen (RIBW). Op dit type huisvesting is sinds 2001 het
vergunningenstelsel voortvloeiend uit het bouwregime niet meer van toepassing. Voor
deze huisvesting heeft een apart onderzoek plaatsgevonden om te komen tot een
koppeling van investeringsbedragen aan ZZP’s. Dit onderzoek wordt beschreven in
hoofdstuk 5. Hoofdstuk 6 gaat vervolgens kort in op het vervolg: het bepalen van het
integrale tarief. De daadwerkelijke berekening van het integrale tarief maakt geen
onderdeel uit van dit rapport.
Tot slot moet worden opgemerkt dat gebruik is gemaakt van beschrijvingen van
zorgzwaartepakketten uit 2006 3 . De afgelopen jaren hebben verschillende evaluaties
plaats gevonden van de zorgzwaartepakketten. Zo is sprake geweest van een landelijke
score (november 2006 – februari 2007) en een controle door het Centrum
indicatiestelling zorg (CIZ, mei – september 2007). De ervaringen van deze evaluaties
hebben geleid tot aanpassingen in de cliëntprofielen en aanscherping van ZZPomschrijvingen. Deze ontwikkeling in de tijd en de dynamiek van de indicatiestelling
leidt er toe dat de gemaakte interpretaties mogelijk niet geheel actueel meer zijn. Het
Centrum Zorg en Bouw pleit dan ook voor een herijking van de in dit rapport
beschreven uitgangspunten en uitkomsten, voordat sprake is van een definitieve
beslissing ten aanzien van de kapitallastencomponent. Een dergelijke herijking zou in
de eerste helft van 2010 kunnen plaatsvinden.

3

Zorgzwaartepakketten sector GGZ, versie 11 oktober 2006, HHM/PB/06/2731;
Zorgzwaartepakketten sector V&V, versie 24 augustus 2006, HHM/PB/06/2234/zba;
Zorgzwaartepakketten sector GZ, versie 24 augustus 2006, HHM/PB/06/2235/zba

TNO-rapport

5 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

2

Kenmerken ZZP’s (Stap 1)
In totaal zijn er 52 ZZP’s verdeeld over drie sectoren: Verpleging en Verzorging
(V&V), Gehandicaptenzorg (GHZ) en Geestelijke gezondheidszorg (GGZ).
De sector V&V kent in totaal 10 ZZP’s (ZZP 1 VV t/m ZZP 10 VV). Binnen de GHZ is
sprake van in totaal 29 ZZP’s, die weer kunnen worden onderverdeeld in zes
subgroepen:
- Verstandelijk Gehandicapt (ZZP 1 VG t/m ZZP 7 VG);
- Licht Verstandelijk Gehandicapt (ZZP 1 LVG t/m ZZP 5 LVG);
- Sterk Gedragsgestoord Licht Verstandelijk Gehandicapt (ZZP 1 SGLVG);
- Lichamelijk Gehandicapt (ZZP 1 LG t/m ZZP 7 LG);
- Auditief Gehandicapt (ZZP 1 ZGa t/m ZZP 4 ZGa);
- Visueel Gehandicapt (ZZP 1 ZGv t/m ZZP 5 ZGv).
Binnen de GGZ wordt uitgegaan van twee subgroepen. Voor ‘Verblijf in combinatie
met voortgezette behandeling’ zijn in totaal 7 ZZP’s gedefinieerd, de zogenaamde Bcategorie (ZZP GGZ 1B tot en met ZZP GGZ 7B). Daarnaast zijn er 6 ZZP’s voor
Beschermd wonen met begeleiding opgesteld, de C-categorie (ZZP GGZ 1C tot en met
ZZP GGZ 6C). Deze laatste categorie wordt apart behandeld in hoofdstuk 6. In de
hoofdstukken 2 tot en met 5 worden, waar sprake is van ZZP’s in de sector GGZ, de
ZZP’s uit de B-categorie bedoeld.
Om in het volgende hoofdstuk op basis van de prestatie-eisen een rekenoppervlakte aan
de afzonderlijke ZZP’s toe te kunnen rekenen, is het eerst noodzakelijk om per ZZP een
aantal kenmerken vast te stellen. Deze kenmerken zijn:
1. Type bouw: is sprake van a-specifieke of specifieke bouw?
2. Type huisvesting: verblijven cliënten in individuele woonruimte, op een
afdelingsverblijf of in een groepswoning?
3. Bijzondere doelgroepen: is er sprake van een doelgroep met bijzondere kenmerken
(bijvoorbeeld ten aanzien van mobiliteit)?
4. Bijzondere voorzieningen: heeft de doelgroep behoefte aan specifieke
voorzieningen (zoals een snoezelruimte)?
In dit hoofdstuk wordt per ZZP bepaald in welke mate de bovenstaande kenmerken van
toepassing zijn.

2.1

Type bouw
Het verschil tussen a-specifieke en specifieke bouw wordt bepaald door de mate van
aanpassing ten opzichte van reguliere woningbouw:
1. A-specifieke bouw betreft woningen/verblijfsvoorzieningen met lichte
aanpassingen ten opzichte van reguliere woningbouw. Qua vormgeving,
verschijningsvorm, voorzieningenniveau, afwerkingsniveau en investeringskosten
lijken deze voorzieningen op reguliere woningbouw (doorgaans sociale
woningbouw).
2. Specifieke bouw betreft woningen met ingrijpende aanpassingen ten opzichte van
reguliere woningbouw. Deze voorzieningen stijgen op de eerder genoemde
kenmerken duidelijk uit boven reguliere woningbouw.
Binnen de prestatie-eisen is sprake van een derde categorie: specialistische bouw. Dit
zijn specifieke en (hoog) specialistische voorzieningen waar veiligheid en beveiliging

TNO-rapport

6 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

centraal staan en die in geen enkel opzicht vergelijkbaar zijn met reguliere
woningbouw. Dergelijke voorzieningen komen niet voor in de ZZP-omschrijvingen
voor de V&V en de GGZ. In de sector GHZ wordt specialistische bouw alleen
gerealiseerd voor de specifieke doelgroep Sterk Gedragsgestoorde Licht Verstandelijk
Gehandicapten met een forensische achtergrond (SGLVG+). Vanwege het specifieke
karakter is deze doelgroep niet opgenomen binnen de huidige ZZP’s. De specialistische
bouw blijft in dit rapport dan ook voor alle sectoren buiten beschouwing.
Om te bepalen of binnen een ZZP sprake is van a-specifieke of specifieke bouw moet
worden gekeken naar kenmerken die van invloed zijn op de mate van bouwkundige
aanpassingen ten opzichte van reguliere woningbouw.
Verpleging en Verzorging (V&V)
In de V&V zijn ten eerste beperkingen ten aanzien van mobiliteit een indicatie voor het
gebruik van hulpmiddelen binnen de woning. Als in de omschrijving van een ZZP
sprake is van de noodzaak tot overname ten aanzien van mobiliteit is het aannemelijk
dat gebruik wordt gemaakt van (elektrische) rolstoelen of tilapparatuur. De woning zal
in dat geval aangepast moeten worden aan het gebruik van deze hulpmiddelen.
Naast de noodzaak tot het gebruik van hulpmiddelen, kan in de verpleging en
verzorging sprake zijn van de noodzaak van hulp bij algemene dagelijkse
levensverrichtingen (ADL), psychosociale/cognitieve functies en hulp ten aanzien van
sociale redzaamheid. Ook als deze hulp moet worden geboden, kan sprake zijn van
aanpassingen aan de woning.
Om per ZZP de bovenstaande kenmerken in beeld te brengen is gebruik gemaakt van de
beschrijvingen in de cliëntprofielen (onderdeel van de beschrijving van de
zorgzwaartepakketten). De daar vermelde ‘Gemiddelde scores beperkingen’ is als
indicatie gebruikt voor de mate van mobiliteitsproblemen en hulp ten aanzien van
overige functies (zie figuur 1 tot en met figuur 4).
Voor V&V is uitgegaan van de gemiddelde populatie met beperkingen op gebied van
mobiliteit en is onderscheid gemaakt naar de omschrijving van de woonomgeving. ZZP
1 t/m ZZP 4 hebben behoefte aan een beschutte woonomgeving, terwijl voor ZZP 5 t/m
ZZP 10 geldt dat er sprake is van een beschermde woonomgeving. Mede uit
praktijkervaring blijkt dat ZZP 1 t/m ZZP 4 in a-specifieke bouw wordt gehuisvest en
overige ZZP’s in specifieke bouw.

Figuur 1 en 2 Gemiddelde scores beperkingen uit de cliëntprofielen van ZZP VV1 en ZZP VV2

TNO-rapport

7 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Figuur 3 en 4 Gemiddelde scores beperkingen uit de cliëntprofielen van ZZP VV5 en ZZP VV8

Deze praktijkervaring komt overeen met het beeld dat de Gemiddelde scores
beperkingen schetsen. Als hulp nodig is ten aanzien van mobiliteit en/of cliënten
hebben te kampen met ernstige beperkingen met betrekking tot ADL,
psychosociale/cognitieve functies en sociale redzaamheid, dan wordt ervan uitgegaan
dat cliënten binnen de betreffende ZZP doorgaans in specifieke bouw worden
gehuisvest.
Voor de bepaling van de rekenoppervlakte wordt dan ook uitgegaan van a-specifieke
bouw voor ZZP 1 tot en met 4 en specifieke bouw voor ZZP 5 tot en met 10
Uiteraard is voor de bovenbeschreven methode uitgegaan van de gemiddelde scores,
wat impliceert dat er binnen een ‘a-specifieke’ ZZP ook cliënten kunnen voorkomen die
in specifieke huisvesting beter op hun plaats zouden zijn en wellicht andersom.
Gehandicaptenzorg (GHZ)
Net als bij V&V is de mobiliteit een eerste indicatie voor het gebruik van hulpmiddelen
binnen de woning. Ook hier is uitgegaan van het gebruik van (elektrische) rolstoelen of
tilliftsystemen, indien in de omschrijving van een ZZP sprake is van de noodzaak tot
overname ten aanzien van mobiliteit. De woning zal in dat geval aangepast moeten
worden aan het gebruik van deze hulpmiddelen.
Ten tweede is binnen de GHZ gedragsproblematiek een aanwijzing voor de noodzaak
tot aanpassingen in de woning. Indien sprake is van ernstige gedragsproblematiek
worden verblijfsvoorzieningen veelal verzwaard uitgevoerd om beschadiging van de
voorziening of verwonding van cliënt, medebewoners en personeel te voorkomen.
Om de bovenstaande kenmerken in beeld te brengen is ook hier weer gebruik gemaakt
van de beschrijvingen in de cliëntprofielen. De daar vermelde ‘Gemiddelde scores
beperkingen’ is als indicatie gebruikt voor de mate van mobiliteitsproblemen en
gedragsproblematiek.
Is er geen hulp nodig ten aanzien van mobiliteit en/of niet of nauwelijks sprake van
gedragsproblematiek dan wordt ervan uitgegaan dat de betreffende cliënt doorgaans in
a-specifieke bouw zal worden gehuisvest (zie de figuren 5 en 6).

TNO-rapport

8 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Figuur 5 en 6 Gemiddelde scores beperkingen uit de cliëntprofielen van ZZP VG 1 en ZZP LVG 2

Als wel hulp nodig is ten aanzien van mobiliteit en/of cliënten hebben te kampen met
ernstige gedragsproblemen dan wordt ervan uitgegaan dat cliënten binnen de
betreffende ZZP doorgaans in specifieke bouw worden gehuisvest (zie de figuren 7 en
8).

Figuur 7 en 8 Gemiddelde scores beperkingen uit de cliëntprofielen van ZZP VG 5 en ZZP SGLVG

In bijlage A zijn aan de hand van de bovenstaande figuren de kenmerken mobiliteit en
gedragsproblematiek voor alle ZZP’s in de GHZ in beeld gebracht. De laatste kolom
geeft aan of de kenmerken leidden tot a-specifieke of specifieke bouw.
Uiteraard is ook hier weer uitgegaan van de gemiddelde scores, wat impliceert dat er
binnen een ‘a-specifieke’ ZZP ook cliënten kunnen voorkomen die in specifieke
huisvesting beter op hun plaats zouden zijn.
Geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
Binnen de cliëntprofielen van de GGZ zijn, net als bij de GHZ, vooral de kenmerken
gedragsproblematiek en de mate van mobiliteit van belang voor het type bouw.
Deze kenmerken worden ook bij de GGZ in beeld gebracht in de beschrijvingen van de
cliëntprofielen. De daar vermelde ‘Gemiddelde scores beperkingen’ kan als indicatie
worden gebruikt voor de mate van gedragsproblematiek en de benodigde hulp ten
aanzien van overige functies. Dit geeft een indicatie voor de noodzaak om specifieke
huisvesting te realiseren (zie figuren 9 t/m 12).
De doelgroepen die binnen de omschrijving van de ZZP’s in de B-categorie vallen,
worden door de instellingen in de regel in specifieke bouw gehuisvest. Er is een tendens
om voor de lichtere doelgeroepen (ZZP 1B t/m 3B) ook andere huisvestingsvormen te

TNO-rapport

9 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

kiezen. Voor met name ZZP 1B geldt dat meer en meer individuele huisvestingsvormen
worden gerealiseerd`(a-specifieke bouw).

Figuur 9 en 10 Gemiddelde scores beperkingen uit de cliëntprofielen van ZZP GGZ 1B en ZZP GGZ 2B.

Figuur 11 en 12 Gemiddelde scores beperkingen uit de cliëntprofielen van ZZP GGZ 6B en ZZP GGZ 7B

Op basis van praktijkervaring wordt, in tegenstelling tot het beeld dat de bovenstaande
figuren laten zien, voor alle ZZP’s in de B-categorie uitgegaan van de realisatie van
specifieke huisvesting. Binnen het investeringsbedrag dat in stap drie (hoofdstuk 4)
voor specifieke huisvesting wordt berekend, kan door de instelling voor de lichtere
doelgroepen naar keuze a-specifieke huisvesting worden gerealiseerd. De beide
investeringsbedragen komen immers nagenoeg met elkaar overeen. Voor a-specifieke
huisvesting geldt weliswaar een grotere oppervlakte per plaats dan voor specifieke
bouw, daarentegen zijn de investeringskosten per m² voor a-specifieke bouw lager dan
die voor specifieke bouw.
2.2

Type huisvesting
Binnen de prestatie-eisen voor nieuwbouw van AWBZ-voorzieningen worden
verschillende verblijfsconcepten gehanteerd. Voor a-specifieke bouw betreft dit
individueel verblijf of kleinschalig groepsverblijf. Voor specifieke bouw kan worden
gekozen uit individueel verblijf, kleinschalig groepsverblijf of afdelingsverblijf.
Het verschil tussen deze concepten speelt vooral bij de bepaling van de oppervlakte en
investeringskosten voor a-specifieke bouw een rol. De prestatie-eisen hanteren binnen
dit type bouw voor individueel verblijf een grotere rekenoppervlakte (63 m² per plaats)
dan voor groepsverblijf (42 m² per plaats).

TNO-rapport

10 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Bij specifieke bouw wordt voor de drie verblijfsconcepten eenzelfde rekenoppervlakte
gehanteerd (49,5 m² per plaats). Voor een koppeling van deze rekenoppervlakte aan de
ZZP’s spelen de verschillende verblijfsconcepten bij dit type bouw dan ook een minder
grote rol.
Op voorhand kan niet worden vastgesteld of cliënten binnen een ZZP in één van de
specifieke concepten worden gehuisvest. Dit is immers meestal gebaseerd op de visie
van de instelling ten aanzien van het wonen van hun cliënten, de wijze van
zorgverlening, beschikbare locaties en overwegingen van flexibiliteit.
Vooralsnog is voor alle ZZP’s in de sectoren V&V en GHZ, die in paragraaf 2.1 als aspecifieke bouw zijn aangemerkt, uitgegaan van het verblijfsconcept individueel
verblijf in een eenpersoons appartement. Dit concept leidt tot de grootste
rekenoppervlakte en zou dan ook voldoende ruimte moeten bieden om een instelling
zelf de keuze te laten maken tussen de gangbare verblijfsconcepten.
Bij de overige ZZP’s in deze sectoren is sprake van specifieke bouw. Zoals hierboven
reeds genoemd werd, wordt voor dit type bouw dezelfde rekenoppervlakte gehanteerd.
Het is dus niet noodzakelijk om voor deze ZZP’s een verder onderscheid in type
huisvesting te maken.
Zoals al in paragraaf 2.1 is aangegeven, wordt voor alle ZZP’s binnen de sector GGZ
uitgegaan van specifieke bouw. Ook hiervoor geldt dat het niet nodig is verder
onderscheid te maken in het type huisvesting.
Voor de ZZP’s in de sectoren V&V en GHZ wordt tevens uitgegaan van de toeslag voor
ondersteunende ruimte of de toeslag voor een extra huiskamer/steunpunt. Deze
toeslagen zijn alleen van toepassing als sprake is van een cluster van voorzieningen
voor individueel verblijf.
Binnen de sector V&V is voor ZZP 2 VV t/m ZZP 4 VV uitgegaan van de toeslag voor
ondersteunende ruimte. Voor de ZZP’s in de sector GHZ, waarbij sprake is van aspecifieke bouw (of individueel verblijf) is uitgegaan van de realisatie van een extra
huiskamer of steunpunt.
2.3

Bijzondere doelgroepen
De prestatie-eisen kennen binnen de functie verblijf een aantal oppervlaktetoeslagen
voor bijzondere doelgroepen:
- voor persoonsgebonden hulpmiddelen
- voor niet-mobiele cliënten
- voor meervoudig complex gehandicapten
- voor lichamelijk gehandicapten
- voor gedragsproblematiek
Verpleging en Verzorging (V&V)
Voor de ZZP’s V&V zijn twee van de bovengenoemde toeslagen van toepassing: de
toeslag voor persoonsgebonden hulpmiddelen en de toeslag voor niet-mobiele cliënten.
De toeslag persoonsgebonden hulpmiddelen is binnen de V&V van toepassing voor
vrijwel alle cliënten met somatische beperkingen. Een indicatie voor deze beperking
kan worden gevonden door te kijken naar de beperking in mobiliteit, die per doelgroep
specifiek in de ZZP-beschrijvingen wordt genoemd. Daarom is met (een deel van) de

11 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

toeslag gerekend indien uit de cliëntprofielen bleek dat sprake is van substantiële
beperkingen op gebied van mobiliteit. Voor de toedeling van de toeslag
persoonsgebonden hulpmiddelen aan de ZZP’s in de sector V&V is rekening gehouden
met de bevindingen zoals genoemd in het rapport ‘Quickscan in de Care’ 4 .
De toeslag voor niet-mobiele cliënten is in principe van toepassing indien een instelling
aangeeft zijn voorziening aan te willen passen voor gebruik door niet mobiele cliënten.
Binnen het systeem van prestatiebekostiging kan de vrije keuze om een woning wel of
niet aan te passen niet langer een indicatie zijn. De toeslag wordt immers gekoppeld aan
de cliënt, en niet aan het gebouw en er moet dus uit worden gegaan van een vast
uniform en normatief tarief per ZZP. Gezien de doelgroep ouderen moet ervan worden
uitgegaan dat alle cliënten beperkingen kunnen ontwikkelen ten aanzien van mobiliteit.
Er is dan ook voor gekozen om voor alle ZZP’s binnen de sector V&V standaard uit te
gaan van de toeslag voor niet-mobiele cliënten.
Gehandicaptenzorg (GHZ)
Voor de ZZP’s in de sector GHZ zijn drie oppervlaktetoeslagen van toepassing: de
toeslag voor niet-mobiele cliënten, de toeslag voor meervoudig complex gehandicapten
en lichamelijk gehandicapten en de toeslag voor gedragsproblematiek.
Voor de toeslag voor niet-mobiele cliënten gelden dezelfde uitgangspunten als bij de
ZZP’s in de sector V&V. Bij het bepalen van het type bouw in paragraaf 2.1
(a-specifiek of specifiek) is al vastgesteld of binnen bepaalde ZZP’s sprake is van hulp
ten aanzien van mobiliteit. Besloten is om voor de ZZP’s waarbij dit het geval is
standaard uit te gaan van de toeslag voor niet mobiele cliënten. Dit zijn ZZP 5 VG, ZZP
5 LG t/m ZZP 7 LG en ZZP 4 ZGv t/m ZZP ZGv 5.
De toeslag voor meervoudig complex gehandicapten (tegenwoordig ook vaak ernstig
meervoudig beperkte cliënten genoemd) en lichamelijk gehandicapten is van toepassing
voor cliënten die schelp-, bed- of rolstoelgebonden zijn, intensieve verpleging /
verzorging / begeleiding nodig hebben en niet of nauwelijks zelfstandig kunnen
functioneren. Op basis van de beschrijvingen in de cliëntprofielen is deze toeslag
toegekend aan de ZZP’s waarbij sprake is van volledige overname ten aanzien van
mobiliteit binnenshuis. Dit zijn ZZP 6 LG t/m ZZP 7 LG en ZZP 5 ZGv.
De toeslag gedragsproblematiek is van toepassing voor SGLVG/SGEVG-cliënten,
autisten en LVGj-achtervang. Deze doelgroepen worden niet altijd specifiek in de ZZPbeschrijvingen genoemd. Daarom is met de toeslag gerekend indien uit de
cliëntprofielen bleek dat sprake is van ernstige en complexe gedragsproblematiek. Dit
zijn ZZP 3 LVG t/m ZZP 5 LG en ZZP 1 SGLVG.
Geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
Binnen de sector GGZ is gerekend met twee van de bovengenoemde oppervlaktetoeslagen: de toeslag voor niet-mobiele cliënten en de toeslag voor
gedragsproblematiek.
De toeslag voor niet-mobiele cliënten is net als bij de sectoren V&V en GHZ in
principe van toepassing indien een instelling aangeeft zijn voorziening aan te willen
passen voor gebruik door niet mobiele cliënten. Binnen het systeem van
4

Het rapport ‘Quickscan in de Care’ (april 2006) is in opdracht van het Ministerie van VWS opgesteld
door CTG, Prismant en het College bouw zorginstellingen.

TNO-rapport

12 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

prestatiebekostiging kan deze vrije keuze niet langer gehandhaafd blijven, omdat uit
moet worden gegaan van een vast uniform en normatief tarief per ZZP. Er is besloten
om voor alle ZZP’s in de B-categorie te rekenen met één minder valide cliënt per 25
cliënten, hetgeen resulteert in 0,2 m² per cliënt.
De toeslag voor gedragsproblematiek is voor de ZZP 5B (voortgezet verblijf met
intensieve begeleiding en gedragsregulering) en ZZP 7B (beveiligd voortgezet verblijf
vanwege extreme gedragsproblematiek en met zeer intensieve begeleiding) toegepast.
Op basis van ervaring is deze toeslag voor ZZP 5B voor 5% van de doelgroep en voor
ZZP 7B voor 100% van de doelgroep van toepassing verklaard.
2.4

Bijzondere voorzieningen
De prestatie-eisen boden instellingen de mogelijkheid om binnen de functie verblijf een
aantal bijzondere voorzieningen te realiseren: een snoezelruimte, een
afzonderingskamer en/of een separeervoorziening. Binnen de sector Verpleging en
Verzorging wordt alleen de eerste voorziening toegepast. In de Gehandicaptenzorg
kunnen alle drie de voorzieningen voorkomen. De GGZ maakt alleen gebruik van de
laatste twee voorzieningen, namelijk de afzonderingskamer en de separeervoorziening.
Verpleging en Verzorging (V&V)
Een eenduidige indicatie in welke voorzieningen of voor welke doelgroep binnen de
V&V een snoezelruimte zou moeten worden gerealiseerd, kan niet worden gegeven.
Wel leert de praktijk dat vooral de doelgroepen met een psychogeriatrische aandoening
of beperking behoefte hebben aan een dergelijke ruimte. Voor de koppeling aan de
ZZP’s is ervan uitgegaan dat een snoezelruimte wordt gerealiseerd indien sprake is van
psychogeriatrische cliënten (ZZP 5B). Voor verpleging en verzorging geldt dat
snoezelruimten deels op verblijfsniveau per groep worden gerealiseerd en deels voor
gezamenlijk gebruik. De toeslag is derhalve gesplitst in een deel verblijf en een deel
ondersteunende begeleiding. Er wordt uitgegaan van de realisatie van één snoezelruimte
per twaalf cliënten.
Gehandicaptenzorg (GHZ)
Ten aanzien van de snoezelruimte kan ook voor de sector Gehandicaptenzorg geen
eenduidige indicatie worden gegeven in welke voorzieningen of voor welke doelgroep
een snoezelruimte zou moeten worden gerealiseerd. Ook hier leert de praktijk dat vooral
de doelgroep meervoudig complex gehandicapten veel behoefte heeft aan een dergelijke
ruimte. Voor de koppeling aan de ZZP’s is dan ook de aanname gedaan dat een
snoezelruimte wordt gerealiseerd indien sprake is van meervoudig complex
gehandicapten. Bij de ZZP’s waar in paragraaf 2.3 de toeslag voor meervoudig complex
gehandicapten is berekend wordt dan ook uitgegaan van de realisatie van één
snoezelruimte per twee groepswoningen van ieder zes cliënten.
Ook een afzonderingskamer wordt niet standaard in een bepaalde voorziening of voor
één bepaalde doelgroep gerealiseerd. Uiteraard is de mate van gedragsproblematiek wel
een aanwijzing voor de behoefte aan dergelijke ruimten. Bij de ZZP’s waar in paragraaf
2.3 een toeslag gedragsproblematiek is toegekend wordt dan ook uitgegaan van de
realisatie van één afzonderingskamer per 10 cliënten.
De bouw van een separeervoorziening komt binnen de GHZ relatief weinig voor.
Bovendien is er in de praktijk een beweging gaande waarbij het gebruik van

TNO-rapport

13 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

separeervoorzieningen steeds minder voor komt. In de berekening van een NHC voor
de GHZ is de separeervoorziening voorlopig buiten beschouwing gelaten.
Geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
Zoals hiervoor reeds werd vermeld boden de prestatie-eisen voor GGZ instellingen de
mogelijkheid om binnen de functie verblijf een tweetal bijzondere voorzieningen te
realiseren: een afzonderingskamer en een separeervoorziening.
Vanwege de gedragsproblematiek is voor ZZP 5B tot en met ZZP 7B met een toeslag
voor afzonderings- en/of separeervoorzieningen gerekend. Voor ZZP 5B is aangenomen
dat er één afzonderingskamer per 20 cliënten wordt gerealiseerd en één separeerunit
(met 2 separeerkamers) per 400 cliënten. Voor ZZP 6B is gerekend met één
separeerunit (met 2 separeerkamers) per 400 cliënten. Voor ZZP 7B is aangenomen dat
er één afzonderingskamer en één separeerunit (met 2 separeerkamers) wordt
gerealiseerd per 20 cliënten.

14 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

3

Rekenoppervlakte functie (stap 2)
Na het bepalen van de kenmerken in het vorige hoofdstuk (stap 1) kan een
totaaloppervlakte per ZZP voor de afzonderlijke functies worden vastgesteld. De
prestatie-bekostiging via een normatieve huisvestingscomponent omvat niet alleen de
bekostiging van de functie verblijf, maar ook de vergoeding voor de huisvestingslasten
van het vastgoed voor de functies ondersteunende begeleiding, behandeling en/of
activerende begeleiding en ondersteunende diensten.
In dit hoofdstuk wordt de oppervlakte voor deze functies in beeld gebracht en
gekoppeld aan de afzonderlijke ZZP’s. Dit gebeurt op basis van de uitgangspunten zoals
verwoord in de Prestatie-eisen voor nieuwbouw van AWBZ-voorzieningen. Hierna
wordt per sector de oppervlakte in beeld gebracht. De oppervlakte wordt in verhouding
getoond in balken, waarbij de in het vorige hoofdstuk gemaakte keuzes tot uitdrukking
komen in de afzonderlijke balkjes.

3.1

Verblijf
In figuur 13 wordt de opbouw van de oppervlakte per ZZP in de sector V&V voor de
functie verblijf getoond. Figuur 14 toont de opbouw van de oppervlakte per ZZP in de
sector GHZ voor de functie verblijf. Tot slot wordt in figuur 15 de oppervlakte per ZZP
in de sector GGZ voor de functie verblijf weergegeven.
Verblijf

Opp. (m²)

ZZP VV 1

63,0

ZZP VV 2

66,8

ZZP VV 3

72,5

ZZP VV 4

70,0

ZZP VV 5

55,1

ZZP VV 6

54,0

ZZP VV 7

56,3

ZZP VV 8

58,5

ZZP VV 9

54,0

ZZP VV 10

58,5

A-specifieke bouw, individueel wonen

Toeslag persoonsgebonden hulpmiddelen

Specifieke bouw, individueel en groepswonen

Toeslag snoezelruimte

Toeslag niet-mobiel

Toeslag somatische aandoening

Toeslag ondersteunende ruimte

Figuur 13 Opbouw oppervlakte voor de functie verblijf in de sector V&V

15 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Opp. (m²)

Verblijf
ZZP 1 VG

68,6

ZZP 2 VG

68,6

ZZP 3 VG

68,6

ZZP 4 VG

68,6

ZZP 5 VG

54,0

ZZP 6 VG

49,5

ZZP 7 VG

49,5

ZZP 1 LVG

68,6

ZZP 2 LVG

68,6

ZZP 3 LVG

59,3

ZZP 4 LVG

59,3

ZZP 5 LVG

59,3

ZZP SGLVG

59,3

ZZP 1 LG

68,6

ZZP 2 LG

68,6

ZZP 3 LG

68,6

ZZP 4 LG

68,6

ZZP 5 LG

54,0

ZZP 6 LG

60,4

ZZP 7 LG

60,4

ZZP 1 ZGa

68,6

ZZP 2 ZGa

68,6

ZZP 3 ZGa

49,5

ZZP 4 ZGa

68,6

ZZP 1 ZGv

68,6

ZZP 2 ZGv

68,6

ZZP 3 ZGv

68,6

ZZP 4 ZGv

54,0

ZZP 5 ZGv

60,4

Verblijf (a-specifieke bouw)

Toeslag niet-mobiel

Verblijf (Specifieke bouw)

Toeslag MCG & Snoezelruimte

Toeslag huiskamer/inloopruimte/steunpunt

Toeslag Gedragsproblematiek en afzonderingskamer

Figuur 14 Opbouw oppervlakte voor de functie verblijf in de sector GHZ

Verblijf

Opp. (m²)

ZZP GGZ 1B

49,7

ZZP GGZ 2B

49,7

ZZP GGZ 3B

49,7

ZZP GGZ 4B

49,7

ZZP GGZ 5B

51,4

ZZP GGZ 6B

49,9

ZZP GGZ 7B

62,2

Verblijf (a-specifieke bouw)

Toeslag gedragsproblematiek en afzonderingskamer

Verblijf (Specifieke bouw)

Toeslag separeerunit

Toeslag niet-mobiel

Figuur 15 Opbouw oppervlakte voor de functie verblijf in de sector GGZ

16 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

3.2

Ondersteunende begeleiding
Binnen de prestatie-eisen wordt voor de functie ondersteunende begeleiding een
schijvensysteem gehanteerd. Voor de berekening van de rekenoppervlakte wordt
uitgegaan van een basisoppervlakte per plaats. Deze oppervlakte per plaats is voor de
eerste 48 plaatsen hoger dan voor de daaropvolgende plaatsen. Indien bijvoorbeeld een
voorziening wordt gerealiseerd voor 60 plaatsen, dan wordt voor 48 plaatsen met de
hogere oppervlakte gerekend en voor de overige 12 plaatsen met de lagere oppervlakte.
Dit schijvensysteem maakt het moeilijk om een gemiddelde oppervlakte te hanteren per
ZZP.
Voor de koppeling met ZZP’s wordt er van uitgegaan dat voornamelijk voorzieningen
voor ondersteunende begeleiding worden gerealiseerd die kleiner of gelijk aan 48
plaatsen zijn. In de praktijk blijkt het merendeel van de voorzieningen ook aan dit
uitgangspunt te voldoen. Grote voorzieningen (groter dan 48 plaatsen) komen slechts
incidenteel voor.
Verpleging en Verzorging (V&V)
Voor alle ZZP’s wordt de basisoppervlakte gehanteerd. Voor ZZP 5 (cliënten met
ernstige psychogeriatrische beperkingen) wordt bovendien gerekend met een toeslag
voor een snoezelruimte. Voor de ZZP’s waarin wordt uitgegaan van ernstige somatische
beperkingen/aandoeningen wordt gerekend met een toeslag voor persoonsgebonden
hulmiddelen. Dit geldt voor ZZP 6 t/m ZZP 8 en ZZP 10.
Het bovenstaande leidt tot de in figuur 16 weergegeven opbouw van de oppervlakte per
ZZP voor de functie ondersteunende begeleiding.
Ondersteunende begeleiding

Opp. (m²)

ZZP VV 1

8,7

ZZP VV 2

8,7

ZZP VV 3

8,7

ZZP VV 4

8,7

ZZP VV 5

9,7

ZZP VV 6

10,6

ZZP VV 7

10,6

ZZP VV 8

10,6

ZZP VV 9

8,7

ZZP VV 10

10,6

Basis ondersteunende begeleiding
Toeslag snoezelruimte
Toeslag persoonsgebonden hulpmiddelen
Figuur 16. Opbouw oppervlakte voor de functie ondersteunende begeleiding in de sector V&V

Gehandicaptenzorg (GHZ)
Naast de basisoppervlakte zoals die ook binnen de sector V&V is gehanteerd, wordt
voor alle ZZP’s binnen de sector GHZ de toeslag arbeidsmatige dagbesteding toegepast.
Op voorhand zijn er geen ZZP’s te noemen waar cliënten geen gebruik zullen maken
van deze toeslag.

17 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Voor ZZP’s waarin sprake is van ernstige mobiliteitsproblematiek wordt bovendien
gerekend met de toeslag arbeidsmatige dagbesteding MCG/Lichamelijke handicap. Dit
geldt voor ZZP 6 LG t/m ZZP 7 LG en ZZP 5 ZGv.
Binnen de functie ondersteunende begeleiding zijn ook toeslagen mogelijk voor
persoonsgebonden hulpmiddelen, een snoezelruimte en een afzonderingskamer /
separeerruimte. Deze voorzieningen worden in de praktijk weinig gerealiseerd en zijn
dan ook niet in de beschouwing meegenomen. Overigens is binnen de toeslag
arbeidsmatige dagbesteding MCG/Lichamelijke handicap rekening gehouden met de
realisatie van een snoezelruimte en verzorgingsruimten.
Het bovenstaande leidt tot de in figuur 17 weergegeven opbouw van de oppervlakte per
ZZP voor de functie ondersteunende begeleiding.
Ondersteunende begeleiding

Opp. (m²)

ZZP 1 - 7 VG

21,2

ZZP 1 - 5 LVG

21,2

ZZP SGLVG

21,2

ZZP 1 - 5 LG

21,2

ZZP 6 - 7 LG

25,7

ZZP 1 - 4 ZGa

21,2

ZZP 1 - 4 ZGv

21,2

ZZP 5 ZGv

25,7

Ondersteunende begeleiding
Toeslag arbeidsmatige dagbesteding
Toeslag MCG bij ondersteunende begeleiding

Figuur 17 Opbouw oppervlakte voor de functie ondersteunende begeleiding in de sector GHZ

Geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
Bij de GGZ vallen onder ondersteunende begeleiding enerzijds de maatschappelijke en
recreatieve functies en anderzijds de arbeidsmatige dagbesteding.
Voor alle ZZP’s B wordt de basisoppervlakte gerekend. Daarnaast is voor 4% van de
cliënten rekening gehouden met een toeslag voor gebruik van persoonsgebonden
hulpmiddelen. Voor alle ZZP’s B is in de beschrijving een component arbeidsmatige
dagbesteding opgenomen. De hiervoor in de prestatie-eisen opgenomen toeslag is dan
ook voor alle ZZP’s B van toepassing.
Het bovenstaande leidt voor alle ZZP’s B tot de in figuur 9 weergegeven opbouw van
de oppervlakte per ZZP voor de functie behandeling.
Ondersteunende begeleiding
ZZP GGZ 1B - 7B

Opp. (m²)
24,2

Ondersteunende begeleiding
Toeslag arbeidsmatige dagbesteding
Toeslag persoonsgebonden hulpmiddelen

Figuur 18 Opbouw oppervlakte voor de functie ondersteunende begeleiding in de sector GGZ

18 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

3.3

Behandeling / activerende begeleiding
De functie behandeling /activerende begeleiding heeft aan de ene kant betrekking op
medische, paramedische en psychosociale begeleiding en aan de andere kant op
therapie en activerende begeleiding.
Gezien de aard van deze functie wordt ervan uitgegaan dat de lichtere ZZP’s die
gekoppeld zijn aan a-specifieke huisvesting (sector V&V en GHZ) geen gebruik maken
van de functie behandeling / activerende begeleiding. Deze doelgroep zal voor zover
behandeling noodzakelijk is gebruik maken van de reguliere gezondheidszorg. Dit
uitgangspunt wordt ondersteund door de beschrijving van de ZZP’s, waaruit blijkt dat in
veel gevallen geen of nauwelijks behandelaars bij de zorgverlening zijn betrokken.
Verpleging en Verzorging (V&V)
De functie behandeling heeft voor Verpleging en Verzorging betrekking op medische,
paramedische en psychosociale begeleiding en activerende begeleiding.
Zoals hierboven al beschreven wordt gezien de aard van deze functie ervan uitgegaan
dat ZZP 1 en ZZP 2, die gekoppeld zijn aan a-specifieke huisvesting, geen gebruik
maken van de functie behandeling. Deze doelgroep zal, voor zover behandeling
noodzakelijk is, gebruik maken van de reguliere gezondheidszorg.
Net als voor de functie ondersteunende begeleiding wordt voor de functie behandeling
binnen de prestatie-eisen een schijvensysteem gehanteerd. Dit schijvensysteem maakt
het ook voor de deze functie moeilijk om een gemiddelde oppervlakte te hanteren per
ZZP. Op grond van de ervaring uit de praktijk is voor de koppeling met ZZP’s in de
sector V&V uitgegaan van een voorziening die gemiddeld kleiner zal zijn dan 48
plaatsen. Voor de ZZP’s met behandeling is dus de eerste schijf van toepassing.
Naast de oppervlakte op basis van het bovengenoemde uitgangspunt zijn er toeslagen
mogelijk voor fysiotherapie, een motoriekruimte en een therapiebad. Voor de toeslag
fysiotherapie komen de ZZP’s in aanmerking met een zware somatische zorgvraag.
Omdat het erg moeilijk is om voor de toekenning van de overige twee toeslagen een
vuistregel te hanteren, zijn deze in de verdere bepaling buiten beschouwing gelaten.
Het bovenstaande leidt tot de in figuur 19 weergegeven opbouw van de oppervlakte per
ZZP voor de functie behandeling.
Behandeling

Opp. (m²)

ZZP VV 1

0,0

ZZP VV 2

0,0

ZZP VV 3

1,1

ZZP VV 4

1,1

ZZP VV 5

2,2

ZZP VV 6

4,0

ZZP VV 7

4,0

ZZP VV 8

4,0

ZZP VV 9

24,8

ZZP VV 10

4,0

Basis behandeling
Toeslag fysiotherapie
Toeslag fysiotherapie reactivering

Figuur 19. Opbouw oppervlakte voor de functie behandeling in de sector V&V

19 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Gehandicaptenzorg (GHZ)
Ook binnen de gehandicaptenzorg maakt het schijvensysteem het moeilijk om een
gemiddelde oppervlakte te hanteren per ZZP. Op grond van de ervaring uit de praktijk
is voor de koppeling met ZZP’s uitgegaan van een voorziening die gemiddeld aan 150
cliënten hulp biedt. De berekening van de gemiddelde rekenoppervlakte staat
weergegeven in tabel 1.
Tabel 1. Berekening gemiddelde oppervlakte voor de functie behandeling bij een voorziening voor 150
cliënten
Functie

Aantal Norm

(Para)medi. / psychosoc. beg. (schijf 1)
(Para)medi. / psychosoc. beg. (schijf 2)
Therapie/activerende beg. (schijf 1)
Therapie/activerende beg. (schijf 2)
Totaal voor 150 plts.
Totaal per plts/ZZP

48
102
48
102

Bruto/nuttig- Brutovloerfactor
oppervlakte
1,3
1,5
93,6
0,5
1,5
76,5
7,5
1,5
540,0
5,0
1,5
765,0
1475,1
9,8

Naast de oppervlakte op basis van het bovengenoemde uitgangspunt zijn er toeslagen
mogelijk voor fysiotherapie, een motoriekruimte en een therapiebad. Omdat het erg
moeilijk is om voor de realisatie van deze voorzieningen een vuistregel te hanteren, zijn
deze voorzieningen in de verdere bepaling buiten beschouwing gelaten.
Het bovenstaande leidt tot de in figuur 20 weergegeven opbouw van de oppervlakte per
ZZP voor de functie behandeling.

Behandeling

Opp. (m²)

ZZP 1 - 4 VG

0

ZZP 5 - 7 VG

9,8

ZZP 1 - 2 LVG

0

ZZP 3 - 5 LVG

9,8

ZZP SGLVG

9,8

ZZP 1 - 4 LG

0

ZZP 5 - 7 LG

9,8

ZZP 1 - 2 ZGa

0

ZZP 3 ZGa

9,8

ZZP 4 ZGa

0

ZZP 1 - 3 ZGv

0

ZZP 4 - 5 ZGv

9,8

Behandeling

Figuur 20 Opbouw oppervlakte voor de functie behandeling in de sector GHZ

Geestelijke gezondheidszorg (GGZ)
Gelet op de beschrijving van de behandeling in de ZZP’s B en de duur daarvan komt de
behandeling voor de langdurige GGZ vooral neer op het voeren van een individueel
gesprek met de cliënt (psychosociale begeleiding) en een beperkte medische
begeleiding. Hiervoor zullen in de regel enkele werk-/spreekkamers en
onderzoekskamers noodzakelijk zijn.
Ook voor de GGZ maakt het schijvensysteem het moeilijk om een gemiddelde
oppervlakte te hanteren per ZZP. Voor de koppeling met ZZP’s wordt er van uitgegaan

20 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

dat voornamelijk voorzieningen voor behandeling worden gerealiseerd die kleiner of
gelijk aan 48 plaatsen zijn en waarvoor geldt dat voor de doelgroepen niet of nauwelijks
van al op de (hoofd-)locatie aanwezige voorzieningen gebruik wordt gemaakt.
Voor alle ZZP’s B wordt voor deze functie met een oppervlakte van 2,2 m² per plaats
gerekend (figuur 21).
Behandeling

Opp. (m²)

ZZP GGZ 1B - 7B

Behandeling

2,2

Figuur 21. Opbouw oppervlakte voor de functie behandeling in de sector GGZ

Indien in de praktijk voor een doelgroep meer oppervlakte voor behandeling dan de
genoemde 2,2 m² noodzakelijk is, wordt dit door instellingen in de regel uit de
oppervlakte voor ondersteunende begeleiding gerealiseerd. De oppervlakte voor
ondersteunende begeleiding wordt vaak verschillend ingevuld en niet altijd geheel voor
deze functie aangewend. Vaak wordt een mix van recreatieve, dagbestedings-, therapieen kantoorruimten gerealiseerd.
3.4

Ondersteunende diensten
De functie ondersteunende diensten heeft betrekking op de voorzieningen voor directie
en beheer, centrale personeelsvoorzieningen en de civiele en technische dienst. Binnen
de oppervlaktenormen voor deze functie wordt alleen onderscheid gemaakt tussen
a-specifieke bouw en specifieke bouw. Er zijn geen aanvullende toeslagen mogelijk.
Dit leidt tot de in figuur 22 en figuur 23 weergegeven opbouw van de oppervlakte per
ZZP voor de functie ondersteunende diensten voor de sector V&V respectievelijk de
sector GHZ.
Ondersteunende diensten

Opp. (m²)

ZZP VV 1

3,2

ZZP VV 2

3,2

ZZP VV 3

3,2

ZZP VV 4

3,2

ZZP VV 5

4,6

ZZP VV 6

4,6

ZZP VV 7

4,6

ZZP VV 8

4,6

ZZP VV 9

4,6

ZZP VV 10

4,6

Basis ondersteunende diensten

Figuur 22. Opbouw oppervlakte voor de functie ondersteunende diensten in de sector V&V

21 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Onderst. Diensten
ZZP 1 - 4 VG

Opp. (m²)
2,9

ZZP 5 - 7 VG

4,1

ZZP 1 - 2 LVG

2,9

ZZP 3 - 5 LVG

4,1

ZZP SGLVG

4,1

ZZP 1 - 4 LG

2,9

ZZP 5 - 7 LG

4,1

ZZP 1 - 2 ZGa

2,9

ZZP 3 ZGa

4,1

ZZP 4 ZGa

2,9

ZZP 1 - 3 ZGv

2,9

ZZP 4 - 5 ZGv

4,1

Basis ondersteunende diensten

Figuur 23. Opbouw oppervlakte voor de functie ondersteunende diensten in de sector GHZ

Voor de ondersteunende diensten binnen de sector GGZ leid dit tot een oppervlakte van
4,6 m² per ZZP (zie ook figuur 24). Er is immers geen onderscheid gemaakt tussen aspecifieke bouw en specifieke bouw.

Onderst. Diensten

Opp. (m²)

ZZP GGZ 1B - 7B

4,6

Figuur 24. Opbouw oppervlakte voor de functie ondersteunende diensten in de sector GGZ

3.5

Oppervlakte totaal
De voorgaande berekeningen per functie leiden samen tot een totale rekenoppervlakte
per ZZP. In bijlage B, bijlage C en bijlage D wordt voor respectievelijk de sector V&V,
de sector GHZ en de sector GGZ de rekenoppervlakte per functie nogmaals
weergegeven, waarbij tevens het aandeel van die oppervlakte ten aanzien van de totale
rekenoppervlakte per ZZP staat vermeld. De laatste kolom bevat de totale
rekenoppervlakte per ZZP.

TNO-rapport

22 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

4

Investeringskosten per ZZP (stap 3)
In het voorgaande hoofdstuk is voor de verschillende ZZP’s per functie de bijbehorende
oppervlakte vastgesteld. In dit hoofdstuk kan deze oppervlakte worden gekoppeld aan
investeringskosten, waardoor per ZZP een totaalinvestering ontstaat. Dit bedrag zou
voldoende moeten zijn om voor die ZZP voor elke functie huisvesting in de vorm van
nieuwbouw te kunnen realiseren.
Voor de bepaling van de investeringkosten is uitgegaan van de Bouwkostennota 2008
zoals deze tot 1 januari 2009 binnen het bouwregime van toepassing was. De
Bouwkostennota biedt een financieel kader waarbinnen redelijkerwijs nieuwe
huisvesting voor de verschillende functies zou moeten kunnen worden gerealiseerd.
In bijlage E, bijlage F en bijlage G wordt het resultaat van dit hoofdstuk, de totale
investeringskosten per ZZP, voor de verschillende sectoren weergegeven.

4.1

Grondkosten
In de Bouwkostennota worden voor de verwerving van grond maximale grondkosten
vastgesteld. Deze grondkosten verschillen voor een aantal categorieën.
Ten eerste wordt een onderscheid gemaakt naar de categorie licht (a-specifieke bouw),
zwaar (specifieke bouw) en beveiligd (specialistische bouw).
Daarnaast bestaat binnen deze categorieën een onderscheid tussen somatisch en/of
psychogeriatrische aandoeningen en de overige doelgroepen.
Naast deze maximale normen per categorie en doelgroep houdt de Bouwkostennota ook
rekening met de grote regionale verschillen. Deze verschillen zijn vertaald in regionale
toeslagen of kortingen op basis van postcodegebieden.
Om het proces inzichtelijk te houden is ervoor gekozen om voor de ZZP’s twee
grondkostennormen te hanteren.
• ZZP 1 VV t/m ZZP 4 VV: € 215 per m² bvo.
Hierbij is uitgegaan van het normbedrag voor somatische en/of psychogeriatrische
aandoeningen in de verblijfscategorie licht.
• ZZP 5 VV t/m ZZP 10 VV, ZZP GHZ en ZZP GGZ B: € 253 per m² bvo.
Hierbij is uitgegaan van de norm voor de verblijfscategorie zwaar.
De regionale verschillen zijn niet te vertalen in een uniforme en normatieve benadering,
deze zijn in de verdere bepaling dan ook buiten beschouwing gelaten.
Binnen het bouwregime maakten ook de kosten voor de ontsluiting van de bouwlocatie
of het slopen van bestaande gebouwen onderdeel uit van de grondkosten. In de huidige
bepaling is voor deze werkzaamheden impliciet in de grondkosten een vergoeding
opgenomen.

23 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

4.2

Investeringskosten (exclusief grond- en startkosten)
De Bouwkostennota kent afzonderlijke investeringsbedragen 5 voor de twee categorieën
bouw: a-specifieke bouw en specifieke bouw (specialistische bouw blijft in dit rapport
buiten beschouwing). Bovendien variëren de investeringskosten per functie. In de
onderstaande tabellen staan de investeringskosten voor de afzonderlijke functies
weergegeven.
Tabel 2. Investeringskosten voor a-specifieke bouw
A-specifiek
Verblijf

1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
6.1
6.2
8.0

Bouwkosten
Bijkomende kosten
Inventaris
Directiekosten
Rente tijdens de bouw
Programma- en bestekswijzigingen
Loon- en prijsstijgingen
Totale investeringskosten

Onderst. Behand./
Onderst.
Beg.
activ. beg. diensten
1.154
1.199
1.437
1.359
29
30
36
34
n.v.t
n.v.t
n.v.t
n.v.t
162
168
201
190
n.v.t
n.v.t
n.v.t
n.v.t
54
56
67
63
17
17
21
20
1.416
1.470
1.762
1.666

Tabel 3. Investeringskosten voor specifieke bouw
Specifiek
Verblijf

1.0
2.0
3.0
4.0
5.0
6.1
6.2
8.0

4.3

Bouwkosten
Bijkomende kosten
Inventaris
Directiekosten
Rente tijdens de bouw
Programma- en bestekswijzigingen
Loon- en prijsstijgingen
Totale investeringskosten

Onderst. Behand./
Onderst.
Beg.
activ. beg. diensten
1.437
1.437
1.437
1.359
36
36
36
34
n.v.t
n.v.t
n.v.t
n.v.t
201
201
201
190
n.v.t
n.v.t
n.v.t
n.v.t
67
67
67
63
21
21
21
20
1.762
1.762
1.762
1.666

Financiële toeslagen
Naast de bovenstaande reguliere investeringskosten waren er binnen het bouwregime
verschillende financiële toeslagen mogelijk. In deze paragraaf wordt aangegeven welke
toeslagen in het model zijn meegenomen en voor welke ZZP’s deze toeslagen van
toepassing zijn.
Plafond-tilliftsysteem
De toeslag voor het aanbrengen van een plafondtilliftsysteem in de woning was binnen
het bouwregime van toepassing voor niet-mobiele doelgroepen. Voor toepassing diende
de instelling de kosten voor het systeem in kaart te brengen en te onderbouwen. In het
huidige model is de toeslag voor plafondtilliftsystemen uitsluitend gehanteerd binnen de
sectoren V&V en GHZ. Binnen de sector GGZ is deze toeslag niet van toepassing.

5
Voor alle vermelde investeringskosten en financiële toeslagen is uitgegaan van een bouwtijd van 12
maanden, bijkomende kosten van 2,5%, directiekosten van 14%, programma- en bestekswijzigingen van 4%
en loon- en prijsstijgingen van 2,5%. De vermelde bedragen zijn inclusief BTW, op prijspeil januari 2008.
Rente tijdens de bouw is niet meegenomen. Voor de startkosten is rekening gehouden met 1,5% van de
bouwkosten.

TNO-rapport

24 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

In de praktijk is de toeslag binnen de V&V vooral toegepast voor enkele cliënten van
zwaardere doelgroepen. In de huidige systematiek is de toeslag voor plafondtilliftsystemen voor 11% toegerekend aan de ZZP 5 VV t/m ZZP 10 VV. De toeslag
voor plafondtilliftsystemen binnen de sector V&V bedraagt € 3.829 per plaats.
Binnen de sector GHZ is de toeslag vooral toegepast voor doelgroepen met
problematiek die vergelijkbaar is met de doelgroepen MCG en LG. In het huidige
model is de toeslag voor plafondtilliftsystemen toegerekend aan de ZZP’s waarvoor ook
de ruimtelijke toeslag voor meervoudig complex gehandicapten en lichamelijk
gehandicapten is toegekend (zie paragraaf 2.3). Dit zijn ZZP 6 LG t/m ZZP 7 LG en
ZZP 5 ZGv. De toeslag voor plafondtilliftsystemen bedraagt voor de sector GHZ
€ 7.659 per plaats.
Temperatuurbeheersing
De toeslag voor temperatuurbeheersing was binnen het bouwregime uitsluitend van
toepassing voor voorzieningen voor niet-mobiele cliënten, voor gesloten voorzieningen
in de categorie zwaar en voorzieningen in de categorie beveiligd. Bovendien moest door
middel van een temperatuuroverschrijdingsberekening worden aangetoond dat tijdens
gemiddelde zomeromstandigheden het aantal overschrijdingsuren ten opzichte van een
temperatuur van 25,5 °C te groot was. De toeslag voor temperatuurbeheersing bedraagt
€ 72 per m² en geldt voor alle functies met uitzondering van de oppervlakte voor de
functie ondersteunende diensten.
In de berekening voor het integrale tarief is deze toeslag voor V&V meegenomen voor
alle ZZP’s.
Voor de ZZP’s in de sector GHZ is deze toeslag meegenomen voor de doelgroepen die
niet in staat zijn zelfstandig een koelere ruimte op te zoeken: de ernstig meervoudig
complex gehandicapten of lichamelijk gehandicapten waarvoor ook de toeslag plafondtilliftsysteem geldt (ZZP 6 LG t/m ZZP 7 LG en ZZP 5 ZGv).
Binnen de sector GGZ is deze toeslag meegenomen voor de ZZP 5B, ZZP 6B en ZZP
7B. Voor ZZP 5B en ZZP 6B is gerekend met 5% van de toeslag per ZZP (één op de 20
cliënten maakt gebruik van de toeslag) en voor ZZP 7B is gerekend met 100% van de
toeslag.
Zintuiglijk gehandicapten
De toeslag voor zintuiglijk gehandicapten is van toepassing voor alle doelgroepen in de
sector GHZ en GGZ met (bijkomende) zintuiglijke beperkingen. De toeslag is principe
van toepassing voor alle bouwdelen die specifiek voor deze doelgroep bestemd zijn
(ondersteunende diensten uitgezonderd). Binnen het bouwregime moesten de kosten
expliciet in beeld worden gebracht en was onderbouwing van de noodzaak nodig.
Binnen het model voor de sector GHZ wordt de toeslag toegekend voor alle
doelgroepen met zintuiglijke problematiek binnen de categorie specifieke bouw (ZZP 3
ZGa en ZZP 4 ZGv t/m ZZP 5 ZGv). De toeslag voor zintuiglijk gehandicapten
bedraagt € 63 per m² en is alleen toegepast voor de functie verblijf.
Binnen alle doelgroepen binnen de GGZ is het mogelijk dat cliënten met een
zintuigelijke handicap kunnen voorkomen. Om deze cliënten in passende huisvesting te
kunnen opnemen zijn soms extra voorzieningen (bouwkundig of installatietechnisch) in
het gebouw noodzakelijk. Voor alle ZZP’s B is aangenomen dat voor 4% van de
cliënten aanpassingen in het gebouw noodzakelijk zijn. Dit resulteert in een financiële
toeslag van circa € 200,-- per plaats.

TNO-rapport

25 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Verzwaarde bouw
Binnen het bouwregime was een onderbouwing van de kosten en noodzaak nodig.
Bovendien dienden de kosten expliciet in beeld te worden gebracht.
Deze toeslag is in de sector GHZ alleen van toepassing voor doelgroepen waarvoor de
toeslag ernstige gedragsproblematiek is toegekend: ZZP 3 LVG t/m ZZP 5 LVG en
ZZP SGLVG (zie paragraaf 2.3). De toeslag bedraagt 10% van de investeringskosten en
is alleen toegepast voor de functie verblijf.
Daar waar in de sector GGZ de gedragsproblematiek van cliënten leidt tot intensieve of
zeer intensieve begeleiding in combinatie met gedragsregulering (ZZP 5B t/m ZZP 7B)
kan verzwaarde uitvoering van de bouwkundige afwerking noodzakelijk zijn. Voor de
voornoemde ZZP’s is voor 5% van de cliënten daarom met de toeslag voor verzwaarde
uitvoering gerekend. Deze bedraagt 10% van de investeringskosten (excl. grond- en
startkosten).
Afzonderingskamers.
Voor ZZP 5B t/m ZZP 7B van de sector GGZ is in de oppervlakteberekening een
toeslag voor de realisatie van afzonderingskamers opgenomen. Afzonderingskamers
vergen ten opzichte van de reguliere specifieke bouw een verzwaarde bouwkundige
uitvoering en realisatie van meer installaties. De meerkosten worden geraamd op 10%
van de investeringskosten.
Binnen de sector GHZ zijn geen financiële toeslagen voor afzonderingskamers in het
model meegenomen.
Separeervoorzieningen
Binnen de sector GGZ is voor ZZP 5B t/m ZZP 7B in de oppervlakteberekening een
toeslag voor de realisatie van separeerkamers opgenomen. Separeerkamers hebben
vanwege hun bijzondere uitvoering een apart kostenkengetal: € 3.152 per m².
4.4

Keukenvoorzieningen
De keukenvoorzieningen zijn in de prestatie-eisen PM gesteld. Een instelling heeft de
keuze in de manier waarop in maaltijden wordt voorzien. Er zijn drie hoofdconcepten te
weten:
- koken op de groep;
- satellietkeuken op locatie (met een productiekeuken op de achtergrond);
- productiekeuken op locatie.
Daarnaast kan worden gekozen voor het uitbesteden van de maaltijdproductie (derden
of andere instelling). Ook is een combinatie van keukenconcepten op een locatie
mogelijk.
Ten behoeve van de maaltijdvoorziening was het binnen het bouwregime mogelijk de
kapitaallastencomponent voor een groot-keuken vergoed te krijgen, ook als de
maaltijden van derden werden betrokken.
Ten behoeve van de integrale berekening is aangesloten bij de uitgangspunten uit de
Quickscan in de care, wat neerkomt op 0,94 m² keuken per plaats. De toeslag voor
keukenvoorzieningen bedraagt € 3.570 per m² bvo. De toeslag is gehanteerd binnen de
sector V&V en GGZ. Binnen de sector GHZ komen centrale keukenvoorzieningen
steeds minder voor.

TNO-rapport

26 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

Binnen de sector GGZ is voor alle ZZP’s in de B-categorie uitgegaan van de aanname
dat voor 6% van de cliënten de maaltijden binnen het verblijfsareaal (door de cliënten
zelf) worden bereid. Dit resulteert voor de ZZP’s binnen de GGZ in een financiële
toeslag van € 3.078 per plaats.
4.5

Startkosten
De startkosten bestaan uit twee categorieën kosten: de gebruikelijke startkosten en de
kosten voor verhuizing indien sprake is van vervangende nieuwbouw of renovatie.
De gebruikelijke startkosten zijn kosten voor droogstoken, bewaking, schoonmaak en
public relations-activiteiten. Als normbedrag wordt voor beide type startkosten samen
uitgegaan van 1,5% van de bouwkosten (ca. 1,22% van de investeringskosten). Deze
kosten zijn standaard voor alle ZZP’s meegenomen.

4.6

Budgettair bouwen
Met de invoering van een NHC is het voor instellingen niet meer mogelijk meerkosten
voor niet voorziene omstandigheden tijdens de bouw vergoed te krijgen. Voor de
berekening van de investeringskosten per ZZP is daarom uitgegaan van het principe van
budgettair bouwen zoals dat voorheen ook onder het bouwregime werd toegepast. Dit
betekent dat het percentage voor de rubriek 6.1 Programma en bestekswijzigingen ten
opzichte van het percentage uit de Bouwkostennota met 2% wordt verhoogd.

4.7

Kosten die buiten het model blijven
Naast de bovengenoemde kosten, die in het model verwerkt zijn, zijn er ook
investeringskosten en financiële toeslagen die niet in de berekening worden
meegenomen. Deze kosten zijn over het algemeen moeilijk aan één bepaalde ZZP te
koppelen zoals de kosten voor interim-huisvesting, faseringskosten, de kosten voor nietgebouw-gebonden-terreinvoorzieningen (herinrichting van een instellingsterrein) en de
kosten voor onvoorziene zaken zoals asbestverwijdering.

TNO-rapport

27 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

5

Regionale Instellingen voor Beschermd Wonen (RIBW)
De grootschalige intramurale huisvesting van de sectoren Gehandicaptenzorg (GHZ),
Geestelijke gezondheidszorg (GGZ) en Verpleging en Verzorging (V&V) moesten tot
1 januari 2009 voldoen aan de prestatie-eisen voor nieuwbouw van AWBZvoorzieningen. De investeringskosten werden gebaseerd op de prestatie-eisen in de
Bouwkostennota. De RIBW vormde een uitzondering: op deze instellingen waren de
prestatie-eisen al sinds 2001 niet meer van toepassing.
In het advies dat de NZa in juni 2009 uitbracht aan de Staatssecretaris van VWS zijn de
huisvestingslasten voor de ZZP’s in de C-categorie, die betrekking hebben op de
RIBW’s, voorlopig gelijk gesteld aan die van de ZZP’s in de B-categorie. Deze laatste
categorie is van toepassing voor voortgezet verblijf met behandeling (in de meeste
gevallen zorg die door een APZ wordt geleverd). De NZa heeft het Centrum Zorg en
Bouw gevraagd te onderzoeken of dit een correcte aanname is. Daarnaast is het
Centrum gevraagd een beschrijving van de RIBW-huisvesting te geven.
Om een beeld te krijgen van de huisvesting van een RIBW is een bezoek aan twee
zelfstandige RIBW-organisaties gebracht. Door middel van een gesprek is geprobeerd
de huidige en (nabije) toekomstige huisvestingspraktijk in beeld te krijgen. De nadruk
lag hierbij op het in kaart brengen van mogelijke overeenkomsten en verschillen in
huisvesting binnen de afzonderlijke ZZP’s in de C-categorie.

5.1

Uitkomsten gesprekken
De bovengenoemde gesprekken hebben grotendeels tot dezelfde inzichten geleid. Dit
beeld is als volgt.
Huisvesting cliënten
Er wordt naar gestreefd de huisvesting binnen een RIBW, ongeacht het type ZZP,
zoveel mogelijk individueel vorm te gegeven: elke cliënt heeft waar mogelijk de
beschikking over een eigen appartement met eigen sanitair. De grootte van de
appartementen varieert weliswaar, maar de gemiddelde oppervlakte per cliënt in een
woongebouw is vrijwel gelijk.
Voor met name de hogere ZZP’s (ZZP 4C t/m ZZP 6C) worden de appartementen bij
voorkeur geclusterd zodat ze samen een ‘wooncomplex’ vormen, waarin een
gezamenlijke huiskamer of inloopsteunpunt wordt opgenomen. Deze huiskamer wordt
onder andere gebruikt voor recreatieve dagbesteding en/of groepsactiviteiten
(gezamenlijk eten). In de nabijheid van deze algemene ruimte(n) bevinden zich ook
enkele ruimten voor het personeel (kantoor- en vergaderruimten). Voor de lagere ZZP’s
(ZZP 1C t/m ZZP 3C) is deze opzet op dit moment in mindere mate van toepassing,
hoewel uit oogpunt van efficiënte zorgverlening steeds meer naar een vergelijkbare
opzet zal worden gestreefd.
Naast het bovenstaande algemene beeld voor alle ZZP’s, kunnen aan een aantal ZZP’s
specifieke kenmerken worden gekoppeld die invloed hebben op de huisvesting:
- ZZP 4C en ZZP 6C: Binnen deze ZZP’s moet rekening worden gehouden met een
verminderde mobiliteit van cliënten (rolstoelgebruik). Dit vergt aanpassingen aan
de huisvesting. Zo zal extra ruimte nodig zijn voor het gebruik en stallen van

28 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

-

hulpmiddelen. Binnen ZZP 6C kan zelfs sprake zijn van overname ten aanzien van
mobiliteit, waardoor tilliftsystemen nodig kunnen zijn;
ZZP 5C: Binnen ZZP 5C moet rekening worden gehouden met cliënten met
gedragsproblemen. Hierdoor kan het noodzakelijk zijn huisvesting verzwaard uit te
voeren (robuustere materialen en specifieke installaties). Deze maatregelen vergen
extra investeringskosten.

Huisvesting dagbesteding
Cliënten wordt in de regel recreatieve en/of arbeidsmatige dagbesteding geboden. Deze
ligt op hetzelfde niveau als die van de ZZP’s in de B-categorie.
Huisvesting ondersteunende diensten
Naast de eerder genoemde ruimte voor personeel op de verschillende locaties met
cliëntenhuisvesting beschikt een RIBW over een centraal bureau (centrale administratie,
vergaderruimtes en ruimten voor het bestuur).
5.2

Oppervlakte en investeringskosten
Om tot een huisvestingscomponent te kunnen komen, moeten de voorgaande
uitgangspunten worden vertaald in een oppervlakte en investeringsbedrag per ZZP.
Voor de vertaling wordt gebruik gemaakt van de prestatie-eisen zoals deze tot 1 januari
2009 binnen het bouwregime van de WTZi van toepassing waren. Op grond van de in
de vorige paragraaf beschreven huisvesting lijken deze prestatie-eisen een goed kader te
vormen voor de realisatie van nieuwbouw voor RIBW’s. Zoals uit het eerste deel van
dit rapport is gebleken, zijn deze eisen ook gehanteerd bij de vertaling van de overige
ZZP’s (GHZ, V&V en GGZ B-categorie).
De uit de interviews naar voren gekomen gebouwkenmerken, kunnen als volgt worden
vertaald naar de prestatie-eisen:
- Voor alle ZZP’s wordt uitgegaan van individuele huisvesting in op reguliere
woningbouw lijkende appartementen (a-specifieke bouw). Voor de nuttige
oppervlakte van een dergelijk appartement wordt 45 m² gehanteerd (inclusief
sanitair). Binnen deze oppervlakte en de bijbehorende investeringskosten zijn
ook concepten met kleinere appartementen en ondersteunende ruimten
mogelijk, waarbij oppervlaktesubstitutie naar gemeenschappelijke ruimten
plaats vindt.
- Er wordt rekening gehouden met de realisatie van een huiskamer of
zorgsteunpunt. Hiervoor wordt per cliënt 4 m² nvo opgenomen;
- Alle cliënten krijgen recreatieve dagbesteding. In de praktijk blijkt ongeveer
75% bovendien arbeidsmatige dagbesteding te ontvangen.
Voor alle cliënten wordt met volledig recreatieve en arbeidsmatige
dagbesteding gerekend (14,1 m² nvo per plaats). Uit deze oppervlakte wordt
zowel de recreatieve dagbesteding als de arbeidsmatige dagbesteding
gerealiseerd. De extra oppervlakte die wordt toegekend voor de cliënten zonder
arbeidsmatige dagbesteding (25%) kan worden gebruikt om een mogelijk tekort
aan ruimte voor ondersteunende diensten op te vangen.
- Voor ZZP 4C en ZZP 6C wordt, zowel binnen de functie verblijf als bij de
ondersteunende begeleiding, rekening gehouden met ruimte voor het gebruik
en stalling van persoonsgebonden hulpmiddelen zoals een scootmobiel of
elektrische rolstoel. Per cliënt wordt hiervoor 3 m² nvo opgenomen.

29 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

-

-

Voor de ondersteunende diensten wordt uitgegaan van 1,9 m² nvo per plaats.
Uit deze oppervlakte moeten alle kantoorfuncties kunnen worden gerealiseerd
(ook centraal kantoor). Uit de gesprekken is gebleken dat dit onvoldoende is
om alle ondersteunende diensten onder te kunnen brengen. De (door één van de
bezochte instellingen) als groot aangemerkte oppervlakte voor arbeidsmatige
dagbesteding (zie hiervoor) kan worden gebruikt om dit tekort aan te vullen.
Bij ZZP 5C wordt rekening gehouden met een financiële toeslag voor het
verzwaard uitvoeren van verblijfs- en dagbestedingsvoorzieningen.
Bij ZZP 6C wordt rekening gehouden met een financiële toeslag voor de
installatie van een tilliftsysteem tussen woon-/slaapkamer en sanitair.

De nuttige vloeroppervlakte wordt door middel van een bruto/nuttig-verhouding
omgerekend naar brutovloeroppervlakte. Voor de verblijfsfunctie wordt een b/nverhouding gehanteerd van 1,4. Voor de overige functies bedraagt deze verhouding 1,5.
Het bovenstaande leidt tot de in figuur 25 weergegeven opbouw van de
rekenoppervlakte (bvo) per functie.

Verblijf

Opp. (m²)

ZZP GGZ 1C

68,6

ZZP GGZ 2C

68,6

ZZP GGZ 3C

68,6

ZZP GGZ 4C

72,8

ZZP GGZ 5C

68,6

ZZP GGZ 6C

72,8

Ondersteunende begeleiding

Opp. (m²)

Onderst. Diensten

Opp. (m²)

ZZP GGZ 1C

21,2

ZZP GGZ 1C - 7C

2,9

ZZP GGZ 2C

21,2

ZZP GGZ 3C

21,2

ZZP GGZ 4C

25,7

ZZP GGZ 5C

21,2

ZZP GGZ 6C

25,7

Verblijf (a-specifieke bouw)

Ondersteunende begeleiding

Verblijf (Specifieke bouw)

Toeslag arbeidsmatige dagbesteding

Toeslag huiskamer/steunpunt

Toeslag persoonsgebonden hulpmiddelen

Toeslag persoonsgebonden hulpmiddelen

Ondersteunende diensten

Figuur 25 Opbouw oppervlakte voor de functie verblijf, ondersteunende begeleiding en ondersteunende
diensten in de sector GGZ, C-categorie

In de bijlagen H en I staan de oppervlakte en investeringskosten per ZZP weergegeven.
De gehanteerde investeringskosten per m² (of per voorziening) zijn afkomstig uit de
Bouwkostennota 2008. De investeringsbedragen zijn berekend op prijspeil januari 2008
en moeten voor een actueel prijspeil worden geïndexeerd met de gezondheidszorgindex.
De investeringskosten zijn berekend voor a-specifieke huisvesting (zie ook paragraaf
4.2, tabel 2). Binnen deze investeringskosten is het mogelijk om specifieke bouw te
realiseren. Dit zal in de praktijk met name voor de ZZP 4C en ZZP 6C kunnen
voorkomen.

TNO-rapport

30 / 40

Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

6

Bepaling van de NHC per ZZP
De financiering van de intramurale zorg vindt plaats op basis van
zorgzwaartepakketten. Met ingang van 2011 wordt aan die bekostiging een element
voor huisvesting toegevoegd, het integrale tarief.
Het College bouw zorginstellingen, heeft samen met Prismant en het CTG/ZAio (de
voorganger van de NZa) enkele jaren geleden een NHC-model ontwikkeld 6 . In dit
model wordt op basis van normatieve investeringskosten een normatieve
huisvestingscomponent (NHC) vastgesteld. De NHC is het jaarlijkse bedrag, uitgedrukt
als percentage van de nieuwbouwnorm, dat de financiering van de initiële investering,
de afschrijvingen en een veronderstelde renovatie dekt. Het model gaat hierbij uit van
veronderstellingen ten aanzien van investeringspatroon, gemiddelde gebruiksduur,
inflatie en discontovoet. Het resultaat is een jaarlijkse vergoeding dat het equivalent is
van het eenmalige investeringsbedrag zoals dat tot 1 januari 2009 werd vastgesteld.
Deze jaarlijkse vergoeding is in feite het integrale tarief dat aan de ZZP’s wordt
toegevoegd.
De integrale kapitaallastenvergoeding wordt verder aangeduid als de normatieve
huisvestingcomponent (NHC). Het uitgangspunt van de NHC is dat instellingen in staat
moeten zijn om nieuwbouw te realiseren, waarbij de meest recente bouwnormen van het
College bouw zorginstellingen het uitgangspunt voor het financiële kader vormen.
Bovendien moet de NHC voldoende ruimte bieden om jaarlijkse en incidentele
instandhoudinginvesteringen te plegen.
In de vorige hoofdstukken is per ZZP het investeringsbedrag bepaald waarmee de
instelling in principe voor alle functies nieuw zou moeten kunnen bouwen. Met behulp
van het NHC-model kan het investeringsbedrag worden omgerekend naar een
normatieve huisvestingscomponent.
Dit rapport beperkt zich tot de bepaling van de investeringsbedragen die ten grondslag
liggen aan de NHC-berekening en zal niet ingaan op de berekening van het
daadwerkelijke integrale tarief. De exacte berekening is namelijk afhankelijk van
uitgangspunten en parameters die op het moment nog onderwerp van discussie zijn.

6

Quick scan in de care, rapportnummer 593, College bouw zorginstellingen, Utrecht 2006

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

7

Bijlagen
Bijlage A Type bouw per ZZP in de sector GHZ
Bijlage B Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector V&V
Bijlage C Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector GHZ
Bijlage D Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector GGZ B
Bijlage E Investeringskosten per ZZP voor de sector V&V
Bijlage F Investeringskosten per ZZP voor de sector GHZ
Bijlage G Investeringskosten per ZZP voor de sector GGZ B
Bijlage H Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector GGZ C
Bijlage I Investeringskosten per ZZP voor de sector GGZ C

31 / 40

32 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

A

Type bouw per ZZP in de sector GHZ
Met behulp van de kenmerken mobiliteit en gedragsproblematiek is voor alle ZZP’s in
de GHZ het type bouw in beeld gebracht. De laatste kolom geeft aan of de genoemde
kenmerken leidden tot a-specifieke of specifieke bouw.

Type ZZP

Probleemgedrag

Hulpbehoevend

Type bouw

t.a.v mobiliteit

VG 1

Nee

Nee

a-specifiek

VG 2

Nee

Nee

a-specifiek

VG 3

Nee

Nee

a-specifiek

VG 4

Nee

Nee

a-specifiek

VG 5

Nee

Ja

specifiek

VG 6

Ja

Nee

specifiek

VG 7

Ja

Nee

specifiek

LVG 1

Nee

Nee

a-specifiek

LVG 2

Nee

Nee

a-specifiek

LVG 3

Ja

Nee

specifiek

LVG 4

Ja

Nee

specifiek

LVG 5

Ja

Nee

specifiek

SGLVG 1

Ja

Nee

specifiek

LG 1

Nee

Nee

a-specifiek

LG 2

Nee

Nee

a-specifiek

LG 3

Nee

Nee

a-specifiek

LG 4

Nee

Nee

a-specifiek

LG 5

Nee

Ja

specifiek

LG 6

Nee

Ja

specifiek

LG 7

Nee

Ja

specifiek

ZG aud 1

Nee

Nee

a-specifiek

ZG aud 2

Nee

Nee

a-specifiek

ZG aud 3

Ja

Nee

specifiek

ZG vis 1

Nee

Nee

a-specifiek

ZG vis 2

Nee

Nee

a-specifiek

ZG vis 3

Nee

Nee

a-specifiek

ZG vis 4

Nee

Ja

specifiek

ZG vis 5

Nee

Ja

specifiek

ZG aud 4*

33 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

B

Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector V&V
Rekenoppervlakte per functie in m² bvo. Tevens wordt het aandeel van de oppervlakte
per functie in procenten vermeld.

Type ZZP
1 VV

Verblijf

Onderst.
Begeleiding
8,7

63
84%

2 VV

66,8

3 VV

72,5

4 VV

70

5 VV

55,1

6 VV

54

7 VV

56,3

8 VV

58,5

9 VV

54

10 VV

58,5

12%

8,7
85%

0%

0,0
11%

8,7
85%
84%
77%
74%
75%
75%
59%

6%

27%

100%

92,0
5%

4,6
5%

100%

77,7

4,6

3,9
14%

6%

5%

9%

100%

75,4

4,6

24,8

10,7

6%

5%

14%

100%

73,2

4,6

4,0

8,7

6%

5%

14%

100%

71,6

4,6

4,0

10,6

4%

3%

14%

100%

83

4,6

4,0

10,6

4%

1%

14%

100%

85,5

3,2

2,2

10,6

4%

1%

10%

100%

78,7

3,2

1,1

9,7

74,9
4%

0%

10%

Totaal

3,2

1,1

8,7

75%

Behandeling/ Onderst.
activ. beg.
Diensten
0,0
3,2

100%

77,7
6%

100%

34 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

C

Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector GHZ
Rekenoppervlakte per functie in m² bvo. Tevens wordt het aandeel van de oppervlakte
per functie in procenten vermeld.

Type ZZP
VG 1

Verblijf

Onderst.
Begeleiding
21,2

68,6
74%

VG 2

68,6

VG 3

68,6

VG 4

68,6

VG 5

54,0

VG 6

49,5

VG 7

49,5

LVG 1

68,6

LVG 2

68,6

LVG 3

59,3

LVG 4

59,3

LVG 5

59,3

SGLVG

59,3

LG 1

68,6

LG 2

68,6

LG 3

68,6

LG 4

68,6

LG 5

54,0

LG 6

60,4

LG 7

60,4

ZG aud 1

68,6

ZG aud 2

68,6

ZG aud 3

49,5

ZG aud 4

0

ZG vis 1

68,6

ZG vis 2

68,6

ZG vis 3

68,6

ZG vis 4

54,0

ZG vis 5

60,4

23%

21,2
74%

0%

0,0
23%

21,2
74%
74%
61%
59%
59%
74%
74%
63%
63%
63%
63%
74%
74%
74%
74%
61%
60%
60%
74%
74%
59%
0%
74%
74%
74%
61%

3%

11%

100%

89,1
5%

4,1
10%

100%

92,7

4,1

9,8
26%

3%

0%

24%

100%

92,7

2,9

9,8

25,7

3%

0%

23%

100%

92,7

2,9

0,0

21,2

100%

0%

23%

100%

2,9

2,9

0,0

21,2

5%

0%

23%

100%

84,6

2,9

0,0

21,2

3%

12%

0%

100%

92,7

4,1

0,0

21,2

3%

0%

25%

100%

92,7

2,9

9,8

0

4%

0%

23%

100%

100

2,9

0,0

21,2

4%

10%

23%

100%

100

4,1

0,0

21,2

5%

10%

26%

100%

89,1

4,1

9,8

21,2

3%

11%

26%

100%

92,7

4,1

9,8

25,7

3%

0%

24%

100%

92,7

2,9

9,8

25,7

3%

0%

23%

100%

92,7

2,9

0,0

21,2

3%

0%

23%

100%

92,7

2,9

0,0

21,2

4%

0%

23%

100%

94,4

2,9

0,0

21,2

4%

10%

23%

100%

94,4

4,1

0,0

21,2

4%

10%

22%

100%

94,4

4,1

9,8

21,2

4%

10%

22%

100%

94,4

4,1

9,8

21,2

3%

10%

22%

100%

92,7

4,1

9,8

21,2

3%

0%

22%

100%

92,7

2,9

9,8

21,2

5%

0%

23%

100%

84,6

2,9

0,0

21,2

5%

12%

23%

100%

84,6

4,1

0,0

21,2

5%

12%

25%

100%

89,1

4,1

9,8

21,2

3%

11%

25%

100%

92,7

4,1

9,8

21,2

3%

0%

24%

100%

92,7

2,9

9,8

21,2

3%

0%

23%

100%

92,7

2,9

0,0

21,2

92,7
3%

0%

23%

Totaal

2,9

0,0

21,2

60%

Behandeling/ Onderst.
activ. beg.
Diensten
0,0
2,9

100%

100
4%

100%

35 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

D

Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector GGZ B
Rekenoppervlakte per functie in m² bvo. Tevens wordt het aandeel van de oppervlakte
per functie in procenten vermeld.
GGZ
Type ZZP B

B1

Verblijf (incl. Onderst.
afzk. + sepk.) Begeleiding
(incl.
dagbest.)
49,7
24,2

Behandeling/ Onderst.
activ. beg.
Diensten

62%

3%

B2

49,7

B3

49,7

B4

49,7

B5

51,4

B6

49,9

B7

62,2

24,2
62%

30%

62%

3%

30%

62%
62%

6%

3%

100%

80,9
6%

4,6
2%

100%

82,4

4,6

2,2
26%

6%

3%

30%

100%

80,7

4,6

2,2

24,2

6%

3%

29%

100%

80,7

4,6

2,2

24,2

6%

3%

30%

100%

80,7

4,6

2,2

24,2

80,7
6%

4,6

2,2

24,2
62%

4,6

2,2

24,2

67%

2,2

30%

Totaal (excl.
keuken)

100%

93,2
5%

100%

36 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

E

Investeringskosten per ZZP voor de sector V&V
Investeringskosten per ZZP, inclusief BTW, exclusief grond- en startkosten, prijspeil
januari 2008.
Investeringskosten per ZZP

Inv. (€)

ZZP VV 1

€ 115.846

ZZP VV 2

€ 121.501

ZZP VV 3

€ 132.000

ZZP VV 4

€ 128.280

ZZP VV 5

€ 134.766

ZZP VV 6

€ 137.637

ZZP VV 7

€ 141.764

ZZP VV 8

€ 145.872

ZZP VV 9

€ 172.226

ZZP VV 10

€ 145.890

Verblijf (incl. toeslag keukenvoorziening)

Ondersteunende diensten

Ondersteunende begeleiding

Toeslag temperatuurbeheersing

Behandeling

Toeslag plafondtilliften*

Voor alle vermelde investeringskosten en financiële toeslagen is uitgegaan van een bouwtijd van 12
maanden, bijkomende kosten van 2,5%, directiekosten van 14%, programma- en bestekswijzigingen van 4%
en loon- en prijsstijgingen van 2,5%. De vermelde bedragen zijn inclusief BTW, op prijspeil januari 2008.
Rente tijdens de bouw is niet meegenomen.

37 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

F

Investeringskosten per ZZP voor de sector GHZ
Investeringskosten per ZZP, inclusief BTW, exclusief grond- en startkosten, prijspeil
januari 2008.
Investeringskosten per ZZP

Inv. (€)

VG1

€ 133.133

VG2

€ 133.133

VG3

€ 133.133

VG4

€ 133.133

VG5

€ 156.601

VG6

€ 148.672

VG7

€ 148.672

LVG1

€ 133.133

LVG2

€ 133.133

LVG3

€ 176.388

LVG4

€ 176.388

LVG5

€ 176.388

SGLVG

€ 176.388

LG1

€ 133.133

LG2

€ 133.133

LG3

€ 133.133

LG4

€ 133.133

LG5

€ 156.601

LG6

€ 187.961

LG7

€ 187.961

ZGaud1

€ 133.133

ZGaud2

€ 133.133

ZGaud3

€ 151.790

ZGaud4

€ 133.133

ZGvis1

€ 133.133

ZGvis2

€ 133.133

ZGvis3

€ 133.133

ZGvis4

€ 160.003

ZGvis5

€ 191.766
Verblijf

Toeslag verzwaarde bouw

Ondersteunende begeleiding

Toeslag plafondtilliften*

Behandeling

Toeslag temperatuurbeheersing

Ondersteunende diensten

Toeslag zintuiglijk

Voor alle vermelde investeringskosten en financiële toeslagen is uitgegaan van een bouwtijd van 12
maanden, bijkomende kosten van 2,5%, directiekosten van 14%, programma- en bestekswijzigingen van 4%
en loon- en prijsstijgingen van 2,5%. De vermelde bedragen zijn inclusief BTW, op prijspeil januari 2008.
Rente tijdens de bouw is niet meegenomen.

38 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

G

Investeringskosten per ZZP voor de sector GGZ B
Investeringskosten per ZZP, inclusief BTW, exclusief grond- en startkosten, prijspeil
januari 2008.
Investeringskosten per ZZP

Inv. (€)

ZZP GGZ 1B

€ 145.090

ZZP GGZ 2B

€ 145.090

ZZP GGZ 3B

€ 145.090

ZZP GGZ 4B

€ 145.090

ZZP GGZ 5B

€ 149.508

ZZP GGZ 6B

€ 146.665

ZZP GGZ 7B

€ 179.574

Verblijf (incl. toeslag keukenvoorziening)

Toeslag temperatuurbeheersing

Ondersteunende begeleiding

Gedragsproblematiek

Behandeling
Ondersteunende diensten

Voor alle vermelde investeringskosten en financiële toeslagen is uitgegaan van een bouwtijd van 12
maanden, bijkomende kosten van 2,5%, directiekosten van 14%, programma- en bestekswijzigingen van 4%
en loon- en prijsstijgingen van 2,5%. De vermelde bedragen zijn inclusief BTW, op prijspeil januari 2008.
Rente tijdens de bouw is niet meegenomen.

39 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

H

Rekenoppervlakte per ZZP voor de sector GGZ C
Rekenoppervlakte per functie in m² bvo. Tevens wordt het aandeel van de oppervlakte
per functie in procenten vermeld.

GGZ
Type ZZP B

1C

Verblijf (incl. Onderst.
afzk. + sepk.) Begeleiding
(incl.
dagbest.)
68,6
21,2

Behandeling/ Onderst.
activ. beg.
Diensten

74%

0%

2C

68,6

3C

68,6

4C

72,8

5C

68,6

6C

72,8

21,2
74%

23%

74%

0%

23%

74%

3%

0%

100%

92,7
3%

2,9
0%

100%

101,4

2,9

0,0
25%

3%

0%

23%

100%

92,7

2,9

0,0

25,7

3%

0%

25%

100%

92,7

2,9

0,0

21,2

92,7
3%

2,9

0,0

25,7
72%

2,9

0,0

21,2

72%

0,0

23%

Totaal (excl.
keuken)

100%

101,4
3%

100%

40 / 40

TNO-rapport
Investeringskosten per ZZP, basis voor een NHC voor de Care

I

Investeringskosten per ZZP voor de sector GGZ C

Investeringskosten per ZZP, inclusief BTW, exclusief grond- en startkosten, prijspeil
januari 2008.

Investeringskosten per ZZP

Inv. (€)

ZZP GGZ 1C

€ 133.133

ZZP GGZ 2C

€ 133.133

ZZP GGZ 3C

€ 133.133

ZZP GGZ 4C

€ 145.695

ZZP GGZ 5C

€ 145.963

ZZP GGZ 6C

€ 149.598

Verblijf (incl. toeslag keukenvoorziening)

Toeslag Tilliftsysteem

Ondersteunende begeleiding

Toeslag Gedragsproblematiek

Ondersteunende diensten

Voor alle vermelde investeringskosten en financiële toeslagen is uitgegaan van een bouwtijd van 12
maanden, bijkomende kosten van 2,5%, directiekosten van 14%, programma- en bestekswijzigingen van 4%
en loon- en prijsstijgingen van 2,5%. De vermelde bedragen zijn inclusief BTW, op prijspeil januari 2008.
Rente tijdens de bouw is niet meegenomen.