Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 X

Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie
van Defensie (X) voor het jaar 2022

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING

INHOUDSOPGAVE
Geraamde uitgaven en ontvangsten

3

A.

Artikelsgewijze toelichting bij het begrotingswetsvoorstel

4

B.

Artikelsgewijze toelichting bij de begrotingsartikelen

5

1.

Leeswijzer

5

2.
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

Beleidsagenda
Beleidsprioriteiten
Belangrijkste beleidsmatige mutaties
Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven
Meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen
Overzicht risicoregelingen
Overzicht coronamaatregelen

8
13
29
31
32
35
35

3.
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5
3.6
3.7
3.8

Beleidsartikelen
Artikel 1 Inzet
Artikel 2 Koninklijke Marine
Artikel 3 Koninklijke Landmacht
Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht
Artikel 5 Koninklijke Marechaussee
Artikel 6 Investeringen
Artikel 7 Defensie Materieel Organisatie
Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando

37
37
43
49
53
57
63
65
67

4.
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

Niet-beleidsartikelen
Artikel 9 Algemeen
Artikel 10 Apparaat Kerndepartement
Artikel 11 Geheim
Artikel 12 Nog onverdeeld
Artikel 13 Bijdrage aan
Defensiematerieelbegrotingsfonds

70
70
72
75
76

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

76

1

5.
5.1

Begroting agentschappen
Paresto

78
78

6.
6.1
6.2
6.3
6.4

Departement specifieke informatie
Militaire pensioenen en uitkeringen
Verdeling van de apparaatsuitgaven
Overzicht formatie defensiepersoneel
Ruimte(vaart)

82
83
84
85
85

7.
7.1

Bijlagen
87
Bijlage Zelfstandige Bestuursorganen en
Rechtspersonen met een Wettelijke Taak
87
Bijlage verdiepingshoofdstuk
88
Bijlage moties en toezeggingen
99
Bijlage subsidieoverzicht
116
Bijlage toelichting op de Strategische Evaluatie Agenda 117
Bijlage overzicht uitgaven veteranen en uitgaven zorg en
nazorg
124
Bijlage uitgaven Caribisch Nederland
128
Bijlage afkortingen
128

7.2
7.3
7.4
7.5
7.6
7.7
7.8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

2

GERAAMDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Figuur 1 Geraamde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.). Totaal
€ 12.391,645
Inzet

190,4

Koninklijke Marine

844,7

Koninklijke Landmacht

1.439,2

Koninklijke Luchtmacht

680,9

Koninklijke Marechaussee

486,9

Defensie Materieel Organisatie

607,1

Defensie Ondersteuningscommando

1.205,6

Algemeen

212,2

Apparaat Kerndepartement

1.511,3

Geheim

15,3

Nog onverdeeld

249,4

Bijdrage aan
Defensiematerieelbegrotingsfonds

4.948,6

0

1.000

2.000

3.000

4.000

5.000

6.000

Figuur 2 Geraamde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en niet-beleidsartikelen (bedragen x € 1 mln.).
Totaal € 141,952
Inzet

2,9

Koninklijke Marine

10,9

Koninklijke Landmacht

7,9

Koninklijke Luchtmacht

12,1

Koninklijke Marechaussee

4,5

Defensie Materieel Organisatie

26,2

Defensie Ondersteuningscommando

68,5

Apparaat Kerndepartement

9,0

0

10

20

30

40

50

60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

70

80

3

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET
BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk afzon­
derlijk bij de wet vastgesteld.
Het wetsvoorstel strekt ertoe om de onderhavige begrotingsstaten voor
het aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de Rijks­
begroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als geheel is
opgenomen in de Miljoenennota.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen
begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze memorie van
toelichting toegelicht (de zogenoemde begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het
saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten van
het in de staat opgenomen baten-lastenagentschap Paresto voor het
onderhavige jaar vastgesteld. De in betreffende begroting opgenomen
begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B (begrotingstoe­
lichting) van deze memorie van toelichting en wel in de paragraaf inzake
het agentschap.
De Minister van Defensie,

F.B.J Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

4

B. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
1. Leeswijzer
Algemeen
De leeswijzer volgt de opbouw van de memorie van toelichting van de
begroting. De memorie van toelichting is de uitleg bij het hierboven
beschreven wetsvoorstel.
Het Ministerie van Defensie bestaat uit zeven organisatiedelen. De vier
krijgsmachtdelen (Koninklijke Marine, Koninklijke Landmacht, Koninklijke
Luchtmacht en Koninklijke Marechaussee) zorgen ervoor dat de militairen
en het materieel klaar zijn voor inzet. Het Defensie Ondersteuningscom­
mando en de Defensie Materieel Organisatie ondersteunen door producten
en diensten te leveren. De Bestuursstaf bestaat uit een aantal uitvoerings­
organisaties waaronder de MIVD en heeft daarnaast een rol in het maken
van beleid.
De Minister en Staatssecretaris zijn verantwoordelijk voor het algehele
beleid van Defensie. De ambtelijke leiding ligt in handen van de SecretarisGeneraal. De Commandant der Strijdkrachten - verantwoordelijk voor een
groot deel van de uitvoering - is de militaire adviseur van de Minister en
stuurt de Koninklijke Marine, Koninklijke Landmacht, Koninklijke
Luchtmacht, Defensie Materieel Organisatie, Defensie Ondersteuningscom­
mando, NLD Commando Speciale Strijdkrachten en Defensie Cyber
Commando aan.
Hoofdstuk 2 Beleidsagenda
De beleidsagenda beschrijft de beleidsprioriteiten van Defensie en sluit af
met de onderdelen:
– De belangrijkste beleidsmatige mutaties;
– Het overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven;
– De meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen;
– Het overzicht risicoregelingen;
– Het overzicht coronamaatregelen.
Hoofdstuk 3 Beleidsartikelen
In beleidsartikel 1 Inzet wordt de inzet van de krijgsmacht begroot. Dit betreft
de bijdragen van Defensie aan crisisbeheersingsoperaties, contributies aan
door de leden gemeenschappelijk gefinancierde (common funded) NAVOen EU-operaties, inzet voor nationale en koninkrijkstaken en overige inzet.
Het artikel bevat ook een overzicht van de structurele inzet die in andere
beleidsartikelen is begroot, bijvoorbeeld van de Koninklijke Marechaussee
en de Explosieven Opruimingsdienst Defensie. Het artikel maakt gebruik
van het financiële instrument «opdrachten», met daarin de categorieën:
1. Internationale inzet (BIV), zoals crisisbeheersingsoperaties;
2. Financiering nationale inzet krijgsmacht (FNIK);
3. Overige inzet.
In de beleidsartikelen 2 tot en met 5 wordt de taakuitvoering geraamd voor
respectievelijk de Koninklijke Marine, Koninklijke Landmacht, Koninklijke
Luchtmacht, Koninklijke Marechaussee en de aan hen gemandateerde inzet,
voor zover deze niet valt onder artikel 1 Inzet. Deze operationele
commando’s maken gebruik van de financiële instrumenten «opdrachten»,
«personele uitgaven» en «materiële uitgaven».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

5

Door de introductie van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) zijn
de middelen uit beleidsartikel 6 Investeringen per 2021 overgeheveld naar
het DMF.
In de beleidsartikelen 7 Defensie Materieel Organisatie (DMO) en 8 Defensie
Ondersteuningscommando (DOSCO) zijn de uitgaven, verplichtingen en
ontvangsten geraamd voor de ondersteunende en dienstverlenende defen­
sieonderdelen. De ondersteunende onderdelen werken met dezelfde
financiële instrumenten als de krijgsmachtdelen.
De uitgaven voor het Nationaal Fonds Ereschuld worden verantwoord op
beleidsartikel 8 DOSCO onder het financieel instrument «schadever­
goeding».
Hoofdstuk 4 Niet-beleidsartikelen
In het niet-beleidsartikel 9 Algemeen worden de niet specifiek aan een
defensieonderdeel toe te wijzen programma-uitgaven opgenomen. Onder
dit artikel zijn twee financiële instrumenten opgenomen:
– De bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken: het betreft de
bijdragen voor kennisopbouw bij het TNO, NLR en MARIN, die via de
begroting van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat lopen.
– De schadevergoeding voor de Regeling Uitkering chroom-6 Defensie die
bedoeld is voor claims. Het budget voor potentiële veteranenclaims is
bij artikel 8 DOSCO verantwoord waar het Nationaal Fonds Ereschuld is
opgenomen.
In het niet-beleidsartikel 10 Apparaat Kerndepartement worden de uitgaven
ten behoeve van het centrale apparaat van Defensie begroot, waaronder
de bestuursstaf met de defensietop, (hoofd)directies inclusief de Defen­
siestaf en bijzondere organisatie-eenheden. De bijzondere organisatieeenheden van de bestuursstaf bestaan uit de Inspecteur-Generaal van de
Krijgsmacht (IGK), Inspecteur-Generaal Veiligheid (IGV) die aan het hoofd
staat van de Inspectie Veiligheid Defensie (IVD), de Militaire Luchtvaart
Autoriteit (MLA), de Inspectie Militaire Gezondheidszorg (IMG), de Centrale
Organisatie Integriteit Defensie (COID), het Militair Huis van de Koning
(MHK) en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Onder het
financiële instrument «personele uitgaven» worden onder «uitkeringen»
de uitgaven voor het Sociaal Beleidskader Defensie (SBK) van de
pensioenen en wachtgelden verantwoord.
Ten slotte zijn er ramingen voor de niet-beleidsartikelen 11 Geheim, 12 Nog
onverdeeld en 13 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
opgenomen.
Hoofdstuk 5 Begroting agentschappen
In hoofdstuk 5 is de baten-lastendienst Paresto opgenomen.
Hoofdstuk 6 Departement specifieke informatie
In dit hoofdstuk bieden wij u inzicht in een aantal defensiespecifieke
onderwerpen. Het betreft nadere informatie over pensioenen en
uitkeringen, de verdeling van de apparaatsuitgaven, het overzicht formatie
defensiepersoneel en ruimte(vaart).
Hoofdstuk 7 Bijlagen
In de bijlagen is informatie opgenomen over de volgende onderwerpen: 7.1
Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak
(ZBO/RWT’s), 7.2 een verdieping op de mutaties, 7.3 de moties en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

6

toezeggingen, 7.4 een subsidieoverzicht, 7.5 de toelichting op de Strate­
gische Evaluatie Agenda, 7.6 een uitgavenoverzicht voor veteranen en de
uitgaven voor zorg en nazorg, 7.7 het overzicht met uitgaven aan Caribisch
Nederland en ten slotte is in 7.8 een lijst met gebruikte afkortingen
opgenomen.
Motie Schouw
In juni 2011 is de motie Schouw ingediend en aangenomen. Op grond van
deze motie hebben landenspecifieke aanbevelingen van de Raad op basis
van de nationale hervormingsprogramma's een eigenstandige plaats
gekregen in de departementale begrotingen. Er zijn geen specifieke aanbe­
velingen die betrekking hebben op de begroting van het Ministerie van
Defensie.
Defensieprojectenoverzicht
Zoals gebruikelijk ontvangt de Kamer tegelijkertijd met deze begroting het
Defensieprojectenoverzicht (DPO). Hierin wordt per project meer informatie
gegeven dan in de begroting. Zo wordt de samenhang met het defensie­
beleid en met andere projecten gedetailleerder weergegeven dan in de
begroting mogelijk is. Het DPO biedt inzicht in de lopende en de geplande
materieel-, wapensysteemgebonden IT- en vastgoedprojecten met een
financiële omvang van meer dan € 25 miljoen. Daarnaast wordt ingegaan
op af te stoten materieel.
Groeiparagraaf
In de begroting 2022 zijn ten opzichte van de begroting 2021 de volgende
wijzigingen doorgevoerd:
– De beleidsagenda heeft niet meer de structuur ‘mensen, middelen en
manieren’, de indeling is nu op basis van de eigenschappen van de
Defensievisie 2035.
– In beleidsartikel 2, Marine, zijn onder de financiële instrumenten
«personele uitgaven», «materiële uitgaven» en «apparaatsontvangsten»
de details «Kustwacht NL» en «Kustwacht CARIB» toegevoegd. Dit is
gedaan om de uitgaven aan de kustwachten die op de begroting van
Defensie staan inzichtelijk te maken.
– In de Rijksbegrotingsvoorschriften 2021 is opgenomen dat de uitgaven
ten behoeve van het Caribisch gebied per ministerie op de eigen
begroting inzichtelijk gemaakt dienen te worden. Dit is opgenomen in
bijlage 7.7, bijlage uitgaven Caribisch Nederland.
– Het financiële instrument «schadevergoeding» is bij artikel 8 DOSCO en
artikel 9 Algemeen toegevoegd en de middelen die onder het financiële
instrument «inkomensoverdrachten» vielen zijn hier per 2022 naar
overgeheveld.
Toelichtingsgrens
Omvang begrotingsartikel
(stand ontwerpbegroting) in
€ miljoen

Beleidsmatige mutaties
(ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

< 50

1

2

=> 50 en < 200

2

4

=> 200 < 1000

5

10

=> 1000

10

20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

7

2. Beleidsagenda
Inleiding
Veiligheid is het fundament onder een bloeiende en vrije samenleving,
Defensie draagt bij aan de bescherming van dit fundament. In een wereld
die aan verandering onderhevig is neemt de dreiging om ons heen toe. Om
bescherming te kunnen bieden tegen oude en nieuwe dreiging past
Defensie zich voortdurend aan. Op weg naar een toekomstbestendige
krijgsmacht zoals geschetst in de Defensievisie 2035 hebben we de ambitie
om de krijgsmacht te herstellen, te moderniseren en te versterken.
Nu de samenleving weer stapsgewijs open gaat, voelen we eens te meer
het belang van vrijheid. COVID-19 is een voorbeeld gebleken van een
bedreiging die ons leven raakt en onze vrijheid beperkt. Ook andere
dreigingen hebben invloed op onze samenleving. In juni bleek dat bijvoor­
beeld in de Zwarte Zee toen Russische gevechtsvliegtuigen de Zr. Ms.
Evertsen intimideerden. Ook de recente ontwikkelingen in Afghanistan
maken pijnlijk duidelijk hoe fragiel vrede en stabiliteit kunnen zijn. De lange­
termijngevolgen van de machtsovername door de Taliban zijn onzeker. Vast
staat dat de Nederlandse belangen, waaronder de veiligheid van Neder­
landers en Afghanen die voor Nederland hebben gewerkt, onder druk zijn
komen te staan. Het is een pijnlijk voorbeeld van welke gevolgen de
toenemende internationale onrust kan hebben.
Geopolitieke verhoudingen verharden en dreigingen nemen toe in aantal,
variëteit en complexiteit. Dit is de conclusie van de inlichtingendiensten,
de Nationale Veiligheidsstrategie, de Geïntegreerde Buitenland- en Veilig­
heidsstrategie en van onderzoek binnen de VN en de NAVO. Tegenstanders
worden sterker en slimmer. Rusland en China moderniseren hun krijgs­
machten en net als landen als Iran en Noord-Korea plegen ze
(proxy-)aanvallen op andere landen. Zoals ook in de Defensievisie 2035
‘Vechten voor een veilige toekomst’ staat, wordt ons Koninkrijk dagelijks
aangevallen in het cyber- en informatiedomein en wordt regelmatig onjuiste
informatie verspreid. Cruciale fysieke en digitale knooppunten zijn steeds
vaker het doelwit. Daar moeten wij ons tegen wapenen. Naast het
beschermen van eigen grondgebied en belangen, doen ook de civiele
autoriteiten een beroep op Defensie bij dreigingen en problemen. Zo hielp
Defensie dit voorjaar in het Caribisch gebied met de strijd tegen COVID-19
en bleek deze zomer de inzet van Defensie onmisbaar om de problemen van
de overstromingen in Limburg te voorkomen en te verhelpen met transport,
herstel- en reparatiewerkzaamheden. Naarmate extreem weer en andere
gevolgen van klimaatverandering zich vaker voordoen, of dat nu binnen of
buiten ons Koninkrijk is, zal er steeds meer van Defensie worden gevraagd.
Dit terwijl de overige veiligheidsdreigingen uiteraard niet verdwijnen als er
ergens een bosbrand of overstroming gaande is.
Hoe groter en complexer het aantal dreigingen, hoe meer men rekent op
onze krijgsmacht. Van Defensie wordt verwacht dat zij altijd gereed staat om
het Koninkrijk te beschermen en te verdedigen tegen iedere dreiging, snel
en effectief, waar en wanneer dan ook. Met de verwachte groei aan inzet­
scenario’s en de veranderende manieren van conflictvoering kunnen we dit
in de toekomst niet garanderen. Defensie is op dit moment niet adequaat
toegerust om het Koninkrijk te beschermen tegen toekomstige (en sommige
huidige) dreigingen. De taken die Defensie nodig acht om haar grondwet­
telijke taken volledig uit te voeren kunnen we onvoldoende waarmaken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

8

afspraken met bondgenoten komen we onvoldoende na. Om dat wel te
kunnen zijn stappen nodig. In de Defensievisie is uiteengezet welke stappen
genomen kunnen worden. Veiligheid is namelijk niet vanzelfsprekend.
Op 15 oktober 2020 is de Defensievisie 2035 ‘Vechten voor een veilige
toekomst’ gepresenteerd, waarin het kabinet transparant laat zien wat nodig
is. Als we alles zo goed mogelijk inrichten dan is er structureel € 13 miljard
tot € 17 miljard extra nodig. Het is op dit moment duidelijk dat niet alles kan
en dat verder niet alles tegelijk kan. Richting de toekomst zijn keuzes en
fasering dus noodzakelijk. De Defensievisie schetst een nieuw profiel, waar
we ongeacht het budget aan gaan werken. Maar zonder aanvullende
stappen zullen we ingrijpende keuzes moeten maken, die gevolgen zullen
hebben voor onze veiligheid en onze internationale positie als betrouwbaar
bondgenoot. De krijgsmacht moet toekomstbestendig invulling kunnen
geven aan zijn drie hoofdtaken, die voortvloeien uit de grondwet.
In de afgelopen jaren zijn al belangrijke eerste stappen gezet voor het herstel
van de defensieorganisatie. Er is gewerkt aan het herstel van vertrouwen bij
het personeel door betere arbeidsvoorwaarden te scheppen, meer aandacht
te geven aan fysieke en sociale veiligheid en door achterstallig onderhoud
op het gebied van voorraden, vastgoed en IT stapsgewijs aan te pakken.
De operationele gevechtsondersteuning is versterkt en er is aanzienlijk
geïnvesteerd in de modernisering van de krijgsmacht.
Dit is echter niet genoeg. Defensie heeft meer aanpassingsvermogen,
snelheid en voortzettingsvermogen nodig. Met de Defensievisie werken we
aan een nieuw organisatieprofiel aan de hand van drie eigenschappen en
tien inrichtingsprincipes. In deze begroting wordt benoemd wat in 2022
nodig is om naar dat profiel van de toekomst toe te werken aan de hand van
de drie eigenschappen: technologisch hoogwaardig, informatiegestuurd en
een betrouwbare partner en beschermer. Daarbij streven we naar maximale
operationele inzetbaarheid, het behoud en versterken van slagkracht en
snelheid, verdere investeringen in onze mensen en de bedrijfsvoering ten
behoeve van het moderniseren van de organisatie en betere aanpassing aan
de digitalisering van het slagveld.
In de Defensievisie 2035 is inzichtelijk gemaakt welke stappen Defensie kan
nemen om haar hoofdtaken adequaat te kunnen nakomen gegeven de
toekomstige (en sommige huidige) dreigingen. De drie hoofdtaken van
Defensie zijn:
– Bescherming van het eigen en bondgenootschappelijke grondgebied,
inclusief het Caribisch deel van het Koninkrijk;
– Bescherming en bevordering van de internationale rechtsorde en
stabiliteit;
– Ondersteuning (onder alle omstandigheden) van de civiele autoriteiten
bij de handhaving van de openbare orde, de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde, de bestrijding van rampen en incidenten en de
beheersing van crises, zowel nationaal als internationaal.
Ook zijn in de Defensievisie 2035 deze stappen op hoofdlijnen financieel
gekwantificeerd inclusief tweede en derde orde effecten.
Urgente problematiek
Doordat het huidig toegekende budget ontoereikend is voor de uitdagingen
waar Defensie voor staat, ontstaat een mismatch tussen behoeften en
budget. Deze mismatch kan op dit moment niet in de reguliere bedrijfs­
voering opgelost worden. In deze begroting is de meest urgente

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

9

problematiek incidenteel ingepast door het investeringsbudget aan te
wenden. Dit kan vanzelfsprekend niet zonder consequenties voor de
aantallen wapensystemen/eenheden, minder kwaliteit (en daardoor
slagkracht) en de bijbehorende ondersteuning (onder andere voorraden, IT
en munitie). Zonder extra stappen zijn echter ingrijpende keuzes nodig om
de organisatie structureel in balans te brengen.
Effecten COVID-19 op de defensieorganisatie
COVID-19 heeft veel gevraagd van onze samenleving en economie. Op
Defensie kan worden gerekend wanneer de nood hoog is. Ook in de fase
van herstel kan Defensie een rol spelen, bijvoorbeeld als werkgever of door
investeringen te laten uitvoeren door Nederlandse bedrijven. Defensie
speelt verder een rol om de samenleving weerbaarder te maken voor crisis­
situaties.
De COVID-19 maatregelen leiden tot beperkingen van de geoefendheid en
inzetbaarheid. Zodra de COVID-19 maatregelen vervallen kan het volledige
oefenplan hervat worden. Bij de inhaalslag zijn met name oefeningen op
grotere schaal en deelname aan oefeningen op de hogere geweldsniveaus
en in grotere verbanden noodzakelijk om de geoefendheid voor de eerste
hoofdtaak op peil te kunnen brengen. Naast deze inhaalslag staat Defensie
voor de opgave het hybride werken voor de gehele organisatie verder uit te
werken en te implementeren.
Het achterliggende jaar was de impact van de COVID-19 uitbraak nog
beperkt op de realisatie van de grote materieel- en IT-projecten. Nu de crisis
al meer dan een jaar duurt ontkomt Defensie niet aan negatieve effecten op
projecten. Reisbeperkingen hebben grote invloed op de wijze waarop
programma’s van eisen en complexe engineeringsvraagstukken samen met
de industrie tot stand komen. Over de breedte hebben contractonderhan­
delingen ‘op afstand’ in 2021 meer tijd in beslag genomen en verliepen ze
moeizamer. Bij de leveranciers en partners leiden de langdurige
maatregelen tot het sluiten van fabrieken en lokale COVID-19 uitbraken
zorgen voor beperkingen in de productie: de leverzekerheid neemt hierdoor
af. Ook heeft een aanzienlijk aantal Nederlandse en buitenlandse bedrijven
reeds beroep gedaan, dan wel heeft gemeld dit te gaan doen, op de
overmacht clausule (force majeure) uit de contracten. Voor meerdere
projecten leidt dit derhalve tot 'vertraging door overmacht'. Naast
vertraging zijn schaarste bij verkrijgbaarheid en hogere prijzen van grond­
stoffen eveneens neveneffecten van de pandemie. Steeds vaker leidt dit tot
negatieve effecten op productie en op de distributieketen. Het betreft onder
andere gestegen prijzen van staal en bouwmaterialen, maar ook
verminderde beschikbaarheid van specifieke grondstoffen voor ballistische
beschermingsartikelen, waaronder de benodigde grondstoffen voor
productie van de nieuwe helmen. Dit onderstreept het belang van het
defensiematerieelbegrotingsfonds: financiële «schokken» door externe
omstandigheden zoals COVID-19 kunnen binnen de mogelijkheden van
het DMF in latere jaren opgevangen worden. Desondanks heeft Defensie in
overleg met haar partners ook mogelijkheden gezien om projecten te
versnellen; dit betreft met name kleinere vastgoedprojecten. In het kader
van thematische revitalisering heeft versnelling plaatsgevonden voor Fase
1 Verbetering Legering waardoor deze in 2022 kan worden afgerond en de
volgende fase kan worden gestart.
Omdat het na verlichting van de COVID-19 maatregelen nog tijd kost om
terug te komen op het oorspronkelijke niveau, wordt het inlopen van de
opgelopen achterstanden geen eenvoudige opgave.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

10

Financiële ontwikkelingen
Na de investeringen in Defensie aan het begin van de afgelopen kabinets­
periode bedraagt het defensiebudget in 2022 € 12,4 miljard. Een gedeelte
hiervan bestaat uit incidentele middelen; daarom neemt de omvang van
het defensiebudget de komende jaren licht af. De defensie-uitgaven
uitgedrukt in een percentage van het bruto binnenlands product (bbp)
bedraagt in 2022 naar verwachting 1,47%.
Figuur 3 Ontwikkeling defensie-uitgaven als percentage van het bbp
2,25%

2%

2,00%

2,00%

1,75%

2,00%

2,00%

2,00%

1,76%

1,76%

1,49%

1,47%

2,00%
1,81%

2,00%
1,85%

1,68%
1,58%

1,5%

1,46%

1,41%

1,41%

1,33%
1,25%

1,38%

1,22%

1%
2018

2019

2020

NAVO gemiddeld bbp% (Europese bondgenoten)

2021

2022

NLD bbp%

2023

2024

NAVO-norm

(NLD-berekeningswijze)

Het percentage defensieuitgaven zal na 2022 dalen door de combinatie van
een licht dalend defensiebudget en het door het Centraal Planbureau
verwachte economische herstel na de COVID-19 pandemie. Nederland
voldoet daarmee niet aan het streven om toe te groeien naar de NAVO-norm
van 2% in 2024. Nederland laat als één van de weinige landen de komende
jaren juist een daling zien in het bbp-percentage. Partnerlanden om ons
heen investeren verder in Defensie, waardoor het Europees gemiddelde
naar verwachting stijgt van 1,76% in 2022 naar 1,85% in 2024. Nederland
raakt hierdoor verder achterop: naar verwachting bedragen de Nederlandse
defensie-uitgaven in 2024 1,38% van het bbp.
Een aantal Europese bondgenoten, waaronder het Verenigd Koninkrijk en
Frankrijk, haalt al de NAVO-norm van 2%. Nederland blijft ver achterop ten
opzichte van deze landen. Ook kleinere Europese landen, zoals Kroatië,
Albanië en Tsjechië, halen de NAVO-norm of hebben concrete plannen om
in 2024 naar een bbp-percentage van 2% te groeien. Vergeleken met alle
NAVO-bondgenoten komt Nederland in 2024 qua verwacht bbp-percentage
op plaats 26 van de 30. De EU, de NAVO en in het bijzonder de VS (dat circa
70 procent van de totale NAVO-uitgaven doet) verwachten meer van
Nederland: afspraak is afspraak. Er is ruim € 4 miljard per jaar extra nodig
om aan te sluiten bij het Europese gemiddelde en ruim € 5 miljard om toe
te groeien naar de 2% norm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

11

Figuur 4 Ontwikkeling NAVO defensie-uitgaven

Investeringen
Defensie ziet nu een aantal jaren op rij een lichte overrealisatie in de
exploitatie en een significante stijging van de geplande investeringsver­
plichtingen; Defensie is dus goed in staat het geld uit te geven conform de
plannen. In 2022 stijgt de vijfjaars-gemiddelde investeringsquote verder tot
24,2%, waarmee Defensie voldoet aan de NAVO-richtlijn dat minimaal 20%
van de uitgaven bestemd is voor vervanging van materieel en gerelateerd
onderzoek. Echter, het NAVO-uitgangspunt hierbij is dat de defensieuitgaven 2% van het totale bbp bedragen (de NAVO-norm) en de defensieorganisatie financieel gezond is. Voor een financieel gezonde organisatie
moeten investeringen en instandhouding met elkaar in balans zijn. Dat is
nu niet het geval. Zie voor een nadere toelichting hierop de paragraaf over
materiële gereedheid en de defensiematerieelagenda in het DMF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

12

Investeringsquote
30%

25%

20%

15%

20
10
20
11
20
12
20
13
20
14
20
15
20
16
20
17
20
18
20
19
20
20
20
21
20
22
20
23
20
24
20
25
20
26
20
27
20
28
20
29
20
30
20
31
20
32
20
33
20
34
20
35

10%

Gerealiseerde investeringsquote per jaar (t/m 2020)

Vijfjaarsgemiddelde geraamde investeringsquote

Vijfjaarsgemiddelde gerealiseerde investeringsquote

2.1 Beleidsprioriteiten
In de Defensievisie hebben we inzichtelijk gemaakt wat de problematiek bij
Defensie is. Defensie is nu niet adequaat toegerust om een antwoord te
hebben op de vele toekomstige (en sommige huidige) dreigingen. De
Defensievisie laat de stappen zien die nodig zijn om in de toekomst wel
voldoende toegerust te zijn. In de Defensievisie hebben we een nieuw
profiel geschetst, waar we ongeacht het budget van Defensie mee aan de
slag gaan. Als er geen extra investeringen komen zullen echter ingrijpende
keuzes moeten worden gemaakt en zal de organisatie structureel moeten
krimpen. Hieronder wordt geschetst wat we in 2022 gaan doen en hoe we
daarmee eerste stappen zetten om invulling te geven aan de Defensievisie.
Voor de volgende jaren zullen keuzes nodig zijn, want niet alles kan en zeker
niet alles kan tegelijk. De komende vier jaar willen we de prioriteit leggen
bij het behoud en versterken van slagkracht en snelheid van Defensie, het
tegengaan van achterstallig onderhoud en het moderniseren van de
organisatie, het aanpassen op de digitalisering van het slagveld, het
versterken van het cyberdomein, het personeelsbeleid en de HR-transitie.
De invulling hiervan hangt af van het beschikbare budget. Daarbij zullen ook
slagen moeten worden gemaakt om het gebied van efficiëntie en effecti­
viteit.
2.1.1 Technologisch hoogwaardig
Defensie als technologisch hoogwaardige organisatie is de eerste van drie
eigenschappen die de Defensievisie noemt. Een technologisch
hoogwaardige organisatie vraagt om een sterke innovatiefunctie en een
kwalitatief sterk personeelsbestand met een groter aandeel van personeel
geschoold in (informatie)technologie. Hoe dan ook zijn de mensen de
belangrijkste bouwsteen van Defensie. Het personeelsbeleid blijft er in 2022
op gericht om - conform de doelstellingen van de Defensievisie - een goede
werkgever en een inclusieve organisatie te zijn, die de juiste mensen weet
aan te trekken en te behouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

13

Flexibel optreden: snel inzetbaar, schaalbaar en zelfstandig
De Defensievisie zet de koers uit waarlangs Defensie zich moet ontwikkelen
tot een slimme, technologisch hoogwaardige organisatie. Een flexibele en
schaalbare krijgsmacht, die proactief op dreigingen kan reageren en die
zowel kleinschalig en specialistisch, maar ook in groter verband kan
optreden. De krijgsmacht moet militair vermogen voor alle hoofdtaken
kunnen leveren, maar schiet daar voor met name de eerste hoofdtaak in
tekort. Daarvoor blijft, ook na de investeringen van de afgelopen jaren,
herstel van de operationele gereedheid noodzakelijk. Dit doen we door in
2022 verder te werken aan de drie elementen van operationele gereedheid:
personele gereedheid, materiële gereedheid en geoefendheid. Dit is
hieronder verder uitgewerkt. Daarmee kunnen we stappen zetten, maar zijn
we er nog niet. Op de langere termijn zijn stappen nodig om het maximale
uit de organisatie te halen - ten aanzien van personeel, vastgoed, IT en
materieel en ondersteuning -, om mensen en capaciteiten effectiever en
doelmatiger in te zetten en meer inzet te kunnen realiseren met de huidige
krijgsmacht.
Personele gereedheid
Voor het verbeteren van de personele gereedheid verlegt Defensie haar
focus van kwantitatief ‘vullen’ van formatieplaatsen naar het kwalitatief
realiseren en borgen van de personele gereedheid met voldoende geschikte
en beschikbare mensen, op de korte en de langere termijn. Dit betekent
concreet dat sturen op het verminderen van het aantal vacante functies niet
meer de basis is, maar dat wordt gestuurd op kwalitatieve bezetting van
specifieke functies die beperkend werken op de gereedheid. Voorbeelden
hiervan zijn technisch onderhoudspersoneel en luchtverkeersleiders. Deze
sturing op personele gereedheid is integraal onderdeel van de HR-transitie
die de komende jaren plaatsvindt. Een technologisch hoogwaardige
organisatie vraagt om een sterke innovatiefunctie en een kwalitatief sterk
personeelsbestand met een groter aandeel van personeel geschoold in
(informatie)technologie. We werken in aansluiting op de Defensievisie 2035,
verder aan het aanpassen naar het nieuwe HR-model en het opnieuw
inrichten van de processen. We werken in 2022 verder aan het kunnen
invoeren van snel inzetbare, flexibele en opschaalbare gevechtseenheden
die grotendeels zelfstandig kunnen optreden en snel op- en afschalen met
personeel en materieel. Ook wordt het ingezette verbetertraject met
betrekking tot data-kwaliteit over de personele gereedheid op strategisch
niveau verder uitgerold, waardoor data-gestuurde (informatiegestuurde)
regie op de personele gereedheid structureel verbeterd wordt. Daarnaast
zal in 2022 een meerjarige kwalitatieve aanstellingsopdracht in de instroom­
keten worden uitgevoerd, die - naast de werving van vast bestand en
reservisten - meer focust op het oplossen van tekorten in de schaarstecate­
gorieën die direct impact hebben op de totale personele gereedheid.
Parallel hieraan - en in lijn hiermee - ondersteunen de volgende aanvullende
maatregelen in 2022 de ambitie om op korte termijn de personele
gereedheid te verhogen:
1. Ondersteuning van de jaarlijkse aanstellings- en opleidingsopdrachten
van het Dienstencentrum Personeelslogistiek (DCPL);
2. Extra inspanningen voor werving en selectie van schaarste categorieën
die cruciaal zijn voor de personele gereedheid. Dit doen we met hulp van
een externe daarin gespecialiseerde partij;
3. Alternatieve vulling door het inrichten van een loket om tijdelijk
personeel in te lenen van andere organisaties;
4. Bijdrage leveren aan de werving van reservisten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

14

Materiële gereedheid
Materiële gereedheid is de mate waarin het materieel van een eenheid
beschikbaar en geschikt is voor het uitvoeren van de opdracht. De materiële
gereedheid van de (hoofd)wapensystemen is onder de norm door een
mismatch in behoefte en het instandhoudingsbudget en in personele
capaciteit. Dit leidt tot ernstige beperkingen in de materiële gereedheid en
daarmee in de algehele operationele gereedheid.
Geoefendheid
Geoefendheid als derde component van operationele gereedheid is de mate
waarin een eenheid de taken heeft beoefend en daarvoor voldoende niveau
van beheersing van de taken heeft getoond. Zodra de beperkingen van de
COVID-19 maatregelen op het oefenprogramma komen te vervallen, kan
met hervatting van het oefenprogramma de geoefendheid in 2022
verbeteren. Bij de inhaalslag zijn met name oefeningen op grotere schaal
en deelname aan oefeningen op de hogere geweldsniveaus en in grotere
verbanden noodzakelijk om de geoefendheid voor de eerste hoofdtaak op
peil te kunnen brengen. Dergelijke oefeningen zijn echter intensief qua
materieel, wat onder andere zal leiden tot een grotere behoefte aan reser­
vedelen en munitie. Dit zal leiden tot een verdere afname van de materiële
gereedheid en een hoger verbruik van oefenmunitie. Mede om deze reden
voegt het Kabinet structureel € 60 miljoen aan de defensiebegroting toe
voor de tekorten ten aanzien van munitie, opleiding en training. Er wordt in
2022 onder meer opgewerkt voor de NATO Response Force (NRF) stand-by
periode in 2023 van een German Netherlands Corps HQ in de rol van Land
Component Command en voor ten minste een Battlegroup als onderdeel
van de Very High Readiness Joint Task Force (VJTF).
Voorraden
Ondanks belangrijke investeringen in onze voorraden hebben we voor de
toekomstige scenario’s, zoals beschreven in de Defensievisie 2035, een
mismatch tussen behoefte en budget. Dit gaat om voorraden voor instand­
houding, opleiding en training en inzet. Bij het aanvullen van de voorraden
is nog veel achterstand in te lopen, het zal dus tijd (en geld) kosten. Voor
munitie, opleiding en training heeft het Kabinet besloten om jaarlijks
structureel € 60 miljoen additioneel beschikbaar te stellen. Het Beleidskader
Inzetvoorraden (BKI) beschrijft de uitgangspunten voor de gegarandeerde
beschikbaarheid van deze inzetvoorraden. Defensie heeft nog minimaal tot
en met 2025 nodig om de acht operationele assortimenten (munitie, opera­
tionele rantsoenen en water, disposables en hygiëneartikelen, militaire
kleding en uitrusting, geneeskundige verbruiksartikelen, operationele infra­
structuur, bedrijfs- en brandstoffen en systeemgebonden artikelen (reser­
vedelen)) op de benodigde voorraadniveaus te brengen, gedimensioneerd
naar de tweede en derde hoofdtaak. In 2022 vinden nieuwe deelleveringen
plaats om de inzetvoorraad munitie op norm te brengen. Ook worden de
eerste gespecialiseerde containers voor transport en geconditioneerde
opslag van munitie, bedrijfsstoffen en geneeskundige artikelen uitgeleverd.
Voor de eerste hoofdtaak heeft Defensie momenteel nog onvoldoende
voorraden. Voor het munitiedomein is dit nader toegelicht in de Kamerbief
«Stand van zaken defensiemunitie» (Kamerstuk 27 830, nr. 337).
Kennis en Innovatie
De Defensievisie 2035 benadrukt dat Defensie voorop moet lopen in
onderzoek en ontwikkeling om technologisch hoogwaardig te blijven.
Innovatie voor militaire doeleinden gaat vaak gepaard met mogelijkheden
voor andere sectoren, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid en
verduurzaming. Zo draagt een sterke kennis- en innovatiefunctie bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

15

Defensie, verbonden met de Nederlandse kennisinstellingen en bedrijven,
ook bij aan de weerbaarheid van onze samenleving. De Strategische Kennisen Innovatieagenda (SKIA) 2021-2025 geeft de krijgsmacht richting om
middels innovatie (potentiële) tegenstanders voor te blijven, de implemen­
tatie van deze agenda is reeds gestart en wordt in 2022 en daarna voortgezet.
Defensie rapporteert daarnaast conform de motie van het kamerlid Belhaj
(34775-X, nr. 45) over uitgaven aan kennis en innovatie. Voor 2022 is het
verwachte percentage uitgaven aan kennis en innovatie 1,2% van de defen­
siebegroting.
Investeren in nieuw materieel
De Defensienota 2018 vormde het startsein voor een investeringspro­
gramma voor het herstel, de versterking en de modernisering van de
krijgsmacht. In 2022 stijgt de vijfjaars-gemiddelde investeringsquote verder
tot 24,3%, waarmee Defensie voldoet aan de NAVO-richtlijn dat minimaal
20% van de uitgaven bestemd is voor vervanging van materieel en
gerelateerd onderzoek.
In 2020 is het wetsvoorstel aangenomen om het Defensiematerieelbegro­
tingsfonds (DMF) in te stellen. Hiermee is een belangrijke stap gezet naar
een voorspelbare en schokbestendige defensiematerieelbegroting.
Uitgaven, verplichtingen en ontvangsten ten behoeve van de ontwikkeling,
verwerving, instandhouding en afstoting van materieel, ICT-middelen en
infrastructuur van het Ministerie van Defensie worden vanaf 2021
opgenomen in het DMF.
In de materieelagenda van het DMF en het Defensieprojectenoverzicht
wordt verder ingegaan op (investeringen in) materieelprojecten. Hierbij valt
voor 2022 te denken aan de defensiebrede vervanging nachtzichtkijkers,
verwerving van het Licht Indirect Vurend Systeem (LIVS), verwerving van
gespecialiseerde containers, de geplande Midlife Update van de patrouil­
leschepen, vervanging van de tactische luchttransportcapaciteit en de
vervanging en uitbreiding Short Range Anti-Tank capaciteit. Daarnaast
verwachten we onder andere de D-brief voor het project vervanging Mfregatten naar de Kamer te kunnen sturen. Ook werkt Defensie verder aan
de vervanging van de onderzeebootcapaciteit waarvoor Defensie
momenteel in dialoog is met de drie kandidaat-werven.
Een veilige werkomgeving bij Defensie
Veiligheid moet in de taakuitvoering en bedrijfsvoering van Defensie een
vanzelfsprekendheid zijn. De afgelopen jaren hebben de Visitatiecommissie
Defensie & Veiligheid, de Inspectie Veiligheid Defensie en de andere
toezichthouders bij Defensie ons een spiegel voorgehouden op het gebied
van veilig werken bij Defensie. Verbeteringen zijn zichtbaar, maar we komen
van ver en zijn er nog niet. In 2022 neemt Defensie daarom de volgende
stappen:
– Wij gaan verder met gestalte geven aan de omarmde aanbevelingen van
de Visitatiecommissie Defensie en Veiligheid en andere toezichthouders.
– Wij richten ons met prioriteit op de uitvoering van de resterende
maatregelen uit het plan van aanpak ‘Een veilige defensieorganisatie’ uit
2018. In 2021 levert de Auditdienst Rijk (ADR) een evaluatie van het plan
van aanpak op. Wij nemen de uitkomsten van de evaluatie mee in het
verder uitvoeren van de maatregelen.
– Wij breiden deze maatregelen uit met de plannen uit de Agenda voor
Veiligheid. Via deze Agenda wordt veiligheid verder verankerd in de
bedrijfsvoering en taakuitvoering. Defensieonderdelen kunnen met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

16

–

–

Agenda verder richting geven aan de verbetering van veiligheid. Hiertoe
hebben zij in 2022 en 2023 de beschikking over € 32,2 miljoen, bovenop
bestaande middelen, om de plannen uit te voeren.
Wij gaan door met het versterken van de sociale veiligheid en integriteit
in onze organisatie. Momenteel bevinden we ons in de derde fase van
het ‘Plan van aanpak sociale veiligheid’ (Kamerstuk 34 919 nr. 39), die als
doel heeft sociale veiligheid te bestendigen in de reguliere bedrijfs­
voering door te borgen, te evalueren, te leren en te verbeteren. Er lopen
al veel initiatieven naar aanleiding van het ’Plan van aanpak sociale
veiligheid’. Specifiek voor NLDA zijn alle bestaande onderzoeken en
rapporten van de afgelopen tien jaar door de in 2019 ingestelde Taskforce
NLDA (Kamerstuk 35 000 X, nr. 144) integraal vertaald naar een
toetssteen, waarbij kameraadschap als leidend principe geldt in de
omgang tussen vaste staf, cadetten en adelborsten. Hiertoe zijn
aanvullende middelen beschikbaar gesteld (circa € 0,5 miljoen in 2021
oplopend naar bijna € 0,8 miljoen in 2022 en verder). In 2022 wordt
verder invulling gegeven aan onder andere het opleidings- en begelei­
dingsconcept.
Defensie heeft een groot aantal maatregelen uit het plan van aanpak
beheersing chroom-6 reeds gerealiseerd of in gang gezet. Deze
maatregelen passen wij nu breder toe op de overige gevaarlijke stoffen
in de gehele keten. Daarvoor wordt de Nadere Inventarisatie Gevaarlijke
Stoffen vervolgd zodat de komende drie tot vijf jaar stap voor stap de
risicobeoordelingen worden afgerond en te nemen maatregelen worden
gerealiseerd. Hierbij wordt het zogenoemde S-T-O-P-principe toegepast.
Substitutie (vervanging) van gevaarlijke stoffen, Technische
maatregelen zoals afzuiging, spuitcabines en gereedschappen op het
niveau van de ‘stand der techniek’, Organisatorische maatregelen, zoals
afzetten, opleiden en toezicht en Persoonlijke beschermingsmiddelen.
Stap voor stap worden hiermee verbeteringen doorgevoerd - gericht op
het toepassen van de arbeidshygiënische strategie - met als doel om
het gebruik en de toepassing van chroom-6 zo snel mogelijk Rijksbreed
uit te bannen (Kamerstuk nr. 35 000 X nr. 147).

HR-transitie
Om Defensie te kunnen ontwikkelen tot een hoogtechnologische, flexibele
en schaalbare krijgsmacht gaat het er uiteindelijk om dat Defensie over de
mensen beschikt om haar taken uit te voeren en operationele eenheden
klaar heeft staan om in te zetten waar en wanneer dat nodig is. Daarom voert
Defensie de komende jaren een nieuw HR-model in dat de ambities voor
de defensieorganisatie uit de Defensievisie 2035 ondersteunt, de
individuele kwaliteiten van de medewerkers beter benut en van Defensie
een aantrekkelijker werkgever maakt. Hierover is de Kamer uitgebreid
geïnformeerd in de Kamerbrief HR-transitie (35570 X, nr. 91, d.d. 28 mei
2021). Belangrijke aspecten voor Defensie zijn de hervorming van het
beloningsstelsel en het pensioenstelsel, waarbij de gewijzigde discontovoet
voor de pensioenregeling een budgettaire uitdaging is voor Defensie. In
2022 versterkt Defensie haar capaciteit voor het pensioenakkoord en de
implementatie van het bezoldigingsstelsel.
Zoals in de paragraaf personele gereedheid gemeld, verschuiven we de
focus van sturen op vacante functies naar het sturen op de kwalitatieve
bezetting. Het aantal vacante functies alleen geeft namelijk een vertekend
beeld, omdat voor een deel daarvan bewust gekozen wordt voor de tijdelijke
inzet van reservisten en inhuurkrachten. Juist de kwalitatieve bezetting is
noodzakelijk om de gereedheid te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

17

In 2022 begint in de zogenoemde HR-transitie de overgangsfase van voorbe­
reiden naar verder concretiseren en experimenteren met en binnen de
defensieonderdelen naar vervolgens het stapsgewijs defensiebreed imple­
menteren van de verschillende elementen van het HR-model.
Het gaat om een meerjarig traject dat moet leiden tot een structurele
verbetering van de gereedheid. Daarom heeft de CDS een cruciale rol in
de aansturing van de HR-transitie. Maar Defensie bepaalt niet alleen de
voortgang. De bonden en de medezeggenschap hebben hierin vanuit hun
eigen verantwoordelijkheid een belangrijke rol. Defensie wil in 2022 onder
meer overeenstemming bereiken met de bonden over nieuwe aanstellingsen contractvormen en over de rechtspositionele effecten die de invoering
van strategisch talentmanagement met zich meebrengt. Ook wil Defensie
verder gaan met het vereenvoudigen en verbeteren van het belonings­
model en de uitkomsten van het paritaire onderzoek naar de functiewaar­
dering bij Defensie verwerken in het HR-model.
Defensie neemt binnen de HR-transitie ook maatregelen op het gebied van
diversiteit en inclusiviteit (D&I) om een aantrekkelijke werkgever te worden
voor een bredere doelgroep. Defensie moet een werkomgeving bieden
waarin al haar werknemers zich betrokken, gewaardeerd en gerespecteerd
voelen om wie ze zijn en wat ze bijdragen aan de organisatiedoelstellingen.
Met het oog hierop worden in 2022 een aantal concrete acties genomen om
D&I te borgen in de organisatie. In 2022 worden streefcijfers en voorkeurs­
beleid voor vrouwelijk personeel verder geïmplementeerd. Dit voorkeurs­
beleid is ook van toepassing op MD-opleidingen en plaatsingen. Daarnaast
wordt in 2022 gestart om D&I een vast onderdeel te maken van alle initiële
opleidingen, niveau-opleidingen en opleidingen voor leidinggevenden. Zij
zullen op reguliere basis een D&I-module moeten volgen. In het streven
naar een meer diverse en inclusieve organisatie lopen in 2022 de acties door
in het kader van het Defensie Actieplan 1325 (2021-2025) om gender beter
te integreren in plannen, beleid, uitvoering en evaluaties. Ten slotte wordt
in 2022 onderzoek gedaan naar de barrières die vrouwelijke militairen
ervaren om op uitzending te gaan.
Veteranen
Defensie heeft een bijzondere zorgplicht voor veteranen. Met het oog hierop
wordt in 2022 onder meer verder gewerkt aan het vormgeven van een
modern stelsel van uitkeringen en voorzieningen voor de veteraan, gericht
op maatschappelijke participatie en re-integratie, en worden maatregelen
genomen om de transitie van de veteraan van Defensie naar de civiele
maatschappij te verbeteren. Ook staan thema’s als de invloed van
technische ontwikkelingen op de Veteranenstatus en de positie van «de
jonge veteraan» op de rol om te worden uitgewerkt. Ten slotte staat 2022 in
het teken van het uitvoeren van de aanbevelingen op grond van de beleids­
reactie «aanbevelingen Dutchbat-III» naar aanleiding van het onderzoek
«Focus op Dutchbat-III».
Militaire Gezondheidszorg
Een ander aspect van bijzondere zorgplicht betreft de wettelijke taak om
militaire gezondheidszorg (MGZ) te verlenen. Het programma MGZ 2020 is
afgerond. Dit heeft geleid tot structurele verbeteringen in de MGZ, die zijn
geborgd in de hele MGZ-keten. De Kamer wordt dit najaar geïnformeerd
over de evaluatie van het programma MGZ 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

18

2.1.2 Informatiegestuurd (in optreden en organisatie)
De Defensievisie 2035 noemt als tweede eigenschap die Defensie nastreeft:
informatiegestuurd in organisatie en optreden. De wereld digitaliseert snel.
Landen, organisaties en individuen maken in een groeiend tempo gebruik
van computertechnologie, waarbij ook steeds meer componenten met
elkaar zijn verbonden. Hoewel dit bijdraagt aan een wereldwijde betere
samenwerking maken sommige landen, organisaties en individuen hier ook
misbruik van. Dit maakt Nederland, en ook Defensie, kwetsbaar. Om te
kunnen beschermen wat ons dierbaar is, moet Defensie hierop inspelen.
Met de doorontwikkeling naar een technologisch hoogwaardige organisatie
en het informatiegestuurde optreden moet Defensie een relevante bijdrage
kunnen leveren in het conflict of potentieel gevecht ten opzichte van de
potentiële tegenstanders.
Om in te kunnen spelen op de fysieke gevolgen van cyberaanvallen en de
digitalisering van het slagveld moeten we op de langere termijn slimmer,
sterker en sneller worden in alle domeinen:
– slimmer, door met meer inzicht, begrip en voorspellend vermogen op te
kunnen treden;
– sneller, door onze besluitvorming sneller dan onze opponent te kunnen
doorlopen; en
– sterker, doordat we informatie ook als wapen kunnen inzetten.
Om daar invulling aan te geven, zijn verdere investeringen nodig. Hieronder
wordt ingegaan op wat we in 2022 in gang gaan zetten.
Informatiegestuurd Optreden (IGO)
Defensie staat aan het begin van een grootschalige digitale transformatie.
Deze kan alleen voltooid worden als operationele commando’s,
bondgenoten en internationale partners sneller en slimmer in staat zijn
betrouwbaar informatie uit te wisselen. Het groeiende belang van
informatie en de digitalisering van het slagveld heeft grote gevolgen voor
de ontwikkeling van het werk en de manier van optreden van Defensie.
Investeringen in IGO verbeteren het vergaren, verwerken, snel verspreiden
en inzetten van informatie. Dit is cruciaal in het hedendaagse gevecht.
Nieuwe wapensystemen zoals de F35 zijn en worden ontworpen om bij te
kunnen dragen aan het concept van IGO. De omgang met informatie kan
de commando- en bedrijfsvoering sneller en slimmer maken, maar
informatie kan Defensie ook sterker maken.
IGO geeft richting aan het groeiende belang van informatie en digitalisering
van het slagveld. Om defensiebreed sturing te geven aan de vele initiatieven
wordt gewerkt aan een Beleidsvisie IGO. Naast investeringen in de vorm
van nieuwe wapensystemen, sensorsystemen en upgrades zijn ook inves­
teringen in de achterliggende processen, organisatiestructuren en capaci­
teiten noodzakelijk. Dit vereist innoverend vermogen, een sterke ITinfrastructuur, goed opgeleide mensen en interoperabele systemen. Deze
beleidsonderwerpen komen in deze ontwerpbegroting ook veelvuldig
terug. IGO heeft daarmee betrekking op zowel het primaire als het
secundaire proces; zowel op onze operationele inzet, als op de organisatie
en bedrijfsvoering.
Deze digitale transformatie is cruciaal, grootschalig en een van de lange
adem. Met de huidige budgettaire middelen kunnen in 2022 eerste stappen
gezet worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

19

IT
Defensie werkt in 2022 verder aan de vervanging en vernieuwing van de IT
die Defensie in staat moet stellen een gezaghebbende informatiepositie in
te kunnen nemen. Defensie is hiervoor gestart met enkele grote
programma’s die ook in 2022 doorlopen en afgestemd zijn op de Defensie­
visie 2035. Het programma Grensverleggende IT (GrIT) moet de komende
tien jaar de gehele infrastructuur voor het nationale, statische en mobiele
domein gaan vernieuwen. Het project VOSS gaat de militair te velde met
nieuwe IT ondersteunen. Het programma FOXTROT/TEN moet alle overige
operationele omstandigheden - mobiel, uitgestegen en te voet - gaan onder­
steunen door ervoor te zorgen dat platformen interoperabel zijn en dat men
daarbinnen veilig met elkaar verbonden is. Dit programma wordt samen
met Duitsland uitgevoerd in een aantal deelprogramma’s, zogenaamde
spirals. Op dit moment is alleen de eerste spiral financieel gedekt, wat
inhoudt dat op dit moment slechts een deel van het totale programma kan
worden geïmplementeerd. Al deze domeinen moeten niet alleen met elkaar,
maar ook met internationale partners kunnen praten. Hiervoor loopt bij de
NAVO het programma Federated Mission Networking (FMN), waarin alle
ervaringen in het samenwerken in internationale missies zich moeten
vertalen in een gezamenlijke IT-interoperabiliteit.
De omslag in de IT-keten die nodig is voor IGO behelst echter meer dan
bovengenoemde programma’s. Defensie werkt daarom ook in 2022 verder
aan de veranderingen die nodig zijn in de grote logistieke systemen op
het gebied van personeel en materieel, om daarmee te kunnen bijdragen
aan de ambities van IGO. Vanuit het oogpunt van command & control wil
Defensie op termijn alle essentiële informatie vanuit alle bronnen in haar
commandoruimtes verzamelen en deze gedigitaliseerd aan de defensie­
leiding beschikbaar stellen. Dit gehele veranderende en nieuwe ITlandschap moet bovendien digitaal veilig worden op- en uitgebouwd. Deze
vernieuwingsslag werkt door tot in de haarvaten van de organisatie,
inclusief bestaande (wapen)systemen. Daar waar dit laatste additionele
financiële consequenties heeft, zal dit in het Defensie Projectenoverzicht
(DPO) worden opgenomen.
Tegelijkertijd kent Defensie een mismatch tussen de behoefte binnen de ITketen op de gebieden exploitatie, investeringen en personeel en het budget.
Deze mismatch is inzichtelijk gemaakt in het rapport Defensie Duurzaam
Digitaal (DDD, Kamerbrief 31 125, nr. 118). Om de uitdagingen, zoals geïden­
tificeerd in het rapport DDD het hoofd te kunnen bieden, moet Defensie in
2022 verder kunnen investeren in IT wil het IGO tot een succes kunnen
brengen. Om zich aan de voorkant beter te organiseren werkt Defensie in
2022 al wel een aantal no-regret maatregelen uit die voortkomen uit het
rapport DDD en die geen financiële consequenties kennen. Zo gaat Defensie
onder meer de sturing op IT verbeteren door het opstellen van een
producten- en dienstencatalogus, gaat de recent geïnstalleerde Chief
Information Officer (CIO) ook oordelen uitvoeren op wapensysteem-gerela­
teerde projecten en wordt een begin gemaakt met het om- en bijscholen van
niet IT-personeel. Voor de gebieden data science, artificiële intelligentie (AI)
en cyber heeft Defensie in 2021 aan routekaarten gewerkt waarmee richting
wordt gegeven aan de prioriteiten die vanaf 2022 op deze gebieden moeten
worden gesteld. Het werken aan een verbeterde opslag en uitwisseling van
data in het laag- en hooggerubriceerde data analytics domein en een
algehele grotere digitale weerbaarheid, waarmee we onze veiligheid in
het digitale domein bedoelen, staat hierbij in 2022 centraal. Verder pakt
Defensie het zowel kwantitatieve als kwalitatieve tekort aan IT-personeel aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

20

door samen met kennispartners te investeren in opleidingen, onder meer
via de NLDA, de IT-Academie van DMO en het Cyber Warfare & Training
Centre van CDS.
Cyber
Onze eerste hoofdtaak, bescherming van het grondgebied, beperkt zich niet
meer alleen tot het territoriale grondgebied. We worden in toenemende
mate geconfronteerd met cyberaanvallen en beïnvloedingscampagnes.
Defensie is een belangrijke speler in het nationale cyberecosysteem en kan
onder eigen gezag of op verzoek middels bijstand of steunverlening van
het civiel gezag acteren. Er is toenemende vraag naar de veelzijdige cybergereedschapskist van Defensie. Zoals in het Jaarverslag 2020 gemeld zijn
door het beschikbare budget niet alle ambities uit de Defensie Cyber
Strategie waargemaakt. Met de huidige budgettaire middelen staan de
operationele slagkracht en toekomstbestendigheid van de I&V-diensten
onder druk, zoals aangetoond door de Algemene Rekenkamer in het rapport
Slagkracht AIVD en MIVD. De cyberdreiging groeit sneller dan de cyberbe­
scherming. Defensie zet zich maximaal in om deze dreiging het hoofd te
bieden.
Het digitale domein is voor Defensie naast land, lucht, zee en ruimte het
vijfde domein. Binnen dit domein wil Defensie continu zicht krijgen en
houden op dreigingen. De MIVD zorgt voor inlichtingen hierover en stelt
deze indien mogelijk ter beschikking aan relevante organisaties binnen en
buiten Defensie zoals het Openbaar Ministerie en het Nationaal Cyber
Security Centrum (NCSC). Defensie zet zich, mede op basis van de inlich­
tingen van de MIVD, samen met andere departementen in internationaal
verband in voor versterking van coördinatie op het gebied van technische,
politieke en eventueel juridische attributie van cyberaanvallen.
Defensie continueert haar ambitie om het afschrikkende vermogen bij het
Defensie Cyber Commando te vergroten. Hiervoor bouwt Defensie haar
capaciteiten verder uit binnen de huidige mogelijkheden en beperkingen in
het cyberdomein. Defensie ontwikkelt deze capaciteiten om het optreden
van onze krijgsmacht ter land, ter zee en in de lucht te versterken en om
zelfstandige cyberoperaties uit te voeren. Op tactisch niveau experimenteert
Defensie met nieuwe Cyber Electromagnetic Activities (CEMA) capaciteiten.
Hier vallen ook ontwikkelingen op het gebied van electronic warfare onder.
Daarnaast blijft Defensie onverminderd actief rondom de bescherming en
beveiliging van eigen IT- en wapensystemen. Het Defensie Cyber Security
Centrum (DCSC) blijft zich inzetten om onze essentiële systemen altijd en
overal te beschermen.
De Koninklijke Marechaussee (KMar) draagt dagelijks bij aan rechtshand­
having door het bestrijden van de digitale criminaliteit die zij tegenkomt in
haar taakgebieden. De KMar werkt daarbij nauw samen met de Politie en
de FIOD. Komend jaar zal de KMar verder gaan met het vernieuwen en
uitbreiden van haar bestaande cybercapaciteiten.
Ten slotte draagt Defensie actief bij aan het versterken van de samen­
werking tussen bondgenoten, NAVO en EU. Hiermee verbetert Defensie
het delen van cyberdreigingsinformatie, versterkt Defensie de nationale en
gemeenschappelijke bescherming, handhaaft de internationale rechtsorde
en draagt zorg voor geloofwaardige (bondgenootschappelijke) afschrikking
in het cyberdomein.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

21

Missies & operaties
Deelname aan missies en operaties behoort tot de kerntaken van Defensie.
Missies en operaties zijn onderdeel van een bredere inzet, verbonden met
de prioriteiten van het Nederlandse buitenland en veiligheidsbeleid. Naast
de politiek-strategische redenen die aan de Nederlandse bijdrage ten
grondslag liggen zoals de bescherming en verdediging van de belangen van
het Koninkrijk en het bondgenootschappelijk grondgebied en de
bescherming en bevordering van de internationale rechtsorde en stabiliteit,
zijn deze bijdragen ook van belang voor de ontwikkeling van het eigen
personeel.
Defensie wil proportioneel en in verhouding met vergelijkbare lidstaten
bijdragen aan EU- en NAVO-missies en VN-vredesoperaties, in klein of groot
verband. Defensie blijft investeren in de multilaterale samenwerkingsver­
banden waarin wij opereren, zoals de NAVO, de EU en de VN. Daar zetten
we onder andere in op het verbeteren van de effectiviteit van missies en
het verbeteren van verschillende soorten vredes- en stabiliteitsoperaties en
-activiteiten.
Ook in 2022 spant Defensie zich in om voldoende flexibiliteit te behouden
voor mogelijke inzet in het kader van missies en operaties in crisissituaties.
Dit betekent dat ook in 2022 besluitvorming over verlenging van bestaande
bijdragen aan missies en operaties en eventuele bijdragen in het kader van
één van de drie hoofdtaken van Defensie iedere keer weer een zorgvuldige
afweging zal blijven vergen.
Conflictpreventie
De Defensievisie 2035 stelt dat geïntegreerde inzet vaker gericht zal zijn op
het voorkomen van (hernieuwd) conflict. Omdat voorkomen nauw
samenhangt met vooruitzien, zullen we er in 2022 aan werken om het
anticiperend vermogen van de organisatie verder te versterken (‘strategic
foresight’). In diverse opleidingstrajecten binnen Defensie wordt aandacht
besteed aan het belang van conflictpreventie en de specifieke bijdrage van
de krijgsmacht daaraan. Ook worden initiatieven genomen op relevante
thema’s, zoals conflictsensitiviteit, security sector reform en militaire
diplomatie. In 2022 wordt bovendien meer aandacht besteed aan de capaci­
teiten die Defensie kan inzetten in het kader van conflictpreventie, met name
ten aanzien van training en advisering van veiligheidssectoren. Samen­
werking met andere departementen, maatschappelijke organisaties,
denktanks en internationale partners en organisaties blijft hierbij essentieel.
Inzet van Defensie om conflicten te voorkomen kan immers alleen effectief
en duurzaam zijn als deze deel uitmaakt van een geïntegreerde aanpak en
er gebruik wordt gemaakt van kennis en ervaring ‘van buiten’.
2.1.3 Betrouwbare partner en beschermer
Voor onze veiligheid, zeker ook in de toekomst, is de geloofwaardigheid van
onze samenwerkingsverbanden essentieel. Dankzij de NAVO en de EU leven
we al meer dan 75 jaar in vrijheid. Samenwerking is de enige manier waarop
we de verscheidenheid aan verschillende dreigingen aan kunnen. Daarvoor
moeten we zelf ook substantieel en proportioneel bijdragen aan het
reageren op nationale en internationale crises en de daarbij horende risico’s
durven nemen; we moeten niet te vaak ‘nee’ verkopen. De noodzaak van
specifieke kennis en een groter scala aan capaciteiten neemt toe. Interna­
tionaal blijft onze geïntegreerde benadering de standaard en ook nationaal
opereren we geïntegreerd met onze civiele partners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

22

Én-én benadering: sterke NAVO, sterke EU
Zoals in de Defensievisie 2035 is aangegeven zet Nederland in op een
sterker en zelfredzamer Europa. De Nederlandse opstelling ten aanzien van
de rol van de EU is in de afgelopen jaren geëvolueerd en ambitieuzer
geworden. In 2022 zal deze inzet op de én-én benadering, waarbij zowel
de EU als de NAVO worden versterkt, leidend blijven.
In 2022 zal de EU verder richting geven aan haar doelstellingen op het
Europese Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB) met
het uitbrengen van het Strategisch Kompas. De inzet van Nederland hierbij
is dat de EU ambitie toont en nieuwe stappen zet, en tegelijkertijd realistisch
is in het formuleren van de nieuwe doelstellingen opdat deze ook militair
uitvoerbaar zijn. De NAVO brengt in 2022 haar volgend Strategisch Concept
uit. Beide documenten zullen waar mogelijk worden afgestemd en geven
de EU, de NAVO en de individuele landen strategische richtlijnen. In lijn met
de Defensievisie 2035 zal Nederland zich blijven inzetten om op politiek,
strategisch en operationeel niveau de samenwerking tussen de EU en de
NAVO te bevorderen. Nederland pleit in het in voorjaar 2021 gepresenteerde
non-paper daarover onder andere voor meer politieke consultaties, shared
situational awareness, betere samenwerking op de thema’s weerbaarheid,
klimaat & veiligheid, EDTs (emerging & disruptive technologies), ruimte,
militaire mobiliteit, defensieplanning en capaciteitsontwikkeling.
Een sterker en zelfredzamer Europa vergt dat Europese landen investeren
in het versterken en vergroten van interoperabiliteit en in hun militaire
capaciteiten die kunnen worden ingezet in EU- of NAVO-verband. Nederland
voldoet op dit moment niet aan alle bijdragen die door EU en NAVO zijn
afgesproken. Het volledig voldoen aan het oplossen van de tekortkomingen
in EU en NAVO-verband vergt een aanzienlijke verhoging van de sdefen­
siebegroting. Door ook in 2022 goed aan te sluiten en gebruik te maken van
de EU-instrumenten zoals het Capability Development Plan (CDP) en de
Coordinated Annual Review on Defence (CARD) worden deze, net als het
NAVO-defensieplanningsproces, zo goed mogelijk ingebed in het nationale
planningsproces. In dit kader blijft Defensie zich in 2022 ook inzetten om
optimaal gebruik te maken van de kansen van het Europees Defensie Fonds
(EDF) en de Permanent Gestructureerde Samenwerking (PESCO).
Militaire Mobiliteit
De afgelopen jaren heeft Nederland een leidende positie ingenomen inzake
Militaire Mobiliteit. Deze rol zal Nederland voortzetten en verder versterken.
Het door Nederland geleide PESCO-project Militaire Mobiliteit blijft een
belangrijk forum voor afstemming van nationale inzetten van lidstaten en
afstemming met EU instituties. Daarnaast is het ook een belangrijk forum
voor de versterking van de EU-NAVO samenwerking.
Samenwerking in kleinere multilaterale verbanden
Om in te kunnen zetten op een zelfredzamer Europa maakt Defensie zich
naast de inzet op een versterkte NAVO en EU ook sterk voor samenwerking
in kleinere Europese verbanden waaronder de Northern Group, de Joint
Expeditionary Force (JEF) en het European Intervention Initiative (EI2).
Hierbij wordt niet gedupliceerd, maar wordt juist gekeken hoe samen­
werking binnen Europa kan worden versterkt tussen gelijkgestemde landen.
Met de strategische partners België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg,
Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten wordt ook
bilateraal steeds nauwer samengewerkt. In 2022 blijft Defensie kansen
benutten om gezamenlijk onze krijgsmachten te versterken en onderlinge
samenwerking te verbeteren, waaronder op het gebied van materieel, inzet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

23

en oefenen. Daarnaast wordt samengewerkt op strategische onderwerpen
en worden kennis en ervaringen uitgewisseld over gezamenlijke (nieuwe)
dreigingen en het vergroten van onze weerbaarheid.
Bilaterale samenwerking met strategische partners
Met onze strategische partners België, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg,
Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten werken we
steeds nauwer samen. Ook in 2022 blijven we kansen benutten om
gezamenlijk onze krijgsmachten te versterken en onderlinge samenwerking
te verbeteren, waaronder op het gebied van materieel, inzet en oefenen.
Daarnaast werken we samen op strategische onderwerpen en wisselen we
kennis en ervaringen uit over gezamenlijke (nieuwe) dreigingen en het
vergroten van onze weerbaarheid.
Inzetten op verdere specialisatie binnen de NAVO en EU
Gelet op de steeds complexer wordende veiligheidsomgeving en de
toename van het aantal en het aantal soorten dreigingen is in de Defensie­
visie 2035 onder andere de beleidsinzet opgenomen om in de NAVO en de
EU te komen tot verdere specialisatie. Dit heeft als doel om gezamenlijk
meer effecten te bereiken, de kwaliteit van het optreden te verhogen en
tegelijk de benodigde veelzijdigheid aan vereiste militaire middelen te
borgen. Het draagt daarmee bij aan de strategische autonomie van onze
partnerschappen. Specialisatie komt neer op het maken van afspraken over
wie wat doet voor het grotere geheel - de NAVO, de EU of mogelijk een
kleiner verband van landen - en daarbij meer gebruik te maken van de
respectievelijke unieke meerwaarden van de partners en bondgenoten. Op
die manier kunnen we gezamenlijk beter onze veiligheid beschermen.
We willen samen met onze partners en bondgenoten komen tot afspraken
over wie wat bijdraagt en op welke wijze tekorten ingevuld worden. Daarbij
zijn verschillende lijnen waarlangs specialisatie kan worden vormgegeven,
zoals de lijn van (de ondersteuning van) capaciteiten en de lijn van inzet­
scenario's. Daarover zijn we in gesprek met onze EU-partners en NAVObondgenoten en ook in 2022 agenderen we specialisatie in beide gremia.
Het traject in aanloop naar het EU Strategisch Kompas biedt een uitstekend
vehikel om deze dialoog te voeren tussen EU-lidstaten. Ook binnen de NAVO
en met NAVO-bondgenoten bespreken we hoe er eerste stappen zijn te
zetten richting verdere specialisatie. Het NAVO-defensieplanningsproces
(NDPP) biedt hier bijvoorbeeld aanknopingspunten voor, aangezien dit
proces er al op toeziet dat kwaliteiten en capaciteiten worden verdeeld
onder de leden.
Specialisatie is een langdurig proces: uiteindelijk hoeven landen niet meer
alles te kunnen, maar moeten zij datgene waarop ze specialiseren wel beter
kunnen en in grotere mate uitvoeren. Zo stellen landen hun capaciteiten
voor anderen beschikbaar en vice versa. Het vergroten van de wederzijdse
afhankelijkheid en het inleveren van nationale autonomie vraagt veel
onderling vertrouwen van bondgenoten en partners. Nederland neemt de
komende tijd het initiatief om samen met onze bondgenoten de dialoog te
voeren om het concept specialisatie verder vorm te geven.
Transparantie
De Toeslagenaffaire heeft de noodzaak laten zien van een open en
transparant functionerende overheid, waarbij de menselijke maat centraal
staat en de informatievoorziening op orde is. Defensie heeft transparantie
reeds eerder opgenomen als één van de inrichtingsprincipes in de Defen­
sievisie 2035, namelijk de ambitie om transparant en zichtbaar te zijn in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

24

een betrokken samenleving (inrichtingsprincipe 7). De afgelopen periode
zijn er reeds belangrijke stappen gezet op dit onderwerp. Onder meer is
een defensiebreed programma Informatiehuishouding & Transparantie
vastgesteld, waarin de ambities aan de hand van vier speerpunten zijn
vastgelegd. In 2022 zal het accent liggen op verdere uitwerking van
maatregelen binnen deze speerpunten en uitrol daarvan in de organisatie.
In de uitvoering van het programma zijn ook investeringen beoogd in
benodigde randvoorwaarden, inclusief de IT en het opleiden en trainen.
De vier speerpunten zijn:
1. Het verbeteren van de informatievoorziening aan het parlement en de
samenleving en het komen tot een meer open bestuursstijl. Dit betekent
onder meer dat beslisnota’s bij Kamerstukken actief openbaar worden
gemaakt, de communicatie met de burger wordt verbeterd en de functi­
onaliteit van dossiervorming en dossierarchivering worden ingericht.
Hiermee wordt invulling gegeven aan de beleidslijn Actieve openbaar­
making nota’s.
2. Het verbeteren van de informatiehuishouding binnen de ambtelijke
bedrijfsvoering en het verbeteren van de informatiehuishouding in de
operationele omgeving. Verbetering hiervan draagt bij aan het werk van
alle defensiemedewerkers en voorziet in het voldoen aan (archief) weten regelgeving, waaronder de recent gepubliceerde beleidslijn Actieve
openbaarmaking nota’s. Dit sluit aan bij de implementatie van de Wet
Open Overheid en het interdepartementale actieplan ‘Open op Orde’.
3. Het versterken van het ambtelijk en militair vakmanschap waarmee
een transitie in werkwijzen en aanpassing van houding en gedrag van
medewerkers wordt beoogd. Hiermee wordt invulling gegeven aan de
maatregelen uit het Rijksbrede programma Versterken ambtelijk
vakmanschap.
4. Het verbeteren van de wijze waarop Defensie omgaat met signalen van
buiten en binnen de organisatie. Het gaat daarbij om vragen als komen
de signalen op het juiste niveau binnen? Worden mensen juist bejegend
(met de menselijke maat) en onderkent Defensie in voldoende mate
patronen in de verschillende signalen? Heeft de organisatie het
vermogen om tijdig te anticiperen?
Nationaal en civiel-militaire samenwerking
Op nationaal niveau is samenwerking met regionale en lokale bestuurders
en nationale partners van cruciaal belang om onze nationale taken met
draagvlak uit te voeren. Concreet wil Defensie in 2022 haar betrokkenheid
aan de voorkant bij de crisisbeheersing binnen het Koninkrijk verankeren in
bestuurlijke afspraken en operationele planvorming.
Sinds 2018 loopt het interdepartementale Programma Civiel-Militaire
Samenwerking (PCMS) tussen Defensie, Justitie&Veiligheid en de veilig­
heidsregio’s. Het programma (waarbij ook de overige departementen, het
vitale bedrijfsleven en de Nationale Politie zijn aangehaakt) heeft een
doorlooptijd tot 2023 en heeft als opdracht de rol van Defensie in het
nationale veiligheidsdomein structureel te verstevigen en de civiel-militaire
samenwerking verder te ontwikkelen als een robuuste pijler van de
nationale crisisbeheersing. Het gaat hierbij zowel om de verdediging en
bescherming van de belangen van het Koninkrijk in het algemeen, als om
het waarborgen van de nationale veiligheid en het beheersen van nationale
crises in het bijzonder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

25

De nationale veiligheidsarchitectuur bestaat uit een groot aantal spelers,
waar Defensie er één van is. Gezamenlijk moeten we vitale capaciteiten
kunnen garanderen voor crises en noodsituaties. Defensie moet daarbij met
haar unieke capaciteiten kunnen bijdragen als één van de first responders
en als de last line of defence. Defensie moet dan de capaciteiten hebben
waarmee het zowel onder normale als ook in buitengewone omstandig­
heden (extra) voortzettingsvermogen kan leveren ter ondersteuning aan
het civiele gezag. Ten aanzien van dit laatste heeft Defensie dus als
organisatie ook een mate van autonomie nodig. Op deze manier draagt
Defensie bij aan de weerbaarheid van de samenleving. De geactualiseerde
rol van Defensie wordt onder andere in de evaluatie van de Wet veiligheids­
regio’s en in de nieuwe Rijksbrede Veiligheidsstrategie meegenomen.
In 2021 zijn stappen gezet ten aanzien van het brede offensief tegen de
georganiseerde ondermijnende criminaliteit (BOTOC). Defensie is een
belangrijke partner in dit offensief. In 2022 zal BOTOC verder vorm worden
gegeven door deelname aan het ‘multidisciplinaire interventieteam’ en
door verder te investeren in de ‘bewakings- en beveiligingstaak’ van de
Koninklijke Marechaussee, de aanpak van drugscriminaliteit in het Caribisch
gebied en in keteneffecten, zoals voor de Explosieven Opruimingsdienst
Defensie en advanced search-capaciteit van de Koninklijke Landmacht.
De COVID-19 crisis heeft Nederland hard geraakt. Het jaar 2022 zal mede in
het teken staan van herstel van de gevolgen van de pandemie. Defensie ziet
mogelijkheden om bij te dragen aan het herstel van de samenleving,
economie en het voorbereiden op de bestrijding van nieuwe crises. Besluit­
vorming over de herstelopgaven vindt nog plaats.
De COVID-19 crisis heeft ook het Caribisch deel van het Koninkrijk getroffen.
Binnen de Landspakketten (herstelmaatregelen voor liquiditeitssteun) die
met de landen Aruba, Curaçao en Sint Maarten ten tijde van de COVID-19
crisis zijn overeengekomen, zal Defensie (waaronder KMar en Kustwacht
Carib) diverse maatregelen ten uitvoer brengen die bijdragen aan de
versterking van de rechtsstaat, zoals de versterking van het grenstoezicht
en de professionalisering van de Arubaanse en Curaçaose milities.
Vastgoed
Defensie heeft een urgente en omvangrijke vastgoedopgave, waarbij de
portefeuille de komende tien jaar ingrijpend moet worden herzien omdat
de huidige situatie onbetaalbaar is en niet toekomstbestendig. Als tijdelijke
oplossing heeft Defensie in 2020 en 2021 € 140 miljoen per jaar extra uitge­
trokken voor instandhouding. Zonder ingrijpen lopen de kosten gedurende
de komende 15 jaar verder op, terwijl de achterstand niet wordt ingelopen.
In het Interdepartementaal Beleidsonderzoek naar het Defensievastgoed
(Kamerstuk 34 919, nr. 77; maart 2021) is geconcludeerd dat Defensie
35-40% van de huidige vastgoedportefeuille moet afstoten om een
betaalbare portefeuille over te houden. Defensie werkt aan een verkenning
om te komen tot het concentreren, vernieuwen en verduurzamen van het
defensievastgoed. De budgettaire consequenties en kansen voor andere
maatschappelijke opgaven van dit kabinet zoals versnellen woningbouw,
huisvesting van aandachtsgroepen, locaties voor hernieuwbare energie en
transitie van landbouw naar groen/water/natuur in verband met vermin­
dering stikstofuitstoot, worden in kaart gebracht.
Naast de verkenning om te komen tot het concentreren, vernieuwen en
verduurzamen van het defensievastgoed zullen in 2022 de normen ten
aanzien van het vastgoed worden herzien en wordt naar aanleiding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

26

de bevindingen van de Algemene Rekenkamer verder gewerkt aan het
vereiste inzicht in de staat van het vastgoed en de aansturing van het
vastgoedmanagement.
Duurzaamheid
Op basis van het Plan van aanpak Energietransitie Defensie (Kamerstuk 34
919, nr. 74) stellen we in 2021 de Verduurzamingsroute Vastgoed en de
roadmap Energietransitie Materieel vast. Deze instrumenten gebruiken we
vanaf 2022 bij behoeftestellingen en inkopen voor het aanjagen van
innovatie waarbij we oog houden voor operationele meerwaarde. We
dragen bij aan het rijksbeleid voor verduurzaming met Zon op Rijksdaken,
Energieopwekking op Rijksgronden en duurzaam mobiliteit. In dit kader
ontwikkelt Defensie met EZK financieringsvormen. Verder sluiten we met
projectvoorstellen aan op het Groeifonds en de Recovery and Resilience
Facility. Defensie doet met de huidige middelen het maximaal mogelijke om
aan de wettelijke eisen en ambities te voldoen, verdergaande eisen voor
verduurzaming van (de bedrijfsvoering van) Defensie vereisen aanvullende
investeringen.
De huidige stikstofproblematiek is ook belemmerend voor de (uitbreiding
van) activiteiten door Defensie. Binnen de recente wetgeving en de huidige
stikstofplannen is voor de korte termijn weinig ontwikkelruimte, terwijl
Defensie die stikstofruimte wel nodig heeft. In de meeste gevallen heeft
Defensie geen mogelijkheid om haar activiteiten te verplaatsen. Waar dat
tot stikstoflast leidt, zullen anderen ruimte moeten bieden. Op andere
plaatsen kan Defensie een deel van de oplossing bieden, zie hiervoor de
voorgaande tekst over vastgoed.
Omgeving
Activiteiten van Defensie hebben impact op de omgeving waarin mensen
wonen, werken en recreëren. Het is van belang dat Defensie oog heeft voor
andere ruimtelijke belangen en hier, waar mogelijk, gezamenlijk invulling
geeft aan deze opgave. Randvoorwaardelijk voor de uitvoering van onze
kerntaken zijn passende vergunningen. Toezichthouders van onder andere
ILT en LNV wijzen Defensie meer en meer op tekortkomingen. Proactief zal
Defensie de regie over het vergunningenproces, die bij eerdere reorgani­
saties is wegbezuinigd, in 2022 opnieuw inrichten bij de Defensiestaf. Zo
kan Defensie met het RVB planmatig verouderde vergunningen snel
herzien, beter tijdig nieuwe vergunningen verkrijgen en actueel houden, en
verder belanghebbenden actiever informeren over het vergunningenpro­
cedures.
Daarnaast is Defensie zelf vergunningverlener. De Minister van Defensie
treedt op als bevoegd gezag voor militaire luchthavens. Het proces van
vergunningverlening is voor inwerkingtreding van de Omgevingswet
geïmplementeerd. Ook in 2022 zal Defensie zich voorbereiden op de inwer­
kingtreding van de Omgevingswet door samen met andere partijen, zoals
ILT en RVB, betekenis te geven aan de Omgevingswet.
Luchthavenbesluiten en luchtruimherziening
Bij de Wet van 2 juni 2021, houdende verlenging van de termijn gedurende
welke aanwijzingen krachtens de Luchtvaartwet van militaire luchtvaartter­
reinen hun geldigheid behouden en invoering van een jaarlijkse rapporta­
geplicht (Stb. 2021, 282) is voorzien in een jaarlijks verslag aan de StatenGeneraal over de voortgang van de vaststelling van luchthavenbesluiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

27

voor die luchtvaartterreinen waarvoor nu nog een aanwijzing geldt. Dit
betreft de vliegbases De Peel, Gilze-Rijen en Woensdrecht. Dit verslag wordt
aan de Kamer separaat aangeboden, gelijktijdig met de begrotingsstukken.
Het programma Luchtruimherziening is gericht op het bereiken van drie
samenhangende doelen: efficiënter gebruik en beheer van het luchtruim,
beperking van klimaateffect en hinder in de omgeving en verruiming van
de civiele capaciteit en militaire missie effectiviteit. Het programma volgt
een op het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport
(MIRT) geïnspireerde aanpak, waarin participatie en internationale samen­
werking centraal staan. Met de definitieve voorkeursbeslissing in 2021
werkt het programma in de planuitwerkingsfase toe naar een definitief
besluit: de programmabeslissing in 2023. Het jaar 2022 staat in het teken
van het maken van inhoudelijke stappen; onderzoek, ontwerp en simulaties.
Met het nemen van de programmabeslissing start de realisatiefase met
stapsgewijze implementatie vanaf 2024 tot 2035. De Tweede Kamer
ontvangt halfjaarlijks een voortgangsbrief.
KPI
Figuur 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

28

2.2 Belangrijkste beleidsmatige mutaties
Tabel 1 Belangrijkste beleidsmatige uitgavenmutaties t.o.v. vorig jaar (bedragen x € 1 miljoen)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

11.628,7

12.057,4

11.796,2

11.825,4

11.400,8

11.376,8

1. Mutaties 1e suppletoire
begroting 2021

443,5

231,3

202,4

245,7

224,6

239,7

1.a Loonbijstelling

120,7

121,5

120,8

120,4

120,4

120,0

1.b Prijsbijstelling

128,0

137,7

133,7

134,8

125,0

124,8

1.c Eindejaarsmarge Defensie

53,4

1.d Eindejaarsmarge HGIS

35,0

1.e Digitale veiligheid

45,0

‒ 66,2

‒ 81,1

‒ 43,7

‒ 59,5

‒ 44,2

Standen ontwerpbegroting
2021
Belangrijkste mutaties

1.f Incidentele nood- en
steunmaatregelen covid-19
1.g Valuta

27,6
‒ 30,9

1.h Overige mutaties 1e
supp.begroting en extrapolatie

64,8

38,3

29,0

34,2

38,7

39,1

Mutaties begroting 2022

100,4

102,9

113,3

‒ 93,6

304,0

106,0

2. Interdepartementale
budgetoverhevelingen

1,7

23,4

34,2

30,0

28,2

29,2

3. Bijstellen valuta
berekeningsmethode

2,7

1,6

1,2

‒ 1,5

‒ 2,2

‒ 1,1

‒ 17,2

‒ 17,2

‒ 17,2

‒ 17,2

‒ 17,2

‒ 200,0

200,0

4. Herschikking ontvangsten
tussen defensie en het DMF
5. Hogere ontvangst t.b.v.
instandhouding matereel
marine

5,0

6. Kasschuif i.v.m. over- en
onderprogrammering
7. Budget t.b.v. munitie,
opleiding en training

60,0

60,0

60,0

60,0

60,0

60,0

8. Budget t.b.v. veteranen

30,0

20,0

20,0

20,0

20,0

20,0

9. Versterken inlichtingen en
veiligheidsdiensten (MIVD)
10. Overige mutaties
Standen ontwerpbegroting
2022

15,0

15,0

15,0

15,0

15,0

1,0

0,1

0,1

0,1

0,1

0,1

12.172,6

12.391,6

12.111,8

11.977,5

11.929,4

11.722,5

Toelichting
1. Mutaties 1e suppletoire begroting 2021
Met de 1e suppletoire begroting 2021 zijn de loon- en prijsbijstellingen
en de doorwerking van de eindejaarsmarge 2020 toegevoegd aan de
defensiebegroting.
2. Interdepartementale budgetoverhevelingen
Vanuit diverse ministeries is budget naar Defensie overgeheveld voor
het uitvoeren van activiteiten en vice versa. Per saldo stijgt de begroting
van Defensie met € 23,4 miljoen voor 2022. Een volledig overzicht van
de interdepartementale budgetoverhevelingen is in de verdiepings­
bijlage opgenomen.
3. Bijstellen valuta berekeningsmethode
De generale bijstelling vanuit het Ministerie van Financiën voor de
koersgevoeligheid van de contracten in vreemde valuta is aangepast
omdat bij de initiële uitdeling uitgegaan is van een verouderde bereke­
ningsmethode.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

29

4. Herschikking ontvangsten tussen Defensie en het DMF
Dit betreft het overhevelen van ontvangsten voor logistieke bedrijven en
het Joint Informatievoorziening Commando (JIVC) van de DMO vanuit
de defensiebegroting naar het DMF, omdat de uitgaven in het DMF
plaatsvinden. De ontvangsten zijn via de bijdrage aan het fonds in
mindering gebracht, hierdoor daalt de totale begrotingsomvang van
het kerndepartement.
5. Hogere ontvangst ten behoeve van instandhouding materieel marine
De verwachte hogere overige ontvangsten worden aangewend voor de
instandhouding matereel marine.
6. Kasschuif in verband met over- en onderprogrammering
Als gevolg van de huidige afspraken om tot een realistische en gecon­
troleerde overprogrammering te komen is er een kasschuif verwerkt op
de begroting van het DMF. De kasschuif heeft een meerjarige
doorwerking en sluit over de gehele looptijd van het fonds op nul.
Nadere informatie over de afspraken zijn opgenomen in het DMF zelf.
7. Budget ten behoeve van munitie, opleiding en training
Voor de tekorten ten aanzien van munitie, opleiding en training wordt
structureel € 60 miljoen toegevoegd aan de defensiebegroting.
8. Budget ten behoeve van veteranen
Veteranen met uitzendgerelateerde aandoeningen kunnen compensatie
aanvragen bij het Nationaal Fonds Ereschuld. De middelen op de
begroting zijn echter ontoereikend. Meer (jonge) veteranen doen een
beroep op compensatie. Daarom wordt € 30 miljoen aanvullend
beschikbaar gesteld in 2021 en wordt de begroting met € 20 miljoen
structureel verhoogd.
9. Versterken inlichtingen- en veiligheidsdiensten (MIVD)
Voor het versterken van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten heeft
het Kabinet extra middelen (€ 15 miljoen) aan de MIVD beschikbaar
gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

30

2.3 Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven
Tabel 2 Overzicht niet-juridisch verplichte uitgaven en bestemming (bedragen x € 1.000)
Art. Nr.

Naam artikel

1 Inzet

Juridisch verplicht

190.426

35.969
19%

2 Koninklijke Marine

844.737

766.479
91%

3 Koninklijke Landmacht

1.439.238

1.294.294
90%

4 Koninklijke Luchtmacht

680.941

611.978
90%

5 Koninklijke Marechaussee

486.905

448.575
92%

7 Defensie Materieel
Organisatie

8 Defensie
Ondersteuningscommando

Totaal niet verplichte
uitgaven

607.093

449.166
74%

1.205.578

852.798
71%

Niet-juridisch verplichte Bestemming van de nietuitgaven juridisch verplichte
uitgaven
154.457 De aard van dit artikel
81% maakt dat een groot deel
nog niet-juridisch verplicht
is. Het betreft de
voorziening HGIS voor het
aangaan van nieuwe
missies en verlengen van
bestaande missies
78.258 Het niet-juridisch verplichte
9% deel van de uitgaven is
bestemd voor
gereedstelling
(oefenvaardagen,
operationele zaken) en
overige personele en
materiële exploitatie.
144.944 Het niet-juridisch verplichte
10% deel van de uitgaven is
bestemd voor
gereedstelling (het inhuren
van oefen- en
schietterreinen,
operationele zaken) en
overige personele en
materiële exploitatie
68.963 Het niet-juridisch verplichte
10% deel van de uitgaven is
bestemd voor
gereedstelling (het inhuren
van oefen- en
schietterreinen,
operationele zaken) en
overige personele en
materiële exploitatie.
38.330 Het niet-juridisch verplichte
8% deel van de uitgaven is
bestemd voor de overige
personele en materiële
exploitatie voor alle
districten van de KMar.
157.927 Het niet-juridisch verplichte
26% deel van de uitgaven is
bestemd voor operationele
zaken (brandstof) en
overige personele en
materiële exploitatie
352.780 Het niet-juridisch verplichte
29% deel van de uitgaven is
bestemd voor energie en
water en de overige
personele en materiële
exploitatie (opleidingen,
werving en selectie,
ondersteuning personeel
op buitenlandse posten,
sociaal beleidskader).
995.659

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

31

2.4 Meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen
Inleiding
Elke minister is op basis van de Comptabiliteitswet 2016 verantwoordelijk
voor het periodiek onderzoeken van de doeltreffendheid en doelmatigheid
van het gevoerde beleid. Hiervoor is de Strategische Evaluatie Agenda
(SEA) opgesteld, die uit drie hoofdthema’s bestaat: (1) Inzetbaarheid, (2)
Adaptief en informatiegestuurd en (3) Betrouwbare partner en werkgever.
Om als departement doeltreffend en doelmatig beleid te voeren is inzicht in
het effect van beleid noodzakelijk. Hiervoor is enkel achteraf (ex-post)
evalueren niet voldoende. Beleidsevaluaties dienen integraal onderdeel te
zijn van beleidsontwikkeling, met als doel om tijdig kennis en inzichten te
verzamelen. Een goede invulling van de SEA kan deze integrale benadering
van beleidsevaluaties aandrijven. Daarbij bevordert de SEA de transpa­
rantie van het departement en ondersteunt het Defensie in de ontwikkeling
als lerende organisatie.
Zoals aangegeven in de vierde voortgangsrapportage van de rijksbrede
Operatie Inzicht in Kwaliteit, gelden de begrotingsjaren 2022 en 2023 als
overgangsperiode voor het werken met de SEA1. Voor de begroting van
2022 heeft Defensie per thema geïnventariseerd welke evaluaties lopen en
op de planning staan. Dit hoofdstuk geeft het overzicht weer. Conform de
Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV) zijn in bijlage 7.5 de drie hoofd­
thema’s van de SEA nader uitgewerkt. Tevens wordt in bijlage 7.5 een
toelichting per evaluatie gegeven. De SEA bestaat daarmee uit twee
onderdelen: (1) de tabel met agendering van evaluaties en onderzoeken en
(2) een nadere uitwerking per SEA-thema.
Afgeronde evaluaties 2020-2021
Tabel 3 Evaluaties afgerond in de periode 2020-2021
Evaluatie

Type onderzoek

SEA-thema

Toelichting onderzoek

Financiering Nationale Inzet
Krijgsmacht (FNIK)

Ex-durante evaluatie

Inzetbaarheid

Vierjaarlijkse evaluatie van het FNIK-convenant waarbij
wordt gekeken naar de inhoud, het functioneren, de
uitvoering en het beschikbare budget.

Nationaal comité herdenking
capitulatie Wageningen 1945
(NCHC)

Betrouwbare partner en
Periodieke subsidie-evaluatie
werkgever

Conform de Algemene Wet Bestuursrecht (AWB) art
4.24 is Defensie verplicht subsidies elke vijf jaar te
evalueren. In 2020 is daarom de subsidie aan het NCHC
geëvalueerd.

Vastgoed

IBO

Inzetbaarheid

Interdepartementaal beleidsonderzoek naar een
toekomstbestendige vastgoedportefeuille voor
Defensie.

Initiatief cybersecurity

Ex-durante / ex-post evaluatie

Adaptief en informatiegestuurd

Dit initiatief was aangedragen i.h.k.v. de Operatie
Inzicht in Kwaliteit (OIIK). Deze operatie is formeel
afgerond met de vierde voortgangsrapportage van de
OIIK.

Uit het IBO Vastgoed Defensie (Kamerstuk 34 919, nr. 77) en het Strategisch
vastgoedplan (Kamerstuk 33 763, nr. 151) blijkt dat een grote inspanning
nodig is om de vastgoedportefeuille in evenwicht te krijgen. De omvang van
de defensieportefeuille is niet in balans met het beschikbare budget. Er is
meer budget nodig of minder vastgoed. Vanwege de urgente situatie is eind
2020 alvast gestart met een interne verkenning naar handelingsopties langs
de lijnen van concentratie, verduurzaming en vernieuwing om de finan­
ciering van het vastgoed niet langer ten koste te laten gaan van andere

1

Kamerstuk 31865, nr. 184

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

32

prioriteiten binnen de defensieorganisatie, zoals IT, munitie, personeel en
materieel. Deze interne verkenning vormt één van de elementen die het
komende kabinet kan gebruiken bij de inhoudelijke appreciatie van alle
aanbevelingen uit het IBO. Daarnaast is Defensie met het RVB in overleg
over het verbeteren van de informatievoorziening, rapportagesystematiek
en meetindicatoren, zoals hersteltijd storingen, projecttevredenheid,
inspecties en doelmatigheid. De noodzaak en urgentie hiertoe sluiten aan
op de bevindingen van de Algemene Rekenkamer die hebben geleid tot
de ernstige onvolkomenheid voor vastgoedmanagement (Kamerstuk 35830
X, nr. 2).
Geagendeerde evaluaties per thema
Tabel 4 Geagendeerde evaluaties per thema
Strategische Evaluatie Agenda
Evaluatie

Type onderzoek

Afronding

Toelichting onderzoek

Thema 1. Inzetbaarheid
Subthema 1.1. Bijdragen aan nationale en internationale veiligheid

EMASOH

MINUSMA

Ex-post (missie) evaluatie

Ex-post (missie) evaluatie

2021

Van eind januari tot eind juni 2020
heeft Nederland deelgenomen aan
de European-Led Mission Awareness
Strait of Hormuz (EMASOH). Deze
deelname wordt door een
onafhankelijke partij geëvalueerd.

2022

De Nederlandse bijdrage aan
MINUSMA werd op 1 mei 2019
beëindigd. De eindevaluatie van de
Nederlandse bijdrage aan
MINUSMA wordt door de directie
Internationaal Onderzoek en
Beleidsevaluatie (IOB) uitgevoerd.

2022

Met deze beleidsdoorlichting wordt
onderzocht in hoeverre het MGZbeleid in de periode april 2011 tot
september 2021 doelmatig en
doeltreffend is geweest. Hiervoor
wordt naar de herstructurering van
de MGZ gekeken.

2021

Met deze beleidsdoorlichting wordt
onderzocht in hoeverre het COTS/
MOTS-beleid bijdraagt aan een
betere voorspelbaarheid en
beheersbaarheid van
materieelprojecten op de aspecten
tijd en geld.

2023

Dit IBO onderzoekt hoe een kabinet
schaarse investeringsmiddelen zo
doeltreffend en doelmatig kan
alloceren. Het onderzoek wordt door
het Ministerie van Financiën
getrokken en Defensie neemt deel
aan de werkgroep.

2027

Bij de instelling van het DMF is
besloten deze te evalueren in 2027,
waarbij het fonds wordt onderzocht
op doelmatigheid en
doeltreffendheid.

2022

In 2008 is de KMar gestart met het
programma Informatie Gestuurd
Optreden (IGO KMar). De

Subthema 1.2. Betrouwbare organisatie van ondersteunende diensten en voorzieningen

Militaire gezondheidszorg

Beleidsdoorlichting

Subthema 1.3. Realiseren van (technologisch) hoogwaardig en inzetbaar materieel

COTS/MOTS

Publieke investeringen in een
politieke context

Defensiematerieelfonds

Beleidsdoorlichting

Interdepartementaal
beleidsonderzoek (IBO)

Ex-durante evaluatie

Thema 2. Adaptief en informatiegestuurd
Subthema 2.1. Realiseren van een informatiegestuurde organisatie
IGO KMar

Beleidsdoorlichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

33

Strategische Evaluatie Agenda
beleidsdoorlichting onderzoekt of de
beoogde effecten zijn bereikt en waar
ruimte is voor verbetering.

GrIT

Ex-durante evaluatie

Start 2022

Deze tussenevaluatie wordt
uitgevoerd om vast te stellen of de
uitvoering van het ITvernieuwingsprogramma genaamd
Grensverleggende IT (GrIT) goed
verloopt. Deze evaluatie wordt
uitgevoerd door de Auditdienst Rijk
(ADR).

2021

In opdracht van MinEZK voert
onderzoeksbureau Dialogic samen
met de Universiteit Maastricht een
evaluatie van de PPStoeslagregeling 2016-2020 uit.
Defensie is hierbij betrokken.

2021

Halverwege de looptijd van het KIC
wordt onder verantwoordelijkheid
van MinEZK geëvalueerd of de
afspraken in dit convenant nog
voldoen en of de voorgenomen
budgetten adequaat zijn.

2022

In 2022 worden 13 subsidieevaluaties uitgevoerd. Daarna kan
een overkoepelend onderzoek naar
subsidieverstrekkingen
plaatsvinden.

2023

Tijdens deze evaluatie wordt o.a.
gekeken naar succesfactoren en
mogelijke verbeterpunten van (een
van) de bestaande samenwerkingsverbanden tussen Nederland en
Duitsland.

2024

FOST is een instituut op het gebied
van operationele training voor
maritieme oorlogsvoering. Met deze
evaluatie wordt de doeltreffendheid
en doelmatigheid van de
Nederlandse deelname aan de FOST
onderzocht.

2021

De RVS is in 2014 vastgesteld met als
doel de afhandeling van de materiële
schadevergoeding voor o.a.
gewonde veteranen sneller en
adequater af te handelen. Bij het
vaststellen van de RVS hebben de
sociale partners afgesproken om de
regeling na een aantal jaren te
evalueren. De evaluatie wordt
uitgevoerd door de Auditdienst Rijk
(ADR).

Subthema 2.2. Inbedden van kennis en innovatie

PPS Toeslagregeling

Kennis- en Innovatie Convenant (KIC)

Ex-durante evaluatie
(interdepartementaal)

Ex-durante evaluatie
(interdepartementaal)

Thema 3. Betrouwbare partner en werkgever
Subthema 3.1. Zorgen voor goede (inter)nationale relaties en inbedding

Subsidie verstrekkingen onderzoek

NL-DEU samenwerkingsverbanden

Flag Officer Sea Training (FOST)

Ex-durante evaluatie

Ex-post evaluatie

Ex-durante evaluatie

Subthema 3.2. Zorgen voor een integere organisatie en veilige werkomgeving

Regeling Volledige
Schadevergoeding (RVS)

Ex-post evaluatie

PvA Veiligheid

Ex-durante evaluatie

2021

Evaluatie van het PvA ‘Een veilige
Defensieorganisatie’ om inzicht te
krijgen in de status, de
uitvoerbaarheid en de effectiviteit
van de 40 maatregelen die in het PvA
staan. De evaluatie wordt uitgevoerd
door de ADR.

Barrières uitzenden vrouwelijke
militairen

Ex-durante / ex-post evaluatie

2022

Onderzoek naar de drempels in de
organisatie die het uitzenden van
vrouwelijke militairen belemmeren
(onderdeel van ‘Elsie initiatief’).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

34

Strategische Evaluatie Agenda

Etnische diversiteit

Meting

Het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS) doet in
samenwerking met de
defensieafdeling Trends, Onderzoek
& Statistiek (TOS) onderzoek naar
de etnische samenstelling van
Defensie. Het onderzoek gaat over
de periode 2018-2020.

2022

2.5 Overzicht risicoregelingen
Defensie kent één openstaande garantie. Dit betreft een overeenkomst met
de Vereniging Verbond van Verzekeraars over de verzekerbaarheid van
personeel. De looptijd is onbepaald en er is geen gegarandeerd bedrag
vastgesteld. De overeenkomst regelt de verhouding tussen het Ministerie
van Defensie en de Vereniging met als doel de belemmeringen die defen­
sieambtenaren in het maatschappelijk verkeer ondervinden als gevolg van
uitsluitingsclausules bij levensverzekeringen, gekoppeld aan de finan­
ciering van een woning, weg te nemen.
2.6 Overzicht coronamaatregelen
De afgelopen periode is voor een groot deel getekend door de COVID-19
crisis. Het kabinet heeft diverse (nood)maatregelen genomen om de crisis
het hoofd te bieden. Deze paragraaf geeft een overzicht van de maatregelen
die door Defensie zijn genomen. Een uitgebreid overzicht is te vinden op
https://www.rijksfinancien.nl/corona­visual.
Tabel 5 Overzicht coronamaatregelen op de defensiebegroting (bedragen x € 1 miljoen)
Art.

Omschrijving
maatregel

Bestemd voor:

20201

2021

1

Inzet FNIK

Totaal

17,5

5,0

Inzet Karel Doorman

9,9

Arbo-middelen thuiswerken
2020

5,0

Inzet FNIK in NL

2,6

3

Koninklijke
Landmacht

Aangepaste veldlegering bij
oefeningen

0,1

8,6

3

Koninklijke
Landmacht

Hotelkosten bij quarantaine bij
oefeningen

0,0

0,3

6

Investeringen

Nagekomen COVID-19
afrekeningen

0,0

6

Investeringen
(DMF)

Persoonlijke
beschermingsmiddelen

3,3

7

DMO

IT-middelen

5,0

7

DMO

IT-middelen (onderhoud,
support etc.)

3,7

8

DOSCO

COVID-19 indirecte kosten
personeel

2,0

8

DOSCO

Inzet medisch personeel en
materieel

4,0

8

DOSCO

Lagere ontvangsten van
declaratie zorg

7,0

9

Algemeen

Incidentele nood- en
steunmaatregelen COVID-19
(Werkgarantie)

2022

2023

2024

2025

2026

Vindplaats

6,7

7,0

7,0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

35

Art.

Omschrijving
maatregel

12

Initieel 10 miljoen, herschikt
naar COVID-19 maatregelen
Gereserveerde
artikel 6 (Nagekomen
COVID-19 middelen
afrekeningen) en artikel 7 (ITmiddelen)

0,0

Totaal

42,6

Bestemd voor:

20201

2021

2022

27,6

7,0

2023

2024

2025

2026

Vindplaats

1 Van een aantal maatregelen uit 2020 loopt de realisatie in 2021 door.

Een toelichting op de afgeronde maatregelen is te vinden in het jaarverslag
2020 Defensie. Hieronder volgt een toelichting op de maatregelen die
genomen zijn en budgettaire gevolgen hebben voor het jaar 2021 en verder:
– Inzet FNIK: dit betreft diverse inzet van Defensie in het kader van
COVID-19.
– Aangepaste veldlegering bij landmachtoefeningen en tenten op
kazernes: vanwege COVID-19 gelden momenteel extra eisen aan de
voorzieningen van de veldlegering. De uitgaven betreffen vooral tenten
en toebehoren (onder andere kachels, bedden, sanitair en verbin­
dingen).
– Hotelkosten bij quarantaine bij oefeningen: militairen die voor of
gedurende deelname aan een oefening in quarantaine moeten worden
in hotelkamers en vakantieparken ondergebracht indien huisvesting op
een kazerne niet mogelijk is.
– Persoonlijke beschermingsmiddelen: DMO heeft twee keer € 5 miljoen
toegewezen gekregen voor de aanschaf en voorraadvorming van
persoonlijke beschermingsmiddelen voor de inzet van defensieper­
soneel.
– Incidentele nood- en steunmaatregelen COVID-19 (Werkgarantie): veel
sectoren en bedrijven ontslaan momenteel personeel, omdat zij in
financieel opzicht in zwaar weer zijn geraakt door de gevolgen van de
COVID-19 pandemie. Met de motie-Kerstens (35570 X, nr. 51) is het
kabinet gevraagd te onderzoeken of Defensie voor deze samenwerkings­
initiatieven in aanmerking kan komen voor een werkgarantieregeling.
Het kabinet heeft in 2021 en 2022 in totaal € 14 miljoen beschikbaar
gesteld voor het initiatief van Defensie dat hierbij aansluit. De komende
twee jaar zullen hiermee schaarse categorieën personeel, veelal in de
technische en maritieme vakgebieden, ingeleend worden. Hiermee
draagt Defensie bij aan het behoud van schaarse kennis in Nederlandse
topsectoren, helpt het bedrijven die in economisch zwaar weer zitten
door mensen tijdelijk over te nemen en wordt voorkomen dat mensen
in een uitkeringssituatie terecht komen. Tegelijkertijd wordt zo ook de
gereedheid en inzetbaarheid van de krijgsmacht vergroot.
Vanwege de onzekerheid over het verloop van de COVID-19 pandemie valt
op dit moment niet te voorzien of er in 2022 nog extra aanvullende uitgaven
plaats zullen vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

36

3. Beleidsartikelen
3.1 Artikel 1 Inzet
A. Algemene doelstelling
Defensie beschermt wat ons dierbaar is. Die opdracht is een afgeleide van
het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden en de Grondwet. Deze leidt
tot drie hoofdtaken:
1. Bescherming van het eigen en bondgenootschappelijke grondgebied,
inclusief het Caribisch deel van het Koninkrijk.
2. Bescherming en bevordering van de internationale rechtsorde en
stabiliteit.
3. Ondersteuning (onder alle omstandigheden) van de civiele autoriteiten
bij de handhaving van de openbare orde, de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde, de bestrijding van rampen en incidenten en de
beheersing van crises, zowel nationaal als internationaal.
Alle drie de hoofdtaken vergen meer inzet vanwege de toegenomen insta­
biliteit in de wereld. Om deze taken te kunnen uitvoeren stelt Defensie
militaire eenheden gereed die daarvoor kunnen worden ingezet.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor het beschikbaar stellen en daadwerkelijk inzetten van eenheden om de veiligheid van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied te handhaven. Verder is de Minister in
samenwerking met bondgenoten verantwoordelijk voor de uitvoering van
bijdragen aan missies voor conflictpreventie, crisisbeheersing en vredes­
opbouw, wereldwijd. Het Koninkrijk der Nederlanden draagt daarmee bij
aan de handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde. De
eenheden kunnen ook worden ingezet voor nationale taken en het verlenen
van (internationale) noodhulp.
Onder Beleidsartikel 1 Inzet wordt een overzicht geboden van de inzet van
de krijgsmacht. Dit betreft de bijdragen van Defensie aan crisisbeheersings­
operaties, contributies aan common funded NAVO- en EU-operaties, inzet
voor nationale en koninkrijkstaken en overige inzet. Het artikel is daartoe
uitgebreid met een niet­financieel overzicht voor de structurele inzet voor
nationale en koninkrijkstaken, bijvoorbeeld door de KMar en de Explosieven
Opruimingsdienst Defensie (EODD). In Beleidsartikel 1 is ook de begroting
opgenomen van de additionele uitgaven voor inzet onder verantwoorde­
lijkheid van de Commandant der Strijdkrachten. In de beleidsartikelen 2 tot
en met 5 wordt de taakuitvoering begroot voor marine, landmacht,
luchtmacht, de marechaussee en de aan hen gemandateerde inzet, voor
zover deze niet valt onder artikel 1.
C. Beleidswijzigingen
Van diverse bijdragen loopt het mandaat op 31 december 2021 af. Tijdens
het uitkomen van deze begroting heeft over de verlenging, uitbreiding of
beëindiging daarvan nog geen besluitvorming plaatsgevonden. De
bijdragen die dat betreft, zijn derhalve met «PM» in tabel 9 opgenomen.
Daarnaast zijn de landen waarin die bijdragen plaatsvinden in oranje op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

37

de overzichtskaart missies weergegeven. De landen waarbinnen de
mandaten van de missies in 2021 nog niet aflopen, zijn groen op de kaart
weergegeven.
In VN-verband zal Nederland bijdragen blijven leveren aan VN-missies in
het Midden Oosten (UNDOF, UNTSO en UNIFIL).
Daarnaast is besloten tot deelname aan danwel verlenging, uitbreiding of
beëindiging van de Nederlandse bijdragen aan de volgende missies:
– Resolute Support Mission (Afghanistan): beëindiging per 1 juli 2021;
– Force Protection Middle East (FPME, Jordanië): beëindiging per
31 december 2021;
– Veiligheidsinzet in Irak: uitbreiding met een Force Protection eenheid in
Erbil tot 31 december 2021;
– United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission in
Mali (MINUSMA): deelname met een C-130 detachement van
15 november 2021 tot 15 mei 2022;
– TAKUBA: deelname met twee stafofficieren vanaf maart 2021;
– Partnership for Actions in Western Africa (PAWA): deelname met twee
stafofficieren vanaf juni 2021.
Defensie blijft Vessel Protection Detachments (VPD's) inzetten ter
bescherming van de koopvaardij. Dit wordt begroot en verantwoord onder
overige inzet.
De tabel waarin de indicatieve nationale inzet is weergegeven is geactuali­
seerd.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 6 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 1 Inzet (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

109.842

203.962

162.677

165.113

167.282

168.245

168.485

Uitgaven

153.751

234.711

190.426

192.592

194.761

195.724

195.964

waarvan juridisch verplicht

19%

Opdrachten

153.751

234.711

190.426

192.592

194.761

195.724

195.964

- Internationale Inzet (BIV)

127.381

213.182

182.785

184.952

187.120

188.083

188.323

- Financiering nationale inzet krijgsmacht

20.198

9.484

3.374

3.373

3.374

3.374

3.374

- Overige inzet

6.172

12.045

4.267

4.267

4.267

4.267

4.267

Programma ontvangsten

6.638

2.157

2.907

2.907

2.907

2.907

2.907

- Internationale Inzet (BIV)

6.173

1.407

1.407

1.407

1.407

1.407

1.407

465

750

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

- Overige inzet

Budgetflexibiliteit
Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op de uitgaven voor
levering van goederen en/of diensten van de lopende missies. Voor 2022 is
19% juridisch verplicht. De voorziening voor de verwachte verlenging van
de huidige missies of voor nieuwe missies is juridisch gezien nog niet
verplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

38

E. Toelichting op de financiële instrumenten
In beleidsartikel 1 Inzet wordt de inzet van de krijgsmacht begroot. Het
financiële instrument «opdrachten» omvat de uitgavencategorieën:
1. Internationale inzet (BIV), zoals crisisbeheersingsoperaties;
2. Financiering nationale inzet krijgsmacht (FNIK);
3. Overige inzet.
Overzicht missies
Figuur 6 Overzicht missies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

39

Toelichting uitgaven per missie
Tabel 7 Overzicht Internationale inzet (BIV) (bedragen x € 1000)
2022
United Nations Multidimensional Integrated
Stabilization Mission in Mali (MINUSMA)

18.000

Resolute Support Mission (RSM)

10.000

Veiligheidsinzet in Irak

2023

2024

2025

2026

17.300

PM

Enhanced Forward Presence (EFP)

PM

Snelle Inzetbare Capaciteiten (SIC)

3.600

Taskforce Takuba

3.100

Missies Algemeen

17.300

17.300

17.300

17.300

Personeelszorg

3.100

3.100

3.100

3.100

3.100

Contributies

39.000

42.000

45.000

46.400

46.700

PM

2.960

2.960

2.960

2.960

Kleinschalige bijdragen aan missies
Srebrenica arrest (in artikel 9 Algemeen)
Dutchbat III (commissie Borstlap)
Geheime Uitgaven (in artikel 11 Geheim)
Totaal

15.000
300

300

300

300

300

5.000

5.000

5.000

5.000

5.000

144.400

70.660

73.660

75.060

75.360

Toelichting per missie
United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission (Mali)
De Nederlandse bijdrage bestaat uit een C-130 transportvliegtuig en onder­
steunend personeel ten behoeve van de VN-missie MINUSMA. Het
Nederlandse C-130 detachement zal worden ingezet voor de duur van zes
maanden, van 15 november 2021 tot 15 mei 2022. Er is nog geen besluit­
vorming over de verlenging, uitbreiding of beëindiging van de inzet van
de stafofficieren en de IPO's.
Resolute Support Mission (Afghanistan)
De Nederlandse inzet in Afghanistan is in juni 2021 beëindigd. De financiële
reeks betreft de reset van het materieel dat uit Afghanistan terug naar
Nederland is getransporteerd.
Veiligheidsinzet in Irak
Er is nog geen besluitvorming over de verlenging, uitbreiding of
beëindiging van deze inzet.
Enhanced Forward Presence (Litouwen)
Er is nog geen besluitvorming over de verlenging, uitbreiding of
beëindiging van deze inzet.
Taskforce Takuba (Mali)
Nederland draagt met twee stafofficieren bij in de staf van de Taskforce
Takuba. Daarnaast levert Nederland een financiële bijdrage aan de common
costs van de Taskforce.
Contributies
Nederland draagt met contributies bij aan de gemeenschappelijke uitgaven
voor crisisbeheersingsoperaties van de NAVO en de EU. Deze contributies
staan los van een eventuele Nederlandse deelname aan een specifieke
missie van de NAVO of de EU. Ook de jaarlijkse bijdrage aan de Strategic
Airlift Capability (SAC) C-17, gehuisvest op Papa Air Base te Hongarije, is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

40

onderdeel van de contributies. Dit is een internationaal samenwerkings­
verband van twaalf landen, waaronder tien NAVO-lidstaten, en voorziet in
een deel van de behoefte aan strategic airlift.
Kleinschalige bijdragen
In onderstaand overzicht staan de kleinschalige Nederlandse bijdragen met
een financiële omvang van minder dan € 2,5 miljoen per jaar. De personele
omvang van de bijdragen varieert in tijd gedurende de missie van nul tot
de maximale omvang. Over de eventuele verlenging, uitbreiding of
beëindiging van diverse kleinschalige bijdragen wordt in het najaar van
2021 een besluit genomen.
Tabel 8 Overzicht kleinschalige bijdragen aan missies in personeel
Overzicht kleine missies

Max
personele
omvang *

European Union Border Assistance Mission at the Rafah Crossing Point (EUBAM
Rafah)**

(3)

European Union Rule of Law Mission in Kosovo (EULEX Kosovo)

5

European Union ATALANTA (EU ATALANTA)**

3

European Union Naval Force Mediterrenean (EU NAVFOR MED) IRINI**

3

European Union Trainings Mission in Mali (EUTM Mali)**

5

European-led Maritime Awareness in the Strait of Hormuz (EMASOH)**

4

European Union Liaison and Planning Cell (EULPC)**

1

United Nations Disengagement Observer Force (UNDOF)

2

United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL)

1

United Nations Truce Supervision Organisation (UNTSO)

12

Partnership for Action in Western Africa (PAWA)

2

Combined Maritime Forces (CMF)

2

Netherlands Liaison Team CENTCOM (NLTC)

2

United States Security Coordinator (USSC)

3

Air Task Force Middle East (ATF ME)

11

*personele omvang varieert in tijd gedurende de missie van 0 tot maximale omvang
**nog geen besluit over verlenging, uitbreiding of beëindiging van het lopende
mandaat

Opbouw regionale vredeshandhavingscapaciteit
Programma’s voor regionale vredeshandhavingscapaciteit worden door
derden (met name door het Ministerie van Buitenlandse Zaken) gefinan­
cierd en mede door Defensie uitgevoerd.
Global Peace Operations Initiative (GPOI)
Het GPOI-samenwerkingsprogramma draagt bij aan de versterking van de
capaciteit van Afrikaanse partnerlanden, zodat zij kunnen deelnemen aan
multinationale operaties onder leiding van de VN of de Afrikaanse Unie.
Nederland zet enkele tientallen militairen in voor verschillende trainingen.
Toelichting op nationale inzet
Structurele nationale taken
Defensie voert structurele taken uit ten behoeve van civiele overheden. De
financiële middelen van deze structurele taken zijn opgenomen in de
verschillende begrotingsartikelen van Defensie. Deze structurele taken zijn
vastgelegd in wet- of regelgeving, inclusief ministeriële besluiten, maar ook
convenanten of arrangementen. Onder de structurele taken vallen de taken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

41

van de Koninklijke Marechaussee, de Kustwachten in Nederland en het
Caribisch gebied, luchtruimbewaking, de Bijzondere Bijstandseen-heden en
de Explosievenopruiming.
Militaire bijstand en steunverlening (Financiering Nationale Inzet
Krijgsmacht (FNIK))
Defensie verleent militaire bijstand voor de handhaving van de openbare
orde en veiligheid en voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde.
Deze inzet wordt bekostigd vanuit dit artikel via de afspraken die zijn
gemaakt in het convenant FNIK. Deze bijstand wordt zowel door de
Koninklijke Marechaussee geleverd als door andere eenheden van Defensie.
Daarnaast wordt bijstand verleend in geval van een ramp of crisis, of de
vrees voor het ontstaan daarvan.
De tabel indicatieve inzet voor 2022 geeft de geprognosticeerde nationale
inzet weer, aangezien bijstandsverzoeken niet (altijd) te voorspellen zijn.
De inzet van Defensie in Limburg vanwege de overstromingen in dit gebied
in de zomer van 2021 is daarvan een voorbeeld. In 2022 vindt in Nederland
het internationale evenement 'Invictus Games' plaats. Dit evenement leidt
tot een verhoogde inspanning voor wat betreft bijstand Politiewet Openbare
Orde en Veiligheid. Verder wordt voor 2022 verwacht dat het aantal steun­
verlenings- en bijstandsaanvragen weer het niveau zullen bereiken van voor
de COVID-19 pandemie.
Tabel 9 Indicatieve nationale inzet
Grondslag/Activiteit

Soort

Aantal

Krijgsmachtonderdeel

Explosieven opruiming

ruimingen

2000

landmacht/FNIK

Explosieven opruiming Noordzee

ruimingen

35

marine

Quick Reaction Alert (onderscheppingen luchtruim)

onderscheppingen

4

luchtmacht

Strafrechtelijke handhaving rechtsorde (Politiewet)*

aanvragen

135

Alle krijgsmachtonderdelen (FNIK)

Handhaving openbare orde en veiligheid (Politiewet)

aanvragen

25

Alle krijgsmachtonderdelen (FNIK)

Wet veiligheidsregio

aanvragen

25

Alle krijgsmachtonderdelen (FNIK)

Militaire steunverlening in het openbaar belang

aanvragen

30

Alle krijgsmachtonderdelen (FNIK)

KB 1987 inzet krijgsmacht in Aruba, Curacao en Sint
Maarten - harde bijstand

aanvragen

29

marine/landmacht/FNIK

KB 1987 inzet krijgsmacht in Aruba, Curacao en Sint
Maarten - zachte bijstand

aanvragen

3

marine/landmacht

Wet BES

aanvragen

3

marine/landmacht/FNIK

*duikassistentie wordt veelal binnen deze grondslag/activiteit uitgevoerd

Het Single National Point of Contact Host Nation Support (SNPOC HNS)
voorziet voor 2022 vier grote doorvoeroperaties van buitenlandse eenheden
door Nederland, waaronder Defender '22. Ten opzichte van de afgelopen
jaren is er een duidelijk stijging van het aantal doorvoeroperaties
waarneembaar.
Toelichting op ontvangsten
De ontvangsten hebben betrekking op de eventuele vergoedingen van de
EU, NAVO, VN en partnerlanden voor de door Nederland geleverde diensten
of ingezette personele en materiële middelen. Ook wordt de bijdrage van
de reders voor de inzet van VPD’s hier geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

42

3.2 Artikel 2 Koninklijke Marine
A. Algemene doelstelling
De marine levert operationeel gerede maritieme expeditionaire capaciteit
(zowel vloot als mariniers) ter verdediging van de nationale territoriale
wateren en ter bescherming van de koopvaardij en helpt bij crisisbeheersingsoperaties, humanitaire hulpoperaties en rampen. De marine kan
zelfstandig operaties uitvoeren en kan ook samen optreden met de
landmacht, luchtmacht, marechaussee en buitenlandse bondgenoten.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en
samenstelling van de marine alsmede de (mate van) gereedheid van
maritieme eenheden. De marine is verantwoordelijk voor het operationeel
gereedstellen en in stand houden van deze eenheden. De marine is
inzetbaar voor zowel internationale als nationale taken. Om de inzetbaar­
heidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare
eenheden van de marine gereed gesteld. Als gevolg van de in Beleids­
agenda genoemde beperkingen is het niet mogelijk om in 2022 deze
eenheden volledig operationeel gereed te stellen. Defensie rapporteert
hierover aan de Kamer via de Inzetbaarheidsrapportage die twee keer per
jaar wordt verzonden (begroting en jaarverslag).
Tevens vormt de marine de beheersorganisatie voor zowel Kustwacht
Nederland als de Kustwacht Caribisch Gebied.
Tabel 10 Capaciteiten marine
Capaciteit

MARITIEME TAAKGROEP VAN
5 SCHEPEN
De taakgroep voert als geheel
gevechtsoperaties uit op zee,
projecteert gevechtskracht
vanuit zee op land of treedt in
delen langdurig op als
afschrikking. De taakgroep kan
als geheel of in delen ingezet
worden voor maritieme
veiligheidsoperaties of voor
maritieme assistentie.

Inzetbare eenheid

Omschrijving

Maritime Battle Staff (MBS)

Levert commandovoering voor maritieme en amfibische operaties.

Luchtverdedigings- en
Commandofregat (LCF)

Bestrijding van maritieme oppervlakte, lucht en ruimte dreigingen. Is daarnaast
een platform voor commandovoering voor een taakgroep voor maritieme
gevechtsoperaties, veiligheidsoperaties en maritieme assistentie. Kan tevens
ingezet worden als schip van de wacht.

Multipurpose Fregat (MFF)

Levert slagkracht ter bestrijding van oppervlakte/onderwater eenheden voor
gevechtsoperaties. Levert een platform voor maritieme veiligheidsoperaties en
maritieme assistentie. Kan tevens ingezet worden als schip van de wacht.

Landing Platform Dock (LPD)

Amfibisch transport voor amfibische gevechtsoperaties, maritieme
veiligheidsoperaties en maritieme assistentie. Kan tevens ingezet worden als schip
van de wacht.

Joint Support Schip (JSS)

Verzorgt bevoorrading op of vanuit zee om voortzettingsvermogen voor
amfibische of maritieme gevechtsoperaties te vergroten. Of verzorgt maritieme
veiligheidsoperaties en maritieme assistentie. Kan tevens ingezet worden als schip
van de wacht.

Onderzeeboot (OZB)

Levert slagkracht ter bestrijding van oppervlakte en onderwater eenheden voor
gevechtsoperaties. Verzamelt inlichtingen en is een platform voor speciale
operaties.

Alkmaar Klasse
Mijnenbestrijdingsvaartuig
(AMBV)

Levert mijnenbestrijdingscapaciteit ten behoeve van maritieme
gevechtsoperaties, maritieme veiligheidsoperaties en maritieme assistentie. Kan
tevens ingezet worden als schip van de wacht.

Marine Combat Group (MCG)

Levert eenheden voor amfibisch gevechtsoperaties en voor veiligheidsoperaties
op zee en op land. Kan worden ingezet voor steunverlening en bijstand.

Hydrografisch
Opnemingsvaartuigen (HOV)

Levert oceanografische inlichtingen en hydrografische survey capaciteit voor
civiel/militaire samenwerking.

SPECIALE EENHEDEN VOOR
SPECIELE OPERATIES EN VOOR C-SQN
TERREURBESTRIJDING

Levert een Special Operations Maritime Task Group (SOMTG) voor geplande
(maritieme) speciale operaties (Foreseeable Special Operation (FSO)) en voor
incidentele en onverwachte Speciale Operaties met een korte reactietijd (NonForeseeable Special Operation (NFSO)).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

43

Capaciteit

HARBOUR PROTECTION
TEAMS

FORWARD PRESENCE IN HET
CARIBISCH DEEL VAN HET
KONINKRIJK

Inzetbare eenheid

Omschrijving

M-SQN

Levert maritieme anti-terreur capaciteit in het hoogste geweldspectrum voor de
Unit Interventie Mariniers (UIM) en ter ondersteuning van de Dienst Speciale
Interventies .

Duikteam Defensie Duikgroep
(DDG)

Voert onderwater operaties uit met drones en duikers ten behoeve van het
onderkennen en neutraliseren van dreigingen onderwater.

Oceangoing Patrol Vessels (OPV)

Levert permanente maritieme militaire presentie en neemt deel aan counternarcotics-operaties. Kan tevens ingezet worden als schip van de wacht.

Ondersteuningsvaartuig (Zr. Ms. Draagt bij aan tactisch voortzettingsvermogen van de operationele eenheden in
PELIKAAN)
het Caribisch deel van het Koninkrijk en levert amfibische transportcapaciteit.
Mariniers Squadron Carib (MSC) Aanwezigheid van mariniers voor amfibische inzet en militaire bijstand.
Mariniers detachement SintMaarten (MARNSDET SXM)

Aanwezigheid van mariniers voor amfibische inzet en militaire bijstand.

Caribische Militairen (CARMIL)

Aanwezigheid van lokale militairen voor territoriale verdediging en militaire
bijstand.

C. Beleidswijzigingen
Opdrachten
Om invulling te geven aan haar rol als partner en beschermer levert de
marine in 2022 diverse capaciteiten aan de NAVO. Nederland neemt de
leiding over Standing NATO Maritime Group 1. De taakgroepcommandant
en zijn/haar staf hebben daarvoor achtereenvolgens drie Nederlandse
schepen beschikbaar als commandoplatform. Tevens stelt Nederland in
geheel 2022 achtereenvolgens twee mijnenjagers voor de Standing NATO
MCM Group 1 gereed. Daarnaast stelt Nederland geheel 2022 een fregat en
mijnenjager gereed voor het NATO Readiness Initiative. Voor de laatste zes
maanden van het jaar is een onderzeeboot toegezegd aan de Immediate
Follow-on Force Group (IFFG).
De marine neemt deel aan de inzetten genoemd onder artikel 1 van deze
begroting. Daarnaast continueert de marine inzet onder beperkte aansturing
in het Caribisch gebied tegen onder andere smokkel van verdovende
middelen als CTG 4.4 onder Joint Interagency Task Force South (JIATF-S).
Voor nationale operaties stelt de marine onder andere de navolgende
eenheden of capaciteiten beschikbaar:
– Ready Duty Ship (AMBV en GBW eenheid);
– LPD met enablers ten behoeve van Humanitarian Aid and Disaster Relief
(HADR);
– HADR gedurende het orkaanseizoen;
– Hydrografische opnamecapaciteit;
– Unit Interventie Mariniers (UIM - Stelsel Speciale Eenheden);
– Staffunctionarissen en operators Dienst Speciale Interventies;
– Snel inzetbaar duikteam;
– Duikvaartuig van de wacht;
– Havenbeschermingseenheid;
– Nationale Special Operations TG;
– 700 personen ten behoeve van generieke inzet;
– Ondersteuning Nederlandse Kustwacht met AMBV;
– Ondersteuning Kustwacht Caribisch gebied met OPV.
Voor het gereedstellen en de inzet van operationele eenheden is de beschik­
baarheid van voldoende en goed opgeleide medewerkers essentieel,
daarom heeft opleiden bij de marine hoge prioriteit. Naast het blijven van
een aantrekkelijke werkgever, is op langere termijn ook de beschikbaarheid
van voldoende en goed materieel een zorgpunt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

44

Internationale Militaire Samenwerking
In 2022 zullen de bestaande samenwerkingsverbanden met België, het
Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Duitsland en de Verenigde Staten worden
voortgezet. De Tri Marine Corps samenwerking tussen Royal Marines, US
Marine Corps en het Korps Mariniers; de invulling van de Duits-Nederlandse
samenwerking voor het medegebruik van het Joint Support Ship en de
integratie van het See Batallion met het Korps Mariniers; de invulling van
de MoU met België voor samenwerking tussen de Belgische Special
Operations Regiment en het Korps Mariniers krijgen daarbij speciale
aandacht.
Evenementen
Als de situatie omtrent de COVID-19 pandemie het toestaat, zal de Marine
ook weer deelnemen aan diverse grotere evenementen. Daarmee vergroot
zij haar transparantie en zichtbaarheid in de maatschappij en wordt
bijgedragen aan de wervingsinspanning. In 2022 zijn dat de Invictus Games
in april, Dutch Water Week in juni, Marinedagen in juli en Wereldhaven­
dagen in september.
Middelen
In 2022 worden geen nieuwe schepen in dienst gesteld voor de marine. Er
bestaan nog steeds significante tekorten in operationele en technische
functies wat consequenties heeft voor de gereedstelling en inzetbaarheid.
Daardoor is het noodzakelijk om sommige eenheden met een gereduceerde
bemanning en dus lagere gereedheid in te zetten (forces of lower
readiness). Tegelijk wordt de introductie van het Combat Support Ship
voorbereid en gewerkt aan vervangingstrajecten zoals M-fregatten, mijnen­
jagers en onderzeeboten.
Geoefendheid en inzetbaarheid
De COVID-19 maatregelen leiden tot beperkingen van de geoefendheid en
inzetbaarheid. Zodra de COVID-19 maatregelen vervallen, kan het volledige
oefenplan hervat worden. Bij de inhaalslag zijn met name oefeningen op
grotere schaal en deelname aan oefeningen op de hogere geweldniveaus
en in grotere verbanden noodzakelijk om de geoefendheid voor de eerste
hoofdtaak op peil te kunnen brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

45

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 11 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 2 Koninklijke Marine (bedragen x € 1.000)
Verplichtingen
Uitgaven

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

1.108.335

1.056.876

823.417

830.172

831.638

827.796

830.774

985.977

846.876

844.737

865.798

867.264

863.422

866.400

waarvan juridisch verplicht

91%

Opdrachten

235.889

46.032

51.841

66.371

66.433

65.993

66.730

- Gereedstelling

33.208

46.032

17.017

17.147

17.190

16.741

17.479

- Instandhouding materieel

202.681

0

0

0

0

0

0

0

0

26.865

35.298

35.317

35.326

35.325

- Kustwacht NL
- Kustwacht CARIB

0

0

7.959

13.926

13.926

13.926

13.926

Personele uitgaven

724.614

795.330

772.458

777.166

781.170

782.615

783.139

- Eigen personeel

677.897

739.128

712.331

715.678

716.912

721.824

722.391

- Externe inhuur

13.541

10.766

100

894

894

894

894

- Overige personele exploitatie

33.176

45.436

34.499

34.833

34.968

34.984

34.934

- Kustwacht NL

0

0

7.472

7.472

8.477

8.477

8.477

- Kustwacht CARIB

0

0

18.056

18.289

19.919

16.436

16.443

Materiële uitgaven

25.474

5.514

20.438

22.261

19.661

14.814

16.531

- Instandhouding infrastructuur

3.859

0

0

0

0

0

0

- Instandhouding IT

1.211

0

0

0

0

0

0

20.404

5.514

18.845

20.668

18.057

13.210

14.928

- Kustwacht NL

0

0

38

38

49

49

48

- Kustwacht CARIB

0

0

1.555

1.555

1.555

1.555

1.555
10.881

- Overige materiële exploitatie

Apparaatsontvangsten

28.090

16.319

10.881

10.881

10.881

10.881

Kustwacht NL ontvangsten

0

0

120

120

120

120

120

Kustwacht CARIB ontvangsten

0

0

4.857

4.857

4.857

4.857

4.857

28.090

16.319

5.904

5.904

5.904

5.904

5.904

Kon. Marine ontvangsten

Budgetflexibiliteit
Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van
goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor
de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven».
Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor
salarissen voor 2022 volledig verplicht is. Voor 2022 is 91% juridisch
verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Opdrachten
Gereedstelling
Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor
opwerk- en oefenactiviteiten. Dit betreft onder andere operationele zaken,
zoals voeding aan boord van schepen en voeding voor mariniers, de inhuur
van oefenterreinen en schietbanen, uitgaven bij havenbezoeken en uitgaven
bij lanceringen. De amfibische inspanningen van 2021 zullen in 2022 worden
voortgezet met deelname aan de grootschalige Noorse oefening Cold
Response 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

46

Personele uitgaven
De personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten
en uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer, reservisteninzet en inhuur
personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen,
werving, dienstreizen en overige personeelsgebonden uitgaven.
Materiële uitgaven
De uitgaven voor instandhouding zijn ingaande 2021 overgeheveld naar
het Defensiematerieelbegrotingsfonds. Materiële uitgaven bestaan hoofd­
zakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering, zoals
kantoorinrichting en kantoorartikelen, transport en voorlichting. Daarnaast
worden hier de uitgaven voor restaurant gerelateerde diensten, kennisont­
wikkeling, technologische ontwikkeling en innovatie, schadevergoedingen
en kosten voor betalingsverkeer verantwoord.
Groene Draeck
De Groene Draeck is in 1957 door de Nederlandse bevolking aan toenmalig
kroonprinses Beatrix geschonken. De Staat gaf bij deze gelegenheid mede
het onderhoud van de Groene Draeck als geschenk. De kosten voor het
onderhoud aan de Groene Draeck worden verantwoord bij het Ministerie
van Defensie zolang Prinses Beatrix gebruik maakt van de Groene Draeck.
Vanwege het benodigde grote en meerjarige onderhoud wordt dit door
tussenkomst van de Dienst Koninklijk Huis (DKH) door een specialistische
werf uitgevoerd. Tot een maximum van € 435.000 kunnen kosten worden
gefactureerd over de komende vijfjaarsperiode (2021 t/m 2025) waarmee
de gemiddelde onderhoudskosten voor het rijk binnen € 87.000 per jaar
zullen blijven. De daadwerkelijke uitgaven kunnen over de jaren heen
fluctueren.
Kustwacht Caribisch gebied
De Kustwacht Caribisch gebied is een Koninkrijk organisatie die is belast met
de maritieme rechtshandhaving in het Caribische deel van het Koninkrijk.
Bestrijding van de handel in drugs, de bestrijding van vuurwapensmokkel
en de bestrijding van mensenhandel, mensensmokkel en illegale
immigratie hebben prioriteit. Daarnaast levert de Kustwacht een belangrijke
bijdrage aan de veiligheid op het water door het uitvoeren van zoek- en
reddingsoperaties en visserij-, scheepvaart- en milieu-inspecties. De
Kustwacht functioneert op basis van de Rijkswet Kustwacht. Het jaarplan en
jaarverslag doorlopen een separaat besluitvormend (door de Rijksminis­
terraad) en parlementair proces, waarbij inzicht wordt gegeven in taken,
middelen en procesindicatoren. Het jaarplan wordt voorbereid door de
kustwachtpresidium, die is samengesteld uit vertegenwoordigers van de
vier landen en één keer per jaar bijeenkomt. De Rijksministerraad stelt het
jaarplan van de Kustwacht vast.
De Kamer ontvangt de specifieke begroting voor de Kustwacht in het
«Jaarplan 2022 Kustwacht voor het Koninkrijk der Nederlanden in het
Caribisch Gebied» nadat de Rijksministerraad dit jaarplan heeft vastgesteld.
Kustwacht Nederland
De Kustwacht Nederland is een nationale organisatie, waarvan het
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) het coördinerend
ministerie is. Defensie is de beheerder van de Kustwacht en draagt met de
marine, de marechaussee en de luchtmacht bij aan de dienstverlenings­
taken (bijvoorbeeld ruimen van explosieven) en de handhavingstaken
(bijvoorbeeld grensbewaking). Tevens levert de marine de directeur
Kustwacht. In bijlage 3 van de begroting van het Mobiliteitsfonds is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

47

overzichtsconstructie Kustwacht Nederland opgenomen. Daarin staat hoe
de uitgaven met betrekking tot de Kustwacht Nederland worden begroot op
de verschillende hoofdstukken van de rijksbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

48

3.3 Artikel 3 Koninklijke Landmacht
A. Algemene doelstelling
De Koninklijke Landmacht draagt op het land bij aan vrede, vrijheid en
veiligheid in Nederland en daarbuiten. De landmacht doet dit met professi­
onele en goed getrainde militairen en hoogwaardige technologie. Zij gaan
door waar anderen moeten stoppen. Onder de zwaarste omstandigheden
voeren zij gevechtsoperaties uit, bieden humanitaire hulp, ondersteunen bij
rampen en ondersteunen dagelijks de civiele autoriteiten in Nederland.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en
samenstelling van de landmacht alsmede de mate van gereedheid van de
grondgebonden eenheden. De landmacht is verantwoordelijk voor het
operationeel gereed stellen en in stand houden van de eenheden. De
landmacht is inzetbaar voor zowel internationale als nationale taken. Om
de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten en
inzetbare eenheden van de landmacht gereed gesteld. Als gevolg van de in
Beleidsagenda genoemde beperkingen is het niet mogelijk om in 2022 die
eenheden volledig operationeel gereed te stellen. Defensie rapporteert
hierover aan de Kamer via de Inzetbaarheidsrapportage die twee keer per
jaar wordt verzonden (begroting en jaarverslag).
Tabel 12 Capaciteiten landmacht
Capaciteit

Inzetbare eenheid

Omschrijving

Brigade Hoofdkwartier (BHK)

Levert het vermogen om landoperaties aan te sturen.

Communication & Information
Systems (CIS)

Levert ondersteuning om communicatie en informatie te
verzorgen tussen en binnen eenheden

Intelligence, Surveillance, Target Acquisition
Levert aan het brigade hoofdkwartier capaciteit voor de
& Reconnaissance All Source
inlichtingenketen. Kan ook inlichtingen verzamelen en
Intelligence Cell module (ISTAR
analyseren onder civiel gezag.
ASIC mod)

BRIGADE COMBAT TEAM
Vecht en beïnvloedt tegenstanders en de
omgeving om gestelde doelen te halen. Dit
gebeurt gecoördineerd met alle toegewezen
eenheden. Kan worden ingebed in de NAVOcommandostructuur.

Battle Group (BG)

Levert gevechtskracht voor gevechts- en beïnvloedingstaken.
Samengestelde gevechtseenheid van bataljonsgrootte inclusief
eigen ondersteuning (kent varianten met luchtmobiele,
gemotoriseerde en gemechaniseerde infanterie en
tankeenheden).
Kan ook bijdragen aan de gegarandeerde capaciteiten conform
interdepartementale afspraken.

Communication and Engagement
team(C&E)

Beïnvloedt spelers en/of actoren in het informatiedomein en
draagt bij aan het begrijpen van de omgeving.

Sensor

Brengt de omgeving en doelen in kaart en ondersteunt daarmee
operaties van de brigade. Kan ook onder civiel gezag ingezet
worden voor het verzamelen van informatie en inlichtingen.

Vuursteun Afdeling (artillerie)

Levert grondgebonden indirecte vuursteun.

Conditioneert het terrein voor militaire operaties, versterkt het
Genie Bataljon (Inclusief CBRN- en
voortzettingsvermogen van eenheden (mobiliteit, contraEOD- capaciteit)
mobiliteit en bescherming) en levert militare bijstand.
Hospitaal compagnie

Levert een Role-2 chirurgisch hospitaal voor geneeskundige
ondersteuning van eenheden. Kan ook onder civiel gezag
ingezet worden.

Herstel compagnie

Voert correctief en preventief onderhoud uit aan al het materieel
ten behoeve van het voortzettingsvermogen van de brigade.

Voorraadcentrum

Levert bevoorrading en transport ondersteuning ten behoeve
van het voortzettingsvermogen van de brigade. Kan ook onder
civiel gezag ingezet worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

49

Capaciteit

SPECIALE EENHEDEN

HEADQUARTERS

GRONDGEBONDEN LUCHT- EN RAKETVERDEDIGING TAAKGROEP

Inzetbare eenheid

Omschrijving

Korps Commandotroepen

Levert een Special Operations Land Task Group (SOLTG) voor
geplande Speciale Operaties (Foreseeable Special Operations
(FSO)) en een SOLTG voor incidentele en onverwachte Speciale
Operaties, (Non Foreseeable Special Operations (NFSO)), met
een zeer korte reactietijd.

NLD/DEU Headquarters

Stuurt landoperaties aan als Land Component Command of als
Korps hoofdkwartier en optioneel als Joint Task Force
hoofdkwartier.

(Re)Deployment Task Force

Stuurt een (re)deployment aan.

PATRIOT Fire Unit (PFU)

Levert een grondgebonden Lucht- en raketverdedigingseenheid
voor punt- en gebiedsverdediging.

NASAMS

Levert een grondgebonden luchtverdedigingseenheid voor
punt- en gebiedsverdediging.

STINGER SWP FENNEK

Levert een grondgebonden luchtverdedigingseenheid met
STINGER voor punt en gebiedsverdediging.

STINGER MANPAD

Levert een grondgebonden luchtverdedigingspeloton
gespecialiseerd voor maritiem, amfibisch en luchtmobiele inzet.

Levert landelijke operationele aansturing voor de operationele
planning, voorbereiding, aansturing en afwikkeling van
Territoriaal Operatiecentrum (TOC) nationale militaire (crisis)operaties op Nederlands grondgebied
zoals bijvoorbeeld in het kader van militaire bijstand en
steunverlening tot en met inzet zoals Host Nation Support.

PERMANENTE/ STRUCTURELE NATIONALE
VEILIGHEID

Regionaal Militair Commando en
Advies (RMCa/RMOA)

Regionale aansturing en advies over de hele veiligheidsketen
gekoppeld aan een veiligheidsregio en onderdeel van
brigadestaven.

Bewaakt en beveiligt het Nederlands grondgebied, levert
Korps Nationale Reserve (NATRES)
assistentie bij rampenbestrijding en levert maatschappelijke
Bataljon
dienstverlening.
Explosieve Opruimingsdienst
Defensie (EODD)

Mitigeren van explosieve dreiging in alle domeinen,
omstandigheden en omgevingen.

Responsechemische, biologische,
radiologische en nucleaire (CBRN)

Levert advies en assistentie voor CBRN dreiging.

C. Beleidswijzigingen
Opdrachten
De landmacht draagt ook in 2022 bij aan veiligheid in en buiten Nederland.
Zo levert de landmacht een infanteriecompagnie met bijbehorende onder­
steuning en stafcapaciteit aan de Enhanced Forward Presence (eFP) in
Litouwen. Ook wordt er structureel met stafofficieren bijgedragen aan
Operation Inherent Resolve (OIR, voor de strijd tegen Islamitische Staat in
Irak en al-Sham (ISIS)) en Nato Mission Iraq in Irak, de multinationale
taakgroep Combined Joint Special Operations Task Force Takuba in Mali en
bij de missies United Nations Truce Supervision Organization (UNTSO) en
United States Security Coordinator (USCC) in het Midden-Oosten.
Tevens heeft de landmacht in 2022 twee bataljons gereed staan voor NAVOverplichtingen. Hier zijn ondersteunende elementen aan toegevoegd, zoals
vuursteun, een hospitaal, luchtverdediging, logistiek en verbindingen.
In het nationale domein levert de landmacht permanente bijdragen met
een compagnie in het Caribisch gebied, de Explosieven Opruimingsdienst
Defensie (EODD), assisitentie bij chemische, biologische, radiologische en
nucleaire (CBRN-) incidenten en staan er eenheden gereed om op verzoek
van het civiele gezag steun te leveren. Daarnaast zullen verplaatsingen van
internationale troepen over Nederlands grondgebied in het kader van Host
Nation Support door Defensie gefaciliteerd worden; de landmacht heeft
hierin een grote rol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

50

Voor de gereedstelling van eenheden zal de landmacht in 2022 onder andere
deelnemen aan een aantal grote internationale en NAVO-oefeningen.
Voorbeelden hiervan zijn: Steadfast Cobalt en Jupiter, Griffin Strike, Orange
Warden voor de luchtverdediging en Flintlock en Night Lion voor speciale
eenheden.
Middelen
De processen van inzet, gereedstelling voor missies en stand-by-opdrachten
zijn tot op heden geborgd. Dit lukt ondanks de beperkende COVID-19
maatregelen, de huidige bemensing en de materiële tekorten. Door de
personele en materiele tekorten moeten wel eenheden stil worden gezet.
Dit betreft zowel gevechtseenheden als ondersteunende elementen
(geneeskundige-, CBRN- en CIS-eenheden).
Internationale Militaire Samenwerking
De genoemde missies en oefeningen zijn bij uitstek voorbeelden van inter­
nationale militaire samenwerking. In het bijzonder werkt het CLAS
waardevol samen (o.a. op het gebied van kennisdeling, ontwikkeling capaci­
teiten en integratie) met de strategische partners Duitsland, Engeland,
Frankrijk, de Verenigde Staten, België, Luxemburg en Noorwegen.
Daarnaast is Litouwen een operationeel partner en is de hernieuwde samen­
werking met Suriname in ontwikkeling.
Evenementen
Als COVID-19 het toelaat zal de landmacht in 2022 bij een aantal
evenementen weer steun leveren. Enkele voorbeelden hiervan zijn: Herden­
kingen, Bevrijdingsdag, Prinsjesdag, de Vierdaagse van Nijmegen en de
Invictus Games.
Geoefendheid en inzetbaarheid
De COVID-19 maatregelen leiden tot beperkingen van de geoefendheid en
inzetbaarheid. Zodra de COVID-19 maatregelen vervallen, kan het volledige
oefenplan hervat worden. Bij de inhaalslag zijn met name oefeningen op
grotere schaal en deelname aan oefeningen op de hogere geweldniveaus
en in grotere verbanden noodzakelijk om de geoefendheid voor de eerste
hoofdtaak op peil te kunnen brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

51

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 13 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 3 Koninklijke Landmacht (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

1.576.567

1.397.120

1.439.238

1.447.964

1.446.690

1.449.150

1.448.209

Uitgaven

1.594.098

1.397.120

1.439.238

1.447.964

1.446.690

1.449.150

1.448.209

waarvan juridisch verplicht

90%

Opdrachten

345.409

62.832

79.131

79.315

78.736

79.608

79.604

- gereedstelling

46.560

62.832

79.131

79.315

78.736

79.608

79.604

- instandhouding materieel

298.849

0

0

0

0

0

0

Personele uitgaven

1.225.482

1.292.684

1.333.095

1.340.573

1.338.878

1.341.968

1.341.027

- Eigen personeel

1.159.863

1.213.082

1.272.635

1.279.159

1.278.056

1.280.505

1.281.376

- Externe inhuur

13.238

15.674

3.780

3.782

3.601

3.601

3.601

- Overige personele exploitatie

52.381

63.928

56.680

57.632

57.221

57.862

56.050

Materiële uitgaven

23.207

41.604

27.012

28.076

29.076

27.574

27.578

701

0

0

0

0

0

0

2

0

0

0

0

0

0

- Overige materiële exploitatie

22.504

41.604

27.012

28.076

29.076

27.574

27.578

Apparaatsontvangsten

8.662

9.588

7.875

7.875

7.875

7.875

7.875

- Instandhouding infrastructuur
- Instandhouding IT

Budgetflexibiliteit
Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van
goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor
de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven».
Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor
salarissen voor 2022 volledig verplicht is. Voor 2022 is 90% juridisch
verplicht t.o.v. het totaal beschikbare budget.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Opdrachten
Gereedstelling
Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor
opwerk- en oefenactiviteiten. Dit betreft o.a. de operationele rantsoenen,
voeding en operationele zaken, waaronder het huren van oefenterreinen.
Personele uitgaven
Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten,
uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer, reservisteninzet en inhuur
personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen,
werving, dienstreizen en overige personeelsgebonden uitgaven.
Materiële uitgaven
De uitgaven voor instandhouding zijn ingaande 2021 overgeheveld naar
het Defensiematerieelbegrotingsfonds. Materiële uitgaven bestaan hoofd­
zakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering. Deze
uitgaven vallen niet onder de instandhoudingsuitgaven van materieel,
infrastructuur en IT. Daarnaast worden hier de uitgaven voor zelfstandige
kleine aanschaffingen, kennisontwikkeling, technologische ontwikkeling en
innovatie, schadevergoedingen en kosten voor betalingsverkeer
verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

52

3.4 Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht
A. Algemene doelstelling
De Koninklijke Luchtmacht is een modern en technologisch krijgsmachtdeel
dat wereldwijd actief is. De luchtmacht ondersteunt bestrijding van inter­
nationale onrust en biedt hulp bij rampen. In Nederland zorgt ze voor
veiligheid vanuit de lucht door onder andere bewaking en verdediging van
het luchtruim. Hiervoor beschikt het krijgsmachtdeel over hooggekwalifi­
ceerd personeel, vliegtuigen, helikopters en andere wapensystemen.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor de vaststelling van de omvang en de
samenstelling van de luchtmacht en van de mate van gereedheid van de
luchtmacht. De luchtmacht is verantwoordelijk voor het operationeel
gereedstellen en in stand houden van de lucht- en grondgebonden
capaciteit van de krijgsmacht. De luchtmacht is inzetbaar voor zowel expedi­
tionaire taken als (inter)nationale taken. Om de inzetbaarheidsdoelen te
bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare eenheden van de
luchtmacht gereed gesteld. Als gevolg van de in Beleidsagenda genoemde
beperkingen is het niet mogelijk om in 2022 deze eenheden volledig opera­
tioneel gereed te stellen. Defensie rapporteert hierover aan de Kamer via
de Inzetbaarheidsrapportage die twee keer per jaar wordt verzonden
(begroting en jaarverslag).
Tabel 14 Capaciteiten luchtmacht
Capaciteit

Inzetbare eenheid

Omschrijving

JACHTVLIEGTUIGEN

Jachtvliegsquadron

De luchtmacht stelt wereldwijd jachtvliegtuigen gereed voor het verkrijgen
en behouden van luchtoverwicht, het ondersteunen van grondtroepen,
het uitvoeren van bombardementen en verkenningen. Daarnaast geeft
Defensie met jachtvliegtuigen invulling aan haar speciale taken. Tenslotte
staan jachtvliegtuigen gereed voor het bewaken van het nationale
luchtruim, waaronder terroristische dreigingen.

LUCHTRUIMBEWAKING EN -BEVEILIGING

Luchtgevechtsleidingsquadron

De gevechtsleiding levert luchtruimbewaking en -beveiliging voor het
NAVO en nationale luchtruim, in samenwerking met jachtvliegtuigen (de
Quick Reaction Alert: QRA).

ONBEMANDE VLIEGTUIGEN

Onbemand
vliegsquadron

MQ-9 Reaper squadron is ingericht om ISTAR-operaties (Intelligence,
Surveillance, Target Acquisition and Reconnaissance) uit te voeren. De
verwerkte data wordt beschikbaar gesteld aan (inter)nationale partners.

Gevechtshelikoptersquadron

Het Apache gevechtshelikoptersquadron kan zelfstandig en ter
ondersteuning van grondoperaties worden ingezet voor aanvallen,
verkenningen en beveiligingsoperaties.

HELIKOPTERS
TransporthelikopterDe luchtmacht levert wereldwijd helikopters
voor of ter ondersteuning van Control of the Air, squadron
Air Attack, Air Mobility en ISR (Intelligence,
Surveillance and Reconnaissance), zowel
zelfstandig als in (inter-) nationaal
coalitieverband. De helikopters kunnen,
Transporthelikopterafhankelijk van het type helikopter, worden
squadron
ingezet vanaf een vliegbasis, te velde of vanaf
de schepen van de marine.

LUCHTTRANSPORT

Het Chinook transporthelikoptersquadron kan worden ingezet voor de
verplaatsing van personeel en materieel, ter ondersteuning van
gevechtsoperaties, medische evacuaties of om moeilijk bereikbare locaties
te bevoorraden. Ook kunnen de helikopters worden ingezet ter bestrijding
van (bos)branden.
Het Cougar transporthelikoptersquadron kan worden ingezet voor de
verplaatsing van personeel en materieel, ter ondersteuning van
gevechtsoperaties, medische evacuaties of om moeilijk bereikbare locaties
te bevoorraden. Ook kunnen de helicopters worden ingezet ter bestrijding
van (bos)branden.

Maritiem helikoptersquadron

Het NH90 maritieme gevechtshelikoptersquadron is in staat om de schepen
van de marine te beveiligen tegen oppervlakte- en onderwaterdreigingen.
Daarnaast kunnen deze helikopters ook ingezet voor transport en medische
evacuaties.

Transportsquadron

Het C-130 transportsquadron wordt ingezet voor Air Mobile, Air Drop, Air
Landing en (medische) evacuatie. Deze vliegtuigen kunnen opereren vanaf
onverharde banen, met een minimum aan (logistieke) ondersteuning en
beschikken over zelfbeschermings-middelen.

AIR SUPPORT
Luchtverkeersleiding
De luchtmacht levert ondersteunende eenheden

Levert verkeersleiding in het civiele en militaire luchtruim.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

53

Capaciteit

voor luchtoperaties, die zowel kunnen worden
gebruikt bij nationale operaties als worden
toegevoegd aan een internationaal
samenwerkingsverband

Inzetbare eenheid

Omschrijving

Force Protection

Levert eenheden voor objectgrondverdediging (OGRV) en
explosievenspeurhonden inclusief commandovoering.

Communications and
Information Systems
(CIS)

Levert eenheden voor het opzetten, onderhouden en bemannen van
computernetwerk-, radio- en satellietverbindingen.

Luchttransport handling Verzorgt de passagiers en vrachtafhandeling bij luchttransport.
Operationele
Gezondheidszorg

Verzorgt de behandeling van gewonden.

Gewondenluchttransport

Levert teams voor het uitvoeren van medische evacuatie door de lucht.

Datalink Management
Cel

Plannen, ontwerpen en monitoren van tactische datalink operaties.

Target Support Cell
(TSC)

Levert capaciteit voor het gedetailleerd plannen van wapeninzet.

C. Beleidswijzigingen
Opdrachten
Voor de nationale operaties levert de Koninklijke Luchtmacht, samen met
de Belgische luchtmacht, het gehele jaar een bijdrage aan de luchtruimbe­
waking van de BENELUX, met twee F-16’s ondersteund door de luchtge­
vechtsleiding (Quick Reaction Alert). Daarnaast wordt het gehele jaar een
NH-90 aan het Station Schip Caribisch Gebied (SSCG) toegewezen, staan
de Chinook en Cougar helikopters gedurende enkele maanden, als er
voldoende capaciteit is, beschikbaar voor de zogenaamde Fire Bucket
Operations. Daarnaast staat voor eventuele strategische medische
evacuatie een team 24/7 beschikbaar.
Ten behoeve van de snel inzetbare eenheden (SIC) heeft de Koninklijke
Luchtmacht het gehele jaar vier F-35’s en de MQ-9 gereed voor het NATO
Readiness Initiative (NRI). Gedurende de eerste helft van het jaar levert de
luchtmacht een C-130 ten behoeve van inzet in Mali. Gedurende het gehele
jaar stelt de luchtmacht een NH-90 beschikbaar aan de Standing NATO
Maritime Group One (SNMG1).
Middelen
Zodra de oefenfrequentie en –mogelijkheden aantrekken, zullen knelpunten
in personele gereedheid en exploitatiebudget zich nadrukkelijker manifes­
teren en remmende factoren zijn op de verbetering van de geoefendheid.
Het huidige budget en alle opgedragen opgaven dwingen voortdurend tot
het maken van keuzes. Zo kunnen F16’s en helikopters minder worden
ingezet en is een gelijktijdige helikopter inzet voor de maritieme taak en
de landtaak niet langer te garanderen.
Desondanks doorloopt de luchtmacht de komende jaren een aantal
ingrijpende transities om te komen tot een moderne vloot. De transitie van
de F16 naar de F-35 heeft een grote impact op de luchtmacht. De F16’s
worden alleen nog ingezet voor Quick Reaction Alert (QRA) en Dual Capable
Aircraft (DCA) taken. Tegelijkertijd komt de eerste vlucht F-35’s gereed voor
expeditionaire taken. In de periode naar 2025 wordt de F-16 vloot en de
vulling van de bijbehorende organisatie afgebouwd.
De Chinook ondergaat een vervangings- en moderniseringsprogramma en
de vloot wordt met drie toestellen uitgebreid. Ook de Apache ondergaat
een modificatieprogramma, waarbij is voorzien dat eind 2025 de luchtmacht
volledig op norm is. Gedurende de transitieperiodes heeft de luchtmacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

54

minder toestellen ter beschikking voor het defensiebrede operationele
gereedstellingsproces en zijn de normen voor de operationele gereedheid
voor beide systemen gereduceerd.
De Nederlandse krijgsmacht verkrijgt met de Medium Altitude Long
Endurance Unmanned Aerial Vehicle (MALE UAV) een capaciteit die
langdurig tactische en strategische informatie vanuit de lucht kan vergaren.
Vanaf begin 2022 beschikt Defensie over een initiële operationele capaciteit,
waarmee de kwaliteit van de inlichtingenondersteuning van missies
toeneemt.
Digitale transformatie en innovatie
De luchtmacht heeft de ambitie om zich de komende jaren te ontwikkelen
tot een 5th Gen Airforce waarin effecten centraal staan en data en informa­
tiedominantie een fundament vormen. Naast een volledig vernieuwde en
gemodificeerde vloot, een wendbare en adaptieve organisatie, speelt de
verdergaande digitalisering en dataficering (onder andere door de
toepassing van big data en data science) daarin een belangrijke rol. Ook
de ruimte speelt een rol. In 2021 heeft Defensie voor de eerste keer een
militaire satelliet, de BRIK II, in een baan om de aarde laten brengen. Ook in
2022 heeft de ruimte blijvende aandacht.
Geoefendheid en inzetbaarheid
De COVID-19 maatregelen leiden tot beperkingen van de geoefendheid en
inzetbaarheid. Zodra de COVID-19 maatregelen vervallen, kan het volledige
oefenplan hervat worden. Bij de inhaalslag zijn met name oefeningen op
grotere schaal en deelname aan oefeningen op de hogere geweldniveaus
en in grotere verbanden noodzakelijk om de geoefendheid voor de eerste
hoofdtaak op peil te kunnen brengen.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 15 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 4 Koninklijke Luchtmacht (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

887.150

683.469

680.941

676.287

667.425

639.158

638.847

Uitgaven

927.222

683.469

680.941

676.287

667.425

639.158

638.847

waarvan juridisch verplicht

90%

Opdrachten

286.446

22.539

24.070

23.147

23.175

23.231

23.211

- gereedstelling

18.553

22.539

24.070

23.147

23.175

23.231

23.211

- instandhouding materieel

267.893

0

0

0

0

0

0

Personele uitgaven

608.607

639.522

634.143

630.079

623.189

593.356

593.065

- Eigen personeel

513.865

535.186

537.498

541.050

539.352

514.469

514.992

- Externe inhuur

7.649

2.048

0

0

0

0

0

- Overige personele exploitatie

87.093

102.288

96.645

89.029

83.837

78.887

78.073

Materiële uitgaven

32.169

21.408

22.728

23.061

21.061

22.571

22.571

- Instandhouding infrastructuur

1.938

0

0

0

0

0

0

- Instandhouding IT

8.889

0

0

0

0

0

0

- Overige materiële exploitatie

21.342

21.408

22.728

23.061

21.061

22.571

22.571

Apparaatsontvangsten

10.452

13.612

12.111

12.111

12.111

12.111

12.111

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

55

Budgetflexibiliteit
Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van
goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor
de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven».
Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor
salarissen voor 2022 volledig verplicht is. Voor 2022 is 90% juridisch
verplicht ten opzichte van het totaal beschikbare budget.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Opdrachten
Gereedstelling
Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor
opwerk- en oefenactiviteiten, alsmede de daarbij behorende huur van
oefenterreinen en andere operationele zaken, zoals de inhuur van Red Air.
Voor 2022 staat onder andere de oefening Frisian Flag gepland. Hiermee
organiseert Nederland de grootste Europese multinationale oefening voor
jachtvliegtuigen. Andere oefeningen die voor 2022 gepland staan, zijn
«Falcon» oefeningen, waarbij de landmacht en de luchtmacht geïntegreerde
inzet beoefenen. Defensie meldt alle oefeningen vooraf via regionale media
en sociale mediakanalen.
Personele uitgaven
Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten,
uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer, reservisteninzet en inhuur
personeel. De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen (zowel
vliegeropleidingen als andersoortige opleidingen), werving, dienstreizen en
overige personeelsgebonden uitgaven.
Materiële uitgaven
De uitgaven voor instandhouding zijn ingaande 2021 overgeheveld naar
het Defensiematerieelbegrotingsfonds. Materiële uitgaven bestaan hoofd­
zakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering, zoals
kantoorinrichting en kantoorartikelen, transport en voorlichting. Daarnaast
worden hier de uitgaven voor restaurant gerelateerde diensten, kennisont­
wikkeling, technologische ontwikkeling en innovatie, schadevergoedingen
en kosten voor betalingsverkeer verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

56

3.5 Artikel 5 Koninklijke Marechaussee
A. Algemene doelstelling
De Koninklijke Marechaussee (KMar) waakt over de veiligheid van
Nederland en het Caribisch gedeelte van het Koninkrijk der Nederlanden.
Wereldwijd wordt de marechaussee ingezet op plaatsen van strategisch
belang. Van koninklijke paleizen tot aan de buitengrenzen van Europa. Van
luchthavens in Nederland en het Caribisch gebied tot oorlogs- en crisisge­
bieden overal ter wereld.
De marechaussee heeft 3 hoofdtaken:
1. Grenspolitietaak;
2. Bewaken en beveiligen;
3. Internationale en militaire politietaken.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is beheersverantwoordelijk en verantwoordelijk voor de
vaststelling van de omvang, samenstelling en de vereiste mate van
gereedheid van de KMar. De uitvoering is opgedragen aan de KMar. Het
gezag over de KMar berust bij meerdere ministeries. Afhankelijk van de
betreffende taak zijn dat de ministeries van Justitie en Veiligheid (inclusief
de Directoraat-Generaal Migratie, het Openbaar Ministerie en de Nationaal
Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid), Buitenlandse Zaken,
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Defensie.
In artikel 4 van de Politiewet 2012 wordt de KMar de onderstaande taken
opgedragen:
– Het waken over de veiligheid van de leden van het Koninklijk Huis, in
samenwerking met andere daartoe aangewezen organen;
– De uitvoering van de politietaak ten behoeve van Nederlandse en andere
strijdkrachten en internationale militaire hoofdkwartieren en de
personen behorende tot die strijdkrachten en hoofdkwartieren;
– De uitvoering van de politietaak op de luchthaven Schiphol en op de
andere door de Minister van JenV en de Minister van Defensie
aangewezen luchtvaartterreinen en de beveiliging van de burgerlucht­
vaart;
– De verlening van bijstand en de samenwerking met de politie krachtens
deze wet, daaronder begrepen de assistentieverlening aan de politie bij
de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit;
– De uitvoering van de politietaak op plaatsen onder beheer van Onze
Minister van Defensie, op verboden plaatsen die krachtens de Wet
bescherming staatsgeheimen ten behoeve van de landsverdediging zijn
aangewezen en op het terrein van de ambtswoning van Onze MinisterPresident;
– De uitvoering van de bij of krachtens de Vreemdelingenwet 2000
opgedragen taken, waaronder begrepen de bediening van de daartoe
door Onze Minister voor Immigratie en Asiel aangewezen doorlaat­
posten en het, voor zover in dat verband noodzakelijk, uitvoeren van
de politietaak op en nabij deze doorlaatposten, alsmede het verlenen van
medewerking bij de aanhouding of voorgeleiding van een verdachte of
veroordeelde;
– De bestrijding van mensensmokkel en van fraude met reis- en identi­
teitsdocumenten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

57

–

Het in opdracht van Onze Minister en Onze Minister van Defensie ten
behoeve van De Nederlandsche Bank N.V. verrichten van beveiligings­
werkzaamheden.

De Militaire Politiezorgtaak (art 4 lid 1 b PW) wordt zowel nationaal als inter­
nationaal en tijdens missies, oefeningen en andere inzet uitgevoerd. Door
de uitvoering van deze taken levert de KMar een continue bijdrage aan de
veiligheid van de Staat en de integriteit van de Krijgsmacht.
Geplande inzet
Het takenpakket van de KMar is gericht op de veiligheid van de Staat en kent
drie hoofdtaken: de grenspolitietaken, bewaken en beveiligen en
(inter)nationale en militaire politie(zorg)taken. Deze taken worden hieronder
in meer detail beschreven. Om deze taken uit te kunnen voeren, maakt de
KMar steeds meer gebruik van informatiegestuurd optreden. Op dit
moment is er echter een structureel tekort om de IT van de KMar vorm te
kunnen geven, terwijl goede IT een randvoorwaarde is voor informatiege­
stuurd optreden en het kunnen uitvoeren van de taken van de KMar.
1. Grenspolitietaak
De grenspolitietaken van de KMar worden uitgevoerd op basis van de
Politiewet, de Vreemdelingenwet en de Schengengrenscode. Vanuit de
grenspolitietaak richt de KMar zich op de bestrijding van illegale migratie,
grensoverschrijdende criminaliteit en terrorisme. Naast de grenspolitie­
taken voert de KMar op de aangewezen luchthavens ook de politietaak uit.
Deze taken worden (binnen juridische kaders en zo veel mogelijk)
informatie- en risico gestuurd verricht door het optimaal benutten van zowel
de informatiepositie van de KMar als die van de ketenpartners, in het fysieke
en het digitale domein.
Tabel 16 Grenspolitietaak
Prognose
2022

Kengetal
Aantal geweigerde personen aan de buitengrens door de KMar
Aantal personen dat aangeeft asiel te willen aanvragen aan de buitengrens en tijdens Mobiel Toezicht Veilgheid (MTV) controles
Aantal personen dat door tussenkomst van de KMar terugkeert (uitzettingen en verwijderingen)
Aantal aanhoudingen door de KMar op verdenking van mensensmokkel
Aantal onderkende illegalen tijdens MTV controles

2.700
875
4.500
200
700

Aantal gecontroleerde personen tijdens MTV controles
Aantal inklimmers maritieme grens

130.000
900

2. Bewaken en Beveiligen
De KMar draagt zorg voor de bewaking en beveiliging van bepaalde vitale
objecten, personen en diensten. De KMar doet dit zelfstandig, in bijstand
aan de politie en ook in samenwerking met nationale en internationale
publieke en private partners op het gebied van bewaken en beveiligen. Om
bescherming en veiligheid te versterken, onder andere om bewaken en
beveiligen te versterken, heeft het Kabinet middelen beschikbaar gesteld
aan de begroting van J&V. Daar waar relevant worden de gelden doorver­
deeld aan de partners, waaronder de KMar.
Tabel 17 Bewaken en Beveiligen
Doelstelling

Norm 2022

Het percentage uitvoering Toezichtprogramma Beveiliging Burgerluchtvaart
Het aantal inzetbare Hoog Risico Beveiligingspelotons voor non-permanente bewaking
van hoog risico objecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

100%
6 + 1 peloton DNB

58

Doelstelling

Norm 2022

Het servicepercentage beveiligde waardetransporten voor De Nederlandsche Bank

100%

Beschikbare operationele KMar-eenheden voor expeditionaire persoonsbeveiliging

(zie matrix inzetbaarheidsdoelen)

3. (Inter)nationale en militaire politie(zorg)taken
Om de inzetbaarheidsdoelen ten behoeve van de hoofddoelstellingen van
Defensie te bereiken worden de volgende capaciteiten en inzetbare
eenheden van de KMar gereed gesteld.
Tabel 18 Capaciteiten marechaussee
Capaciteit

(INTER)NATIONALE EN MILITAIRE
POLITIE(ZORG)TAKEN

Inzetbare eenheid

Omschrijving

EXPEDITIONAIRE TAKEN

Levert militairen voor Expeditionaire inzet
(NAVO, EU, VN) voor bijvoorbeeld civiele
politiemissies.

CROWD AND RIOT CONTROL

Levert een peloton voor crowd & riot control
voor Defensie als onderdeel van een missie.

CLOSE PROTECTION CAPACITEIT

Levert een eenheid met speciale
beveiligingsopdracht

(NAVO) MILITAIRE POLITIE TAKEN

Levert militairen voor het uitvoeren van
Militaire Politie-taken.

Binnen de pijler (inter)nationale- en (militaire) politie(zorg)taken valt een
onderscheid te maken tussen militaire politiezorgtaken, civiele vredes- en
internationale taken (waaronder de NAVO Militaire Politietaken en Stability
Policing taken), Defensietaken en de taken van de liaison officieren in het
buitenland. In de Politiewet zijn de militaire politiezorgtaken voor Defensie
opgedragen aan de KMar. Door het uitvoeren van die taak, onder het gezag
van het Openbaar Ministerie, levert de KMar een belangrijke bijdrage aan
de integriteit van de Krijgsmacht. De uitoefening van deze taken beperkt zich
niet alleen tot het Nederlands grondgebied; de KMar gaat ook mee tijdens
uitzendingen, inzet en oefeningen van Nederlandse militaire eenheden
buiten Nederland. De KMar kan onder aansturing van de CDS bijvoorbeeld
als een «combat support force enabler» internationaal worden ingezet op
militaire politietaken-functies, ter ondersteuning van militaire operaties
onder bevel van een militaire commandant. In Caribisch Nederland is de
KMar zelfstandig verantwoordelijk voor de taken die de organisatie ook in
het Europese deel van het Koninkrijk heeft. Zo is de KMar onder andere
verantwoordelijk voor de grensbewaking van de luchthavens en de
zeegrenzen op de eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba en verantwoor­
delijk voor de uitvoering van de politietaak op de door Onze Ministers en
Onze Minister van Defensie aangewezen luchthavens op Bonaire, Sint
Eustatius en Saba, alsmede de beveiliging van de burgerluchtvaart. Op SintEustatius en Saba is de KMar belast met de uitvoering van het vreemdelin­
gentoezicht. De KMar ondersteunt daarnaast het politiekorps Caribisch
Nederland. Vanuit de militaire politiezorgtaak is de KMar vanuit haar eigen
taakstelling ook aanwezig in de Caribische landen van het Koninkrijk (Aruba,
Curacao en Sint Maarten). Daarnaast levert de KMar op basis van het
protocol Flexpool ook personele ondersteuning aan deze landen.
Momenteel wordt tevens gewerkt aan de uitwerking van de extra inzet van
de KMar in het kader van het in februari 2021 afgesloten protocol
versterking grenstoezicht. Daarnaast bestaat ook de mogelijkheid om
bijstand te verlenen, waarbij onderscheid gemaakt kan worden tussen
bijstand in Caribisch Nederland en bijstand aan de Caribische landen van
het Koninkrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

59

Tabel 19 (Inter)nationale en militaire politie(zorg)taken
Kengetal

Prognose 2022

Aantal misdrijfdossiers (aangeleverd aan militair parket)
Beschikbare operationele KMar-eenheden voor internationale
crisis- en humanitaire operaties

500
(zie matrix inzetbaarheidsdoelen)

C. Beleidswijzigingen
Grenzen en Veiligheid
Op het gebied van grenzen en veiligheid speelt een aantal ontwikkelingen
als gevolg van nieuwe EU wetgeving inzake een Europees In- en Uitreis­
systeem (EES), een Europees Informatie- en Reisautorisatiesysteem
(ETIAS), wijzigingen in het Schengen Informatiesysteem (SIS), de
voorstellen voor aanpassing van EURODAC, het Visum Informatiesysteem
(EUVIS) en inzake de interoperabiliteit tussen deze systemen, die op termijn
consequenties hebben voor alle betrokken partijen, waaronder de KMar. Ten
behoeve van de implementatie van deze wetgeving zijn door het Minsterie
Justitie & Veiligheid in 2021 de benodigde incidentele middelen toegekend
en de eerste tranche voor de structurele middelen.
Eurostar
De KMar is volgens planning in oktober 2020 gestart met de grenscontroles
op Amsterdam en Rotterdam Centraal ten behoeve van twee Eurostar­
treinen. Eurostar verwacht dat een derde trein begin Q4 2021 zal worden
opgenomen in de dienstregeling. Indien de passagiersaantallen weer zullen
aantrekken, zal Eurostar haar dienstregeling in 2022 uitbreiden met een
vierde en mogelijk zelfs een vijfde trein.
Eurosur
In 2021 en 2022 heeft Nederland en de KMar specifieke plicht om het
Nationale Coördinatie Centrum (NCC) in te richten en de belangrijkste
ontwikkelingsstappen te zetten voor het nieuwe IV-systeem EUROSUR 2.0.
Het NCC moet uiterlijk het derde kwartaal van 2022 in gereedheid zijn.
EMSWe verordening
Op 15 augustus 2019 is de Europese EMSWe-verordening in werking
getreden. EMSWe staat voor European Maritime Single Window. Het is de
opvolger van de al eerder door de KMar geïmplementeerde Europese
verordening «Maritime Single Window». Met de EMSWe verordening wordt
de meldplicht vanuit de scheepvaart aan de verschillende partijen (havenau­
toriteiten, Douane, KMar, Zeehavenpolitie) in de lidstaten geharmoniseerd.
EMWSe is voor de KMar / JIVC voornamelijk een ICT-vraagstuk. Nationale
implementatie wordt uitgevoerd o.l.v. het ministerie van IenW. EMSWe
wordt in 2021 en 2022 ontworpen en gebouwd. Uiteindelijk dient EMWSe
op 15 augustus 2025 succesvol geïmplementeerd te zijn.
Geoefendheid en inzetbaarheid
De COVID-19 maatregelen leiden tot beperkingen van de geoefendheid en
inzetbaarheid. Zodra de COVID-19 maatregelen vervallen, kan het volledige
oefenplan hervat worden. Bij de inhaalslag zijn met name oefeningen op
grotere schaal en deelname aan oefeningen op de hogere geweldniveaus
en in grotere verbanden noodzakelijk om de geoefendheid voor de eerste
hoofdtaak op peil te kunnen brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

60

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 20 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 5 Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

481.437

515.231

486.905

494.199

490.784

490.686

490.282

Uitgaven

482.825

515.231

486.905

494.199

490.784

490.686

490.282

waarvan juridisch verplicht

92%

Opdrachten

6.377

5.474

6.873

6.871

6.869

6.921

6.976

- gereedstelling

5.167

5.474

6.873

6.871

6.869

6.921

6.976

- instandhouding materieel

1.210

0

0

0

0

0

0

Personele uitgaven

462.232

489.786

460.685

467.407

463.707

466.260

467.489

- Eigen personeel

435.912

463.561

441.623

444.196

443.716

446.235

447.250

- Externe inhuur

6.484

3.135

158

3.268

176

0

146

- Overige personele exploitatie

19.836

23.090

18.904

19.943

19.815

20.025

20.093

Materiële uitgaven

14.216

19.971

19.347

19.921

20.208

17.505

15.817

- Instandhouding infrastructuur

533

0

0

0

0

0

0

- Instandhouding IT

203

0

0

0

0

0

0

- Overige materiële exploitatie

13.480

19.971

19.347

19.921

20.208

17.505

15.817

Apparaatsontvangsten

8.463

8.069

4.459

4.459

4.459

4.459

4.459

Budgetflexibiliteit
Het aandeel «Juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van
goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor
de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven».
Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor
salarissen voor 2022 volledig verplicht is. Voor 2022 is 92% juridisch
verplicht t.o.v. het totaal beschikbare budget.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Opdrachten
Gereedstelling/instandhouding
Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor (de
ondersteuning van) de operationele taakuitvoering alsmede voor opwerken oefenactiviteiten. Dit betreft o.a. de operationele rantsoenen, civiele
taken en operationele zaken, waaronder het huren van oefenterreinen. De
uitgaven voor oefen- en operationele munitie en instandhouding
simulatoren zijn overgegaan naar het financiële instrument «instand­
houding materieel». De uitgaven voor onderhoud en ondersteuning van
commandovoering zijn overgegaan naar instandhouding IT.
Personele uitgaven
Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en
uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer en inhuur personeel. De overige
personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen, inter­
nationale verhuizingen en overige personeelsgebonden uitgaven. De
uitgaven voor militaire uitrustingen zijn overgegaan naar het financiële
instrument «instandhouding materieel».
Materiële uitgaven
De uitgaven voor instandhouding zijn ingaande 2021 overgeheveld naar
het Defensiematerieelbegrotingsfonds. Materiële uitgaven bestaan hoofd­
zakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfsvoering, zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

61

kantoorinrichting en kantoorartikelen, transport, voorlichting. En verder de
uitgaven voor restaurant gerelateerde diensten, de uitgaven voor kennis,
technologische ontwikkeling en innovatie, schadevergoedingen en kosten
voor betalingsverkeer etc. De uitgaven die een relatie hebben met het
instandhouden van het materieel, zoals werkplaatsinrichting en militaire
artikelen en uitrustingen zijn overgegaan naar het instrument «instand­
houding materieel».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

62

3.6 Artikel 6 Investeringen
A. Algemene doelstelling
Defensie voorziet in nieuw materieel, infrastructuur en IT-middelen en zij
verkoopt, indien aan de orde, groot materieel en infrastructuur.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor het tijdig voorzien in van nieuw
materieel, infrastructuur en IT-middelen alsmede de afstoting van overtollig
groot materieel en infrastructuur. Tot de investeringen worden gerekend
alle planbehoeften met een meerjarig karakter. Dit omvat ook de bijdragen
aan de NAVO voor het doen van investeringen en wetenschappelijk
onderzoek. Tot de investeringen worden ook bijdragen gerekend aan de
instandhouding, die direct samenhangen met de betreffende investering.
C. Beleidswijzigingen
Door de introductie van het Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) zijn
de middelen uit beleidsartikel 6 Investeringen per 2021 overgeheveld naar
het DMF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

63

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 21 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 6 Investeringen
2020
Verplichtingen

2.755.819

Opdrachten

2.662.718

Investeringen materieel

2.102.408

Investeringen infrastructuur

252.066

Investeringen IT

308.244

Begrotingsreserve

2022

2023

2024

2025

2026

0

Bekostiging

66.001

Bijdrage aan internationale organisaties

27.100

Uitgaven

2021

2.716.440

waarvan juridisch verplicht
Opdrachten

2.641.111

Investeringen materieel

2.128.195

Investeringen infrastructuur

275.764

Investeringen IT

237.152

Begrotingsreserve
Reserve valutaschommelingen
Bekostiging

46.876

Bijdrage grote onderzoeksfaciliteiten

3.737

Technologieontwikkeling

35.599

Kennisgebruik

3.459

Kort-cyclische innovatie

4.081

Bijdrage aan internationale organisaties

28.453

Investeringen infrastructuur NAVO

28.453

Programma ontvangsten

66.513

- Verkoopopbrengsten strategisch materieel

36.602

- Overige ontvangsten materieel

22.054

- Verkoopopbrengsten strategisch
infrastructuur

3.901

- Overige ontvangsten infrastructuur

1.458

- Ontvangsten Internationale organisaties

2.498

Budgetflexibiliteit
Niet van toepassing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

64

3.7 Artikel 7 Defensie Materieel Organisatie
A. Algemene doelstelling
De Defensie Materieel Organisatie (DMO) zorgt voor de verwerving van
modern, robuust en kwalitatief hoogwaardig en inzetbaar materieel en de
beschikbaarstelling van IT-middelen, brandstof, munitie, kleding en
uitrusting aan de defensieonderdelen.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor de aanschaf en de instandhouding van
materieel en de afstoting van overtollig materieel van de krijgsmacht. Om
de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten en
inzetbare eenheden van de DMO gereed gesteld.
Tabel 22 Capaciteiten DMO
Capaciteit

Inzetbare eenheid

Omschrijving

Levert cyberexpertise op locatie voor
PERMANENTE INCIDENT RESPONSE CAPACITEIT Cyber Rapid Response Team (CRRT)van het Defensie
incidentcoördinatie, -onderzoek en Cyber Security Centrum (DCSC)
TEN BEHOEVE VAN INFORMATIE SYSTEMEN
afhandeling.

C. Beleidswijzigingen
Dit begrotingsartikel heeft betrekking op de personele exploitatie en het
budget voor brandstoffen. De instandhoudingsbudgetten voor het KPUbedrijf en het Defensie Munitiebedrijf zijn per 2021 ondergebracht in het
Defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF).
Defensie geeft uitvoering aan het speerpunt energie volgens ons Plan van
aanpak Energietransitie Defensie (Kamerstuk 34 919, nr. 74). Voor de brand­
stofvoorziening is het van belang dat Defensie in toenemende mate
biobrandstof bij operationeel materieel zal gebruiken en dat de komende
jaren ongeveer 400 dienstvoertuigen worden vervangen voor zero-emissie
voertuigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

65

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 23 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 7 Defensie Materieel Organisatie (bedragen x € 1.000)
Verplichtingen
Uitgaven

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

985.425

583.459

607.093

606.438

606.530

610.452

594.962

1.120.073

583.459

607.093

606.438

606.530

610.452

594.962

waarvan juridisch verplicht

74%

Opdrachten

389.265

121.305

148.666

148.906

149.092

152.976

152.976

- gereedstelling

93.939

121.305

148.666

148.906

149.092

152.976

152.976

- instandhouding materieel

295.326

0

0

0

0

0

0

Personele uitgaven

431.648

448.722

446.025

443.040

442.691

442.730

427.240

- Eigen personeel

369.436

383.300

397.561

396.763

396.413

396.514

381.039

- Externe inhuur

49.220

43.416

29.648

27.468

27.424

27.362

27.362

- Overige personele exploitatie

12.992

22.006

18.816

18.809

18.854

18.854

18.839

Materiële uitgaven

299.160

13.432

12.402

14.492

14.747

14.746

14.746

385

0

0

0

0

0

0

- Instandhouding IT

287.796

0

0

0

0

0

0

- Overige materiële exploitatie

10.979

13.432

12.402

14.492

14.747

14.746

14.746

Apparaatsontvangsten

45.419

34.376

26.245

26.245

26.245

26.245

26.245

- Instandhouding infrastructuur

Budgetflexibiliteit
Het aandeel juridisch verplicht heeft betrekking op de leveringen van
goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor
de financiele instrumenten opdrachten, personele en materiele uitgaven. Bij
de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor salarissen
voor 2021 volledig verplicht is. Voor 2022 is 74% juridisch verplicht ten
opzichte van het totaal beschikbare budget.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Gereedstelling
Gereedstelling omvat de geraamde uitgaven die worden gedaan voor
opwerk- en oefenactiviteiten. Dit betreft de uitgaven voor brandstof en
smeermiddelen. De prijzen van met name brandstoffen zijn zeer flexibel als
gevolg van de snel wijzigende brandstofprijzen en dollarkoersen.
Personele uitgaven
Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en
uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer en inhuur van personeel. De
overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienstreizen
en overige personeelsgebonden uitgaven.
Materiële uitgaven
De uitgaven voor instandhouding zijn ingaande 2021 overgeheveld naar
het Defensiematerieelbegrotingsfonds. Materiële uitgaven bestaan bij de
DMO hoofdzakelijk uit goederen en diensten ten behoeve van de bedrijfs­
voering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

66

3.8 Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando
A. Algemene doelstelling
Het Defensie Ondersteuningscommando (DOSCO) ondersteunt de
krijgsmacht in haar taken. Het DOSCO doet dit door te zorgen voor
personele diensten, opleidingen, huisvesting, vastgoed, catering,
beveiliging, bewaking, facilitaire zaken, gezondheidszorg, logistiek en
transport. Het DOSCO voorziet zelf in die ondersteuning en koopt een deel
van de producten en diensten in bij organisaties buiten het Ministerie van
Defensie.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor een doeltreffende en doelmatige
ondersteuning van de krijgsmacht. Het DOSCO krijgt, net als de operati­
onele commando’s, een generieke gereedstellingsopdracht. In deze
begroting laten we die voor het eerst zien op eenzelfde wijze als de andere
defensieonderdelen. Vooralsnog ontvangt DOSCO een gereedstellingsop­
dracht voor de perifere bloedbank en chirurgisch team.
Tabel 24 Capaciteiten DOSCO
Capaciteit

Inzetbare eenheid

Omschrijving

SPECIALISTISCHE MEDISCHE ZORG

Chirurgische capaciteit en bloedbank voor Role
2 Medical Treatment Facility.

Levert een chirurgisch team ten behoeve van
een chirurgisch hospitaal.

C. Beleidswijzigingen
Er zijn geen significante wijzigingen ten opzichte van de begroting 2021 voor
DOSCO. Voor de belangrijkste beleidswijzigingen wordt verwezen naar de
beleidsagenda.
De gevolgen van COVID-19 zijn met name merkbaar bij de transportuitgaven
(minder oefeningen) en de meeruitgaven die gemaakt worden als gevolg
van testen, vaccineren, quarantaine en de inzet van personeel zowel binnen
als buiten Defensie. Als de COVID-19 maatregelen komen te vervallen dan
zullen de OPCO’s in staat zijn om meer te oefenen en zal dit consequenties
hebben voor de ondersteunende taken van het DOSCO. Voor specifiek het
medisch zorgpersoneel heeft de inzet in ziekenhuizen geleid tot een
achterstand in het oefenen en trainen; dit zal ook weer moeten worden
ingehaald na afloop van alle inzet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

67

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 25 Budgettaire gevolgen van beleid artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

1.541.365

1.188.272

1.205.578

1.186.472

1.175.247

1.175.174

1.176.457

Uitgaven

1.531.401

1.188.272

1.205.578

1.186.472

1.175.247

1.175.174

1.176.457

Waarvan juridisch verplicht
Opdrachten

71%
11.737

0

0

0

0

0

0

76

0

0

0

0

0

0

- instandhouding materieel

11.661

0

0

0

0

0

0

Inkomensoverdrachten

67.626

100.420

0

0

0

0

0

- Nationaal Fonds Ereschuld

67.174

96.972

0

0

0

0

0

- gereedstelling

- Reservering schadevergoedingen chroom
6 Defensie

452

3.448

0

0

0

0

0

Schadevergoeding

0

0

93.265

76.169

76.247

74.791

74.793

- Nationaal Fonds Ereschuld

0

0

77.790

64.183

64.248

62.754

62.754

- Reservering schadevergoedingen chroom
6 Defensie

0

0

7.200

3.700

3.700

3.700

3.700

- Schadevergoeding, overig

0

0

8.275

8.286

8.299

8.337

8.339

Personele uitgaven

774.498

817.967

837.291

839.835

829.037

829.371

830.605

- Eigen personeel

604.573

628.586

662.899

668.985

658.506

658.213

658.444

- Externe inhuur

27.498

21.750

2.840

2.840

2.840

2.840

2.840

128.562

153.366

157.137

152.909

154.250

154.877

155.880

- Overige personele exploitatie
- Attachés

13.865

14.265

14.415

15.101

13.441

13.441

13.441

Materiële uitgaven

677.540

269.885

275.022

270.468

269.963

271.012

271.059

- Instandhouding infrastructuur

434.153

0

0

0

0

0

0

28

0

0

0

0

0

0

238.698

262.601

267.738

263.184

262.681

263.730

263.777

- Attachés

4.661

7.284

7.284

7.284

7.282

7.282

7.282

Apparaatsontvangsten

90.346

58.487

68.478

68.478

68.478

68.478

68.478

- Instandhouding IT
- Overige materiële exploitatie

Budgetflexibiliteit
Het aandeel «juridisch verplicht» heeft betrekking op de leveringen van
goederen en/of diensten, waarvan overeenkomsten zijn aangegaan voor
de financiële instrumenten «opdrachten, personele en materiële uitgaven».
Bij de personele uitgaven wordt ervan uitgegaan dat het budget voor
salarissen voor 2022 en bij schadevergoeding, het Nationaal Fonds
Ereschuld en de Reservering schadevergoedingen chroom 6, volledig
verplicht zijn. Voor 2022 is 72% juridisch verplicht ten opzichte van het totaal
beschikbare budget.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Personele uitgaven
Personele uitgaven bestaan hoofdzakelijk uit salarissen, sociale lasten en
uitgaven voor toelagen, woon-werkverkeer en inhuur van het personeel.
De overige personele exploitatie bestaat uit opleidingen, werving, dienst­
reizen, internationale verhuizingen en overige personeelsgebonden
uitgaven. De salarissen van het attaché personeel worden afzonderlijk
gepresenteerd, omdat deze uitgaven onder de internationale inzet (BIV)
uitgaven vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

68

Materiële uitgaven
De uitgaven voor instandhouding zijn ingaande 2021 overgeheveld naar
het Defensiematerieelbegrotingsfonds. Onder materiële uitgaven worden
de geraamde uitgaven voor overige materiële exploitatie en de attachés
weergegeven. De uitgaven voor de overige materiële exploitatie bestaan
onder andere uit catering, facilitaire dienstverlening, mediadienstverlening,
gezondheidszorg, beveiliging, energie en water, schoonmaak en wereldwijd
transport van personen en goederen.
Schadevergoeding
De uitgaven voor het Nationaal Fonds Ereschuld worden bij het DOSCO
verantwoord onder het financieel instrument schadevergoeding. Dit fonds
is ingesteld voor militairen die een handicap, trauma of andere aandoening
hebben opgelopen tijdens missies naar het buitenland. Hierin zijn de
budgetten voor schadevergoedingen en regelingen voor schadevergoe­
dingen voor veteranen ondergebracht. De middelen op de begroting zijn
echter ontoereikend. Meer (jonge) veteranen doen een beroep op
compensatie. Daarom wordt € 30 miljoen aanvullend beschikbaar gesteld
in 2021 en wordt de begroting met € 20 miljoen structureel verhoogd.
Daarnaast worden geraamde uitgaven voor uitkeringen in verband met
Chroom 6 en overige schadevergoedingen onder het instrument schade­
vergoeding verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

69

4. Niet-beleidsartikelen
4.1 Artikel 9 Algemeen
Algemene doelstelling
Het kerndepartement voert een aantal defensiebrede taken uit. Dit zijn het
verstrekken van subsidies voor defensie-gerelateerde (maatschappelijke)
taken, het bijdragen aan andere begrotingshoofdstukken, de bekostiging
van instellingen voor kennisopbouw, het bijdragen aan internationale
organisaties, het uitvoeren van opdrachten, schadevergoedingen en de
bijdrage aan rijksbrede en defensiebrede beleidsopdrachten.
A. Budgettaire gevolgen
Tabel 26 Budgettaire gevolgen artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

142.948

192.240

212.174

186.574

186.323

179.378

179.477

Uitgaven

150.596

192.240

212.174

186.574

186.323

179.378

179.477

Subsidies

36.898

41.536

46.453

41.434

41.677

41.703

41.734

- subsidies

36.898

41.536

46.453

41.434

41.677

41.703

41.734

Bijdrage aan andere
begrotingshoofdstukken

46.172

46.859

46.877

46.876

46.877

47.113

47.113

- kennisopbouw TNO via EZK

43.430

44.179

44.197

44.492

44.492

44.492

44.492

- kennisopbouw NLR via EZK

534

600

600

544

545

544

544

- kennisopbouw MARIN via EZK

1.900

2.000

2.000

1.760

1.760

1.760

1.760

- overige bijdragen

308

80

80

80

80

317

317

Opdrachten

9.139

17.760

18.878

12.114

10.697

7.977

8.066

- opdrachten beleid

4.249

15.624

13.814

6.495

7.068

4.355

4.445

- opdrachten milieu beleid

2.447

590

3.518

4.073

2.073

2.073

2.073

- overige opdrachten

2.443

1.546

1.546

1.546

1.556

1.549

1.548

Bijdrage aan (inter)nationale organisaties

53.037

62.654

74.873

76.056

76.977

77.078

77.058

- bijdrage aan de NAVO

48.818

54.236

58.292

59.411

60.332

60.331

60.313

- bijdrage aan internationale samenwerking

4.219

4.550

5.810

5.870

5.870

5.970

5.968

0

3.868

10.771

10.775

10.775

10.777

10.777

Bekostiging

4.518

3.891

3.891

3.892

3.893

3.893

3.893

- bekostiging diverse instellingen

4.518

3.891

3.891

3.892

3.893

3.893

3.893

Inkomensoverdrachten

832

19.540

0

0

0

0

0

- Regeling uitkering chroom 6 Defensie

332

0

0

0

0

0

0

- Civielrechtelijke regeling Srebrenica 2020

500

19.540

0

0

0

0

0

Schadevergoeding

0

0

21.202

6.202

6.202

1.614

1.613

- Reservering regeling uitkering chroom
6 Defensie

0

0

4.588

4.588

4.588

0

0

- Civielrechtelijke regeling Srebrenica 2020

0

0

15.000

0

0

0

0

- Schadevergoeding, overig

0

0

1.614

1.614

1.614

1.614

1.613

1.594

0

0

0

0

0

0

- overige bijdragen

Programmaontvangsten

B. Toelichting op de financiële instrumenten
Subsidies
Defensie verleent subsidies aan instellingen die een toegevoegde
(maatschappelijke) waarde hebben, en die defensiebeleid voor bijzondere
doelgroepen uitvoeren, omdat zij hierin gespecialiseerd zijn. De defensie­
subsidies worden verleend met als doel instandhouding van de instellingen,
zodat deze hun toegevoegde waarde kunnen blijven leveren. De subsidies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

70

zijn gecategoriseerd in subsidies voor veteranenzorg en subsidies voor
cultureel erfgoed en tradities. Daarnaast worden subsidies verstrekt aan
onderwijs en kennis- en technologieontwikkeling. Bijlage 7.4 geeft een
overzicht van de subsidies weer.
Bijdrage aan andere begrotingshoofdstukken
Defensie draagt bij aan kennisopbouw en innovatie-ontwikkeling. Het
Maritiem Research Instituut (MARIN), het Koninklijk Nederlands Lucht- en
Ruimtevaartcentrum (NLR) en de Nederlandse organisatie voor ToegepastNatuurwetenschappelijk Onderzoek (TNO) ontvangen een jaarlijkse
bijdrage om hun defensie­specifieke kennisbasis in stand te houden. Vanuit
de opgebouwde kennis laat Defensie zich adviseren en ondersteunen bij
de beleidsvorming, verwerving en onderhoud van materieel, opleiding en
training, bedrijfsvoering en operationeel optreden. Met de uitvoering van
onderzoeksprogramma’s en -projecten krijgt de Strategie-, Kennis- en
Innovatieagenda 2021–2025 invulling. De overige bijdragen aan begrotings­
hoofdstukken zijn de bijdragen aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken
voor de instandhouding van de Adviesraad Internationale Vraagstukken en
de Atlantische Commissie.
Bijdrage aan (inter)nationale organisaties
Defensie draagt jaarlijks met een contributie bij aan de NAVO-exploitatie.
Hierin zijn opgenomen onder andere de AWACS-vliegtuigen, de NAVOcommandostructuur en diverse programma’s. Defensie voert in militaire
internationaal verband samenwerkingsactiviteiten uit zoals de Very High
Readiness Joint Taskforce (VJTF). De komende drie jaar vervult Nederland
de functie van Chairman of the Military Committee (CMC) te Brussel.
Opdrachten
Dit zijn jaarlijkse bestedingen aan derden voor de ondersteuning van beleid
en rechtspositionele ondersteuning. Ook versterkt Defensie haar HR-model
en de capaciteit voor het pensioenakkoord en de implementatie van het
bezoldigingsstelsel. ‘Opdrachten’ zijn ook beleidsuitgaven voor het defen­
siebreed implementeren van energie- en milieuwetgeving (stikstof en
omgevingswet).
Bekostiging
‘Bekostiging’ zijn bijdragen aan instellingen, zoals de Stichting Faciliteiten
Centraal Georganiseerd Overleg Militairen en de ondersteuning organi­
saties die deel uitmaken van de sector Defensie.
Schadevergoedingen
De schadevergoedingen (voorheen: Inkomensoverdrachten) zijn bestemd
voor doelgroepen die schade ondervinden van defensiebeleid. Hieronder
vallen de uitgaven voor de uitkeringsregeling voor chroom-6 slachtoffers:
de Regeling Uitkering chroom-6 Defensie (zie Kamerstukken vergaderjaar
2017–2018, 34 775 X, nr. 126 en vergaderjaar 2020–2021, 35 570 X, nr. 92).
Verder vallen hieronder de schade-uitkeringen Srebrenica (zie Kamerstuk
vergaderjaar 2019-2020 35 450 X, nr. 2), uitgaven voor herstelprojecten in
Hawija (zie Kamerstuk vergaderjaar 2020-2021, 27 nr. 766) en uitgaven voor
activiteiten in het kader van Dutchbat III.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

71

4.2 Artikel 10 Apparaat Kerndepartement
Algemene doelstelling
Inzet is de kerntaak van Defensie. De bestuursstaf geeft hier namens de
minister sturing aan door het formuleren van het defensiebeleid, het
aansturen van de uitvoering door de commandant der strijdkrachten, het
toewijzen van middelen aan alle defensieonderdelen, het leveren van
kwalitatief hoogwaardig inlichtingen- en veiligheidsinformatie, het toezicht
houden op verschillende defensie specifieke taken, het opstellen van kaders
voor de defensiebrede bedrijfsvoering en het bijdragen aan militaire
pensioenen en uitkeringen.
A. Budgettaire gevolgen
Tabel 27 Budgettaire gevolgen artikel 10 Apparaat Kerndepartement (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

1.522.823

1.563.114

1.511.283

1.500.539

1.491.259

1.453.632

1.458.967

Uitgaven

1.517.171

1.563.114

1.511.283

1.500.539

1.491.259

1.453.632

1.458.967

Personele uitgaven

1.497.054

1.529.596

1.468.095

1.450.770

1.443.369

1.409.951

1.415.293

- Eigen personeel

229.650

268.902

289.542

290.294

290.050

290.683

290.810

- Externe inhuur

9.192

12.648

565

0

0

0

0

- Overige personele exploitatie

11.238

13.687

15.898

15.886

15.951

15.950

15.948

- Uitkeringen (pensioenen en wachtgelden)

1.246.974

1.234.359

1.162.090

1.144.590

1.137.368

1.103.318

1.108.535

Materiële uitgaven

20.117

33.518

43.188

49.769

47.890

43.681

43.674

- Instandhouding IT

605

0

0

0

0

0

0

- Overige materiële exploitatie

19.512

33.518

43.188

49.769

47.890

43.681

43.674

Apparaatsontvangsten

42.212

35.239

8.996

8.996

8.996

8.996

8.996

B. Toelichting op de financiële instrumenten
Bestuursstaf
De bestuursstaf, bestaande uit Directoraat-Generaal Beleid, Hoofddirectie
Financiën en Control, Defensiestaf en bijzondere organisatie eenheden,
draagt zorg voor de sturing van, het beleid voor en het toezicht op Defensie.
De bestuursstaf adviseert en ondersteunt ook de bewindspersonen (de
minister en de staatssecretaris) bij het besturen van de organisatie en het
afleggen van verantwoording aan het parlement. De uitgaven die daarmee
gemoeid zijn, zijn vooral salarissen voor burger- en militair personeel,
persoonsgebonden uitgaven, externe inhuur en overige exploitatie. De
bijzondere organisatie eenheden van de bestuursstaf bestaan uit de
Inspecteur-Generaal van de Krijgsmacht (IGK), Inspecteur-Generaal
Veiligheid (IGV) die aan het hoofd staat van een Inspectie Veiligheid
Defensie (IVD), de Militaire Luchtvaart Autoriteit (MLA), de Inspectie
Militaire Gezondheidszorg (IMG), de Centrale Organisatie Integriteit
Defensie (COID), het Militair Huis van de Koning (MHK) en de Militaire
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD).
Personele uitgaven
De personele uitgaven bestaan uit salarissen, sociale lasten en uitgaven
voor toelagen en reiskosten woon-werkverkeer. De overige personele
exploitatie bestaat uit opleidingen, dienstreizen en overige persoonsge­
bonden uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

72

De post Uitkeringen betreft de militaire pensioenen, AOW-gat compensatie,
UKW en verstrekking van uitkeringen in het kader van de sociale zekerheid,
waaronder het Sociaal Beleidskader en overige regelingen voor voormalig
defensiepersoneel.
De komende jaren is budget beschikbaar voor het versterken van de
toezichthouders veiligheid, integriteit en de luchtvaartautoriteit, voor de
taskforce Host Nation Support (operationele logistiek), voor de onder­
steuning van informatievoorziening en parlementaire processen, kennis en
beleidsontwikkeling voor de omgevingswet, energie en duurzaamheid en
capaciteit voor compliance en veiligheidsfuncties bij de MIVD.
De komende jaren wordt tevens aandacht besteed aan vastgoed,
duurzaamheid (in het bijzonder stikstof) en omgeving. Defensie heeft wat
betreft vastgoed een urgente en omvangrijke opgave, waarbij de porte­
feuille de komende tien jaar ingrijpend moet worden herzien omdat de
huidige situatie onbetaalbaar is en niet toekomstbestendig. Defensie werkt
aan een verkenning om te komen tot het concentreren, vernieuwen en
verduurzamen van het defensievastgoed. In het kader van duurzaamheid
worden de Verduurzaamroute Vastgoed en de roadmap Energietransitie
gebruikt voor het aanjagen van innovatie. Verder draagt de verduurzaming
bij aan de reductie van CO2 en stikstof. Tot slot bereidt Defensie zich in 2022
verder voor op de omgevingswet in de rol van zowel aanvrager als verlener
van vergunningen.
Ook het Actieplan 1325 Gender is opgenomen in deze post. Hiermee wordt
invulling geven aan de motie 35200 X nr 12 van de leden Belhaj en Diks.
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
Als grootste eenheid ressorterend onder de bestuursstaf, is de MIVD belast
met de ondersteuning van Defensie op het gebied van het leveren van
kwalitatief hoogwaardig inlichtingen- en veiligheidsinformatie. Daarmee
levert de MIVD een onmisbare bijdrage aan de opbouw, de gereedstelling
en de inzet van de krijgsmacht en de informatiepositie van Nederland. De
uitgaven die daarmee binnen dit artikel gemoeid zijn omvatten vooral
salarissen voor burger- en militair personeel, persoonsgebonden uitgaven
en overige niet gecentraliseerde exploitatie-uitgaven. Voor het versterken
van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten heeft het Kabinet extra middelen
(€ 15 miljoen) aan de MIVD beschikbaar gesteld. Dit bedrag staat nu tijdelijk
geboekt op artikel 12 Nog onverdeeld en wordt met de eerste suppletoire
begroting 2022 doorverdeeld.
Overig
Om de inzetbaarheidsdoelen te bereiken worden de volgende capaciteiten
en inzetbare eenheden (budgettair vallend onder het kerndepartement,
aansturing door CDS) gereed gesteld.
Tabel 28 Capaciteiten CDS
Capaciteit

Inzetbare eenheid

Omschrijving

NLD SPECIAL OPERATIONS COMMAND AND
CONTROL

Opschaalbare expeditionaire stafcapaciteit

Aansturen en coördineren van niet-geplande
nationale en/of internationale speciale
operaties met een korte reactietijd.

Composite Special Operations Component
Command

Het Nederlandse deel, in een gezamenlijk
hoofdkwartier met Belgie en Denemarken,
coordineert de Speciale Operaties en inzet
van speciale eenheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

73

Capaciteit

Inzetbare eenheid

Omschrijving

DEFENSIE CYBER COMMANDO (DCC)

Cyber Strategisch Element

Levert cybereffecten die bijdragen aan de
bescherming van Nederland en de
Nederlandse belangen in de wereld.

Cyber Operational Planning & Liaison
(COPL) Element

Levert functionarissen voor een
(internationaal) hoofdkwartier.

Cyber ondersteuningsteams

Levert teams ter ondersteuning van
operaties.

C. Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten
Tabel 29 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten inclusief agentschappen en zbo's/rwt's (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

6.816.018

6.418.939

6.371.929

6.376.918

6.344.647

6.278.154

6.269.834

Apparaat Kerndepartement

1.517.171

1.563.114

1.511.283

1.500.539

1.491.259

1.453.632

1.458.967

Uitvoeringsorganisaties

5.298.847

4.855.825

4.860.646

4.876.379

4.853.388

4.824.522

4.810.867

Koninklijke Marine

750.088

800.844

792.896

799.427

800.831

797.429

799.670

Koninklijke Landmacht

1.248.689

1.334.288

1.360.107

1.368.649

1.367.954

1.369.542

1.368.605

Koninklijke Luchtmacht

640.776

660.930

656.871

653.140

644.250

615.927

615.636

Koninklijke Marechaussee

476.448

509.757

480.032

487.328

483.915

483.765

483.306

Defensie Materieel Organisatie

730.808

462.154

458.427

457.532

457.438

457.476

441.986

Defensie Ondersteuningscommando

1.452.038

1.087.852

1.112.313

1.110.303

1.099.000

1.100.383

1.101.664

Totaal apparaatsuitgaven

6.816.018

6.418.939

6.371.929

6.376.918

6.344.647

6.278.154

6.269.834

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

74

4.3 Artikel 11 Geheim
Algemeen
Het niet-beleidsartikel Geheim op basis van artikel 2.8 van de Comptabiliteitswet 2016 kent geen artikelonderdelen. Dit niet-beleidsartikel is bestemd
voor de verplichtingen, uitgaven en ontvangsten waarvoor geldt dat
openbaarmaking via toedeling aan een expliciet beleidsartikel niet in het
belang van de Staat is.
A. Budgettaire gevolgen
Tabel 30 Budgettaire gevolgen artikel 11 Geheim (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

10.891

16.765

15.265

15.265

15.265

15.265

15.265

Uitgaven

10.891

16.765

15.265

15.265

15.265

15.265

15.265

B. Toelichting op de financiële instrumenten
De geheime uitgaven worden jaarlijks toegelicht aan het college van de
Algemene Rekenkamer en het bevat tevens het budget voor MIVD gerela­
teerde uitgaven ten behoeve van internationale inzet (BIV).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

75

4.4 Artikel 12 Nog onverdeeld
Algemeen
Het niet-beleidsartikel Nog onverdeeld bestaat uit verplichtingen, uitgaven
en ontvangsten. Uitgaven worden onderverdeeld naar loonbijstelling, prijs­
bijstelling, nog onverdeeld en een eventuele taakstelling (negatief bedrag).
A. Budgettaire gevolgen
Tabel 31 Budgettaire gevolgen artikel12 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

0

180.239

249.393

226.295

195.781

208.628

219.560

Uitgaven

0

180.239

249.393

226.295

195.781

208.628

219.560

0

180.239

249.393

226.295

195.781

208.628

219.560

Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Nog onverdeeld
Ontvangsten

B. Toelichting op de financiële instrumenten
Voor het versterken van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten heeft het
Kabinet extra middelen (€ 15 miljoen) aan de MIVD beschikbaar gesteld. Dit
bedrag staat nu tijdelijk geboekt op artikel 12 Nog onverdeeld en wordt met
de eerste suppletoire begroting 2022 doorverdeeld.
4.5 Artikel 13 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds
A. Algemene doelstelling
Op dit artikel worden de bijdragen vanuit de reguliere begroting aan het
Defensiematerieelbegrotingsfonds verantwoord.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Zaken die op het Defensiematerieelbegrotingsfonds worden verantwoord
zijn terug te vinden in de verschillende beleidsartikelen op de begroting
Hoofdstuk X.
C. Beleidswijzigingen
Voor de beleidswijzigingen wordt verwezen naar de betreffende beleidsartikelen.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 32 Bijdrage aan Defensiematerieelbegrotingsfonds (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

2020

8.644.976

4.186.798

5.003.557

4.527.270

4.753.086

4.123.175

Uitgaven

4.771.129

4.948.612

4.713.414

4.640.194

4.648.719

4.438.089

Bijdrage aan
Defensiematerieelbegrotingsfonds

4.771.129

4.948.612

4.713.414

4.640.194

4.648.719

4.438.089

Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

76

Budgetflexibiliteit
De mate van budgetflexibiliteit is terug te vinden bij de afzonderlijke
artikelen van het Defensiematerieelbegrotingsfonds.
E. Toelichting op de financiële instrumenten
Het betreft hier de bijdrage vanuit de begroting Hoofdstuk X Defensie aan
hoofdstuk K Defensiematerieelbegrotingsfonds ten behoeve van uitgaven
die op het fonds worden verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

77

5. Begroting agentschappen
5.1 Paresto
Algemeen
Het baten-lastenagentschap Paresto maakt deel uit van het Defensie Onder­
steuningscommando (DOSCO). Paresto is een professionele interne
cateringorganisatie die in opdracht van Defensie een pakket aan catering­
ondersteuning levert aan haar gehele organisatie en aan (Navo)bondgenoten op Nederlands grondgebied. Dit gebeurt met een sterke focus
op kwaliteit én met de wensen van gasten (voornamelijk defensiepersoneel)
en opdrachtgevers als uitgangspunt.
Begroting van baten en lasten
Tabel 33 Begroting van baten-lastenagentschap voor het jaar 2022 (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand Slotwet Vastgestelde
begroting
Baten
- Omzet

26.695

75.176

43.523

43.422

43.680

43.974

43.974

waarvan omzet moederdepartement

15.564

56.728

24.828

24.547

24.705

24.869

24.869

waarvan omzet overige departementen

249

495

495

495

495

495

495

10.882

17.953

18.200

18.380

18.480

18.610

18.610

Rentebaten

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Vrijval voorzieningen

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Bijzondere baten

31.529

‒

32.392

32.111

32.168

32.308

32.309

Totaal baten

58.224

75.176

75.915

75.533

75.848

76.282

76.283

waarvan omzet derden

Lasten
Apparaatskosten

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

- Personele kosten

41.032

49.387

49.763

49.596

49.790

50.053

50.065

waarvan eigen personeel

38.447

41.128

42.269

42.934

43.492

43.951

44.173

waarvan inhuur externen

2.277

7.560

6.775

5.932

5.558

5.355

5.141

308

699

719

730

739

747

751

17.359

25.733

26.069

25.869

26.041

26.214

26.214

395

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

613

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

waarvan overige personele kosten
- Materiële kosten
waarvan apparaat ICT
waarvan bijdrage aan SSO's
waarvan overige materiële kosten
Rentelasten

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Afschrijvingskosten

82

56

82

68

17

14

3

- Materieel

82

56

82

68

17

14

3

waarvan apparaat ICT

3

56

3

3

3

3

3

waarvan overige materiële
afschrijvingskosten

79

10

79

65

14

11

‒

- Immaterieel

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Overige lasten

131

‒

‒

‒

‒

‒

‒

waarvan dotaties voorzieningen

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

waarvan bijzondere lasten

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Totaal lasten

58.604

75.176

75.915

75.533

75.848

76.282

76.283

Saldo van baten en lasten gewone
bedrijfsuitoefening

‒ 380

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Agentschapsdeel Vpb-lasten

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Saldo van baten en lasten

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

78

Toelichting bij begroting baten en lasten
In deze ontwerpbegroting is geen rekening gehouden met eventuele
effecten als gevolg van COVID-19.
Baten
Omzet moederdepartement
De omzet moederdepartement bestaat grotendeels uit de opbrengst die
Paresto in rekening brengt voor onder meer banqueting- en maatwerkacti­
viteiten. De toename van de omzet moederdepartement ten opzichte van
de realisatie 2019 is met name te verklaren door prijsaanpassingen en het
toepassen van de prijsindexatie.
Omzet overige departementen
De omzet overige departementen betreft de opbrengst die Paresto in
rekening brengt voor onder meer de lakeien van de Dienst Koninklijk Huis,
maar ook opdrachten voor andere rijksdiensten zoals politie en justitie.
Omzet derden
De omzet derden betreft met name de opbrengst van hetgeen Paresto in
haar bedrijfsrestaurants in rekening brengt bij zowel de eigen defensieme­
dewerkers als eventuele andere gasten.
Bijzondere baten
De bijzondere baten betreft de aanneemsom2 die bestaat uit de aan de
opdrachtgever in rekening gebrachte bedragen om conform de opgestelde
afspraken ondersteuning te leveren op de locaties. De definitieve
aanneemsom wordt vastgesteld tijdens het bestuurlijk overleg in
september op basis van de overeenkomst tussen Paresto en opdrachtgever
DOSCO.
Lasten
Personele kosten
Vanwege een toename van het gebruik van de Regeling Partiële Arbeids­
participatie Senioren (PAS-regeling) en de groei van Defensie neemt de
personele bezetting in 2022 toe tot 753 vte’n. Dit verklaart tevens de stijging
in personele kosten. Waar nodig doet Paresto een beroep op externe inhuur.
Dit is bijvoorbeeld het geval bij het vervangen van zieke collega’s, piekdrukte
of noodzakelijke inzet tijdens (grote) evenementen. Gezien de ontwikke­
lingen op de flexibele arbeidsmarkt, de veranderingen in flexwetgeving en
het verwachte herstel van de uitzendmarkt in het post COVID-19 tijdperk,
zoekt Paresto steeds meer naar mogelijkheden om eigen personeel in te
zetten.
Materiële kosten
De materiële kosten bestaan voor 95% uit kosten van de ingrediënten voor
maaltijden en consumpties. De producentenbonussen zijn in mindering
gebracht op de ingrediëntskosten. De overige materiële kosten bestaan
voornamelijk uit exploitatiekosten van de Bedrijfsvoering & Ondersteuning
in opdracht en de locaties. In 2021 vindt de aanbesteding voor het nieuwe

2

Voorheen werd de term ‘werkgeversbijdrage’ gebruikt. Dit is een onjuiste term. Het is geen
bijdrage maar een vergoeding voor de geleverde dienstverlening. Daarom is deze term vervangen
door de term ‘aanneemsom’.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

79

contract ten behoeve van levensmiddelen en ingrediënten plaats. De
financiële gevolgen hiervan zijn nog niet bekend. Het nieuwe contract start
in 2022.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten hebben betrekking op kleding voor medewerkers en
vervanging van klein materieel.
Kasstroomoverzicht
Tabel 34 Kasstroomoverzicht over het jaar 2022 (bedragen x € 1.000)
2020

2021

Stand slotwet

Vastgestelde
begroting

2022

2023

2024

2025

2026

1. Rekening courant RHB
1 januari +
depositorekeningen

5.690

6.813

6.813

6.813

6.813

6.813

6.813

+/+ totaal ontvangsten
operationele kasstroom

62.637

75.176

75.915

75.533

75.848

76.282

76.283

-/- totaal uitgaven operationele
kasstroom

‒ 59.822

‒ 75.176

‒ 75.915

‒ 75.533

‒ 75.848

‒ 76.282

‒ 76.283

2. Totaal operationele kasstroom

2.815

‒

‒

‒

‒

‒

‒

-/- totaal investeringen

‒ 80

‒

‒

‒

‒

‒

‒

+/+ totaal boekwaarde
desinvesteringen

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

3. Totaal investeringskasstroom

‒ 80

‒

‒

‒

‒

‒

‒

-/- eenmalige uitkering aan
moederdepartement

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

+/+ eenmalige storting door
moederdepartement

4.352

‒

‒

‒

‒

‒

‒

-/- aflossingen op leningen

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

+/+ beroep op leenfaciliteit

‒

‒

‒

‒

‒

‒

‒

4. Totaal financieringskasstroom

4.352

‒

‒

‒

‒

‒

‒

5. Rekening courant RHB
31 december + stand
depositorekeningen
(=1+2+3+4)

12.775

6.813

6.813

6.813

6.813

6.813

6.813

Toelichting bij het kasstroomoverzicht
In het overzicht van de kasstromen staat de meerjarige verwachting van
de omvang centraal, alsmede de besteding van de beschikbare investe­
ringsruimte en de liquiditeitsverwachting. Vanaf 2022 verwacht Paresto
geen mutaties in de investerings- en financieringskasstroom.
Doelmatigheidsparagraaf
Onderstaande tabel is onderverdeeld in een generiek deel en een specifiek
deel. Deze indeling vloeit voort uit de aard van de ondersteuning door
Paresto en de sturing op de bruto marge van de locaties. De hiermee
samenhangende indicatoren zijn daarom als specifiek benoemd. Onderge­
noemde indicatoren worden beschouwd naar aanleiding van de gewijzigde
governance.
Tabel 35 Overzicht doelmatigheidsindicatoren
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand slotwet Vastgestelde
begroting
Omschrijving Generiek Deel
Totaal omzet verkopen (x € 1.000)
Vte'n totaal

26.694

43.332

43.523

43.422

43.680

43.974

43.974

726

831

833

839

844

850

851

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

80

2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

787

Stand slotwet Vastgestelde
begroting
- waarvan in eigen dienst

697

727

753

765

775

783

- waarvan inhuur

29

104

80

73

69

66

64

‒ 0,7%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

76

76

77

77

77

77

77

35.400

52.131

52.218

51.769

51.748

51.748

51.668

Saldo van baten en lasten (%)
Omschrijving Specifiek Deel
Aantal locaties
Productiviteit per medewerker (omzet per
Vte)
% Ziekteverzuim

8,0%

8,0%

8,0%

8,0%

8,0%

8,0%

8,0%

% Bruto marge locaties

35,5%

42,5%

41,0%

41,0%

41,0%

41,0%

41,0%

Toelichting
Het overgrote deel van de kosten van Paresto bestaat uit personele en
ingrediëntkosten. De doelmatigheid van Paresto komt onder andere tot
uitdrukking in een zo doelmatig mogelijke inzet van deze middelen. Twee
belangrijke graadmeters daarvoor zijn de productiviteit per vte (omzet /
aantal vte) en het percentage bruto marge (totale omzet verminderd met
inkoopkosten ten opzichte van de totale omzet). In 2021 wordt de locatie LC
Rucphen geopend. Daarmee stijgt het aantal locaties van Paresto naar 77.
Vanwege een toename van het gebruik van de PAS-regeling en de groei van
Defensie neemt het volume aan eigen personeel lichtelijk toe ten opzichte
van begroting 2021. Daarnaast is de verwachting dat er meer eigen
personeel wordt aangetrokken, waardoor minder inhuur nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

81

6. Departement specifieke informatie
In dit hoofdstuk bieden wij u inzicht in:
– Militaire pensioenen en uitkeringen;
– Verdeling van de apparaatsuitgaven;
– Overzicht formatie defensiepersoneel;
– Invulling cyber & space middels ruimte(vaart)3.

3

De Kamer heeft verzocht in de defensiebegroting cyber en space duidelijk te specificeren en uit te
werken, zodat inzichtelijk wordt welke activiteiten c.q. doelstellingen gesteld worden en welke
financiële middelen hiervoor beschikbaar gesteld worden (Kamerstuk 35000 X, nr. 46). Cyber is
inmiddels een onderdeel van de begroting en komt aan bod in de beleidsagenda, beleidsartikel
7 Defensie Materieel Organisatie en niet-beleidsartikel 10 Apparaat Kerndepartement. Space is
nog geen onderdeel van de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

82

6.1 Militaire pensioenen en uitkeringen
Militaire pensioenen en uitkeringen
Op verzoek van de Kamer is in onderstaande grafiek te zien wat de relatieve
verdeling is van de militaire pensioenen en uitkeringen ten opzichte van
de absolute begroting:
Figuur 7 Relatieve verdeling pensioenen en uitkeringen
Overig (o.a. subsidies, bekostiging,
inkomensoverdrachten)
5%
Materiële uitgaven (huisvesting, IT, etc.)
3%

Inzet (o.a. missies)
2%
Gereedstelling (o.a. oefeningen)
3%

Pensioenen
9%

Investeringen / Instandhouding (DMF)
40%

Personele uitgaven (salarissen etc.)
39%

De pensioenen en uitkeringen zijn als volgt verdeeld:
Figuur 8 Verdeling pensioenen en uitkeringen
Overige Pensioenen en Uitkeringen
1%
Veteranenzorg
1%

Uitvoeringskosten ABP
1%
AOW-hiaat
5%
Bijzonder Militair Invaliditeits Pensioen en
Bijzonder Militair Nabestaande Pensioen
7%

Uitkeringswet (gewezen militairen/UGM)
45%

Ouderdomspensioen
40%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

83

6.2 Verdeling van de apparaatsuitgaven
Verdeling van de apparaatsuitgaven
De apparaatsuitgaven van Defensie zijn als volgt verdeeld over de beleidsen niet beleidsartikelen:
Tabel 36 Totaaloverzicht apparaatsuitgaven/kosten Ministerie van Defensie (bedragen x € 1.000)
2020

2021

2022

2023

2024

2025

2026

Verplichtingen

6.816.018

6.418.939

6.371.929

6.376.918

6.344.647

6.278.154

6.269.834

Apparaat Kerndepartement

1.517.171

1.563.114

1.511.283

1.500.539

1.491.259

1.453.632

1.458.967

Uitvoeringsorganisaties

5.298.847

4.855.825

4.860.646

4.876.379

4.853.388

4.824.522

4.810.867

Koninklijke Marine

750.088

800.844

792.896

799.427

800.831

797.429

799.670

Koninklijke Landmacht

1.248.689

1.334.288

1.360.107

1.368.649

1.367.954

1.369.542

1.368.605

Koninklijke Luchtmacht

640.776

660.930

656.871

653.140

644.250

615.927

615.636

Koninklijke Marechaussee

476.448

509.757

480.032

487.328

483.915

483.765

483.306

Defensie Materieel Organisatie

730.808

462.154

458.427

457.532

457.438

457.476

441.986

Defensie Ondersteuningscommando

1.452.038

1.087.852

1.112.313

1.110.303

1.099.000

1.100.383

1.101.664

Totaal apparaatsuitgaven

6.816.018

6.418.939

6.371.929

6.376.918

6.344.647

6.278.154

6.269.834

Grafische weergave van de verhouding apparaatsuitgaven (personele en
materiële uitgaven) t.o.v. overige financiële instrumenten (programma).
Figuur 9 Verhouding apparaatsuitgaven t.o.v. overige financiële instrumenten
Materiële uitgaven
3%

Personele Uitgaven
48%

Overige fin. Instrumenten
4%

Opdrachten
(o.a. Investeringen en Instandhou…
44%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

84

6.3 Overzicht formatie defensiepersoneel
Zoals toegezegd in Kamerstuk 32 733, nr. 37 zijn hieronder de tabellen
opgenomen waarin defensiebreed de aantallen per rang of schaal worden
vermeld.
Tabel 37 Overzicht formatie defensiepersoneel
Personeel
1 juli 2021

Formatie
2022

Formatie
2026

Schaal 16 t/m 18

35

31

30

schaal 15

53

41

41

schaal 14

160

116

115

Burgerpersoneel

schaal 13

504

442

444

schaal 12

1.399

1.301

1.299

schaal 11

2.088

1.767

1.767

schaal 10

2.094

2.184

2.179

schaal 9

1.358

1.248

1.251

schaal 8

1.315

1.163

1.167

schaal 7

1.514

1.417

1.425

schaal 6

1.605

1.404

1.413

schaal 5

1.983

1.979

1.979

schaal 1 t/m 4

2.727

2.946

2.946

Totaal burgerpersoneel

16.834

16.039

16.056

Militair personeel
GEN

84

75

75

KOL

337

359

363

LKOL

1.475

1.513

1.517

MAJ

2.380

2.601

2.618

KAP

2.560

3.212

3.267

LNT

2.093

2.544

2.576

AOO

3.028

3.180

3.207

SM

4.519

5.208

5.251

SGT (1)

8.092

10.869

11.004

SLD/KPL

10.151

13.843

13.902

Totaal op functie

34.719

43.404

43.780

Initiële opleidingen (NBOF)

4.731

4.131

4.131

Totaal militair personeel (inclusief NBOF)

39.450

47.535

47.911

Totaal burger en militair personeel

56.284

63.574

63.967

6.4 Ruimte(vaart)
Mondiaal is het militaire gebruik van de ruimte toegenomen en zijn ook
de daaruit voortvloeiende bedreigingen toegenomen. Het door de NAVO en
Nederland erkennen van de ruimte als vijfde operationeel domein (naast
land, zee, lucht en cyber) illustreert dat de ruimte steeds belangrijker is
geworden. Tegelijkertijd is onze krijgsmacht in toenemende mate
afhankelijk geworden van de ruimte. Het gaat daarbij vooral om het gebruik
van satellieten die essentieel zijn voor de navigatie, communicatie, positie­
bepaling, observatie en intelligence, surveillance and reconnaissance bij
het informatiegestuurd optreden van onze strijdkrachten. In juni 2021 heeft
Defensie haar eerste militaire satelliet, de BRIK-II, in een baan om de aarde
laten brengen. In 2022 volgen twee identieke microsatellieten, in samen­
werking met het Noorse ministerie van Defensie, NLR, TNO en de Noorse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

85

kennisinstelling FFI. De lanceringen passen in het streven van Defensie om
in 2030 te beschikken over een operationeel inzetbare ruimtevaartcapaciteit
voor Defensie en Veiligheid, zoals beschreven in de Kennis- en Innovatie
Agenda Veiligheid (Kamerstuk 33 009, nr. 81). Defensie onderkent het grote
belang van de ruimte en ontwikkelt een Defensie Ruimte Agenda met daarin
keuzes ten aanzien van ambities en middelen die Defensie richting 2035 ziet
voor het gebruik van het ruimtedomein. Deze agenda zal in de nabije
toekomst aan de Tweede Kamer worden aan-geboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

86

7. Bijlagen
7.1 Bijlage Zelfstandige Bestuursorganen en Rechtspersonen met een
Wettelijke Taak
Tabel 38 Overzicht Rechtspersonen met een Wettelijke Taak en Zelfstandige Bestuursorganen Ministerie van
Defensie
Naam organisatie

ZBO/RWT

Begrotingsartikel

Stichting Ziektekostenverzekering
Krijgsmacht (SZVK)

RWT

Begrotingsramingen

Uitgevoerde evaluatie
ZBO onder Kaderwet

Volgende
evaluatie ZBO

Wordt per Defensieonderdeel
(artikel 2,3,4,5,7,8 en 10)
€ 01
betaald uit de post salarissen
en sociale lasten

...

...

Stichting Wetenschappelijk
RWT
Onderwijs en Onderzoek (SWOON)

Beleidsartikel 8: Defensie
Ondersteuningscommando

€ 15,5 miljoen

...

...

Stichting Koninklijke
Defensiemusea (SKD)

RWT

Niet-beleidsartikel 9:
Algemeen

€ 16,9 miljoen

...

...

Stichting Nederlands
Veteraneninstituut (NLVi)

RWT

Niet-beleidsartikel 9:
Algemeen

€ 21,8 miljoen

...

...

1 De Stichting Ziektekostenverzekering Krijgsmacht (SZVK) is namens het ministerie van Defensie belast met de uitvoering van de ministeriële regeling
Ziektekostenverzekering militairen. De activiteiten van de SZVK richten zich uitsluitend op militairen in actieve dienst aangezien deze niet vallen onder de werking van de
Zorgverzekeringswet (ZVW). De SZVK ontvangt geen financiële bijdragen van Defensie om haar taken uit te voeren, maar verkrijgt haar inkomsten uit ziektekostenpremies
die Defensie afdraagt. Daarnaast vergoedt Defensie een deel van de kosten van de schadelast die als gevolg van vliegen, inzet, varen en oefenen (VIVO-schade) kan optreden
en die niet ten laste van de verzekering wordt gebracht en voor rekening van Defensie als werkgever komt. Naar huidig inzicht kwalificeert deze betaling van de VIVOschadevergoeding zich niet als een bijdrage van het moederdepartement aan een RWT.

Defensie heeft geen begrotingsraming voor Zelfstandige Bestuursorganen
en Rechtspersonen met een Wettelijke Taak vallend onder andere
ministeries.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

87

7.2 Bijlage verdiepingshoofdstuk
In het verdiepingshoofdstuk worden de belangrijkste mutaties ten opzichte
van de begroting 2021 kort toegelicht.
Toelichting op de mutaties
1. Interdepartementale overboekingen
Vanuit diverse ministeries is budget naar Defensie overgeheveld voor het
uitvoeren van activiteiten en vice versa. Per saldo stijgt de begroting van
Defensie met € 23,4 miljoen voor 2022. Een volledig overzicht van de inter­
departementale budgetoverhevelingen is hieronder toegevoegd.
Tabel 39 Overzicht interdepartementale overboekingen (bedragen x € 1.000)
No.

Omschrijving

2.a

Bijdrage van J&V voor 0,5 vte
KWNL voor Maritime Security

beleidsartikel

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2.b

Bijdrage van BZK versterking
grensbewaking Kustwacht
Carib

2

62

62

62

62

62

2.c

Bijdrage van I&M t.b.v. SAR
contract Kustwacht Nederland

2

1.000

1.800

3.500

2.d

Bijdrage van J&V t.b.v. SAR
contract Kustwacht Nederland

2

5.950

11.900

11.900

11.900

11.900

2

2.e

Bijdrage aan ct infobox

5

‒ 77

2.450

4.900

4.900

4.900

4.900

2.f

Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid

5

1000

2.g

Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid

3.427

4.136

1.128

586

5

2.h

Bijdrage aan BZK t.b.v.
verrekening SSO-CN

6.021

10.234

10.199

9.567

9.208

5

2.i

Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid

‒ 16

‒ 16

‒ 16

‒ 16

‒ 16

2.j

Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid

8

305

320

240

94

2.k

Bijdrage aan I&W voor
programma
Luchtruimherziening

8

537

923

946

1.365

1.603

9

‒ 1.000

2.l

Bijdrage aan BZ voor
Atlantische Commissie 2021
‒ 2024

9

‒ 237

2.m

Bijdrage aan BZ voor
detachering
beleidscoördinerend
medewerker I&V

‒ 237

‒ 237

‒ 237

10

‒ 112

2.n

Bijdrage MIVD aan ct infobox

10

‒ 124

2.o

Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid

2,p

Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid

10

58

61

45

18

2.q

Bijdrage aan EZK voor het
Behavioural Insights Netwerk
Nederland

10

102

175

258

303

10

‒ 23

2.r

Bijdrage aan BZK voor
transitie Digi Inkoop

10

‒ 310

2.s

Bijdrage aan BZK voor HRM in
het inkoopdomein

10

‒ 247

‒ 32

179

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

88

No.

Omschrijving

2.t

Bijdrage van LNV voor
luchtverkenningscapactiteit
KWNL

beleidsartikel

13

2.u

Bijdrage van FIN (douane)
voor
luchtverkenningscapactiteit
KWNL

13

318

2.v

Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid

13

4.243

2.w

Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid

13

2.x

Bijdrage aan FIN voor herijking
categoriemanagement

13

‒ 845

2.y

Bijdrage aan EZK voor project
I Botics Avatar Xprize

13

‒ 219

2.z

Bijdrage aan FIN (douane)
voor kustwacht opbouw St.
Maarten

13

‒ 630

Totaal

2021

2022

2023

2024

2025

2026

77

30

513

159

1.705

4.374

1.280

172

295

303

437

‒ 959

‒ 1.677

‒ 1.747

‒ 1.747

23.405

34.156

29.989

28.216

29.201

2. Overige mutaties
De financiële instrumenten, zoals gereedstelling, personele en materiële
uitgaven zijn bijgesteld. Dit o.a. naar aanleiding van het herschikken van
activiteiten tussen de defensieonderdelen met de daarbij behorende
financiële middelen.
Tabel 40 Artikel 1 Inzet (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

207.375

207.376

192.375

192.376

192.376

192.376

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

27.336

‒ 16.950

217

2.385

3.348

3.588

Stand 1e suppletoire begroting
2021

234.711

190.426

192.592

194.761

195.724

195.964

234.711

190.426

192.592

194.761

195.724

195.964

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2022

Tabel 41 Artikel 2 Koninklijke Marine (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

794.314

814.237

824.907

826.496

823.670

826.561

Mutatie Nota van Wijziging 2021

3.000

2.800

3.700

4.100

6.700

6.700

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

37.511

9.827

9.954

9.975

9.932

10.019

Stand 1e suppletoire begroting
2021

834.825

826.864

838.561

840.571

840.302

843.280

5.950

11.900

11.900

11.900

11.900

Nieuwe mutaties
Bijdrage van I&M t.b.v. SAR
contract Kustwacht Nederland
Bijdrage van J&V t.b.v. SAR
contract Kustwacht Nederland

2.450

4.900

4.900

4.900

4.900

‒ 239

‒ 385

‒ 385

‒ 385

‒ 385

‒ 385

Uitbreiding
mijnenbestrijdingscapaciteit

46

61

61

15

Verlengen projectfuncties
binnen verandermanagement
en innovatie

64

84

84

22

114

114

Inrichting van de taskforce NLDA

Versterking Force Health
Protection (FHP) en Chemical,
Biological, Radiological and
Nuclear (CBRN) Health Threats

114

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

89

2021
Defensity College
Compensatie pensioenpremie
en loonbijstelling Koninklijke
Marine

5.400

Verlenging plaatsing reservist

36

Tijdelijke functie bij het bureau
investeringen van Koninklijke
Marine

50

2022

2023

2024

2025

2026

839

839

839

839

839

36

36

84

84

162

162

Bijdrage van BZK versterking
grensbewaking Kustwacht Carib

1.000

1.800

Doorlichting materieellogistieke
keten

1.840

2.040

Kwaliteit in beeld

Herschikking budget t.b.v.
tijdelijke projectfunctie
Herschikking taken en middelen
a.g.v. assortimentsgewijs (agw)
werken

3.500

38

‒ 164

Bijdrage van J&V voor 0,5 vte
KWNL voor maritime security
Conversie kustwachten

62

62

62

62

62

‒ 1.310

‒ 1.310

‒ 1.310

‒ 1.310

‒ 1.310

Toedelen taakstelling binnen de
Koninklijke Marine

6.820

7.000

7.000

7.000

7.000

7.000

Stand ontwerpbegroting 2022

846.876

844.737

865.798

867.264

863.422

866.400

Tabel 42 Artikel 3 Koninklijke Landmacht (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

1.383.777

1.426.281

1.434.520

1.434.481

1.436.548

1.435.639

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

12.912

10.939

10.957

11.114

11.507

11.472

Stand 1e suppletoire begroting
2021

1.396.689

1.437.220

1.445.477

1.445.595

1.448.055

1.447.111

1.280

1.140

Nieuwe mutaties
Doorlichting materieellogistieke
keten
Herschikking taken en middelen
a.g.v. assortimentsgewijs (agw)
werken

‒ 205

‒ 459

Versterking Force Health
Protection (FHP) en Chemical,
Biological, Radiological and
Nuclear (CBRN) Health Threats

107

107

107

107

107

Defensity College

991

991

991

991

991

0

252

252

‒ 5.200

‒ 150

Compensatie pensioenpremie
en loonbijstelling Koninklijke
Landmacht
Kwaliteit in beeld
Landmachtbudget beschikbaar
gesteld aan het DOSCO ten
behoeve van kleine infraaanpassingen
Bijdrage Landmacht voor IT
koppeling Mulan t.b.v.
schietbaan Harderwijk
Stand ontwerpbegroting 2022

5.900

‒ 64

‒3

‒3

‒3

‒3

1.397.120

1.439.238

1.447.964

1.446.690

1.449.150

1.448.209

Tabel 43 Artikel 4 Koninklijke Luchtmacht (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

664.284

673.111

669.212

662.806

662.821

662.525

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

14.671

6.922

6.747

6.397

6.386

6.371

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

90

Stand 1e suppletoire begroting
2021

2021

2022

2023

2024

2025

2026

678.955

680.033

675.959

669.203

669.207

668.896

2.080

1.980

‒ 383

‒ 383

‒ 383

‒ 383

‒ 383

114

Nieuwe mutaties
Doorlichting materieellogistieke
keten
Inrichting van de Taskforce
Nederlandse Defensie
Academie (NLDA)

‒ 238

Versterking Force Health
Protection (FHP) en Chemical,
Biological, Radiological and
Nuclear (CBRN) Health Threats

114

114

114

114

Kwaliteit in beeld

126

126

0

0

0

Defensity College

732

732

732

732

732

‒ 28.271

‒ 28.271

Afbouw personeel F-16 ten
behoeve van bijstelling
budgettair kader F-35
Compensatie pensioenpremie
en loonbijstelling Koninklijke
Luchtmacht

2.900

Het huren van vastgoed voor
het in buitenland geplaatst
personeel
Fase inspectie Tucsonvloot

‒ 2.225
1.000

Herschikking budget naar
militaire uitrusting
Herschikking taken en middelen
a.g.v. assortimentsgewijs (agw)
werken
Herschikking materiële
exploitatie Luchtmacht naar
instandhouding

‒ 2.225

‒ 2.225

‒ 2.225

‒ 2.225

‒ 16

‒ 16

‒ 16

‒ 16

‒ 16

680.941

676.287

667.425

639.158

638.847

480

158

‒ 306

Herschikking materiële
exploitatie t.b.v. vastlegging
NLR-contracten

1.000

Stand ontwerpbegroting 2022

683.469

Tabel 44 Artikel 5 Koninklijke Marechaussee (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

463.056

463.769

466.023

467.021

466.315

466.716

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

50.171

12.059

12.197

12.195

12.307

12.403

Stand 1e suppletoire begroting
2021

513.227

475.828

478.220

479.216

478.622

479.119

Doorlichting materieellogistieke
keten

320

300

IT-Problematiek Kmar
(exploitatie)

Nieuwe mutaties

700

700

700

700

700

Versterking Force Health
Protection (FHP) en Chemical,
Biological, Radiological and
Nuclear (CBRN) Health Threats

0

0

114

114

114

Het Instellen van een
Ontvangstenbureau n.a.v.
rapport ontvangsten

83

83

83

83

83

Kwaliteit In Beeld

54

54

Defensity College

488

488

488

488

488

Compensatie pensioenpremie
en loonbijstelling Koninklijke
Marechaussee

2.500

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

91

2021
Herschikking materiële
exploitatie KMar naar
instandhouding

‒ 212

Bijdrage aan ct infobox

‒ 77

Bijdrage aan BZK t.b.v.
verrekening SSO-CN

‒ 32

Stand ontwerpbegroting 2022

2023

2024

2025

2026

‒ 16

‒ 16

‒ 16

‒ 16

‒ 16

‒ 1.175

Herschikking taken en middelen
a.g.v. assortimentsgewijs (agw)
werken

Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid

2022

1.000

9.448

14.370

10.199

10.695

9.794

515.231

486.905

494.199

490.784

490.686

490.282

Tabel 45 Artikel 7 Defensie Materieel Organisatie (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

597.449

600.836

600.182

603.822

607.242

592.327

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

‒ 5.276

1.990

2.155

2.163

2.205

1.805

Stand 1e suppletoire begroting
2021

592.173

602.826

602.337

605.985

609.447

594.132

‒ 3.115

‒ 2.655

‒ 2.655

4.500

4.500

4.500

Nieuwe mutaties
Herschikking gereedstelling
DMO naar instandhouding
materieel
Defensiematerieelbegrotingsfonds
Bijstellen van de
Instandhoudingsbudgetten +
Vrijgave budget brandstof van
het DMO

‒ 7.000

IT-problematiek KMar
(exploitatie)
Doorlichting materieellogistieke
keten

4.500

4.500

320

360

Herschikking taken en middelen
a.g.v. assortimentsgewijs (agw)
werken

137

58

‒ 48

‒ 48

‒ 48

‒ 48

Herschikking formatiebudget
voor instandhouding ict

100

275

175

175

175

0

‒ 667

‒ 667

‒ 667

‒ 667

‒ 667

‒ 300

‒ 300

‒ 300

‒ 300

‒ 300

81

81

607.093

606.438

606.530

610.452

594.962

Herschikking materieel naar
instandhouding infra
Herschikken van inhuurbudget
van DMO

‒ 2.371

Herschikking budget ITinstandhouding t.b.v. inhuur ITspecialisten

500

Herschikking materiële
exploitatie DMO naar
instandhouding

‒ 80

Kwaliteit In Beeld
Stand ontwerpbegroting 2022

583.459

Tabel 46 Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

1.150.195

1.157.559

1.139.040

1.138.665

1.138.448

1.139.756

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

22.853

13.641

13.098

12.906

12.391

12.275

Stand 1e suppletoire begroting
2021

1.173.048

1.171.200

1.152.138

1.151.571

1.150.839

1.152.031

Nieuwe mutaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

92

2021
Herschikking budget van
instandhouding vastgoed naar
het Nationaal Fonds Ereschuld

Inrichting van de Taskforce
Nederlandse Defensie
Academie (NLDA)

2024

2025

2026

20.000

20.000

20.000

10.000

10.000

20.000

20.000

160

180

1.750

777

318

318

318

318

477

768

768

768

768

768

30.000

Doorlichting materieellogistieke
keten
Herschikking taken en middelen
a.g.v. assortimentsgewijs (agw)
werken

2023

‒ 16.600

Bewaken en beveiligen
Budget t.b.v. veteranen

2022

Implementatie Brede Offensief
Tegen de Ondermijnende
Criminaliteit (BOTOC)

‒ 400

‒ 397

‒ 397

‒ 397

‒ 397

Omgevingswet

307

307

307

307

307

Kwaliteit In Beeld

180

180

Defensity College

2.150

2.150

2.150

2.150

2.150

Herschikking prijsbijstelling
naar
Defensiematerieelbegrotingsfonds

‒ 249

‒ 243

‒ 244

‒ 244

‒ 245

37

82

82

82

82

Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid

842

1.243

946

1.605

1.697

Herschikking
exploitatiebegroting DOSCO
t.b.v. werkgeversbijdrage
Paresto

17

17

17

17

17

Herschikken budgetten naar
aanleiding van Maatregelen
Nota 2019 MIVD
Herschikking t.b.v. loods
haventerrein Eemshaven

‒ 403

Instandhouding IT-project
Elektronisch Patiëntendossier
voor DOSCO
Stand ontwerpbegroting 2022

1.188.272

‒ 211

‒ 271

‒ 271

‒ 271

‒ 271

1.205.578

1.186.472

1.175.247

1.175.174

1.176.457

Tabel 47 Artikel 9 Algemeen (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

162.600

165.379

166.325

167.648

160.701

160.800

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

25.177

30.932

11.786

12.812

12.677

12.677

Stand 1e suppletoire begroting
2021

187.777

196.311

178.111

180.460

173.378

173.477

2.000

2.000

Nieuwe mutaties
Middelen exploitatie ten
behoeve van
stikstofmaatregelen
Verkregen COVID-19 middelen
voor het tijdelijk overnemen van
personeel uit de markt middels
een inleenloket overnemen

7.000

7.000

Externe inhuur inzake
uitwerking pensioenakkoord en
bezoldigingsstelsel

2.300

1.900

1.300

1.200

1.200

Formele internationale
afspraken NAVO

4.800

4.800

4.800

4.800

4.800

‒ 237

‒ 237

‒ 237

Bijdrage aan BZ voor atlantische
commissie 2021 ‒ 2024

‒ 237

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

93

2021
Herschikking van de verkregen
eindejaarsmarge t.b.v. de
Invictus Games

2022

2023

2024

2025

2026

212.174

186.574

186.323

179.378

179.477

500

Uitdeling budget t.b.v. taskforce
personeel externe werving

2.000

Lagere bijdrage aan de NAVO

‒ 4.800

Stand ontwerpbegroting 2022

192.240

Tabel 48 Artikel 10 Apparaat Kerndepartement (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

1.627.606

1.613.832

1.581.773

1.554.479

1.509.317

1.539.834

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

‒ 26.855

‒ 27.471

4.223

25.969

6.380

1.980

Stand 1e suppletoire begroting
2021

1.600.751

1.586.361

1.585.996

1.580.448

1.515.697

1.541.814

‒ 26.000

‒ 49.000

‒ 59.000

‒ 27.000

‒ 43.000

IT-Problematiek Kmar
(exploitatie)

‒ 6.700

‒ 6.700

‒ 6.700

‒ 6.700

‒ 6.700

Formele Internationale
afspraken NAVO

‒ 4.800

‒ 4.800

‒ 4.800

‒ 4.800

‒ 4.800

Middelen exploitatie ten
behoeve van
stikstofmaatregelen

‒ 2.000

‒ 2.000

Beleidsaanpassingen in
voorbereiding

‒ 17.500

Externe inhuur inzake
uitwerking pensioenakkoord en
bezoldigingsstelsel

‒ 2.300

‒ 1.900

‒ 1.300

‒ 1.200

‒ 1.200

Programma Kwaliteit In Beeld

‒ 855

‒ 855

Reservering middelen voor
implementatie HR-Model

‒ 5.000

‒ 15.000

‒ 13.500

‒ 15.000

‒ 11.500

Uitdeling middelen ten behoeve
van Omgevingswet

Nieuwe mutaties
Aflossing en rente lening 2018
aan het ABP

25.873

Vrijgave budget naar aanleiding
van aflossing lening ABP 2018

‒ 25.873

Beeindiging
financieringsconstructie ABP
Bijdrage aan BZK voor HRM in
het inkoopdomein

‒ 247

Bijdrage aan BZK voor transitie
Digi Inkoop

‒ 310

‒ 1.781

‒ 698

872

‒ 1.778

‒ 1.778

Vte'en reductie vastgoed

1.000

1.000

900

900

900

Uitbreiding programma
Defensity College

‒ 5.200

‒ 5.200

‒ 5.200

‒ 5.200

‒ 5.200

‒ 750

‒ 650

‒ 750

‒ 750

‒ 750

174

380

380

380

380

Hard Ballistic Plating t.v.b. I-701
schietbeleid
Bijdrage aan BZ voor
detachering
beleidscoördinerend
medewerker I&V

‒ 112

Herschikken Budgetten naar
aanleiding van maatregelen
Nota 2019 MIVD
Vrijval als gevolg van lagere
instroom Regeling Gewezen
Militairen en vrijval als gevolg
van de Regeling Vervroegd
Uittreden in het
pensioenakkoord

‒ 16.100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

94

2021
Bijdrage van J&V voor
implementatie grenzen en
veiligheid
Inzet RVU heffing & SBK voor
uitvoeringsproblematiek

‒ 17.700

Herschikking van de verkregen
eindejaarsmarge t.b.v. de
Invictus Games

‒ 500

Herschikking taken en middelen
a.g.v. assortimentsgewijs (agw)
werken

‒ 2.521

Bijdrage aan EZK voor het
Behavioural Insights Netwerk
Nederland

‒ 23

Bijdrage aan ct infobox

‒ 124

BPB Saldo
Stand ontwerpbegroting 2022

2022

2023

2024

2025

2026

160

236

179

303

321

‒ 376

‒ 270

‒ 270

‒ 270

‒ 270

‒ 950

‒ 9.250

1.500.539

1.491.259

1.453.632

1.458.967

‒ 3.150
1.563.114

1.511.283

Tabel 49 Artikel 11 Geheim (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

15.068

15.068

15.068

15.068

15.068

15.068

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

1.697

197

197

197

197

197

Stand 1e suppletoire begroting
2021

16.765

15.265

15.265

15.265

15.265

15.265

16.765

15.265

15.265

15.265

15.265

15.265

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2022

Tabel 50 Artikel 12 Nog onverdeeld (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

51.629

65.500

62.930

65.221

101.948

69.379

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

128.710

119.830

81.135

59.928

64.448

83.649

Stand 1e suppletoire begroting
2021

180.339

185.330

144.065

125.149

166.396

153.028

Beeindiging
Financieringsconstructie ABP

26.000

49.000

59.000

27.000

43.000

Versterking Force Health
Protection (FHP) en Chemical,
Biological, Radiological and
Nuclear (CBRN) Health Threats

‒ 221

‒ 221

‒ 449

‒ 449

‒ 449

Nieuwe mutaties

Verkregen COVID-19 middelen
voor het tijdelijk overnemen van
personeel uit de markt middels
een inleenloket overnemen

‒ 7.000

‒ 7.000

Hard Ballistic Plating T.B.V. I-701
Schietbeleid

‒ 100

Uitdeling middelen ten behoeve
van Omgevingswet
Vte'en reductie vastgoed

634

‒ 449

‒ 2.019

631

631

‒ 1.000

‒ 1.000

‒ 900

‒ 900

‒ 900

950

9.250

BPB Saldo

3.150

Beleidsaanpassingen in
voorbereiding

17.500

Inzet RVU heffing + SBK voor
uitvoeringsproblematiek

‒ 13.000

Uitdeling budget t.b.v. taskforce
personeel externe werving

17.700

Plan van aanpak veiligheid

‒ 2.000

Bijstellen van de
instandhoudingsbudgetten

10.000

20.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

95

2021
Vrijval als gevolg van lagere
instroom Regeling Gewezen
Militairen en vrijval als gevolg
van de Regeling Vervroegd
Uittreden in het
Pensioenakkoord

20.900

Compensatie pensioenpremie
en loonbijstelling

‒ 16.700

Versterken inlichtingen en
veiligheidsdiensten (MIVD)
Stand ontwerpbegroting 2022

180.239

2022

2023

2024

2025

2026

15.000

15.000

15.000

15.000

15.000

249.393

226.295

195.781

208.628

219.560

Tabel 51 Artikel 13 Bijdrage aan het Defensiematerieel Begrotingsfonds (bedragen x € 1.000)
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Stand ontwerpbegroting 2021

4.511.343

4.854.498

4.643.817

4.697.356

4.286.367

4.275.817

Mutatie 1e suppletoire begroting
2021

151.574

66.553

46.046

85.579

76.111

76.571

Stand 1e suppletoire begroting
2021

4.662.917

4.921.051

4.689.863

4.782.935

4.362.478

4.352.388

28.271

28.271

Nieuwe mutaties
Afbouw Personeel F-16 t.b.v.
bijstelling budgettair kader F-35
Bijdrage aan FIN (douane) voor
kustwacht opbouw St. Maarten

‒ 630

Bijdrage aan FIN voor herijking
categoriemanagement

‒ 845

‒ 959

‒ 1.677

‒ 1.747

‒ 1.747

Bijdrage Landmacht voor IT
koppeling Mulan t.b.v.
schietbaan Harderwijk

64

3

3

3

3

Bijdrage Landmacht voor IT
project kennis, innovatie en
experimenten

200

150

Bijdrage van FIN (douane) voor
luchtverkenningscapactiteit
KWNL

318

1.602

1.174

‒ 1.548

‒ 2.161

‒ 1.150

60.000

60.000

60.000

60.000

60.000

Bijdrage van LNV voor
luchtverkenningscapactiteit
KWNL
Bijstellen valuta
berekeningsmethode

159
2.743

Bijstellen valuta extrapolatie
koers 2026
Bijstellen van de
instandhoudingsbudgetten

20.000

Budget t.b.v. munitie, opleiding
en training

60.000

IT-problematiek KMar
(exploitatie)

4.500

4.500

4.500

4.500

4.500

Reservering HR-model

5.000

15.000

13.500

15.000

11.500

840

840

840

750

750

750

Omgevingswet

840

840

Bewaken en beveiligen

‒ 10.000

‒ 10.000

Doorlichting materieellogistieke
keten

‒ 6.000

‒ 6.000

Hard Ballistic Plating T.B.V. I-701
Schietbeleid
Plan van aanpak veiligheid
Conversie kustwachten

750

750

‒ 10.000

‒ 20.000

1.310

1.310

1.310

1.310

1.310

1.575

303

514

543

Extrapolatie 2035/2036
Fase inspectie Tucsonvloot
Grenzen en veilgheid 2e/3e orde
effecten

‒ 1.000

‒ 480

4.243

4.546

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

96

2022

2023

2024

2025

2026

Herschikken budget voor IT
problematiek KMar

2021

‒ 3.000

‒ 3.000

‒ 3.000

‒ 3.000

‒ 3.000

Herschikken budgetten n.a.v.
maatregelen nota 2019 MIVD

‒ 211

‒ 462

‒ 462

‒ 462

‒ 462

16

16

16

16

16

‒ 17

‒ 17

‒ 17

‒ 17

‒ 17

‒ 275

‒ 175

‒ 175

‒ 175

0

3.115

2.655

2.655

Herschikken van inhuurbudget
van DMO

2.371

Herschikking budget ITinstandhouding t.b.v. inhuur ITspecialisten

‒ 500

Herschikking budget naar
militaire uitrusting
Herschikking budget t.b.v.
instandhouding vastgoed

16.600

Herschikking budget t.b.v.
tijdelijke projectfunctie

‒ 38

Herschikking
exploitatiebegroting DOSCO
t.b.v. werkgeversbijdrage
Paresto
Herschikking budget ITinstandhouding t.b.v. inhuur ITspecialisten

‒ 100

Herschikking gereedstelling
DMO naar instandhouding
materieel DMF
Herschikking materieel naar
instandhouding infra

667

667

667

667

667

300

300

300

300

300

‒ 17.160

‒ 17.160

‒ 17.160

‒ 17.160

‒ 17.160

249

243

244

244

245

2.225

2.225

2.225

2.225

2.225

Implementatie Brede Offensief
Tegen de Ondermijnende
Capaciteit

400

397

397

397

397

Instandhouding IT-project
Elektronisch Patiëntendossier
voor DOSCO

211

271

271

271

271

‒ 200.000

200.000

Herschikking materiële
exploitatie DMO naar
instandhouding

80

Herschikking materiële
exploitatie KMar naar
instandhouding

1.175

Herschikking materiële
exploitatie Luchtmacht naar
instandhouding

306

Herschikking materiële
exploitatie t.b.v. vastlegging
NLR-contracten

‒ 1.000

Herschikking ontvangsten
tussen defensie en DMF
Herschikking prijsbijstelling
naar DMf
Herschikking taken en middelen
a.g.v. assortimentsgewijs (agw)
werken
Herschikking t.b.v. loods
haventerrein Eemshaven

1.057
403

Het huren van vastgoed voor
het in buitenland geplaatst
personeel
Hogere ontvangst t.b.v.
instandhouding matereel
Marine

5.000

Kasschuif i.v.m. onderoverprogrammering
Landmachtbudget t.b.v. kleine
infra-aanpassingen

5.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

97

2021
Bijdrage aan EZK voor project I
Botics Avatar Xprize

2022

2023

2024

2025

2026

‒ 7.000

‒ 7.000

4.648.719

4.438.089

‒ 219

Tijdelijke functie bij het bureau
investeringen van Koninklijke
Marine

‒ 50

‒ 84

‒ 84

‒ 36

Toedelen taakstelling Marine

‒ 6.820

‒ 7.000

‒ 7.000

‒ 7.000

Uitbreiding
mijnenbestrijdingscapaciteit

‒ 46

‒ 61

‒ 61

‒ 15

Verlengen projectfuncties
binnen verandermanagement
en innovatie

‒ 64

‒ 84

‒ 84

‒ 22

Verlenging plaatsing reservist

‒ 36

‒ 36

Stand ontwerpbegroting 2022

4.771.129

4.948.612

4.713.414

4.640.194

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

98

7.3 Bijlage moties en toezeggingen
Tabel 52 Door de Staten-Generaal aanvaarde moties
Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Stand van
zaken (juli
2021)

Motie van de leden Belhaj en Boswijk over tijdens
besloten debatten beschikken over vertrouwelijke
stukken

WGO Jaarverslag en
Slotwet 2020,
29-6-2021

35830 X, nr. 9

In
behandeling

Gewijzigde motie van de leden Ceder en Van
Wijngaarden over decoraties uit het normale stelsel
mogelijk maken voor Dutchbatters (t.v.v. 26122-52)

Tweeminutendebat
26122, nr. 56
Dutchbat-III, 23-6-2021

In
behandeling

Gewijzigde motie van de leden Ceder en Van
Wijngaarden over voorkomen dat uitkeringen aan
Dutchbatters in beslag genomen worden (t.v.v.
26122-53)

Tweeminutendebat
26122, nr. 57
Dutchbat-III, 23-6-2021

In
behandeling

Gewijzigde motie van het lid Kuzu c.s. over een nationaal Tweeminutendebat
26122, nr. 58
Dutchbat-III, 23-6-2021
herdenkingsmonument voor Srebrenica (t.v.v.
26122-54)

In
behandeling

Motie van het lid Belhaj c.s. over duidelijke kaders voor Debat over het leger
32761, nr. 184
toekomstige experimenteeromgevingen.
dat informatie
verzamelt over de Nld
samenleving,
26-5-2021

In
behandeling

Motie van het lid Belhaj c.s. over een onafhankelijk
onderzoek naar de besluitvorming rond het LIMC

Debat over het leger
32761, nr. 186
dat informatie
verzamelt over de Nld
samenleving,
26-5-2021

In
behandeling

Motie van het lid Belhaj c.s. over een beleidsvisie voor Debat over het leger
32761, nr. 187
informatiegestuurd optreden.
dat informatie
verzamelt over de Nld
samenleving,
26-5-2021

In
behandeling

Motie van het lid van Wijngaarden over het versterken Debat over het leger
32761, nr. 188
van de positie van juridische experts binnen Defensie dat informatie
verzamelt over de Nld
samenleving,
26-5-2021

In
behandeling

Motie van het lid Belhaj c.s. over aanbeveling 2 van de Debat over het leger
32761, nr. 193
functionaris gegevensbescherming niet uitvoeren
dat informatie
verzamelt over de Nld
samenleving,
26-5-2021

In
behandeling

Motie lid van Dijk: wenst een onafhankelijk onderzoek Plenair debat art. 100 27925, nr. 772
naar de betrokkenheid van NAVO landen bij de oorlog Afghanistan, 22-4-2021
in Afghanistan

In
behandeling

Plenair debat art. 100 27925, nr. 775
Afghanistan, 22-4-2021

In
behandeling

Motie van het lid van der Lee c.s. over de opzet voor
een onafhankelijk overkoepelend onderzoek tijdig aan
de Kamer verstrekken.

v Helvert CDA, CU, SP, PVV en PvdA: Roept het kabinet Nota Overleg
op om de RCR te stoppen en een alternatieve locatie te Materieel, 3-2-2021
zoeken voor de SMART-L Radar.

27830, nr. 332

In
behandeling

v Helvert CDA: verzoekt de regering, de omstreden
verkoop van de handvuurwapens terug te draaien, de
verkochte wapens terug te kopen en de (nog te
achterhalen) wapens alsnog te vernietigen.

Nota Overleg
Materieel, 3-2-2021

27830, nr. 334

Uitgevoerd Afgedaan in Kamerbrieven
22054, nr. 335 en 2021D14289
inzake de verkoop van MP5's in
de Maltese Wapenhandel

Motie Karabulut (27 925, nr 760 gewijzigd) verzoekt de
regering, de Kamer volgens het aangepaste beleid te
informeren over de militaire inzet boven Irak en de
gevolgen daarvan en betrokkenheid bij het
doelontwikkelingsproces te bewerkstelligen.

plenair debat art 100
27925, nr. 762
brief inzake inzet in de
strijd tegen ISIS,
17-12-2020

In
behandeling

Motie van het lid Belhaj c.s. over een commissie voor
advies over recht op een uitkering voor wie een
aandoening hebben die niet op de ziektelijst staat

Vaststelling
begrotingsstaten van
het Ministerie van
Defensie (X) voor het
jaar 2021, 8-12-2020

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
ontwikkelingen op
personeelsgebied, kamerstuk
35570 X nr. 84

35570 X, nr. 60

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

99

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Stand van
zaken (juli
2021)

Fritsma PVV: Verzoekt de regering om een einde te
maken aan de praktijk dat middels door Defensie
verstrekte leningen de kas van het Turkse leger wordt
gespekt.

Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 36
2021, 1-12-2020

In
behandeling

vd Bosch VVD: Verzoekt de regering de mogelijkheden Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 37
2021, 1-12-2020
in kaart te brengen om een dergelijke dag (voor
achttienjarigen) ook in Nederland in te voeren.

In
behandeling

Van den Nieuwenhuizen GL: Verzoekt de regering, een Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 38
voorstel te doen voor het intensiveren van de informatie 2021, 1-12-2020
die de Kamer ontvangt over lopende missies, bij
voorbeeld middels vertrouwelijke briefings aan de vaste
commissie defensie.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Uitvoering van de motie van
het lid Nieuwenhuijzen over
het intensiveren van de
informatie die de Kamer
ontvangt over lopende missies,
35570 X, nr. 101

vd Nieuwenhuizen GL en Belhaj D66: Verzoekt de
Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 39
regering, scenario's op te stellen voor mogelijke routes 2021, 1-12-2020
van specialisatie van defensie binnen haar
internationale partnerschappen en deze scenario's voor
te leggen aan de Kamer.

In
behandeling

vd Nieuwenhuizen GL, VVD, D66, CDA: Verzoekt de
Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 40
regering, de bij de naamgeving van marineschepen
2021, 1-12-2020
betrokken instanties binnen defensie de uitdrukkelijke
wens vanuit de Kamer mee te geven dat tenminste twee
van de nieuw te verwerven marineschepen, waaronder
fregatten, naar vrouwen met een grote betekenis voor
de Nederlandse vrijheid worden vernoemd.

In
behandeling

v Helvert CDA en Kerstens PvdA: Verzoekt de regering
een externe commissie tbv Chroom 6 in te stellen om
deze vraag te onderzoeken en advies ter zake uit te
brengen.

Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 41
2021, 1-12-2020

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Beleidsreactie inzake RIVMonderzoek naar blootstelling
aan chroom-6 en
arbeidsomstandigheden op
defensielocaties, 35570 X, nr. 92

Gewijzigde motie van de leden Van Helvert en Stoffer
over de exportkansen van de drie aanbieders voor de
Nederlandse marinebouw in kaart brengen.

Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 63
2021, 1-12-2020

In
behandeling

Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 47
Belhaj D66: Verzoekt de regering op basis van de
2021, 1-12-2020
defensievisie aan te geven hoe dreigingen het meest
effectief en in welk verband ( nationaal, bilateraal
niveau, EU- en NAVOverband), het best geadresseerd
kunnen worden; en daarbij vervolgens aan te geven op
welke dreigingen Nederland het best kan focussen in
het kader van de verdere uitwerking van het strategisch
kompas van de EU, en de Kamer te informeren over de
ontwikkelingen en de Nederlandse inzet voor het
aankomend strategisch dialoog.

In
behandeling

Kerstens PvdA, SP en GL: Verzoekt de regering ervoor
zorg te dragen dat ten aanzien van de inmiddels
herhaaldelijk door de Veteranenombudsman in dezen
gedane aanbevelingen bij zijn eerstvolgende
Klachtmonitor duidelijke verbeteringen te zien zijn.

Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 48
2021, 1-12-2020

In
behandeling

Kerstens PvdA en GL:
Verzoekt de regering te handelen in de geest van
bedoelde compensatie regeling nabestaanden
Indonesie en bovenstaand vereiste te schrappen dan
wel buiten werking te stellen.

Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 49
2021, 1-12-2020

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief van
BZ mede namens MinDef,
26049, nr. 90

Kerstens PvdA, CDA en D66: Verzoekt de regering in
Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 50
het eerste kwartaal van 2021 een dergelijk «masterplan» 2021, 1-12-2020
(over personeelsplanning) aan de Kamer te doen
toekomen.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief HRtransitie Defensie van 28 mei
2021, Kamerstuk 35570 X, nr. 91

Kerstens PvdA: Verzoekt de regering op zo kort
Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 51
mogelijke termijn te onderzoeken of Defensie voor
2021, 1-12-2020
bedoelde regeling in aanmerking komt en de Kamer zo
snel mogelijk te informeren.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Ontwikkelingen op
personeelsgebied van
16 februari 2021, 35570 X, nr. 84
+ Personeelsrapportage 2020
van 19 mei 2021, 35570 X, nr. 90

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

100

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Stand van
zaken (juli
2021)

Voordewind CU, CDA, D66: Verzoekt de regering om met Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 52
de middelen uit de defensiebegroting met prioriteit alles 2021, 1-12-2020
te doen wat nodig is om het personeel te verwerven dat
vereist is om de materiële gereedheid significant te
verbeteren.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Personeelsrapportage 2020 van
19 mei 2021, 35570 X, nr. 90

Stoffer SGP: Verzoekt de regering, te onderzoeken of
Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 53
Nederland hier (ontwikkeling van MGCS) in een vroeg 2021, 1-12-2020
stadium bij betrokken kan worden.

In
behandeling

Stoffer SGP en VVD: Verzoekt de regering, de
defensievisie aan te vullen met een nader uitgewerkt
kader voor de wijze waarop taakspecialisatie kan
vormgegeven inclusief de voor- en nadelen daarvan.

Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 54
2021, 1-12-2020

In
behandeling

Stoffer SGP en CDA: Verzoekt de regering, bij evaluatie Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 55
van de Wet defensiematerieelbegrotingsfonds (DMF) te 2021, 1-12-2020
betrekken hoe daarin de notie kan worden opgenomen
dat mede ten behoeve van investeringen in en
instandhouding van materieel gestreefd wordt naar
het realiseren van de NAVO-norm.

In
behandeling

Plenaire behandeling
voorgenomen
Belhaj c.s. over de kamer te informeren over de lessen verhuizing
die geleerd kunnen worden over de toekomstige
marinierskazerne in
locatiekeuzes van Defensievastgoed
Doorn, 20-2-2020

33358, nr. 22

Afgedaan met kamerbrief
Project ‘Herinrichting Kamp
Nieuw-Milligen’ (KNM), 27830,
Uitgevoerd nr. 328

Ozturk DENK: Verzoekt de regering voldoende middelen Begrotingsbehandeling 35570 X, nr. 56
in te zetten voor goede begeleiding van militairen en
2021, 1-12-2020
veteranen, die naar aanleiding van hun actieve militaire
carrière een PTSS hebben opgelopen.

In
behandeling

motie Belhaj c.s. over behoud van het
Mariniersmuseum in Rotterdam

WGO Personeel/
Materieel, 30-11-2020

35570 X, nr. 27

In
behandeling

WGO Personeel/
motie Belhaj over de uitkomst van de
blootstellingssimulatie evenwichtig laten meewegen in Materieel, 30-11-2020
het ontwerp van de SMART-L-radar

35570 X, nr. 29

In
behandeling

motie van Helvert c.s. over een andere locatie voor de
radar zoeken

WGO Personeel/
Materieel, 30-11-2020

35570 X, nr. 24

In
behandeling

Motie Stoffer c.s. over optimaal gebruikmaken van een WGO Personeel/
zelfscheppend Nederlands marinecluster
Materieel, 30-11-2020

35570 X, nr. 30

In
behandeling

Motie van de leden van den Bosch en van Helvert over WGO 30-11-2020
de interne aanwijzing over extern optreden

35570 X, nr. 21

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
ontwikkelingen op
personeelsgebied, kamerstuk
35570 X nr. 84

WGO 30-11-2020
Motie van de leden Kerstens en Karabulut over
onderzoek naar inkomensverlies door het stoppen van
de uitkering gewezen militairen voor de pensioenleeftijd

35570 X, nr. 25

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
ontwikkelingen op
personeelsgebied, kamerstuk
35570 X nr. 84

VAO Personeel
Van den Nieuwenhuijzen cs Over het al dan niet
uitbreiden van de medische staf en het verwerven van 30-6-2020
voorraden medische goederen.

35300, nr. 76

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief
ontwikkelingen op
personeelsgebied, 35570 X nr.
84

Kerstens en cs: over de aanwending van de
onderbesteding van Veteranendag.

VAO Personeel
30-6-2021

35300, nr. 79

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief
'Reactie op de motie van het lid
Kerstens c.s. over de na
Veteranendag resterende
gelden bestemmen ten
behoeve van veteranen;
Kamerstuk 30139 nr. 238

Bosman cs: onafhankelijk onderzoek vervroegd
uittreden militairen en RVU­heffing.

VAO Personeel
30-6-2022

35300, nr. 80

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief en
rapport Commissie Onderzoek
Regeling Vervroegde Uittreding
Militairen, Kamerstuk 35570 X,
nr. 102

Voordewind: verzoekt de regering te wachten met de
bouw van de radar tot het ALS-onderzoek er is.

AO Vastgoed 11-6-2020 34919, nr. 60

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief
Project Militair Radarstation
Herwijnen: aanvullende
informatie omtrent alternatieve
locaties, gezondheid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

101

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Stand van
zaken (juli
2021)
ICNIRP-2020 richtlijnen,
Kamerstuk 31936, nr. 806

Gewijzigde motie van het lid Diks over onderzoeken van Plenair debat
incidenten bij militaire inzet in coalitieverband (t.v.v.
transparantie
35363, nr. 3)
burgerslachtoffers,
19-12-2019

35363, nr. 4

In
behandeling

Kerstens over de randvoorwaarden van een nieuw
VAO Personeel,
functie- en beloningsgebouw tot stand brengen en zo bij 19-12-2019
te dragen aan de aantrekkelijkheid van Defensie als
werkgever

35300, nr. 50

In
behandeling

Helvert c.s. over gebruikmaken van rijksbreed
beschikbaar gestelde middelen voor klimaatdoelen

Plenair debat
begroting 2020,
7-11-2019

35300 X, nr. 26

In
behandeling

De Roon over zelfstandig beslissen over aanbesteden
van Defensieprojecten

Plenair debat
begroting 2020,
7-11-2019

35300 X, nr. 19

In
behandeling

Bosman c.s. over bewapening voor de Reaper

Plenair debat
begroting 2020,
7-11-2019

35300 X, nr. 23

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief over
de behoeftestelling MQ-9
Reaper, Kamerstuk 30806, nr. 52

Belhaj en Voordewind over het beschermingsbeleid
voor tolken.
BS 2019022088

Plenair debat
begroting 2020,
7-11-2019

35300 X, nr. 32 en
35300 X, nr. 44

In
Afgedaan met kamerbrief
behandeling staatssecretaris J&V inzake
Reactie op motie
beschermingsbeleid tolken uit
Afghanistan, 19637, nr. 2573

Kerstens over middelen uit RVU-boetes ten goede laten Plenair debat
komen aan Defensiemedewerkers
begroting 2020,
7-11-2019

35300 X, nr. 35

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Ontwikkelingen op
personeelsgebied bij Defensie,
35300 X, nr. 54

Voordewind c.s. over voormalige Turkse delen van het Plenair debat
F-35-programma naar NL halen
begroting 2020,
7-11-2019

35300 X, nr. 38

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief
Antwoorden op de feitelijke
vragen over de eenentwintigste
voortgangsrapportage project
Verwerving F-35, Kamerstuk
26488, nr. 462

Stoffer over prioriteit geven aan een zo spoedig
mogelijke implementatie van GrIT

Plenair debat
begroting 2020,
7-11-2019

35300 X, nr. 39

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Aanbieden commercieelvertrouwelijke definitieve
business case GrIT, 35728, nr. 2

Belhaj c.s.: over onderzoek naar burgerslachtoffers in
Hawija in verband met de vergoeding (27925, nr. 678)

Plenair debat
transparantie
burgerslachtoffers,
27-11-2019

27925, nr. 678

In
Afgedaan met kamerbrief
behandeling voortgangsrapportage brede
veiligheidsinzet Irak, 27925, nr.
722

Gewijzigde motie van de leden Belhaj en Voordewind
over een vrijwillige schadevergoeding voor de
nabestaanden (t.v.v. 27925, nr. 668)

Plenair debat
transparantie
burgerslachtoffers,
5-11-2019

27925, nr. 671

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
voortgangsrapportage brede
veiligheidsinzet Irak, 27925, nr.
722

Motie Sjoerdsma c.s. over interparlementair netwerk
standing committees

NO Initiatiefnota
Europees Leger,
23-9-2019

35189, nr. 6

In
behandeling

Motie Diks en Kerstens over het monitoren van
mogelijke gezondheidsgevolgen voor het
Defensiepersoneel

VAO militair
radarstation
Herwijnen, 11-9-2019

31936, nr. 654

In
behandeling

Motie Voordewind c.s. over het in kaart brengen van
alternatieve locaties voor het radarstation

VAO militair
radarstation
Herwijnen, 11-9-2019

31936, nr. 655

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Onderzoeken in het kader van
de Rijkscoördinatieregeling
voor de radar in Herwijnen,
31936, nr. 718

Motie Kerstens c.s. over ook andere wetenschappelijke VAO militair
radarstation
instituten betrekken bij het onderzoek naar de
Herwijnen, 11-9-2019
gezondheidseffecten van cumulatieve straling

31936, nr. 656

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Onderzoeken in het kader van
de Rijkscoördinatieregeling
voor de radar in Herwijnen,
31936, nr. 718

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

102

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Diks: verzoekt de regering, in samenwerking met alle
AO Materieelprojecten, 27830, nr. 286
betrokken instanties en de IOM, te komen tot een meer 11-9-2019
nauwkeurige monitoring van het aantal personenj dat in
het Nederlandse Search-and-Rescuegebied wordt
gered, zelfstandig de Carabische eilanden bereikt en
omkomt dan wel vermist raakt, en de Kamer hierover bij
het Jaarverslag van de Kustwacht Caribisch Gebied te
informeren.

Stand van
zaken (juli
2021)
Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Jaarverslag 2020 Kustwacht
voor het Koninkrijk der
Nederlanden in het Caribisch
gebied, 35570 X, nr. 89

Karabulut en Kerstens: verzoekt de regering deze
Notaoverleg
specifieke groep PTSS-patiënten zo spoedig mogelijk in Veteranenbeleid,
kaart te brengen; verzoekt de regering tevens het
24-06-2019
gewijzigde PTTS-protocol zo spoedig mogelijk in te
voeren,

30139, nr. 217

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Reactie op de gewijzigde motie
van de leden Karabulut en
Kerstens over spoedig invoeren
van het gewijzigde PTSSprotocol, 30139, nr. 219

Diks en Stoffer: verzoekt de regering, met de ministeries Notaoverleg
van Defensie, van Justitie en Veiligheid en van
Veteranenbeleid,
Volksgezondheid, Welzijn en Sport een landelijke
24-06-2019
campagne te ontwikkelen die leidt tot bredere
bewustwording en eerdere herkenning in de
samenleving van de symptomen en kenmerken van
PTSS en hoe hiermee om te gaan,

30139, nr. 216

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Veteranennota 2020 ‒ 2021,
30139, nr. 243

Kerstens: inzicht in kosten en omvang flexibele schil

WGO Jaarverslag,
19-6-2019

35200 X, nr. 10

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief HRtransitie Defensie van 28 mei
2021, 35570 X, nr. 91

Belhaj: over voortgang implementatie DAP 1325

WGO Jaarverslag,
19-6-2019

35200 X, nr. 11

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Ontwikkelingen op
personeelsgebied bij Defensie,
35300 X, nr. 54

Kerstens: verzoekt de regering, ingeval Defensie in het AO Personeel, 9-4-2019 35000 X, nr. 117
gelijk wordt gesteld (bezwaar tegen RVU boetes) de
daarmee gepaard gaande bedragen ten goede te laten
komen aan de medewerkers van Defensie, bijvoorbeeld
in de vorm van arbeidsvoorwaardenruimte.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Ontwikkelingen op
personeelsgebied bij Defensie,
35300 X, nr. 54

Belhaj: Verzoekt de regering, en specifiek het ministerie AO Chroom-6, 9-4-2019 35000 X, nr. 121
van Defensie, in de afweging tussen chroom-6houdende verf of gelijkwaardige alternatieven, het
financieel­economische aspect de laagste prioriteit te
geven binnen budgettaire kaders van Defensie en indien
dit een afweging zal zijn hierover expliciet de Kamer te
informeren,

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Toezeggingen over chroom-6,
35000 X, nr. 147

Belhaj: verzoekt de regering, en specifiek het Ministerie AO Chroom-6, 9-4-2019 35000 X, nr. 120
van Defensie, om zo spoedig mogelijk actief te stoppen
met het werken met chroom-6-houdende verf, het
vervangingsproces en certificeringsproces te versnellen
en chroomvrije verfsystemen te implementeren

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Toezeggingen over chroom-6,
35000 X, nr. 147

Diks: verzoekt de regering, het besluit over de instelling AO Chroom-6, 9-4-2019 35000 X, nr. 124
en de opdracht van de commissie vergemakkelijk
toekomstige schadeafhandeling bij beroepsziekten op
de kortst mogelijke termijn te nemen en deze commissie
in staat te stellen om zo spoedig als redelijkerwijs
mogelijk haar werk op een zorgvuldige wijze af te
ronden.

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief
25883, nr. 352

Kerstens: verzoekt de regering, voor eens en altijd
duidelijk te maken dat het bij het melden van
misstanden en calamiteiten onder druk laten
ondertekenen van geheimhoudingsverklaringen niet
aan de orde is.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Ontwikkelingen op
personeelsgebied bij Defensie,
35300 X, nr. 54

AO Personeel, 9-4-2019 35000 X, nr. 118

Belhaj: verzoekt de regering, alle mogelijke maatregelen AO Personeel, 9-4-2019 35000 X, nr. 113
te treffen om blootstelling aan en gezondheidsschade
veroorzaakt door uitstootgassen van burnpits zo veel als
mogelijk te voorkomen.

In
behandeling

Belhaj: verzoekt de regering, om de nota Defensie
NO DIS, 18-2-2019
Industrie Strategie en de Innovatiestrategie Defensie
aan te vullen met voorstellen die volgen uit het plan van
aanpak Defensie Operationele Energiestrategie.

In
behandeling

31125, nr. 98

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

103

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Stand van
zaken (juli
2021)

Bruins Slot: verzoekt de regering, op deze voorgaande NO DIS, 18-2-2019
punten aan de Kamer duidelijkheid te bieden en een
ethisch en juridisch kader te ontwikkelen waarbinnen
het onderzoek, de ontwikkeling en de toepassing van
human enhancement gaan plaatsvinden, en de Kamer
hierover voor de zomer van 2019 te informeren.

31125, nr. 97

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Reactie op de motie van het lid
Bruins Slot c.s. over een ethisch
en juridisch kader voor human
enhancement, 31125, nr. 105

Bruins Slot: verzoekt het kabinet het ontwerp, de
ontwikkeling, bouw, instandhouding en eindregie van
onderzeeboten binnen de gouden driehoek te
accommoderen.

NO DIS, 18-2-2019

31125, nr. 96

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Onderzoeksfase Vervanging
Onderzeeboten, 34225, nr. 24

Bruins Slot c.s. over meer reservisten werven bij de
Rijksoverheid

NO Reservisten,
11-2-2019

35059, nr. 7

In
behandeling

Bosman c.s. over in gesprek gaan met
onderwijsinstellingen over reservistenwerving

NO Reservistenbeleid, 35059, nr. 5
11-2-2019

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Personeelsrapportage midden
2020, 35570 X, nr. 5

Bosman c.s. over het informeren via de dienstplichtbrief NO Reservistenbeleid, 35059, nr. 6
11-2-2020

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
toezeggingen en moties inzake
reservisten, 35059, nr. 9

Belhaj: verzoekt de regering, na één jaar het
AO Veiligheid en
functioneren van de IVD, het MID en de COID te
integriteit, 7-2-2019
evalueren, het personeel (burgers en militairen) te
betrekken bij deze evaluatie en de onderzoeksopzet van
de evaluatie vooraf aan de kamer voor te leggen.

35000 X, nr. 97

In
behandeling

Belhaj: verzoekt de regering, bij onderzoeken naar en bij AO Veiligheid en
de afhandeling van klachten door het MID, de COID en integriteit, 7-2-2020
de Inspectie Veiligheid Defensie, de onafhankelijkheid
en objectiviteit te waarborgen, door personen (niet
zijnde de melder zelf en/of getuigen) die een rol hebben
gespeeld waarover de melding gaat, niet te betrekken in
het onderzoek en/of bij de afhandeling van klachten;
verzoekt de regering, bij gevraagde en ongevraagde
onderzoeken van de Inspectie Veiligheid Defensie en
de COID, de onafhankelijkheid en objectiviteit te
waarborgen door personen die een rol hebben gespeeld
in de totstandkoming van het te onderzoeken beleid niet
te betrekken in het doen van onderzoek.

35000 X, nr. 90

Deels
Gerapporteerd in Kamerbrief
uitgevoerd Reactie op de motie van het lid
Belhaj over het waarborgen van
onafhankelijkheid van
onderzoeken door IVD en COID,
35000 X, nr. 106

Stoffer en Verhoeven: verzoekt de regering, een
Ruslandstrategie op te stellen en deze in 2019 aan de
Kamer voor te leggen.

Plenair debat Rusland, 33694, nr. 37
20-12-2018

In
behandeling

Verhoeven en Bruins Slot: verzoekt de regering het
Plenair debat Rusland, 33694, nr. 35
initiatief te nemen om internationale overeenstemming 20-12-2018
te bereiken over de praktische toepassing van het
bestaande internationale recht op het digitale domein en
de Kamer hierover te informeren.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Internationale rechtsorde in het
digitale domein, 33694, nr. 47

Stoffer: verzoekt de regering, deze samenwerking verder Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 64
te optimaliseren door meer gebruik te maken van dual- 2019, 21-11-2018
use-innovatie en het waar mogelijk bevorderen van
afspraken over reële toegang voor Nederlandse
bedrijven tot door Defensie ontwikkelde kennis.

In
behandeling

Bruins Slot: verzoekt de regering, de Defensie Cyber
Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 52
Strategie te verbreden met de inzet van cybersoldaten 2019, 21-11-2018
om Nederland te beschermen als cyberaanvallen in de
ruimte dreigen de samenleving te ontwrichten, en de
Kamer daarover te informeren.

In
behandeling

Bruins Slot: verzoekt de regering, te voorzien in
draadloos breedbandinternet van goede kwaliteit,
thuiswifi, voor alle legering binnen Defensie, daartoe
een plan te maken en de Kamer daarover uiterlijk
voorjaar 2019 te informeren.

Uitgevoerd Kamerbrief Stand van zaken
vastgoed Defensie, 34919, nr. 35

Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 51
2019, 21-11-2018

Belhaj: draagt de regering op de Tweede Kamer eerst te Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 58
informeren over alle financiële implicaties en nut en
2019, 21-11-2018
noodzaak van het voornemen tot de heroverweging van
het Marine Etablissement Amsterdam alvorens stappen
worden gezet met betrekking tot de heroverweging.

Uitgevoerd Kamerbrief Voortgang
bestuurlijk overleg
Marineterrein in Amsterdam,
34919, nr. 50

Popken: verzoekt de regering, vanaf volgend jaar in de Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 46
2019, 21-11-2018
Defensiebegroting cyber en space duidelijk te
specificeren en uit te werken, zodat inzichtelijk wordt

Uitgevoerd Wordt jaarlijks meegenomen in
de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

104

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Stand van
zaken (juli
2021)

Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 53
2019, 21-11-2018

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Personeelsrapportage midden
2020, 35570 X, nr. 5

Stoffer en Bruins Slot: verzoekt de regering, de Franse Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 63
en Duitse regering formeel op de hoogte te brengen van 2019, 21-11-2018
de Nederlandse bezwaren tegen een Europees leger, en
actief samenwerking te zoeken met de regeringen van
andere EU-lidstaten voor een effectief gezamenlijk
tegenwicht.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Verslag van een algemeen
overleg, gehouden op
24 januari 2019, over de EU
Defensieraad, 21501 28, nr. 185

Kerstens: verzoekt de regering, uiterlijk in de volgende Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 59
Veteranennota een uitgewerkt plan daartoe te
2019, 21-11-2018
presenteren alsook vertegenwoordigers van het
thuisfront bij die uitwerking te betrekken.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Veteranennota 2018–2019,
30139, nr. 218

Bruins Slot: verzoekt de regering, indien het dit jaar niet Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 50
tot een arbeidsvoorwaardenakkoord komt, nog voor de 2019, 21-11-2018
jaarwisseling met een aanvullend voorstel te komen,
waaruit de waardering voor het Defensiepersoneel
concreet blijkt.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Eenmalige uitkering voor
defensiepersoneel, 35000 X, nr.
72

Diks en belhaj: verzoekt de regering, in aanloop naar
Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 47
de herijking van de Defensievisie in 2020 een
2019, 21-11-2018
inspraaktraject in te zetten om de Kamer,
Defensiepersoneel en de samenleving te betrekken bij
fundamentele keuzes over de toekomstige inrichting
van Defensie.

Uitgevoerd

Belhaj: verzoekt de regering om, in de volgende
Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 56
begroting en jaarverslag inzichtelijk te maken wat de
2019, 21-11-2018
financiële middelen zijn van multicultureel netwerk,
Vrouw en Defensie, Homoseksualiteit en Krijgsmacht en
Jong Defensie.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Opbrengsten programma
Behoud en Werving, 34919, nr.
38

Voordewind: verzoekt de regering, zorg te dragen dat
Nederland voor het motoronderhoud van de
Nederlandse F-35’s niet afhankelijk wordt van
motoronderhoud in Turkije.

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief
Antwoorden op de feitelijke
vragen over de eenentwintigste
voortgangsrapportage project
Verwerving F-35, Kamerstuk
26488, nr. 462

welke activiteiten c.q. doelstellingen gesteld worden en
welke financiële middelen hiervoor beschikbaar gesteld
worden.
Bruins Slot en Stoffer: verzoekt de regering,
interdepartementaal in overleg te treden om ruimte te
creëren voor maatschappelijke diensttijd bij Defensie.

Begrotingsbehandeling 35000 X, nr. 62
2019, 21-11-2018

Afgedaan met kamerbrief
Aanvullende antwoorden op
vragen gesteld tijdens het
plenair debat over de visie op
de toekomst van Defensie van
22 januari 2019, 34919, nr. 32

Kerstens: over gezamenlijk aanbod op de arbeidsmarkt WGO Personeel,
door Defensie, de brandweer en de politie.
12-11-2018

35000 X, nr. 30

Uitgevoerd DCPL en Nationale Politie doen
ook gezamenlijke werving voor
Defensie en politie.

Karabulut en Kerstens: verzoekt de regering om samen WGO Personeel,
met de vakbonden, en gedragen door het
12-11-2018
Defensiepersoneel, een goede cao overeen te komen.

35000 X, nr. 28

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Ontwikkelingen op
personeelsgebied bij Defensie,
35300 X, nr. 54

Diks: verzoekt de regering, jaarlijks bij het jaarverslag WGO Personeel,
een integraal inzicht te verschaffen in de actieplannen, 12-11-2018
programma's en trajecten die tot doel hebben de
bedrijfsvoering bij de Defensieorganisatie te verbeteren,
de onderlinge samenhang toe te lichten en de geboekte
resultaten in kaart te brengen.

35000 X, nr. 27

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief
Jaarverslag Ministerie van
Defensie 2018, 35200 X, nrs. 1,3
en 4

Belhaj: verzoekt de regering, om voor het programma
Behoud en Werving duidelijke doelstellingen te
formuleren, met een tijdsplanning en de daarbij
benodigde financiële middelen en over de voortgang
voortaan bij het jaarverslag te rapporteren.

WGO Personeel,
12-11-2018

35000 X, nr. 31

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Opbrengsten programma
Behoud en Werving, 34919, nr.
38

Diks: verzoekt de regering, te onderzoeken of Fast Track WGO Materieel,
Procurement als standaardoptie kan worden overwogen 5-11-2018
voor het versnellen van het verwerven van uitrusting
voor militairen die op korte termijn op missie of
oefening gaan, zodat deze spoedverwervingen, als het
niet anders kan, buiten de regulier van toepassing zijnde
administratieve regels maar binnen de wettelijke kaders
kunnen plaatsvinden, en de Kamer hierover te
informeren.

27830, nr. 273

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief
Defensie Projectenoverzicht
2019, 27830, nr. 292

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

105

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Stand van
zaken (juli
2021)

Belhaj; verzoekt de regering om over de planning en
WGO Materieel,
uitvoeringsvoortgang van de centraal te verwerven en 5-11-2018
te leveren kleding en uitrusting, jaarlijkse naar de Kamer
te rapporteren; verzoekt de regering om op hoofdlijnen
naar de kamer te rapporteren over de afhandelingen van
problemen met kleding en uitrusting gemeld bij het
interventieteam.

35000 X, nr. 24

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief
Defensie Projectenoverzicht
2019, 27830, nr. 292

Van Raan en Kerstens: Verzoekt de regering de militaire Plenair debat
luchthavens nadrukkelijk aan te sporen zich op te stellen luchthavenbesluit,
als goede buur.
5-7-2018

34932, nr. 6

In
behandeling

Kerstens: verzoekt het kabinet in het kader van bedoelde Plenair debat
zorgvuldigheid in overleg met betrokkenen zoals
luchthavenbesluit,
hiervoor genoemd te bezien op welke wijze tot een
5-7-2018
gedragen besluit kan worden gekomen en de Kamer
hierover te informeren.

34932, nr. 9

In
behandeling

Helvert: verzoekt de regering de toenadering van Turkije VAO NAVO, 5-7-2018
tot Rusland en de aanschaf van het S-400 systeem door
Turkije in het kader van de NAVO aan de orde te stellen.

28676, nr. 294

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Geannoteerde agenda
bijeenkomst NAVO-ministers
van Defensie op 3 en 4 oktober
2018 te Brussel, 28676, nr. 303

VAO Materieel,
Diks: verzoekt de regering, bij gemandateerde
materieelverwervingsprojecten van defensie met een 5-7-2018
financiële omvang van meer dan €100 miljoen de Abrieven ter behandeling aan de Kamer voor te leggen en
geen onomkeerbare stappen te zetten voorafgaand aan
deze behandeling, voor dergelijke projecten of indien
geen B-brief wordt verzonden in de A-brief uitgebreid te
informeren over de risico's van het project en het al dan
niet voorhanden zijn van verwervingsalternatieven.

27830, nr. 254

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Materieelprojectenoverzicht
2018, 27830, nr. 259

Van den Bosch: verzoekt de regering met concrete
NO Veteranen,
voorstellen te komen om de in de veteranenwet
26-6-2018
vastgelegde zorgplicht volledig in de praktijk te brengen
en de Kamer hier binnen een jaar over te informeren.

30139, nr. 187

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Veteranennota 2018–2019,
30139, nr. 218

Van den Bosch: verzoekt de regering, te onderzoeken
NO Veteranen,
welke mogelijkheden er zijn om de financiering van
26-6-2018
het Nationaal Fonds Ereschuld ook open te stellen voor
derden om additioneel in te investeren, opdat dit een
écht nationaal fonds kan worden, en de Kamer hier voor
de behandeling van de Defensiebe-groting 2019 over te
informeren.

30139, nr. 188

Uitgevoerd Kamerbrief Reactie op motie
van het lid Van den Bosch c.s.
over medefinanciering
Nationaal Fonds Ereschuld door
derden, 30139, nr. 203

Bruins Slot en Kerstens: verzoekt de regering om, in
NO Veteranen,
overleg met betrokken organisaties zoals de
26-6-2018
samenwerkende veteranenontmoetingscentra, het
vfonds, het Veteraneninstituut en betrokken gemeenten
te werken aan een passende ondersteuning van de
inloophuizen voor komende jaren en de Kamer hierover
voor de begrotingsbehandeling te informeren.

30139, nr. 189

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Inloophuizen veteranen 30139,
nr. 207 en kamerbrief
Inloophuizen veteranen 30139,
nr. 211

Belhaj: verzoekt de regering, de mogelijkheid te
onderzoeken om het dragen van een militair uniform
door niet actief dienende veteranen tijdens
veteranenevenementen mogelijk te maken en
bestaande regelingen daarvoor aan te passen.

NO Veteranen,
26-6-2018

30139, nr. 190

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Draagrecht uniformen
veteranen, 30139, nr. 212

Belhaj: verzoekt de regering, spoed te betrachten bij
NO Veteranen,
het afhandelen van het aanpassen van het
26-6-2018
voorzieningenstelsel en maximaal gebruik te maken van
de voorlopige voorziening wanneer veteranen in
afwachting zijn van een definitieve toekenning.

30139, nr. 191

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Veteranennota 2018–2019,
30139, nr. 218

Belhaj: verzoekt de regering om, onderzoek naar moral NO Veteranen,
injury te stimuleren en moral injury een vast onderdeel 26-6-2018
van het curriculum van opleidingen van de Nederlandse
Defensie Academie te laten gelden.

30139, nr. 192

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Veteranennota 2018–2019,
30139, nr. 218

Belhaj: verzoekt de regering, te onderzoeken in welke NO Veteranen,
mate het noodzakelijk is om externe medische adviseurs 26-6-2018
te betrekken bij het schaderegelingsproces en te
onderzoeken of dit op een andere wijze (intern)
georganiseerd kan worden, en hierover de Kamer te
informeren voor november 2018.

30139, nr. 193

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Reactie op de motie van het lid
Belhaj c.s. over externe
medische adviseurs, 30139, nr.
205

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

106

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Stand van
zaken (juli
2021)

Diks: verzoekt de regering in gesprek te gaan met de
NO Veteranen,
Vereniging van Nederlandse Gemeenten om de
26-6-2018
mogelijkheden in kaart te brengen voor het verbeteren
van de aandacht voor veteranen in gemeenten.

30139, nr. 194

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Inloophuizen veteranen 30139,
nr. 211

Kerstens: verzoekt de regering, te onderzoeken op welke NO Veteranen,
wijze andere ministeries en de private sector, daaronder 26-6-2018
in de eerste plaats begrepen de (Nederlandse) defensieindustrie breder kunnen bijdragen aan het
veteranenbeleid en de Kamer hierover te informeren

30139, nr. 200

Uitgevoerd Kamerbrief Reactie op motie
van het lid Van den Bosch c.s.
over medefinanciering
Nationaal Fonds Ereschuld door
derden, 30139, nr. 203

Van Dijk: verzoekt de regering de aanbeveling van de WGO Jaarverslag,
Algemene Rekenkamer betreffende de administratie
20-6-2018
van de munitieopslag over te nemen, en onderzoek te
doen of dit probleem ook speelt bij de administratie van
de voorraad van explosieven.

34950 X, nr. 9

In
behandeling

Bruins Slot: verzoekt de regering, de ondertekening van VAO IT, 19-6-2018
het contract met de te selecteren leverancier voor GrIT
te laten voorafgaan door een nieuw BIT-advies, waarbij
ook ingegaan wordt op de implementatie van eerdere
aanbevelingen door het BIT; verzoekt de regering
tevens, de Kamer over dit uitgebrachte BIT-advies te
informeren, tijdig voorafgaand aan de
contractondertekening.

31125, nr. 88

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Derde BIT-advies programma
‘Grensverleggende IT’ (GrIT),
31125, nr. 104

Bruins Slot: verzoekt de regering, de Kamer tijdig te
VAO IT, 19-6-2018
informeren als het programma GrIT duurder wordt dan
de initiële reservering dan wel dat de functiona-liteit
wordt verminderd of het niveau van IT-dienstverlening
naar beneden wordt gesteld, omdat het maximum van
de reservering bereikt is.

31125, nr. 87

Uitgevoerd

Motie Stoffer: constaterende dat tijdens de NAVO-top in NO Defensienota,
28-5-2018
Wales in 2014 is afgesproken dat het Nederlandse
Defensiebudget wordt verhoogd richting 2% van het
bbp in 2024; overwegende dat de Defensienota
hoofdzakelijk ingaat op de versterking van de
krijgsmacht tijdens deze kabinetsperiode, maar
onduidelijk is over de periode 2020–2024; verzoekt de
regering, conform de NAVO-norm en in lijn met de
aange-nomen motie-Dijkgraaf over langjarige
financieringssystematiek (34 775 X, nr. 57), prioriteit te
geven aan een spoedige uitwerking van een perspectief
op Defensie na 2020.

34919, nr. 17

Uitgevoerd Afgedaan tijdens
begrotingsbehandeling
Defensie 2019, 21 november
2018

Motie bruins Slot: overwegende dat de inzet van drones NO Defensienota,
vaker plaatsvindt en steeds eenvoudiger wordt voor
28-5-2018
niet-statelijke actoren; overwegende dat Defensie nog
niet over voldoende counterdrones-middelen beschikt;
verzoekt de Minister, in te zetten op het ontwikkelen van
counterdrones-capaciteiten en de Kamer hierover te
informeren.

34919, nr. 14

Uitgevoerd Aanhangsel Handelingen
2018/19, nr. 2248

Motie Diks: overwegende dat gelet op de destabilisering NO Defensienota,
van Venezuela en de daarmee gepaard gaande politieke 28-5-2018
onvoorspelbaarheid in dat land een robuuste
verdediging van de Caribische eilanden noodzakelijk is,
en een verder geïntegreerde verdediging met andere
westerse mogendheden bovendien kosten kan
besparen; verzoekt de regering, te bezien of en hoe
een verregaande vorm van geïntegreerde en
gezamenlijk verdediging van het Caribisch gebied met
andere westerse mogendheden mogelijk en wenselijk
is, en daarbij tevens de mogelijkheid van wederzijdse
verdediging te onderzoeken.

34919, nr. 13

Uitgevoerd Afgedaan in kamerbrief Stand
van zaken van de bilaterale
defensiesamenwerking met de
strategische partners van
Defensie, 33279, nr. 29

Motie Diks: constaterende dat in de Defensienota een NO Defensienota,
28-5-2018
bedrag van 20 miljoen euro structureel voor
cyberdefensie wordt vrijgemaakt en hiermee gedurende
deze kabinetsperiode slechts één cyberoperatie kan
worden uitgevoerd; verzoekt de regering bij de nog uit
te werken cyberstrategie expliciet te onderzoeken of de
beschikbare capaciteit van het Defensie Cyber
Commando voldoende is om cyberdreigingen het hoofd
te kunnen bieden, en tevens te onderzoeken of en hoe

34919, nr. 11

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Defensie Cyber Strategie,
33321, nr. 9

Afgedaan met kamerbrief
Aanbieden commercieelvertrouwelijke definitieve
business case GrIT, 35728, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

107

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Stand van
zaken (juli
2021)

cyber offensief – indien opportuun en proportioneel –
ingezet zou kunnen worden in het kader van het
verdedigen van de internationale rechtsorde.
Motie Belhaj en Voordewind: verzoekt de regering,
NO Defensienota,
wetgeving voor te bereiden voor het instellen van een 28-5-2018
Defensie Materieel begrotingsfonds.

34919, nr. 19

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Hoofdlijnen
Defensiematerieelbegrotingsfonds
(DMF), 27830, nr. 281

Diks: verzoekt de regering, tijdelijke ontheffingen
AO Veiligheid en
vanwege operationele noodzaak voortaan altijd te laten integriteit, 16-5-2018
vergezellen door een formeel vastgelegde schriftelijke
verslaglegging van de uitgevoerde veiligheidschecks
waaruit blijkt dat de munitie gedurende deze periode
veilig kan worden gebruikt, en na het verstrijken van
de tijdelijke ontheffing de typeclassificatie alsnog zo
spoedig mogelijk uit te voeren.

34775 X, nr. 116

Uitgevoerd Afgedaan in Kamerbrief
beantwoording kamerrvagen
van het lid Karabulut (SP) over
ongelukken met de SM-2 raket
op Duitse en Amerikaanse
oorlogsbodems, Kamerstuk
2018D41904 en met verslag
Vaststelling van de
begrotingsstaten van het
Ministerie van Defensie (X)
voor het jaar 2020, 35300 X, nr.
47

Belhaj: verzoekt de regering, te allen tijde de Kamer
AO Veiligheid en
actief te informeren, mocht de taak die opgenomen is in integriteit, 16-5-2018
een instellingsbesluit voor het oprichten van een
(tijdelijke) commissie onverhoopt geheel of gedeeltelijk
wijzigen.

34775 X, nr. 110

Doorlopend Gerapporteerd in Kamerbrief
Lijst van vragen en antwoorden
over de Jaarrapportage 2019
Visitatiecommissie Defensie en
Veiligheid, 34919, nr. 41

Motie Karabulut en Ploumen verzoekt de regering, het AO Veiligheid en
tijdelijke externe meldpunt open te houden tot de
integriteit, 16-5-2018
behandeling van de definitieve aanbevelingen van de
commissie-Giebels door de Tweede Kamer.

34775 X, nr. 117

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Eindrapport commissie Giebels
en openhouden extern
meldpunt, 34775 X, nr. 130

Van Dijk: verzoekt de regering, alle mogelijke middelen AO Veiligheid en
in te zetten om het beantwoorden van de schuldvraag integriteit, 16-5-2018
mogelijk te maken en daaraan consequenties te
verbinden.

34775 X, nr. 112

In
behandeling

AO Veiligheid en
Bruins Slot: verzoekt de regering, een onafhankelijke
integriteit, 16-5-2018
visitatiecommissie in te stellen ten behoeve van de
uitvoering van het plan van aanpak integrale veiligheid
en integriteit bij Defensie, die jaarlijks over de stand van
zaken van het verbetertraject rapporteert aan de
bewindslieden van Defensie en de Kamer, en
halfjaarlijks aan de Kamer te rapporteren over de
voortgang van de uitvoering van het plan van aanpak en
de aanbevelingen van deze visitatiecommissie

34775 X, nr. 113

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Nadere informatie over
maatregelen plan van aanpak
‘Een veilige
defensieorganisatie’, 34919, nr.
24

Belhaj: verzoekt de regering, na het voltooien van het AO Veiligheid en
strafrechtelijk onderzoek door het OM, onderzoek te
integriteit, 16-5-2018
doen naar de mogelijkheid om tot (aanvullende) interne
disciplinaire maatregelen over te gaan indien er op enig
moment sprake is geweest van nalatig en/of verwijtbaar
handelen.

34775 X, nr. 109

In
behandeling

Diks: verzoekt de regering, er zorg voor te dragen dat AO Veiligheid en
slachtoffers van misbruik binnen defensieorganisatie op integriteit, 16-5-2018
geen enkele wijze worden beperkt in hun communicatie
met externen over de misbruikzaak, anders dan ter
voorkoming van onderlinge beïnvloeding hangende
het onderzoek.

34775 X, nr. 115

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Ontwikkelingen op
personeelsgebied bij Defensie,
35300 X, nr. 54

Sjoerdsma over: verzoekt de regering, zonder militairen VAO ISIS, 21-12-2017
in gevaar te brengen, gedetailleerder te rapporteren
over militaire wapeninzet.

27925, nr. 625

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Voortgangsrapportage
Nederlandse bijdrage in de
strijd tegen ISIS, 27925, nr. 629

Van Ojik: overwegende dat klimaatverandering in Mali VAO Vredesmissies,
12-12-2017
een bedreiging is voor de voedselproductie en
watervoorziening, en daarmee een bron voor conflict;
overwegende dat Nederland bij de aanpak van
conflicten een integrale aanpak voorstaat waar defensie,
diplomatie en ontwikkeling hand in hand gaan; verzoekt
de regering om, samen met internationale en Malinese
partners te bezien hoe meer kan worden gedaan om
klimaatverandering als bron van conflict in Mali tot
staan te brengen,

29521, nr. 357

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Nederlandse bijdrage aan
MINUSMA in 2019 en
veiligheidsinzet in de Sahel
2019 tot en met 2021 (artikel
100) 29521, nr. 368

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

108

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Belhaj: verzoekt de regering om, de diversiteit en het
VAO Personeel,
diversiteitsbewustzijn in alle geledingen van Defensie te 12-12-2017
versterken door in te zetten op een inclusieve cultuur
wat resulteert in zowel instroom als behoud van
medewerkers uit groepen die tot nu toe
ondervertegenwoordigd zijn; en hierbij specifiek te
kijken naar de regelgeving en
(bedrijfsvoerings-)voorschriften die belemmeringen
zouden kunnen opwerpen voor de hier voor genoemde
groepen en dit te betrekken bij de beleidsnota Diversiteit
en Inclusiviteit
Dijkgraaf: verzoekt de regering, zo mogelijk in de
komende Defensienota, te onderzoeken welke
mogelijkheden er zijn om tot een langjarige
financieringssystematiek te komen.

Stand van
zaken (juli
2021)

34775 X, nr. 63

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Diversiteit en inclusiviteit bij
Defensie, 35000 X, nr. 12

Begrotingsbehandeling 34775 X, nr. 57
2018, 23-11-2017

Uitgevoerd Begrotingsbehandeling
21 november 2018, 35000 X

Voordewind: verzoekt de regering, de tweedaagse
Begrotingsbehandeling 34775 X, nr. 51
geestelijkeverzorgingsconferentie ook tot vast
2018, 23-11-2017
onderdeel te maken van de opleiding van de
landmachtcadetten en de deelname van militairen aan
de geestelijkeverzorgingsconferenties voorafgaande
aan uitzendingen te stimuleren.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Personeelsrapportage Defensie
over 2017, 34775 X, nr. 102

Bruins Slot: verzoekt de regering het onderzoek naar
Begrotingsbehandeling 34775 X, nr. 38
het delegeren van personeelsbesluiten te benutten om 2018, 23-11-2017
commandanten meer bevoegdheden en bijbehorende
middelen op personeelsgebied te geven en daartoe met
concrete maatregelen te komen.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Rapportage adaptieve
krijgsmacht, 33763, nr. 146

Bruins Slot: verzoekt de regering, de effecten van het
AOW-pensioengat inzichtelijk te maken, integraal af te
wegen en nader te bezien bij de Defensienota.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Defensienota 2018 - investeren
in onze mensen, slagkracht en
zichtbaarheid, 34919, nr. 1

Begrotingsbehandeling 34775 X, nr. 39
2018, 23-11-2017

Bruins Slot: verzoekt de regering, te investeren in cyber Begrotingsbehandeling 34775 X, nr. 40
als volwaardig vijfde militaire domein en daarbij ook in 2018, 23-11-2017
te zetten op een grotere rol van Defensie in het kader van
de derde hoofdtaak, om zo samen met civiele
veiligheids-partners op te kunnen treden tegen digitale
bedreigingen en aanvallen.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Defensie Cyber Strategie,
33321, nr. 9

Belhaj: verzoekt de regering, de Kamer over het
Begrotingsbehandeling 34775 X, nr. 45
groeipad voor uitgaven aan research and development 2018, 23-11-2017
en innovatie te informeren bij het aanbieden van de
Defensienota en bij de volgende aanvullende nota van
wijziging of de suppletoire begroting (die de verdere
verdeling van de extra middelen van Rutte III realiseert)
inzichtelijk te maken.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
35000 X, nrs. 2 en 18

Belhaj: verzoekt de regering om, de mogelijkheden te Begrotingsbehandeling 34775 X, nr. 46
onderzoeken om de huidige maximalisering van leeftijd 2018, 23-11-2017
bij de aanbieding van betrekkingen te verruimen en
daarmee bij te dragen aan de adaptieve krijgsmacht.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Rapportage adaptieve
krijgsmacht, 33763, nr. 146

Ploumen en Voordewind: verzoekt de regering, jaarlijks Begrotingsbehandeling 34775 X, nr. 48
een thuisfrontcheck uit te voeren waarbij wordt gekeken 2018, 23-11-2017
naar de uitkomsten en leerpunten om de bestaande
dienstverlening te laten aansluiten op deze uitkomsten
zodat tegemoetgekomen wordt aan de behoefte van
het thuisfront.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Veteranennota 2017–2018,
30139, nr. 186

Ploumen en Karabulut: verzoekt de regering, te
Begrotingsbehandeling 34775 X, nr. 49
waarborgen dat er ook na het melden van een incident 2018, 23-11-2017
een mogelijkheid tot nazorg is

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Rapport «Onderzoek naar een
sociaal veilige werkomgeving
bij Defensie», 35000-X, nr. 13 en
kamerbrief Beleidsreactie
eindrapport commissieGiebels, 35000 X, nr. 75

Diks en Van de Molen: verzoekt de regering, te bezien Begrotingsbehandeling 34775 X, nr. 37
hoe Defensie bij kan dragen aan deze Elfwegentocht
2018, 23-11-2017
door bijvoorbeeld experimenten te doen met
alternatieve brandstoffen of in die periode geen of veel
minder fossiele brandstoffen te gebruiken.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Evaluatie van de Operationele
Energiestrategie, 33763, nr. 142

Agema en Popken. Regering dient een einde te maken Begrotingsbehandeling 34665 X, nr. 35
aan de Regeling faciliteiten Turkse dienstplicht defensie- 2018, 23-11-2017
ambtenaren.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Uitvoering van de gewijzigde
motie van de leden Agema en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

109

Omschrijving

Vindplaats + bronnummer

Stand van
zaken (juli
2021)
Popken over de Regeling
faciliteiten Turkse dienstplicht
defensie-ambtenaren, 34775 X,
nr. 67

Voordewind: verzoekt de regering, te onderzoeken op Begrotingsbehandeling 34665 X, nr. 52
welke wijze in het toetsingskader voor deelname aan
2018, 23-11-2017
internationale missies duidelijke, controleerbare criteria
voor de veiligheid en de medische zorg voor
Nederlandse militairen tijdens internationale missies
opgenomen kunnen worden, en de Kamer hierover te
informeren,

In
behandeling

Karabulut et al.: over het verzoek de commissie die
VAO Personeel,
onafhankelijk en extern onderzoek gaat doen naar
13-11-2017
intimidatie en seksueel geweld , voldoende middelen en
mogelijkheden te geven om ook de praktijk mede bij
de operationele eenheden te onderzoeken.

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Commissie sociaal veilige
werkomgeving, 34775 X, nr. 61

Motie De Roon over het plaatsen van
langeafstandkruisraketten op nieuwe fregatten.

34775 X, nr. 21

Begrotingsbehandeling 34550 X, nr. 34
2017, 17-11-2016

In
behandeling

Günal-Gezer/Vuijk: over een overzicht van de
WGO Materieel,
toegekende prijsbijstelling, de verdeling daarvan over 2-11-2015
de investeringsprojecten en exploitatie-uitgaven en de
mate waarin de prijsbijstelling toereikend is.

34300 X, nr. 35

Uitgevoerd Afgedaan met de
defensiebegroting 2017, 34550
X, nr. 2

Knops: over het bij de uitvoering van de motie-Van der WGO Jaarverslag,
Staaij voorzien in een structurele oplossing voor de
17-6-2015
problematiek van onvoldoende ontvangen
prijsbijstelling en stijgende kosten van
defensiematerieel.

34200 X, nr. 9

Uitgevoerd Afgedaan in Regeerakkoord
«Vertrouwen in de Toekomst»

verzoekt de regering, de problemen met de
VAO
31125, nr. 48
informatievoorziening en ICT bij Defensie binnen het nu Informatievoorziening
gereserveerde budget op te lossen en indien dit niet
en ICT bij Defensie
mogelijk is geen extra geld uit te trekken zonder de
18-12-2014
Kamer daarover vooraf te informeren

Van Tongeren/Smaling over de Kamer op de hoogte
houden over de voortgang van de aanplant van
compensatiebos.

Uitgevoerd Afgedaan met Kamerbrief
Voortgangsrapportage IT en
ERP, Kamerstuk 31125, nr. 72 +
BIT-advies Grensverleggende
IT, Kamerstuk 31125, nr. 115 +
het delen van de CV business
case GrIT, Kamerstuk 35728, nr.
2

AO AWACS, 13-5-2014 33750 XII, nr. 86

Eijsink c.s. over monitoren van geluidscontouren rond NO Toekomst van de 33763, nr. 22
vliegbases Volkel en Leeuwarden.
krijgsmacht, 6-11-2013

Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Stand van zaken AWACS en de
Navo-vliegbasis Geilenkirchen,
34300 XII, nr. 69
Uitgevoerd Afgedaan met kamerbrief
Uitvoering motie-Eijsink over
het geluid van de F-35, 33763,
nr. 96 en kamerbrief
Instellingsbesluit Stuurgroep
«Uitvoering motie
geluidsmeetnetten»
(Kamerstuk 33 763, nr. 22),
33763, nr. 121

Tabel 53 Door bewindslieden gedane toezeggingen
Omschrijving van de toezegging

Vindplaats + bronnummer

Stand van zaken (juli
2021)

De minister van Defensie zegt toe voor het einde van het
CD Missies/ operaties,
zomerreces 2021 de Kamer te zullen informeren over de
08-7-2021
beperkende maatregelen in het verre Oosten als gevolg van
corona voor Zr.Ms. Evertsen als onderdeel van de carrier strike
group.

2021D29294

Afgedaan in
Kamerstuk 29521, nr.
424

De minister van Defensie informeert de Kamer over (de
afwikkeling van) de schijnaanval van Russische
gevechtsvlietuigen op de Zr.Ms. Evertsen.

2021D26567

In behandeling

In de volgende begroting wordt expliciet aandacht besteed aan CD Personeel, 23-6-2021
de proeftuinen met betrekking tot het decentraal budget.

2021D26576

Afgedaan met de «prapportage midden
2021»

De minister stuurt haar brief aan de Veteranenombudsman over Notaoverleg Veteranen,
het geval van verlopen rijbewijzen van in Duitsland
22-6-2021
gestationeerde militairen aan de Kamer.

2021D25599

Afgedaan in
Kamerstuk 30139, nr.
246

WGO Jaarverslag en Slotwet,
29-6-2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

110

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats + bronnummer

Stand van zaken (juli
2021)

De minister van Defensie informeert de Kamer in de volgende Notaoverleg Veteranen,
Veteranennota nader over de uitkomsten van het
22-6-2021
gezondheidsonderzoek naar welzijn en zorgbehoefte van ISAFveteranen.

2021D25599

In behandeling

De minister van Defensie informeert de Kamer in de volgende Notaoverleg Veteranen,
22-6-2021
Veteranennota nader over het Landelijk Zorgsysteem voor
Veteranen (LZV).

2021D25599

In behandeling

De minister van Defensie informeert de Kamer in de volgende Notaoverleg Veteranen,
22-6-2021
Veteranennota over de stand van zaken met betrekking tot
revalidatietrajecten van veteranen.

2021D25599

In behandeling

De Minister van Defensie zegt toe in de komende
Veteranennota’s ook in te zullen gaan op de voortgang van de
uitvoering van de aanbevelingen van de commissie-Borstlap
inzake Dutchbat-III (toezegging aan het lid Piri).

26122, nr. 55

In behandeling

De minister van Defensie informeert de Kamer over het
CD Afghanistan, 02-6-2021
versnellen van procedures van de coalitiepartners (met name
het Verenigd Koninkrijk) om tolken naar de betreffende landen
te halen.

35570 X, nr. 105

Afgedaan in
Kamerstukken 35570
X, nr. 113 en 35570 X,
nr. 94

De minister van Defensie stuurt de Kamer, zo mogelijk binnen CD Afghanistan, 02-6-2021
één week, een brief waarin de versnellingen in de procedures
worden gemeld die tot nu toe zijn gerealiseerd en welke
versnellingen nog mogelijk zijn.

35570 X, nr. 105

Afgedaan in
Kamerstukken 35570
X, nr. 113 en 35570 X,
nr. 94

De minister van Defensie zendt de verkorte vragenlijst van de
IND vóór 3 juni 2021 aan de Kamer.

CD Afghanistan, 02-6-2021

35570 X, nr. 105

Afgedaan in
Kamerstuk 35570 X,
nr. 94

De minister zendt de resultaten van haar gesprek met de
minister van Buitenlandse Zaken over de (mogelijkheid van)
stationering van een vertaler op de ambassade in Kabul vóór
3 juni 2021 aan de Kamer.

CD Afghanistan, 02-6-2021

35570 X, nr. 105

Afgedaan in
Kamerstuk 35570 X,
nr. 94

De staatssecretaris van Defensie zegt toe in de komende PCD Veiligheid en Integriteit,
rapportages of personeelsbrief in te zullen gaan op eventuele 01-6-2021
ontwikkelingen in het oplossen van de resterende langlopende
zaken.

35570 X, nr. 104

Doorlopend

CD Missies/ Operaties
Dutchbat-III, 08-6-2021

In het verslag van de NAVO Defensie Ministeriële vermeldt de CD NAVO Defensieministeriële, 28676, nr. 367
minister van Defensie welke overzichten van disruptieve
25-5-2021
technologieën al dan niet met de Kamer kunnen worden
gedeeld.

Afgedaan in
Kamerstuk
2021Z11901

In het verslag van de NAVO Defensie ministeriële wordt
CD NAVO Defensie Ministeriële 28676, nr. 367
aandacht besteed aan de ambities van Nederland op het gebied 25-5-2021
van klimaat versus die van de NAVO.

Afgedaan in
Kamerstuk
2021Z11901

In het verslag van de NAVO Defensie ministeriële wordt een
update van de cijfers inzake het halen van de 2%-norm en de
brutobedragen opgenomen.

CD NAVO Defensieministeriële, 28676, nr. 367
25-5-2021

Afgedaan in
Kamerstuk
2021Z11901

De minister zendt het zogenaamde PFCA als bijlage bij het
verslag van de EU Defensieraad aan de Kamer.

CD Defensieraad, 20-4-2021

21501 28, nr. 218

Afgedaan in Verslag
(VTC) Raad
Buitenlandse Zaken
Defensie van 6 mei
2021, Kamerstuk
21501 28, nr. 220

De staatssecretaris zendt ieder in het kader van GrIT uitgebracht AO Grensverleggende IT,
BIT-advies aan de Kamer.
10-12-2020

31125, nr. 117

Afgedaan in
Kamerstuk 31125, nr.
119

De staatssecretaris zegt toe de definitieve business case GrIT (of AO Grensverleggende IT,
een deel ervan) naar de Kamer te zullen versturen.
10-12-2020

31125, nr. 117

Afgedaan in
Kamerstuk 35728, nr.
2

De staatssecretaris verwacht het IBO Vastgoed in juni 2021 de
Kamer te doen toekomen

Begrotingsbehandeling 2021,
3-12-2020

Plenair verslag 33e
vergadering Donderdag
3 december 2020

Afgedaan in
Kamerstukken
34919, nr. 77 en
34919, nr. 79

De minister van Defensie zegt toe in de
volgende Veteranennota ook te zullen ingaan op eventuele
voortzetting van het project Horse Power.

WGO Personeel/ Materieel,
30-11-2020

35570 X, nr. 72

Afgedaan in
Kamerstuk 30139 nr.
243

De minister van Defensie zegt toe in gesprek te zullen gaan met WGO Personeel/ Materieel,
de veteranenopvang in Tilburg of een faciliteit kan worden
30-11-2020
ingericht voor een proefperiode van één jaar voor de
professionele opvang van moeilijk bereikbare veteranen met

35570 X, nr. 72

Afgedaan in
Kamerstuk 35570 X,
nr. 84

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

111

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats + bronnummer

Stand van zaken (juli
2021)

psycho-sociale klachten, en de Kamer hierover schriftelijk te
zullen informeren, zo enigszins mogelijk uiterlijk medio januari
2021.
De staatssecretaris van Defensie zegt toe direct na ontvangst WGO Personeel/ Materieel,
van de reactie van het RIVM schriftelijk aan de Kamer te zullen 30-11-2020
rapporteren over de beantwoording van de vragen diebij
het RIVM zijn uitgezet over de categorieën en ziektes in relatie
tot verschillende stoffen.

35570 X, nr. 72

Afgedaan in
Kamerstuk 35570 X,
nr. 84

De staatssecretaris van Defensie zegt toe een commissie in te WGO Personeel/ Materieel,
stellen om een brede impact-analyse uit te voeren voor de
30-11-2020
situatie waarbij de uitgangspunten van de
uitkeringsregeling Chroom-6 worden losgelaten (bijvoorbeeld
voor de groep (gewezen) Defensiemedewerkers die buiten de
bestaande regeling vallen en ernstig ziek zijn) en zal de Kamer
hierover zo spoedig mogelijk schriftelijk informeren.

35570 X, nr. 72

Vervangen door
motie 35570 X, nr.
28. Motie in
behandeling. Laatst
gerapporteerd in
Kamerstuk 35570 X,
nr. 84

De staatssecretaris van Defensie zegt toe in gesprek te zullen WGO Personeel/ Materieel,
gaan met de initiatiefnemer van de kaartenactie m.b.t. de UGM- 30-11-2020
problematiek om nader te achterhalen wat de problematiek
precies inhoudt, en zal de Kamer hierover direct na dit gesprek
schriftelijk informeren.

35570 X, nr. 72

Afgedaan in
Kamerstuk, 35570 X,
nr. 108

De staatssecretaris van Defensie zegt toe nader onderzoek te
WGO Personeel/ Materieel,
zullen initiëren of er specifiek voor de POMS een aparte
30-11-2020
schadevergoedingsregeling kan worden opgezet, en de Kamer
hierover schriftelijk te zullen informeren.

35570 X, nr. 72

Uitgevoerd in
Kamerstuk, 35570 X,
nr. 92

De staatssecretaris van Defensie zegt toe zo enigszins mogelijk WGO Personeel/ Materieel,
in het voorjaar van 2021 schriftelijk aan de Kamer te zullen
30-11-2020
berichten hoe de voorgestelde vergoedingsregelingchroom-6
Defensie zich verhoudt tot het rapport van de commissie-Heerts
en andere ontwikkelingen op dit terrein.

35570 X, nr. 72

Afgedaan in
Kamerstuk 35570 X
nr. 92

Notaoverleg
27925, nr. 750
Burgerslachtoffers, 07-10-2020

Afgedaan in
Kamerstuk 27925, nr.
746

De minister zegt toe het schematische overzicht van de
toekomstige procedure te sturen

De minister informeert de Kamer over de onderzoeksvragen
Notaoverleg
27925, nr. 750
(van de onafhankelijke commissie) zodra deze zijn vastgesteld, Burgerslachtoffers, 07-10-2020
alsmede over de voortgang van het onafhankelijke onderzoek.

In behandeling

De staatssecretaris van Defensie zegt toe uiterlijk 1 februari 2021 AO Veiligheid Defensie,
de Kamer nader te zullen informeren over de wijze waarop
08-9-2020
vervolg zal worden gegeven aan de werkzaamheden van de
visitatiecommissie.

35570 X, nr. 4

Afgedaan in
Kamerstuk 34919, nr.
76

De Minister van Defensie stuurt de evaluatie van het rapport van AO Personeel, 18-6-2020
de IVD in Juni naar de Tweede Kamer.

35300, nr. 86

Afgedaan in
Kamerstuk 35300 X,
nr. 69

Staatssecretaris informeert de kamer over resterende punten AO Personeel, 18-6-2020
wat betreft AOW-gat en RVU boetes. De Staatssecretaris zegt toe
het gesprek aan te willen gaan met de Kamer over andere zaken
die nog spelen.

35300, nr. 86

Deels afgedaan,
gerapporteerd in
35300-X, nr. 62

Staatssecretaris informeert Kamer (schriftelijk) over nader
onderzoek van de paritaire commissie dat voor het eind van
het jaar (2020) wordt afgerond.

AO Personeel, 18-6-2020

35300, nr. 86

Afgedaan in
Kamerstuk 35300 X,
nr. 85

Minister informeert de Kamer in het derde kwartaal (schriftelijk) AO Personeel, 18-6-2020
over de geleerde lessen mbt COVID-19 en Defensie.

35300, nr. 86

Afgedaan in
Kamerstuk 35570 X,
nr. 10

Bij toekomstige missies wordt vooraf duidelijk gemaakt hoe de Plenair debat over misleiding
voortgang van de missie zal worden gemeten en in de artikel VS t.a.v. de oorlog in
100-brieven wordt standaard een paragraaf opgenomen waarin Afghanistan, 06-2-2020
de aandachtspunten en risico's worden benoemd, en de
maatregelen die we willen nemen om die te beperken.

Plenaire verslag (stenogram)

Doorlopend, o.a.
gerapporteerd in
Kamerstukken
29521, nr. 417 en
27925, nr. 755

De minister van Defensie onderzoekt of/hoe het PESCOprojecten met de Kamer kan worden gedeeld, aangezien deze
nu «government use only» is gerubriceerd. Zij informeert de
Kamer hierover

AO EU Defensieraad, 03-3-2020 21501-28, nr. 200

Niet in de geannoteerde agenda’s, maar in de verslagen van
AO EU Defensieraad, 03-3-2020 21501 28, nr. 200
de EU Defensieraden informeert de minister van Defensie de
Kamer voortaan over de voortgang en stand van zaken van de
Europese Defensiesamenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

Afgedaan in
Kamerstuk 21501-28,
nr. 201
Doorlopend

112

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats + bronnummer

Stand van zaken (juli
2021)

De ontwikkeling van de prijzen voor exploitatie en investeringen Nota naar aanleiding van het
zal de minister van Defensie – conform de aanbeveling van het verslag, 03-2-2020
CBS – ook de komende jaren blijven volgen. In het jaarverslag
en de begroting zal de minister u hierover informeren.

35280, nr. 7

In behandeling

Over de wijze waarop de Kamer nader geïnformeerd kan worden Nota naar aanleiding van het
over instandhouding ten aanzien van vastgoed, komt de
verslag, 3-2-2020
minister van Defensie graag terug in de eerste begroting van
het DMF.

35280, nr. 7

Afgedaan in
Kamerstuk 35570 K

N.a.v. verzoek Stoffer (SGP)
Plenair debat
De Minister van Defensie zegt toe te investeren in de verbetering Burgerslachtoffers Hawija,
van het politieke bewustzijn en de informatievoorziening op
27-11-2019
het bestuursdepartement van Defensie.

Plenaire verslag (stenogram)

Afgedaan in
Kamerstuk 28362, nr.
56

De staatssecretaris van Defensie informeert de Kamer op
reguliere momenten, bijvoorbeeld in het kader van het
jaarverslag, over de invulling van de motie Van Helvert m.b.t.
inzet klimaatgelden voor verduurzaming Defensievastgoed.

34919, nr. 49

Doorlopend,
gerapporteerd in
Kamerstruk 27830
313

AO Vastgoed, 26-11-2019

De minister van Defensie brengt de komende periode in kaart of Brief Minister van Defensie met 35280, nr. 5
en op welke wijze het opnemen van de relevante personele
beantwoording vragen Vaste
uitgaven vorm zou kunnen krijgen. De Kamers worden hierover Commissie voor Defensie,
in de eerste begroting van het DMF nader geïnformeerd.
14-11-2019

Afgedaan in
Kamerstuk 35 570 K

De staatssecretaris neemt het verschil in beloning tussen KMar Begrotingsbehandeling
Defensie, 07-11-2019
en Politie mee in het onderzoek van de herziening van het
loongebouw.

Plenaire verslag (stenogram)

In behandeling

De minister zegt toe bij de geannoteerde agenda’s van de Raad AO EU Defensieraad,
Buitenlandse Zaken-Defensie een update aan de Kamer te
06-11-2019
sturen over de ontwikkelingen over Europese
Defensiesamenwerking.

21501 28, nr. 195

Doorlopend

De minister informeert de Kamer nader over de invulling van
Veteranenzorg.

WGO Personeel/ Materieel,
30-10-2019

35300 X, nr. 47

Afgedaan in
Kamerstuk 30139, nr.
234

De minister informeert de Kamer over de stand van zaken met WGO Personeel/ Materieel,
betrekking tot het Marine Etablissement Amsterdam, zodra het 30-10-2019
overleg met de gemeente Amsterdam dat toestaat.

35300 X, nr. 47

Afgedaan met
Kamerstuk 34919, nr.
50

De minister stelt het onderwerp interne sanctiemogelijkheden AO NAVO Defensie
aan de orde tijdens de NAVO Defensie ministeriële en
Ministeriële, 16-10-2019
rapporteert hierover in het verslag van die vergadering.

28676, nr. 327

Afgedaan, gestalte
gegeven in verslag
met Kamerstuk
28676, nr. 325

De minister zegde toe dat zij een onderzoek zal (laten) uitvoeren Nota Overleg Krijgsmacht van 35189, nr. 9
naar de haalbaarheid en wenselijkheid van het openstellen van en voor Europeanen, 23-9-2019
de Nederlandse krijgsmacht voor EU burgers

In behandeling

De minister onderzoekt of zij de SG aanwijzing inzake speciale AO MIVD, 03-7-2019
operaties aan de Kamer kan sturen. Indien dit mogelijk is, wordt
deze aanwijzing aan de Kamer toegezonden.

29924, nr. 187

In behandeling

Uiterlijk bij de vaststelling van het voorlopig ontwerp inzake
AO MIVD, 03-7-2019
de co-locatie voor de MIVD en AIVD informeert de minister van
Defensie de Kamer over de voortgang van dit project. Daarnaast
geeft zij ook aan of en welke mogelijkheden tot versnelling er
zijn.

29924, nr. 187

Uitgevoerd

De minister verwerkt de rapportage over de voortgang in de zorg Notaoverleg Veteranenbeleid, 30139, nr. 220
in de volgende Veteranennota.
24-6-2019

Afgedaan in
Kamerstuk 30139, nr.
234

Staatssecretaris van Defensie zegt toe de twee scenario’s na
AO IT, 4-9-2019
uitwerking (op zijn vroegst begin 2020) aan de Kamer te zullen
toesturen, inclusief een schets van de belangrijkste risico’s
(waaronder langer doorgaan met het huidige systeem).

31125, nr. 107

Afgedaan in
Kamerstuk 31125, nr.
115

De Staatssecretaris zegt toe de Kamer te betrekken bij de
herziening van het DMP.

AO Materieel, 25-4-2019

27830, nr. 285

In behandeling

De Staatssecretaris informeert de Kamer bij het volgende
Materieel Projectenoverzicht over de inrichting van een
evaluatie van internationale aanschaftrajecten van materieel.

AO Materieel, 25-4-2019

27830, nr 285

Afgedaan in
Kamerstuk 27830, nr.
313

De Staatssecretaris van Defensie zegt toe de Kamer bij de
begrotingen en bij de verantwoordingsstukken te zullen
informeren over de experimenten en ervaringen m.b.t.
innovatief partnerschap.

Notaoverleg Defensie Industrie 31125, nr. 102
Strategie, 18-2-2019

Doorlopend;
gerapporteerd in
Kamerstuk 27830, nr.
303

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

113

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats + bronnummer

Stand van zaken (juli
2021)

AO Integrale aanpak Veiligheid 35000 X, nr. 95
De staatssecretaris van Defensie zal in de komende
jaarverslagen integriteit het aantal meldingen van misstanden en integriteit, 17-1-2019
melden, inclusief de daarna genomen maatregelen.

Doorlopend

De minister informeert de Kamer dit jaar over het onderzoek
inzake vitale infrastructuur. Dit i.r.t. de Cyber strategie.

AO verzamel AO, 16-1-2019

35000, nr. 87

Afgedaan; zie ook
Kamerstuk 26643, nr.
673

In de jaarverslagen zal inzichtelijk worden gemaakt wat de stand Notaoverleg Defensie
van zaken is van de realisatie van doelstellingen op het gebied Energiestrategie, 10-9-2018
de energiestrategie (nulmeting in 2019 en realisatie vanaf 2020).

34895, nr. 8

Doorlopend;
gerapporteerd in
Kamerstuk 34919, nr.
74

De minister van Defensie zegt toe in de komende
AO voortgang missies/
voortgangsrapportages en evaluaties van militaire missies
operaties, 27-6-2018
nader in te zullen gaan op de effecten van lopende missies op
de gereedheid van de Defensie-organisatie in brede zin.

29521, nr. 366

Doorlopend

De minister van Defensie zegt toe in de komende Veteranennota Notaoverleg Veteranen,
meer in te zullen gaan op de langere termijn, en dit tweejaarlijks 26-6-2018
te zullen herhalen. (Start 2019).

30139, nr. 201

Doorlopend Laatst
gerapporteerd in
Kamerstukken
30139, nr. 220 en
30139, nr. 243

De minister zegt toe de Kamer te informeren over alle stappen AO EU Defensieraad, 25-4-2018 21501 28, nr. 174
die worden gezet op het gebied van militaire mobiliteit, inclusief
de uitkomsten van de interdepartementale inventarisatie naar
de fysieke, procedurele en juridische knelpunten op het gebied
van militaire mobiliteit.

Afgedaan in
Kamerstukken 21501
33, nr. 834 en 35570
X, nr. 75

De minister informeert de Kamer over de financiële en personele AO NAVO Defensie
consequenties van de NAVO commandostructuur vóór de NAVO ministeriele, 08-2-2018
Defensie Ministeriële van juni 2018.

28676, nr. 284

Afgedaan in
Kamerstuk 33279, nr.
32

De minister zendt een overzicht naar aanleiding van de
AO NAVO Defensie
inventarisatie van grensoverschrijdende militaire mobiliteit aan Ministeriële, 08-2-2018
de Kamer en zij zal de datum waarop deze toezending zal
geschieden zo spoedig mogelijk aan de Kamer meedelen.

28676, nr. 284

Afgedaan in
Kamerstuk 21501-33,
nr. 834

De minister informeert de Kamer over de gevolgen van de
AO NAVO Defensie
nieuwe commandostructuur van de NAVO voor het Joint Forces Ministeriële, 31-10-2017
Command in Brunssum.

28676, nr. 279

Afgedaan in
Kamerstuk 33279, nr.
32

De minister van Defensie zegt toe in de volgende evaluaties
het aantal militairen en het aantal missies te vermelden.

AO Evaluatie missies/
operaties, 13-9-2017

29521, nr. 350

Doorlopend

De minister informeert de Kamer over de aangepaste
commandostructuur, die in oktober 2017 wordt besproken,
zodra dat mogelijk is.

AO NAVO Defensie
Ministeriële, 22-6-2017

28676, nr. 275

Afgedaan in
Kamerstuk 33279, nr.
32

De minister zegt toe om in de Jaarverslagen het stoplichtmodel WGO Jaarverslag Ministerie
te implementeren voor de maatregelen ter versterking van de van Defensie 2016, 14-6-2017
basisgereedheid.

34725 X, nr. 11

Doorlopend; laatst
gerapporteerd in
Kamerstuk 34919, nr.
78

Minister Defensie zegt toe in oktober 2017, en vervolgens ieder AO Personeel Defensie,
26-1-2017
jaar in oktober, een vervolgrapportage m.b.t. het Total Force
Concept aan de Kamer te doen toekomen.

34550 X, nr. 74

Afgedaan met
kamerstuk 35000 X,
nr. 136

De Kamer blijft regulier betrokken en geïnformeerd worden bij/ AO NAVO Defensie
over de uitwerking van alle afspraken van de NAVO-top in
Ministeriële, 13-10-2016
Warschau. De manier waarop zal de minister nog bepalen.

28676, nr. 257

Afgedaan. Hierover
is de Tweede Kamer
geinformeerd in
kamerbrieven 33279,
nr. 32; 28676, nr. 348;
28676, nr. 345; 28674,
nr. 342; 29521, nr.
408; 28676, nr. 334;
28676, nr. 333

De minister stuurt de afgeronde onderzoeken van het RZO
meteen naar de Kamer (en niet 1x per jaar).

Notaoverleg Veteranen,
20-6-2021

30139, nr. 164

Doorlopend

De minister gaat nog duidelijker aangeven in rapportages en
brieven wat het aandeel van pensioenen en uitkeringen is.

WGO Slotwet Ministerie van
Defensie 2015, 16-6-2016

34475 X, nr. 15

Doorlopend, laatst
gerapporteerd in
Kamerstukken 35570
X, nr. 1 en 35570 X,
nr. 2

34300 X, nr. 116

Afgedaan in
Kamerstuk 35570 X,
nr. 84

De minister houdt de Kamer op de hoogte van de gesprekken AO Personeel Defensie,
met het ministerie van VWS en de consequenties voor het
21-4-2016
calamiteitenhospitaal en de rol 4 als een deel van de financiering
wordt stopgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

114

Omschrijving van de toezegging

Vindplaats + bronnummer

Stand van zaken (juli
2021)

WGO vaststelling
De Kamer ontvangt bij de begroting jaarlijks inzicht in de
34300 X, nr. 68
effecten van het wel/niet toekennen van prijscompensatie door begrotingsstaten voor het jaar
2016 onderldeel materieel,
de minister van Financiën.
02-11-2015

Doorlopend

De minister zal in de volgende Materieelprojectenoverzichten WGO vaststelling
34300 X, nr. 68
nadere toelichting geven op de keuzes die voor bepaalde
begrotingsstaten voor het jaar
materieelprojecten gemaakt zijn. Daarbij wordt ingegaan op
2016 onderldeel materieel,
de overwegingen en de mogelijke gevolgen voor andere
02-11-2015
materieelprojecten. Dit met als voorbeeld dit jaar om de MALE
UAV voor aantal jaar uit te stellen.

Doorlopend.
Gerapporteerd in
Kamerstuk 27830, nr.
313

De minister van Defensie zal de Kamer informeren over de
gevolgen voor de nationaliteit van de actief dienende militair,
die recent is vertrokken naar Syrië en zich waarschijnlijk heeft
aangesloten bij ISIS (betreft vraagstuk van statelijke/nietstatelijke actoren).

AO MIVD 09-9-2015

29924, nr. 135

In behandeling

De minister van Defensie zal de Kamer informeren over de
AO MIVD 09-9-2015
resultaten van het onderzoek naar de actief dienende militair
die recent is vertrokken naar Syrië en zich waarschijnlijk heeft
aangesloten bij ISIS, zodra de vertrouwelijkheid zich daartegen
niet meer verzet.

29924, nr. 135

In behandeling

De minister van Defensie informeert de Kamer twee keer per jaar AO Informatievoorziening en
met een integrale rapportage (IV, ICT en ERP) over de uitvoering ICT bij Defensie en ERP,
van het ICT-plan, uitgedrukt in produkt, tijd en geld. De eerste 23-6-2015
rapportage is in september 2015 en betreft de eerste verfijning
van de uitwerking van het high level IT-ontwerp.

31125, nr. 60

Afgedaan. De Kamer
wordt hierover
geinformeerd met
het Defensie
Projectenoverzicht
(DPO).

De minister van Defensie neemt voortaan bij artikel-100 brieven WGO Jaarverslag en Slotwet
op wat de materiële gereedheid is alsmede de gevolgend aarvan 2014, 17-6-2015
voor de operationele gereedheid, inclusief de financiële
aspecten daarvan.

34200, nr. 15

Doorlopend. Laatst
gerapporteerd in
27925, nr. 769,

De Kamer wordt bij toekomstige aanschaf van meer F-35
AO DMP-D vervanging F-16,
toestellen opnieuw vooraf geïnformeerd, echter niet meer met 26-2-2015
een DMP-D brief.

26488, nr. 384

Doorlopend

De ministers van Defensie en buitenlandse Zaken zeggen toe AO kleine operaties, 26-11-2014 29521, nr. 282
het gender-aspect, daar waar relevant, bij missies mee te nemen
in een volgende evaluatie.

Doorlopend. Laatst
gerapporteerd
27925, nr. 755,
27925, nr. 732

De Kamer wordt bij toekomstige oepraties/missies voortaan
geinformeerd over de mogelijke gevolgen van de betreffende
missie voor de personeelscapaciteit bij de (ondersteunende)
onderdelen van de Krijgsmacht.

33750, nr. 69

Doorlopend

De inzet van de minister is om de toekomstige geannoteerde AO NAVO Defensie
agenda's en verslagen van NAVO-bijeenkomsten te verbeteren Ministeriële, 18-2-2014
qua informatie over inhoud van de agendapunten en het
Nederlandse standpunt.

28676, nr. 200

Doorlopend. Laatst
gerapporteerd in
2021Z11901

De minister zegt toe de Kamer te informeren over nieuwe
AO Drones/UAV, 05-2-2014
ontwikkelingen in het UAV-project, indien deze zich voordoen.

30806, nr. 22

Afgedaan in
Kamerstuk 27830, nr.
206

De minister stuurt de rapporten van de Raad voor Zorg en
Onderzoek weer standaard naar de Kamer.

AO Personeel, 16-4-2013

33400, nr. 82

Afgedaan

Per missie zal in het vervolg op voorhand een inschatting van
de kosten voor de zorg worden aangegeven. De kosten voor
nazorg zullen ook worden meegenomen in de evaluatie van
missies.

AO Personeel 25-3-2009

31700 X, nr. 109

Doorlopend, Laatst
gerapporteerd in
Kamerstukken
27925, nr. 755 en
27925, nr. 732

31700 X, nr. 58

Doorlopend, Laatst
gerapporteerd in
Kamerstukken
27925, nr. 755 en
27925, nr. 732

AO Personeel, 27-5-2014

AO Civiele Dienstverlening,
In de toekomst zal de minister van Defensie in artikel-100
brieven en stand van zaken-brieven, wanneer van toepassing, 23-10-2008
ingaan op civiele dienstverlening tijdens uitzendingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

115

7.4 Bijlage subsidieoverzicht
De subsidies worden verleend aan instellingen die voor Defensie een
toegevoegde waarde hebben. Verder zijn de subsidie beschikkingen die
Defensie verstrekt alleen bedoeld voor de specifieke subsidieaanvrager en
berusten niet op wettelijk voorschrift, anders dan gelegen in de begroting
en de regeling defensiesubsidies (http://wetten.overheid.nl/BWBR0013110/).
In 2017 is het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) ‘Subsidies,
robuust en proportioneel’ uitgevoerd. Dit heeft geleid tot een aantal aanbe­
velingen. Vanaf 2019 publiceert Defensie daarom de, vanaf dat moment
uitgevoerde, subsidie-evaluaties op www.rijksbegroting.nl. De subsidies
worden jaarlijks bij Defensie aangevraagd, door Defensie bezien en op
risico’s beoordeeld. De grootte en eventuele risico’s zijn medebepalend voor
het controle arrangement, waaronder de subsidie valt. De subsidies worden
elke vijf jaar apart geëvalueerd. Tijdens de evaluatie wordt het gezamenlijk
belang heroverwogen, waarna afhankelijk van de uitkomst, kan worden
besloten tot afbouw van de subsidierelatie.
Tabel 54 Subidies (bedragen x 1.000 euro)

Stichting Nederlandse Veteranendag (NLVD)1

2.758

2017

2022

2022

Stichting Veteraneninstituut (Svi)1

7.0392

2017

2022

2022

Stichting de Basis1

3.891

2017

2022

2022

2017

2022

2022

2021

2026

2026

2017

2022

2022

2019

2024

2024

Nationaal Comité Herdenking Capitulatie 1945
Wageningen

25

2022

21.765

21.765

25

25

2023

2024

25

25

16.902

16.902

2025

25

2026

Volgende
Einddatum
evaluatie

2020

Stichting Nederlands Veteraneninstituut3

2021

Laatste
evaluatie

Naam

25

Stichting Veteranen Platform (VP)1

304

178

178

Stichting Koninklijke Defensiemusea

16.550

16.902

16.902

Stichting Nationale Taptoe

276

282

282

2017

2022

2022

Universiteit van Amsterdam

74

74

74

2017

2022

2022

Stichting Maritiem Kenniscentrum

28

23

23

2017

2022

2022

Stichting Phantasy in Blue

25

25

25

2017

2022

2022

Stichting Historische Vlucht

111

114

114

2017

2022

2022

SWoon NLDA

15

22

22

2017

2022

2022

ASL BISL Foundation

40

40

40

2017

2022

2022

Stichting Power of Freedom, Invictus Games

0

0

5.000

n.v.t.

2022

2022

Stichting monument Nagasaki

25

Eenmalige subsidie

1 Beoogd is dat deze stichtingen vanaf 1 januari 2021, inclusief bijdrage zorgcoördinatie, gefuseerd zijn tot een enkele stichting. Voor het VP betreft dit een deel van de
subsidie.
2 De subsidie is tijdelijk verhoogd in verband met het project Governance Uitvoering Veteranenbeleid. De evaluatie van deze tijdelijke subsidie is onderdeel van de vijfjaarlijkse
evaluatie van de Svi, NLVD, de Basis en het VP.
3 Het Veteraneninstituut is op 1 januari gefuseerd met stichting de Basis en stichting Nederlandse Veteranendag. Tevens zijn daarbij zorgcoördinatie van het APG, de BOE
LZV en de nuldelijnsondersteuning van het Veteranenplatform samengevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

116

7.5 Bijlage toelichting op de Strategische Evaluatie Agenda
Conform de Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV) is in deze bijlage
een uitwerking van de Strategische Evaluatie Agenda (SEA) opgenomen.
De SEA bestaat daarmee uit twee onderdelen: (1) de tabel met agendering
van evaluaties en onderzoeken en (2) een nadere uitwerking per SEA-thema.
Toelichting thematische indeling
«Defensie beschermt wat ons dierbaar is» - De missie van Defensie staat
aan de basis van al het beleid binnen het departement. De missie bepaalt
immers de koers van de organisatie en het beleid moet hieraan bijdragen.
Om haar missie te realiseren, heeft Defensie drie hoofdtaken: (1) het
beschermen van het eigen grondgebied en dat van bondgenoten, (2) het
bevorderen van de (internationale) rechtsorde en stabiliteit en (3) het
leveren van bijstand bij rampen en crises.
Defensie zet in op het ontwikkelen van capaciteiten die voor alle drie de
hoofdtaken van belang zijn. De richting die hierbij wordt gevolgd is
uiteengezet in een aantal strategische documenten zoals de Defensievisie
2035 en de Defensienota 2018. Voor het opstellen van de Strategische
Evaluatie Agenda (SEA) zijn hoofdthema’s uit voorgenoemde documenten
geclusterd en, in afstemming tussen diverse stakeholders, aangescherpt.
Het resultaat is een nieuwe SEA-indeling die uit drie hoofdthema’s bestaat:
1. Inzetbaarheid
2. Adaptief en informatiegestuurd
3. Betrouwbare partner en werkgever
In de komende jaren (periode 2022-2024) werkt Defensie deze SEA-thema's
naer uit4. Zo wordt per thema in kaart gebracht wat aan kennis beschikbaar
is en op welke gebieden behoefte aan kennis bestaat. Om in deze kennis­
behoefte te voorzien, worden voor alle thema’s aanvullende evaluaties
gepland en wordt de SEA verder aangevuld. Met het verder vullen van de
SEA, wordt tevens duidelijk wanneer in de komende 4-7 jaar voor welke
thema’s voldoende (relevante) inzichten voor een periodieke rapportage zijn
verzameld5. Deze periodieke rapportage vervangt op termijn de bekende
beleidsdoorlichtingen.
Thema 1 Inzetbaarheid
De Kamer wordt twee keer per jaar, bij de begroting en het jaarverslag, met
een rapportage geïnformeerd over de inzetbaarheid en gereedheid van de
krijgsmacht. In deze rapportages wordt toegelicht in hoeverre de
krijgsmacht haar drie hoofdtaken heeft kunnen uitvoeren. Zoals in de laatste
rapportages toegelicht, wordt er steeds vaker een beroep op Defensie
gedaan6. Ook blijkt uit veiligheidsanalyses dat dreigingen toenemen in
aantal, soort en complexiteit7. Om een antwoord op deze dreigingen te
bieden, nu en in de toekomst, moet Defensie een sterke organisatie zijn. Dit
betekent bijvoorbeeld voldoende opgeleid personeel en technologisch
hoogwaardig materieel. Defensie plant daarom evaluaties waarmee
inzichten worden verzameld voor/over het:
1. Bijdragen aan de nationale en internationale vrede en veiligheid
(subthema 1.1. omvat evaluaties van missies en operaties)

4

In de periode 2022-2024 werkt Defensie jaarlijks een SEA-thema uit
Elk SEA-thema wordt na 4-7 jaar looptijd afgerond met een periodieke rapportage. Voor deze
rapportage wordt een synthese van verzamelde inzichten gemaakt
6
BS2020016415, BS2021002675
7
Defensievisie 2035, Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidsstrategie 2018-2022 (GBVS)
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

117

2. Zorgen voor kwantitatief en kwalitatief inzetbaar personeel (subthema
1.2. omvat evaluaties ten aanzien van het personeels- en reservisten­
beleid)
3. Realiseren van (technologisch) hoogwaardig en inzetbaar materieel
(subthema 1.3. omvat evaluaties die betrekking hebben op de wijze
waarop materieel wordt aangeschaft)
4. Borgen van een betrouwbare organisatie van ondersteunende diensten
en voorzieningen (subthema 1.4. omvat evaluaties die betrekking
hebben op beleid ten aanzien van ondersteunende diensten, zoals
geleverd door de DMO en het DOSCO).
Tabel 55 Geplande evaluaties
Subthema

Evaluatie

Type onderzoek

1.1

EMASOH

Ex-post (missie) evaluatie

Afronding
2021

1.1

MINUSMA

Ex-post (missie) evaluatie

2022

1.2

Militaire
gezondheidszorg

Beleidsdoorlichting

2022

1.3

COTS/MOTS

Beleidsdoorlichting

2021

1.3

Publieke investeringen
in een politiekbestuurlijke context

Interdepartementaal
Beleidsonderzoek

2023

1.3

Defensiematerieelfonds Ex-durante evaluatie

2027

Toelichting per evaluatie
Toelichting evaluatie EMASOH
Van eind januari tot eind juni 2020 heeft Nederland deelgenomen aan de
European-Led Mission Awareness Strait of Hormuz (EMASOH), ter
versterking van de maritieme veiligheid in de Golfregio. Deze deelname
wordt door een onafhankelijke partij (The Hague Centre for Strategic
Studies) geëvalueerd. De eindevaluatie is gericht op het beoordelen van
de mate waarin de doelstellingen van de Nederlandse bijdrage aan
EMASOH, kortweg de missie, zijn gehaald en op welke wijze de ingezette
militaire en diplomatieke capaciteiten daaraan hebben bijgedragen.
Startpunt voor de evaluatie is het Amerikaanse verzoek op 16 september
2019 om deel te nemen aan een missie in de Golf, het International Maritime
Security Construct (IMSC). Eindpunt is het vertrek van Zr. Ms. De Ruyter uit
het operatiegebied op 8 juni 2020. Voor het onderzoek wordt zo veel als
mogelijk gebruikgemaakt van triangulatie. Zo wordt voor het verzamelen
van data een literatuurstudie en documentenanalyse uitgevoerd. Tevens
worden interviews afgenomen, met o.a. medewerkers van Defensie en
Buitenlandse Zaken.
Toelichting evaluatie MINUSMA
De Nederlandse bijdrage aan MINUSMA werd op 1 mei 2019 beëindigd.
De eindevaluatie van de Nederlandse bijdrage aan MINUSMA wordt door
de directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie (IOB), de onafhan­
kelijke evaluatiedienst van het ministerie van Buitenlandse Zaken,
uitgevoerd. Tijdens deze evaluatie wordt onderzocht in hoeverre de doelen
voor de Nederlandse bijdrage aan MINUSMA zijn bereikt en welke lessen
daaruit kunnen worden getrokken voor de besluitvorming over en opzet en
uitvoering van toekomstige missies. Daarbij wordt de volledige
Nederlandse bijdrage meegenomen: de inzet van militairen, politiefunctio­
narissen en civiele deskundigen. Hiervoor wordt tijdens de evaluatie de
beleidstheorie, die ten grondslag ligt aan de Nederlandse bijdrage aan
MINUSMA, gereconstrueerd. Voor het beantwoorden van de onderzoeks­
vragen gebruikt IOB verschillende onderzoeksmethodieken. Zo vinden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

118

interviews plaats (in Nederland en Mali) met medewerkers van o.a.
Defensie, Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid. Ook maakt IOB
gebruik van een documentenanalyse en literatuurstudie.
Toelichting beleidsdoorlichting militaire gezondheidszorg
Zoals toegezegd in de memorie van toelichting bij de begroting-2020
(Kamerstuk 35300, nr. 2) wordt in 2022 de beleidsdoorlichting Militaire
Gezondheidszorg uitgevoerd. Met deze beleidsdoorlichting wordt
onderzocht in welke mate de herstructurering van de Militaire Gezond­
heidszorg (MGZ) doelmatig en doeltreffend is geweest. Voor het uitvoeren
van deze beleidsdoorlichting wordt een kwalitatief evaluatiedesign
gehanteerd. Hierbij wordt in de eerste plaats gebruikgemaakt van
bestaande documentatie over de herstructurering van de MGZ en waar
nodig wordt aanvullende informatie verzameld door middel van interviews.
Toelichting beleidsdoorlichting COTS/MOTS
Deze beleidsdoorlichting heeft betrekking op het beleid ‘Verwerving van
de plank’, ook wel bekend als Commercial Off The Shelf en Military Off The
Shelf (COTS/MOTS). Tijdens de doorlichting wordt onderzocht in hoeverre
het COTS/MOTS-beleid bijdraagt aan een betere voorspelbaarheid en
beheersbaarheid van materieelprojecten op de aspecten tijd en geld. De
scope (en aanpak) van het onderzoek beslaat een selectie van in uitvoering
genomen materieelprojecten, die zijn gestart in de periode van 11 juli 2012
(vanaf de publicatie van het toetsingskader ‘Verwerving van de plank’) tot
en met 31 december 2020. Het veldwerk voor deze beleidsdoorlichting
bestaat uit onder meer een documentenstudie, deskresearch, een analyse
van materieelprojecten en, indien nodig, interviews met direct betrokkenen
binnen Defensie.
Toelichting IBO publieke investeringen in een politiek-bestuurlijke context
Voor het interdepartementale beleidsonderzoek ‘Investeringen in een
politieke context’ is een taakopdracht vastgesteld. In deze taakopdracht
staat dat het IBO inzichten biedt in de structuren die binnen het rijk bestaan
om op zowel de korte als lange termijn te investeren. Verder wordt tijdens
dit IBO onderzocht hoe een kabinet schaarse investeringsmiddelen zo
doeltreffend en doelmatig mogelijk kan alloceren met het oog op de doelen
die de politiek nastreeft, de economische situatie of de maatschappelijke
uitdaging. Onder investeringen vallen voor dit onderzoek forse uitgaven aan
materiele activa, zoals defensiematerieel. Het onderzoek wordt getrokken
door het Ministerie van Financiën. Andere betrokken departementen zijn
Infrastructuur & Waterstaat, Binnenlandse Zaken, Economische Zaken en
Klimaat en Defensie.
Toelichting evaluatie Defensiematerieelfonds
Bij de begroting 2021 is het DMF ingesteld. Het DMF heeft ten doel te
voorzien in een meerjarig integraal beheer van de financiering en
bekostiging van de ontwikkeling, de verwerving, de instandhouding en de
afstoting van het materieel, de ICT-middelen en de infrastructuur van het
Ministerie van Defensie. Door het inrichten van een separaat fonds nemen
naar verwachting de schokbestendigheid en betrouwbaarheid toe. Bij de
instelling van het DMF is besloten deze in 2027 te evalueren; het fonds wordt
dan op doelmatigheid en doeltreffendheid beoordeeld.
Thema 2. Adaptief en informatiegestuurd
Technologische ontwikkelingen en veranderende verhoudingen in de
wereld maken dat Defensie zich de komende jaren gaat begeven op relatief
nieuwe domeinen. Zo moet Defensie informatie in alle domeinen als wapen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

119

kunnen inzetten en over een gezaghebbende informatiepositie
beschikken8. Informatiegestuurd optreden (IGO) wordt in de Defensievisie
2035 benoemd als de basis van de toekomstige defensieorganisatie. IGO
houdt in dat Defensie in staat is om alle relevante informatie op ieder
gewenst niveau tijdig te verwerven, te verwerken en te verspreiden zodat
Defensie zo veel mogelijk met de juiste middelen, op het juiste moment op
de juiste plaats kan zijn9. Defensie plant daarom evaluaties waarmee
inzichten worden verzameld voor/over het:
1. Realiseren van een informatiegestuurde organisatie (subthema 2.1.
omvat evaluaties ten aanzien van informatie- en communicatietechno­
logie, inclusief big-data, artificial intelligence, business intelligence en
cyber).
2. Inbedden van kennis en innovatie (subthema 2.2. omvat evaluaties die
voortkomen uit nieuwe, innovatieve vormen van bedrijfsvoering of
afgeleid zijn uit de Strategische Kennis & Innovatie Agenda).
3. Creëren van een flexibele, schaalbare en snel inzetbare organisatie
(subthema 2.3. omvat evaluaties gericht op het adaptief vermogen van
de organisatie).
Tabel 56 Geplande evaluaties
Subthema

Evaluatie

Type onderzoek

2.1

IGO KMar

Beleidsdoorlichting

Afronding
2022

2.1

GrIT

Ex-durante evaluatie

Start 2022

2.2

PPS Toeslagregeling

Ex-durante evaluatie
(interdepartementaal)

2021

2.2

Kennis- en Innovatie
Convenant (KIC)

Ex-durante evaluatie
(interdepartementaal)

2021

Toelichting per evaluatie
Toelichting beleidsdoorlichting IGO KMAR
In 2008 is de KMar gestart met het Programma Informatie Gestuurd
Optreden (IGO KMar). De beleidsdoorlichting richt zich op de periode juli
2008 tot december 2020 en reconstrueert het gevolgde traject van IGO KMar
aan de hand van genomen besluiten. Tevens wordt onderzocht welke
beoogde effecten (outcomes) zijn bereikt. Daarnaast wordt naar de
toekomst gekeken: welke ontwikkelingen worden verwacht en hoe kan IGO
KMar hierop inspelen? Voor het verzamelen van data wordt tijdens deze
beleidsdoorlichting gebruikgemaakt van kwalitatieve onderzoeksmetho­
dieken, waaronder een documentenanalyse en interviews met functiona­
rissen die (in)direct verbonden zijn geweest aan het gevoerde beleid.
Toelichting evaluatie GrIT
In 2015 is het ministerie van Defensie gestart met een grootschalig ITvernieuwingsprogramma, genaamd Grensverleggende IT (GrIT). De
Tweede Kamer heeft GrIT in februari 2021 aangewezen als groot project,
zoals bedoeld in de Regeling Grote Projecten. Dit betekent dat Defensie de
Tweede Kamer met voortgangsrapportages op de hoogte moet houden.
De ARK doet sinds 2016 onderzoek naar GrIT. In het verantwoordingson­
derzoek 2020 heeft de ARK de minister van Defensie aanbevolen om in 2022
een tussenevaluatie uit te voeren om vast te stellen of de uitvoering van
GrIT goed verloopt. Tijdens deze evaluatie kan dan worden bekeken of de
aanpak van de blokkenplanning, de samenwerking in gemengde teams,

8
9

Defensievisie 2035
Defensienota 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

120

de afspraken in het contract met de leverancier en de sturing op het
programma functioneren zoals beoogd. De minister van Defensie heeft deze
aanbeveling overgenomen.
Toelichting evaluatie PPS-Toeslagregeling
In opdracht van het ministerie van Economische Zaken voert onderzoeks­
bureau Dialogic samen met de universiteit Maastricht een evaluatie van
de PPS-toeslagregeling 2016-2020 uit. Hierbij worden de departementen en
andere relevante stakeholders i.r.t. het Missiegedreven Topsectoren- en
Innovatiebeleid (MITB) betrokken. Ook Defensie is vanwege haar rol bij de
KIA Veiligheid betrokken10.
Toelichting evaluatie Kennis- en Innovatie Convenant (KIC)
Het Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid (MITB) is door MinEZK
in april 2019 aan de Kamer toegelicht (Kamerstuk 33009-70). In het Kennisen Innovatie Convenant (KIC) zijn de afspraken vastgelegd tussen de
publieke en private partijen die participeren in het Missiegedreven
Topsectoren- en Innovatiebeleid. Defensie is één van die partijen, als
medetrekker van de Kennis- en Innovatie Agenda Veiligheid. Halverwege
de looptijd van het KIC (eind 2021) wordt bezien of de afspraken in dit
convenant nog voldoen en of de voorgenomen budgetten adequaat zijn. Nu,
bijna halverwege de eerste termijn, wordt het KIC geëvalueerd en bekeken
of er aanvullende tussentijdse afspraken nodig zijn. Middels een voort­
gangsbrief zal de Kamer over de uitkomst worden geïnformeerd.
Thema 3. Betrouwbare partner en werkgever
De kern van het optreden van Defensie bestaat uit goed getrainde en
geoefende mensen. De mensen maken immers het verschil. Defensie stelt
zichzelf dan ook ten doel om een goede werkgever te zijn, waarbij sociale
en fysieke veiligheid in zowel de bedrijfsvoering als taakuitvoering
verankerd zit11. Zonder samenwerking met (externe) partners is het echter
niet mogelijk om de belangen van het Nederlands Koninkrijk te verdedigen.
Zoals aangekondigd in de Defensienota 2018, is Nederland daarom de
afgelopen jaren nog intensiever gaan samenwerken met strategische
partners12. Naast samenwerking met militaire partners (bijvoorbeeld in EUen NAVO-verband), wordt ook ingezet op samenwerking met civiele organi­
saties zoals bedrijven en kennisinstellingen. Defensie plant daarom
evaluaties waarmee inzichten worden verzameld voor/over het:
1. Zorgen voor goede (inter)nationale relaties en inbedding (subthema 3.1.
omvat evaluaties die betrekking hebben op de relatie van de
Nederlandse krijgsmacht met zowel militaire en civiele partners in
binnen en buitenland)
2. Zorgen voor een integere organisatie en veilige werkomgeving
(subthema 3.2. omvat evaluaties die betrekking hebben op de fysieke en
sociale veiligheid binnen Defensie)
3. Realiseren van een duurzame organisatie (subthema 3.3. omvat
evaluaties die gericht zijn op duurzaamheidsvraagstukken en –beleid
van de organisatie en de leefomgeving)

10

De in de KIA Veiligheid genoemde missies zijn onder leiding van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid en het Ministerie van Defensie gedefinieerd.
11
Defensievisie 2035
12
BS2020025112

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

121

Tabel 57 Geplande evaluaties
Subthema

Evaluatie

Type onderzoek

3.1

Subsidie verstrekkingen
onderzoek

Afronding

Ex-durante evaluatie

3.1

NL-DEU
Ex-post evaluatie
samenwerkingsverbanden

2023

3.1

Flag Officer Sea Training
(FOST)

Ex-durante evaluatie

2024

3.2

Regeling Volledige
Schadevergoeding (RVS)

Ex-post evaluatie

2021

3.2

PvA Veiligheid

Ex-durante evaluatie

2021

3.2

Barrières uitzenden
vrouwelijke militairen

Ex-durante/ ex-post
evaluatie

2022

3.2

Etnische diversiteit

Meting

2022

2022

Toelichting per evaluatie
Toelichting onderzoek subsidieverstrekkingen:
Voor 2022 staan 13 subsidie-evaluaties gepland (zie bijlage 7.4 subsidieo­
verzicht, tabel 56). Hieronder vallen bijvoorbeeld subsidieverstrekkingen
aan vier veteranenorganisaties die nu gezamenlijk onderdeel zijn van een
enkele stichting: het Nederlands Veteranen Instituut. Na het uitvoeren van
de subsidie-evaluaties, kan een overkoepelend onderzoek naar subsidie­
verstrekkingen plaatsvinden.
Toelichting beleidsdoorlichting samenwerking Nederland-Duitsland
De Nederlandse en Duitse defensieorganisaties werken al langere tijd
structureel samen. Ter versterking van de bilaterale defensiesamenwerking,
tekenden de Nederlandse en Duitse minister van Defensie in 2019 een
Declaration of Intent (DOI). De DOI bevat als annex een roadmap met een
inventarisatie van zowel lopende als toekomstige samenwerkingsprojecten.
In deze evaluatie wordt o.a. gekeken naar succesfactoren en mogelijke
verbeterpunten van (een van) deze samenwerkingsverbanden / -projecten.
Toelichting evaluatie Flag Officer Sea Training
Flag Officer Sea Training (FOST) is een instituut op het gebied van operati­
onele training voor maritieme oorlogsvoering. Nederland doet al tientallen
jaren mee aan de FOST. Met deze evaluatie wordt de doeltreffendheid en
doelmatigheid van de Nederlandse deelname aan de FOST onderzocht.
Toelichting evaluatie Regeling Volledige Schadevergoeding (RVS)
In 2014 is de Regeling Volledige Schadevergoeding (RVS) in werking
getreden. Deze regeling voorziet in de toekenning van een volledige schade­
vergoeding aan militaire oorlogs- en dienstslachtoffers zonder discussie
over de vraag of Defensie aansprakelijk is voor de ontstane schade. Deze
regeling beoogde een vereenvoudiging en versnelling van de claimafwik­
keling. Zoals vermeld in de Veteranennota 2018 ‒ 2019, is een start gemaakt
met de evaluatie van de RVS waarbij de ervaringen met deze regeling in
kaart worden gebracht om te beoordelen in hoeverre de doelstellingen van
de regeling worden gehaald en om te bezien of, en zo ja welke, verbete­
ringen doorgevoerd moeten worden. Dit evaluatieonderzoek wordt
uitgevoerd door de Auditdienst Rijk (ADR).
Toelichting Evaluatie PvA Veiligheid
Naar aanleiding van ongevallen in Mali en in Ossendrecht heeft Defensie op
basis van de aanbevelingen van de Onderzoekraad voor Veiligheid en de
commissie Van der Veer een plan van aanpak gemaakt ter verbetering van
de veiligheid bij Defensie. Dit plan van aanpak gaat over fysieke en sociale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

122

veiligheid en beschrijft de maatregelen om het werken bij Defensie veiliger
te maken. In het plan zijn vier sporen (Strategie, Structuur, Systeem en
Cultuur) met veertig maatregelen opgenomen. De voortgang van het plan
van aanpak werd in de periode 2018-2020 jaarlijks getoetst door de Visita­
tiecommissie Defensie en Veiligheid. De derde en laatste rapportage van
deze commissie is op 21 juni 2021 opgeleverd. Om inzicht te krijgen in de
status, uitvoerbaarheid en de effectiviteit van de 40 maatregelen uit het plan
van aanpak, heeft Defensie aan de Auditdienst Rijk (ADR) gevraagd (ex
durante) een evaluatie uit te voeren. Voor het verzamelen van inzichten,
maakt de ADR gebruik van een documentenanalyse en interviews. Het
evaluatierapport wordt in 2021 opgeleverd.
Toelichting onderzoek barrières uitzenden vrouwelijke militairen
Op 24 september 2018 heeft de Nederlandse krijgsmacht zich gecommit­
teerd aan het ‘Elsie Initiatief’, dat zich richt op het vergroten van het aantal
vrouwelijke militairen en politie in VN-vredesmissies. Een van de
onderdelen van het initiatief is een zogeheten ‘barrière assessment’; een
onderzoek om inzichtelijk te maken welke drempels in de organisatie het
uitzenden van vrouwelijke militairen belemmeren.
Toelichting meting etnische diversiteit (CBS)
Het Ministerie van Defensie streeft naar een divers personeelsbestand.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) doet daarom in 2022 in samen­
werking met de defensieafdeling Trends, Onderzoek & Statistiek (TOS)
kwantitatief onderzoek (conform de AVG) naar de etnische samenstelling
van Defensie. Het onderzoek gaat over de periode 2018-2020 en geeft o.a.
inzicht in de in- en uitstroom van defensiemedewerkers met een (nietwesterse) migratie-achtergrond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

123

7.6 Bijlage overzicht uitgaven veteranen en uitgaven zorg en nazorg
Aan de Kamer is toegezegd dat in de begroting een overzicht wordt
opgenomen van de begrote uitgaven in het kader van het veteranenbeleid.
De uitgaven zijn in de begroting verwerkt in verschillende begrotingsarti­
kelen. In het onderstaande overzicht is dit samengebracht.
Tabel 58 Totaaloverzicht van begrote uitgaven voor erkenning en
waardering voor veteranen (bedragen x € 1.000)
Omschrijving
Subsidie Nederlands Veteraneninstituut (NLVi) - erkenning & waardering1

9.229

Subsidie Vereniging Veteranen Platform (VP)

178

Ondersteuning organisatie dag voor militaire oorlogs- en dienstslachtoffers

340

Ondersteunen veteranenzaken voor operationele commando's
Totaal

776
10.523

1 Op 1 januari 2021 zijn 6 organisaties/organisatieonderdelen gefuseerd tot het Nederlands Veteraneninstituut, te
weten: stichting het Veteraneninstituut, stichting De Basis, stichting Nederlandse Veteranendag (NLVD), het
programmabureau Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV), de zorgcoördinatie van het Algemeen
Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) en de coördinatie van de nuldelijnsondersteuning van het Veteranenplatform
(VP).

Tabel 59 Ondersteunen veteranenzaken door operationele commando's
(bedragen x € 1.000)
Operationele commando's
Koninklijke Marine

334

Koninklijke Landmacht

300

Koninklijke Luchtmacht

102

Koninklijke Marechausse

40

Totaal

776

Uitgaven erkenning en waardering
De uitgaven voor erkenning en waardering zijn begroot in niet-beleidsartikel
9 Algemeen en 10 Apparaat Kerndepartement, met uitzondering van de
uitgaven voor reüniefaciliteiten die zijn begroot op de beleidsartikelen van
de operationele commando’s.
Het Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)
In navolging op de aanbeveling die voortkwam uit de evaluatie van het
veteranenbeleid is het Nederlands Veteraneninstituut (NLVi) op 1 januari
2021 ontstaan uit 6 organisaties/organisatieonderdelen, te weten: stichting
het Veteraneninstituut, stichting De Basis, stichting Nederlandse Vetera­
nendag (NLVD), het programmabureau van het Landelijk Zorgsysteem voor
Veteranen (LZV), de zorgcoördinatie van het Algemeen Burgerlijk Pensioen­
fonds (ABP) en de coördinatie van de nuldelijnsondersteuning van het
Veteranenplatform (VP). Het NLVi is een stichting die een groot deel van
de uitvoering van het veteranenbeleid op het gebied van erkenning,
waardering, en zorg (beschreven in de Veteranenwet en nader uitgewerkt in
het Veteranenbesluit), tot haar takenpakket heeft. De oprichting van het NLVi
moet leiden tot meer duidelijkheid voor de veteraan en andere partijen en
tot een doeltreffende en doelmatige uitvoering van activiteiten op het
gebied van erkenning, waardering en zorg. Het NLVi is een rechtspersoon
met een wettelijke taak en heeft een eigen onafhankelijke raad van toezicht,
die de taken van de voormalige Raad van civiel-militaire Zorg en Onderzoek
(RZO) heeft overgenomen. De begroting voor de totale subsidie aan het
NLVi bedraagt voor 2022 € 21,8 miljoen. In deze paragraaf is de totale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

124

subsidie uitgesplitst in de posten voor erkenning & waardering, zorg en
onderzoek. Voor 2022 zijn de uitgaven aan erkenning en waardering begroot
op € 9,2 miljoen.
Vereniging Veteranen Platform (VP)
De Vereniging Veteranen Platform (VP) behartigt de belangen van de
Nederlandse veteranen en militaire oorlogs- en dienstslachtoffers via
aangesloten veteranenorganisaties. De afgelopen jaren heeft het VP de
positie als gewaardeerd gesprekspartner voor Defensie verworven. Dit
houdt in dat Defensie het VP beschouwt als vertegenwoordiger van alle
veteranen en in die hoedanigheid het VP betrekt bij beleidsveranderingen.
Het VP werkt continu aan het verbeteren van de beeldvorming over
veteranen. Ook stimuleert het VP de deelname aan activiteiten door de
jonge generatie veteranen. De coördinatie van de nuldelijnsondersteuning,
die belegd was bij het VP, is vanaf 1 januari 2021 ondergebracht bij het
Nederlands Veteraneninstituut.
Dagen voor Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers (MOD-ers)
Defensie organiseert vijf keer per jaar een dag voor Militaire Oorlogs- en
Dienstslachtoffers (MOD-ers). De doelstellingen van deze dagen zijn het
bieden van erkenning en waardering aan MOD-ers en hun partners, het
bieden van informatie over de (pensioen)regelingen en voorzieningen en
het luisteren naar de behoeften van de doelgroep.
Reüniefaciliteiten
Verenigingen voor veteranen, post-actieven en MOD-ers, die geregistreerd
zijn in het reünieregister van het Nederlands Veteraneninstituut, kunnen
eenmaal per jaar aanspraak maken op reüniefaciliteiten. De organisatie
hiervan ligt in handen van de verenigingen zelf. Daarnaast organiseert elk
operationeel commando een eigen veteranendag die, waar mogelijk, wordt
gecombineerd met de open dag van het operationeel commando.
Tabel 60 Totaaloverzicht van begrote uitgaven voor zorg voor veteranen
(bedragen x € 1.000)
Omschrijving
Invaliditeitspensioenen

59.859

Nabestaandenpensioenen

18.819

Nationaal Fonds Ereschuld

57.790

Ereschulduitkering

0

Sociale Zorg (Voorzieningenregeling MOD-slachtoffers)

11.906

Inkomensvoorziening in verband met zorg & re-integratie

700

Subsidie Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)
◦ Landelijk Zorgsysteem Veteranen1

2.085

◦ Maatschappelijke ondersteuning voor veteranen2

4.515

◦ Zorgcoördinatie Veteranenloket2

5.151

◦ Nuldelijnsondersteuning
Totale uitgaven

135
160.960

1 Inclusief Overig onderzoek & Research & development LZV
2 Op 1 januari 2021 zijn 6 organisaties/organisatieonderdelen gefuseerd tot het Nederlands Veteraneninstituut, te
weten: stichting het Veteraneninstituut, stichting De Basis, stichting Nederlandse Veteranendag (NLVD), het
programmabureau Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV), de zorgcoördinatie van het Algemeen
Burgerlijk Pensioenfonds (ABP) en de coördinatie van de nuldelijnsondersteuning van het Veteranenplatform
(VP).

Uitgaven zorg
De uitgaven voor zorg en nazorg zijn begroot op niet-beleidsartikelen
9 Algemeen en 10 Apparaat Kerndepartement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

125

Kaderwet militaire pensioenen
Deze wetgeving bevat het geheel aan wet- en regelgeving voor veteranen,
MOD-ers, militairen buiten dienst en ex-militairen die niet meer (volledig)
kunnen werken of aanvullende voorzieningen nodig hebben vanwege
arbeidsongeschiktheid. Voor 2022 zijn de uitgaven aan bijzonder militair
invaliditeitspensioen begroot op € 59,9 miljoen. Tevens is het bijzonder
militair nabestaandenpensioen onderdeel van deze wetgeving. Voor 2022
zijn de uitgaven begroot op € 18,9 miljoen. Het Nationaal Fonds Ereschuld
is bedoeld voor de claims van veteranen met uitzendgerelateerde aandoe­
ningen. Hierin zijn de Veteranenclaims PTSS en Regeling Volledige Schade­
vergoeding ondergebracht.
Sociale zorg (o.a voorzieningenregelingen)
Vanuit de wettelijke zorgplicht voor veteranen worden voorzieningen aan
veteranen verstrekt met het oog op het verbeteren van de levensomstan­
digheden in specifieke situaties.
Inkomensvoorziening in verband met zorg en re-integratie
De inkomensvoorziening, zoals opgenomen in artikel 7 van de Vetera­
nenwet, is een laagdrempelige regeling voor veteranen die ziek of arbeids­
ongeschikt zijn en waarbij sprake is van een vermoeden van een
dienstgerelateerde aandoening. Met het aanvragen van de inkomensvoor­
ziening in verband met zorg wordt tegelijkertijd ook de aanvraag militair
invaliditeitspensioen (MIP) gestart. Daarnaast worden voor deze veteranen
de inspanningen op het gebied van de re-integratie geïntensiveerd en
worden de reiskosten van hun partners vergoed wanneer ze deelnemen aan
ambulante lotgenotengroepen. De uitvoeringskosten die gemoeid zijn met
de re-integratie en het vergoeden van de reiskosten maken onderdeel uit
van de raming. In totaal is voor deze voorzieningen een bedrag van
€ 700.000 geraamd.
Het Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)
o Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV)
Het programmabureau van het Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen (LZV)
is sinds 1 januari 2021 onderdeel van het NLVi. Het LZV is een civiel-militaire
ketenorganisatie met als doel post-actieve veteranen, dienstslachtoffers en
hun relaties bij missie gerelateerde psychische en psychosociale problemen
overal in Nederland de meest geëigende zorg te bieden. In april 2018 is de
samenwerkingsovereenkomst tussen Defensie en de LZV-instellingen
opnieuw bekrachtigd met een convenant. Voor 2022 zijn de uitgaven
begroot op € 2,1 miljoen. Hierin zijn de uitgaven voor de Veteranen
Intensieve Behandel Unit meegenomen (€ 125.000).
o Maatschappelijke ondersteuning voor veteranen
De eerstelijnszorg voor post-actieve veteranen wordt verzorgd door het
gespecialiseerd maatschappelijk werk van het NLVi (vóór 2021 Stichting
de Basis). Hiermee wordt beoogd te bereiken dat de post-actieve veteraan
weer deel kan nemen aan het maatschappelijk verkeer. De subsidie voor
het gespecialiseerd maatschappelijk werk voor post-veteranen bedraagt
voor 2022 € 4,5 miljoen.
o Zorgcoördinatie Veteranenloket (VL)
De zorg coördinatie Veteranenloket maakt sinds 1 januari 2021 integraal
onderdeel uit van het NLVi. Het Veteranenloket (VL) faciliteert de toegang
tot zowel de materiële als de immateriële zorg en dienstverlening voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

126

Veteranen en MOD’ers en hun relaties. De kostenraming (€ 5,1 miljoen)
betreft de totale uitvoeringskosten (inclusief zorgcoördinatoren van het
ABP).
o Nuldelijnsondersteuning
Het NLVi is sinds 1 januari 2021 belast met de integrale coördinatie van de
nuldelijnsondersteuning aan post-actieve veteranen en de aansluiting
daarvan op de professionele hulpverlening van het LZV. Het NLVi voert de
regie over de inrichting van dit landelijk dekkend systeem van nuldelijns­
ondersteuning. Defensie draagt jaarlijks bij aan de organisatie-, opleidingsen inzetkosten van de nuldelijnshelpers van het landelijk dekkend en
genormeerd nuldelijnsondersteuningssysteem. De uitgaven voor Defensie
bedragen € 135.000 per jaar.
Tabel 61 Begrote uitgaven onderzoek (bedragen x € 1.000)
Omschrijving
Militaire Geestelijke Gezondheidszorg

500

Subsidie Nederlands Veteraneninstituut (NLVi)
◦Wetenschappelijk onderzoek verbetering veteranenzorg
◦ Research & Development LZV
Totaal

500
150
1.150

Uitgaven onderzoek
In de begroting van DOSCO is € 500.000 opgenomen ten behoeve van
onderzoeken naar de neurobiologische gevolgen van stress en trauma dat
vanuit de Wetenschappelijke Onderzoeksgroep van de MGGZ wordt
uitgevoerd. Verder is als onderdeel van de subsidie aan het NLVi € 650.000
voor wetenschappelijk onderzoek toegezegd. Daarvan is € 500.000 bestemd
voor onderzoek naar de verbetering van de kwaliteit van zorg in het LZV.
€ 150.000 is opgenomen ten behoeve van toegepast, meer praktijk gericht
onderzoek bij het LZV, in navolging van een aanbeveling uit het rapport
Duurzame Financiering Veteranenzorg. Deze € 150.000 is toegezegd voor
de duur van drie jaar (2020 t/m 2022) waarna dit wordt geëvalueerd.
Tabel 62 Begrote uitgaven overig (bedragen x € 1.000)
Omschrijving
Nationale ombudsman1

400

Totaal

400

1 Jaarlijkse overheveling naar Ministerie van Binnenlandse Zaken

Uitgaven overig
Nationale ombudsman
Conform de Veteranenwet heeft de Nationale ombudsman tevens een rol
als ombudsman van de veteranen. In die rol behandelt hij klachten van
veteranen over overheidsinstanties en over niet-overheidsinstanties die
een taak uitvoeren op het gebied van veteranen. Daarnaast onderzoekt hij
of er structurele knelpunten zijn. In april 2018 heeft Defensie, op verzoek van
de Veteranenombudsman, besloten om het budget te verhogen van
€ 300.000 naar structureel € 400.000 per jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

127

7.7 Bijlage uitgaven Caribisch Nederland
Artikel/ instrument

Taak

Bijdrage

realisatie
2020

ontwerpbegroting 2022
2021

2022

2023

2024

2025

2026

Totaal uitgaven
Artikel 2 Koninklijke Marine
Opdrachten, Personele en Materiële Uitgaven

R

S

Het deel dat ten goede komt aan Caribisch Nederland is niet te bepalen.

R

S

Het deel dat ten goede komt aan Caribisch Nederland is niet te bepalen.

R

S

Het deel dat ten goede komt aan Caribisch Nederland is niet te bepalen.

R

S

Het deel dat ten goede komt aan Caribisch Nederland is niet te bepalen.

Artikel 3 Koninklijke Landmacht
Opdrachten, Personele en Materiële Uitgaven
Artikel 5 Koninklijke Marechaussee
Opdrachten, Personele en Materiële Uitgaven
Artikel 8 Defensie Ondersteuningscommando
Opdrachten, Personele en Materiële Uitgaven

Conform de Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV) dient er in de Rijksbe­
groting op grond van de motie Hachchi (Kamerstuk 33 000, nr. 28) een
totaaloverzicht te worden opgenomen van alle uitgaven die de Rijks­
overheid in Caribisch Nederland heeft gedaan. Daartoe wordt jaarlijks een
overzichtstabel in de bijlage van de begroting van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties opgenomen. Bovenstaande
tabel is de bijdrage van Defensie aan dit overzicht, de in de tabel opgenomen
letters R en S staan voor respectievelijk Rijk en Structureel en zijn conform
het RBV-model van de bijlage. De bijdrage van de afzonderlijke departe­
menten dienen in hun eigen begrotingen te worden opgenomen. Het
Ministerie van Defensie voert haar taken structureel in het gehele Koninkrijk
uit. Het valt derhalve niet te bepalen welk specifiek deel daarvan wordt
besteed in Caribisch Nederland.
7.8 Bijlage afkortingen
Tabel 64 Afkortingen
Afkorting

Omschrijving

ABP

Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds

ADR

Auditdienst Rijk

AI

Artificiële Intelligentie

AIVD

Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

AMBV

Alkmaarklasse Mijnenbestrijdingsvaartuig

AO

Algemeen Overleg

AOO

Adjudant Onderofficier

AOW

Algemene Ouderdoms Wet

AR

Algemene Rekenkamer

ASL BISL

Application Services Library Business Information Services Library

AVG

Algemene Verordening Gegevensbescherming

AWACS

Airborne Warning and Control System (radarvliegtuig)

BBP

Bruto Binnenlands Product

BENELUX

België Nederland Luxemburg

BES

Bonaire, Saba en Sint Eustatius

BG

Battle Group

BHK

Brigade Hoofdkwartier

BIT

Bureau ICT-toetsing

BIV

Budget Internationale Veiligheid

BKI

BeleidsKader Inzetvoorraden

BOE

Bijzondere Organisatie Eenheid

BPB

Beleid, Plannen en Begroten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

128

Afkorting

Omschrijving

BOTOC

Brede Offensief Tegen de georganiseerde Ondermijnende Criminaliteit

BRIK-II

Satelliet

BZ

Ministerie van Buitenlandse Zaken

BZK

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

C-130

Transportvliegtuig

CARD

Coordinated Annual Review on Defence

CARMIL

Caribische Milities

CBRN

Chemische, Biologische, Radiologische en Nucleaire (CBRN) middelen

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CD

CommissieDebat

CDP

Capability Development Plan

CDS

Commandant der Strijdkrachten

C&E

Communication and Engagement team

CIO

Chief information Officer

CIS

Communicatie- en Informatiesystemen

CLAS

Commando Landstrijdkrachten

CLSK

Commando Luchtstrijdkrachten

CMC

Chairman of the Military Committee

COID

Centrale Organisatie Integriteit Defensie

COPL

Cyber Operational Planning & Liaison

COTS/MOTS

Commercial/Military Off The Shelf

CRRT

Cyber Rapid Response Teams

CZSK

Commando ZeeStrijdKrachten

DCA

Dual Capable Aircraft

DCC

Defensie Cyber Commando

DCPL

Dienstencentrum Personeelslogistiek

DCSC

Defensie Cyber Security Centrum

DDG

Duikteam Defensie Duikgroep

DEU

Duitsland

DMF

DefensieMaterieelbegrotingsFonds

DMO

Defensie Materieel Organisatie

DMP

Defensie Materieel Proces

DNB

De Nederlansche Bank

DOI

Declaration of Intent

DOSCO

Defensie OndersteuningsCommando

DPO

DefensieProjectenOverzicht

EDA

European Defence Agency

EDF

Europees Defensiefonds

EDT

Emerging & Disruptive Technologies

EES

Europees In- en Uitreissysteem

EFP

Enhanced Forward Presence

EI2

European Intervention Initiative

EMASOH

European-led Maritime Awareness in the Strait of Hormuz

EMSWe

European Maritime Single Window

eNRF

enhanced NATO Response Force

EODD

Explosieven Opruimingsdienst Defensie

ERP M&F

Enterprise Resource Planning Materieellogistiek & Financiën

ETIAS

Europees Informatie- en Reisautorisatiesysteem

EU

Europese Unie

EUVIS

Europees Visum Informatiesysteem

EZK

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

F-16

Jachtvliegtuig

F-35

Vijfde generatie jachtvliegtuig

FIN

Ministerie van Financiën

FMN

Federated Mission Networking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

129

Afkorting

Omschrijving

FNIK

Financiering Nationale Inzet Krijgsmacht

FOST

Flag Officer Sea Training

FOXTROT

Draadloze IT infrastructuur en command- en controlsystemen

FPME

Force Protection Middle East

FIOD

Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst

FRONTEX

Frontières extérieures (agentschap inzake buitengrenzen EU)

FSO

Foreseeable Special Operation

GBVS

Geïntegreerde Buitenland- en Veiligheidsstrategie

GVDB

Europese Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid

GEN

Generaal

GPOI

Global Peace Operations Initiative

GrIT

Grensverleggende Informatie Technologie

HADR

Human Aid and Disaster Relief

HGIS

Homogene Groep Internationale Samenwerking

HOV

Hydrografisch opnamevaartuig

HQ

Head Quarters (brigade hoofdkwartier)

HR

Human Resources

IBO

Interdepartementaal Beleidsonderzoek

ICT

Informatie- en CommunicatieTechnologie

IenW

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

IFFG

Initial Follow On Force Group

IGK

Inspecteur-Generaal van de Krijgsmacht

IGO

Informatie Gestuurd Optreden

IGV

Inspecteur-Generaal Veiligheid

ILT

Inspectie Leefomgeving en Transport

IMG

Inspectie Militaire Gezondheidszorg

IMSC

International Maritime Security Construct

IND

Immigratie- en Naturalisatiedienst

IOB

Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie

IOM

International Organization for Migration

ISAF

International Security Assistance Force

ISIS

Islamitische Staat

ISTAR

Intelligence, Surveillance, Target Acquisition and Reconnaissance

IT

Informatietechnologie (incl communicatie)

I&T

Information & Technology

IVD

Inspectie Veiligheid Defensie

IenW

Infrastructuur en Waterstaat

JenV

Ministerie van Justitie en Veiligheid

JEF

Joint Expeditionary Force

JIATF-S

Joint Interagency Task Force South

JIVC

Joint Informatievoorzieningscommando

JSS

Joint Support Ship

KAP

Kapitein

KIC

Kennis en Innovatie Convenant

KMar

Koninklijke Marechaussee

KOL

Kolonel

Kon.

Koninklijk

KPI

Key Performance Indicator

KPL

Korporaal

KPU

Kleding en Persoonlijke Uitrusting

KWNL

Kustwacht Nederland

LIVS

Licht Indirect Vurend Systeem

LKOL

Luitenant-Kolonel

LNT

Luitenant

LNV

Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

130

Afkorting

Omschrijving

LPD

Landing Platform Dock

LPO

Loon- en Prijsbijstelling

LZV

Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen

MAJ

Majoor

MALE UAV

Medium Altitude Long Endurance Unmanned Aerial Vehicle

MARIN

Maritime Research Institute Netherlands

MBS

Maritime Battle Staff

MCG

Marine Combat Group

MCGS

Militaire Commissie Gevaarlijke Stoffen

MFF

Multipurposefregat

MG

Materiële Gereedheid

MGGZ

Militaire Geestelijke GezondheidsZorg

MGZ

Militaire Gezondheidzorg

MHK

Militair Huis van de Koning

MINUSMA

United Nations Multidimensional Integrated Stabilization Mission

MIP

Militair Invaliditeits Pensioen

MITB

Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid

MIVD

Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

MLA

Militaire Luchtvaart Autoriteit

MOD

Militaire Oorlogs- en Dienstslachtoffers

MOU

Memorandum of Understanding

MPZ

Militaire Politie Zorg

MSC Zoe

Mariniers Squadron Carib

MTV

Mobiel Toezicht Veiligheid

NATO

North Atlantic Treaty Organization

NAVO

Noord Atlantische VerdragsOrganisatie

NBOF

Niet Beschikbaar Op Functie

NDPP

NAVO-DefensiePlanningsProces

NCHC

Nationaal comité herdenking capitulatie Wageningen 1945

NCC

Nationale Coördinatie Centrum

NH-90

Helikopter

NLD

Nederland(se)

NLDA

Nederlandse Defensie Academie

NLR

Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum

NLVi

Stichting Nederlands Veteraneninstituut

NO

Nota Overleg

NRF

NATO Response Force

NRI

NATO Readiness Initiative

N.V.

Naamloze Vennootschap

OG

Operationele Gereedheid

OIIK

Operatie Inzicht in Kwaliteit

OIR

Operation Inherent Resolve

OM

Openbaar Ministerie

OPV

Oceangoing Patrol Vessel

PAS

Partiële Arbeidsparticipatie Senioren

PAWA

Partnership for Actions in Western Africa

PCMS

Programma Civiel-Militaire Samenwerking

PFU

Patriot Fire Unit

PESCO

Permanent Structured Cooperation

POMS

Prepositioned Organizational Materiel Storage

PPS-aanbesteding

Publiek Private Samenwerking

PTSS

Posttraumatische stressstoornis

PV

Permanente Vertegenwoordiging

PvA

Plan van aanpak

PW

Politie Wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

131

Afkorting

Omschrijving

QRA

Quick Reaction Alert

RBV

Rijksbegrotingsvoorschriften

RCR

Rijkscoördinatieregeling

RHB

Rijkshoofdboekhouding

RI&E

Risico Inventarisatie en - Evaluatie

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

ROC

Regionaal Opleidings Centrum

RMCa/RMOA

Regionaal Militair Commando en Advies

RSM

Resolute Support Mission

RVB

Rijksvastgoedbedrijf

RVS

Regeling Volledige Schadevergoeding

RVU

Regeling voor vervroegde uittreding

RWT

Rechtspersonen met een Wettelijke Taak

RZO

Raad voor civiel-militaire Zorg en Onderzoek

SAC

Strategic Airlift Capability

SAR

Search and Rescue

SBK

Sociaal Beleidskader

SCP

Sociaal Cultureel Planbureau

SEA

Strategische Evaluatie Agenda

SDM

Stichting Defensiemusea

SGT

Sergeant

SIC

Snel Inzetbare Capaciteiten

SKD

Stichting Koninklijke Defensiemusea

SKIA

Strategische Kennis- en Innovatieagenda

SLD

Soldaat

SM

Sergeant-Majoor

SMART-L radar

Signaal Multibeam Acquisition Radar for Targeting, Longrange

SNMG1

Standing NATO Maritime Group One

SOCOM

Special Operations Command

SOF

Special Operations Forces

SOLTG

Special Operations Land Task Group

SOMTG

Special Operations Maritime Task Group

SSCG

Station Schip Caribisch Gebied

SSO

Single Service Organisation

SVi

Stichting Veteraneninstituut

SVP

Strategisch Vastgoedplan

SWOON

Stichting Wetenschappelijk Onderwijs en Onderzoek NLDA

SZVK

Stichting Ziektekosten Verzekering Krijgsmacht

TAKUBA

Taakgroep van de multinationale Combined Joint Special Operations
Task Force (CJSOTF)

TEN

Tactical Edge Networking

TNO

Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk
Onderzoek

TOC

Territoriaal Operatie Centrum

TOD

Toelage Onregelmatige Dienst

TOS

Trends, Onderzoek & Statistiek

TSC

Target Support Cell

UAV

Unmanned Aerial Vehicle

UGM

Uitkeringswet Gewezen Militairen

UIM

Unit Interventie Mariniers

UNDOF

United Nations Disengagement Observer Force

UNIFIL

United Nations Interim Force in Lebanon

UNTSO

United Nations Truce Supervision Organisation

US

United States

USK

Uniform Subsidiekader

USSC

United States Security Coordinator

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

132

Afkorting

Omschrijving

VAO

Voorgezet Algemeen Overleg

VIVO

Vliegen, inzet, varen en oefenen

VJTF(A)

Very High Readiness Joint Task Force (Air)

VJTF(M)

Very High Readiness Joint Task Force (Maritime)

VK

Verenigd Koninkrijk

VL

Veteranen Loket

VN

Verenigde Naties

VOSS

Verbeterd Operationeel Systeem Soldaat

VP

Vereniging Veteranen Platform

VPB

Vennootschapsbelasting

VPD

Vessel Protection Detachment

VS

Verenigde Staten

vte

Voltijdsequivalent

VUT/WUL

Vervroegde UitTreding/Wet Uniformering Loonbegrip

WGO

Wetgevings Overleg

WIV

Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten

ZBO

Zelfstandige Bestuursorganen

ZKA

Zelfstandige Kleine Aankopen

Zr. Ms.

Zijner Majesteits

ZVW

Zorgverzekeringswet

ZZF

Zaterdag, Zondag, Feestdag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 X, nr. 2

133