Onderzoek procesvoorwaarden voor
duurzame verwerking asbesthoudend afval
27 juni 2018

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

Verantwoording
Titel

Onderzoek procesvoorwaarden voor duurzame verwerking asbesthoudend
afval

Opdrachtgever

Ministerie IenW

Projectleider

Edwin van der Strate

Auteur(s)

Jeroen Mooy

Projectnummer

1243868

Aantal pagina’s

17

Datum

27 juni 2018

Handtekening

Ontbreekt in verband met digitale verwerking.
Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven.

Colofon
Tauw bv
Zekeringstraat 43g
Postbus 20748
1001 NS Amsterdam
T +31 20 60 63 222
E info.amsterdam@tauw.com

2/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

Inhoud
1

Inleiding en aanleiding ............................................................................................................... 4

2

Doel en aanpak van beide projecten ......................................................................................... 4
2.1

Assessment van technieken .............................................................................................. 4

2.2

Onderzoek procesvoorwaarden voor duurzame verwerking .............................................. 5

3

Probleemanalyse vanuit 3 invalshoeken ................................................................................... 7

4

Verkenning van oplossingsrichtingen ........................................................................................ 9

5

4.1

Waarom willen we asbesthoudend afval duurzaam verwerken? - WHY............................ 9

4.2

Hoe verwerkingsmarkt voor asbest in Nederland creëren? – HOW ................................ 11

4.3

Wat te doen om asbesthoudend afval verwerken? - WHAT ............................................ 13

Conclusies en aanbevelingen en samenvatting stappenplan.................................................. 15

3/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

1 Inleiding en aanleiding
In het Rijksbreed programma Circulaire Economie - Nederland circulair in 2050 - uit 2017, staat
aangekondigd dat het kabinet onderzoek laat doen hoe met bestaande technieken asbestvezels
onschadelijk kunnen worden gemaakt, waardoor het geschoonde materiaal kan worden
hergebruikt. Het Ministerie van IenW heeft daarom opdracht gegeven voor twee projecten:
• Bureau KLB voert een assessment uit van de verschillende
asbestafvalverwerkingstechnieken
•

Tauw heeft onderzocht aan welke procesvoorwaarden moet worden voldaan om
asbesthoudend afval te kunnen verwerken tot asbestvrije grondstof

Beide projecten zijn gelijktijdig gestart en begeleid door dezelfde commissie om te zorgen voor
een goede afstemming en zo veel mogelijk samenhang te creëren tussen de beide projecten.
Waar in deze rapportage wordt gesproken van “duurzame verwerking” gaat het steeds om de
duurzame verwerking van asbesthoudende afvalstromen, zodat deze vervolgens vrij zijn van
asbest en geschikt zijn om opnieuw te gebruiken.

2 Doel en aanpak van beide projecten
2.1

Assessment van technieken

In opdracht van IenW ontwikkelt Bureau KLB een methode voor een assessment van
asbestafvalverwerkingstechnieken en past de methode ook toe op zoveel mogelijk bestaande
informatie over deze technieken. Het gaat hier om een inhoudelijke beoordeling van
verwerkingstechnieken en de vraag of er binnen afzienbare termijn technieken zijn ontwikkeld die
op grote schaal toegepast kunnen worden waarmee asbesthoudend afval duurzaam kan worden
verwerkt. De centrale vraag is: “kan het?”

4/17

Kenmerk

2.2

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

Onderzoek procesvoorwaarden voor duurzame verwerking

In opdracht van IenW inventariseert Tauw aan welke condities moet worden voldaan opdat
marktpartijen bereid zouden zijn om te investeren in duurzame verwerking. De centrale vraag is:
“willen we het en tot welke prijs?”
IenW heeft daartoe aan Tauw gevraagd om een stapsgewijze aanpak te ontwikkelen die kan
leiden tot een verantwoorde en duurzame verwerking van asbesthoudende afvalstromen 1. Het
doel van dit onderzoek is vooral gericht op inzicht te verkrijgen in welke stappen gezet moeten
worden en welke knelpunten nog opgelost moeten worden voor duurzame verwerking van
asbesthoudende afvalstromen. Het onderzoek is vooral een proces om met stakeholders te
spreken over de vraag hoe duurzame verwerking vormgegeven kan worden. De aanpak in het
onderzoek is erop gericht om met draagvlak van de relevante stakeholders hun input te krijgen
voor de oplossingsrichtingen, zodanig dat de stakeholders zich herkennen in de uitkomsten.
Het onderzoek is opgebouwd uit de volgende stappen:
1.
2.

Beknopte bureaustudie naar de asbest(verwerkings)keten
Korte interviews met partijen die in de asbestketen betrokken zijn, om een eerste beeld te

3.

krijgen welke dilemma’s en knelpunten er bestaan ten aanzien van duurzame verwerking.
De bureaustudie en uitkomsten van de interviews zijn input voor stap 3
Tweedaagse workshop op 26 en 27 oktober 2017 met stakeholders in de asbestketen, in

4.

het teken van gezamenlijke ontwikkeling van beeldvorming
Rapportage

De onderstaande figuur 2.1 geeft een globaal beeld van de asbest(verwerkings)keten.

1

Opdracht van Ministerie IenW (bij opdracht Ministerie IenM) aan Tauw, 25 januari 2017, zaaknummer 31126518

5/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

Figuur 2.1 Beeld asbest(verwerking)keten

Stap 1: bureaustudie
Het doel van de bureaustudie is de asbest(verwerking)keten in beeld te brengen van verwijderen,
transport, opslag en overslag, duurzame verwerking en toepassing van reststoffen, welke
stakeholders daar in elke fase bij betrokken zijn, welk beleid en wet- en regelgeving van
toepassing is, met een zeer grove indicatie van de kosten in elk van deze fases.
Stap 2: interviews
Aan de hand van de bureaustudie zijn met stakeholders in de asbestketen korte (telefonische)
interviews gehouden om een eerste beeld te krijgen welke dilemma’s en knelpunten er bestaan
voor een duurzame verwerking van asbesthoudende afvalstromen.
Stap 3: workshop op 26 en 27 oktober 2017
Deze workshop stond in het teken van gezamenlijke beeldvorming. dag 1 stond de
probleemanalyse centraal en dag 2 de verkenning van de oplossingsrichtingen.

6/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

De probleemanalyse is uitgevoerd voor 3 aspecten aan een duurzame asbestverwerking die in de
workshop zijn uitgediept, te weten (1) veiligheid/ gezondheid(milieu) en duurzaamheid, (2)
uitvoeringsaspecten waaronder logistiek en (3) financiering. De verkenning van de
oplossingsrichting is gedaan aan de hand van de volgende vragen:
• WHY: waarom willen we asbesthoudend afval verwerken?
• HOW: hoe creëren we omstandigheden voor een verwerkingsmarkt voor asbest in
•

Nederland?
WHAT: wat moeten we daartoe doen?

Met de bureaustudie en interviews als basis, heeft de workshop geleid tot de hieronder
beschreven uitkomsten.

3 Probleemanalyse vanuit 3 invalshoeken
Tijdens de workshop zijn de volgende invalshoeken naar voren gekomen:
•
•
•

Veiligheid/ gezondheid(milieu) en duurzaamheid
Uitvoeringsaspecten waaronder logistiek
Financiering

Veiligheid/ gezondheid(milieu) en duurzaamheid:
Aandachtspunten en acties om te komen tot een duurzame verwerking zijn:
• De vraag is of we het asbestafvalprobleem willen afwentelen op het nageslacht. Dit
aspect is verder uitgewerkt onder de noemer van de WHY
•

•
•
•

De milieukwaliteit van het restproduct na verwerking. Moet dit restproduct asbestvrij zijn,
of mag dit nog een enige mate asbest bevatten mits dit asbestveilig is? De beantwoording
van die vraag moet worden gezien in het licht van de regels die nu gelden voor andere
afvalstromen zoals puingranulaat
Hoe de veiligheid van het eindproduct meten en borgen. Doen we dit via
procesparameters, of via continue ‘partijkeuringen’?
Wat is duurzaam als het gaat om de verwerking van asbesthoudend afval: wat is het
aandeel aan nuttige reststoffen in asbestcement in relatie tot de totale “cementkringloop”?
De afweging tussen hoogwaardig of laagwaardig restproduct: is het acceptabel als het
restproduct alleen maar een laagwaardige toepassing kent? Denk bijvoorbeeld aan AVI
bodemassen die zijn toegepast in wegfunderingen

7/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

Uitvoeringsaspecten waaronder logistiek (zie verder bij HOW en WHAT):
Aandachtspunten en acties om te komen tot een duurzame verwerking zijn:
• De tijdelijke opslag en de logistiek, waaronder de vraag hoe het afvalmateriaal te
verpakken en transporteren naar de opslag en verwerking
•

Maak onderscheid in categorieën (stromen) zoals (1) asbesthoudend afval met een hoge
hergebruikwaarde zoals staal met asbest, (2) asbestcement (homogeen) afval, afkomstig
van de sanering van asbestdaken en drinkwaterleidingen en (3) heterogeen en
asbesthoudend bouw- en sloopafval

Financiering:
Langs 2 denklijnen kan worden gekomen tot een duurzame verwerking:
1. Benut het feit, dat de kosten van stort en verwerking slechts beperkt zijn ten opzichte van
de totale kosten van de sanering en vervanging van asbestdaken. Indien de kosten voor
de stort EUR 3,00 tot EUR 4,00 per m2 asbestdak worden in plaats van nu zo’n EUR 1,00
per m2, vormen de stortkosten voor asbestafval van daken vermoedelijk minder dan 10 %
van de totale kosten van het saneren en vervangen van de betreffende daken en werkt
een eventuele verhoging van de verwerkingskosten marginaal door. Met de huidige
IenW-subsidie van EUR 4,50 per m2 te saneren asbestdak zou een duurzame verwerking
van het asbesthoudende materiaal inclusief eventuele tussenopslag kunnen worden

2.

gefinancierd. Nagedacht kan worden om de huidige subsidie te koppelen aan duurzame
verwerking
Creëer een aantrekkelijke basis voor het anders inrichten van de keten en dan met name
voor de tussenopslag in afwachting van beschikbare verwerkingstechnieken. Zorg ervoor,
dat er een perspectief voor een markt ontstaat, stimuleer marktontwikkelingen en
innovaties die leiden tot beschikbare verwerkingstechnieken en zorg voor een level
playing field tussen stortplaatsen en verwerkers. Stakeholders menen dat het
winstgevend kan zijn verwerkingsinstallaties op te zetten door binnen de wettelijke kaders
zo snel mogelijk de totale stortkosten inclusief de verwijderingsbijdrage te verhogen naar
EUR 205,00 per ton 2, in combinatie met de aankondiging van het van kracht laten worden
van het stortverbod op termijn. De meeropbrengst van de verwijderingsbijdrage kan dan
worden gebruikt voor de financiering van de tussenopslag. Dat kan bijvoorbeeld in de
vorm van een fonds voor onder meer het inrichten van tijdelijke opslagplaatsen (TOP’s),
de ontwikkeling van verwerkingstechnieken (innovaties), het logistiek inrichten waaronder
verpakking en transport van afvalmateriaal. Dit alles in afwachting van beschikbaar
gekomen verwerkingstechnieken voor het duurzaam verwerken van het asbesthoudende
afvalmateriaal

2

EUR 205,00 per ton is in LAP3 (https://lap3.nl/ ) in paragraaf A.4.6 vastgesteld als maximum tarief voor
afvalverwerking en komt in paragraaf B.12.3 terug als een van de criteria bij instellen van een stortverbod.

8/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

4 Verkenning van oplossingsrichtingen
Op basis van de bureaustudie en interviews is in de workshop met deskundigen uit de
asbestketen de probleemanalyse vertaald naar oplossingsrichtingen en uitgewerkt langs de drie
vragen:
1. WHY: waarom willen we asbesthoudend afval duurzaam verwerken?
2. HOW: hoe creëren we omstandigheden voor een verwerkingsmarkt voor asbest in
3.

4.1

Nederland?
WHAT: wat moeten we daartoe doen?

Waarom willen we asbesthoudend afval duurzaam verwerken? - WHY

In het onderzoek en specifiek in de workshop is aan de orde geweest de vraag of we
asbesthoudend afval duurzaam willen gaan verwerken. De gedachte daarbij is, dat we
toekomstige generaties niet willen opzadelen met hoge kosten van de verwerking van het
opgeslagen afval, in een later stadium en voor de “zorg” voor het afval in de tussenliggende tijd,
zodat de leefomgeving weer als “een schone lei” in gebruik genomen kan worden.
Ten aanzien van deze vraag zien de stakeholders in de asbestketen vier verschillende
redeneringen:
1.

We zijn principieel voor hergebruik als dat mogelijk is

Redenen daartoe zijn de afvalstoffen hiërarchie en het morele standpunt ten aanzien van ‘nalaten
aan toekomstige generaties van afval’: “als het kan, moet je het doen”;
De normstelling en norm achter deze redenering zijn als volgt: hergebruik als dat mogelijk is volgt
uit de afvalstofhiërarchie (de vroegere Ladder van Lansink) die is opgenomen in de Europese
Kaderwet Afvalstoffen en is opgenomen in de Nederlandse wetgeving in artikel 10.4 Wet
milieubeheer. De afvalhiërarchie is in volgorde van prioriteit: preventie, voorbereiding voor
hergebruik, recycling, een andere nuttige toepassing waaronder energieterugwinning en veilige
verwijdering. Conform Artikel 10.4 Wet milieubeheer dient iedere overheid bij het nemen van
maatregelen voor preventie en beheer van afvalstoffen, die afvalhiërarchie te betrekken in het
besluit. Dit betekent dat als recycling mogelijk is, dit in beginsel de voorkeur dient te hebben. In
LAP3 zijn hiervoor 4 randvoorwaarden aan verboden, zoals het maximum tarief van EUR 205,00
per ton, voldoende capaciteit en een goed functionerende techniek, de afzet van gerecycled
materiaal is zeker en de milieudruk van het alternatief is niet hoger dan storten. Met het besluit
van 26 september 2012 tot wijziging van het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen,
zijn hecht gebonden asbestcement of asbestcement producten reeds opgenomen als categorie
van stoffen waarvoor een stortverbod kan gaan gelden. Dit kan met een koninklijk besluit in
werking treden zodra voldaan wordt aan de eerder genoemde 4 randvoorwaarden uit LAP3.

9/17

Kenmerk

2.

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

We willen grondstoffen zo veel mogelijk hergebruiken indien aantoonbaar is dat we
met schaarse grondstoffen te maken hebben

Anders gezegd: “als de grondstof schaars is moet je streven naar circulariteit”.
Het Rijksbreed programma Circulaire Economie (Nederland circulair in 2050) richt zich op de
ontwikkeling en realisatie van een circulaire economie voor 2050. Vanuit dit Programma dient in
2030 het gebruik aan primaire grondstof in Nederland met 50% te zijn gereduceerd. Recycling van
afvalstoffen draagt hier positief aan bij. In de Tweede Kamerbrief van 14 september 2016
informeert staatssecretaris Dijksma van IenW (toen IenM) de Tweede Kamer over het genoemde
programma en stelt: “We stimuleren recycling en hergebruik. Het (Europees) kader voor de
begrippen afvalstof, bijproduct en einde-afvalstatus leidt in de praktijk tot veel (rechts)onzekerheid.
Nederland wil dit kader verduidelijken om hergebruik en recycling te stimuleren en tegelijkertijd
gevaarlijke stoffen in de kringloop verder terug te dringen. Een voorbeeld daarvan is het
onschadelijk maken van asbestvezels, waardoor schoongemaakt afval kan worden hergebruikt als
bouwmateriaal.” Het vernietigen van asbestvezels en het residu gebruiken als bouwmateriaal
wordt genoemd als een ontwikkeling die moet worden gestimuleerd, omdat dit leidt tot minder
gevaarlijke stoffen en meer recycling. In het Programma Van Afval naar Grondstof (VANG) dat
onderdeel is van het Rijksbreed programma Circulaire Economie, is als doelstelling opgenomen
dat de hoeveelheid te verbranden en storten afval in Nederland in 2020 dient te zijn gehalveerd
ten opzichte van 2013. Dit betekent dat er veel meer afval gerecycled moet worden. Hoewel niet
met naam en toenaam genoemd, kan asbestrecycling hieraan bijdragen.
3.

We willen zoveel mogelijk hergebruiken, maar bekijken hierbij de totale milieudruk
(dat wil zeggen: geen afwenteling naar andere milieuopgaven)

Anders gezegd: “als verwerking per saldo beter is voor mens en milieu dan storten en nieuw
materiaal maken, dan moet je het doen”.
Deze redenatie is een wettelijke overweging zoals onder redenatie 1 is genoemd en is te zien als
randvoorwaarden om tot recycling over te gaan in plaats van storten. In dit kader wordt genoemd,
dat het Europese Parlement in 2013 reeds heeft aangegeven dat het storten van asbest een
tijdelijke oplossing is, maar niet meer gezien wordt als de meest veilige methode.
4.

We willen zoveel mogelijk hergebruiken, maar maken wel een afweging op basis
van doelmatigheid en prioriteit

Het aanpakken van de asbesthoudende afvalstroom moet bezien worden in relatie tot andere
stromen die naar de stort gaan. Als het effectiever en efficiënter is een andere stroom om te
buigen naar hergebruik, dan accepteren we storten van asbesthoudend afval als een veilige en
toekomstbestendige oplossing. Deze gedachte komt voort uit de stortbranche. Zij weten dat er
steeds minder moet worden gestort conform de tweede redeneerlijn. De stortbranche is evenwel
van mening, dat er andere afvalstromen zijn die zich beter lenen voor recycling dan asbestafval en
dat het beleid zich op die andere afvalstromen zou moeten richten.

10/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

Welke redenering in het geval van asbesthoudend afval het meest legitiem is, blijft een politiek en
beleidsmatig vraagstuk.
Uitgaande van een “ja” op de vraag of we willen overgaan tot duurzame verwerking van
asbesthoudend afval, zijn in de onderstaande paragrafen de manier waarop (“HOW”) en wat
daartoe te doen (“WHAT”) uitgewerkt.

4.2

Hoe verwerkingsmarkt voor asbest in Nederland creëren? - HOW

De vraag “Hoe creëren we omstandigheden voor een verwerkingsmarkt voor asbest in
Nederland?” Richt zich vooral op de focus op de juiste afvalstroom en bijbehorende (politieke en
beleidsmatige) keuzes en het inrichten van tijdelijke opslag, terwijl intussen de sanering van
asbestdaken verder op gang komt en verwerkingstechnieken beschikbaar komen (zie spoor 1
assessment Bureau KLB).
Onderscheiden asbesthoudend afval
Geadviseerd wordt voor asbesthoudend afval onderscheid te maken in 3 categorieën (stromen):
1.

Asbesthoudend afval met hoge hergebruikwaarde waar het met het wegnemen van
huidige belemmeringen rendabel is om deze stroom duurzaam te verwerken. Een
praktijkvoorbeeld is staal met resten asbest. Een dergelijke afvalstroom kan goed
verwerkt worden omdat het basismateriaal een hoge (economische) waarde kent en
bovendien de milieubalans van het verwerkt materiaal (staalschroot) versus nieuwe
staalproductie (ijzererts) aantoonbaar positief is. Bij de huidige marktcondities lijkt dit een
rendabele business case op te leveren. Een interessante andere stroom is heterogeen
asbesthoudend afvalmateriaal zoals gasmeters, waarin zich kostbare nieuwe
(herbruikbare) grondstoffen bevinden

2.

Een homogene asbesthoudende afvalstroom met een lage hergebruikswaarde. Dit geldt
bijvoorbeeld voor asbestcement dat afkomstig is van de sanering van asbestdaken en
drinkwaterleidingen. Deze afvalstroom kan verwerkt worden, maar het restproduct is niet
van hoge waarde. Daarbij lijkt verwerking van dit materiaal niet heel veel gunstiger dan
het produceren van ‘virgin’ cement. Bovendien zijn er grote afvalstromen van
vergelijkbare materialen zonder asbest, die ook hergebruikt kunnen worden. Bij de
huidige marktomstandigheden (storttarieven) is geen rendabele business case mogelijk.
De asbesthoudende daken komen de komende 7 tot 8 jaar vrij op basis van een
Asbestdakenverbod per 1 januari 2024. Indien de marktomstandigheden niet op korte

3.

termijn wijzigen gaat deze afvalstroom naar het stortlichaam, waar het niet eenvoudig
herneembaar gestort zal worden
Asbesthoudend bouw- en sloopafval. Deze stroom is moeilijk of niet te reinigen als gevolg
van de grote heterogeniteit. Als gevolg hiervan is de effectiviteit van de asbestvernietiging
niet eenvoudig te garanderen en is een positieve milieubalans daardoor twijfelachtig

11/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

Politieke opties voor de 3 categorieën (stromen) en aanpak
Hier zien de stakeholders in de asbestketen de volgende politieke opties:
1. Homogene asbesthoudende stromen met een hoge hergebruikwaarde, volgens een
methode die niet tot risico´s leidt en waarvoor nu al een businesscase is. Een voorbeeld
hiervan is asbesthoudend staalschroot. De overheid zou de duurzame verwerking van
deze stroom moeten ondersteunen door de vergunningverlening, inclusief End-of-Waste,
het onderzoeken van mogelijkheden voor import van afvalstromen, et cetera.
2.

Marktpartijen acteren hierbij zelfstandig
Homogene asbesthoudende stromen met een lage hergebruikwaarde, waarbij het goed
denkbaar is dat de komende decennia een businesscase zal ontstaan. Een voorbeeld
hiervan is asbestcement zoals dakenplaten en leidingen. Hiervoor zien de stakeholders in
beginsel twee strategieën mogelijk:
a. De overheid moet de condities creëren waaronder de afvalstroom hergebruikt
kan worden wanneer wordt uitgegaan van het feit, dat het technisch mogelijk is
om bepaalde reststromen her te gebruiken en het uitgangspunt van het
afvalbeleid is zo hoogwaardig mogelijk te verwerken, terwijl dat op dit moment
nog niet kan voor de maximale extra kosten van EUR 205,00 per ton uit het LAP
b. Wanneer wordt uitgegaan van het streven om tegen zo gering mogelijke kosten
zoveel mogelijk reststromen geschikt te maken voor hergebruik (circulaire
economie), ligt het voor de hand om eerst de zo weinig mogelijke verontreinigde
stromen op te werken. Asbestdakplaten zijn slechts een klein deel van het totale
stortvolume en storten levert bij verantwoord beheer van de stortplaatsen geen

3.

extra gezondheidsrisico’s op
Heterogene asbesthoudende stromen, waarbij het slecht denkbaar is, dat er de komende
decennia een businesscase zou kunnen ontstaan. Een voorbeeld hiervan is gemengd
bouw- en sloopafval waar asbesthoudende fragmenten (zoals kit en asbestcement) zijn
gemengd met asbestvrije fragmenten (zoals steen, hout en glas). Er bestaat momenteel
geen verwerkingsaanpak die succesvol is met een acceptabele milieudruk. Hier geldt dat
de overheid moet bevorderen, dat het ontstaan van dergelijke stromen zou moeten
worden voorkomen door nog betere scheiding aan de bron

Conclusie op basis van de WHY (beleidscasus) voor de uitwerking voor de drie stromen via de
HOW:
1. Voor hoogwaardig asbesthoudend staalafval: hier de duurzame verwerking op richten,
2.
3.

door te faciliteren
Voor homogeen asbestcement zoals daken en leidingen: hier de duurzame verwerking op
richten, door te initiëren en te regisseren
Voor andere stromen van heterogeen asbesthoudend materiaal: hier de duurzame
verwerking niet op richten. Dit betekent: afwachten, studeren, beleid verder brengen

Op basis van bovenstaande 3 stromen is het stappenplan verder uitgewerkt voor stroom 1
hoogwaardig asbesthoudend staalafval en stroom 2 homogeen asbestcement van daken en
leidingen.

12/17

Kenmerk

4.3

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

Wat te doen om asbesthoudend afval verwerken? - WHAT

Stroom 1 (hoogwaardig asbesthoudend afval) is reeds economisch rendabel te verwerken met
een beschikbare duurzame techniek. Hiermee kan verwerking snel op gang komen. De overheid
zou de ontwikkelingen van deze afvalstroom moeten faciliteren door goede coördinatie van
vergunningverlening, inclusief voor hergebruik van het de duurzaam verwerkte stroom, transpost,
opslag en import.
Stroom 2 (homogeen asbestcement, zoals van daken en leidingen), vergt aanvullend beleid.
Indien gekozen wordt voor de bij “HOW” genoemde strategie 2.a, dat uitgaande van de
opportuniteit van de vrijkomende stroom én het hanteren van de afvalstoffen hiërarchie de
overheid condities gaat creëren waarmee de afvalstroom hergebruikt kan worden, dan is een
volgende aanpak nodig:
1. Verhoog per onmiddellijk de storttarieven voor asbestcementplaten naar EUR 205,00 per

2.
3.

ton (zie eerdere toelichting). Zorg dat er een perspectief voor een markt ontstaat. Kondig
een stortverbod aan per 1 januari 2020
Monitor de verwijdering van asbestdaken en spoor daarmee illegale opmenging of stort
op
Stel op korte termijn vast hoe gesaneerde asbestdakplaten verpakt moeten worden met
het oog op veilige sanering, transport, tijdelijke opslag en duurzame verwerking;

4.

Verstrek een lening aan de stortplaatsen voor de aanleg van TOP’s op de stortplaatsen
om deze afvalstroom op te kunnen slaan ten behoeve van latere verwerking in
verwerkingsinstallaties

5.

Bepaal het opslagtarief: stort het restant van het bedrag in het fonds waaruit de
financiering van de TOP’s kan worden bekostigd, net als de opslagkosten. Ook kunnen
uit het fonds innovatiesubsidies of risicoafdekking van investeringen worden bekostigd.
Voorkomen dient te worden dat er een monopolie positie ontstaat

De overheid kan in afwachting van beschikbare verwerkingstechnieken een aantrekkelijke basis
creëren voor het anders inrichten van de keten en dan met name voor de tussenopslag, waardoor
er een perspectief voor een markt ontstaat en marktontwikkelingen en innovaties worden
gestimuleerd die leiden tot beschikbare verwerkingstechnieken.
Gebruik kan worden gemaakt van het programma Ruimte in Regels van de Ministeries van EZK
en IenW. Dit programma Ruimte in Regels helpt de innovatieve ondernemer waar hij tegen
belemmeringen in wet- en regelgeving aanloopt. Ruimte in Regels kijkt dan wat de belemmering is
en of die met de hulp van het netwerk van het programma kan worden weggenomen.
Ook kan de overheid zorgen voor een level playing field tussen stortplaatsen en verwerkers. Dat
kan bijvoorbeeld door direct de totale stortkosten te verhogen tot (kosten berekend door de
stortplaats plus verwijderingsbijdrage) EUR 205,00 per ton. Dit werkt het best in combinatie met
de aankondiging van een stortverbod per 1 januari 2020.

13/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

De asbestdakenoperatie is tijdelijk en de verwachting is dat de sanering van de asbestdaken met
een Asbestdakenverbod en de versnellingsaanpak verder op stoom komt. Voor deze stroom dient
te worden nagegaan wat de Kritische Succes Factoren (KSE’s) zijn met betrekking tot handelen,
opslagkenmerken en verwerking. Verder op te pakken zaken voor de verpakking en
opslagaspecten zijn sowieso:
1. Voor de verwijderingskant: maak de verpakking en opslag handzaam, zodat het verpakte
materiaal is te tillen, te hanteren, een handzaam formaat heeft, et cetera
2.
3.

Voor de tijdelijke opslag: zorg dat het verpakte materiaal is te stapelen, et cetera
Voor de verwerkingskant: zorg dat het verpakte materiaal kan worden verwerkt

Om te komen tot duurzame verwerking zijn beleidsaanpassingen nodig zoals:
• Komen tot voldoende omvang van de afvalstroom, bijvoorbeeld met het
Asbestdakenverbod, zodat verwerkingskosten dalen;
•
•
•
•

Zorg voor flexibiliteit in de periode dat asbesthoudend materiaal tijdelijk kan worden
opgeslagen waarbij een TOP langer dan 3 jaar mag fungeren als tijdelijke opslag;
Kom tot hergebruikcriteria op basis van risicobenadering;
Laat het bestaande stortverbod van kracht worden voor asbesthoudende afvalstromen
waarvan duurzame verwerking tegen maximaal EUR 205,00 per ton rendabel is;
Zorg voor verpakking conform opslageisen die zijn afgestemd op de later te gebruiken
verwerkingstechnieken.

Om te komen tot duurzame verwerking dient op basis van de stakeholderanalyse om tafel te
worden gegaan met:
• Stortplaatsen
• De verpakkingsindustrie / verpakkers
•
•
•

Saneerders
TOP beheerders
Aanbieders van nieuwe verwerkingstechnieken

•
•

Stakeholders voor het gebruik en afzet van verwerkt afvalmateriaal
De dak-eigenaren, met als achterliggende vraag: “hoe gaan we hen het vertellen, wie
vertelt het hen en wanneer?”

14/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

5 Conclusies en aanbevelingen en samenvatting
stappenplan
In het onderhavige onderzoek hebben wij op basis van een bureaustudie, interviews en een
workshop met stakeholders in de asbestketen, gekeken óf en hoe het mogelijk is om te komen tot
een duurzame verwerking van asbesthoudende afvalstromen.
Uit ons onderzoek komt niet een generiek antwoord voor alle asbeststromen op de vraag of we in
Nederland asbesthoudend afval duurzaam willen gaan verwerken. Bij het beantwoorden van die
vraag dienen we te differentiëren naar type asbest-afvalstroom. Er zijn voldoende redenen en
aanleidingen om nader onderzoek te doen en te komen tot definitieve besluitvorming ten aanzien
van duurzame verwerking. Stakeholders zien voldoende aanleiding - van moreel, politiek,
maatschappelijk tot financieel/economisch en praktisch - om te (willen) komen tot een duurzaam
hergebruik.
Door de betrokkenen in de asbestketen is geconcludeerd het momentum te benutten en nu in
actie te komen om geen tijdverlies op te lopen. Bij voorkeur vindt, tegelijk met het beantwoorden
van de (politieke) vraag of en waarom we asbesthoudend afval willen verwerken, nader onderzoek
plaats en worden de belemmeringen voor hergebruik weggenomen. Daarbij onderscheiden we ten
aanzien van duurzame verwerking drie stromen:
• Stroom 1: asbesthoudend afval met een hoge hergebruikwaarde, zoals asbesthoudend
staalschroot en mogelijke andere vergelijkbare stromen
•
•

Stroom 2: een homogene asbesthoudende afvalstroom met lage hergebruikswaarde,
zoals asbestcement dat afkomstig is van dakplaten en leidingen
Stroom 3: heterogeen asbesthoudend bouw- en sloopafval

De context voor de afweging en besluitvorming ten aanzien van duurzame verwerking voor de
genoemde drie stromen (WHY en HOW) is samengevat in de onderstaande tabel.

15/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

Tabel 5.1 Samenvatting context duurzame verwerking.
WHY en HOW

Stroom 1

Stroom 2

Stroom 3

WHY: is duurzame

Vraag niet opportuun.

Nog geen evident "ja"

Conclusie is "nee"

verwerking voldoende

Advies is "go" voor

gelegitimeerd?

deze stroom

HOW: hoe

•

verwerkingsmarkt
creëren?
•

Verwerking

•

Condities en

Momenteel geen

faciliteren via

aantrekkelijke basis in

succesvolle

vergunningen

de keten creëren

verwerkings-

Hergebruik

waarmee de

aanpak met

gereinigd

afvalstroom

acceptabele

staal

hergebruikt kan

milieudruk

toestemmen

worden i.p.v. blijven
•

storten

Hier de duurzame

Anders inrichten keten

verwerking niet op

voor met name de

richten en

tussenopslag in

(vooralsnog) niets

afwachting van

doen

beschikbare
verwerkingstechnieken

Wij concluderen en adviseren voor de drie genoemde stromen:
Stroom 1: asbesthoudend afval met een hoge hergebruikwaarde
•

Voor deze stroom met een positieve businesscase de duurzame verwerking

•

(operationeel) te faciliteren en zo snel mogelijk aan de slag te gaan om te komen tot
duurzame verwerking
Te onderzoeken hoe zo snel mogelijk de condities worden gecreëerd door (operationele)

•

barrières weg te nemen voor een duurzaam hergebruik voor hoogwaardig afval in de
vorm van staalschroot met asbest
Intussen te onderzoeken welke andere hoogwaardige stromen zijn te onderscheiden om

•
•

duurzaam her te gebruiken, dit naar analogie van staalschroot met asbest
De voorwaarden te scheppen die het mogelijk maken om tijdelijke opslag te realiseren en
de financiering van de tijdelijke opslag mogelijk te maken
Samenvattend adviseren wij de duurzame verwerking en hergebruik van hoogwaardig
asbesthoudend afval te regelen

16/17

Kenmerk

R001-1243868MOO-V01-sal-NL

Stroom 2: homogene asbesthoudende afvalstroom met lage hergebruikswaarde
•

De WHY beantwoorden waarom we deze stroom asbesthoudend afval willen verwerken.
Daartoe op korte termijn komen tot een antwoord op de vraag “vinden we duurzame
verwerking en hergebruik van homogeen asbesthoudend afval met een lage
hergebruikswaarde voldoende gelegitimeerd?”. Bij een “ja” op deze vraag komen tot
politieke besluitvorming en het slechten van beleidsmatige en operationele
belemmeringen voor een duurzaam hergebruik

•
•

De inspanningen gericht op hergebruik toespitsen op (toekomstige) kosten en baten en
komen tot de grootste volumereductie in het storten van deze afvalstroom
Voor deze stroom is er nog geen businesscase. Indien er een gerede kans bestaat dat in
de komende decennia een businesscase kan ontstaan, adviseren wij het afval
opneembaar op te slaan en intussen te kijken of duurzame verwerking mogelijk is en hoe
we dat waar kunnen maken. Het assessment van de technische mogelijkheden van

•

asbestverwerking kan meer zicht geven op de vraag of, tegen welke kosten en op welke
termijn duurzame verwerking van asbesthoudende afvalstromen mogelijk wordt
Parallel aan de hierboven genoemde aspecten alvast met onderzoek te starten welke
condities nodig zijn om te komen tot duurzaam hergebruik en alvast aan de slag te gaan
met andere stappen die onder de noemer van de “WHAT” zijn genoemd. Hier hoort bij de
(tijdelijke) opslag zo organiseren, dat de materialen zonder veel meerkosten kunnen

•

worden opgenomen voor mogelijke toekomstige verwerking. Indien nodig technisch
onderzoek laten doen naar de mogelijkheden en kosten van (tijdelijke) opslag
Samenvattend adviseren wij de duurzame verwerking op deze stroom te richten, door te
initiëren en te regisseren

Stroom 3: heterogeen asbesthoudend bouw- en sloopafval
Op deze laagwaardige en heterogene stroom waarvoor het slecht denkbaar is dat er de komende
decennia een businesscase zou kunnen ontstaan, de duurzame verwerking niet richten en
(vooralsnog) niets doen. Aanbevolen wordt de stortcapaciteit te gebruiken voor die stromen die
alleen tegen hele hoge kosten verwerkt kunnen worden of niet herbruikbaar gemaakt kunnen
worden, maar die wel veilig kunnen worden beheerd. Wij adviseren dat de overheid bevordert, dat
het ontstaan van dergelijke stromen wordt voorkomen door nog betere scheiding aan de bron.

17/17